galenus.de-morborum-temporibus-liber 8
Ἀλλὰ νῦν ἐπὶ τοὺς κατὰ περίοδόν τινα παροξύνοντας ἐπανέλθωμεν τῷ λόγῳ , πᾶν ὅσον ὑπόλοιπον ἐν αὐτοῖς ἄσκοπον ἀφεῖται διαιροῦντες . ἑνὸς μὲν δὴ καὶ πρώτου μεμνῆσθαι κελεύω , τοῦ γεγονέναι τὸν λόγον ἡμῖν ἅπαντα τὸν ἀπ’ ἀρχῆς ἄχρι δεῦρο περὶ τῶν ἁπλῶν περιόδων . ἐν γὰρ ταῖς ἐπιπεπλεγμέναις ὁ μετὰ τὴν ἀκμὴν καιρὸς ἐνίοτε στενοῦται , φθανούσης εἰσβάλλειν ἐπισημασίας ἑτέρου παροξυσμοῦ , πρὶν τὴν προτέραν περίοδον ἀκριβῶς πληρωθῆναι , καὶ πολλάκις γε κατὰ μὲν τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ὁ πυρετὸς ἐκ τοῦ τῶν διαλειπόντων ἐστὶ γένους , ὥσπερ ὁ τριταῖος , ἡ δ’ ἐπιπλοκὴ χρόνον ἀπυρεξίας οὐδένα καταλείπει τῇ προτέρᾳ περιόδῳ , φθάσαντος εἰσβαλεῖν τοῦ δευτέρου παροξυσμοῦ , πρὶν ἀπολυθῆναι τὸν πρότερον . εἴρηται δέ μοι περὶ τῶν τοιούτων ἐπιπλοκῶν ἐν δύο πραγματείαις , τῇ τε περὶ κρίσεων καὶ τῇ περὶ διαφορᾶς τῶν πυρετῶν , ἔνθα καὶ διώρισται μίξις ἐπιπλοκῆς . ὁ γοῦν ἡμιτριταῖος ἐκ μίξεώς τε καὶ κράσεως ἐδείχθη γιγνόμενος ἀμφημερινοῦ τε καὶ τριταίου πυρετοῦ . πολλάκις δὲ καὶ αὐτῷ τῷ ἡμιτριταίῳ τῶν ἁπλῶν εἷς ἐπιπλέκεται πυρετῶν , ἤτοι τριταῖος , ἢ ἀμφημερινὸς , ἀλλ’ οὐκ ἔστιν ἡ τοιαύτη ποικιλία τῆς ἐνεστώσης οἰκεία πραγματείας , ἀρκεῖ γὰρ ἐνταῦθα τοὺς ἰδίους ἑκάστου τῶν πυρετῶν καιροὺς ἀκριβῶς διαρθρῶσαι · τὸ γὰρ τὸ συμπλεκόμενον αὐτῶν ἑτοίμως δύνασθαι διακρίνειν οὕτως ἂν ἡμῖν μάλισθ’ ὑπάρξειεν . οἱ μὲν οὖν ἀκριβῶς ἁπλοῖ προείρηνται , περὶ δὲ τῶν ἐπιμίκτων ἑξῆς ἐρῶ . γίνεται τοίνυν ἐνίοτε φρικώδης εἰσβολὴ , τὰ τῆς ἀρχῆς ἴδια γνωρίσματα πάντα ἔχουσα , πλὴν ῥίγους , ἔστι δ’ ὅτε καὶ τούτου τὴν ἔμφασιν · ἡ γάρ τοι σφοδρὰ φρίκη δόξειεν ἂν ἤτοι γε ἀρχή τις εἶναι ῥίγους , ἢ μικρὸν ῥῖγος , ἀλλὰ τό γε ἀκριβὲς ῥῖγος , οἷον ἐν τριταίοις τε καὶ τεταρταίοις πυρετοῖς ἐστιν , ὁ τοιοῦτος μὴ λαμβάνει , καὶ διὰ τοῦτ’ οὖν αὐτὸν ὀνομάζω φρικώδη · καὶ πολύ γε μᾶλλον ὅτι προδείξας τινὰ σημεῖα τοῦ δευτέρου καιροῦ , πάλιν ἀρχὴν ἑτέρας εἰσβολῆς ἐργάζεται φρικώδη , ὃ καλοῦσιν ἔνιοι μὲν ἐπανάληψιν , ἔνιοι δ’ ἐπαναδίπλωσιν · ἔστιν ὅτε δὲ καὶ δεύτερον ἐργάζεται τοῦτο , καί τισιν ἐνίοτε καὶ τρίτον , εἶτα μόγις ὕστερον ὁμαλῶς ἐξαπλοῦται μέχρι τῆς ἀκμῆς ἀναβαίνων . οὗτος ὁ πυρετὸς εἰς ἀπυρεξίαν οὐδέποτε παύεται . ὅ τε γὰρ ἄχρι τῆς ἀκμῆς αὐτῷ χρόνος ὑπάρχει πάμπολυς ἥ τε παρακμὴ χωρὶς αἰσθητῆς διαπνοῆς · πολὺ δὲ δὴ μᾶλλον ἀποδεῖ τοῦ μεθ’ ἱδρῶτος εἰς ἀπυρεξίαν ἰέναι . ὥσπερ οὖν ὁ ἀπὸ τῆς πρώτης εἰσβολῆς παροξυσμὸς ἄχρι τῆς ἀκμῆς ἐν πολλῷ χρόνῳ παραγίνεται , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀπὸ τῆς ἀκμῆς κατὰ βραχὺ μειοῦται . καὶ τοίνυν ἐπὶ τῆς ὑστεραίας ἕτερος αὐτοῖς ἐπιγίνεται παροξυσμὸς , φρικώδης μὲν ὁμοίως , ἀλλ’ οὐκ ἔχων τὰς ἐπαναλήψεις ὡσαύτως τῷ πρόσθεν , ἢ εἴποτε κατὰ τὸ σπάνιον σχοίη , μίαν ποιήσαιτο μόνην , ὀλιγοχρόνιόν τε καὶ σμικράν . ἀναβαίνει δὲ καὶ οὗτος ὁ παροξυσμὸς ἐπὶ τὴν ἀκμὴν ἐν χρόνῳ πολλῷ , καὶ παρακμάζει ὡσαύτως ἐν οὐκ ὀλίγῳ χρόνω , καὶ διὰ τοῦτ’ αὐτὸ ἐπὶ τῆς τρίτης ἡμέρας ὁ αὐτὸς τῷ κατὰ τὴν πρώτην ἐκδέχεται παροξυσμὸς , εἶτ’ αὖθις ὁ κατὰ τὴν τετάρτην ὁ αὐτὸς τῷ κατὰ τὴν δευτέραν , καὶ τοῦτο ἐφεξῆς ἀεί . τοῦτον ἐγὼ τὸν πυρετὸν ἕνεκα συντόμου καὶ σαφοῦς διδασκαλίας ἑνὶ προσαγορεύειν βουλόμενος ὀνόματι , τέθεικα κατ’ αὐτοῦ κλῆσιν ἡμιτριταῖον . εἰ μὲν οὖν καὶ Ἱπποκράτης τὸν τοιοῦτον πυρετὸν ἡμιτριταῖον ἐκάλει , καθάπερ ἐγὼ πείθομαι , δύο ἂν ἐκ τοῦ λόγου κερδαίνοις , ὅτι τε πρᾶγμα μανθάνεις ἰατρικὸν , ὅτι τε τοὔνομα παλαιὸν ἐπιφέρεις αὐτῷ · εἰ δ’ ἡγεῖταί τις ἕτερόν τινα πυρετὸν ὑφ’ Ἱπποκράτους ἡμιτριταῖον καλεῖσθαι , σφάλλεσθαί με νομίσας ἐν τῇ προσηγορίᾳ , τὸ πρᾶγμα αὐτὸ μανθανέτω . ὅτι γὰρ καὶ τοιοῦτός τις γίνεται πυρετὸς , ὁποῖον εἶπον , οὐκέτ’ ἐν τῷδε μάρτυρος οὔθ’ Ἱπποκράτους οὔτε ἄλλου τινὸς ὁ λόγος χρῄζει , μόνον οὐ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ὁρώντων ἡμῶν αὐτὸν , καὶ μάλιστ’ ἐν Ῥώμῃ . ὥσπερ γὰρ ἐν ἄλλοις ἄλλα χωρίοις , οὕτως ἐν τῇδε πόλει πλεονάζει τὸ κακὸν τοῦτο . παράκειται δ’ αὐτῷ τις ἄλλος , οὔτε τῇ δευτέρᾳ τῶν ἡμερῶν ἕτερον φέρων παροξυσμὸν , οὔτε κατὰ τὴν πρώτην καὶ τὴν τρίτην τὰς ἐπαναλήψεις . ἔστι δ’ οὐχ εἷς οὐδ’ ὁ τοῦδε τρόπος · ἐνίοτε μὲν γὰρ ἄνευ φρίκης , ἐνίοτε δὲ σὺν φρίκῃ ποιεῖται τὴν εἰσβολὴν , ἔστι δ’ ὅτε καὶ μετὰ καταψύξεως τῶν ἄκρων σαφῶς · ὦπται δὲ ἐνίοτε καὶ χωρὶς αἰσθητῆς περιψύξεως οὗτος ὁ πυρετὸς ἔχειν τοὺς πέντε καιροὺς , ἀρχὴν , ἀνωμαλίαν , ἐπίδοσιν , ἀκμὴν καὶ παρακμήν . τοῖς δὲ χρόνοις ἤδη διῃρημένοις ὀλιγοχρόνιος μὲν ἡ ἀρχὴ , ὀλιγοχρόνιος δέ ἐστιν αὐτοῦ καὶ ἡ ἀνωμαλία · τὰ δὲ τῆς ἀναβάσεως οὐχ ὁμοίως ἅπασιν , ἀλλ’ ἐνίοις μὲν ( οὐκ ) ὀλιγοχρόνια , ἐνίοις δὲ χρόνῳ πλείονι · καὶ μὲν δὴ καὶ ὁ τῆς ἀκμῆς καιρὸς ἐν χρόνῳ μὲν πάντως αἰσθητῷ ﻿ καὶ πλατεῖ , διαφέρει δ’ οὐκ ὀλίγον ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον . οὕτω δὲ καὶ τὰ τῆς παρακμῆς ἐν χρόνῳ μὲν ἅπασι μακρῷ , διαφέρει δ’ ἐν τῷ τισὶ μὲν αἰσθητῶς ἀφαιρεῖν καὶ παρέχειν ἐλπίδα τοῦ διὰ ταχέων παύσασθαι , μετὰ ταῦτά θ’ ἵσταται φυλάσσων ἴσον τὸ ὑπόλοιπον μέγεθος τῆς παρακμῆς · τισὶ δὲ ὅλην ποιεῖται τὴν παρακμὴν ἀπ’ ἀρχῆς ἄχρι τῆς τελευτῆς βραδεῖαν , ὥστε καὶ ἐκ διαστημάτων χρόνου μακροτέρων ἁπτομένῳ σοι δόξει μὲν ἀφῃρηκέναι τι πάντως , ὀλίγιστον μέντοι τουτί . τοιαῦταί τινες καὶ ἄλλαι μερικαὶ διαφοραὶ τῶν διὰ τρίτης ἡμέρας παροξυνομένων πυρετῶν , οὓς ἅπαντας ὀνομάζω τριταιοφυεῖς , εἰς μὲν τὴν τῆς διαθέσεως , ὅθεν ἐξάπτονται , γνῶσιν χρησιμώταται , πρὸς δὲ τὴν νῦν ἐνεστῶσαν πραγματείαν ἄχρηστοι . πρόκειται γὰρ ἡμῖν ἐνταῦθα τούς τε ἐν ταῖς περιόδοις διορίσασθαι καιροὺς καὶ τοὺς ὅλου τοῦ νοσήματος , ἕνεκα τῆς τῶν βοηθημάτων εὐκαίρου χρήσεως , ἣν οὐδὲν ὀνίνησιν ἡ τοιαύτη ποικιλία , καθάπερ οὐδὲ ἡ τῶν ἐν ἀμφημερινοῦ σχήματι πεποικιλμένων · καὶ γὰρ καὶ τούτων οὐκ ὀλίγοι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν παροξυνόμενοι διάλειμμα οὐδὲν ἴσχουσιν · ἐρῶ δ’ αὐτῶν ὅμως ἕνεκα παραδείγματος ὀλίγας διαφορὰς , οὐχ ὡς χρησίμους εἰς τὴν ἐνεστῶσαν ὑπόθεσιν , ἀλλ’ ὅτι τῶν ἰατρῶν ἔνιοι παντάπασι φυσῶνται ἐξ ὧν ἀλόγως φλυαροῦσι , καὶ δόξαν ἀποφέρονται παρὰ τοῖς ἀσυνέτοις , ὡς ἐπιμελεῖς τε καὶ πονητικοὶ καί τι σοφώτερον ἐπιστάμενοι τῶν μόνα τὰ χρήσιμα γραφόντων .
Lemmas: ἀλλά νῦν ἐπί ὁ κατά περίοδος τις παροξύνω ἐπανέρχομαι ὁ λόγος , πᾶς ὅσος ὑπόλοιπος ἐν αὐτός ἄσκοπος ἀφίημι διαιρέω . εἷς μέν δή καί πρῶτος μιμνῄσκω κελεύω , ὁ γίγνομαι ὁ λόγος ἐγώ ἅπας ὁ ἀπό ἀρχή ἄχρι δεῦρο περί ὁ ἁπλόος περίοδος . ἐν γάρ ὁ ἐπιπλέκω ὁ μετά ὁ ἀκμή καιρός ἐνίοτε στενόω , φθάνω εἰσβάλλω ἐπισημασία ἕτερος παροξυσμός , πρίν ὁ πρότερος περίοδος ἀκριβής πληρόω , καί πολλάκις γε κατά μέν ὁ ἑαυτοῦ φύσις ὁ πυρετός ἐκ ὁ ὁ διαλείπω εἰμί γένος , ὥσπερ ὁ τριταῖος , ὁ δέ ἐπιπλοκή χρόνος ἀπυρεξία οὐδείς καταλείπω ὁ πρότερος περίοδος , φθάνω εἰσβάλλω ὁ δεύτερος παροξυσμός , πρίν ἀπολύω ὁ πρότερος . λέγω δέ ἐγώ περί ὁ τοιοῦτος ἐπιπλοκή ἐν δύο πραγματεία , ὁ τε περί κρίσις καί ὁ περί διαφορά ὁ πυρετός , ἔνθα καί διορίζω μίξις ἐπιπλοκή . ὁ γοῦν ἡμιτριταῖος ἐκ μίξις τε καί κρᾶσις δείκνυμι γίγνομαι ἀμφημερινός τε καί τριταῖος πυρετός . πολλάκις δέ καί αὐτός ὁ ἡμιτριταῖος ὁ ἁπλόος εἷς ἐπιπλέκω πυρετός , ἤτοι τριταῖος , ἤ ἀμφημερινός , ἀλλά οὐ εἰμί ὁ τοιοῦτος ποικιλία ὁ ἐνίστημι οἰκεῖος πραγματεία , ἀρκέω γάρ ἐνταῦθα ὁ ἴδιος ἕκαστος ὁ πυρετός καιρός ἀκριβής διαρθρόω · ὁ γάρ ὁ συμπλέκω αὐτός ἑτοῖμος δύναμαι διακρίνω οὕτως ἄν ἐγώ μάλα ὑπάρχω . ὁ μέν οὖν ἀκριβής ἁπλόος προλέγω , περί δέ ὁ ἐπίμικτος ἑξῆς λέγω . γίγνομαι τοίνυν ἐνίοτε φρικώδης εἰσβολή , ὁ ὁ ἀρχή ἴδιος γνώρισμα πᾶς ἔχω , πλήν ῥῖγος , εἰμί δέ ὅτε καί οὗτος ὁ ἔμφασις · ὁ γάρ τοι σφοδρός φρίκη δοκέω ἄν ἤτοι γε ἀρχή τις εἰμί ῥῖγος , ἤ μικρός ῥῖγος , ἀλλά ὁ γε ἀκριβής ῥῖγος , οἷος ἐν τριταῖος τε καί τεταρταῖος πυρετός εἰμί , ὁ τοιοῦτος μή λαμβάνω , καί διά οὗτος οὖν αὐτός ὀνομάζω φρικώδης · καί πολύς γε μάλα ὅτι προδείκνυμι τις σημεῖον ὁ δεύτερος καιρός , πάλιν ἀρχή ἕτερος εἰσβολή ἐργάζομαι φρικώδης , ὅς καλέω ἔνιοι μέν ἐπανάληψις , ἔνιοι δέ ἐπαναδίπλωσις · εἰμί ὅτε δέ καί δεύτερος ἐργάζομαι οὗτος , καί τις ἐνίοτε καί τρίτος , εἶτα μόγις ὕστερον ὁμαλής ἐξαπλόω μέχρι ὁ ἀκμή ἀναβαίνω . οὗτος ὁ πυρετός εἰς ἀπυρεξία οὐδέποτε παύω . ὁ τε γάρ ἄχρι ὁ ἀκμή αὐτός χρόνος ὑπάρχω πάμπολυς ὁ τε παρακμή χωρίς αἰσθητός διαπνοή · πολύς δέ δή μάλα ἀποδέω ὁ μετά ἱδρώς εἰς ἀπυρεξία ἔρχομαι . ὥσπερ οὖν ὁ ἀπό ὁ πρῶτος εἰσβολή παροξυσμός ἄχρι ὁ ἀκμή ἐν πολύς χρόνος παραγίγνομαι , κατά ὁ αὐτός τρόπος ἀπό ὁ ἀκμή κατά βραχύς μειόω . καί τοίνυν ἐπί ὁ ὑστεραῖος ἕτερος αὐτός ἐπιγίγνομαι παροξυσμός , φρικώδης μέν ὅμοιος , ἀλλά οὐ ἔχω ὁ ἐπανάληψις ὡσαύτως ὁ πρόσθεν , ἤ εἴποτε κατά ὁ σπάνιος ἔχω , εἷς ποιέω μόνος , ὀλιγοχρόνιος τε καί μικρός . ἀναβαίνω δέ καί οὗτος ὁ παροξυσμός ἐπί ὁ ἀκμή ἐν χρόνος πολύς , καί παρακμάζω ὡσαύτως ἐν οὐ ὀλίγος χρόνος , καί διά οὗτος αὐτός ἐπί ὁ τρίτος ἡμέρα ὁ αὐτός ὁ κατά ὁ πρῶτος ἐκδέχομαι παροξυσμός , εἶτα αὖθις ὁ κατά ὁ τέταρτος ὁ αὐτός ὁ κατά ὁ δεύτερος , καί οὗτος ἐφεξῆς ἀεί . οὗτος ἐγώ ὁ πυρετός ἕνεκα σύντομος καί σαφής διδασκαλία εἷς προσαγορεύω βούλομαι ὄνομα , τίθημι κατά αὐτός κλῆσις ἡμιτριταῖος . εἰ μέν οὖν καί Ἱπποκράτης ὁ τοιοῦτος πυρετός ἡμιτριταῖος καλέω , καθά ἐγώ πείθω , δύο ἄν ἐκ ὁ λόγος κερδαίνω , ὅτι τε πρᾶγμα μανθάνω ἰατρικός , ὅτι τε ὄνομα παλαιός ἐπιφέρω αὐτός · εἰ δέ ἡγέομαι τις ἕτερος τις πυρετός ὑπό Ἱπποκράτης ἡμιτριταῖος καλέω , σφάλλω ἐγώ νομίζω ἐν ὁ προσηγορία , ὁ πρᾶγμα αὐτός μανθάνω . ὅτι γάρ καί τοιοῦτος τις γίγνομαι πυρετός , ὁποῖος λέγω , οὐκέτι ἐν ὅδε μάρτυς οὔτε Ἱπποκράτης οὔτε ἄλλος τις ὁ λόγος χρῄζω , μόνος οὐ κατά ἕκαστος ἡμέρα ὁράω ἐγώ αὐτός , καί μάλα ἐν Ῥώμη . ὥσπερ γάρ ἐν ἄλλος ἄλλος χωρίον , οὕτως ἐν ὅδε πόλις πλεονάζω ὁ κακός οὗτος . παράκειμαι δέ αὐτός τις ἄλλος , οὔτε ὁ δεύτερος ὁ ἡμέρα ἕτερος φέρω παροξυσμός , οὔτε κατά ὁ πρῶτος καί ὁ τρίτος ὁ ἐπανάληψις . εἰμί δέ οὐ εἷς οὐδέ ὁ ὅδε τρόπος · ἐνίοτε μέν γάρ ἄνευ φρίκη , ἐνίοτε δέ σύν φρίκη ποιέω ὁ εἰσβολή , εἰμί δέ ὅτε καί μετά κατάψυξις ὁ ἄκρον σαφής · ὁράω δέ ἐνίοτε καί χωρίς αἰσθητός περίψυξις οὗτος ὁ πυρετός ἔχω ὁ πέντε καιρός , ἀρχή , ἀνωμαλία , ἐπίδοσις , ἀκμή καί παρακμή . ὁ δέ χρόνος ἤδη διαλέγω ὀλιγοχρόνιος μέν ὁ ἀρχή , ὀλιγοχρόνιος δέ εἰμί αὐτός καί ὁ ἀνωμαλία · ὁ δέ ὁ ἀνάβασις οὐ ὅμοιος ἅπας , ἀλλά ἔνιοι μέν ( οὐ ) ὀλιγοχρόνιος , ἔνιοι δέ χρόνος πολύς · καί μέν δή καί ὁ ὁ ἀκμή καιρός ἐν χρόνος μέν πάντως αἰσθητός ﻿ καί πλατύς , διαφέρω δέ οὐ ὀλίγος ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων . οὕτως δέ καί ὁ ὁ παρακμή ἐν χρόνος μέν ἅπας μακρός , διαφέρω δέ ἐν ὁ τις μέν αἰσθητός ἀφαιρέω καί παρέχω ἐλπίς ὁ διά ταχύς παύω , μετά οὗτος τε ἵστημι φυλάσσω ἴσος ὁ ὑπόλοιπος μέγεθος ὁ παρακμή · τις δέ ὅλος ποιέω ὁ παρακμή ἀπό ἀρχή ἄχρι ὁ τελευτή βραδύς , ὥστε καί ἐκ διάστημα χρόνος μακρός ἅπτω σύ δοκέω μέν ἀφαιρέω τις πάντως , ὀλίγος μέντοι οὗτος . τοιοῦτος τις καί ἄλλος μερικός διαφορά ὁ διά τρίτος ἡμέρα παροξύνω πυρετός , ὅς ἅπας ὀνομάζω τριταιοφυής , εἰς μέν ὁ ὁ διάθεσις , ὅθεν ἐξάπτω , γνῶσις χρήσιμος , πρός δέ ὁ νῦν ἐνίστημι πραγματεία ἄχρηστος . πρόκειμαι γάρ ἐγώ ἐνταῦθα ὁ τε ἐν ὁ περίοδος διορίζω καιρός καί ὁ ὅλος ὁ νόσημα , ἕνεκα ὁ ὁ βοήθημα εὔκαιρος χρῆσις , ὅς οὐδείς ὀνίνημι ὁ τοιοῦτος ποικιλία , καθά οὐδέ ὁ ὁ ἐν ἀμφημερινός σχῆμα ποικίλλω · καί γάρ καί οὗτος οὐ ὀλίγος κατά ἕκαστος ἡμέρα παροξύνω διάλειμμα οὐδείς ἴσχω · λέγω δέ αὐτός ὅμως ἕνεκα παράδειγμα ὀλίγος διαφορά , οὐ ὡς χρήσιμος εἰς ὁ ἐνίστημι ὑπόθεσις , ἀλλά ὅτι ὁ ἰατρός ἔνιοι παντάπασι φυσάω ἐκ ὅς ἄλογος φλυαρέω , καί δόξα ἀποφέρω παρά ὁ ἀσύνετος , ὡς ἐπιμελής τε καί πονητικός καί τις σοφός ἐπίσταμαι ὁ μόνος ὁ χρήσιμος γράφω .