galenus.de-naturalibus-facultatibus 2.9
Μὴ τοίνυν ὡς ἀποδείξεις ὑφ’ ἡμῶν εἰρῆσθαι νομίζειν τὰ τοιαῦτα μᾶλλον , ἢ περὶ τῆς τῶν ἄλλως γινωσκόντων ἀναισθησίας ἐνδείξεις , οἳ μηδὲ τὰ πρὸς ἁπάντων ὁμολογούμενα καὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν φαινόμενα γινώσκουσι · τὰς δ’ ἀποδείξεις αὐτῶν κατ’ ἐπιστήμην ἐξ ἐκείνων δεῖ λαμβάνειν τῶν ἀρχῶν , ὧν ἤδη καὶ πρόσθεν εἴπομεν , ὡς τὸ δρᾷν καὶ τὸ πάσχειν εἰς ἄλληλα τοῖς σώμασιν ὑπάρχει κατὰ τὸ θερμὸν καὶ ψυχρὸν καὶ ξηρὸν καὶ ὑγρόν . καὶ εἴτε φλέβας , εἴθ’ ἧπαρ , εἴτ’ ἀρτηρίας , εἴτε καρδίαν , εἴτε κοιλίαν , εἴτ’ ἄλλο μόριον ἐνεργεῖν τις φήσειεν ἡντιναοῦν ἐνέργειαν , ἀφύκτοις ἀνάγκαις ἀναγκασθήσεται διὰ τὸ τὴν ἐκ τῶν τεττάρων ποιὰν κρᾶσιν ὁμολογῆσαι τὴν ἐνέργειαν ὑπάρχειν αὐτῷ . διὰ τί γὰρ ἡ γαστὴρ περιστέλλεται τοῖς σιτίοις , διὰ τί δ’ αἱ φλέβες αἷμα γεννῶσι , παρὰ τῶν Ἐρασιστρατείων ἐδεόμην ἀκοῦσαι . τὸ γὰρ , ὅτι περιστέλλεται μόνον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ , γινώσκειν οὐδέπω χρηστὸν , εἰ μὴ καὶ τὴν αἰτίαν εἰδείημεν · οὕτω γὰρ ἂν , οἶμαι , καὶ τὰ σφάλματα θεραπεύσαιμεν . οὐ μέλει , φασὶν , ἡμῖν , οὐδὲ πολυπραγμονοῦμεν ἔτι τὰς τοιαύτας αἰτίας , ὑπὲρ ἰατρὸν γάρ εἰσι καὶ τῷ φυσικῷ προσήκουσι . πότερον οὖν οὐδ’ ἀντερεῖτε τῷ φάσκοντι , τὴν μὲν εὐκρασίαν τὴν κατὰ φύσιν αἰτίαν εἶναι τῆς ἐνεργείας ἑκάστῳ τῶν ὀργάνων , τὴν δ’ αὖ δυσκρασίαν νόσον τ’ ἤδη καλεῖσθαι , καὶ πάντως ὑπ’ αὐτῆς βλάπτεσθαι τὴν ἐνέργειαν ; ἢ πεισθήσεσθε ταῖς τῶν παλαιῶν ἀποδείξεσιν ; ἢ τρίτον τι καὶ μέσον ἑκατέρου τούτων πράξετε , μήθ’ ὡς ἀληθέσι τοῖς λόγοις ἐξ ἀνάγκης πειθόμενοι , μήτ’ ἀντιλέγοντες ὡς ψευδέσιν , ἀλλ’ ἀπορηματικοί τινες ἐξαίφνης καὶ Πυῤῥώνειοι γενήσεσθε ; καὶ μὴν , εἰ τοῦτο δράσετε , τὴν ἐμπειρίαν ἀναγκαῖον ἡμῖν προστήσασθαι . τῷ γὰρ ἂν ἔτι τρόπῳ καὶ τῶν ἰαμάτων εὐποροίητε , τὴν οὐσίαν ἑκάστου τῶν νοσημάτων ἀγνοοῦννες ; τί οὖν οὐκ ἐξ ἀρχῆς ἐμπειρικοὺς ὑμᾶς αὐτοὺς ἐκαλέσατε ; τί δὲ πράγματα ἡμῖν παρέχετε , φυσικὰς ἐνεργείας ἐπαγγελλόμενοι ζητεῖν ἰάσεως ἕνεκα ; εἴπερ γὰρ ἀδύνατος ἡ γαστήρ ἐστί τινι περιστέλλεσθαι καὶ τρίβειν , πῶς αὐτὴν εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπανάξομεν , ἀγνοοῦντες τὴν αἰτίαν τῆς ἀδυναμίας ; ἐγὼ μὲν γάρ φημι , τὴν μὲν ὑπερτεθερμασμένην ἐμψυκτέον ἡμῖν εἶναι , τὴν δ’ ἐψυγμένην θερμαντέον · οὕτω δὲ καὶ τὴν ἐξηραμμένην ὑγραντέον , τὴν δ’ ὑγρασμένην ξηραντέον . ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν συζυγίαν , εἰ θερμοτέρα τοῦ κατὰ φύσιν ἅμα καὶ ξηροτέρα τύχοι γεγενημένη , κεφάλαιον εἶναι τῆς ἰάσεως , ἐμψύχειν τε ἅμα καὶ ὑγραίνειν · εἰ δ’ αὖ ψυχροτέρα τε ἅμα καὶ ὑγροτέρα , θερμαίνειν τε καὶ ξηραίνειν , κᾀπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως . οἱ δ’ ἀπ’ Ἐρασιστράτου τί ποτε καὶ πράξουσιν , οὐδ’ ὅλως ζητεῖν τῶν ἐνεργειῶν τὰς αἰτίας ὁμολογοῦντες ; ὁ γάρ τοι καρπὸς τῆς περὶ τῶν ἐνεργειῶν ζητήσεως οὗτός ἐστι , τὸ , τὰς αἰτίας τῶν δυσκρασιῶν εἰδότα , εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπανάγειν αὐτὰς , ὡς αὐτό γε τοῦτο μόνον , τὸ γνῶναι τὴν ἑκάστου τῶν ὀργάνων ἐνέργειαν , ἥ τίς ἐστιν , οὕτω χρηστὸν εἰς τὰς ἰάσεις . Ἐρασίστρατος δέ μοι δοκεῖ καὶ αὐτὸ τοῦτ’ ἀγνοεῖν , ὡς , εἴ τις ἐν τῷ σώματι διάθεσις βλάπτει τὴν ἐνέργειαν , μὴ κατά τι συμβεβηκὸς , ἀλλὰ πρώτως καὶ καθ’ ἑαυτὴν , αὕτη τὸ νόσημά ἐστιν αὐτό . πῶς οὖν ἔτι διαγνωστικός τε καὶ ἰατρὸς τῶν νοσημάτων ἔσται , ἀγνοῶν ὅλως αὐτὰ , τίνα τέ ἐστι καὶ πόσα καὶ ποῖα ; κατὰ μὲν δὴ τὴν γαστέρα τό γε τοσοῦτον Ἐρασίστρατος ἠξίωσεν ζητεῖσθαι , τὸ πῶς πέττεται τὰ σιτία · τὸ δ’ , ἥτις πρώτη τε καὶ ἀρχηγὸς αἰτία τούτου , πῶς οὐκ ἐπεσκέψατο ; κατὰ δὲ τὰς φλέβας καὶ τὸ αἷμα καὶ αὐτὸ τοῦτο πῶς παρέλιπεν ; ἀλλ’ οὐθ’ Ἱπποκράτης , οὔτ’ ἄλλος τις ὧν ὀλίγῳ πρόσθεν ἐμνημόνευσα φιλοσόφων ἢ ἰατρῶν ἄξιον ᾤετο εἶναι παραλιπεῖν · ἀλλὰ τὴν κατὰ φύσιν ἑκάστῳ ζώῳ θερμασίαν εὔκρατόν τε καὶ μετρίως ὑγρὰν οὖσαν αἵματος εἶναί φασι γεννητικὴν , καὶ δι’ αὑτό γε τοῦτο καὶ τὸ αἷμα θερμὸν καὶ ὑγρὰν εἶναί φασι τῇ δυνάμει χυμὸν , ὥσπερ τὴν ξανθὴν χολὴν θερμὴν καὶ ξηρὰν εἶναι , εἰ καὶ ὅτι μάλισθ’ ὑγρὰ φαίνεται . διαφέρειν γὰρ αὐτοῖς δοκεῖ τὸ κατὰ φαντασίαν ὑγρὸν τοῦ κατὰ δύναμιν . ἢ τίς οὐκ οἶδεν , ὡς ἅλμη μὲν καὶ θάλασσα ταριχεύει τὰ κρέα καὶ ἄσηπτα διαφυλάττει , τὸ δ’ ἄλλο πᾶν ὕδωρ τὸ πότιμον ἑτοίμως διαφθείρει τε καὶ σήπει ; τίς δ’ οὐκ οἶδεν , ὡς ξανθῆς χολῆς ἐν τῇ γαστρὶ περιεχομένης πολλῆς ἀπαύστῳ δίψει συνεχόμεθα , καὶ ὡς ἐμέσαντες αὐτὴν εὐθὺς ἄδιψοι γιγνόμεθα μᾶλλον , ἢ εἴπερ πάμπολυ ποτὸν προσηράμεθα ; θερμὸς οὖν εὐλόγως ὁ χυμὸς οὗτος εἴρηται καὶ ξηρὸς κατὰ δύναμιν , ὥσπερ γε καὶ τὸ φλέγμα ψυχρὸν καὶ ὑγρόν . ἐναργεῖς γὰρ καὶ περὶ τούτου πίστεις Ἱπποκράτει τε καὶ τοῖς ἄλλοις εἴρηνται παλαιοῖς . Πρόδικος δ’ ἐν τῷ περὶ φύσεως ἀνθρώπου γράμματι τὸ συγκεκαυμένον καὶ οἷον ὑπερωπτημένον ἐν τοῖς χυμοῖς ὀνομάζει φλέγμα παρὰ τὸ πεφλέχθαι . τῇ λέξει μὲν ἑτέρως χρῆται , φυλάττει μέντοι τὸ πρᾶγμα κατὰ ταὐτὸ τοῖς ἄλλοις . τὴν δ’ ἐν τοῖς ὀνόμασι τοῦ ἀνδρὸς τούτου καινοτομίαν ἱκανῶς ἐνδείκνυται καὶ Πλάτων . ἀλλὰ τοῦτό γε τὸ πρὸς ἁπάντων ἀνθρώπων ὀνομαζόμενον φλέγμα , τὸ λευκὸν τὴν χρόαν , ὃ βλένναν ὀνομάζει Πρόδικος , ὁ ψυχρὸς καὶ ὑγρὸς χυμός ἐστιν οὗτος , καὶ πλεῖστος τοῖς τε γέρουσι καὶ τοῖς ὅπως δή ποτε ψυχθεῖσιν ἀθροίζεται , καὶ οὐδεὶς οὐδὲ μαινόμενος ἂν ἄλλο τι ἢ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν εἴποι ἂν αὐτόν . ἆρ’ οὖν θερμὸς μέν τίς ἐστι καὶ ὑγρὸς χυμὸς , καὶ θερμὸς ἕτερος καὶ ξηρὸς , καὶ ὑγρὸς καὶ ψυχρὸς ἄλλος , οὐδεὶς δέ ἐστι ψυχρὸς καὶ ξηρὸς τὴν δύναμιν , ἀλλ’ ἡ τετάρτη συζυγία τῶν κράσεων , ἐν ἅπασι τοῖς ἄλλοις ὑπάρχουσα , μόνοις τοῖς χυμοῖς οὐχ ὑπάρχει ; καὶ μὴν ἥ γε μέλαινα χολὴ τοιοῦτός ἐστι χυμὸς , ἣν οἱ σωφρονοῦντες ἰατροὶ καὶ φιλόσοφοι πλεονεκτεῖν ἔφασαν τῶν μὲν ὡρῶν τοῦ ἔτους ἐν φθινοπώρῳ μάλιστα , τῶν δ’ ἡλικιῶν ἐν ταῖς μετὰ τὴν ἀκμήν . οὕτω δὲ καὶ διαιτήματα καὶ χωρία καὶ καταστάσεις καὶ νόσους τινὰς ψυχρὰς καὶ ξηρὰς εἶναί φασιν . οὐ γὰρ δὴ χωλὴν ἐν ταύτῃ μόνῃ τῇ συζυγίᾳ τὴν φύσιν εἶναι νομίζουσιν , ἀλλ’ ὥσπερ τὰς ἄλλας τρεῖς , οὕτω καὶ τήνδε διὰ πάντων ἐκτετάσθαι . ηὐξάμην οὖν κᾀνταῦθ’ ἐρωτῆσαι δύνασθαι τὸν Ἐρασίστρατον , εἰ μηδὲν ὄργανον ἡ τεχνικὴ φύσις ἐδημιούργησε καθαρτικὸν τοῦ τοιούτου χυμοῦ , ἀλλὰ τῶν μὲν οὔρων ἄρα τῆς διακρίσεώς ἐστιν ὄργανα δύο , καὶ τῆς ξανθῆς χολῆς ἕτερον οὐ σμικρὸν , ὁ δὲ τούτων κακοηθέστερος χυμὸς ἀλᾶται διὰ παντὸς ἐν ταῖς φλεψὶν ἀναμεμιγμένος τῷ αἵματι . καίτοι δυσεντερίη , φησί που Ἱπποκράτης , ἢν ἀπὸ χολῆς μελαίνης ἄρξηται , θανάσιμον . οὐ μὴν ἥ γ’ ἀπὸ τῆς ξανθῆς χολῆς ἀρξαμένη πάντως ὀλέθριος , ἀλλ’ οἱ πλείους ἐξ αὐτῆς διασώζονται . τοσούτῳ κακοηθεστέρα τε καὶ δριμυτέρα τὴν δύναμιν ἡ μέλαινα χολὴ τῆς ξανθῆς ἐστιν . ἆρ’ οὖν οὔτε τῶν ἄλλων ἀνέγνω τι τῶν Ἱπποκράτους γραμμάτων Ἐρασίστρατος οὐδὲν , οὔτε τὸ περὶ φύσεως ἀνθρώπου βιβλίον , ἵν’ οὕτως ἀργῶς παρέλθοι τὴν περὶ τῶν χυμῶν ἐπίσκεψιν , ἢ γιγνώσκει μὲν , ἑκὼν δὲ παραλείπει καλλίστην τῆς τέχνης θεωρίαν ; ἐχρῆν οὖν αὐτὸν μηδὲ περὶ τοῦ σπληνὸς εἰρηκέναι τι , μηδ’ ἀσχημονεῖν ὑπὸ τῆς τεχνικῆς φύσεως ὄργανον τηλικοῦτον μάτην ἡγούμενον κατεσκευάσθαι . καὶ μὴν οὐχ Ἱπποκράτης μόνον ἢ Πλάτων , οὐδέν τι χείρους Ἐρασιστράτου περὶ φύσιν ἄνδρες , ἕν τι τῶν ἐκκαθαιρόντων τὸ αἷμα καὶ τοῦτ’ εἶναί φασι τὸ σπλάγχνον , ἀλλὰ καὶ μύριοι σὺν αὐτοῖς ἄλλοι τῶν παλαιῶν ἰατρῶν τε καὶ φιλοσόφων , ὧν ἁπάντων προσποιησάμενος ὑπερφρονεῖν ὁ γενναῖος Ἐρασίστρατος , οὔτ’ ἀντεῖπεν , οὔθ’ ὅλως τῆς γνώμης αὐτῶν ἐμνημόνευσε . καὶ μὴν ὅσοις γε τὸ σῶμα θάλλει , τούτοις ὁ σπλὴν φθίνει , φησὶν Ἱπποκράτης , καὶ οἱ ἀπὸ τῆς ἐμπειρίας ὁρμώμενοι πάντες ὁμολογοῦσιν ἰατροί · καὶ ὅσοις γ’ αὖ μέγας καὶ ὕπουλος αὐξάνεται , τούτοις καταφθίνει , καὶ κακοχύμους τὰ σώματα τίθησιν . ὡς καὶ τοῦτο πάλιν οὐχ Ἱπποκράτης μόνον , ἀλλὰ καὶ Πλάτων , ἄλλοι τε πολλοὶ , καὶ οἱ ἀπὸ τῆς ἐμπειρίας ὁμολογοῦσιν ἰατροί . καὶ ἀπὸ σπληνὸς δὲ κακοπραγοῦντος ἴκτεροι μελάντεροι , καὶ τῶν ἑλκῶν αἱ οὐλαὶ μέλαιναι . καθόλου γὰρ , ὅταν ἐνδεέστερον ἢ προσῆκεν εἰς ἑαυτὸν ἕλκῃ τὸν μελαγχολικὸν χυμὸν , ἀκάθαρτον μὲν τὸ αἷμα , κακόχρουν δὲ τὸ πᾶν γίνεται σῶμα . πότε δ’ ἐνδεέστερον ἕλκει , ἢ δηλονότι κακῶς διακείμενος ; ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς νεφροῖς ἐνεργείας οὔσης ἕλκειν τὰ οὖρα , εἰ κακῶς ἕλκειν ὑπάρχει , κακοπραγοῦσιν , οὕτω καὶ τῷ σπληνὶ ποιότητος μελαγχολικῆς ἑλκτικὴν ἑαυτῷ δύναμιν ἔχοντι σύμφυτον , ἀῤῥωστήσαντί ποτε , ταύτην ἀναγκαῖον ἕλκειν κακῶς , κᾀν τῷδε παχύτερον ἤδη καὶ μελάντερον γίγνεσθαι τὸ αἷμα . ταῦτ’ οὖν ἅπαντα , πρός τε τὰς διαγνώσεις τῶν νοσημάτων καὶ τὰς ἰάσεις μεγίστην παρεχόμενα χρείαν , ὑπερεπήδησε τελέως ὁ Ἐρασίστρατος , καὶ καταφρονεῖν προσεποιήσατο τηλικούτων ἀνδρῶν , ὁ μηδὲ τῶν τυχόντων καταφρονῶν , ἀλλ’ ἀεὶ φιλοτίμως ἀντιλέγων ταῖς ἠλιθιωτάταις δόξαις . ᾧ δῆλον , ὡς οὐδὲν ἔχων οὔτ’ ἀντειπεῖν τοῖς πρεσβυτέροις , ὑπὲρ ὧν ἀπεφῄναντο περὶ σπληνὸς ἐνεργείας τε καὶ χρείας , οὔτ’ αὐτὸς ἐξευρίσκων τι καινὸν , εἰς τὸ μηδὲν ὅλως εἰπεῖν ἀφίκετο . ἀλλ’ ἡμεῖς γε πρῶτον μὲν ἐκ τῶν αἰτίων , οἶς ἅπαντα διοικεῖται τὰ κατὰ τὰς φύσεις , τοῦ θερμοῦ λέγω , καὶ ψυχροῦ , καὶ ξηροῦ , καὶ ὑγροῦ , δεύτερον δ’ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐναργῶς φαινομένων κατὰ τὸ σῶμα ψυχρὸν καὶ ξηρὸν εἶναί τινα χρῆναι χυμὸν ἀπεδείξαμεν . ἑξῆς δὲ , ὅτι μελαγχολικὸς οὗτος ὑπάρχει , καὶ τὸ καθαῖρον αὐτὸ σπλάγχνον ὁ σπλήν ἐστιν , διὰ βραχέων ὡς ἔνι μάλιστα τῶν τοῖς παλαιοῖς ἀποδεδειγμένων ἀναμνήσαντες , ἐπὶ τὸ λεῖπον ἔτι τοῖς παροῦσι λόγοις ἀφιξόμεθα . τί δ’ ἂν εἴη λεῖπον ἄλλο γε , ἢ ἐξηγήσασθαι σαφῶς , οἷόν τι βούλονταί τε καὶ ἀποδεικνύουσι περὶ τὴν τῶν χυμῶν γένεσιν οἱ παλαιοὶ συμβαίνειν . ἐναργέστερον δ’ ἂν γνωσθείη διὰ παραδείγματος . οἶνον δή μοι νόει γλυκὺν , οὐ πρὸ πολλοῦ τῶν σταφυλῶν ἐκτεθλιμμένον , ζέοντά τε καὶ ἀλλοιούμενον ὑπὸ τῆς ἐν αὐτῷ θερμασίας · ἔπειτα κατὰ τὴν αὐτοῦ μεταβολὴν δύο γεννώμενα περιττώματα , τὸ μὲν κουφότερόν τε καὶ ἀερωδέστερον , τὸ δὲ βαρύτερόν τε καὶ γεωδέστερον , ὧν τὸ μὲν ἄνθος , οἶμαι , τὸ δὲ τρύγα καλοῦσι . τούτων τῷ μὲν ἑτέρῳ τὴν ξανθὴν χολὴν , τῷ δ’ ἑτέρῳ τὴν μέλαιναν εἰκάζων οὐκ ἂν ἁμάρτοις , οὐ τὴν αὐτὴν ἐχόντων ἰδέαν τῶν χυμῶν τούτων ἐν τῷ κατὰ φύσιν διοικεῖσθαι τὸ ζῶον , οἵαν καὶ τὸ παρὰ φύσιν ἔχοντες ἐπιφαίνονται πολλάκις . ἡ μὲν γὰρ ξανθὴ λεκιθώδης γίνεται · καὶ γὰρ ὀνομάζουσιν οὕτως αὐτὴν , ὅτι ταῖς τῶν ὠῶν λεκίθοις ὁμοιοῦται κατά τε χρόαν καὶ πάχος · ἡ δ’ αὖ μέλαινα κακοηθεστέρα μὲν πολὺ καὶ αὕτη τῆς κατὰ φύσιν · ὄνομα δ’ οὐδὲν ἴδιον κεῖται τῷ τοιούτῳ χυμῷ , πλὴν εἴπου τινὲς ἢ ξυστικὸν , ἢ ὀξώδη κεκλήκασιν αὐτὸν , ὅτι καὶ δριμὺς ὁμοίως ὄξει γίγνεται , καὶ ξύει γε τὸ σῶμα τοῦ ζώου καὶ τὴν γῆν , εἰ κατ’ αὐτῆς ἐκχυθείη , καὶ τινα μετὰ πομφολύγων οἷον ζύμωσίν τε καὶ ζέσιν ἐργάζεται , σηπεδόνος ἐπικτήτου προσελθούσης ἐκείνῳ τῷ κατὰ φύσιν ἔχοντι χυμῷ τῷ μέλανι . καί μοι δοκοῦσιν οἱ πλεῖστοι τῶν παλαιῶν ἰατρῶν αὐτὸ μὲν τὸ κατὰ φύσιν ἔχον τοῦ τοιούτου χυμοῦ , καὶ διαχωροῦν κάτω , καὶ πολλάκις ἐπιπολάζον ἄνω , μέλανα καλεῖν χυμὸν , οὐ μέλαιναν χολήν · τὸ δ’ ἐκ συγκαύσεώς τινος καὶ σηπεδόνος εἰς τὴν ὀξεῖαν μεθιστάμενον ποιότητα μέλαιναν ὀνομάζειν χολήν . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν ὀνομάτων οὐ χρὴ διαφέρεσθαι , τὸ δ’ ἀληθὲς ᾦδ’ ἔχον εἰδέναι . κατὰ τὴν τοῦ αἵματος γένεσιν , ὅσον ἄν ἱκανῶς παχὺ καὶ γεῶδες ἐκ τῆς τῶν σιτίων φύσεως ἐμφερόμενον τῇ τροφῇ μὴ δέξηται καλῶς τὴν ἐκ τῆς ἐμφύτου θερμασίας ἀλλοίωσιν , ὁ σπλὴν εἰς ἑαυτὸν ἕλκει τοῦτο . τὸ δ’ ὀπτηθὲν , ὡς ἄν τις εἴποι , καὶ συγκαυθὲν τῆς τροφῆς ( εἴη δ’ ἄν τοῦτο τὸ θερμότατον ἐν αὐτῇ καὶ γλυκύτατον , οἷον τό τε μέλι καὶ ἡ πιμελὴ ) ξανθὴ γενόμενον χολὴ διὰ τῶν χοληδόχων ὀνομαζομένων ἀγγείων ἐκκαθαίρεται . λεπτὸν δέ ἐστι τοῦτο , καὶ ὑγρὸν , καὶ ῥυτὸν , οὐχ ὥσπερ ὅταν ὑπεροπτηθὲν ἐσχάτως ξανθὸν καὶ πυρῶδες καὶ παχὺ γένηται ταῖς τῶν ὠῶν ὅμοιον λεκίθοις . τοῦτο μὲν γὰρ ἤδη παρὰ φύσιν · θάτερον δὲ τὸ πρότερον εἰρημένον κατὰ φύσιν ἐστίν · ὥσπερ γε καὶ τοῦ μέλανος χυμοῦ τὸ μὲν μήπω τὴν οἰκείαν ζέσιν τε καὶ ζύμωσιν τῆς γῆς ἐργαζόμενον κατὰ φύσιν ἐστὶ , τὸ δ’ εἰς τοιαύτην μεθιστάμενον ἰδέαν τε καὶ δύναμιν ἤδη παρὰ φύσιν , ὡς ἂν τὴν ἐκ τῆς συγκαύσεως τοῦ παρὰ φύσιν θερμοῦ προσειληφὸς δριμύτητα , καὶ οἷον τέφρα τις ἤδη γεγονός . ᾧδέ πως καὶ ἡ κεκαυμένη τρὺξ τῆς ἀκαύστου διήνεγκε . θερμὸν γάρ τοι χρῆμα αὕτη ἱκανῶς ἐστιν , ὥστε καίειν καὶ τήκειν καὶ διαφθείρειν τὴν σάρκα . τῇ δ’ ἑτέρᾳ , τῇ μήπω κεκαυμένῃ , τοὺς ἰατρούς ἐστιν εὑρεῖν χρωμένους , εἰς ὅσα περ καὶ τῇ γῇ τῇ καλουμένῃ κεραμίτιδι , καὶ τοῖς ἄλλοις , ὅσα ξηραίνειν τε καὶ ψύχειν ἅμα πέφυκεν . εἰς τὴν τῆς οὕτω συγκαυθείσης μελαίνης χολῆς ἰδέαν καὶ ἡ λεκιθώδης ἐκείνη μεθίσταται πολλάκις , ὅταν καὶ αὐτή ποθ’ οἷον ὀπτηθεῖσα τύχῃ πυρώδει θερμασίᾳ . τὰ δ’ ἄλλα τῶν χολῶν εἴδη ξύμπαντα , τὰ μὲν ἐκ τῆς τῶν εἰρημένων κράσεως γίγνεται , τὰ δ’ οἷον ὁδοί τινές εἰσι τῆς τούτων γενέσεώς τε καὶ εἰς ἄλληλα μεταβολῆς . διαφέρουσι δὲ τῷ τὰς μὲν ἀκράτους εἶναι καὶ μόνας , τὰς δ’ οἷον ὀῤῥοῖς τισιν ἐξυγρασμένας . ἀλλ’ οἱ μὲν ὀῤῥοὶ τῶν χυμῶν ἅπαντες περιττώματα , καὶ καθαρὸν αὐτῶν εἶναι δεῖται τοῦ ζώου τὸ σῶμα . τῶν δ’ εἰρημένων ἐστί τις χρεία τῇ φύσει , καὶ τοῦ παχέος , καὶ τοῦ λεπτοῦ . καὶ καθαίρεται πρός τε τοῦ σπληνὸς καὶ τῆς ἐπὶ τῷ ἥπατι κύστεως τὸ αἷμα , καὶ ἀποτίθεται τοσοῦτόν τε καὶ τοιοῦτον ἑκατέρου μέρος , ὅσον καὶ οἷον , εἴπερ εἰς ὅλον ἠνέχθη τοῦ ζώου τὸ σῶμα , βλάβην ἡντιναοῦν εἰργάσατο . τὸ γὰρ ἱκανῶς παχὺ καὶ γεῶδες καὶ τελέως διαπεφευγὸς τὴν ἐν τῷ ἥπατι μεταβολὴν ὁ σπλὴν εἰς ἑαυτὸν ἕλκει · τὸ δ’ ἄλλο τὸ μετρίως παχὺ σὺν τῷ κατειργάσθαι πάντη φέρεται . δεῖται γὰρ ἐν πολλοῖς τοῦ ζώου μορίοις παχύτητός τινος τὸ αἷμα , καθάπερ , οἶμαι , καὶ τῶν ﻿ ἐμφερομένων ἰνῶν . καὶ εἴρηται μὲν καὶ Πλάτωνι περὶ τῆς χρείας αὐτῶν · εἰρήσεται δὲ καὶ ἡμῖν ἐν ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν , ἐν οἷς ἂν τὰς χρείας τῶν μορίων διεξερχώμεθα . δεῖται δὲ οὐχ ἥκιστα καὶ τοῦ ξανθοῦ χυμοῦ , μήπω πυρώδους ἐσχάτως γεγενημένου , τὸ αἷμα . τοῦ καὶ τίς αὐτῷ καὶ ἡ παρὰ τοῦδε χρεία , δι’ ἐκείνων εἰρήσεται . φλέγματος δ’ οὐδὲν ἐποίησεν ἡ φύσις ὄργανον καθαρτικὸν , ὅτι ψυχρὸν καὶ ὑγρόν ἐστι , καὶ οἷον ἡμίπεπτός τις τροφή . δεῖται τοίνυν οὐ κενοῦσθαι τὸ τοιοῦτον , ἀλλ’ ἐν τῷ σώματι μένον ἀλλοιοῦσθαι . τὸ δ’ ἐξ ἐγκεφάλου καταῤῥέον περίττωμα τάχα μὲν ἂν οὐδὲ φλέγμα τις ὀρθῶς , ἀλλὰ βλένναν τε καὶ κόρυζαν , ὥσπερ οὖν καὶ ὀνομάζεται , καλοίη · εἰ δὲ μὴ , ἀλλ’ ὅτι γε τῆς τούτου κενώσεως ὀρθῶς ἡ φύσις προὐνοήσατο , καὶ τοῦτ’ ἐν τοῖς περὶ χρείας μορίων εἰρήσεται . καὶ γὰρ οὖν καὶ τὸ κατὰ τὴν γαστέρα τε καὶ τὰ ἔντερα συνιστάμενον φλέγμα ὅπως ἂν ἐκκενῷτο καὶ αὐτὸ μάλιστά τε καὶ τάχιστα , παρεσκευασμένον τῇ φύσει μηχάνημα δι’ ἐκείνων εἰρήσεται καὶ αὐτὸ τῶν ὑπομνημάτων . ὅσον οὖν ἐμφέρεται ταῖς φλεψὶ φλέγμα , χρήσιμον ὑπάρχον τοῖς ζώοις , οὐδὲ μιᾶς δεῖται κενώσεως . προσέχειν δὲ χρὴ κᾀνταῦθα τὸν νοῦν καὶ γινώσκειν , ὥσπερ τῶν χολῶν ἑκατέρας τὸ μὲν χρήσιμον καὶ κατὰ φύσιν ἐν τοῖς ζώοις , τὸ δ’ ἄχρηστόν τε καὶ παρὰ φύσιν , οὕτω καὶ τοῦ φλέγματος , ὅσον μὲν ἂν ᾖ γλυκὺ , χρηστὸν μὲν εἶναι τοῦτο τῷ ζώῳ καὶ κατὰ φύσιν , ὅσον δ’ ὀξὺ καὶ ἁλμυρὸν ἐγένετο , τὸ μὲν ὀξὺ τελέως ἠπεπτῆσθαι , τὸ δ’ ἁλμυρὸν διασεσῆφθαι . τελείαν δ’ ἀπεψίαν φλέγματος ἀκούειν χρὴ τῆς δευτέρας πέψεως , δηλονότι τῆς ἐν φλεψίν · οὐ γὰρ δὴ τῆς γε πρώτης , τῆς κατὰ τὴν κοιλίαν , ἢ οὐδ’ ἂν ἐγεγένητο τὴν ἀρχὴν χυμὸς , εἰ καὶ ταύτην διεπεφεύγει . ταῦτ’ ἀρκεῖν μοι δοκεῖ περὶ γενέσεώς τε καὶ διαφθορᾶς χυμῶν ὑπομνήματα εἶναι τῶν Ἱπποκράτει τε καὶ Πλάτωνι , καὶ Ἀριστοτέλει , καὶ Πραξαγόρᾳ , καὶ Διοκλεῖ , καὶ πολλοῖς ἄλλοις τῶν παλαιῶν εἰρημένων . οὐ γὰρ ἐδικαίωσα πάντα μεταφέρειν εἰς τόνδε τὸν λόγον τὰ τελέως ἐκείνοις γεγραμμένα . τοσοῦτον δὲ μόνον ὑπὲρ ἑκάστου εἶπον , ὅσον ἐξορμήσει τε τοὺς ἐντυγχάνοντας , εἰ μὴ παντάπασιν εἶεν σκαιοὶ , τοῖς τῶν παλαιῶν ἀνδρῶν ὁμιλῆσαι γράμμασι , καὶ τὴν εἰς τὸ ῥᾷον αὐτοῖς συνεῖναι βοήθειαν παρέξει . γέγραπται δέ που καὶ δι’ ἑτέρου λόγου περὶ τῶν κατὰ Πραξαγόραν τὸν Νικάρχου χυμῶν . εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα δέκα ποιεῖ χωρὶς τοῦ αἵματος , ἑνδέκατος γὰρ ἂν εἴη χυμὸς αὐτὸ τὸ αἷμα , τῆς Ἱπποκράτους οὐκ ἀποχωρεῖ διδασκαλίας . ἀλλ’ εἰς εἴδη τινὰ καὶ διαφορὰς τέμνει τοὺς ὑπ’ ἐκείνου πρῶτον πάντας ἅμα ταῖς οἰκείαις ἀποδείξεσιν εἰρημένους χυμούς . ἐπαινεῖν μὲν οὖν χρὴ τούς τ’ ἐξηγησαμένους τὰ καλῶς εἰρημένα , καὶ τοὺς , εἴ τι παραλέλειπται , προστιθέντας · οὐ γὰρ οἶόν τε τὸν αὐτὸν ἄρξασθαι καὶ τελειῶσαι · μέμφεσθαι δὲ τοὺς οὕτως ἀταλαιπώρους , ὡς μηδὲν ὑπομένειν μαθεῖν τῶν ὀρθῶς εἰρημένων , καὶ τοὺς εἰς τοσοῦτον φιλοτίμους , ὥστ’ ἐπιθυμίᾳ νεωτέρων δογμάτων ἀεὶ πανουργεῖν τι καὶ σοφίζεσθαι , τὰ μὲν ἑκοντὶ παραλιπόντας , ὥσπερ Ἐρασίστρατος ἐπὶ τῶν χυμῶν ἐποίησε , τὰ δὲ πανούργως ἀντιλέγοντας , ὥσπερ οὗτός τ’ αὐτὸς καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν νεωτέρων . ἀλλ’ οὗτος μὲν ὁ λόγος ἐνταυθοῖ τελευτάτω , τὸ δ’ ὑπόλοιπον ἅπαν ἐν τῷ τρίτῳ προσθήσω .
Lemmas: μή τοίνυν ὡς ἀπόδειξις ὑπό ἐγώ λέγω νομίζω ὁ τοιοῦτος μάλα , ἤ περί ὁ ὁ ἄλλος γιγνώσκω ἀναισθησία ἔνδειξις , ὁ μηδέ ὁ πρός ἅπας ὁμολογέω καί κατά ἕκαστος ἡμέρα φαίνω γιγνώσκω · ὁ δέ ἀπόδειξις αὐτός κατά ἐπιστήμη ἐκ ἐκεῖνος δέω λαμβάνω ὁ ἀρχή , ὅς ἤδη καί πρόσθεν λέγω , ὡς ὁ δράω καί ὁ πάσχω εἰς ἀλλήλων ὁ σῶμα ὑπάρχω κατά ὁ θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός . καί εἴτε φλέψ , εἴτε ἧπαρ , εἴτε ἀρτηρία , εἴτε καρδία , εἴτε κοιλία , εἴτε ἄλλος μόριον ἐνεργέω τις φημί ὁστισοῦν ἐνέργεια , ἄφυκτος ἀνάγκη ἀναγκάζω διά ὁ ὁ ἐκ ὁ τέσσαρες ποιός κρᾶσις ὁμολογέω ὁ ἐνέργεια ὑπάρχω αὐτός . διά τίς γάρ ὁ γαστήρ περιστέλλω ὁ σιτίον , διά τίς δέ ὁ φλέψ αἷμα γεννάω , παρά ὁ Ἐρασιστράτειος δέω ἀκούω . ὁ γάρ , ὅτι περιστέλλω μόνος αὐτός κατά ἑαυτοῦ , γιγνώσκω οὐδέπω χρηστός , εἰ μή καί ὁ αἰτία οἶδα · οὕτως γάρ ἄν , οἴομαι , καί ὁ σφάλμα θεραπεύω . οὐ μέλω , φημί , ἐγώ , οὐδέ πολυπραγμονέω ἔτι ὁ τοιοῦτος αἰτία , ὑπέρ ἰατρός γάρ εἰμί καί ὁ φυσικός προσήκω . πότερος οὖν οὐδέ ἀντεράω ὁ φάσκω , ὁ μέν εὐκρασία ὁ κατά φύσις αἰτία εἰμί ὁ ἐνέργεια ἕκαστος ὁ ὄργανον , ὁ δέ αὖ δυσκρασία νόσος τε ἤδη καλέω , καί πάντως ὑπό αὐτός βλάπτω ὁ ἐνέργεια ; ἤ πείθω ὁ ὁ παλαιός ἀπόδειξις ; ἤ τρίτος τις καί μέσος ἑκάτερος οὗτος πράσσω , μήτε ὡς ἀληθής ὁ λόγος ἐκ ἀνάγκη πείθω , μήτε ἀντιλέγω ὡς ψευδής , ἀλλά ἀπορηματικός τις ἐξαίφνης καί Πυρρώνειος γίγνομαι ; καί μήν , εἰ οὗτος δράω , ὁ ἐμπειρία ἀναγκαῖος ἐγώ προΐστημι . ὁ γάρ ἄν ἔτι τρόπος καί ὁ ἴαμα εὐπορέω , ὁ οὐσία ἕκαστος ὁ νόσημα ἀγνοοῦννω ; τίς οὖν οὐ ἐκ ἀρχή ἐμπειρικός σύ αὐτός καλέω ; τίς δέ πρᾶγμα ἐγώ παρέχω , φυσικός ἐνέργεια ἐπαγγέλλω ζητέω ἴασις ἕνεκα ; εἴπερ γάρ ἀδύνατος ὁ γαστήρ εἰμί τις περιστέλλω καί τρίβω , πῶς αὐτός εἰς ὁ κατά φύσις ἐπανάγω , ἀγνοέω ὁ αἰτία ὁ ἀδυναμία ; ἐγώ μέν γάρ φημί , ὁ μέν ὑπερθερμαίνω ἐμψύχω ἐγώ εἰμί , ὁ δέ ψύχω θερμαντέον · οὕτως δέ καί ὁ ξηραίνω ὑγραντέον , ὁ δέ ὑγράζω ξηραντέον . ἀλλά καί κατά ὁ συζυγία , εἰ θερμός ὁ κατά φύσις ἅμα καί ξηρός τυγχάνω γίγνομαι , κεφάλαιος εἰμί ὁ ἴασις , ἐμψύχω τε ἅμα καί ὑγραίνω · εἰ δέ αὖ ψυχρός τε ἅμα καί ὑγρός , θερμαίνω τε καί ξηραίνω , εἰͅπί ὁ ἄλλος ὡσαύτως . ὁ δέ ἀπό Ἐρασίστρατος τίς ποτέ καί πράσσω , οὐδέ ὅλος ζητέω ὁ ἐνέργεια ὁ αἰτία ὁμολογέω ; ὁ γάρ τοι καρπός ὁ περί ὁ ἐνέργεια ζήτησις οὗτος εἰμί , ὁ , ὁ αἰτία ὁ δυσκρασία οἶδα , εἰς ὁ κατά φύσις ἐπανάγω αὐτός , ὡς αὐτός γε οὗτος μόνος , ὁ γιγνώσκω ὁ ἕκαστος ὁ ὄργανον ἐνέργεια , ὅς τις εἰμί , οὕτως χρηστός εἰς ὁ ἴασις . Ἐρασίστρατος δέ ἐγώ δοκέω καί αὐτός οὗτος ἀγνοέω , ὡς , εἰ τις ἐν ὁ σῶμα διάθεσις βλάπτω ὁ ἐνέργεια , μή κατά τις συμβαίνω , ἀλλά πρῶτος καί κατά ἑαυτοῦ , οὗτος ὁ νόσημα εἰμί αὐτός . πῶς οὖν ἔτι διαγνωστικός τε καί ἰατρός ὁ νόσημα εἰμί , ἀγνοέω ὅλος αὐτός , τίς τε εἰμί καί πόσος καί ποῖος ; κατά μέν δή ὁ γαστήρ ὁ γε τοσοῦτος Ἐρασίστρατος ἀξιόω ζητέω , ὁ πῶς πέσσω ὁ σιτίον · ὁ δέ , ὅστις πρῶτος τε καί ἀρχηγός αἴτιος οὗτος , πῶς οὐ ἐπισκοπέω ; κατά δέ ὁ φλέψ καί ὁ αἷμα καί αὐτός οὗτος πῶς παραλείπω ; ἀλλά οὐτίς Ἱπποκράτης , οὔτε ἄλλος τις ὅς ὀλίγος πρόσθεν μνημονεύω φιλόσοφος ἤ ἰατρός ἄξιος οἴομαι εἰμί παραλείπω · ἀλλά ὁ κατά φύσις ἕκαστος ζῷον θερμασία εὔκρατος τε καί μέτριος ὑγρός εἰμί αἷμα εἰμί φημί γεννητικός , καί διά ἑαυτοῦ γε οὗτος καί ὁ αἷμα θερμός καί ὑγρός εἰμί φημί ὁ δύναμις χυμός , ὥσπερ ὁ ξανθός χολή θερμός καί ξηρός εἰμί , εἰ καί ὅτι μάλα ὑγρός φαίνω . διαφέρω γάρ αὐτός δοκέω ὁ κατά φαντασία ὑγρός ὁ κατά δύναμις . ἤ τίς οὐ οἶδα , ὡς ἅλμη μέν καί θάλασσα ταριχεύω ὁ κρέας καί ἄσηπτος διαφυλάσσω , ὁ δέ ἄλλος πᾶς ὕδωρ ὁ πότιμος ἑτοῖμος διαφθείρω τε καί σήπω ; τίς δέ οὐ οἶδα , ὡς ξανθός χολή ἐν ὁ γαστήρ περιέχω πολύς ἄπαυστος δίψος συνέχω , καί ὡς ἐμέω αὐτός εὐθύς ἄδιψος γίγνομαι μάλα , ἤ εἴπερ πάμπολυς ποτός προσαίρω ; θερμός οὖν εὔλογος ὁ χυμός οὗτος λέγω καί ξηρός κατά δύναμις , ὥσπερ γε καί ὁ φλέγμα ψυχρός καί ὑγρός . ἐναργής γάρ καί περί οὗτος πίστις Ἱπποκράτης τε καί ὁ ἄλλος λέγω παλαιός . Πρόδικος δέ ἐν ὁ περί φύσις ἄνθρωπος γράμμα ὁ συγκαίω καί οἷος ὑπεροπτάω ἐν ὁ χυμός ὀνομάζω φλέγμα παρά ὁ πεφ́γω . ὁ λέξις μέν ἕτερος χράω , φυλάσσω μέντοι ὁ πρᾶγμα κατά αὐτός ὁ ἄλλος . ὁ δέ ἐν ὁ ὄνομα ὁ ἀνήρ οὗτος καινοτομία ἱκανός ἐνδείκνυμι καί Πλάτων . ἀλλά οὗτος γε ὁ πρός ἅπας ἄνθρωπος ὀνομάζω φλέγμα , ὁ λευκός ὁ χροιά , ὅς βλέννα ὀνομάζω Πρόδικος , ὁ ψυχρός καί ὑγρός χυμός εἰμί οὗτος , καί πολύς ὁ τε γέρων καί ὁ ὅπως δή ποτέ ψύχω ἀθροίζω , καί οὐδείς οὐδέ μαίνομαι ἄν ἄλλος τις ἤ ψυχρός καί ὑγρός λέγω ἄν αὐτός . ἆρα οὖν θερμός μέν τις εἰμί καί ὑγρός χυμός , καί θερμός ἕτερος καί ξηρός , καί ὑγρός καί ψυχρός ἄλλος , οὐδείς δέ εἰμί ψυχρός καί ξηρός ὁ δύναμις , ἀλλά ὁ τέταρτος συζυγία ὁ κρᾶσις , ἐν ἅπας ὁ ἄλλος ὑπάρχω , μόνος ὁ χυμός οὐ ὑπάρχω ; καί μήν ὁ γε μέλας χολή τοιοῦτος εἰμί χυμός , ὅς ὁ σωφρονέω ἰατρός καί φιλόσοφος πλεονεκτέω φημί ὁ μέν ὥρα ὁ ἔτος ἐν φθινόπωρον μάλα , ὁ δέ ἡλικία ἐν ὁ μετά ὁ ἀκμή . οὕτως δέ καί διαίτημα καί χωρίον καί κατάστασις καί νόσος τις ψυχρός καί ξηρός εἰμί φημί . οὐ γάρ δή χωλός ἐν οὗτος μόνος ὁ συζυγία ὁ φύσις εἰμί νομίζω , ἀλλά ὥσπερ ὁ ἄλλος τρεῖς , οὕτως καί ὅδε διά πᾶς ἐκτείνω . εὔχομαι οὖν ἐͅνταῦτα ἐρωτάω δύναμαι ὁ Ἐρασίστρατος , εἰ μηδείς ὄργανον ὁ τεχνικός φύσις δημιουργέω καθαρτικός ὁ τοιοῦτος χυμός , ἀλλά ὁ μέν ὅρος ἄρα ὁ διάκρισις εἰμί ὄργανον δύο , καί ὁ ξανθός χολή ἕτερος οὐ μικρός , ὁ δέ οὗτος κακοήθης χυμός ἀλάομαι διά πᾶς ἐν ὁ φλέψ ἀναμίσγω ὁ αἷμα . καίτοι δυσεντερία , φημί που Ἱπποκράτης , ἐάν ἀπό χολή μέλας ἄρχω , θανάσιμος . οὐ μήν ὁ γε ἀπό ὁ ξανθός χολή ἄρχω πάντως ὀλέθριος , ἀλλά ὁ πολύς ἐκ αὐτός διασῴζω . τοσοῦτος κακοήθης τε καί δριμύς ὁ δύναμις ὁ μέλας χολή ὁ ξανθός εἰμί . ἆρα οὖν οὔτε ὁ ἄλλος ἀναγιγνώσκω τις ὁ Ἱπποκράτης γράμμα Ἐρασίστρατος οὐδείς , οὔτε ὁ περί φύσις ἄνθρωπος βιβλίον , ἵνα οὕτως ἀργός παρέρχομαι ὁ περί ὁ χυμός ἐπίσκεψις , ἤ γιγνώσκω μέν , ἑκών δέ παραλείπω καλός ὁ τέχνη θεωρία ; χρή οὖν αὐτός μηδέ περί ὁ σπλήν λέγω τις , μηδέ ἀσχημονέω ὑπό ὁ τεχνικός φύσις ὄργανον τηλικοῦτος μάτην ἡγέομαι κατασκευάζω . καί μήν οὐ Ἱπποκράτης μόνος ἤ Πλάτων , οὐδείς τις κακός Ἐρασίστρατος περί φύσις ἀνήρ , εἷς τις ὁ ἐκκαθαίρω ὁ αἷμα καί οὗτος εἰμί φημί ὁ σπλάγχνον , ἀλλά καί μυρίος σύν αὐτός ἄλλος ὁ παλαιός ἰατρός τε καί φιλόσοφος , ὅς ἅπας προσποιέω ὑπερφρονέω ὁ γενναῖος Ἐρασίστρατος , οὔτε ἀντιλέγω , οὔτε ὅλος ὁ γνώμη αὐτός μνημονεύω . καί μήν ὅσος γε ὁ σῶμα θάλλω , οὗτος ὁ σπλήν φθίω , φημί Ἱπποκράτης , καί ὁ ἀπό ὁ ἐμπειρία ὁρμάω πᾶς ὁμολογέω ἰατρός · καί ὅσος γε αὖ μέγας καί ὕπουλος αὐξάνω , οὗτος καταφθίνω , καί κακόρχυμος ὁ σῶμα τίθημι . ὡς καί οὗτος πάλιν οὐ Ἱπποκράτης μόνος , ἀλλά καί Πλάτων , ἄλλος τε πολύς , καί ὁ ἀπό ὁ ἐμπειρία ὁμολογέω ἰατρός . καί ἀπό σπλήν δέ κακοπραγέω ἴκτερος μελάντερος , καί ὁ ἕλκος ὁ οὐλή μέλας . καθόλου γάρ , ὅταν ἐνδεής ἤ προσήκω εἰς ἑαυτοῦ ἕλκω ὁ μελαγχολικός χυμός , ἀκάθαρτος μέν ὁ αἷμα , εκόχρους δέ ὁ πᾶς γίγνομαι σῶμα . πότε δέ ἐνδεής ἕλκω , ἤ δηλονότι κακός διάκειμαι ; ὥσπερ οὖν ἐν ὁ νεφρός ἐνέργεια εἰμί ἕλκω ὁ οὖρον , εἰ κακός ἕλκω ὑπάρχω , κακοπραγέω , οὕτως καί ὁ σπλήν ποιότης μελαγχολικός ἑλκτικός ἑαυτοῦ δύναμις ἔχω σύμφυτος , ἀρρωστέω ποτέ , οὗτος ἀναγκαῖος ἕλκω κακός , εἰͅν ὅδε παχύς ἤδη καί μέλας γίγνομαι ὁ αἷμα . οὗτος οὖν ἅπας , πρός τε ὁ διάγνωσις ὁ νόσημα καί ὁ ἴασις μέγας παρέχω χρεία , ὑπερπηδάω τέλειος ὁ Ἐρασίστρατος , καί καταφρονέω προσποιέω τηλικοῦτος ἀνήρ , ὁ μηδέ ὁ τυγχάνω καταφρονέω , ἀλλά ἀεί φιλότιμος ἀντιλέγω ὁ ἠλίθιος δόξα . ὅς δῆλος , ὡς οὐδείς ἔχω οὔτε ἀντιλέγω ὁ πρέσβυς , ὑπέρ ὅς ἀπέφ-ᾄναμαι περί σπλήν ἐνέργεια τε καί χρεία , οὔτε αὐτός ἐξευρίσκω τις καινός , εἰς ὁ μηδείς ὅλος λέγω ἀφικνέομαι . ἀλλά ἐγώ γε πρῶτος μέν ἐκ ὁ αἴτιος , ὄις ἅπας διοικέω ὁ κατά ὁ φύσις , ὁ θερμός λέγω , καί ψυχρός , καί ξηρός , καί ὑγρός , δεύτερος δέ ἐκ αὐτός ὁ ἐναργής φαίνω κατά ὁ σῶμα ψυχρός καί ξηρός εἰμί τις χρή χυμός ἀποδείκνυμι . ἑξῆς δέ , ὅτι μελαγχολικός οὗτος ὑπάρχω , καί ὁ καθαίρω αὐτός σπλάγχνον ὁ σπλήν εἰμί , διά βραχύς ὡς ἔνειμι μάλα ὁ ὁ παλαιός ἀποδείκνυμι ἀναμιμνῄσκω , ἐπί ὁ λείπω ἔτι ὁ πάρειμι λόγος ἀφικνέομαι . τίς δέ ἄν εἰμί λείπω ἄλλος γε , ἤ ἐξηγέομαι σαφής , οἷος τις βούλομαι τε καί ἀποδείκνυμι περί ὁ ὁ χυμός γένεσις ὁ παλαιός συμβαίνω . ἐναργής δέ ἄν γιγνώσκω διά παράδειγμα . οἶνος δή ἐγώ νοέω γλυκύς , οὐ πρό πολύς ὁ σταφυλή ἐκθλίβω , ζέω τε καί ἀλλοιόω ὑπό ὁ ἐν αὐτός θερμασία · ἔπειτα κατά ὁ αὐτός μεταβολή δύο γεννάω περίσσωμα , ὁ μέν κοῦφος τε καί ἀερώδης , ὁ δέ βαρύς τε καί γεώδης , ὅς ὁ μέν ἄνθος , οἴομαι , ὁ δέ τρύξ καλέω . οὗτος ὁ μέν ἕτερος ὁ ξανθός χολή , ὁ δέ ἕτερος ὁ μέλας εἰκάζω οὐ ἄν ἁμαρτάνω , οὐ ὁ αὐτός ἔχω ἰδέα ὁ χυμός οὗτος ἐν ὁ κατά φύσις διοικέω ὁ ζῷον , οἷος καί ὁ παρά φύσις ἔχω ἐπιφαίνω πολλάκις . ὁ μέν γάρ ξανθός λεκιθώδης γίγνομαι · καί γάρ ὀνομάζω οὕτως αὐτός , ὅτι ὁ ὁ ᾠόν λέκιθος ὁμοιόω κατά τε χροιά καί πάχος · ὁ δέ αὖ μέλας κακοήθης μέν πολύς καί οὗτος ὁ κατά φύσις · ὄνομα δέ οὐδείς ἴδιος κεῖμαι ὁ τοιοῦτος χυμός , πλήν εἴπου τις ἤ ξυστικός , ἤ ὀξώδης καλέω αὐτός , ὅτι καί δριμύς ὅμοιος ὄξος γίγνομαι , καί ξύω γε ὁ σῶμα ὁ ζῷον καί ὁ γῆ , εἰ κατά αὐτός ἐκχέω , καί τις μετά πομφόλυξ οἷος ζύμωσις τε καί ζέσις ἐργάζομαι , σηπεδών ἐπίκτητος προσέρχομαι ἐκεῖνος ὁ κατά φύσις ἔχω χυμός ὁ μέλας . καί ἐγώ δοκέω ὁ πολύς ὁ παλαιός ἰατρός αὐτός μέν ὁ κατά φύσις ἔχω ὁ τοιοῦτος χυμός , καί διαχωρέω κάτω , καί πολλάκις ἐπιπολάζω ἄνω , μέλας καλέω χυμός , οὐ μέλας χολή · ὁ δέ ἐκ σύγκαυσις τις καί σηπεδών εἰς ὁ ὀξύς μεθίστημι ποιότης μέλας ὀνομάζω χολή . ἀλλά περί μέν ὁ ὄνομα οὐ χρή διαφέρω , ὁ δέ ἀληθής ἀοιδή ἔχω οἶδα . κατά ὁ ὁ αἷμα γένεσις , ὅσος ἄν ἱκανός παχύς καί γεώδης ἐκ ὁ ὁ σιτίον φύσις ἐμφέρω ὁ τροφή μή δέχομαι καλός ὁ ἐκ ὁ ἔμφυτος θερμασία ἀλλοίωσις , ὁ σπλήν εἰς ἑαυτοῦ ἕλκω οὗτος . ὁ δέ ὀπτάω , ὡς ἄν τις λέγω , καί συγκαίω ὁ τροφή ( εἰμί δέ ἄν οὗτος ὁ θερμός ἐν αὐτός καί γλυκύς , οἷος ὁ τε μέλι καί ὁ πιμελή ) ξανθός γίγνομαι χολή διά ὁ χοληδόχος ὀνομάζω ἀγγεῖον ἐκκαθαίρω . λεπτός δέ εἰμί οὗτος , καί ὑγρός , καί ῥυτός , οὐ ὥσπερ ὅταν ὑπεροπτάω ἔσχατος ξανθός καί πυρώδης καί παχύς γίγνομαι ὁ ὁ ᾠόν ὅμοιος λέκιθος . οὗτος μέν γάρ ἤδη παρά φύσις · ἕτερος δέ ὁ πρότερος λέγω κατά φύσις εἰμί · ὥσπερ γε καί ὁ μέλας χυμός ὁ μέν μήπω ὁ οἰκεῖος ζέσις τε καί ζύμωσις ὁ γῆ ἐργάζομαι κατά φύσις εἰμί , ὁ δέ εἰς τοιοῦτος μεθίστημι ἰδέα τε καί δύναμις ἤδη παρά φύσις , ὡς ἄν ὁ ἐκ ὁ σύγκαυσις ὁ παρά φύσις θερμός προσλαμβάνω δριμύτης , καί οἷος τέφρα τις ἤδη γίγνομαι . ὧδε πως καί ὁ καίω τρύξ ὁ ἄκαυστος διαφέρω . θερμός γάρ τοι χρῆμα οὗτος ἱκανός εἰμί , ὥστε καίω καί τήκω καί διαφθείρω ὁ σάρξ . ὁ δέ ἕτερος , ὁ μήπω καίω , ὁ ἰατρός εἰμί εὑρίσκω χράω , εἰς ὅσος περ καί ὁ γῆ ὁ καλέω κεραμῖτις , καί ὁ ἄλλος , ὅσος ξηραίνω τε καί ψύχω ἅμα φύω . εἰς ὁ ὁ οὕτως συγκαίω μέλας χολή ἰδέα καί ὁ λεκιθώδης ἐκεῖνος μεθίστημι πολλάκις , ὅταν καί αὐτός ποτέ οἷος ὀπτάω τυγχάνω πυρώδης θερμασία . ὁ δέ ἄλλος ὁ χολή εἶδος σύμπας , ὁ μέν ἐκ ὁ ὁ λέγω κρᾶσις γίγνομαι , ὁ δέ οἷος ὁδός τις εἰμί ὁ οὗτος γένεσις τε καί εἰς ἀλλήλων μεταβολή . διαφέρω δέ ὁ ὁ μέν ἄκρατος εἰμί καί μόνος , ὁ δέ οἷος ὀρός τις ἐξυγράζω . ἀλλά ὁ μέν ὀρός ὁ χυμός ἅπας περίσσωμα , καί καθαρός αὐτός εἰμί δέω ὁ ζῷον ὁ σῶμα . ὁ δέ λέγω εἰμί τις χρεία ὁ φύσις , καί ὁ παχύς , καί ὁ λεπτός . καί καθαίρω πρός τε ὁ σπλήν καί ὁ ἐπί ὁ ἧπαρ κύστις ὁ αἷμα , καί ἀποτίθημι τοσοῦτος τε καί τοιοῦτος ἑκάτερος μέρος , ὅσος καί οἷος , εἴπερ εἰς ὅλος φέρω ὁ ζῷον ὁ σῶμα , βλάβη ὁστισοῦν ἐργάζομαι . ὁ γάρ ἱκανός παχύς καί γεώδης καί τέλειος διαφεύγω ὁ ἐν ὁ ἧπαρ μεταβολή ὁ σπλήν εἰς ἑαυτοῦ ἕλκω · ὁ δέ ἄλλος ὁ μέτριος παχύς σύν ὁ κατεργάζομαι πάντῃ φέρω . δέω γάρ ἐν πολύς ὁ ζῷον μόριον παχύτης τις ὁ αἷμα , καθά , οἴομαι , καί ὁ ﻿ ἐμφέρω ἴνη . καί λέγω μέν καί Πλάτων περί ὁ χρεία αὐτός · λέγω δέ καί ἐγώ ἐν ἐκεῖνος ὁ γράμμα , ἐν ὅς ἄν ὁ χρεία ὁ μόριον διεξέρχομαι . δέω δέ οὐ ἦκα καί ὁ ξανθός χυμός , μήπω πυρώδης ἔσχατος γίγνομαι , ὁ αἷμα . τίς καί τίς αὐτός καί ὁ παρά ὅδε χρεία , διά ἐκεῖνος λέγω . φλέγμα δέ οὐδείς ποιέω ὁ φύσις ὄργανον καθαρτικός , ὅτι ψυχρός καί ὑγρός εἰμί , καί οἷος ἡμίπεπτος τις τροφή . δέω τοίνυν οὐ κενόω ὁ τοιοῦτος , ἀλλά ἐν ὁ σῶμα μένω ἀλλοιόω . ὁ δέ ἐκ ἐγκέφαλος καταρρέω περίσσωμα τάχα μέν ἄν οὐδέ φλέγμα τις ὀρθός , ἀλλά βλέννα τε καί κόρυζα , ὥσπερ οὖν καί ὀνομάζω , καλέω · εἰ δέ μή , ἀλλά ὅτι γε ὁ οὗτος κένωσις ὀρθός ὁ φύσις προνοοῦμαι , καί οὗτος ἐν ὁ περί χρεία μόριον λέγω . καί γάρ οὖν καί ὁ κατά ὁ γαστήρ τε καί ὁ ἔντερον συνίστημι φλέγμα ὅπως ἄν ἐκκενόω καί αὐτός μάλα τε καί ταχύς , παρασκευάζω ὁ φύσις μηχάνημα διά ἐκεῖνος λέγω καί αὐτός ὁ ὑπόμνημα . ὅσος οὖν ἐμφέρω ὁ φλέψ φλέγμα , χρήσιμος ὑπάρχω ὁ ζῷον , οὐδέ εἷς δέω κένωσις . προσέχω δέ χρή ᾀνταῦθη ὁ νόος καί γιγνώσκω , ὥσπερ ὁ χολή ἑκάτερος ὁ μέν χρήσιμος καί κατά φύσις ἐν ὁ ζῷον , ὁ δέ ἄχρηστος τε καί παρά φύσις , οὕτως καί ὁ φλέγμα , ὅσος μέν ἄν εἰμί γλυκύς , χρηστός μέν εἰμί οὗτος ὁ ζῷον καί κατά φύσις , ὅσος δέ ὀξύς καί ἁλμυρός γίγνομαι , ὁ μέν ὀξύς τέλειος ἀπεπτέω , ὁ δέ ἁλμυρός διασεσάπτω . τέλειος δέ ἀπεψία φλέγμα ἀκούω χρή ὁ δεύτερος πέψις , δηλονότι ὁ ἐν φλέψ · οὐ γάρ δή ὁ γε πρῶτος , ὁ κατά ὁ κοιλία , ἤ οὐδέ ἄν γίγνομαι ὁ ἀρχή χυμός , εἰ καί οὗτος διαφεύγω . οὗτος ἀρκέω ἐγώ δοκέω περί γένεσις τε καί διαφθορά χυμός ὑπόμνημα εἰμί ὁ Ἱπποκράτης τε καί Πλάτων , καί Ἀριστοτέλης , καί Πραξαγόρας , καί Διοκλῆς , καί πολύς ἄλλος ὁ παλαιός λέγω . οὐ γάρ δικαιόω πᾶς μεταφέρω εἰς ὅδε ὁ λόγος ὁ τέλειος ἐκεῖνος γράφω . τοσοῦτος δέ μόνος ὑπέρ ἕκαστος λέγω , ὅσος ἐξορμέω τε ὁ ἐντυγχάνω , εἰ μή παντάπασι εἰμί σκαιός , ὁ ὁ παλαιός ἀνήρ ὁμιλέω γράμμα , καί ὁ εἰς ὁ ῥᾴδιος αὐτός σύνειμι βοήθεια παρέχω . γράφω δέ που καί διά ἕτερος λόγος περί ὁ κατά Πραξαγόρας ὁ Νίκαρχος χυμός . εἰ γάρ καί ὅτι μάλα δέκα ποιέω χωρίς ὁ αἷμα , ἑνδέκατος γάρ ἄν εἰμί χυμός αὐτός ὁ αἷμα , ὁ Ἱπποκράτης οὐ ἀποχωρέω διδασκαλία . ἀλλά εἰς εἶδος τις καί διαφορά τέμνω ὁ ὑπό ἐκεῖνος πρῶτος πᾶς ἅμα ὁ οἰκεῖος ἀπόδειξις λέγω χυμός . ἐπαινέω μέν οὖν χρή ὁ τε ἐξηγέομαι ὁ καλός λέγω , καί ὁ , εἰ τις παραλείπω , προστίθημι · οὐ γάρ οἶος τε ὁ αὐτός ἄρχω καί τελειόω · μέμφομαι δέ ὁ οὕτως ἀταλαίπωρος , ὡς μηδείς ὑπομένω μανθάνω ὁ ὀρθός λέγω , καί ὁ εἰς τοσοῦτος φιλότιμος , ὥστε ἐπιθυμία νέος δόγμα ἀεί πανουργέω τις καί σοφίζω , ὁ μέν ἑκοντί παραλείπω , ὥσπερ Ἐρασίστρατος ἐπί ὁ χυμός ποιέω , ὁ δέ πανοῦργος ἀντιλέγω , ὥσπερ οὗτος τε αὐτός καί ἄλλος πολύς ὁ νέος . ἀλλά οὗτος μέν ὁ λόγος ἐνταυθοῖ τελευτάω , ὁ δέ ὑπόλοιπος ἅπας ἐν ὁ τρίτος προστίθημι .