galenus.de-optima-corporis-nostri-constitutione 4
Τὸ μὲν οὖν ἀκριβῶς εὔκρατον μέσον ἐστὶν ἁπλοῦ τε καὶ σκληροῦ , καὶ δασέος καὶ ψιλοῦ τριχῶν , καὶ φλέβας εὐρείας ἔχοντος ἢ στενὰς , καὶ σφυγμοὺς μεγάλους ἢ μικρούς . τὸ δ’ ἀκριβῶς σύμμετρον τοῖς ὀργανικοῖς μορίοις ἑνὶ κεφαλαίῳ περιληφθὲν , οἷός περ ὁ Πολυκλείτου κανὼν ὑπάρχειν ἐλέγετο . ὅσα δὲ ἤδη θερμότερα τοῦ προσήκοντός ἐστιν , οὐ μὴν πολλῷ γε , ψυχρότερα δὲ καὶ ὑγρότερα καὶ ξηρότερα μετρίως , καίτοι μέρος ἓν οὐκ ὀρθῶς διαπεπλασμένον ἔχοντα , ταῦτα σύμπαντα καὶ πλεονεκτεῖν ἐνίοτε τοῦ συμμέτρου δόξειεν . αὐτίκα τὸ μὲν σκληρότερον αὐτοῦ σῶμα δυσπαθέστερόν ἐστιν ἅπασι τοῖς ἔξωθεν αἰτίοις , τὸ δ’ ἁπαλώτερον τοῖς ἔνδοθεν . οὕτω δὲ καὶ τὸ μὲν πυκνότερον τοῖς ἔξωθεν , τὸ δὲ ἀραιότερον τοῖς ἔνδοθεν . τὸ γοῦν ὑφ’ Ἱπποκράτους εἰρημένον ἐν τῷ περὶ τροφῆς · Ἀραιότης σώματος εἰς διαπνοὴν , οἷς πλεῖον ἀφαιρέεται , ὑγιεινότερον , οἷς ἔλασσον , νοσωδέστερον · περὶ τῶν ἐκ τῆς τροφῆς περιττωμάτων εἰς ὑγείαν καὶ νόσον συντελούντων εἴρηται . οὐ γὰρ δή γε περὶ τῶν ὑγιεινῶν ἁπλῶς ἢ νοσερῶν σωμάτων ἐν ἐκείνῳ τῷ βιβλίῳ προὔκειτο λέγειν αὐτῷ , ἀλλὰ περὶ πάντων τῶν ἐκ τῆς τροφῆς γινομένων ἀγαθῶν τε καὶ κακῶν τὸν λόγον ποιούμενος εὐλόγως ἐμνημόνευσε καὶ τῶν , ὅσον ἐπὶ τοῖς ἐξ αὐτῶν περιττώμασιν , ὑγιεινῶν καὶ νοσερῶν σωμάτων . τὸ μὲν γὰρ ἀραιότερον ὑγιεινότερον , ὅσον ἐπὶ τοῖσδε , τὸ δὲ πυκνότερον νοσερώτερον . ἔμπαλιν δὲ τοῖς ἔξωθεν αἰτίοις ἅπασιν τὸ μὲν ἀραιότερον εὐαλωτότερον , ﻿ τὸ δὲ πυκνότερον δυσπαθέστερον . ὥστε τὸ σύμμετρον σῶμα πρὸς τοῖς ἄλλοις ἀγαθοῖς οὐδ’ ἀραιὸν ἢ πυκνὸν ἔχομεν εἰπεῖν , ἀλλ’ ὥσπερ τῶν ἄλλων ὑπερβολῶν μέσον , οὕτω καὶ τῶνδε πλεονεκτεῖ κατά τι τῶν ὑπερβαλλόντων ἑκάτερον . τὸ μὲν γὰρ πυκνότερον ἧττον τοῖς ἔξωθεν αἰτίοις εὐάλωτον , τὸ δ’ ἀραιότερον τοῖς ἔνδοθεν . ἀμφοτέροις δὲ δυσάλωτον ἀκριβῶς μὲν οὐκ ἂν εὕροις οὐδὲν , μετρίως δέ πως τὸ μέσον ἁπασῶν τῶν ὑπερβολῶν , ὃ δὴ καὶ πάντων σωμάτων ὑγιεινότατον εἶναί φαμεν . οὕτω δὲ καὶ τὸ μὲν ξηρότερον τοῦ συμμέτρου σώματος τοῖς ὑγραίνουσιν αἰτίοις ἅπασίν ἐστι δυσαλωτότερον , τὸ δ’ ὑγρότερον τοῖς ξηραίνουσιν . ὥσθ’ , ὅπερ μοι ἐλέχθη μικρῷ πρόσθεν , οὐ πάντα πάντων ἐστὶ δυσπαθέστατον τὸ μέσον , ἀλλ’ ἑκάστου μὲν καθ’ ἕν τι χεῖρον , ἁπάντων δὲ αἱρετώτατον . ὅτι δ’ οὐκ ἀναγκαῖον , ἢ μέγα τὸ τοιοῦτον , ἢ μικρὸν , ἢ μέσον ὑπάρχειν , εἴρηται μὲν κᾀν τοῖς περὶ κράσεων , οὐδὲν δ’ ἧττον εἰρήσεται καὶ νῦν · ὡς τὸ μὲν μέγα καὶ διὰ πλῆθος ὕλης , τὸ δὲ σμικρὸν καὶ διὰ βραχύτητα γίνεται τοιοῦτον , ὥσπερ ἀνδριὰς μέγας μὲν ἐκ χαλκοῦ πολλοῦ , μικρὸς δὲ ἐξ ὀλίγου , σύμμετρον δ’ εἶναι τοῖς μορίοις ἑκάτερον οὐδὲν κωλύει . καὶ δὴ καὶ σῶμα τὸ μὲν μήτ’ εἶναι πυκνὸν ἐπιδήλως , μήτ’ ἀραιὸν , μήτε σκληρὸν , μήτε μαλακὸν , μήτε λάσιον , μήτε ψιλὸν , εὐκρατότατόν ἐστιν , ὁπηλίκον ἦν μεγέθει · εἰ δὲ καὶ τὰς συμμετρίας τῶν ὀργανικῶν μορίων τὰς πρὸς ἄλληλα σώζοι , κάλλιστόν τε ἂν οὕτως ἰδέσθαι κατωρθωμένον τελέως ἐν τῇ κατασκευῇ ὑπάρχον . τὸ δὲ μεῖζον τοῦ δέοντος , ἢ σμικρότερον , κατὰ διττὰς αἰτίας γίνεται · τὸ μὲν μεῖζον ἢ διὰ πλεονεξίαν ὑγρότητος , ἢ ὕλης , τὸ δ’ ἔλαττον ἢ διὰ ξηρότητα κρατοῦσαν , ἢ ὕλης ἔνδειαν . αὔξησις μὲν γὰρ , ἔστ’ ἂν τὰ ὀστᾶ κρατυνθῇ , κρατύνεται δὲ ἐπὶ σμικρῷ μεγέθει δι’ ὕλης ἔνδειαν ἢ ξηρότητα . ὥστε οὐχ ἁπλῶς οὔτε τὸ μέγεθος ὑγρότητος σημεῖον οὔθ’ ἡ σμικρότης ξηρότητος . παύεται γὰρ τῆς αὐξήσεως ἢ πρωϊαίτερον ἢ ὀψιαίτερον ἕκαστον ἐπὶ διττῇ προφάσει . ὥστε ἀλλ’ εἰ μὲν τὸ μέγα , καὶ μαλακὸν εὐθὺς ὑπάρχει , τὸ δὲ σμικρὸν , σκληρὸν , εἴη ἂν οὕτω τὸ μὲν ὑγρὸν , τὸ δὲ ξηρόν . ἀλλ’ εἰ ταῦτα ἀχώριστα , περιττὸν εἰς μέγεθος ἢ σμικρότητα βλέπειν · ἀρκεῖ γὰρ τὰ τῶν κράσεων ἴδια γνωρίσματα . διῄρηται δὲ ἐπὶ πλέον ὑπὲρ αὐτῶν ἐν τοῖς περὶ κράσεων . εἴπερ οὖν ταῦθ’ οὕτως ἔχει , τὴν ἀρίστην κατασκευὴν ἐν δυοῖν τούτοιν θετέον , εὐκρασίᾳ μὲν τῶν ὁμοιομερῶν , συμμετρίᾳ δὲ τῶν ὀργανικῶν .
Lemmas: ὁ μέν οὖν ἀκριβής εὔκρατος μέσος εἰμί ἁπλόος τε καί σκληρός , καί δασύς καί ψιλός θρίξ , καί φλέψ εὐρύς ἔχω ἤ στενός , καί σφυγμός μέγας ἤ μικρός . ὁ δέ ἀκριβής σύμμετρος ὁ ὀργανικός μόριον εἷς κεφάλαιος περιλαμβάνω , οἷος περ ὁ Πολύκλειτος κανών ὑπάρχω λέγω . ὅσος δέ ἤδη θερμός ὁ προσήκω εἰμί , οὐ μήν πολύς γε , ψυχρός δέ καί ὑγρός καί ξηρός μέτριος , καίτοι μέρος εἷς οὐ ὀρθός διαπλάσσω ἔχω , οὗτος σύμπας καί πλεονεκτέω ἐνίοτε ὁ σύμμετρος δοκέω . αὐτίκα ὁ μέν σκληρός αὐτός σῶμα δυσπαθής εἰμί ἅπας ὁ ἔξωθεν αἴτιος , ὁ δέ ἁπαλός ὁ ἔνδοθεν . οὕτως δέ καί ὁ μέν πυκνός ὁ ἔξωθεν , ὁ δέ ἀραῖος ὁ ἔνδοθεν . ὁ γοῦν ὑπό Ἱπποκράτης λέγω ἐν ὁ περί τροφή · ἀραιότης σῶμα εἰς διαπνοή , ὅς πολύς ἀφαιρέω , ὑγιεινός , ὅς ἐλαχύς , νοσώδης · περί ὁ ἐκ ὁ τροφή περίσσωμα εἰς ὑγεία καί νόσος συντελέω λέγω . οὐ γάρ δή γε περί ὁ ὑγιεινός ἁπλῶς ἤ νοσερός σῶμα ἐν ἐκεῖνος ὁ βιβλίον πρόκειμαι λέγω αὐτός , ἀλλά περί πᾶς ὁ ἐκ ὁ τροφή γίγνομαι ἀγαθός τε καί κακός ὁ λόγος ποιέω εὔλογος μνημονεύω καί ὁ , ὅσος ἐπί ὁ ἐκ αὐτός περίσσωμα , ὑγιεινός καί νοσερός σῶμα . ὁ μέν γάρ ἀραῖος ὑγιεινός , ὅσος ἐπί ὅδε , ὁ δέ πυκνός νοσερός . ἔμπαλιν δέ ὁ ἔξωθεν αἴτιος ἅπας ὁ μέν ἀραῖος εὐάλωτος , ﻿ ὁ δέ πυκνός δυσπαθής . ὥστε ὁ σύμμετρος σῶμα πρός ὁ ἄλλος ἀγαθός οὐδέ ἀραιός ἤ πυκνός ἔχω λέγω , ἀλλά ὥσπερ ὁ ἄλλος ὑπερβολή μέσος , οὕτως καί ὅδε πλεονεκτέω κατά τις ὁ ὑπερβάλλω ἑκάτερος . ὁ μέν γάρ πυκνός ἥσσων ὁ ἔξωθεν αἴτιος εὐάλωτος , ὁ δέ ἀραῖος ὁ ἔνδοθεν . ἀμφότερος δέ δυσάλωτος ἀκριβής μέν οὐ ἄν εὑρίσκω οὐδείς , μέτριος δέ πως ὁ μέσος ἅπας ὁ ὑπερβολή , ὅς δή καί πᾶς σῶμα ὑγιεινός εἰμί φημί . οὕτως δέ καί ὁ μέν ξηρός ὁ σύμμετρος σῶμα ὁ ὑγραίνω αἴτιος ἅπας εἰμί δυσάλωτος , ὁ δέ ὑγρός ὁ ξηραίνω . ὥστε , ὅς ἐγώ λέγω μικρός πρόσθεν , οὐ πᾶς πᾶς εἰμί δυσπαθής ὁ μέσος , ἀλλά ἕκαστος μέν κατά εἷς τις κακός , ἅπας δέ αἱρετός . ὅτι δέ οὐ ἀναγκαῖος , ἤ μέγας ὁ τοιοῦτος , ἤ μικρός , ἤ μέσος ὑπάρχω , λέγω μέν εἰͅν ὁ περί κρᾶσις , οὐδείς δέ ἥσσων λέγω καί νῦν · ὡς ὁ μέν μέγας καί διά πλῆθος ὕλη , ὁ δέ μικρός καί διά βραχύτης γίγνομαι τοιοῦτος , ὥσπερ ἀνδριάς μέγας μέν ἐκ χαλκός πολύς , μικρός δέ ἐκ ὀλίγος , σύμμετρος δέ εἰμί ὁ μόριον ἑκάτερος οὐδείς κωλύω . καί δή καί σῶμα ὁ μέν μήτε εἰμί πυκνός ἐπίδηλος , μήτε ἀραιός , μήτε σκληρός , μήτε μαλακός , μήτε λάσιος , μήτε ψιλός , εὔκρατος εἰμί , ὁπηλίκος εἰμί μέγεθος · εἰ δέ καί ὁ συμμετρία ὁ ὀργανικός μόριον ὁ πρός ἀλλήλων σῴζω , καλός τε ἄν οὕτως ὁράω κατορθόω τέλειος ἐν ὁ κατασκευή ὑπάρχω . ὁ δέ μέγας ὁ δέω , ἤ μικρός , κατά δισσός αἰτία γίγνομαι · ὁ μέν μέγας ἤ διά πλεονεξία ὑγρότης , ἤ ὕλη , ὁ δέ ἐλαχύς ἤ διά ξηρότης κρατέω , ἤ ὕλη ἔνδεια . αὔξησις μέν γάρ , ἔστε ἄν ὁ ὀστέον κρατύνω , κρατύνω δέ ἐπί μικρός μέγεθος διά ὕλη ἔνδεια ἤ ξηρότης . ὥστε οὐ ἁπλῶς οὔτε ὁ μέγεθος ὑγρότης σημεῖον οὔτε ὁ μικρότης ξηρότης . παύω γάρ ὁ αὔξησις ἤ πρωΐ ἤ ὄψιος ἕκαστος ἐπί δισσός πρόφασις . ὥστε ἀλλά εἰ μέν ὁ μέγας , καί μαλακός εὐθύς ὑπάρχω , ὁ δέ μικρός , σκληρός , εἰμί ἄν οὕτως ὁ μέν ὑγρός , ὁ δέ ξηρός . ἀλλά εἰ οὗτος ἀχώριστος , περισσός εἰς μέγεθος ἤ μικρότης βλέπω · ἀρκέω γάρ ὁ ὁ κρᾶσις ἴδιος γνώρισμα . διαιρέω δέ ἐπί πολύς ὑπέρ αὐτός ἐν ὁ περί κρᾶσις . εἴπερ οὖν οὗτος οὕτως ἔχω , ὁ ἀγαθός κατασκευή ἐν δύο οὗτος τίθημι , εὐκρασία μέν ὁ ὁμοιομερής , συμμετρία δέ ὁ ὀργανικός .