galenus.de-optima-doctrina 4
Ὅτι μὲν οὖν ἡ τοιαύτη διδασκαλία τῶν μανθανόντων ὁτιοῦν , οἵαν ἐννοεῖται Φαβωρῖνος , οὐ μόνον οὐκ ἔστιν ἀρίστη τῶν ἄλλων , ἀλλ’ οὐδὲ διδασκαλία τὴν ἀρχὴν , ἐναργῶς οἶμαι δεδιδάχθαι . ἂν δ’ οἱ λοιποὶ πάντες , διδασκαλίαι μέν εἰσιν , εἰ δ’ ἄρισται , σκοπῶμεν , ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ τῶν αὐτῶν αὖθις ἀρξάμενοι . φαίνεται γὰρ ἡμῖν ἐναργῶς τοῦτο , κᾂν ὅτι μάλιστα αὐτοῖς ἄπιστον ἐργάσασθαι σπουδάζουσιν οἱ σοφισταὶ , μηδὲν εἶναι κριτήριον φυσικόν . ὁ μὲν γὰρ κιρκίνος γράφει τὸν κύκλον , ὁ δὲ πῆχυς διακρίνει τὰ μήκη , καθάπερ ὁ ζυγὸς τὰ βάρη . ταῦτα δὲ αὐτὸς κατεσκεύασεν ἄνθρωπος , ἐκ τῶν φυσικῶν ὀργάνων τε καὶ κριτηρίων ὁρμώμενος , ὧν ἀπωτέρω κριτήριον , σὔτε πρεσβύτερον , οὔτε σεμνότερον ἔχομεν . εἰ τοίνυν ἐντεῦθεν ἄρχεσθαι δεῖ , λέγει γὰρ πάλιν ὁ νοῦς , ὅτι πιστεῦσαι μὲν ἢ ἀπιστῆσαι ὡς τῷ φυσικῷ κριτηρίῳ δυνατὸν ἡμῖν ἐστι , κρῖναι δ’ οὐ δυνατὸν αὐτὸ δι’ ἑτέρου τινός . ᾧ γὰρ κρίνεται τἄλλα πάντα , πῶς ἂν τοῦτο πρὸς ἄλλου κριθείη ; πιστεύειν βούλει τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐναργῶς ὁρῶσι , καὶ τῇ γλώσσῃ γευομένῃ , τουτὶ μὲν μῆλον εἶναι , τουτὶ δὲ σῦκον , ἢ μὴ πιστεύειν ; ὑπείσομαι ὃ βούλει ποιεῖν ἐφ’ ἡμῖν , εἰ μέντοι σπεύδεις διαλέγεσθαί μοι . μὴ πιστεύοντος δὲ , ὡς παρὰ φύσιν ἔχοντος ἀφίσταμαι . κείσθω πρότερον ἀπιστεῖν σε , μηδὲν ἐλπίζειν μαθήσεσθαι παρ’ ἐμοῦ . τοῦτο γὰρ ἄρτι πέπαυμαι λέγων . ὑποκείσθω δέ σε πιστεύειν , ἐλπίζεσθαι μαθήσεσθαι παρ’ ἐμοῦ κρίνειν . ἀλλ’ ἐγὼ τὰ μὲν αἰσθητὰ τοῖς ἐναργῶς αἰσθήσει φαινομένοις , τὰ δὲ νοητὰ τοῖς ἐναργῶς νοουμένοις . ἐπεὶ δ’ ἐκ τῶν φυσικῶν κριτηρίων αἱ τέχναι πᾶσαι κατασκευάζουσιν ὄργανά τε ﻿ καὶ κριτήρια τεχνικὰ , δι’ ὧν τὰ μὲν αὐτοῖς συντιθέασι , τὰ δὲ ὑφ’ ἑτέρων συγκείμενα κρίνουσιν , κᾀγὼ διδάξω ὅλως , ὄργανά τε καὶ κριτήρια , τὰ μὲν οἷς κατασκευάσεις τοὺς ἀληθεῖς λόγους , τὰ δ’ οἷς τοὺς ἐφ’ ἑτέρων κρινεῖς γεγονότας . ἔχει γὰρ οὕτως τὸ πᾶν . εἰ μὲν γὰρ ἐξ ἑαυτοῦ τι φαίνοιτο πρὸς αἴσθησιν ἢ νόησιν ἐναργῶς , οὐ χρῄζει τοῦτο ζητήσεως . εἰ δὲ μήτε τι τοιοῦτον ὑπάρχῃ , τῆς ἐξ ἑτέρου προςδεῖται γνώσεως . ἐγὼ μὲν ἐπαγγέλλομαί σοι διδάξειν ἔνια μὲν τοῖς κατὰ τὰς τέχνας ὀργάνοις ἀνάλογα , ἐξ ὧν εὑρήσεις τὸ ζητούμενον · ἔνια δὲ τοῖς κριτηρίοις , ἐξ ὧν τὸ δοκοῦν εὑρῆσθαι κρινεῖς . ἐπειδὰν δὲ μάθοις ταῦτα , ἐπὶ πολλῶν παραδειγμάτων γυμνάσω σε ταχέως τε ἅμα καὶ ἀκριβῶς εὑρίσκειν , καὶ κρίνειν τὸ ζητούμενον , ὥστ’ οὐδὲ βιβλίου δεήσει τινὸς ἔτι ἤδη πρὸς τὴν τῶν ἀληθῶν εὕρεσιν , οὔτε διδασκαλίας ἑτέρας , εὐθύς τε δήπου καὶ τοὺς ἄλλο τι λέγοντας ὧν εὕροις , ἑτοίμως γνωρίσειας . ὥσπερ γὰρ ὁ τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν γιγνώσκων εὐθεῖαν οὖσαν οὐ δεῖται διδασκαλίας ἑτέρας εἰς ἔλεγχον τῶν πεπλανημένων , οὕτω καὶ ὁ τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν τῆς ἀποδείξεως ἐκμαθὼν , εὐθὺς ἅμα ταύτῃ καὶ τὰς πεπλανημένας γνωρίζει .
Lemmas: ὅτι μέν οὖν ὁ τοιοῦτος διδασκαλία ὁ μανθάνω ὁστισοῦν , οἷος ἐννοέω Φαβωρῖνος , οὐ μόνος οὐ εἰμί ἀγαθός ὁ ἄλλος , ἀλλά οὐδέ διδασκαλία ὁ ἀρχή , ἐναργής οἴομαι διδάσκω . ἐάν δέ ὁ λοιπός πᾶς , διδασκαλία μέν εἰμί , εἰ δέ ἀγαθός , σκοπέω , ἐκ ἀρχή ἀπό ὁ αὐτός αὖθις ἄρχω . φαίνω γάρ ἐγώ ἐναργής οὗτος , ἔͅν ὅτι μάλα αὐτός ἄπιστος ἐργάζομαι σπουδάζω ὁ σοφιστής , μηδείς εἰμί κριτήριον φυσικός . ὁ μέν γάρ κιρκίνος γράφω ὁ κύκλος , ὁ δέ πῆχυς διακρίνω ὁ μῆκος , καθά ὁ ζυγός ὁ βάρος . οὗτος δέ αὐτός κατασκευάζω ἄνθρωπος , ἐκ ὁ φυσικός ὄργανον τε καί κριτήριον ὁρμάω , ὅς ἀπωτέρω κριτήριον , Σύτε πρέσβυς , οὔτε σεμνός ἔχω . εἰ τοίνυν ἐντεῦθεν ἄρχω δέω , λέγω γάρ πάλιν ὁ νόος , ὅτι πιστεύω μέν ἤ ἀπιστέω ὡς ὁ φυσικός κριτήριον δυνατός ἐγώ εἰμί , κρίνω δέ οὐ δυνατός αὐτός διά ἕτερος τις . ὅς γάρ κρίνω ἄλλος πᾶς , πῶς ἄν οὗτος πρός ἄλλος κρίνω ; πιστεύω βούλομαι ὁ ὀφθαλμός ἐναργής ὁράω , καί ὁ γλῶσσα γεύω , οὗτος μέν μῆλον εἰμί , οὗτος δέ σῦκον , ἤ μή πιστεύω ; ὑπέρχομαι ὅς βούλομαι ποιέω ἐπί ἐγώ , εἰ μέντοι σπεύδω διαλέγω ἐγώ . μή πιστεύω δέ , ὡς παρά φύσις ἔχω ἀφίστημι . κεῖμαι πρότερος ἀπιστέω σύ , μηδείς ἐλπίζω μανθάνω παρά ἐγώ . οὗτος γάρ ἄρτι παύω λέγω . ὑπόκειμαι δέ σύ πιστεύω , ἐλπίζω μανθάνω παρά ἐγώ κρίνω . ἀλλά ἐγώ ὁ μέν αἰσθητός ὁ ἐναργής αἴσθησις φαίνω , ὁ δέ νοητός ὁ ἐναργής νοέω . ἐπεί δέ ἐκ ὁ φυσικός κριτήριον ὁ τέχνη πᾶς κατασκευάζω ὄργανον τε ﻿ καί κριτήριον τεχνικός , διά ὅς ὁ μέν αὐτός συντίθημι , ὁ δέ ὑπό ἕτερος σύγκειμαι κρίνω , ἐͅγώ διδάσκω ὅλος , ὄργανον τε καί κριτήριον , ὁ μέν ὅς κατασκευάζω ὁ ἀληθής λόγος , ὁ δέ ὅς ὁ ἐπί ἕτερος κρίνω γίγνομαι . ἔχω γάρ οὕτως ὁ πᾶς . εἰ μέν γάρ ἐκ ἑαυτοῦ τις φαίνω πρός αἴσθησις ἤ νόησις ἐναργής , οὐ χρῄζω οὗτος ζήτησις . εἰ δέ μήτε τις τοιοῦτος ὑπάρχω , ὁ ἐκ ἕτερος προσδέω γνῶσις . ἐγώ μέν ἐπαγγέλλω σύ διδάσκω ἔνιοι μέν ὁ κατά ὁ τέχνη ὄργανον ἀνάλογος , ἐκ ὅς εὑρίσκω ὁ ζητέω · ἔνιοι δέ ὁ κριτήριον , ἐκ ὅς ὁ δοκέω εὑρίσκω κρίνω . ἐπειδάν δέ μανθάνω οὗτος , ἐπί πολύς παράδειγμα γυμνάζω σύ ταχύς τε ἅμα καί ἀκριβής εὑρίσκω , καί κρίνω ὁ ζητέω , ὥστε οὐδέ βιβλίον δέω τις ἔτι ἤδη πρός ὁ ὁ ἀληθής εὕρεσις , οὔτε διδασκαλία ἕτερος , εὐθύς τε δήπου καί ὁ ἄλλος τις λέγω ὅς εὑρίσκω , ἑτοῖμος γνωρίζω . ὥσπερ γάρ ὁ ὁ εὐθύς ὁδός γιγνώσκω εὐθύς εἰμί οὐ δέω διδασκαλία ἕτερος εἰς ἔλεγχος ὁ πλανάω , οὕτως καί ὁ ὁ εὐθύς ὁδός ὁ ἀπόδειξις ἐκμανθάνω , εὐθύς ἅμα οὗτος καί ὁ πλανάω γνωρίζω .