galenus.de-morborum-differentiis 13
Νυνὶ δὲ , ἐπειδὴ τὸν τρόπον αὐτῶν τῆς ἐπιπλοκῆς εἴπομεν , ἐπὶ τὰ τῶν ὀργάνων ἤδη μετέλθωμεν νοσήματα , δεικνύντες ὅπως καὶ ταῦτα γίγνεται σύνθετα . πρῶτον δ’ ἀναμνῆσαι χρὴ τοῦ κατ’ ἀρχὰς ῥηθέντος , ὡς ἔστιν ἕτερα μὲν τῶν πρώτων σωμάτων τῶν ὁμοιομερῶν , ἕτερα δὲ τῶν ὀργανικῶν τε καὶ συνθέτων τὰ νοσήματα , φλεγμονὴ μὲν τῶν πρώτων , ἐξάρθρημα δὲ τῶν ὀργανικῶν . ὅταν οὖν ἐξαρθρήσῃ τε ἅμα καὶ φλεγμήνῃ τι κῶλον , αὐτοῦ μὲν πρώτως ἐστὶ τοῦ σύμπαντος ὀργάνου νόσος ἡ ἐξάρθρησις , ἡ φλεγμονὴ δὲ οὐ πρώτως , οὐδ’ ἰδίως , ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός . ἐπειδὴ γὰρ ἑνὸς ἑκάστου τῶν μορίων αὐτοῦ νόσημά ἐστιν ἡ φλεγμονὴ , κατὰ συμβεβηκὸς ἂν εἴη καὶ τοῦ σύμπαντος ὀργάνου τὸ νόσημα . καὶ μὲν δὴ καὶ ὀφθαλμία φλεγμονὴ μέν ἐστι τοῦ ἐπιπεφυκότος ὑμένος τῷ κερατοειδεῖ , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τοῦ ὀφθαλμοῦ νόσημα . συμβαίνει δέ ποτε , τοῦ κερατοειδοῦς χιτῶνος ἕλκος ἔχοντος βαθὺ , κᾄπειτα διαβρωθέντος ὅλου , προπεσεῖν μέν τι τοῦ μετ’ αὐτὸν τοῦ ῥαγοειδοῦς ὀνομαζομένου , παρασπασθῆναι δὲ καὶ τὴν κόρην · καὶ τούτων ἕκαστον τῶν τριῶν ὀφθαλμοῦ πάθημα νομίζεται . καίτοι τὸ μὲν ἑλκωθῆναί τε καὶ διαβρωθῆναι τοῦ κερατοειδοῦς ἦν μόνου , τὸ δὲ προπεσεῖν τοῦ ῥαγοειδοῦς , τὸ δὲ παρασπασθῆναι τῆς κόρης . ἀλλ’ , ὡς εἴρηται , τὰ τῶν ὁμοιομερῶν σωμάτων νοσήματα τοῦ σύμπαντος ὀργάνου κατὰ συμβεβηκός ἐστι . καὶ τοίνυν , ἐπειδὰν μὲν ἓν ὁτιοῦν ἐξ αὐτῶν νοσῇ σύνθετον νόσημα , τοῦ σύμπαντος ὀργάνου καὶ τοῦτο ἔσται νόσημα κατὰ συμβεβηκός · ἐπειδὰν δὲ πλείω μὲν , ἀλλ’ ἕκαστον ἑνὶ κατέχηται νοσήματι , σύνθετον ἂν εἴη οὕτως τὸ νόσημα τοῦ σύμπαντος ὀργάνου . ἔστω γὰρ , εἰ τύχοι , κατὰ τὸν ὀφθαλμὸν ( οὐ γὰρ ἀδύνατος ἡ ὑπόθεσις ) ἅμα μὲν πτερύγιον , ἅμα δὲ ὀφθαλμία , καὶ διάβρωσις τοῦ κερατοειδοῦς , καὶ πρόπτωσις τοῦ ῥαγοειδοῦς , καί τις ἀρχὴ γενέσεως ὑποχύματος . ὅτι μὲν οὐχ ἓν οὐδ’ ἁπλοῦν ἐστι τὸ νόσημα , πρόδηλον παντί . καλέσει δ’ ὁ μέν τις αὐτὸ σύνθετον ὀφθαλμοῦ νόσον , ὁ δέ τις οὐδεμίαν σύνθετον , ἀλλὰ πολλὰ νοσήματα ἐρεῖ κατὰ τὸν ὀφθαλμὸν ὑπάρχειν ἐν διαφόροις αὐτοῦ μέρεσι συνεστῶτα . διαφέρει δ’ οὐδὲν ὡς πρὸς τὴν τῆς θεραπευτικῆς ἐνδείξεως ποικιλίαν , ἧσπερ ἕνεκα τὰ τοιαῦτα σύμπαντα ζητοῦμεν , εἴθ’ ἓν εἴη σύνθετον , εἴτε πολλὰ μαχομένης ἰάσεως δεόμενα . ῥηθήσεται δὲ δηλονότι περὶ αὐτῶν ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου γράμμασιν . εἰς δὲ τὸν νῦν ἐνεστῶτα λόγον ἀπόχρη τό γε τοσοῦτον ἐνδείξασθαι καὶ δηλῶσαι , τὸ πιθανῶς ἂν ἑκατέρους δοξάζειν , τούς τε πολλὰ νοσήματα κατὰ τὸν ὀφθαλμὸν ὑπάρχειν ὑπολαμβάνοντας , τούς τε , καθάπερ ἓν τὸ πάσχον ὄργανον , οὕτω καὶ τὸ νόσημα ἓν εἶναι νομίζοντας , σύνθετον δὲ , ὅταν , ὡς εἴρηται , πλείονα μόρια πεπόνθῃ κατ’ αὐτόν . ὥσπερ οὖν τῶν ἁπλῶν νοσημάτων τὸ μὲν αὐτοῦ πρώτως ἦν νόσημα τοῦ σύμπαντος ὀργάνου , καθάπερ τὸ ὑπόχυμα , τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς , ὡς ἡ τοῦ κερατοειδοῦς ἕλκωσις , οὕτω καὶ τῶν συνθέτων νοσημάτων ἴδια μὲν ἔσται τοῦ σύμπαντος ὀργάνου τὰ πολλοῖς αὐτοῦ μορίοις ἅμα διοχλοῦντα , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὰ καθ’ ἕν τι μόριον ἐν αὐτῷ συνιστάμενα νοσήματα σύνθετα , καθάπερ ἡ ὀφθαλμία , φλεγμονὴ τοῦ ἐπιπεφυκότος ὑμένος ὑπάρχουσα . σύνθετον γὰρ ἐδείκνυτο πάθος ἡ φλεγμονή · προσγινομένου δὲ ἕλκους κατὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον ὑμένα , πολὺ μὲν ἂν οὕτω γε μᾶλλον ἐν συνθέτῳ νοσήματι τὸ μόριον εἴη , λέγοιτο δ’ ἂν οὐδὲν ἧττον καὶ αὐτὸς ὁ σύμπας ὀφθαλμὸς ὑπὸ συνθέτου νοσήματος ἔχεσθαι . τὰ μὲν δὴ τοιαῦτα κατὰ συμβεβηκὸς ὅλων τῶν ὀργάνων ἐστὶ νοσήματα σύνθετα · τὰ δ’ ἐκ τοῦ πολλὰ μόρια πεπονθέναι καθ’ ἕνα χρόνον αὐτῶν τῶν ὀργάνων ἐστὶ πρώτως νοσήματα σύνθετα , καὶ μᾶλλον εἰ καὶ τῶν κατὰ μέρος ἕκαστον τῶν ἁπλῶν μὴ κατά τι συμβεβηκὸς , ἀλλὰ πρώτως εἴη τοῦ σύμπαντος ὀργάνου νόσημα , καθάπερ ἐν ὀφθαλμῷ πτερύγιον , ὑπόχυμα , ῥυάς . ἕκαστόν τε γὰρ τούτων ἴδιόν ἐστιν ὀφθαλμοῦ νόσημα , καὶ πάνθ’ ἅμα γιγνόμενα σύνθετον ὀφθαλμοῦ νόσον ἰδίαν ἐργάζεται . τοιαύτῃ τις ἂν χρώμενος μεθόδῳ πάντα ἐξευρίσκοι τὰ σύνθετα νοσήματα τῶν ὅλων ὀργάνων . ἐμοὶ δὲ ἐπεξέρχεσθαί τε καὶ συντιθέναι πάντα περιττὸν ἐδόκει . μεμαθηκώς τις γὰρ τά θ’ ἁπλᾶ νοσήματα πάντα καὶ τὸν τρόπον αὐτῶν τῆς συνθέσεως , ἱκανὸς ἂν εἴη γυμνάζειν ἑαυτὸν ἐν τοῖς κατὰ μέρος · ὡς τό γ’ ἀναγνῶναι μόνον εἰσάπαξ , ὅσα γέγραπται κατὰ τόδε τὸ βιβλίον , οὐδὲν ὄφελος , εἰ μὴ μέλλοι τις ἐν αὐτοῖς ἐπὶ πλεῖστον γυμνάζεσθαι .
Lemmas: νυνί δέ , ἐπειδή ὁ τρόπος αὐτός ὁ ἐπιπλοκή λέγω , ἐπί ὁ ὁ ὄργανον ἤδη μετέρχομαι νόσημα , δείκνυμι ὅπως καί οὗτος γίγνομαι σύνθετος . πρῶτος δέ ἀναμιμνῄσκω χρή ὁ κατά ἀρχή λέγω , ὡς εἰμί ἕτερος μέν ὁ πρῶτος σῶμα ὁ ὁμοιομερής , ἕτερος δέ ὁ ὀργανικός τε καί σύνθετος ὁ νόσημα , φλεγμονή μέν ὁ πρῶτος , ἐξάρθρημα δέ ὁ ὀργανικός . ὅταν οὖν ἐξαρθρέω τε ἅμα καί φλεγμαίνω τις κῶλον , αὐτός μέν πρῶτος εἰμί ὁ σύμπας ὄργανον νόσος ὁ ἐξάρθρησις , ὁ φλεγμονή δέ οὐ πρῶτος , οὐδέ ἴδιος , ἀλλά κατά συμβαίνω . ἐπειδή γάρ εἷς ἕκαστος ὁ μόριον αὐτός νόσημα εἰμί ὁ φλεγμονή , κατά συμβαίνω ἄν εἰμί καί ὁ σύμπας ὄργανον ὁ νόσημα . καί μέν δή καί ὀφθαλμία φλεγμονή μέν εἰμί ὁ ἐπιφύω ὑμήν ὁ κερατοειδής , κατά συμβαίνω δέ ὁ ὀφθαλμός νόσημα . συμβαίνω δέ ποτέ , ὁ κερατοειδής χιτών ἕλκος ἔχω βαθύς , ᾄπειτη διαβιβρώσκω ὅλος , προπίπτω μέν τις ὁ μετά αὐτός ὁ ῥαγοειδής ὀνομάζω , παρασπάω δέ καί ὁ κόρη · καί οὗτος ἕκαστος ὁ τρεῖς ὀφθαλμός πάθημα νομίζω . καίτοι ὁ μέν ἑλκόω τε καί διαβιβρώσκω ὁ κερατοειδής εἰμί μόνος , ὁ δέ προπίπτω ὁ ῥαγοειδής , ὁ δέ παρασπάω ὁ κόρη . ἀλλά , ὡς λέγω , ὁ ὁ ὁμοιομερής σῶμα νόσημα ὁ σύμπας ὄργανον κατά συμβαίνω εἰμί . καί τοίνυν , ἐπειδάν μέν εἷς ὁστισοῦν ἐκ αὐτός νοσέω σύνθετος νόσημα , ὁ σύμπας ὄργανον καί οὗτος εἰμί νόσημα κατά συμβαίνω · ἐπειδάν δέ πολύς μέν , ἀλλά ἕκαστος εἷς κατέχω νόσημα , σύνθετος ἄν εἰμί οὕτως ὁ νόσημα ὁ σύμπας ὄργανον . εἰμί γάρ , εἰ τυγχάνω , κατά ὁ ὀφθαλμός ( οὐ γάρ ἀδύνατος ὁ ὑπόθεσις ) ἅμα μέν πτερύγιον , ἅμα δέ ὀφθαλμία , καί διάβρωσις ὁ κερατοειδής , καί πρόπτωσις ὁ ῥαγοειδής , καί τις ἀρχή γένεσις ὑπόχυμα . ὅτι μέν οὐ εἷς οὐδέ ἁπλόος εἰμί ὁ νόσημα , πρόδηλος πᾶς . καλέω δέ ὁ μέν τις αὐτός σύνθετος ὀφθαλμός νόσος , ὁ δέ τις οὐδείς σύνθετος , ἀλλά πολύς νόσημα λέγω κατά ὁ ὀφθαλμός ὑπάρχω ἐν διάφορος αὐτός μέρος συνίστημι . διαφέρω δέ οὐδείς ὡς πρός ὁ ὁ θεραπευτικός ἔνδειξις ποικιλία , ὅς ἕνεκα ὁ τοιοῦτος σύμπας ζητέω , εἴτε εἷς εἰμί σύνθετος , εἴτε πολύς μάχομαι ἴασις δέω . λέγω δέ δηλονότι περί αὐτός ἐπί πολύς ἐν ὁ ὁ θεραπευτικός μέθοδος γράμμα . εἰς δέ ὁ νῦν ἐνίστημι λόγος ἀποχράω ὁ γε τοσοῦτος ἐνδείκνυμι καί δηλόω , ὁ πιθανός ἄν ἑκάτερος δοξάζω , ὁ τε πολύς νόσημα κατά ὁ ὀφθαλμός ὑπάρχω ὑπολαμβάνω , ὁ τε , καθά εἷς ὁ πάσχω ὄργανον , οὕτως καί ὁ νόσημα εἷς εἰμί νομίζω , σύνθετος δέ , ὅταν , ὡς λέγω , πολύς μόριον πάσχω κατά αὐτός . ὥσπερ οὖν ὁ ἁπλόος νόσημα ὁ μέν αὐτός πρῶτος εἰμί νόσημα ὁ σύμπας ὄργανον , καθά ὁ ὑπόχυμα , ὁ δέ κατά συμβαίνω , ὡς ὁ ὁ κερατοειδής ἕλκωσις , οὕτως καί ὁ σύνθετος νόσημα ἴδιος μέν εἰμί ὁ σύμπας ὄργανον ὁ πολύς αὐτός μόριον ἅμα διοχλέω , κατά συμβαίνω δέ ὁ κατά εἷς τις μόριον ἐν αὐτός συνιστάω νόσημα σύνθετος , καθά ὁ ὀφθαλμία , φλεγμονή ὁ ἐπιφύω ὑμήν ὑπάρχω . σύνθετος γάρ δείκνυμι πάθος ὁ φλεγμονή · προσγίγνομαι δέ ἕλκος κατά ὁ αὐτός οὗτος ὑμήν , πολύς μέν ἄν οὕτως γε μάλα ἐν σύνθετος νόσημα ὁ μόριον εἰμί , λέγω δέ ἄν οὐδείς ἥσσων καί αὐτός ὁ σύμπας ὀφθαλμός ὑπό σύνθετος νόσημα ἔχω . ὁ μέν δή τοιοῦτος κατά συμβαίνω ὅλος ὁ ὄργανον εἰμί νόσημα σύνθετος · ὁ δέ ἐκ ὁ πολύς μόριον πάσχω κατά εἷς χρόνος αὐτός ὁ ὄργανον εἰμί πρῶτος νόσημα σύνθετος , καί μάλα εἰ καί ὁ κατά μέρος ἕκαστος ὁ ἁπλόος μή κατά τις συμβαίνω , ἀλλά πρῶτος εἰμί ὁ σύμπας ὄργανον νόσημα , καθά ἐν ὀφθαλμός πτερύγιον , ὑπόχυμα , ῥυάς . ἕκαστος τε γάρ οὗτος ἴδιος εἰμί ὀφθαλμός νόσημα , καί πᾶς ἅμα γίγνομαι σύνθετος ὀφθαλμός νόσος ἴδιος ἐργάζομαι . τοιοῦτος τις ἄν χράω μέθοδος πᾶς ἐξευρίσκω ὁ σύνθετος νόσημα ὁ ὅλος ὄργανον . ἐγώ δέ ἐπεξέρχομαι τε καί συντίθημι πᾶς περισσός δοκέω . μανθάνω τις γάρ ὁ τε ἁπλόος νόσημα πᾶς καί ὁ τρόπος αὐτός ὁ σύνθεσις , ἱκανός ἄν εἰμί γυμνάζω ἑαυτοῦ ἐν ὁ κατά μέρος · ὡς ὁ γε ἀναγιγνώσκω μόνος εἰσάπαξ , ὅσος γράφω κατά ὅδε ὁ βιβλίον , οὐδείς ὄφελος , εἰ μή μέλλω τις ἐν αὐτός ἐπί πολύς γυμνάζω .