galenus.de-morborum-differentiis 2
Ληπτέον δὴ κᾀνταῦθα ὁμολογουμένην ἀρχὴν , ὡς ἅπαντες ἄνθρωποι , ἐπειδὰν μὲν τὰς ἐνεργείας τῶν τοῦ σώματος μορίων εἰς τὰς κατὰ τὸν βίον πράξεις ὑπηρετούσας ἀμέμπτως ἔχωσιν , ὑγιαίνειν εἰσὶ πεπεισμένοι , βλαβέντες δ’ ἡντιναοῦν ἐξ αὐτῶν , νοσεῖν ἐκείνῳ τῷ μέρει νομίζουσιν . εἰ δὲ ταῦθ’ οὕτως ἔχει , τὴν ὑγείαν ἐν δυοῖν τούτοιν ζητητέον , ἢ ἐν ταῖς κατὰ φύσιν ἐνεργείαις , ἢ ἐν ταῖς κατασκευαῖς τῶν ὀργάνων , ὑφ’ ὧν ἐνεργοῦμεν · ὥστε καὶ ἡ νόσος ἢ ἐνεργείας ἐστὶν , ἢ κατασκευῆς βλάβη . ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ κοιμώμενοι , καὶ ἄλλως ἐν σκότῳ καὶ ἡσυχίᾳ διάγοντες , ἢ κατακείμενοι πολλάκις οὔτε τι μέρος κινοῦμεν , οὔθ’ ὅλως αἰσθανόμεθα τῶν ἔξωθεν οὐδενὸς , οὐδὲν μὴν ἧττον ὑγιαίνομεν , κᾀν τούτῳ δῆλον , ὡς οὐ τὸ ἐνεργεῖν ἐστι τὸ ὑγιαίνειν , ἀλλὰ τὸ δύνασθαι . δυνάμεθα δὲ ἐνεργεῖν ἐκ τῆς κατὰ φύσιν κατασκευῆς · ἐν ταύτῃ ἄρα τὸ ὑγιαίνειν ἐστίν . ἕξει δὴ λόγον αἰτίας ἡ κατασκευὴ πρὸς τὴν ἐνέργειαν · ὥστ’ , εἴτε τὴν κατὰ φύσιν ἁπάντων τῶν μορίων κατασκευὴν ὑγείαν ὀνομάζειν ἐθέλοις , εἴτε τὴν τῶν ἐνεργειῶν αἰτίαν , εἰς ταὐτὸν ἄμφω τὼ λόγω συμβαίνουσιν . ἀλλ’ εἴπερ ἡ ὑγεία τοῦτο , δῆλον ὡς ἡ νόσος τὸ ἐναντίον , ἤτοι κατασκευή τις παρὰ φύσιν , ἢ βλάβης ἐνεργείας αἰτία . δῆλον δὲ ὡς , εἰ καὶ διάθεσιν εἴποις παρὰ φύσιν , ὀνόματί τε χρήσῃ παλαιῷ καὶ δηλώσεις ταὐτό . κατὰ πόσους δὲ τρόπους ἐξιστάμενα τὰ σώματα τοῦ κατὰ φύσιν ἐμποδίζεται περὶ τὰς ἐνεργείας , εἴπερ εὕροιμεν , οὕτως ἂν ἤδη τὸν ἀριθμὸν ἁπάντων τῶν ἁπλῶν νοσημάτων εὑρηκότες εἴημεν . ἀρχὴ δὲ κᾀνταῦθα ὁμολογουμένη , σύμμετρον μὲν εἶναι τὸ κατὰ φύσιν οὐκ ἐν ζώῳ μόνον , ἀλλὰ καὶ ἐν φυτῷ καὶ σπέρματι καὶ ὀργάνῳ παντὶ , τὸ δὲ αὖ παρὰ φύσιν ἄμετρον . εἴη ἂν οὖν ἡ μὲν ὑγεία συμμετρία τις , ἡ δὲ νόσος ἀμετρία . τίνων οὖν ἡ νόσος ἀμετρία , σκεπτέον ἐφεξῆς . ἢ δηλονότι , ὧνπερ ἡ ὑγεία συμμετρία , τούτων ἡ νόσος ἀμετρία ; εἰ μὲν οὖν ἐν πόρων συμμετρίᾳ τὸ ὑγιαίνειν ἐστὶν , ἐν πόρων ἀμετρίᾳ γενήσεται καὶ τὸ νοσεῖν · εἰ δ’ ἐν εὐκρασίᾳ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ τὸ ὑγιαίνειν ἐστὶν , ἐν τῇ τούτων δυσκρασίᾳ καὶ τὸ νοσεῖν ἐξ ἀνάγκης συμβήσεται . κατὰ ταὐτὰ δὲ , κᾂν ἐν ἄλλῳ τινὶ γένει συμμέτρῳ τὸ ὑγιαίνειν ὑπάρχῃ , δῆλον ὡς καὶ τὸ νοσεῖν ἐν τῷ κατ’ ἐκεῖνο τὸ γένος ἀμέτρῳ συστήσεται . πάλιν δὲ δὴ τὸ αὐτὸ τοῦτ’ ἐπισκεψώμεθα λογικώτερον . ἁπλοῦν εἴ τι σῶμα καὶ ἀκριβῶς ἐστιν ἓν , οὐκ ἄν ποτε δέξαιτο τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον , οὐδ’ ἂν εἴη τι κατ’ ἐκεῖνο τὸ γένος ἕτερον ἑτέρου βέλτιόν τε καὶ χεῖρον · εἰ δ’ ἐκ πλειόνων συγκέοιτο , πολλοὶ μὲν ἂν οὕτω γε τρόποι τῆς συνθέσεως ἐν αὐτῷ γίνοιντο βελτίους τε καὶ χείρους · εἴη δ’ ἂν οὕτω · καὶ αὐτὰ τὰ συντιθέμενα κρείττω τε καὶ φαυλότερα · τὸ δ’ ἄριστα συγκείμενον ἁπάντων ἄριστον ἂν εἴη τῶν ὁμογενῶν . ἆρ’ οὖν ἐν τοῖς τῶν ζώων σώμασι τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττόν ἐστιν , ὡς τὸ μὲν ἄκρως εὐεκτικὸν εἰπεῖν , τὸ δ’ ἁπλῶς εὐεκτικὸν , οὐ μὴν ἄκρως , καὶ τουτὶ μὲν ὑγιεινὸν , οὐ μὴν εὐεκτοῦν , ἕτερόν δέ τι δυσαρεστούμενον , ἄλλο δὲ ἤδη νοσοῦν , καὶ τούτου τὸ μὲν ἐπιεικῶς , τὸ δὲ ὀλεθρίως , καὶ τὸ μὲν μετρίως , τὸ δὲ σφοδρῶς ; ἢ πάντες ὁμοίως διακείμεθα νοσοῦντές τε καὶ ὑγιαίνοντες ; οὐκ ἔστιν εἰπεῖν . οὐκ οὖν ἕν ἐστι τὸ τῶν ζώων σῶμα , καθάπερ ἢ ἄτομος ἡ Ἐπικούρειος , ἢ τῶν ἀνάρμων τι τῶν Ἀσκληπιάδου · σύνθετον ἄρα πάντως . ἀλλ’ εἰ μὲν ἐξ ἀτόμων , ἢ ἀνάρμων , ἢ ὅλως ἐξ ἀπαθῶν τινων σύγκειται , τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν τῷ ποιῷ τῆς συνθέσεως ἕξει δίκην οἰκίας ἐξ ἀπαθῶν μὲν λίθων συγκειμένης , οὐ μὴν ἐν τῇ συνθέσει γε πάντῃ κατορθουμένης . εἰ δὲ εἶεν οἷοί τε πάσχειν τι καὶ οἱ λίθοι , πολυειδέστερον ἂν οὕτω γε τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ὑπάρχοι κατὰ τὴν οἰκίαν . εἰ δὲ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τῶν ἡμετέρων σωμάτων ἀλλοιοῦσθαί τε καὶ πάσχειν πέφυκεν , οὐ μόνον ἂν ἐν τῇ συνθέσει τε καὶ οἷον διαπλάσει τῶν μορίων , ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλων ἑαυτῶν τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐπιδέχοιτ’ ἄν . καὶ δὴ καὶ νοσήσει δηλονότι δι’ ὅλων ἑαυτῶν εἴδη τοσαῦτα νοσημάτων ἁπλᾶ τε καὶ πρῶτα καὶ οἷον στοιχεῖα τῶν ἄλλων , ὅσαπερ ἂν ᾖ τὰ συντιθέντα . τοῦτο δὲ τὸ δι’ ὅλων οὐκ ἐν τοῖς ἀπαθέσιν ἐστὶ στοιχείοις · οὐ γὰρ ἐνδέχεται παθεῖν τι τὴν ἄτομον αὐτὴν , ἀλλ’ ἐν τῇ συνθέσει τε καὶ διαπλάσει τὸ πάθημα .
Lemmas: λαμβάνω δή ᾀνταῦθη ὁμολογέω ἀρχή , ὡς ἅπας ἄνθρωπος , ἐπειδάν μέν ὁ ἐνέργεια ὁ ὁ σῶμα μόριον εἰς ὁ κατά ὁ βίος πρᾶξις ὑπηρετέω ἄμεμπτος ἔχω , ὑγιαίνω εἰμί πείθω , βλάπτω δέ ὁστισοῦν ἐκ αὐτός , νοσέω ἐκεῖνος ὁ μέρος νομίζω . εἰ δέ οὗτος οὕτως ἔχω , ὁ ὑγεία ἐν δύο οὗτος ζητέω , ἤ ἐν ὁ κατά φύσις ἐνέργεια , ἤ ἐν ὁ κατασκευή ὁ ὄργανον , ὑπό ὅς ἐνεργέω · ὥστε καί ὁ νόσος ἤ ἐνέργεια εἰμί , ἤ κατασκευή βλάβη . ἀλλά ἐπεί καί κοιμάω , καί ἄλλος ἐν σκότος καί ἡσυχία διάγω , ἤ κατάκειμαι πολλάκις οὔτε τις μέρος κινέω , οὔτε ὅλος αἰσθάνομαι ὁ ἔξωθεν οὐδείς , οὐδείς μήν ἥσσων ὑγιαίνω , εἰͅν οὗτος δῆλος , ὡς οὐ ὁ ἐνεργέω εἰμί ὁ ὑγιαίνω , ἀλλά ὁ δύναμαι . δύναμαι δέ ἐνεργέω ἐκ ὁ κατά φύσις κατασκευή · ἐν οὗτος ἄρα ὁ ὑγιαίνω εἰμί . ἔχω δή λόγος αἰτία ὁ κατασκευή πρός ὁ ἐνέργεια · ὥστε , εἴτε ὁ κατά φύσις ἅπας ὁ μόριον κατασκευή ὑγεία ὀνομάζω ἐθέλω , εἴτε ὁ ὁ ἐνέργεια αἰτία , εἰς αὐτός ἄμφω ὁ λόγος συμβαίνω . ἀλλά εἴπερ ὁ ὑγεία οὗτος , δῆλος ὡς ὁ νόσος ὁ ἐναντίος , ἤτοι κατασκευή τις παρά φύσις , ἤ βλάβη ἐνέργεια αἰτία . δῆλος δέ ὡς , εἰ καί διάθεσις λέγω παρά φύσις , ὄνομα τε χράω παλαιός καί δηλόω αὐτός . κατά πόσος δέ τρόπος ἐξίστημι ὁ σῶμα ὁ κατά φύσις ἐμποδίζω περί ὁ ἐνέργεια , εἴπερ εὑρίσκω , οὕτως ἄν ἤδη ὁ ἀριθμός ἅπας ὁ ἁπλόος νόσημα εὑρίσκω εἰμί . ἀρχή δέ ᾀνταῦθη ὁμολογέω , σύμμετρος μέν εἰμί ὁ κατά φύσις οὐ ἐν ζῷον μόνος , ἀλλά καί ἐν φυτόν καί σπέρμα καί ὄργανον πᾶς , ὁ δέ αὖ παρά φύσις ἄμετρος . εἰμί ἄν οὖν ὁ μέν ὑγεία συμμετρία τις , ὁ δέ νόσος ἀμετρία . τίς οὖν ὁ νόσος ἀμετρία , σκοπέω ἐφεξῆς . ἤ δηλονότι , ὅς ὁ ὑγεία συμμετρία , οὗτος ὁ νόσος ἀμετρία ; εἰ μέν οὖν ἐν πόρος συμμετρία ὁ ὑγιαίνω εἰμί , ἐν πόρος ἀμετρία γίγνομαι καί ὁ νοσέω · εἰ δέ ἐν εὐκρασία θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός ὁ ὑγιαίνω εἰμί , ἐν ὁ οὗτος δυσκρασία καί ὁ νοσέω ἐκ ἀνάγκη συμβαίνω . κατά αὐτός δέ , ἔͅν ἐν ἄλλος τις γένος σύμμετρος ὁ ὑγιαίνω ὑπάρχω , δῆλος ὡς καί ὁ νοσέω ἐν ὁ κατά ἐκεῖνος ὁ γένος ἄμετρος συνίστημι . πάλιν δέ δή ὁ αὐτός οὗτος ἐπισκοπέω λογικός . ἁπλόος εἰ τις σῶμα καί ἀκριβής εἰμί εἷς , οὐ ἄν ποτέ δέχομαι ὁ μάλα τε καί ἥσσων , οὐδέ ἄν εἰμί τις κατά ἐκεῖνος ὁ γένος ἕτερος ἕτερος ἀγαθός τε καί κακός · εἰ δέ ἐκ πολύς σύγκειμαι , πολύς μέν ἄν οὕτως γε τρόπος ὁ σύνθεσις ἐν αὐτός γίγνομαι ἀγαθός τε καί κακός · εἰμί δέ ἄν οὕτως · καί αὐτός ὁ συντίθημι κρατύς τε καί φαῦλος · ὁ δέ ἀγαθός σύγκειμαι ἅπας ἀγαθός ἄν εἰμί ὁ ὁμογενής . ἆρα οὖν ἐν ὁ ὁ ζῷον σῶμα ὁ μάλα τε καί ἥσσων εἰμί , ὡς ὁ μέν ἄκρος εὐεκτικός λέγω , ὁ δέ ἁπλῶς εὐεκτικός , οὐ μήν ἄκρος , καί οὗτος μέν ὑγιεινός , οὐ μήν εὐεκτέω , ἕτερος δέ τις δυσαρεστέω , ἄλλος δέ ἤδη νοσέω , καί οὗτος ὁ μέν ἐπιεικής , ὁ δέ ὀλέθριος , καί ὁ μέν μέτριος , ὁ δέ σφοδρός ; ἤ πᾶς ὅμοιος διάκειμαι νοσέω τε καί ὑγιαίνω ; οὐ εἰμί λέγω . οὐ οὖν εἷς εἰμί ὁ ὁ ζῷον σῶμα , καθά ἤ ἄτομος ὁ Ἐπικούρειος , ἤ ὁ ἄναρμος τις ὁ Ἀσκληπιάδης · σύνθετος ἄρα πάντως . ἀλλά εἰ μέν ἐκ ἄτομος , ἤ ἄναρμος , ἤ ὅλος ἐκ ἀπαθής τις σύγκειμαι , ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἐν ὁ ποιός ὁ σύνθεσις ἔχω δίκη οἰκία ἐκ ἀπαθής μέν λίθος σύγκειμαι , οὐ μήν ἐν ὁ σύνθεσις γε πάντῃ κατορθόω . εἰ δέ εἰμί οἷος τε πάσχω τις καί ὁ λίθος , πολυειδής ἄν οὕτως γε ὁ μάλα τε καί ἥσσων ὑπάρχω κατά ὁ οἰκία . εἰ δέ καί αὐτός ὁ στοιχεῖον ὁ ἡμέτερος σῶμα ἀλλοιόω τε καί πάσχω φύω , οὐ μόνος ἄν ἐν ὁ σύνθεσις τε καί οἷος διάπλασις ὁ μόριον , ἀλλά καί διά ὅλος ἑαυτοῦ ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἐπιδέχομαι ἄν . καί δή καί νοσέω δηλονότι διά ὅλος ἑαυτοῦ εἶδος τοσοῦτος νόσημα ἁπλόος τε καί πρῶτος καί οἷος στοιχεῖον ὁ ἄλλος , ὅσος ἄν εἰμί ὁ συντίθημι . οὗτος δέ ὁ διά ὅλος οὐ ἐν ὁ ἀπαθής εἰμί στοιχεῖον · οὐ γάρ ἐνδέχομαι πάσχω τις ὁ ἄτομος αὐτός , ἀλλά ἐν ὁ σύνθεσις τε καί διάπλασις ὁ πάθημα .