galenus.de-morborum-differentiis 4
Ἔστι δὲ δύο τὰ πρῶτα πάθη , τὸ μὲν εὐρύτης τις πόρων , τὸ δὲ στέγνωσις . ἀπαθῶν γὰρ ὑποκειμένων τῶν πρώτων στοιχείων , ἐν τῇ συνθέσει μόνῃ τὰ παθήματα · συνθέσεως δὲ πάσης αἱ προειρημέναι διαφοραί . ὥστ’ ἀναγκαῖον ἐῤῥῶσθαι μὲν ἕκαστον τῶν ὁμοιομερῶν , ὁπόταν ἡ συμμετρία τῶν πόρων αὐτοῦ φυλάττηται , διαφθειρομένης δὲ ταύτης ἐξίστασθαι τοῦ κατὰ φύσιν . ἀλλ’ ἐπειδὴ συμμετρίας ἁπάσης ἡ διαφορὰ διττὴ , ( τὸ μὲν γὰρ ὑπερβολὴ , τὸ δὲ ἔλλειψις , ) δῆλον , ὡς καὶ τὰ πρῶτα νοσήματα τῶν ἁπλῶν σωμάτων ἔσται διττὰ , τὸ μὲν εὐρύτης τις πόρων , τὸ δὲ στέγνωσις . καὶ ὀστοῦν δὴ καὶ σὰρξ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον τῶν ἁπλῶν σωμάτων πρὸς τὴν αἴσθησιν , εἰ μὲν στεγνότερον ἢ μανότερον εἴη τοῦ συμμέτρου , κακῶς διακεῖσθαι φήσομεν , εἰ δ’ ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὑπερβολῆς ἑκατέρας , ὡς ἂν μάλιστα συμφέρῃ ταῖς χρείαις αὐτῶν , ἄκρως ὑγιαίνειν ἐροῦμεν τηνικαῦτα · τὰ δὲ ἐφ’ ἑκάτερα τῆς ἀκριβοῦς συμμετρίας βραχείας ἐκτροπὰς οὐδέπω μὲν εἶναι νόσους , ἔστ’ ἂν μηδέπω βλάβην αἰσθητὴν ἐνεργείας τινὸς ἀπεργάζωνται · πολὺ δ’ ἐν ταύταις ὑπάρχειν τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον , ὡς ἂν ἱκανὸν ἐχούσης διάστημα τῆς νοσώδους ἀμετρίας παρὰ τὴν ἀκριβῶς ὑγιεινὴν συμμετρίαν · ἐν τούτῳ δὴ παντὶ τῷ πλάτει τὰς τῶν ὑγιαινόντων συνίστασθαι διαφοράς · ἐν δὲ τῷ μετὰ τοῦτο , τῷ τῆς αἰσθητῆς ἀμετρίας , τὰς νόσους , ἄχρις ἂν ἐπ’ ἐκείνην ἀφίκωνται τὴν ἀμετρίαν , ἥτις ἤδη φθορὰν ἐργάζεται τοῦ μορίου . οὐ γὰρ δὴ μέχρι γε παντὸς στεγνοῦσθαί τε καὶ μανοῦσθαι τὰ τῶν ζώων σώματα πέφυκεν , ἀλλ’ ἔστι τις κᾀνταῦθα ὅρος , οὗ περαιτέρω προελθεῖν αὐτοῖς ἄνευ διαλύσεώς τε καὶ φθορᾶς ἀδύνατον . ἡ μὲν δὴ τῶν ἀπαθῶν στοιχείων ὑπόθεσις ὧδε ἔχει . Τῶν δὲ πάσχειν ὑποτιθεμένων αὐτὰ , καὶ μέντοι καὶ δρᾷν εἰς ἄλληλα , καὶ κεράννυσθαι δι’ ὅλων , ὅσαπερ ἂν ὑπόθηταί τις εἶναι τὰ πρῶτα στοιχεῖα , τοσαῦτα ἐξ ἀνάγκης ἐρεῖ καὶ τὰ πρῶτα νοσήματα . φέρε γὰρ εἶναι τὰ πρῶτα στοιχεῖα τέτταρα , τὸ θερμὸν , καὶ τὸ ψυχρὸν , καὶ τὸ ξηρὸν , καὶ τὸ ὑγρὸν , ἐκ τούτων δὲ κεραννυμένων ἀλλήλοις συμμέτρως μὲν ὑγιαίνειν τὸ ζῶον , ἀμέτρως δὲ νοσεῖν . ἔσται δὴ καὶ τὰ πρῶτα νοσήματα τέτταρα , τό θ’ ὑπὲρ τὴν κατὰ φύσιν συμμετρίαν πρῶτον θερμὸν , καὶ δεύτερον τὸ ψυχρὸν , καὶ τρίτον τὸ ὑγρὸν , καὶ τέταρτον τὸ ξηρόν . αὗται μὲν καὶ αἱ κατὰ τὴν δευτέραν ὑπόθεσιν νόσοι τῶν ὁμοιομερῶν ὀνομαζομένων σωμάτων , ἃ δὴ καὶ τελέως ἁπλᾶ φαίνεται . Τὰ δὲ τῶν συνθέτων ἐν ἡμῖν ὀργάνων νοσήματα κοινὰ τῶν ὑποθέσεων ἑκατέρων ἐστίν . ἐπέλθωμεν οὖν καὶ ταῦτα διὰ βραχέων , αὐτὸ τοῦτο πρῶτον ἐπιδεικνύντες , ὅπως ἐστὶ κοινά . δεομένου δὴ παντὸς τοῦ πρὸς αἴσθησιν συνθέτου σώματος , ὃ δὴ καὶ ἀνομοιομερὲς ὀνομάζουσιν , εἰ μέλλοι καλῶς ἐνεργήσειν , οὔτ’ ἐξ οἵων ἔτυχε συγκεῖσθαι μορίων τῶν ἁπλῶν , οὔτ’ ἐξ ἀριθμοῦ τινος ἢ μεγέθους οὐ προσήκοντος , οὔθ’ ὃν ἔτυχε τρόπον συνθέσεως ὑπάρχειν , ἐν τέσσαρσι τούτοις γένεσι τὰ τῶν ὀργάνων ἁπάντων ἔσται νοσήματα . διαφοραὶ δὲ καθ’ ἕκαστον γένος αἵδε . κατὰ μὲν τὸ πρῶτον ῥηθὲν , ὅταν ἡ προσήκουσα μορφὴ τοῦ μορίου διαφθείρηται , ἢ σχῆμα μὴ δέον , ἢ κοιλότητα λαβόντος , ἢ πόρον , ἤ τι τούτων ἀπολέσαντος , ὧν εἶναι δέον . ἐκ τούτου τοῦ γένους ἐστὶ καὶ ἡ τραχύτης αὐτοῦ καὶ ἡ λειότης οὐ προσηκόντως ὑπαλλαττόμεναι . ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ γένει , τῷ κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἁπλῶν καὶ πρώτων μορίων , διττὴ νοσημάτων ἔσται διαφορὰ , ἢ ἐλλείποντός τινος ὧν εἶναι δέον , ἢ πλεονάζοντος ὧν οὐκ εἶναι δέον . καὶ μὲν δὴ κᾀν τῷ τρίτῳ γένει , τῷ κατὰ τὸ μέγεθος , ὁμοίως διττὴ νοσημάτων ἔσται διαφορά . μεῖζον γὰρ εἴτι γένοιτο , δεόμενον ἔλαττον ὑπάρχειν , ἢ αὖθις ἔλαττον ἀποτελεσθείη , μεῖζον εἶναι δεόμενον , οὐκ ὀρθῶς ἂν ἔχοι τὸ σύμπαν ὄργανον . ἐν δὲ δὴ τῷ λοιπῷ γένει τῶν νοσημάτων , τῷ κατὰ τὴν σύνθεσιν , ἤτοι τῆς κατὰ φύσιν ἐξαλλαττομένης θέσεως , ἢ τῆς πρὸς ἄλληλα τῶν μορίων κοινωνίας , αἱ διαφοραὶ συστήσονται . ὥσπερ δ’ ἐκ τῶν ἁπλῶν σωμάτων ἕκαστον τῶν πρώτων ὀργάνων ἢ κατορθοῦται συντιθέμενον ἢ διαμαρτάνεται , καὶ ἐκ τούτων αὐτῶν τό θ’ ὑγιαίνειν ὑπάρχει καὶ τὸ νοσεῖν , ﻿ οὕτω πάλιν ἐξ αὐτῶν τούτων τῶν ὀργάνων τῶν πρώτων τὰ δεύτερα συνίσταται . μῦς μὲν γὰρ καὶ φλὲψ καὶ ἀρτηρία τῶν πρώτων ὀργάνων , δάκτυλος δὲ τῶν δευτέρων , καὶ τούτου μᾶλλον ἔτι ποὺς καὶ ποδὸς τὸ σκέλος . καθόλου γὰρ , ὅσα μὲν ἐκ τῶν ὁμοιομερῶν συνελθόντων ἐγένετο μιᾶς ἐνεργείας ἕνεκεν , ἐν τοῖς πρώτοις ὀργάνοις ἀριθμηθήσεται , τὰ δ’ ἐκ τούτων πάλιν συντιθέμενα , κᾂν ὅτι μάλιστα μίαν ἐργάζηται τοῦ παντὸς ὀργάνου τὴν ἐνέργειαν , ἐν τοῖς δευτέροις τετάξεται . τὰ δὲ αὐτὰ ταῦτα καὶ τούτων τῶν ὀργάνων ἔσται νοσήματα τοῖς ἐπὶ τῶν πρώτων εἰρημένοις . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν ὀργάνων τῆς διαφορᾶς ἐν ἑτέρῳ διῄρηται λόγῳ , τίνα μὲν ἀκριβῶς ἐστι τὰ πρῶτα , τίνα δ’ ἐπ’ αὐτοῖς δεύτερά τε καὶ τρίτα καὶ τέταρτα τίθεσθαι προσῆκεν . ἔνια γὰρ ἐπαμφοτερίζει τοῖς γνωρίσμασιν , ὡς καὶ πρῶτα δοκεῖν εἶναι καὶ δεύτερα . δεῖται δὲ οὐδὲ ὅ γε παρὼν λόγος τῆς τοιαύτης ἀκριβολογίας · εἰς ἓν δὲ τοῦτ’ ἀποβλέπειν ἀξιῶ , εἴθ’ ἁπλοῦν ἐστιν ὡς πρὸς τὴν αἴσθησιν , εἴτε σύνθετον τὸ μόριον . τοῦ μὲν γὰρ ἁπλοῦ τὰ πρῶτα ῥηθέντα νοσήματα τῇ διαφορᾷ τῶν φυσικῶν στοιχείων εἰσὶ διωρισμένα , τοῦ συνθέτου δὲ τὰ δεύτερα , κοινὰ τῶν ὑποθέσεων ὑπάρχοντα . γένος δ’ οὐδέν ἐστι νοσήματος οὔτε ἐν τοῖς ἁπλοῖς σώμασιν οὔτ’ ἐν τοῖς συνθέτοις ἴδιον ἑκατέρων · ἡ γὰρ τῆς διαιρέσεως μέθοδος ἐνδείκνυται τὸ ἀδύνατον · ἀλλ’ ἓν ἔτι ἐστὶ κοινὸν ἁπάντων τῶν σωμάτων καὶ τῶν συνθέτων , εἴτ’ οὖν τῶν πρώτων ὀργάνων , εἴτε καὶ τῶν δευτέρων , εἴτε καὶ τῶν τρίτων ὑπάρχει τὸ νῦν λεχθησόμενον . μέθοδος δὲ καὶ τούτου τῆς εὑρέσεως τὸ κοινῇ πᾶσι τοῖς εἰρημένοις ὑπάρχον μορίοις . εἰ γὰρ ὑπάρχει τι κοινὸν αὐτοῖς ἐν τῷ κατὰ φύσιν ἔχειν , ὡς ἐνέργειαν ἢ χρείαν τινὰ τῷ ζώῳ παρεχόμενον , πάντως δήπου καὶ διαφθειρομένου τούτου κοινὸν αὐτοῖς τι καὶ νόσημα συστήσεται . τί δὲ τοῦτ’ ἔστι τὸ πᾶσιν ὑπάρχον κοινόν ; ἕνωσις τῶν ἰδίων μορίων , ἧς ἕκαστον μεταλαβὸν ἓν εἶναι λέγεται καὶ μίαν ἐνέργειαν ἢ χρείαν ἀποτελεῖν . εἰ δὲ καὶ ἥδε λύοιτο κατά τι , νόσος καὶ τοῦτ’ ἔστι τοῦ μέρους . οἷον δέ τι καθ’ ἕκαστον τῶν μορίων ἡ νόσος ἥδε κέκτηται τοὔνομα , μικρὸν ὕστερον ἐροῦμεν , ὅταν καὶ τὰς τῶν εἰρημένων γενῶν διαφορὰς εἰς τὰ κατὰ μέρος εἴδη διελώμεθα .
Lemmas: εἰμί δέ δύο ὁ πρῶτος πάθος , ὁ μέν εὐρύτης τις πόρος , ὁ δέ στέγνωσις . ἀπαθής γάρ ὑπόκειμαι ὁ πρῶτος στοιχεῖον , ἐν ὁ σύνθεσις μόνος ὁ πάθημα · σύνθεσις δέ πᾶς ὁ προλέγω διαφορά . ὥστε ἀναγκαῖος ῥώννυμι μέν ἕκαστος ὁ ὁμοιομερής , ὁπόταν ὁ συμμετρία ὁ πόρος αὐτός φυλάσσω , διαφθείρω δέ οὗτος ἐξίστημι ὁ κατά φύσις . ἀλλά ἐπειδή συμμετρία ἅπας ὁ διαφορά δισσός , ( ὁ μέν γάρ ὑπερβολή , ὁ δέ ἔλλειψις , ) δῆλος , ὡς καί ὁ πρῶτος νόσημα ὁ ἁπλόος σῶμα εἰμί δισσός , ὁ μέν εὐρύτης τις πόρος , ὁ δέ στέγνωσις . καί ὀστέον δή καί σάρξ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ὁ ἁπλόος σῶμα πρός ὁ αἴσθησις , εἰ μέν στεγνός ἤ μανός εἰμί ὁ σύμμετρος , κακός διάκειμαι φημί , εἰ δέ ἐν ὁ μέσος ὁ ὑπερβολή ἑκάτερος , ὡς ἄν μάλα συμφέρω ὁ χρεία αὐτός , ἄκρος ὑγιαίνω λέγω τηνικαῦτα · ὁ δέ ἐπί ἑκάτερος ὁ ἀκριβής συμμετρία βραχύς ἐκτροπή οὐδέπω μέν εἰμί νόσος , ἔστε ἄν μηδέπω βλάβη αἰσθητός ἐνέργεια τις ἀπεργάζομαι · πολύς δέ ἐν οὗτος ὑπάρχω ὁ μάλα τε καί ἥσσων , ὡς ἄν ἱκανός ἔχω διάστημα ὁ νοσώδης ἀμετρία παρά ὁ ἀκριβής ὑγιεινός συμμετρία · ἐν οὗτος δή πᾶς ὁ πλάτος ὁ ὁ ὑγιαίνω συνίστημι διαφορά · ἐν δέ ὁ μετά οὗτος , ὁ ὁ αἰσθητός ἀμετρία , ὁ νόσος , ἄχρι ἄν ἐπί ἐκεῖνος ἀφικνέομαι ὁ ἀμετρία , ὅστις ἤδη φθορά ἐργάζομαι ὁ μόριον . οὐ γάρ δή μέχρι γε πᾶς στεγνόω τε καί μανόω ὁ ὁ ζῷον σῶμα φύω , ἀλλά εἰμί τις ᾀνταῦθη ὅρος , ὅς πέρα προέρχομαι αὐτός ἄνευ διάλυσις τε καί φθορά ἀδύνατος . ὁ μέν δή ὁ ἀπαθής στοιχεῖον ὑπόθεσις ὧδε ἔχω . ὁ δέ πάσχω ὑποτίθημι αὐτός , καί μέντοι καί δράω εἰς ἀλλήλων , καί κεράννυμι διά ὅλος , ὅσος ἄν ὑποτίθημι τις εἰμί ὁ πρῶτος στοιχεῖον , τοσοῦτος ἐκ ἀνάγκη λέγω καί ὁ πρῶτος νόσημα . φέρω γάρ εἰμί ὁ πρῶτος στοιχεῖον τέσσαρες , ὁ θερμός , καί ὁ ψυχρός , καί ὁ ξηρός , καί ὁ ὑγρός , ἐκ οὗτος δέ κεράννυμι ἀλλήλων σύμμετρος μέν ὑγιαίνω ὁ ζῷον , ἄμετρος δέ νοσέω . εἰμί δή καί ὁ πρῶτος νόσημα τέσσαρες , ὁ τε ὑπέρ ὁ κατά φύσις συμμετρία πρῶτος θερμός , καί δεύτερος ὁ ψυχρός , καί τρίτος ὁ ὑγρός , καί τέταρτος ὁ ξηρός . οὗτος μέν καί ὁ κατά ὁ δεύτερος ὑπόθεσις νόσος ὁ ὁμοιομερής ὀνομάζω σῶμα , ὅς δή καί τέλειος ἁπλόος φαίνω . ὁ δέ ὁ σύνθετος ἐν ἐγώ ὄργανον νόσημα κοινός ὁ ὑπόθεσις ἑκάτερος εἰμί . ἐπέρχομαι οὖν καί οὗτος διά βραχύς , αὐτός οὗτος πρῶτος ἐπιδείκνυμι , ὅπως εἰμί κοινός . δέω δή πᾶς ὁ πρός αἴσθησις σύνθετος σῶμα , ὅς δή καί ἀνομοιομερής ὀνομάζω , εἰ μέλλω καλός ἐνεργέω , οὔτε ἐκ οἷος τυγχάνω σύγκειμαι μόριον ὁ ἁπλόος , οὔτε ἐκ ἀριθμός τις ἤ μέγεθος οὐ προσήκω , οὔτε ὅς τυγχάνω τρόπος σύνθεσις ὑπάρχω , ἐν τέσσαρες οὗτος γένος ὁ ὁ ὄργανον ἅπας εἰμί νόσημα . διαφορά δέ κατά ἕκαστος γένος ὅδε . κατά μέν ὁ πρῶτος λέγω , ὅταν ὁ προσήκω μορφή ὁ μόριον διαφθείρω , ἤ σχῆμα μή δέω , ἤ κοιλότης λαμβάνω , ἤ πόρος , ἤ τις οὗτος ἀπόλλυμι , ὅς εἰμί δέω . ἐκ οὗτος ὁ γένος εἰμί καί ὁ τραχύτης αὐτός καί ὁ λειότης οὐ προσηκόντως ὑπαλλάσσω . ἐν δέ ὁ δεύτερος γένος , ὁ κατά ὁ ἀριθμός ὁ ἁπλόος καί πρῶτος μόριον , δισσός νόσημα εἰμί διαφορά , ἤ ἐλλείπω τις ὅς εἰμί δέω , ἤ πλεονάζω ὅς οὐ εἰμί δέω . καί μέν δή εἰͅν ὁ τρίτος γένος , ὁ κατά ὁ μέγεθος , ὅμοιος δισσός νόσημα εἰμί διαφορά . μέγας γάρ ἔτι γίγνομαι , δέω ἐλαχύς ὑπάρχω , ἤ αὖθις ἐλαχύς ἀποτελέω , μέγας εἰμί δέω , οὐ ὀρθός ἄν ἔχω ὁ σύμπας ὄργανον . ἐν δέ δή ὁ λοιπός γένος ὁ νόσημα , ὁ κατά ὁ σύνθεσις , ἤτοι ὁ κατά φύσις ἐξαλλάσσω θέσις , ἤ ὁ πρός ἀλλήλων ὁ μόριον κοινωνία , ὁ διαφορά συνίστημι . ὥσπερ δέ ἐκ ὁ ἁπλόος σῶμα ἕκαστος ὁ πρῶτος ὄργανον ἤ κατορθόω συντίθημι ἤ διαμαρτάνω , καί ἐκ οὗτος αὐτός ὁ τε ὑγιαίνω ὑπάρχω καί ὁ νοσέω , ﻿ οὕτως πάλιν ἐκ αὐτός οὗτος ὁ ὄργανον ὁ πρῶτος ὁ δεύτερος συνίστημι . μῦς μέν γάρ καί φλέψ καί ἀρτηρία ὁ πρῶτος ὄργανον , δάκτυλος δέ ὁ δεύτερος , καί οὗτος μάλα ἔτι πούς καί πούς ὁ σκέλος . καθόλου γάρ , ὅσος μέν ἐκ ὁ ὁμοιομερής συνέρχομαι γίγνομαι εἷς ἐνέργεια ἕνεκα , ἐν ὁ πρῶτος ὄργανον ἀριθμέω , ὁ δέ ἐκ οὗτος πάλιν συντίθημι , ἔͅν ὅτι μάλα εἷς ἐργάζομαι ὁ πᾶς ὄργανον ὁ ἐνέργεια , ἐν ὁ δεύτερος τάσσω . ὁ δέ αὐτός οὗτος καί οὗτος ὁ ὄργανον εἰμί νόσημα ὁ ἐπί ὁ πρῶτος λέγω . ἀλλά περί μέν ὁ ὄργανον ὁ διαφορά ἐν ἕτερος διαιρέω λόγος , τίς μέν ἀκριβής εἰμί ὁ πρῶτος , τίς δέ ἐπί αὐτός δεύτερος τε καί τρίτος καί τέταρτος τίθημι προσήκω . ἔνιοι γάρ ἐπαμφοτερίζω ὁ γνώρισμα , ὡς καί πρῶτος δοκέω εἰμί καί δεύτερος . δέω δέ οὐδέ ὁ γε πάρειμι λόγος ὁ τοιοῦτος ἀκριβολογία · εἰς εἷς δέ οὗτος ἀποβλέπω ἀξιόω , εἴτε ἁπλόος εἰμί ὡς πρός ὁ αἴσθησις , εἴτε σύνθετος ὁ μόριον . ὁ μέν γάρ ἁπλόος ὁ πρῶτος λέγω νόσημα ὁ διαφορά ὁ φυσικός στοιχεῖον εἰμί διορίζω , ὁ σύνθετος δέ ὁ δεύτερος , κοινός ὁ ὑπόθεσις ὑπάρχω . γένος δέ οὐδείς εἰμί νόσημα οὔτε ἐν ὁ ἁπλόος σῶμα οὔτε ἐν ὁ σύνθετος ἴδιος ἑκάτερος · ὁ γάρ ὁ διαίρεσις μέθοδος ἐνδείκνυμι ὁ ἀδύνατος · ἀλλά εἷς ἔτι εἰμί κοινός ἅπας ὁ σῶμα καί ὁ σύνθετος , εἶτα οὖν ὁ πρῶτος ὄργανον , εἴτε καί ὁ δεύτερος , εἴτε καί ὁ τρίτος ὑπάρχω ὁ νῦν λέγω . μέθοδος δέ καί οὗτος ὁ εὕρεσις ὁ κοινῇ πᾶς ὁ λέγω ὑπάρχω μόριον . εἰ γάρ ὑπάρχω τις κοινός αὐτός ἐν ὁ κατά φύσις ἔχω , ὡς ἐνέργεια ἤ χρεία τις ὁ ζῷον παρέχω , πάντως δήπου καί διαφθείρω οὗτος κοινός αὐτός τις καί νόσημα συνίστημι . τίς δέ οὗτος εἰμί ὁ πᾶς ὑπάρχω κοινός ; ἕνωσις ὁ ἴδιος μόριον , ὅς ἕκαστος μεταλαμβάνω εἷς εἰμί λέγω καί εἷς ἐνέργεια ἤ χρεία ἀποτελέω . εἰ δέ καί ὅδε λύω κατά τις , νόσος καί οὗτος εἰμί ὁ μέρος . οἷος δέ τις κατά ἕκαστος ὁ μόριον ὁ νόσος ὅδε κτάομαι ὄνομα , μικρός ὕστερον λέγω , ὅταν καί ὁ ὁ λέγω γένος διαφορά εἰς ὁ κατά μέρος εἶδος διαιρέω .