galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 9.15
Ἀνάγωμεν οὖν αὖθις ἐπὶ ταύτας τὸν λόγον , ἐπιδεικνύντες ὅπως ὀλίγοι τε καὶ πολλοὶ γίγνονται σκοποὶ θεραπευτικοὶ κατὰ διαφόρους τομάς . τρεῖς τε γὰρ οἷόν τε ποιῆσαι τοὺς πάντας , ὡς ἀρτίως ἐποιήσαμεν , εἰς ὀλίγα κεφάλαια τὸ πᾶν ἀνάγοντες · ἕκαστόν τε πάλιν αὐτῶν τέμνοντες πολλοὺς ἐξ αὐτῶν ποιήσασθαι , καθάπερ καὶ τοῦτο ἤδη δέδεικται . καὶ μέντοι καὶ αὐτῶν τῶν τμημάτων ἕκαστον οἷόν τε τέμνειν αὖθις , ἄχρις ἂν ἐπί τι τῶν ἀτμήτων ἀφικώμεθα . καὶ τὰ πρῶτα δὲ πάντων εἰρημένα τρία δυνατὸν εἰς ἐλάττω συναγαγεῖν , ὡς εἶναι δύο τὰ πάντα κεφάλαια τῶν τὴν θεραπείαν ἐνδεικνυμένων σκοπῶν τήν τ’ ἐνεστῶσαν διάθεσιν , ἣν νόσον ὀνομάζομεν , ἣν τ’ ἔμπροσθεν εἶχεν , ἣν ὑγείαν τε καὶ τὸ κατὰ φύσιν ἐκαλοῦμεν . οὐ γὰρ δὴ ἄλλο γέ τι τὸ ὑγιάζειν ἐστὶ παρὰ τὸ τὴν νῦν οὖσαν ἐν τῷ σώματι διάθεσιν εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἄγειν · ἐναντίων δ’ οὐσῶν τῶν διαθέσεων ἀναγκαῖόν ἐστι δι’ ἐναντίαν γίγνεσθαι τὴν εἰς ἀλλήλας αὐτῶν μετάπτωσιν . καὶ οὕτως αὖ πάλιν εἷς μόνος ὁ γενικώτατος ἔσται σκοπὸς τῶν ἰαμάτων ἡ ἐναντίωσις . ἐντεῦθεν οὖν πάλιν ἀρξάμενοι τοὺς κατὰ μέρος ἐξεύρωμεν . ἐπειδὴ τὸ νοσοῦν ἐναντίον ἐστὶν ὑγιαίνοντι , δι’ ἐναντίων ἡ ὁδὸς ἐπ’ αὐτῶν . πῶς δ’ εὑρεθήσεται τὸ ποσὸν ἐν τοῖς ἐναντίοις ; οὐ γὰρ ἀρκεῖ δήπου προσαγαγεῖν τὰ ψύχοντα ταῖς θερμαῖς διαθέσεσιν ἄνευ τοῦ προσήκοντος μέτρου · κίνδυνος γὰρ ἐλλείποντας μὲν ἀπολιπεῖν τι καὶ τῆς νόσου λείψανον , ὑπερβάλλοντας δὲ γένος ἐναντίον ἀπεργάσασθαι νοσήματος . ὁ γὰρ ἐπὶ πλέον ἢ χρὴ ψύχων τὸ θερμὸν νόσημα τὴν ὑγιεινὴν ὑπερβὰς συμμετρίαν , ἕτερον ἐργάσεται νόσημα ψυχρόν . ὅπως οὖν τοῦτο μὴ γίγνοιτο , τὴν φύσιν ἐπίστασθαι χρὴ τοῦ θεραπευομένου σώματος , ἵν’ ὁπόσον ἀφέστηκεν αὐτοῦ ἡ νόσος τῆς συμμετρίας γνόντες ἐπιθῶμεν τῷ ψύχοντι βοηθήματι τὸ μέτρον . ἀλλ’ οὐχ οἷόν τε τὴν ἀπόστασιν αὐτῶν ἐξευρεῖν , εἰ μὴ γνοίημεν εἰς ὅσον ἦν ὑγρὸν , ἢ ξηρὸν , ἢ θερμὸν , ἢ ψυχρὸν ὅθ’ ὑγίαινεν , εἰς ὅσον δ’ ἐξέστηκεν ἐν τῷ νοσεῖν . τὸ μὲν γὰρ ἐπὶ πλεῖστον προκεχωρηκὸς τοῦ κατὰ φύσιν ἰσχυρῶν δεῖται τῶν ἐναντίων , τὸ δ’ οὐκ ἐπὶ πλεῖστον ἀσθενῶν . ἐπὶ πλεῖστον μὲν οὖν ἀφέστηκε τὸ ψυχρὸν νόσημα τοῦ φύσει θερμοῦ σώματος , ὥσπερ γε καὶ τὸ θερμὸν τοῦ ψυχροῦ · ἔλαττον δὲ ἀφέστηκε τὸ μὲν θερμὸν τοῦ θερμοῦ , τὸ δὲ ψυχρὸν τοῦ ψυχροῦ , ὥστ’ ἐξ ἀμφοῖν ἡ ἔνδειξις . ἀλλ’ ἐπεὶ τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων βοηθημάτων τῆς ὕλης ἡ ἔκλεξις ἐφ’ ἡμῖν ἐστι , τῆς δὲ τοῦ περιέχοντος οὐκ ἐφ’ ἡμῖν , εὔλογον δήπου κᾀκ τούτου τὴν ἔνδειξιν λαμβάνειν . ἀλλ’ ἐπεὶ διαγινώσκειν προσήκει τὰς κράσεις τῶν σωμάτων ἀκριβῶς , ἔστι δὲ πάνυ χαλεπὸν τὸ τοιοῦτον , πειρατέον μὲν δήπου καὶ ἐκ τῶν ἐν τοῖς περὶ κράσεων εἰρημένοις ἐξευρίσκειν αὐτάς · ἐξ ἐπιμέτρου δὲ πρὸς ἐπιστημονικωτέραν διάγνωσιν , ἀπό τε τῆς ἡλικίας καὶ τοῦ προηγουμένου βίου παντὸς , ὃς ἐξ ἐπιτηδευμάτων τε καὶ διαίτης συνέστηκε καὶ τῆς ἐν τῷ τοιῷδε χωρίῳ καὶ ὥρᾳ τῇδε καὶ καταστάσει τῇδε διατριβῆς . εἰ μὲν γὰρ ἰσχνὸς φύσει καὶ θερμὸς ἁπτομένῳ καὶ χολώδης καὶ θυμικὸς καὶ δασὺς , θερμὸς οὗτός ἐστι καὶ ξηρὸς τὴν κρᾶσιν , οὐ μὴν ἐξ ἀνάγκης γε καὶ νῦν , ὁπότε νοσεῖν ὑπήρξατο , τὴν αὐτὴν ἀκριβῶς ἔχει διάθεσιν . ἐγχωρεῖ γὰρ αὐτῷ βίον ἀργὸν ἐν ὑγροῖς καὶ ψυχροῖς ἐδέσμασί τε καὶ ποτοῖς γεγονέναι · καὶ πρὸς τούτοις ἔτι καὶ βαλανείοις ἐπὶ τροφαῖς καὶ ὕπνοις πολλοῖς ἐν ὑγρῷ καὶ ψυχρῷ χωρίῳ χειμῶνος , ὑγρᾶς καὶ ψυχρᾶς ἐπικρατούσης καταστάσεως , ὥσπερ γε τἀναντία τούτων ἐγχωρεῖ προηγήσασθαι , τουτέστι τὰ θερμαίνοντα καὶ ξηραίνοντα καθ’ ἕκαστον τῶν εἰρημένων γενῶν . ἐξ αὐτῶν οὖν τῶν προηγησαμένων ἀναπληρώσομεν ὅσον ἂν ἐνδεὲς ἔχωμεν εἰς τὴν τῆς ἐνεστώσης διάγνωσιν κράσεως , ἐξ ἐκείνης δὲ εὑρεθείσης τὴν τῶν ποιητέων ἔνδειξιν ἕξομεν .
Lemmas: ἀνάγω οὖν αὖθις ἐπί οὗτος ὁ λόγος , ἐπιδείκνυμι ὅπως ὀλίγος τε καί πολύς γίγνομαι σκοπός θεραπευτικός κατά διάφορος τομή . τρεῖς τε γάρ οἷος τε ποιέω ὁ πᾶς , ὡς ἄρτιος ποιέω , εἰς ὀλίγος κεφάλαιος ὁ πᾶς ἀνάγω · ἕκαστος τε πάλιν αὐτός τέμνω πολύς ἐκ αὐτός ποιέω , καθά καί οὗτος ἤδη δείκνυμι . καί μέντοι καί αὐτός ὁ τμῆμα ἕκαστος οἷος τε τέμνω αὖθις , ἄχρι ἄν ἐπί τις ὁ ἄτμητος ἀφικνέομαι . καί ὁ πρῶτος δέ πᾶς λέγω τρεῖς δυνατός εἰς ἐλαχύς συνάγω , ὡς εἰμί δύο ὁ πᾶς κεφάλαιος ὁ ὁ θεραπεία ἐνδείκνυμι σκοπός ὁ τε ἐνίστημι διάθεσις , ὅς νόσος ὀνομάζω , ὅς τε ἔμπροσθεν ἔχω , ὅς ὑγεία τε καί ὁ κατά φύσις καλέω . οὐ γάρ δή ἄλλος γε τις ὁ ὑγιάζω εἰμί παρά ὁ ὁ νῦν εἰμί ἐν ὁ σῶμα διάθεσις εἰς ὁ κατά φύσις ἄγω · ἐναντίος δέ εἰμί ὁ διάθεσις ἀναγκαῖος εἰμί διά ἐναντίος γίγνομαι ὁ εἰς ἀλλήλων αὐτός μετάπτωσις . καί οὕτως αὖ πάλιν εἷς μόνος ὁ γενικός εἰμί σκοπός ὁ ἴαμα ὁ ἐναντίωσις . ἐντεῦθεν οὖν πάλιν ἄρχω ὁ κατά μέρος ἐξευρίσκω . ἐπειδή ὁ νοσέω ἐναντίος εἰμί ὑγιαίνω , διά ἐναντίος ὁ ὁδός ἐπί αὐτός . πῶς δέ εὑρίσκω ὁ ποσός ἐν ὁ ἐναντίος ; οὐ γάρ ἀρκέω δήπου προσάγω ὁ ψύχω ὁ θερμός διάθεσις ἄνευ ὁ προσήκω μέτρον · κίνδυνος γάρ ἐλλείπω μέν ἀπολείπω τις καί ὁ νόσος λείψανον , ὑπερβάλλω δέ γένος ἐναντίος ἀπεργάζομαι νόσημα . ὁ γάρ ἐπί πολύς ἤ χρή ψύχω ὁ θερμός νόσημα ὁ ὑγιεινός ὑπερβαίνω συμμετρία , ἕτερος ἐργάζομαι νόσημα ψυχρός . ὅπως οὖν οὗτος μή γίγνομαι , ὁ φύσις ἐπίσταμαι χρή ὁ θεραπεύω σῶμα , ἵνα ὁπόσος ἀφίστημι αὐτός ὁ νόσος ὁ συμμετρία γιγνώσκω ἐπιτίθημι ὁ ψύχω βοήθημα ὁ μέτρον . ἀλλά οὐ οἷος τε ὁ ἀπόστασις αὐτός ἐξευρίσκω , εἰ μή γιγνώσκω εἰς ὅσος εἰμί ὑγρός , ἤ ξηρός , ἤ θερμός , ἤ ψυχρός ὅτε ὑγιαίνω , εἰς ὅσος δέ ἐξίστημι ἐν ὁ νοσέω . ὁ μέν γάρ ἐπί πολύς προχωρέω ὁ κατά φύσις ἰσχυρός δέω ὁ ἐναντίος , ὁ δέ οὐ ἐπί πολύς ἀσθενής . ἐπί πολύς μέν οὖν ἀφίστημι ὁ ψυχρός νόσημα ὁ φύσις θερμός σῶμα , ὥσπερ γε καί ὁ θερμός ὁ ψυχρός · ἐλαχύς δέ ἀφίστημι ὁ μέν θερμός ὁ θερμός , ὁ δέ ψυχρός ὁ ψυχρός , ὥστε ἐκ ἄμφω ὁ ἔνδειξις . ἀλλά ἐπεί ὁ μέν ἄλλος ἅπας βοήθημα ὁ ὕλη ὁ ἔκλεξις ἐπί ἐγώ εἰμί , ὁ δέ ὁ περιέχω οὐ ἐπί ἐγώ , εὔλογος δήπου ἐͅκ οὗτος ὁ ἔνδειξις λαμβάνω . ἀλλά ἐπεί διαγιγνώσκω προσήκω ὁ κρᾶσις ὁ σῶμα ἀκριβής , εἰμί δέ πάνυ χαλεπός ὁ τοιοῦτος , πειράω μέν δήπου καί ἐκ ὁ ἐν ὁ περί κρᾶσις λέγω ἐξευρίσκω αὐτός · ἐκ ἐπίμετρον δέ πρός ἐπιστημονικός διάγνωσις , ἀπό τε ὁ ἡλικία καί ὁ προηγέομαι βίος πᾶς , ὅς ἐκ ἐπιτήδευμα τε καί δίαιτα συνίστημι καί ὁ ἐν ὁ τοιόσδε χωρίον καί ὥρα ὅδε καί κατάστασις ὅδε διατριβή . εἰ μέν γάρ ἰσχνός φύσις καί θερμός ἅπτω καί χολώδης καί θυμικός καί δασύς , θερμός οὗτος εἰμί καί ξηρός ὁ κρᾶσις , οὐ μήν ἐκ ἀνάγκη γε καί νῦν , ὁπότε νοσέω ὑπάρχω , ὁ αὐτός ἀκριβής ἔχω διάθεσις . ἐγχωρέω γάρ αὐτός βίος ἀργός ἐν ὑγρός καί ψυχρός ἔδεσμα τε καί ποτός γίγνομαι · καί πρός οὗτος ἔτι καί βαλανεῖον ἐπί τροφή καί ὕπνος πολύς ἐν ὑγρός καί ψυχρός χωρίον χειμών , ὑγρός καί ψυχρός ἐπικρατέω κατάστασις , ὥσπερ γε ἐναντίος οὗτος ἐγχωρέω προηγέομαι , τουτέστι ὁ θερμαίνω καί ξηραίνω κατά ἕκαστος ὁ λέγω γένος . ἐκ αὐτός οὖν ὁ προηγέομαι ἀναπληρόω ὅσος ἄν ἐνδεής ἔχω εἰς ὁ ὁ ἐνίστημι διάγνωσις κρᾶσις , ἐκ ἐκεῖνος δέ εὑρίσκω ὁ ὁ ποιητής ἔνδειξις ἔχω .