galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 7.3
Ἀλλ’ οὐ χρὴ μηκύνειν ἐπὶ πλέον , αὐτάρκως προαποδεδειχότας ἔμπροσθεν ὡς χρησιμώτατόν τε τοῦτ’ ἐστὶ τὸ γένος τοῦ νοσήματος ἐζητῆσθαι τοῖς ἰατροῖς καὶ ἀναγκαῖον τὸ περὶ στοιχείων πρότερον ἐπεσκέφθαι τὸν μέλλοντα καλῶς αὐτὸ μεταχειρίζεσθαι . ὥσθ’ ἡμῖν ὁ μέλλων νῦν λεχθήσεσθαι λόγος ἐπὶ τοῖς προαποδεδειγμένοις περανθήσεται στοιχείοις , ὑπὲρ ὧν ἓν , ὡς οἶσθα , βιβλίον ἐποιησάμεθα τὸ περὶ τῶν καθ’ Ἱπποκράτη στοιχείων ἐπιγεγραμμένον . ἔστι μὲν οὖν καὶ Διοκλεῖ καὶ Μνησιθέῳ καὶ Διευχεῖ καὶ Ἀθηναίω καὶ σχεδὸν πᾶσι τοῖς εὐδοκιμωτάτοις ἰατροῖς , ὥσπερ οὖν καὶ τῶν φιλοσόφων τοῖς ἀρίσταις , ἡ αὐτὴ δόξα περὶ φύσεως σώματος , ἐκ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ νομίζουσι κεκρᾶσθαι τά τε ἄλλα σύμπαντα σώματα καὶ τὰ τῶν ζώων οὐχ ἥκιστα . τῷ δὲ περὶ τούτων ἁπάντων ἀποφηναμένῳ τε καὶ ἀποδείξαντι πρώτῳ δίκαιον , οἶμαι , μαρτυρεῖν ἐστι τὴν εὕρεσιν . καὶ διὰ τοῦθ’ ἡμεῖς ὀνομάζομεν αὐτὰ καθ’ Ἱπποκράτην στοιχεῖα , κᾂν ὅτι μάλιστα Χρύσιππος , ἢ Ἀριστοτέλης , ἤ τις ἄλλος ἰατρὸς ἢ φιλόσοφος ὡσαύτως ὑπὲρ αὐτῶν δοξάζῃ . καὶ τοίνυν ἐπειδὴ τῶν τοῦ ζώου μορίων ἕκαστον ἰδίαν ἐνέργειαν ἐνεργεῖ , τῶν ἄλλων ἐνεργειῶν εἰς τοσοῦτον διαφέρουσαν εἰς ὅσον καὶ αὐτὸ . διαφέρει τῶν ἐνεργούντων αὐτὰς , διαφέρει δὲ τῷ θερμότερον , ἢ ψυχρότερον , ἢ ὑγρότερον , ἢ ξηρότερον ὑπάρχειν , ἢ κατὰ συζυγίαν τι τούτων πεπονθέναι , τὴν κρᾶσιν αὐτῶν φυλακτέον ἐστὶ τῷ τὴν ἐνέργειαν φυλάττοντι . φυλαχθήσεται δὲ ψυχόντων μὲν , εἰ πρὸς τὸ ψυχρότερον , ὑγραινόντων δὲ , εἰ πρὸς τὸ ξηρότερον · οὕτω δὲ καὶ ξηραινόντων μὲν , εἰ ὑγραίνοιτο , ξηραινόντων δ’ ἅμα καὶ θερμαινόντων , εἰ ὑγραίνοιτό τε ἅμα καὶ ψύχοιτο , ξηραινόντων δὲ καὶ ψυχόντων , εἰ πρὸς τὸ ὑγρότερόν τε καὶ θερμότερον ἐκτρέποιτο , καὶ κατὰ τὰς λοιπὰς δύο συζυγίας ἀνάλογον . ἀεὶ γὰρ χρὴ τῷ πλεονάζοντι τὸ ἐναντίον ἀντεισάγειν εἰς τοσοῦτον , ἄχρις ἂν εἰς τὸ σύμμετρόν τε καὶ κατὰ φύσιν ἀγάγῃς τὸ μόριον . ἡ μὲν δὴ καθόλου τοῦ γένους ἅπαντος νοσήματος ἐν ὁμοιομερέσι συνισταμένου μέθοδος ἰάσεως ἤδη μοι λέλεκται . ὀκτὼ γὰρ ὄντων αὐτῶν , ὡς ἐν τῷ περὶ τῆς τῶν νοσημάτων ἀποδέδεικται διαφορᾶς , ὀκτὼ καὶ οἱ τῆς ἰάσεως ἔσονται τρόποι , κοινὸν ἔχοντες σκοπὸν τὴν ἀλλοίωσιν τοῦ πεπονθότος ὁμοιομεροῦς σώματος · ἐπειδὴ καὶ τὸ νόσημα αὐτὸ κατὰ δυσκρασίαν καὶ ἀλλοίωσιν ἐγένετο τῆς κατὰ φύσιν ἑκάστου κράσεως · ἡ δὲ τῶν κατὰ μέρος ἴασις ἐν δυοῖν τούτοιν προερχομένη γίνεται , τῇ τε τῆς ὕλης εὐπορίᾳ καὶ τῇ ταύτης ἐπιδεξίᾳ χρήσει . τὴν μὲν δὴ τῶν φαρμάκων εὐπορίαν ἔκ τε τῆς περὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως , ἔτι τε τῆς περὶ συνθέσεως αὐτῶν πραγματείας ἔξεστί σοι λαμβάνειν μεθόδῳ · τὴν δὲ ὁδὸν τῶν διαιτημάτων ἐντεῦθεν . ἀλλὰ καὶ ὅπως χρὴ διαγινώσκειν ἑκάστου μορίου δυσκρασίαν , ἐκ τριῶν πραγματειῶν ἀναμιμνήσκου , πρώτης μὲν τῆς περὶ κράσεων , δευτέρας δὲ τῆς περὶ τῶν πεπονθότων μορίων · καὶ τρίτης , ἣν ἐπιγράφομεν ἰατρικὴν τέχνην . οὔκουν ἔτι δεῖ πολλῶν εἰς τὰ νῦν ἐνεστῶτα τοῖς φύσει τε συνετοῖς γεγυμνασμένοις τὸν λογισμὸν ἐν τοῖς πρώτοις · ὅτῳ δὲ οὐδέτερον ὑπάρχει τούτων , ἔτι ἐνδεῖ τῷ λόγῳ πάμπολυ . εἰ δὲ καὶ μοχθηρᾷ λόγων αἱρέσει συνανετράφη , διττή γ’ οὕτω χρεία τοῦ χρόνου · ἑτέρου μὲν , ἵνα ἀποτρίψηται τὰς μοχθηρὰς δόξας , ἑτέρου δ’ , ἵν’ ἀσκηθῇ κατὰ τὰς βελτίους .
Lemmas: ἀλλά οὐ χρή μηκύνω ἐπί πολύς , αὔταρκος προαποδείκνυμι ἔμπροσθεν ὡς χρήσιμος τε οὗτος εἰμί ὁ γένος ὁ νόσημα ζητέω ὁ ἰατρός καί ἀναγκαῖος ὁ περί στοιχεῖον πρότερος ἐπισκοπέω ὁ μέλλω καλός αὐτός μεταχειρίζω . ὥστε ἐγώ ὁ μέλλω νῦν λέγω λόγος ἐπί ὁ προαποδείκνυμι περαίνω στοιχεῖον , ὑπέρ ὅς εἷς , ὡς οἶδα , βιβλίον ποιέω ὁ περί ὁ κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον ἐπιγράφω . εἰμί μέν οὖν καί Διοκλῆς καί Μνησίθεος καί Διευχεύς καί Ἀθήναιος καί σχεδόν πᾶς ὁ εὐδόκιμος ἰατρός , ὥσπερ οὖν καί ὁ φιλόσοφος ὁ ἀγαθός , ὁ αὐτός δόξα περί φύσις σῶμα , ἐκ θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός νομίζω κράω ὁ τε ἄλλος σύμπας σῶμα καί ὁ ὁ ζῷον οὐ ἦκα . ὁ δέ περί οὗτος ἅπας ἀποφαίνω τε καί ἀποδείκνυμι πρῶτος δίκαιος , οἴομαι , μαρτυρέω εἰμί ὁ εὕρεσις . καί διά οὗτος ἐγώ ὀνομάζω αὐτός κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον , ἔͅν ὅτι μάλα Χρύσιππος , ἤ Ἀριστοτέλης , ἤ τις ἄλλος ἰατρός ἤ φιλόσοφος ὡσαύτως ὑπέρ αὐτός δοξάζω . καί τοίνυν ἐπειδή ὁ ὁ ζῷον μόριον ἕκαστος ἴδιος ἐνέργεια ἐνεργέω , ὁ ἄλλος ἐνέργεια εἰς τοσοῦτος διαφέρω εἰς ὅσος καί αὐτός . διαφέρω ὁ ἐνεργέω αὐτός , διαφέρω δέ ὁ θερμός , ἤ ψυχρός , ἤ ὑγρός , ἤ ξηρός ὑπάρχω , ἤ κατά συζυγία τις οὗτος πάσχω , ὁ κρᾶσις αὐτός φυλάσσω εἰμί ὁ ὁ ἐνέργεια φυλάσσω . φυλάσσω δέ ψύχω μέν , εἰ πρός ὁ ψυχρός , ὑγραίνω δέ , εἰ πρός ὁ ξηρός · οὕτως δέ καί ξηραίνω μέν , εἰ ὑγραίνω , ξηραίνω δέ ἅμα καί θερμαίνω , εἰ ὑγραίνω τε ἅμα καί ψύχω , ξηραίνω δέ καί ψύχω , εἰ πρός ὁ ὑγρός τε καί θερμός ἐκτρέπω , καί κατά ὁ λοιπός δύο συζυγία ἀνάλογος . ἀεί γάρ χρή ὁ πλεονάζω ὁ ἐναντίος ἀντεισάγω εἰς τοσοῦτος , ἄχρι ἄν εἰς ὁ σύμμετρος τε καί κατά φύσις ἄγω ὁ μόριον . ὁ μέν δή καθόλου ὁ γένος ἅπας νόσημα ἐν ὁμοιομερής συνίστημι μέθοδος ἴασις ἤδη ἐγώ λέγω . ὀκτώ γάρ εἰμί αὐτός , ὡς ἐν ὁ περί ὁ ὁ νόσημα ἀποδείκνυμι διαφορά , ὀκτώ καί ὁ ὁ ἴασις εἰμί τρόπος , κοινός ἔχω σκοπός ὁ ἀλλοίωσις ὁ πάσχω ὁμοιομερής σῶμα · ἐπειδή καί ὁ νόσημα αὐτός κατά δυσκρασία καί ἀλλοίωσις γίγνομαι ὁ κατά φύσις ἕκαστος κρᾶσις · ὁ δέ ὁ κατά μέρος ἴασις ἐν δύο οὗτος προέρχομαι γίγνομαι , ὁ τε ὁ ὕλη εὐπορία καί ὁ οὗτος ἐπιδεξία χρῆσις . ὁ μέν δή ὁ φάρμακον εὐπορία ἐκ τε ὁ περί ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις , ἔτι τε ὁ περί σύνθεσις αὐτός πραγματεία ἔξεστι σύ λαμβάνω μέθοδος · ὁ δέ ὁδός ὁ διαίτημα ἐντεῦθεν . ἀλλά καί ὅπως χρή διαγιγνώσκω ἕκαστος μόριον δυσκρασία , ἐκ τρεῖς πραγματεία ἀναμιμνῄσκω , πρῶτος μέν ὁ περί κρᾶσις , δεύτερος δέ ὁ περί ὁ πάσχω μόριον · καί τρίτος , ὅς ἐπιγράφω ἰατρικός τέχνη . οὔκουν ἔτι δέω πολύς εἰς ὁ νῦν ἐνίστημι ὁ φύσις τε συνετός γυμνάζω ὁ λογισμός ἐν ὁ πρῶτος · ὅστις δέ οὐδέτερος ὑπάρχω οὗτος , ἔτι ἐνδέω ὁ λόγος πάμπολυς . εἰ δέ καί μοχθηρός λόγος αἵρεσις συνανατρέφω , δισσός γε οὕτως χρεία ὁ χρόνος · ἕτερος μέν , ἵνα ἀποτρίβω ὁ μοχθηρός δόξα , ἕτερος δέ , ἵνα ἀσκέω κατά ὁ ἀγαθός .