galenus.de-motu-musculorum-libri-ii 2.6
Τοῦ δὲ εὑρεῖν αὐτὰ τήνδε τὴν ἀρχὴν ποιησόμεθα , τὸ πολλοὺς ἀνθρώπους ἐνίοτε πράξεις τινὰς πράξαντας ὀλίγον ὕστερον ἐπιλελῆσθαι τελέως αὐτῶν , οἷον ὅσοι διὰ φόβον ἢ μέθην ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον οὐδὲν ὧν ἐν ἐκείναις ταῖς καταστάσεσιν ὄντες ἔπραξαν ἔτι γινώσκουσιν . αἴτιον δέ μοι δοκεῖν ἐστι τὸ μὴ προσεκτικῶς παντὶ τῷ νῷ περὶ τὰς πράξεις αὐτοὺς ἐσχηκέναι . τὸ γάρ τοι φαντασιούμενον τῆς ψυχῆς , ὅ τί ποτ’ ἂν ᾖ , ταὐτὸ τοῦτο καὶ μνημονεύειν ἔοικεν . ἂν μὲν οὖν ἐναργεῖς τοὺς τόπους τῶν πραγμάτων ἐν ταῖς φαντασίαις λάβῃ , διασώζει μέχρι παντὸς , καὶ τοῦτο μὲν τὸ μνημονεύειν ἐστίν · ἂν δ’ ἀμυδρῶς καὶ παντάπασιν ἐπιπολῆς , οὐ διασώζει , καὶ τοῦτ’ ἔστι τὸ ἐπιλελῆσθαι . καὶ διὰ τοῦτ’ ἐν θυμοῖς , καὶ φροντίσι , καὶ μέθαις , καὶ φρενίτισι , καὶ φόβοις , καὶ ὅλως τοῖς ἰσχυροῖς τῆς ψυχῆς παθήμασιν οὐδενὸς ὧν ἂν πράξωσιν εἰς ὕστερον ἔτι μέμνηνται . τί δή ποτε οὖν θαυμαστὸν , κᾀν τοῖς ὕπνοις , ἀμυδρῶς ἐνεργούσης τῆς ψυχῆς , ἀμυδρὰς καὶ τὰς φαντασίας γίνεσθαι , καὶ διὰ τοῦτ’ οὐδὲ μονίμους ; τί δὲ θαυμαστὸν , εἰ καὶ κατὰ τὰς ἐγρηγόρσεις , ἢ φροντίζοντός τι τοῦ λογισμοῦ , καὶ παντὸς ὀλίγου δεῖν περὶ τὸ φρόντισμα τεταμένου , παντελῶς μικρά τις αὐτοῦ μοῖρα περὶ τὴν βάδισιν ἔχουσα τὸν τῆς πράξεως τύπον ἀμυδρῶς ἀπομάττεται , καὶ διὰ τοῦτ’ ἐπιλαθομένη παραχρῆμα , μηδ’ εἰ καθ’ ὁρμὴν ἐπράχθη τοὖργον ἔτι μέμνηται ; ὡς γὰρ , εἰ μηδ’ ὅλως ἐμνημονεύομεν , οὐκ ἂν οἷοί τ’ ἦμεν ὑπὲρ οὐδενὸς διασκέψασθαι τῶν γεγονότων , οὕτως ἐν οἷς μὴ μνημονεύομεν οὐκ ἴσμεν , ὁποῖά ποτ’ ἦν . φυλάττεσθαι γὰρ αὐτὰ τῇ μνήμῃ χρὴ πρότερον , ἵν’ , ὁποῖ’ ἄττα τὴν φύσιν ἐστὶν , ἑξῆς ἐπισκεπτώμεθα . θαυμαστὸν οὖν οὐδὲν ἐμοὶ γοῦν φαίνεται τὸ τῆς ὁρμῆς ἐνεργούσης περὶ τὴν ἀναπνοὴν ἐν τοῖς ὕπνοις , ἐπειδὰν ἐξαναστῶμεν , οὐκ ἔχειν ἡμᾶς εἰπεῖν , εἰ κατὰ προαίρεσιν ἀναπνέομεν , ἀλλ’ ὅμοιον τῷ καὶ τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας ἐν τοῖς ὕπνοις κινήσαντι καὶ φθεγξαμένῳ τι , κᾄπειτα ἐπιλελησμένῳ , ἄνευ προαιρέσεως λέγειν γίνεσθαι τήν τε τῶν κώλων κίνησιν καὶ τὴν φωνήν . καὶ γὰρ δὴ καὶ οἱ παραπαίοντες λαλοῦσί τε καὶ βαδίζουσι , καὶ πάσας τὰς καθ’ ὁρμὴν κινοῦνται κινήσεις · ἀλλ’ οὐδ’ οὗτοι παυσάμενοι τῆς παρανοίας ὧν ἔπραξαν ἔτι μέμνηνται . τρισκαίδεκα γοῦν ἡμέραις οἶδά τινα παραπαίσαντα τόνδε τὸν τρόπον . ᾤετο μὲν Ἀθήνῃσιν , οὐκ ἐν Ῥώμῃ , κατακεῖσθαι . συνεχῶς δὲ τὸν συνήθη παῖδα καλῶν , ἐκέλευέν οἱ τὰ πρὸς τὸ γυμνάσιον ἐπιτήδεια κομίζειν , καὶ μικρὸν διαλιπὼν , Ὦ οὗτος , ἔφη , πρὸς τὸν Πτολεμαῖον λέγω · βούλομαι γὰρ ἐν αὐτῷ διὰ μακροῦ λούσασθαι . καί που καὶ ἀνεπήδα μεταξὺ , καὶ ἀμφιεσάμενος ἂν εὐθὺς τῆς αὐλείου θύρας ἵετο . καὶ κατεχόντων δὲ τῶν ἔνδον καὶ κωλυόντων ἐξιέναι , Διὰ τί κωλύετε , πρὸς αὐτῶν ἀνεπυνθάνετο . οἱ δὲ ( οὐδὲ γὰρ ἦν ἕτερον λέγειν , ἢ αὐτὰ τἀληθῆ ) πεπυρέχθαι τε ἂν ἔφασαν αὐτὸν , καὶ πυρέττειν ἔτι . ὁ δὲ καὶ πρὸς ταῦτα πάνυ κοσμίως ἀπεκρίνατο . γινώσκειν γὰρ καὶ αὐτὸς ἔλεγεν , ὡς ἔτι λείψανον αὐτῷ πυρετοῦ , παντελῶς δ’ εἶναι μικρὸν τοῦτο , καὶ μηδὲν ὕποπτον βαλανείῳ βλαβῆναι · γεγονέναι γὰρ ὅλον αὐτῷ τὸν παρόντα πυρετὸν ἐξ ὁδοιπορίας . Ἢ οὐ μνημονεύεις , ἐπιστραφεὶς ἔλεγε πρὸς τὸν παῖδα , ὡς συντόνως ὡδοιπορήσαμεν χθὲς ἀπὸ Μεγάρων Ἀθήναζε ; τοιαῦτα λέγων καὶ τοιαῦτα ποιῶν , αἱμοῤῥαγίας διὰ ῥινῶν ἀθρόας αὐτῷ γενομένης , καὶ μετ’ αὐτὴν ἱδρῶτος , ὑγίαινε μὲν αὐτίκα μάλα , τῶν δ’ ἔμπροσθεν οὐδενὸς ἔτ’ ἐμέμνητο . πότερον οὖν ( τοῦτο γάρ ἐστιν , ὃ ἐξ ἀρχῆς προὐθέμεθα δεῖξαι ) τὸ διαναστῆναι , καὶ περιφθέγξασθαι , καὶ ἀποπατῆσαι , καὶ οὐρῆσαι , ( ταῦτα γὰρ ἅπαντα ἐν πάσαις ἔπραττεν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ὁ ἄνθρωπος , ) οὐκ ἔστι τῶν κατὰ προαίρεσιν ἔργων , ἢ τοῦτο μὲν ἄτοπον , ( εἰ γὰρ μὴ ταῦτα κατὰ προαίρεσιν , οὐδ’ ἄλλο οὐδὲν , ) οὐκ ἐμέμνητο δ’ αὐτῶν , ὥσπερ οὐδὲ τῶν ἐν ταῖς μέθαις πραχθέντων οἱ νήψαντες ἔτι μέμνηνται ; τί δὴ θαυμαστὸν οὕτως ἔχειν καὶ ἐπὶ τῆς ἀναπνοῆς , γίνεσθαι μὲν αὐτὴν κατὰ προαίρεσιν , ἀλλὰ ποτὲ μὲν προσεχόντων τὸν νοῦν ἐπιμελέστερον , ποτὲ δὲ ἀργότερόν τε καὶ ῥᾳθυμότερον , διὰ τοῦτο μεμνῆσθαι μὲν ἡμᾶς τῶν μετὰ τοῦ προσέχειν τὸν νοῦν γιγνομένων ἐνεργειῶν , ἐπιλανθάνεσθαι δὲ τῶν ἑτέρως ; ἐπεὶ δ’ , οὗ περ ἂν ἐπιλαθώμεθα τελέως , τοῦτ’ οὐδὲ πεπράχθαι ποτὲ νομίζομεν , ἀκόλουθόν ἐστι , μηδ’ εἰ μετὰ προαιρέσεως πραχθῇ μνημονεύειν . ὅτι δ’ ὅλον ὑπὸ ψυχῆς γίγνεται καθ’ ὁρμὴν τὸ τῆς ἀναπνοῆς ἔργον , ἔδειξεν οἰκέτης βάρβαρος , ὃς , ἐπειδὴ θυμωθεὶς εἵλετο τεθνάναι , καταβαλὼν ἑαυτὸν ἐπὶ γῆς καὶ τὴν ἀναπνοὴν ἐπισχὼν , μέχρι πολλοῦ μὲν ἀκίνητος ἦν , ὕστερον δὲ βραχὺ κυλινδηθεὶς , οὕτως ἀπέθανεν . εἰ δὲ καὶ μὴ δυνατὸν ἦν μέχρι παντὸς ἐπισχεῖν τὴν ἀναπνοὴν , οὐκ ἂν οὐδὲ διὰ τοῦτό τις ἀπέγνω τοῦ μὴ κατὰ προαίρεσιν αὐτὴν γίγνεσθαι . φαίνεται γὰρ τῶν καθ’ ὁρμὴν ἔργων τὰ μὲν ἐλεύθερα πάντα , τὰ δὲ τοῖς τοῦ σώματος παθήμασι δουλεύοντα . τὰ μὲν οὖν πρότερα διὰ παντὸς ἀκωλύτως ὑφ’ ἡμῶν γίγνεται , τὰ δεύτερα δ’ οὐ διὰ παντὸς , ἀλλ’ ἐν χρόνῳ τινὶ καὶ μετὰ μέτρου . τὸ μὲν γὰρ βαδίσαι πρός τινα καὶ διαλεχθῆναι καὶ λαβεῖν τι καὶ δέξασθαι τελέως ἐλεύθερα · τὸ δ’ ἀποπατῆσαι καὶ οὐρῆσαι τῶν τοῦ σώματος παθημάτων ἐστὶν ἰάματα . καὶ τοίνυν ἐσιώπησαν μέν τινες ἐνιαυτὸν ὅλον , ἢ πλέονα χρόνον , οὕτω προελόμενοι · ἀποπάτημα δ’ ἢ οὖρον ἐπισχεῖν οὐχ ὅπως ἔτεσιν , ἀλλ’ οὐδὲ μησὶν , οὐδ’ ἡμέραις ὀλίγαις οὐδεὶς δύναται . οὕτω γὰρ ἐπείγει καὶ ἀνιᾷ πολλάκις , ἢ τῷ πλήθει βαρύνοντα , ἢ τῇ δριμύτητι δάκνοντα , ὥστ’ οὐδ’ εἰς τὸν εἰθισμένον τόπον ἐξαρκέσαι τινὲς ἀπελθεῖν ἠδυνήθησαν . ὅμοιον δὲ τούτοις ἐστὶ καὶ τὸ τῆς ἀναπνοῆς , καὶ πολύ μᾶλλον ἐπεῖγον , καὶ συντομωτέραν ἔχον τὴν χρείαν . καὶ γὰρ ἀποθανεῖν κίνδυνος μὴ ἀναπνεύσαντα , καὶ ἀνιαρὸν ἐσχάτως τὸ ἀποπνίγεσθαι . θαυμαστὸν οὐδὲν οὖν , εἰ τελέως αὐτὴν ἐπισχεῖν χαλεπόν . οὔτε γὰρ ἀποθνήσκειν ἕτοιμοι πάντες , οὐδ’ ἂν μυρίοις συνέχωνται κακοῖς , οὔτ’ , ἂν ἐπὶ τοῦθ’ ὁρμήσωσιν , ἀνιαρῶς ἐξιέναι βούλονται . μὴ τοίνυν τις ἐκ τοῦ σιωπᾷν μὲν ἡμᾶς προελομένους ἕως παντὸς δύνασθαι , τὴν δ’ ἀναπνοὴν ἀδυνατεῖν ἐπισχεῖν , προαιρέσεως μὲν ἔργον εἶναι τὴν φωνὴν , ἀπροαίρετον δὲ καὶ φυσικὸν τὴν ἀναπνοὴν νομιζέτω . τοῦτο μὲν δή μοι δοκῶ σαφῶς ἀποδεδεῖχθαι .
Lemmas: ὁ δέ εὑρίσκω αὐτός ὅδε ὁ ἀρχή ποιέω , ὁ πολύς ἄνθρωπος ἐνίοτε πρᾶξις τις πράσσω ὀλίγος ὕστερον ἐπιλανθάνω τέλειος αὐτός , οἷος ὅσος διά φόβος ἤ μέθη ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος οὐδείς ὅς ἐν ἐκεῖνος ὁ κατάστασις εἰμί πράσσω ἔτι γιγνώσκω . αἴτιος δέ ἐγώ δοκέω εἰμί ὁ μή προσεκτικός πᾶς ὁ νόος περί ὁ πρᾶξις αὐτός ἔχω . ὁ γάρ τοι φαντασιόω ὁ ψυχή , ὅς τίς ποτέ ἄν εἰμί , αὐτός οὗτος καί μνημονεύω ἔοικα . ἐάν μέν οὖν ἐναργής ὁ τόπος ὁ πρᾶγμα ἐν ὁ φαντασία λαμβάνω , διασῴζω μέχρι πᾶς , καί οὗτος μέν ὁ μνημονεύω εἰμί · ἐάν δέ ἀμυδρός καί παντάπασι ἐπιπολή , οὐ διασῴζω , καί οὗτος εἰμί ὁ ἐπιλανθάνω . καί διά οὗτος ἐν θυμός , καί φροντίς , καί μέθη , καί φρένιτις , καί φόβος , καί ὅλος ὁ ἰσχυρός ὁ ψυχή πάθημα οὐδείς ὅς ἄν πράσσω εἰς ὕστερον ἔτι μιμνῄσκω . τίς δή ποτέ οὖν θαυμαστός , εἰͅν ὁ ὕπνος , ἀμυδρός ἐνεργέω ὁ ψυχή , ἀμυδρός καί ὁ φαντασία γίγνομαι , καί διά οὗτος οὐδέ μόνιμος ; τίς δέ θαυμαστός , εἰ καί κατά ὁ ἐγρήγορσις , ἤ φροντίζω τις ὁ λογισμός , καί πᾶς ὀλίγος δέω περί ὁ φρόντισμα τείνω , παντελής μικρός τις αὐτός μοῖρα περί ὁ βάδισις ἔχω ὁ ὁ πρᾶξις τύπος ἀμυδρός ἀπομάσσω , καί διά οὗτος ἐπιλανθάνω παραχρῆμα , μηδέ εἰ κατά ὁρμή πράσσω ἔργον ἔτι μιμνῄσκω ; ὡς γάρ , εἰ μηδέ ὅλος μνημονεύω , οὐ ἄν οἷος τε εἰμί ὑπέρ οὐδείς διασκοπέω ὁ γίγνομαι , οὕτως ἐν ὅς μή μνημονεύω οὐ οἶδα , ὁποῖος ποτέ εἰμί . φυλάσσω γάρ αὐτός ὁ μνήμη χρή πρότερος , ἵνα , ὁποῖος τις ὁ φύσις εἰμί , ἑξῆς ἐπισκοπέω . θαυμαστός οὖν οὐδείς ἐγώ γοῦν φαίνω ὁ ὁ ὁρμή ἐνεργέω περί ὁ ἀναπνοή ἐν ὁ ὕπνος , ἐπειδάν ἐξανίστημι , οὐ ἔχω ἐγώ λέγω , εἰ κατά προαίρεσις ἀναπνέω , ἀλλά ὅμοιος ὁ καί ὁ πούς καί ὁ χείρ ἐν ὁ ὕπνος κινέω καί φθέγγομαι τις , ᾄπειτη ἐπιλανθάνομαι , ἄνευ προαίρεσις λέγω γίγνομαι ὁ τε ὁ κῶλον κίνησις καί ὁ φωνή . καί γάρ δή καί ὁ παραπαίω λαλέω τε καί βαδίζω , καί πᾶς ὁ κατά ὁρμή κινέω κίνησις · ἀλλά οὐδέ οὗτος παύω ὁ παράνοια ὅς πράσσω ἔτι μιμνῄσκω . τρεισκαίδεκα γοῦν ἡμέρα οἶδα τις παραπαίω ὅδε ὁ τρόπος . οἴομαι μέν Ἀθῆναι , οὐ ἐν Ῥώμη , κατάκειμαι . συνεχής δέ ὁ συνήθης παῖς καλέω , κελεύω ἕ ὁ πρός ὁ γυμνάσιον ἐπιτήδειος κομίζω , καί μικρός διαλείπω , Ὦ οὗτος , φημί , πρός ὁ Πτολεμαῖος λέγω · βούλομαι γάρ ἐν αὐτός διά μακρός λούω . καί που καί ἀναπηδάω μεταξύ , καί ἀμφιάζω ἄν εὐθύς ὁ αὔλειος θύρα ἵημι . καί κατέχω δέ ὁ ἔνδον καί κωλύω ἐξέρχομαι , Ζεύς τίς κωλύω , πρός αὐτός ἀναπυνθάνομαι . ὁ δέ ( οὐδέ γάρ εἰμί ἕτερος λέγω , ἤ αὐτός ἀληθής ) πυρέσσω τε ἄν φημί αὐτός , καί πυρέσσω ἔτι . ὁ δέ καί πρός οὗτος πάνυ κόσμιος ἀποκρίνω . γιγνώσκω γάρ καί αὐτός λέγω , ὡς ἔτι λείψανον αὐτός πυρετός , παντελής δέ εἰμί μικρός οὗτος , καί μηδείς ὕποπτος βαλανεῖον βλάπτω · γίγνομαι γάρ ὅλος αὐτός ὁ πάρειμι πυρετός ἐκ ὁδοιπορία . ἤ οὐ μνημονεύω , ἐπιστρέφω λέγω πρός ὁ παῖς , ὡς σύντονος ὁδοιπορέω χθές ἀπό Μέγαρα Ἀθήναζε ; τοιοῦτος λέγω καί τοιοῦτος ποιέω , αἱμορραγία διά ῥίς ἀθρόος αὐτός γίγνομαι , καί μετά αὐτός ἱδρώς , ὑγιαίνω μέν αὐτίκα μάλα , ὁ δέ ἔμπροσθεν οὐδείς ἔτι μιμνῄσκω . πότερος οὖν ( οὗτος γάρ εἰμί , ὅς ἐκ ἀρχή προτίθημι δείκνυμι ) ὁ διανίσταμαι , καί περιφθέγγομαι , καί ἀποπατέω , καί οὐρέω , ( οὗτος γάρ ἅπας ἐν πᾶς πράσσω ἐκεῖνος ὁ ἡμέρα ὁ ἄνθρωπος , ) οὐ εἰμί ὁ κατά προαίρεσις ἔργον , ἤ οὗτος μέν ἄτοπος , ( εἰ γάρ μή οὗτος κατά προαίρεσις , οὐδέ ἄλλος οὐδείς , ) οὐ μιμνῄσκω δέ αὐτός , ὥσπερ οὐδέ ὁ ἐν ὁ μέθη πράσσω ὁ νήφω ἔτι μιμνῄσκω ; τίς δή θαυμαστός οὕτως ἔχω καί ἐπί ὁ ἀναπνοή , γίγνομαι μέν αὐτός κατά προαίρεσις , ἀλλά ποτέ μέν προσέχω ὁ νόος ἐπιμελής , ποτέ δέ ἀργός τε καί ῥᾴθυμος , διά οὗτος μιμνῄσκω μέν ἐγώ ὁ μετά ὁ προσέχω ὁ νόος γίγνομαι ἐνέργεια , ἐπιλανθάνω δέ ὁ ἕτερος ; ἐπεί δέ , ὅς περ ἄν ἐπιλανθάνομαι τέλειος , οὗτος οὐδέ πράσσω ποτέ νομίζω , ἀκόλουθος εἰμί , μηδέ εἰ μετά προαίρεσις πράσσω μνημονεύω . ὅτι δέ ὅλος ὑπό ψυχή γίγνομαι κατά ὁρμή ὁ ὁ ἀναπνοή ἔργον , δείκνυμι οἰκέτης βάρβαρος , ὅς , ἐπειδή θυμόω αἱρέω θνῄσκω , καταβάλλω ἑαυτοῦ ἐπί γῆ καί ὁ ἀναπνοή ἐπέχω , μέχρι πολύς μέν ἀκίνητος εἰμί , ὕστερον δέ βραχύς κυλινδέω , οὕτως ἀποθνῄσκω . εἰ δέ καί μή δυνατός εἰμί μέχρι πᾶς ἐπέχω ὁ ἀναπνοή , οὐ ἄν οὐδέ διά οὗτος τις ἀπογιγνώσκω ὁ μή κατά προαίρεσις αὐτός γίγνομαι . φαίνω γάρ ὁ κατά ὁρμή ἔργον ὁ μέν ἐλεύθερος πᾶς , ὁ δέ ὁ ὁ σῶμα πάθημα δουλεύω . ὁ μέν οὖν πρότερος διά πᾶς ἀκώλυτος ὑπό ἐγώ γίγνομαι , ὁ δεύτερος δέ οὐ διά πᾶς , ἀλλά ἐν χρόνος τις καί μετά μέτρον . ὁ μέν γάρ βαδίζω πρός τις καί διαλέγω καί λαμβάνω τις καί δέχομαι τέλειος ἐλεύθερος · ὁ δέ ἀποπατέω καί οὐρέω ὁ ὁ σῶμα πάθημα εἰμί ἴαμα . καί τοίνυν σιωπάω μέν τις ἐνιαυτός ὅλος , ἤ πολύς χρόνος , οὕτως προαιρέω · ἀποπάτημα δέ ἤ οὖρος ἐπέχω οὐ ὅπως ἔτος , ἀλλά οὐδέ μείς , οὐδέ ἡμέρα ὀλίγος οὐδείς δύναμαι . οὕτως γάρ ἐπείγω καί ἀνιάω πολλάκις , ἤ ὁ πλῆθος βαρύνω , ἤ ὁ δριμύτης δάκνω , ὥστε οὐδέ εἰς ὁ ἐθίζω τόπος ἐξαρκέω τις ἀπέρχομαι δύναμαι . ὅμοιος δέ οὗτος εἰμί καί ὁ ὁ ἀναπνοή , καί πολύς μάλα ἐπείγω , καί σύντομος ἔχω ὁ χρεία . καί γάρ ἀποθνῄσκω κίνδυνος μή ἀναπνέω , καί ἀνιαρός ἔσχατος ὁ ἀποπνίγω . θαυμαστός οὐδείς οὖν , εἰ τέλειος αὐτός ἐπέχω χαλεπός . οὔτε γάρ ἀποθνῄσκω ἑτοῖμος πᾶς , οὐδέ ἐάν μυρίος συνέχω κακός , οὔτε , ἐάν ἐπί οὗτος ὁρμάω , ἀνιαρός ἐξέρχομαι βούλομαι . μή τοίνυν τις ἐκ ὁ σιωπάω μέν ἐγώ προαιρέω ἕως πᾶς δύναμαι , ὁ δέ ἀναπνοή ἀδυνατέω ἐπέχω , προαίρεσις μέν ἔργον εἰμί ὁ φωνή , ἀπροαίρετος δέ καί φυσικός ὁ ἀναπνοή νομίζω . οὗτος μέν δή ἐγώ δοκέω σαφής ἀποδείκνυμι .