galenus.de-naturalibus-facultatibus 1.6
Περὶ πρώτης οὖν τῆς γενέσεως εἴπωμεν , ἣν ἐξ ἀλλοιώσεώς τε καὶ διαπλάσεως ἐλέγομεν γίνεσθαι . καταβληθέντος δὴ τοῦ σπέρματος εἰς τὴν μήτραν , ἢ εἰς τὴν γῆν , οὐδὲν γὰρ διαφέρει , χρόνοις τισὶν ὡρισμένοις πάμπολλα συνίσταται μόρια τῆς γεννωμένης οὐσίας , ξηρότητι , καὶ ὑγρότητι , καὶ θερμότητι , καὶ ψυχρότητι , καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν , ὅσα τούτοις ἕπεται , διαφέροντα . τὰ δ’ ἑπόμενα γινώσκεις , εἴπερ ὅλως ἐφιλοσόφησάς τι περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς , εἴπερ ὅλως ἐφιλοσόφησάς τι περὶ γενέσεως καὶ φθορὰς . αἱ λοιπαὶ γὰρ τῶν ἁπτῶν ὀνομαζομένων διαφοραὶ ταῖς εἰρημέναις ἕπονται πρώτως καὶ μάλιστα · μετὰ δὲ ταύτας αἱ γευσταί τε καὶ ὀσφρηταὶ καὶ ὁραταί . σκληρότης μὲν οὖν , καὶ μαλακότης , καὶ γλισχρότης , καὶ κραυρότης , καὶ κουφότης , καὶ βαρύτης , καὶ πυκνότης , καὶ ἀραιότης , καὶ λειότης , καὶ τραχύτης , καὶ παχύτης , καὶ λεπτότης ἁπταὶ διαφοραὶ , καὶ εἴρηται περὶ πασῶν Ἀριστοτέλει καλῶς . οἶσθα δὲ δήπου καὶ τὰς ὀσφρητάς τε καὶ ὁρατὰς καὶ γευστὰς διαφοράς . ὥστ’ , εἰ μὲν τὰς πρώτας τε καὶ στοιχειώδεις ἀλλοιωτικὰς δυνάμεις ζητοίης , ὑγρότης τ’ ἐστὶ , καὶ ξηρότης , καὶ θερμότης , καὶ ψυχρότης · εἰ δὲ τὰς ἐκ τῆς τούτων κράσεως γινομένας , τοσαῦται καθ’ ἕκαστον ἔσονται ζῶον , ὅσαπερ ἂν αὐτοῦ τὰ αἰσθητὰ στοιχεῖα ὑπάρχῃ . καλεῖται δ’ αἰσθητὰ στοιχεῖα τὰ ὁμοιομερῆ πάντα τοῦ σώματος μόρια . καὶ ταῦτ’ οὐκ ἐκ μεθόδου τινὸς , ἀλλ’ αὐτόπτην γενόμενον ἐκμαθεῖν χρὴ διὰ τῶν ἀνατομῶν . ὀστοῦν δὴ , καὶ χόνδρον , καὶ νεῦρον , καὶ ὑμένα , καὶ σύνδεσμον , καὶ φλέβα , καὶ πάνθ’ ὅσα τοιαῦτα , κατὰ τὴν πρώτην τοῦ ζώου γένεσιν ἡ φύσις ἀπεργάζεται , δυνάμει χρωμένη , καθόλου μὲν εἰπεῖν , τῇ γεννητικῇ τε καὶ ἀλλοιωτικῇ , κατὰ μέρος δὲ θερμαντικῇ τε καὶ ψυκτικῇ καὶ ὑγραντικῇ καὶ ξηραντικῇ , καὶ ταῖς ἐκ τῆς τούτων κράσεως γενομέναις , οἷον ὀστοποιητικῇ τε καὶ νευροποιητικῇ καὶ χονδροποιητικῇ · σαφηνείας γὰρ ἕνεκα καὶ τούτοις τοῖς ὀνόμασι χρηστέον . ἔστι μὲν οὖν καὶ ἡ ἴδιος σὰρξ τοῦ ἥπατος ἐκ τούτου τοῦ γένους , καὶ ἡ τοῦ σπληνὸς , καὶ ἡ τῶν νεφρῶν , καὶ ἡ τοῦ πνεύμονος , καὶ ἡ τῆς καρδίας . οὕτω δὲ καὶ τοῦ ἐγκεφάλου τὸ ἴδιον σῶμα , καὶ τῆς γαστρὸς , καὶ τοῦ στομάχου , καὶ τῶν ἐντέρων , καὶ τῶν ὑστερῶν , αἰσθητὸν στοιχεῖόν ἐστιν ὁμοιομερές τε καὶ ἁπλοῦν καὶ ἀσύνθετον . ἂν γὰρ ἐξέλῃς ἑκάστου τῶν εἰρημένων τὰς ἀρτηρίας τε καὶ τὰς φλέβας καὶ τὰ νεῦρα , τὸ ὑπόλοιπον σῶμα τὸ καθ’ ἕκαστον ὄργανον ἁπλοῦν ἐστι καὶ στοιχειῶδες ὡς πρὸς αἴσθησιν . ὅσα δὲ τῶν τοιούτων ὀργάνων ἐκ δυοῖν σύγκειται χιτώνων , οὐχ ὁμοίων μὲν ἀλλήλοις , ἁπλοῦ δ’ ἑκατέρου , τούτων οἱ χιτῶνές εἰσι τὰ στοιχεῖα , καθάπερ τῆς τε γαστρὸς καὶ τοῦ στομάχου , καὶ τῶν ἐντέρων , καὶ τῶν ἀρτηριῶν . καὶ καθ’ ἑκάτερόν γε τῶν χιτώνων ἴδιος ἡ ἀλλοιωτικὴ δύναμις , ἡ ἐκ τοῦ παρὰ τῆς μητρὸς ἐπιμηνίου γεννήσασα τὸ μόριον . ὥστε τὰς κατὰ μέρος ἀλλοιωτικὰς δυνάμεις τοσαύτας εἶναι καθ’ ἕκαστον γένος ζώου , ὅσα περ ἂν ἔχῃ τὰ στοιχειώδη μόρια . καὶ μέντοι καὶ τὰς ἐνεργείας ἰδίας ἑκάστῳ τῶν κατὰ μέρος μορίων ἀναγκαῖον ὑπάρχειν , ὥσπερ καὶ τὰς χρείας , οἷον καὶ τῶν ἀπὸ τῶν νεφρῶν εἰς τὴν κύστιν διηκόντων πόρων , οἳ δὴ καὶ οὐρητῆρες καλοῦνται . οὗτοι γὰρ οὔτ’ ἀρτηρίαι εἰσὶν , ὅτι μήτε σφύζουσι , μήτ’ ἐκ δυοῖν χιτώνων συνεστήκασιν , οὔτε φλέβες , ὅτι μήθ’ αἷμα περιέχουσι , μήτ’ ἔοικεν αὐτῶν ὁ χιτὼν κατά τι τῷ τῆς φλεβός · ἀλλὰ καὶ νεύρων ἐπὶ πλέον ἀφεστήκασιν , ἢ τῶν εἰρημένων . τί ποτ’ οὖν εἰσιν ; ἐρωτᾷ τις , ὥσπερ ἀναγκαῖον ὂν ἅπαν μόριον ἢ ἀρτηρίαν , ἢ φλέβα , ἢ νεῦρον ὑπάρχειν , ἢ ἐκ τούτων πεπλέχθαι , καὶ μὴ τοῦτ’ αὐτὸ τὸ νῦν λεγόμενον , ὡς ἴδιος ἑκάστῳ τῶν κατὰ μέρος ὀργάνων ἐστὶν ἡ οὐσία . καὶ γὰρ καὶ αἱ κύστεις ἑκάτεραι , ἥ τε τὸ οὖρον ὑποδεχομένη καὶ ἡ τὴν ξανθὴν χολὴν , οὐ μόνον τῶν ἄλλων ἁπάντων , ἀλλὰ καὶ ἀλλήλων διαφέρουσι , καὶ οἱ εἰς τὸ ἧπαρ ἀποφυόμενοι πόροι , καθάπερ στόμαχοί τινες ἀπὸ τῆς χοληδόχου κύστεως , οὐδὲν οὔτ’ ἀρτηρίαις , οὔτε φλεψὶν , οὔτε νεύροις ἐοίκασιν . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἐπὶ πλέον ἐν ἄλλοις τέ τισι κᾀν τοῖς περὶ τῆς ἀνατομῆς Ἱπποκράτους εἴρηται . αἱ δὲ κατὰ μέρος ἅπασαι δυνάμεις τῆς φύσεως αἱ ἀλλοιωτικαὶ αὐτὴν μὲν τὴν οὐσίαν τῶν χιτώνων τῆς κοιλίας καὶ τῶν ἐντέρων καὶ τῶν ὑστερῶν ἀπετέλεσαν , οἵα πέρ ἐστι · τὴν δὲ σύνθεσιν αὐτῶν , καὶ τὴν τῶν ἐμφυομένων πλοκὴν , καὶ τὴν εἰς τὸ ἕτερον τῶν ἐντέρων ἔκφυσιν , καὶ τὴν τῆς ἔνδον κοιλότητος ἰτέαν , καὶ τἄλλα ὅσα τοιαῦτα , δύναμίς τις ἑτέρα διέπλασεν , ἣν διαπλαστικὴν ὀνομάζομεν . ἣν δὴ καὶ τεχνικὴν εἶναι λέγομεν , μᾶλλον δ’ ἀρίστην καὶ ἄκραν τέχνην , καὶ πάντα τινὸς ἕνεκα ποιοῦσαν , ὡς ἂν μηδὲν ἀργὸν εἶναι , μήτε περιττὸν , μηδ’ ὅλως οὕτως ἔχον , ὡς δύνασθαι βέλτιον ἑτέρως ἔχειν . ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐν τοῖς περὶ χρείας μορίων ἀποδείξομεν .
Lemmas: περί πρῶτος οὖν ὁ γένεσις λέγω , ὅς ἐκ ἀλλοίωσις τε καί διάπλασις λέγω γίγνομαι . καταβάλλω δή ὁ σπέρμα εἰς ὁ μήτρα , ἤ εἰς ὁ γῆ , οὐδείς γάρ διαφέρω , χρόνος τις ὁρίζω πάμπολυς συνίστημι μόριον ὁ γεννάω οὐσία , ξηρότης , καί ὑγρότης , καί θερμότης , καί ψυχρότης , καί ὁ ἄλλος ἅπας , ὅσος οὗτος ἕπομαι , διαφέρω . ὁ δέ ἕπομαι γιγνώσκω , εἴπερ ὅλος φιλοσοφέω τις περί γένεσις καί φθορά , εἴπερ ὅλος φιλοσοφέω τις περί γένεσις καί φθορά . ὁ λοιπός γάρ ὁ ἁπτός ὀνομάζω διαφορά ὁ λέγω ἕπομαι πρῶτος καί μάλα · μετά δέ οὗτος ὁ γευστός τε καί ὀσφρητός καί ὁρατός . σκληρότης μέν οὖν , καί μαλακότης , καί γλισχρότης , καί κραυρότης , καί κουφότης , καί βαρύτης , καί πυκνότης , καί ἀραιότης , καί λειότης , καί τραχύτης , καί παχύτης , καί λεπτότης ἁπτός διαφορά , καί λέγω περί πᾶς Ἀριστοτέλης καλός . οἶδα δέ δήπου καί ὁ ὀσφρητός τε καί ὁρατός καί γευστός διαφορά . ὥστε , εἰ μέν ὁ πρῶτος τε καί στοιχειώδης ἀλλοιωτικός δύναμις ζητέω , ὑγρότης τε εἰμί , καί ξηρότης , καί θερμότης , καί ψυχρότης · εἰ δέ ὁ ἐκ ὁ οὗτος κρᾶσις γίγνομαι , τοσοῦτος κατά ἕκαστος εἰμί ζῷον , ὅσος ἄν αὐτός ὁ αἰσθητός στοιχεῖον ὑπάρχω . καλέω δέ αἰσθητός στοιχεῖον ὁ ὁμοιομερής πᾶς ὁ σῶμα μόριον . καί οὗτος οὐ ἐκ μέθοδος τις , ἀλλά αὐτόπτης γίγνομαι ἐκμανθάνω χρή διά ὁ ἀνατομή . ὀστέον δή , καί χόνδρος , καί νεῦρον , καί ὑμήν , καί σύνδεσμος , καί φλέψ , καί πᾶς ὅσος τοιοῦτος , κατά ὁ πρῶτος ὁ ζῷον γένεσις ὁ φύσις ἀπεργάζομαι , δύναμις χράω , καθόλου μέν λέγω , ὁ γεννητικός τε καί ἀλλοιωτικός , κατά μέρος δέ θερμαντικός τε καί ψυκτικός καί ὑγραντικός καί ξηραντικός , καί ὁ ἐκ ὁ οὗτος κρᾶσις γίγνομαι , οἷος ὀστοποιητικός τε καί νευροποιητικός καί χονδροποιητικός · σαφήνεια γάρ ἕνεκα καί οὗτος ὁ ὄνομα χράω . εἰμί μέν οὖν καί ὁ ἴδιος σάρξ ὁ ἧπαρ ἐκ οὗτος ὁ γένος , καί ὁ ὁ σπλήν , καί ὁ ὁ νεφρός , καί ὁ ὁ πνεύμων , καί ὁ ὁ καρδία . οὕτως δέ καί ὁ ἐγκέφαλος ὁ ἴδιος σῶμα , καί ὁ γαστήρ , καί ὁ στόμαχος , καί ὁ ἔντερον , καί ὁ ὑστέρα , αἰσθητός στοιχεῖον εἰμί ὁμοιομερής τε καί ἁπλόος καί ἀσύνθετος . ἐάν γάρ ἐξαιρέω ἕκαστος ὁ λέγω ὁ ἀρτηρία τε καί ὁ φλέψ καί ὁ νεῦρον , ὁ ὑπόλοιπος σῶμα ὁ κατά ἕκαστος ὄργανον ἁπλόος εἰμί καί στοιχειώδης ὡς πρός αἴσθησις . ὅσος δέ ὁ τοιοῦτος ὄργανον ἐκ δύο σύγκειμαι χιτών , οὐ ὅμοιος μέν ἀλλήλων , ἁπλόος δέ ἑκάτερος , οὗτος ὁ χιτών εἰμί ὁ στοιχεῖον , καθά ὁ τε γαστήρ καί ὁ στόμαχος , καί ὁ ἔντερον , καί ὁ ἀρτηρία . καί κατά ἑκάτερος γε ὁ χιτών ἴδιος ὁ ἀλλοιωτικός δύναμις , ὁ ἐκ ὁ παρά ὁ μήτηρ ἐπιμήνιος γεννάω ὁ μόριον . ὥστε ὁ κατά μέρος ἀλλοιωτικός δύναμις τοσοῦτος εἰμί κατά ἕκαστος γένος ζῷον , ὅσος περ ἄν ἔχω ὁ στοιχειώδης μόριον . καί μέντοι καί ὁ ἐνέργεια ἴδιος ἕκαστος ὁ κατά μέρος μόριον ἀναγκαῖος ὑπάρχω , ὥσπερ καί ὁ χρεία , οἷος καί ὁ ἀπό ὁ νεφρός εἰς ὁ κύστις διήκω πόρος , ὅς δή καί οὐρητήρ καλέω . οὗτος γάρ οὔτε ἀρτηρία εἰμί , ὅτι μήτε σφύζω , μήτε ἐκ δύο χιτών συνίστημι , οὔτε φλέψ , ὅτι μήτε αἷμα περιέχω , μήτε ἔοικα αὐτός ὁ χιτών κατά τις ὁ ὁ φλέψ · ἀλλά καί νεῦρον ἐπί πολύς ἀφίστημι , ἤ ὁ λέγω . τίς ποτέ οὖν εἰμί ; ἐρωτάω τις , ὥσπερ ἀναγκαῖος εἰμί ἅπας μόριον ἤ ἀρτηρία , ἤ φλέψ , ἤ νεῦρον ὑπάρχω , ἤ ἐκ οὗτος πλέκω , καί μή οὗτος αὐτός ὁ νῦν λέγω , ὡς ἴδιος ἕκαστος ὁ κατά μέρος ὄργανον εἰμί ὁ οὐσία . καί γάρ καί ὁ κύστις ἑκάτερος , ὁ τε ὁ οὖρος ὑποδέχομαι καί ὁ ὁ ξανθός χολή , οὐ μόνος ὁ ἄλλος ἅπας , ἀλλά καί ἀλλήλων διαφέρω , καί ὁ εἰς ὁ ἧπαρ ἀποφύω πόρος , καθά στόμαχος τις ἀπό ὁ χοληδόχος κύστις , οὐδείς οὔτε ἀρτηρία , οὔτε φλέψ , οὔτε νεῦρον ἔοικα . ἀλλά περί μέν οὗτος ἐπί πολύς ἐν ἄλλος τε τις εἰͅν ὁ περί ὁ ἀνατομή Ἱπποκράτης λέγω . ὁ δέ κατά μέρος ἅπας δύναμις ὁ φύσις ὁ ἀλλοιωτικός αὐτός μέν ὁ οὐσία ὁ χιτών ὁ κοιλία καί ὁ ἔντερον καί ὁ ὑστέρα ἀποτελέω , οἷος περ εἰμί · ὁ δέ σύνθεσις αὐτός , καί ὁ ὁ ἐμφύω πλοκή , καί ὁ εἰς ὁ ἕτερος ὁ ἔντερον ἔκφυσις , καί ὁ ὁ ἔνδον κοιλότης ἰτέα , καί ἄλλος ὅσος τοιοῦτος , δύναμις τις ἕτερος διαπλάσσω , ὅς διαπλαστικός ὀνομάζω . ὅς δή καί τεχνικός εἰμί λέγω , μάλα δέ ἀγαθός καί ἄκρος τέχνη , καί πᾶς τις ἕνεκα ποιέω , ὡς ἄν μηδείς ἀργός εἰμί , μήτε περισσός , μηδέ ὅλος οὕτως ἔχω , ὡς δύναμαι ἀγαθός ἕτερος ἔχω . ἀλλά οὗτος μέν ἐν ὁ περί χρεία μόριον ἀποδείκνυμι .