galenus.de-morborum-differentiis 8
Κατὰ δὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἁπλῶν μορίων , ἐξ ὧν ἕκαστον τῶν ὀργάνων συνίσταται , διτταὶ μὲν αἱ πρῶται διαφοραὶ τῶν νοσημάτων γενήσονται , ἢ ἐλλείποντός τινος μέρους , ἢ περιττεύοντος · ἐν ἑκατέρᾳ δ’ αὐτῶν ἕτεραι . τῶν μὲν γὰρ περιττευόντων τὰ μὲν ἐκ τοῦ γένους ἐστὶ τῶν κατὰ φύσιν , ὡς εἰ καί τῳ γένοιτο ἕκτος δάκτυλος , ἢ ἐν ὀφθαλμῷ πτερύγιον , ἢ ἐν ῥινὶ βλάστημα σαρκὸς , ἢ κατ’ ἄλλον τινὰ πόρον ὁτιοῦν τοιοῦτον ἕτερον . ἔσται δὴ καὶ τούτων αὐτῶν τὰ μὲν νοσήματα , καθάπερ τὸ πτερύγιον , ( ἐμποδίζει γὰρ , ὅταν ἱκανῶς αὐξηθῇ , τὴν ὄψιν , ἐπισκοτοῦν τῇ κόρῃ , ) τὰ δ’ αἴτια τῶν νοσημάτων , ὡς τα βλαστήματα τοὺς πόρους ἐμφράττοντα · πρώτως γὰρ νόσημα ἡ ἔμφραξίς ἐστιν , ὅτι καὶ πρώτως βλάπτει τὴν ἐνέργειαν . ἔνια δ’ ὅλῳ τῷ γένει παρὰ φύσιν ἐστὶν , ὡς ἕλμινθές τε καὶ ἀσκαρίδες , καὶ ὁ ἐν τῇ κύστει λίθος , καὶ τὸ χαλάζιον ἐν ὀφθαλμῷ , καὶ τὸ ὑπόχυμα , καὶ τὸ πύον , ἀκροχορδόνες τε καὶ μελικηρίδες καὶ ἀθερώματα καὶ στεατώματα , καὶ ἄλφοι , καὶ λέπραι , καὶ λεῦκαι , καὶ πῶροι , καὶ τὰ ἐν τοῖς ἀποστήμασιν εὑρισκόμενα ἅπαντα . ὅτι δὲ καὶ τούτων ὅσα μὲν ἐνέργειαν ἐμποδίζει πρώτως , νοσήματα ἐροῦμεν , ὥσπερ τὸ ὑπόχυμα , τὰ δὲ μὴ τοιαῦτα νοσημάτων αἴτια , πρόδηλον παντί . τῶν δ’ ἐλλειπόντων μορίων τὰ μὲν ὅλα τελέως ἀπόλωλε , τὰ δὲ οἷον ἐξ ἡμίσεως ἀποκέκοπταί τε καὶ κεκολόβωται . κατὰ μὲν δὴ τὴν πρώτην γένεσιν ὡς πάμπολλα γίγνεται τοιαῦτα , πρόδηλον παντί . μετὰ δὲ τὴν ἀποκύησιν ἐξαιρεῖται μὲν ὅλα πολλάκις ὀστᾶ κατά τε τοὺς δακτύλους καὶ τὰ κῶλα καὶ τὴν κεφαλὴν καὶ τὰς πλευράς · ἀφαιρεῖται δὲ καὶ δάκτυλος ἐνίοτε καὶ ποὺς καὶ ἄκρα χεὶρ καὶ κνήμη καὶ πῆχυς · ἐξαιροῦνται δὲ καὶ φλέβες κιρσώδεις καὶ ἀδένες σκιῤῥωθέντες καὶ ὀδόντες τρηθέντες · καὶ μὲν δὴ καὶ γαργαρεὼν ἀφαιρεῖται καὶ ἐπίπλοον καὶ πόσθη καὶ αὐτοῦ τι τοῦ αἰδοίου , καὶ πολλάκις γε καὶ σύμπαν αἰδοῖον , ὥσπερ γε καὶ οἱ ὄρχεις . ἐνδακὼν δέ τις ἔναγχος ἐπὶ σπασμῷ μεγάλῳ τοῦ παντὸς σώματος ἀπέτραγε τῆς γλώττης τὸ πρόσθει , εἶτ’ ἐσώθη μὲν ἐκ τοῦ σπασμοῦ , διαλέγεσθαι δὲ ὁμοίως οὐκ ἠδύνατο . τούτου τοῦ γένους ἐστὶ καὶ τὰ κολοβώματα καλούμενα χειλῶν καὶ ῥινῶν καὶ ὤτων , καὶ ὅσα ἑτέρων σαρκωδῶν μορίων ἢ ἀποσπασθέντα σφοδρῶς , ἢ διασαπέντα τελέως ἐξετμήθη . κατὰ πάσας γὰρ τὰς τοιαύτας περιστάσεις ὁ κατὰ φύσιν ἀριθμὸς οὐ συμπεπλήρωται τῶν μορίων , ἢ ἑνὸς ἢ δυοῖν ἢ καὶ πολλῶν λειπόντων καὶ ἤτοι τελέως ἀπολωλότων ἢ ἐκ μέρους ἀφῃρημένων . ὅσα μὲν δὴ τῶν τοιούτων ἐνεργείας ἐμποδίζει κατὰ τὸν ἑαυτῶν λόγον , ἐν τῷ τῶν νοσημάτων γένει τετάξεται · τὰ δ’ ἤτοι καταψύχοντά τι μόριον ἕτερον ἐνεργείας ἀπεργαστικὸν ἢ τροφὴν ἐλλιπῶς ἐπάρδοντα νοσημάτων αἴτια · τινὰ δὲ ἄμφω συλλαβόντα ἔχει καὶ τὴν ὡς αἰτίου χώραν καὶ τὴν ὡς νοσήματος , οἷον καὶ γαργαρεὼν , ὁπόταν ἕως βάσεως ἐκτμηθεὶς καὶ τὴν φωνὴν παραβλάπτῃ καὶ ψύχῃ τὰ κατὰ τὸν πνεύμονά τε καὶ τὸν θώρακα . ἐπειδὴ γὰρ ἔμαθες ἐν τοῖς τῶν ἐνεργειῶν τε καὶ χρειῶν λογισμοῖς , ὡς ἁπάντων τῶν τοῦ ζώου μορίων τὰ μὲν εἰς ἐνέργειάν τινα συντελεῖ τῷ παντὶ ζώῳ χρησίμην , τὰ δ’ αὐτὰ μὲν οὐδὲν ἐνεργεῖ , χρείαν δέ τινα τοῖς ἐνεργοῦσι παρέχεται , δῆλον ὡς καὶ τὰς βλάβας αὐτῶν , τὰς μὲν εἰς ἐνέργειαν ἄντικρυς διαφερούσας νοσήματα ἐρεῖς πρώτως εἶναι τῶν τοῦ ζώου μορίων , τὰς δὲ εἰς χρείαν τινὰ νοσημάτων αἰτίας . ὥσθ’ ὅσα μόρια διττὰς ἐνεργείας ἢ διττὰς χρείας ἀποτελεῖ , κατὰ μίαν ἐνίοτε βλάβην διττὸν ἔξει λόγον , ἢ νοσήματος , ἢ αἰτίας . εἰ δέ τι μόριον ἅμα ἄμφω ποιεῖ , χρείαν καὶ ἐνέργειαν , ὥσπερ ἐνίοις εἶναι δοκεῖ καὶ ὁ γαργαρεὼν , ἡ τούτου τοῦ μέρους ἀπώλεια καθ’ ἕτερον μὲν λόγον ἔσται νόσημα , καθ’ ἕτερον δὲ νοσήματος αἰτία . δῆλον δὲ , ὡς τῷ λοιπῷ τῷ μένοντι καὶ σωζομένῳ τὸ νόσημά ἐστιν , οὐκ αὐτῷ τῷ μηκέτι ὄντι . τῆς γὰρ τοῦ στόματος εὐρυχωρίας κατ’ ἐκεῖνο τὸ μέρος , οὗ νῦν ἐστι τὸ πάθος , μόριον εἶναι φήσεις τὸν κίονά τε καὶ γαργαρεῶνα προσαγορευόμενον . ﻿ ὅταν οὖν οὗτος ἀπόληται , λείπει τι τῷ χωρίῳ , καὶ οὕτω τὸ ὅλον ἓν νόσημά τι γίνεται , μένοντος τοῦ κατ’ ἀρχὰς ὁμολογηθέντος , τοῦ πᾶσαν ἐνέργειαν ὑπὸ νοσήματος βλάπτεσθαι . ἢ τοίνυν , ὡς οὐκ ἔστι μία τις ἐνέργεια τοῦ ζώον καὶ ἡ φωνὴ , καὶ ἡ εἰσπνοὴ , καὶ ἡ ἐκπνοὴ , δεικτέον ἐστὶν , ᾒ , εἴπερ τοῦθ’ οὕτως ἔχει , δῆλον , ὡς ἡ τοῦ κίονος ἀπώλεια νόσον ἐναπεργάζεται τῷ οὐρανίσκῳ . κατὰ δὲ τὰ αὐτὰ ταῦτα καὶ ἡ τοῦ ὀδόντος ἀπώλεια νόσημά ἐστιν τοῦ στόματος , εἰ μὲν τῶν πρὸς τὴν μάσσησιν ἐπιτηδείων εἴη , κατ’ ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς μασσήσεως βλαβέντος , εἰ δὲ τῶν τομέων ὀνομαζομένων , εἴς τε τὰς ἐδωδὰς καὶ τὰς διαλέξεις ἐμποδίζοντος . οὕτω δὲ καὶ εἰ τῆς γλώσσης ἀποτμηθείη τὸ ἥμισυ , τῷ λειπομένῳ μέρει παρὰ φύσιν ἐστὶ τὸ κεκολοβῶσθαι . κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ τῷ ἐπιπλόῳ , καὶ τῷ αἰδοίῳ , καὶ πᾶσι τοῖς οὕτω παθοῦσι . καὶ εἰ μὴ νόσημά τις αὐτὸ καλεῖν , ἀλλὰ πάθος ἢ πάθημα βούλοιτο , περὶ ὀνόματος , οὐ περὶ πράγματος ἀμφισβητήσει . δῆλον δὲ , ὡς τῇ μὲν γλώττῃ , καὶ τῷ ἐπιπλόῳ , καὶ τῷ αἰδοίῳ , καὶ ὅλως ἅπασι τοῖς τοιούτοις κεκολοβωμένοις ὀργάνοις ἐστί τις μείωσις τοῦ μεγέθους ἐν ἅπασι τοῖς εἰρημένοις νοσήμασιν · αὐτῷ δὲ τῷ ζώῳ μείωσις μὲν οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἔσται σαφὴς , ὡς φαίνεσθαι κολοβὸν , ἀριθμὸς δέ τις ἀφαιρεθήσεται μορίων , εἴγε δὴ καὶ ἀρτηρίαι , καὶ φλέβες , καὶ νεῦρα , καὶ δέρμα ἐνίοτε , καὶ πιμελὴ , καὶ ὑμένες , καὶ σὰρξ ἀφαιρεῖται κατὰ τὰς τοιαύτας διαθέσεις . ἐπὶ μέντοι τοῦ γαργαρεῶνος καὶ τῶν κιρσωδῶν ἀγγείων ἐκτμηθέντων καὶ αὐτῶν τῶν ὀργάνων ἀφαιρεῖταί τις ἀριθμὸς μορίων . καὶ δὴ καὶ τετάξεται τὰ μὲν τοιαῦτα πάντα ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν μορίων ὑπαλλαττομένων · ὅσων δὲ ὀργάνων ἀφαιρεῖται μέν τι , οὐκ ἐξαιρεῖται δὲ τὰ μέρη , ταῦτα ἐν ἀμφοτέροις οἷον τετάξεται τοῖς γένεσι . καὶ γὰρ ἀριθμὸς ἐνδεῖ τῷ ζώῳ μορίων ἁπλῶν , καὶ μέγεθος ὀργάνου συνθέτου · κεκολόβωται γὰρ τὸ ὅλον . καὶ μὲν δὴ καὶ ὡς ἀμφοῖν τοῖν γενοῖν , τοῦ τε κατ’ ἀριθμὸν καὶ τοῦ κατὰ μέγεθος , ἀνωτέρω τάττειν ἑτέραν ἐγχωρεῖ κατηγορίαν τὴν τοῦ ποσοῦ , παντί που δῆλον , εἴγε δὴ τοῦ ποσοῦ τὸ μὲν διωρισμένον ἐστὶν , ὃ δὴ καὶ ποσὸν ἰδικῶς ὀνομάζεται , τὸ δὲ συνεχὲς , ὃ δὴ καὶ πηλίκον προσαγορεύεται . ἀλλ’ ἐν τῷ παρόντι σαφέστερον ἔδοξέ μοι διαιρεῖν αὐτὰ οὕτω , κατὰ μὲν τὸν ἀριθμὸν τάξαντι τὴν ἑτέραν διαφορὰν τοῦ ποσοῦ , κατὰ δὲ τὸ μέγεθος τὴν ἑτέραν .
Lemmas: κατά δέ ὁ ἀριθμός ὁ ἁπλόος μόριον , ἐκ ὅς ἕκαστος ὁ ὄργανον συνίστημι , δισσός μέν ὁ πρῶτος διαφορά ὁ νόσημα γίγνομαι , ἤ ἐλλείπω τις μέρος , ἤ περισσεύω · ἐν ἑκάτερος δέ αὐτός ἕτερος . ὁ μέν γάρ περισσεύω ὁ μέν ἐκ ὁ γένος εἰμί ὁ κατά φύσις , ὡς εἰ καί τις γίγνομαι ἕκτος δάκτυλος , ἤ ἐν ὀφθαλμός πτερύγιον , ἤ ἐν ῥίς βλάστημα σάρξ , ἤ κατά ἄλλος τις πόρος ὁστισοῦν τοιοῦτος ἕτερος . εἰμί δή καί οὗτος αὐτός ὁ μέν νόσημα , καθά ὁ πτερύγιον , ( ἐμποδίζω γάρ , ὅταν ἱκανός αὐξάνω , ὁ ὄψις , ἐπισκοτέω ὁ κόρη , ) ὁ δέ αἴτιος ὁ νόσημα , ὡς τα βλάστημα ὁ πόρος ἐμφράσσω · πρῶτος γάρ νόσημα ὁ ἔμφραξις εἰμί , ὅτι καί πρῶτος βλάπτω ὁ ἐνέργεια . ἔνιοι δέ ὅλος ὁ γένος παρά φύσις εἰμί , ὡς ἕλμινς τε καί ἀσκαρίς , καί ὁ ἐν ὁ κύστις λίθος , καί ὁ χαλάζιον ἐν ὀφθαλμός , καί ὁ ὑπόχυμα , καί ὁ πύον , ἀκροχορδών τε καί μελικηρίς καί ἀθέρωμα καί στεάτωμα , καί ἀλφάνω , καί λέπρα , καί λεύκη , καί πῶρος , καί ὁ ἐν ὁ ἀπόστημα εὑρίσκω ἅπας . ὅτι δέ καί οὗτος ὅσος μέν ἐνέργεια ἐμποδίζω πρῶτος , νόσημα λέγω , ὥσπερ ὁ ὑπόχυμα , ὁ δέ μή τοιοῦτος νόσημα αἴτιος , πρόδηλος πᾶς . ὁ δέ ἐλλείπω μόριον ὁ μέν ὅλος τέλειος ἀπόλλυμι , ὁ δέ οἷος ἐκ ἥμισυς ἀποκόπτω τε καί κολοβόω . κατά μέν δή ὁ πρῶτος γένεσις ὡς πάμπολυς γίγνομαι τοιοῦτος , πρόδηλος πᾶς . μετά δέ ὁ ἀποκύησις ἐξαιρέω μέν ὅλος πολλάκις ὀστέον κατά τε ὁ δάκτυλος καί ὁ κῶλον καί ὁ κεφαλή καί ὁ πλευρά · ἀφαιρέω δέ καί δάκτυλος ἐνίοτε καί πούς καί ἄκρος χείρ καί κνήμη καί πῆχυς · ἐξαιρέω δέ καί φλέψ κιρσώδης καί ἀδήν σκιριβρώσκω καί ὀδούς τρέω · καί μέν δή καί γαργαρεών ἀφαιρέω καί ἐπίπλοον καί πόσθη καί αὐτός τις ὁ αἰδοῖον , καί πολλάκις γε καί σύμπας αἰδοῖον , ὥσπερ γε καί ὁ ὄρχις . ἐνδάκνω δέ τις ἔναγχος ἐπί σπασμός μέγας ὁ πᾶς σῶμα ἀποτράγω ὁ γλῶσσα ὁ προσθέω , εἶτα σῴζω μέν ἐκ ὁ σπασμός , διαλέγω δέ ὅμοιος οὐ δύναμαι . οὗτος ὁ γένος εἰμί καί ὁ κολόβωμα καλέω χεῖλος καί ῥίς καί οὖς , καί ὅσος ἕτερος σαρκώδης μόριον ἤ ἀποσπάω σφοδρός , ἤ διασήπομαι τέλειος ἐκτέμνω . κατά πᾶς γάρ ὁ τοιοῦτος περίστασις ὁ κατά φύσις ἀριθμός οὐ συμπληρόω ὁ μόριον , ἤ εἷς ἤ δύο ἤ καί πολύς λείπω καί ἤτοι τέλειος ἀπόλλυμι ἤ ἐκ μέρος ἀφαιρέω . ὅσος μέν δή ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια ἐμποδίζω κατά ὁ ἑαυτοῦ λόγος , ἐν ὁ ὁ νόσημα γένος τάσσω · ὁ δέ ἤτοι καταψύχω τις μόριον ἕτερος ἐνέργεια ἀπεργαστικός ἤ τροφή ἐλλιπής ἐπάρδω νόσημα αἴτιος · τις δέ ἄμφω συλλαμβάνω ἔχω καί ὁ ὡς αἴτιος χώρα καί ὁ ὡς νόσημα , οἷος καί γαργαρεών , ὁπόταν ἕως βάσις ἐκτέμνω καί ὁ φωνή παραβλάπτω καί ψύχω ὁ κατά ὁ πνεύμων τε καί ὁ θώραξ . ἐπειδή γάρ μανθάνω ἐν ὁ ὁ ἐνέργεια τε καί χρεώ λογισμός , ὡς ἅπας ὁ ὁ ζῷον μόριον ὁ μέν εἰς ἐνέργεια τις συντελέω ὁ πᾶς ζῷον χρήσιμος , ὁ δέ αὐτός μέν οὐδείς ἐνεργέω , χρεία δέ τις ὁ ἐνεργέω παρέχω , δῆλος ὡς καί ὁ βλάβη αὐτός , ὁ μέν εἰς ἐνέργεια ἄντικρυς διαφέρω νόσημα λέγω πρῶτος εἰμί ὁ ὁ ζῷον μόριον , ὁ δέ εἰς χρεία τις νόσημα αἰτία . ὥστε ὅσος μόριον δισσός ἐνέργεια ἤ δισσός χρεία ἀποτελέω , κατά εἷς ἐνίοτε βλάβη δισσός ἔχω λόγος , ἤ νόσημα , ἤ αἰτία . εἰ δέ τις μόριον ἅμα ἄμφω ποιέω , χρεία καί ἐνέργεια , ὥσπερ ἔνιοι εἰμί δοκέω καί ὁ γαργαρεών , ὁ οὗτος ὁ μέρος ἀπώλεια κατά ἕτερος μέν λόγος εἰμί νόσημα , κατά ἕτερος δέ νόσημα αἰτία . δῆλος δέ , ὡς ὁ λοιπός ὁ μένω καί σῴζω ὁ νόσημα εἰμί , οὐ αὐτός ὁ μηκέτι εἰμί . ὁ γάρ ὁ στόμα εὐρυχωρία κατά ἐκεῖνος ὁ μέρος , ὅς νῦν εἰμί ὁ πάθος , μόριον εἰμί φημί ὁ κίων τε καί γαργαρεών προσαγορεύω . ﻿ ὅταν οὖν οὗτος ἀπόλλυμι , λείπω τις ὁ χωρίον , καί οὕτως ὁ ὅλος εἷς νόσημα τις γίγνομαι , μένω ὁ κατά ἀρχή ὁμολογέω , ὁ πᾶς ἐνέργεια ὑπό νόσημα βλάπτω . ἤ τοίνυν , ὡς οὐ εἰμί εἷς τις ἐνέργεια ὁ ζώω καί ὁ φωνή , καί ὁ εἰσπνοή , καί ὁ ἐκπνοή , δείκνυμι εἰμί , ἠΐ , εἴπερ οὗτος οὕτως ἔχω , δῆλος , ὡς ὁ ὁ κίων ἀπώλεια νόσος ἐναπεργάζομαι ὁ οὐρανίσκος . κατά δέ ὁ αὐτός οὗτος καί ὁ ὁ ὀδούς ἀπώλεια νόσημα εἰμί ὁ στόμα , εἰ μέν ὁ πρός ὁ μάσσω ἐπιτήδειος εἰμί , κατά ἐκεῖνος ὁ μέρος ὁ μασσῆσις βλάπτω , εἰ δέ ὁ τομεύς ὀνομάζω , εἰς τε ὁ ἐδωδή καί ὁ διάλεξις ἐμποδίζω . οὕτως δέ καί εἰ ὁ γλῶσσα ἀποτέμνω ὁ ἥμισυς , ὁ λείπω μέρος παρά φύσις εἰμί ὁ κολοβόω . κατά αὐτός δέ καί ὁ ἐπίπλοον , καί ὁ αἰδοῖον , καί πᾶς ὁ οὕτως πάσχω . καί εἰ μή νόσημα τις αὐτός καλέω , ἀλλά πάθος ἤ πάθημα βούλομαι , περί ὄνομα , οὐ περί πρᾶγμα ἀμφισβητέω . δῆλος δέ , ὡς ὁ μέν γλῶσσα , καί ὁ ἐπίπλοον , καί ὁ αἰδοῖον , καί ὅλος ἅπας ὁ τοιοῦτος κολοβόω ὄργανον εἰμί τις μείωσις ὁ μέγεθος ἐν ἅπας ὁ λέγω νόσημα · αὐτός δέ ὁ ζῷον μείωσις μέν οὐ ἐκ ἀνάγκη εἰμί σαφής , ὡς φαίνω κολοβός , ἀριθμός δέ τις ἀφαιρέω μόριον , εἰ δή καί ἀρτηρία , καί φλέψ , καί νεῦρον , καί δέρμα ἐνίοτε , καί πιμελή , καί ὑμήν , καί σάρξ ἀφαιρέω κατά ὁ τοιοῦτος διάθεσις . ἐπί μέντοι ὁ γαργαρεών καί ὁ κιρσώδης ἀγγεῖον ἐκτέμνω καί αὐτός ὁ ὄργανον ἀφαιρέω τις ἀριθμός μόριον . καί δή καί τάσσω ὁ μέν τοιοῦτος πᾶς ὑπό ὁ ἀριθμός ὁ μόριον ὑπαλλάσσω · ὅσος δέ ὄργανον ἀφαιρέω μέν τις , οὐ ἐξαιρέω δέ ὁ μέρος , οὗτος ἐν ἀμφότερος οἷος τάσσω ὁ γένος . καί γάρ ἀριθμός ἐνδέω ὁ ζῷον μόριον ἁπλόος , καί μέγεθος ὄργανον σύνθετος · κολοβόω γάρ ὁ ὅλος . καί μέν δή καί ὡς ἄμφω ὁ γένος , ὁ τε κατά ἀριθμός καί ὁ κατά μέγεθος , ἀνώτερος τάσσω ἕτερος ἐγχωρέω κατηγορία ὁ ὁ πός , πᾶς που δῆλος , εἰ δή ὁ πός ὁ μέν διορίζω εἰμί , ὅς δή καί ποσός ἰδικός ὀνομάζω , ὁ δέ συνεχής , ὅς δή καί πηλίκος προσαγορεύω . ἀλλά ἐν ὁ πάρειμι σαφής δοκέω ἐγώ διαιρέω αὐτός οὕτως , κατά μέν ὁ ἀριθμός τάσσω ὁ ἕτερος διαφορά ὁ πός , κατά δέ ὁ μέγεθος ὁ ἕτερος .