galenus.de-naturalibus-facultatibus 3.12
Νυνὶ δὲ οὐδέτερον τούτων πρόκειται λέγειν , ἀλλὰ τὰς φυσικὰς δυνάμεις μόνας ἀποδεικνύειν , ἐν ἑκάστῳ τῶν ὀργάνων τέτταρας ὑπαρχούσας . ἐπὶ τοῦτ’ οὖν πάλιν ἐπανελθόντες , ἀναμνήσωμεν τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων , ἐπιθῶμέν τε κεφαλὴν ἤδη τῷ λόγῳ παντὶ , τὸ λεῖπον ἔτι προσθέντες . ἐπειδὴ γὰρ ἕκαστον τῶν ἐν τῷ ζώῳ μορίων ἕλκειν εἰς ἑαυτὸ τὸν οἰκεῖον χυμὸν ἀποδέδεικται , καὶ πρώτη σχεδὸν αὕτη τῶν φυσικῶν ἐστι δυνάμεων , ἐφεξῆς ἐκείνῳ γνωστέον , ὡς οὐ πρότερον ἀποτρίβεται τὴν ἑλχθεῖσαν , ἤτοι σύμπασαν , ἢ καί τι περίττωμα αὐτῆς , πρὶν ἂν εἰς ἐναντίαν μεταπέσῃ διάθεσιν ἢ αὐτὸ τὸ ὄργανον , ἢ καὶ τῶν περιεχομένων ἐν αὐτῷ τὰ πλεῖστα . ἡ μὲν οὗν γαστὴρ , ἐπειδὰν μὲν ἱκανῶς ἐμπλησθῇ τῶν σιτίων , καὶ τὸν χρηστότατον αὐτῶν εἰς τοὺς ἑαυτῆς χιτῶνας ἐναπόθηται βδάλλουσα , τηνικαῦτ’ ἤδη τὸ λοιπὸν ἀποτρίβεται , καθάπερ ἄχθος ἀλλότριον · αἱ κύστεις δὲ , ἐπειδὰν ἕκαστον τῶν ἑλχθέντων , ἢ τῷ πλήθει διατεῖνον , ἢ τῇ ποιότητι δάκνον , ἀνιαρὸν γένηται · τῷ δ’ αὐτῷ τρόπῳ καὶ αἱ μῆτραι · ἤτοι γὰρ , ἐπειδὰν μηκέτι φέρωσι διατεινόμεναι , τὸ λυποῦν ἀποθέσθαι σπεύδουσιν , ἢ τῇ ποιότητι δακνόμεναι τῶν ἐκχυθέντων εἰς αὐτὰς ὑγρῶν . ἑκάτερον δὲ τῶν εἰρημένων γίγνεται μὲν καὶ βιαίως ἐστὶν ὅτε , καὶ ἀμβλώσκουσι τηνικαῦτα · γίγνεται δ’ ὡς τὰ πολλὰ καὶ προσηκόντως , ὅπερ οὐκ ἀμβλώσκειν , ἀλλ’ ἀποκυΐσκειν τε καὶ τίκτειν ὀνομάζεται . τοῖς μὲν οὖν ἀμβλωθριδίοις φαρμάκοις , ἤ τισιν ἄλλοις παθήμασι διαφθείρουσι τὸ ἔμβρυον , ἤ τινας τῶν ὑμένων αὐτοῦ . ῥηγνύουσιν , αἱ ἀμβλώσεις ἕπονται · οὕτω δὲ κᾀπειδὰν ἀνεθῶσί ποθ’ αἱ μῆτραι , κακῶς ἔχουσαι τῇ διατάσει · ταῖς δὲ τῶν ἐμβρύων αὐτῶν κινήσεσι ταῖς σφοδροτάταις οἱ τόκοι , καθάπερ καὶ τοῦθ’ ὑφ’ Ἱπποκράτους καλῶς εἴρηται . κοινὸν δ’ ἁπασῶν τῶν διαθέσεων ἡ ἀνία , καὶ ταύτης αὐτῆς αἴτιον τριττὸν , ἢ ὄγκος περιττὸς , ἤ τι βάρος , ἢ δῆξις · ὄγκος μὲν , ἐπειδὰν μηκέτι φέρωσι διατεινόμεναι , βάρος δ’ , ἐπειδὰν ὑπὲρ τὴν ῥώμην αὐτῶν ᾖ τὸ περιεχόμενον , δῆξις δὲ , ἐπειδὰν ἤτοι τὰ πρότερον ἐν τοῖς ὑμέσιν ὑγρὰ στεγόμενα , ῥαγέντων αὐτῶν , εἰς αὐτὰς ἐκχυθῇ τὰς μήτρας , ἢ καὶ σύμπαν ἀποφθαρὲν τὸ κύημα , σηπόμενόν τε καὶ διαλυόμενον εἰς μοχθηροὺς ἰχῶρας , οὕτως ἐρεθίζῃ καὶ δάκνῃ τὸν χιτῶνα τῶν ὑστερῶν . ἀνάλογον οὖν ἐν ἅπασι τοῖς ὀργάνοις ἕκαστα τῶν τ’ ἔργων αὐτῶν τῶν φυσικῶν , καὶ μέντοι τῶν παθημάτων τε καὶ νοσημάτων φαίνεται γιγνόμενα , τὰ μὲν ἐναργῶς καὶ σαφῶς οὕτως , ὡς ἀποδείξεως δεῖσθαι μηδὲν , τὰ δ’ ἧττον μὲν ἐναργῶς , οὐ μὴν ἄγνωστά γε παντάπασι τοῖς θέλουσι προσέχειν τὸν νοῦν . ἐπὶ μὲν οὖν τῆς γαστρὸς αἵ τε δήξεις ἐναργεῖς , διότι πλείστης αἰσθήσεως μετέχει , τά τ’ ἄλλα παθήματα , τά τε ναυτίαν ἐμποιοῦντα καὶ οἱ καλούμενοι καρδιωγμοί , σαφῶς ἐνδείκνυνται τὴν ἀποκριτικήν τε καὶ ἀπωστικὴν τῶν ἀλλοτρίων δύναμιν . οὕτω δὲ κᾀπὶ τῶν ὑστερῶν τε καὶ τῆς κύστεως τῆς τὸ οὖρον ὑποδεχομένης . ἐναργῶς γὰρ καὶ αὕτη φαίνεται μέχρι τοσούτου τὸ ὑγρὸν ὑποδεχομένη τε καὶ ἀθροίζουσα , ἄχρις ἂν ἤτοι πρὸς τοῦ πλήθους αὐτοῦ διατεινομένη μηκέτι φέρῃ τὴν ἀνίαν , ἢ πρὸς τῆς ποιότητος δακνομένη . χρονίζον γὰρ ἕκαστον τῶν περιττωμάτων ἐν τῷ σώματι σήπεται δηλονότι , τὸ μὲν ἐλάττονι , τὸ δὲ πλείονι χρόνῳ , καὶ οὕτω δακνῶδές τε καὶ δριμὺ καὶ ἀνιαρὸν τοῖς περιέχουσι γίγνεται . οὐ μὴν ἐπί γε τῆς ἐπὶ τῷ ἥπατι κύστεως ὁμοίως ἔχει · ᾧ δῆλον , ὅτι νεύρων ἥκιστα μετέχει . χρὴ δὲ κᾀνταῦθα τόν γε φυσικὸν ἄνδρα τὸ ἀνάλογον ἐξευρίσκειν . εἰ γὰρ ἕλκειν τε τὸν οἰκεῖον ἀπεδείχθη χυμὸν , ὡς φαίνεσθαι πολλάκις μεστὴν , ἀποκρίνειν τε τὸν αὐτὸν τοῦτον οὐκ εἰς μακρὰν , ἀναγκαῖόν ἐστιν αὐτὴν , ἢ διὰ τὸ πλῆθος βαρυνομένην , ἢ τῆς ποιότητος μεταβαλλούσης ἐπὶ τὸ δακνῶδές τε καὶ δριμὺ , τῆς ἀποκρίσεως ἐφίεσθαι . οὐ γὰρ δὴ τὰ μὲν σιτία τὴν ἀρχαίαν ὑπαλλάττει ποιότητα ταχέως οὕτως , ὥστ’ , ἐπειδὰν ἐμπέσῃ τοῖς λεπτοῖς ἐντέροις , εὐθὺς εἶναι κόπρον , ἡ χολὴ δ’ οὐ πολλῷ μᾶλλον , ἢ τὸ οὖρον , ἐπειδὰν ἅπαξ ἐκπέσῃ τῶν φλεβῶν , ἐξαλλάττει τὴν ποιότητα , τάχιστα μεταβάλλοντα καὶ σηπόμενα . καὶ μὴν εἴ περ ἐπί τε τῶν κατὰ τὰς ὑστέρας καὶ τὴν κοιλίαν καὶ τὰ ἔντερα καὶ προσέτι τὴν τὸ οὖρον ὑποδεχομένην κύστιν ἐναργῶς φαίνεται διάτασίς τις , ἢ δῆξις , ἢ ἄχθος ἐπεγεῖρον ἕκαστον τῶν ὀργάνων εἰς ἀπόκρισιν , οὐδὲν χαλεπὸν κᾀπὶ τῆς χοληδόχου κύστεως ταὐτὸ τοῦτο ἐννοεῖν , ἐπί τε τῶν ἄλλων ἁπάντων ὀργάνων , ἐξ ὧν δηλονότι καὶ αἱ ἀρτηρίαι καὶ αἱ φλέβες εἰσίν .
Lemmas: νυνί δέ οὐδέτερος οὗτος πρόκειμαι λέγω , ἀλλά ὁ φυσικός δύναμις μόνος ἀποδείκνυμι , ἐν ἕκαστος ὁ ὄργανον τέσσαρες ὑπάρχω . ἐπί οὗτος οὖν πάλιν ἐπανέρχομαι , ἀναμιμνῄσκω ὁ ἔμπροσθεν λέγω , ἐπιτίθημι τε κεφαλή ἤδη ὁ λόγος πᾶς , ὁ λείπω ἔτι προστίθημι . ἐπειδή γάρ ἕκαστος ὁ ἐν ὁ ζῷον μόριον ἕλκω εἰς ἑαυτοῦ ὁ οἰκεῖος χυμός ἀποδείκνυμι , καί πρῶτος σχεδόν οὗτος ὁ φυσικός εἰμί δύναμις , ἐφεξῆς ἐκεῖνος γνωστέος , ὡς οὐ πρότερος ἀποτρίβω ὁ ἑλ́ττω , ἤτοι σύμπας , ἤ καί τις περίσσωμα αὐτός , πρίν ἄν εἰς ἐναντίος μεταπίπτω διάθεσις ἤ αὐτός ὁ ὄργανον , ἤ καί ὁ περιέχω ἐν αὐτός ὁ πολύς . ὁ μέν ἐν γαστήρ , ἐπειδάν μέν ἱκανός ἐμπίμπλημι ὁ σιτίον , καί ὁ χρηστός αὐτός εἰς ὁ ἑαυτοῦ χιτών ἐναπόθομαι βδάλλω , τηνικαῦτα ἤδη ὁ λοιπός ἀποτρίβω , καθά ἄχθος ἀλλότριος · ὁ κύστις δέ , ἐπειδάν ἕκαστος ὁ ἑλ́γω , ἤ ὁ πλῆθος διατείνω , ἤ ὁ ποιότης δάκνω , ἀνιαρός γίγνομαι · ὁ δέ αὐτός τρόπος καί ὁ μήτρα · ἤτοι γάρ , ἐπειδάν μηκέτι φέρω διατείνω , ὁ λυπέω ἀποτίθημι σπεύδω , ἤ ὁ ποιότης δάκνω ὁ ἐκχέω εἰς αὐτός ὑγρός . ἑκάτερος δέ ὁ λέγω γίγνομαι μέν καί βίαιος εἰμί ὅτε , καί ἀναβλώσκω τηνικαῦτα · γίγνομαι δέ ὡς ὁ πολύς καί προσηκόντως , ὅς οὐ ἀναβλώσκω , ἀλλά ἀποκυίσκω τε καί τίκτω ὀνομάζω . ὁ μέν οὖν ἀμβλωθρίδιος φάρμακον , ἤ τις ἄλλος πάθημα διαφθείρω ὁ ἔμβρυον , ἤ τις ὁ ὑμήν αὐτός . ῥήγνυμι , ὁ ἄμβλωσις ἕπομαι · οὕτως δέ ἐͅπειδάν ἀνίημι ποτέ ὁ μήτρα , κακός ἔχω ὁ διάτασις · ὁ δέ ὁ ἔμβρυον αὐτός κίνησις ὁ σφοδρός ὁ τόκος , καθά καί οὗτος ὑπό Ἱπποκράτης καλός λέγω . κοινός δέ ἅπας ὁ διάθεσις ὁ ἀνία , καί οὗτος αὐτός αἴτιος τρισσός , ἤ ὄγκος περισσός , ἤ τις βάρος , ἤ δῆξις · ὄγκος μέν , ἐπειδάν μηκέτι φέρω διατείνω , βάρος δέ , ἐπειδάν ὑπέρ ὁ ῥώμη αὐτός εἰμί ὁ περιέχω , δῆξις δέ , ἐπειδάν ἤτοι ὁ πρότερος ἐν ὁ ὑμήν ὑγρός στέγω , ῥήγνυμι αὐτός , εἰς αὐτός ἐκχέω ὁ μήτρα , ἤ καί σύμπας ἀποφθείρω ὁ κύημα , σήπω τε καί διαλύω εἰς μοχθηρός ἰχώρ , οὕτως ἐρεθίζω καί δάκνω ὁ χιτών ὁ ὑστέρα . ἀνάλογος οὖν ἐν ἅπας ὁ ὄργανον ἕκαστος ὁ τε ἔργον αὐτός ὁ φυσικός , καί μέντοι ὁ πάθημα τε καί νόσημα φαίνω γίγνομαι , ὁ μέν ἐναργής καί σαφής οὕτως , ὡς ἀπόδειξις δέω μηδείς , ὁ δέ ἥσσων μέν ἐναργής , οὐ μήν ἄγνωστος γε παντάπασι ὁ ἐθέλω προσέχω ὁ νόος . ἐπί μέν οὖν ὁ γαστήρ ὁ τε δῆξις ἐναργής , διότι πολύς αἴσθησις μετέχω , ὁ τε ἄλλος πάθημα , ὁ τε ναυτία ἐμποιέω καί ὁ καλέω καρδιωγμός , σαφής ἐνδείκνυμι ὁ ἀποκριτικός τε καί ἀπωστικός ὁ ἀλλότριος δύναμις . οὕτως δέ εἰͅπί ὁ ὑστέρα τε καί ὁ κύστις ὁ ὁ οὖρος ὑποδέχομαι . ἐναργής γάρ καί οὗτος φαίνω μέχρι τοσοῦτος ὁ ὑγρός ὑποδέχομαι τε καί ἀθροίζω , ἄχρι ἄν ἤτοι πρός ὁ πλῆθος αὐτός διατείνω μηκέτι φέρω ὁ ἀνία , ἤ πρός ὁ ποιότης δάκνω . χρονίζω γάρ ἕκαστος ὁ περίσσωμα ἐν ὁ σῶμα σήπω δηλονότι , ὁ μέν ἐλαχύς , ὁ δέ πολύς χρόνος , καί οὕτως δακνώδης τε καί δριμύς καί ἀνιαρός ὁ περιέχω γίγνομαι . οὐ μήν ἐπί γε ὁ ἐπί ὁ ἧπαρ κύστις ὅμοιος ἔχω · ὅς δῆλος , ὅτι νεῦρον ἦκα μετέχω . χρή δέ ᾀνταῦθη ὁ γε φυσικός ἀνήρ ὁ ἀνάλογος ἐξευρίσκω . εἰ γάρ ἕλκω τε ὁ οἰκεῖος ἀποδείκνυμι χυμός , ὡς φαίνω πολλάκις μεστός , ἀποκρίνω τε ὁ αὐτός οὗτος οὐ εἰς μακρός , ἀναγκαῖος εἰμί αὐτός , ἤ διά ὁ πλῆθος βαρύνω , ἤ ὁ ποιότης μεταβάλλω ἐπί ὁ δακνώδης τε καί δριμύς , ὁ ἀπόκρισις ἐφίημι . οὐ γάρ δή ὁ μέν σιτίον ὁ ἀρχαῖος ὑπαλλάσσω ποιότης ταχύς οὕτως , ὥστε , ἐπειδάν ἐμπίπτω ὁ λεπτός ἔντερον , εὐθύς εἰμί κόπρος , ὁ χολή δέ οὐ πολύς μάλα , ἤ ὁ οὖρος , ἐπειδάν ἅπαξ ἐκπίπτω ὁ φλέψ , ἐξαλλάσσω ὁ ποιότης , ταχύς μεταβάλλω καί σήπω . καί μήν εἰ περ ἐπί τε ὁ κατά ὁ ὑστέρα καί ὁ κοιλία καί ὁ ἔντερον καί προσέτι ὁ ὁ οὖρος ὑποδέχομαι κύστις ἐναργής φαίνω διάτασις τις , ἤ δῆξις , ἤ ἄχθος ἐπεγείρω ἕκαστος ὁ ὄργανον εἰς ἀπόκρισις , οὐδείς χαλεπός εἰͅπί ὁ χοληδόχος κύστις αὐτός οὗτος ἐννοέω , ἐπί τε ὁ ἄλλος ἅπας ὄργανον , ἐκ ὅς δηλονότι καί ὁ ἀρτηρία καί ὁ φλέψ εἰμί .