galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 10.9
Ἐφεξῆς δ’ ἂν εἴη σκέψασθαι περὶ τῶν ἔξωθεν ἐπιβαλλομένων φαρμάκων ὑγραινόντων τε καὶ ψυχόντων . ὅτι μὲν δὴ καὶ τούτων ἐκλεκτέα τὰ ψύχοντα χωρὶς τοῦ στύφειν ἰσχυρῶς πρόδηλον παντί . πρὸς γὰρ τῷ μηδ’ ὑγραίνειν τὰ τοιαῦτα καὶ διικνεῖσθαι πρὸς τὸ βάθος ἡ ψύξις αὐτῶν ἀδυνατεῖ , συναγόντων τε καὶ σφιγγόντων τὸ δέρμα . κάλλιστα δ’ οὐ μόνον ὅσα ψύχει χωρὶς τοῦ στύφειν , ἀλλ’ εἰ καὶ τῇ συστάσει τοῦ σώματος εἴη λεπτομερῆ . τελεωτάτην μὲν οὖν εὑρεῖν οὐσίαν λεπτομερῆ καὶ ψυχρὰν ἀκριβῶς ἴσως ἀδύνατον . ἀκριβῶς δ’ εἶπον , ἐπειδὴ τὸ πάντων ὧν ἴσμεν ψυχρῶν τῇ δυνάμει λεπτομερέστατον , τὸ ὄξος , ἔχει τινὰ μεμιγμένην ἑαυτῷ θερμότητα . καὶ μέντοι καὶ ξηραίνει τὰ πλησιάζοντα σώματα κᾂν ὑγρὸν εἴη κατὰ τὴν φαντασίαν . ὅθεν οὐδὲ μόνῳ αὐτῷ ποτε χρώμεθα πρὸς τὰς ὑγραίνεσθαί τε ἅμα καὶ ψύχεσθαι δεομένας διαθέσεις , ἀλλ’ ὕδατι ψυχρῷ τοσούτῳ μιγνύντες ὡς δύνασθαι πιεῖν . ἀλλ’ εἰ καὶ τὸ τελέως λεπτομερὲς ἅμα καὶ ψυχρὸν σῶμα μὴ δυνατὸν εὑρεῖν , ὅμως ἐκλέγεσθαι χρὴ τὰς ἐπιτηδειοτάτας ὕλας εἰς τὴν τοῦ τοιούτου σύνθεσιν φαρμάκου . λέλεκται μὲν οὖν ἐπὶ πλέον ὑπὲρ αὐτῶν ἐν ταῖς περὶ τῶν φαρμάκων πραγματείαις . εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν ἐπὶ παραδειγμάτων ὀλίγον ἕνεκα τοῦ γυμνάσασθαί σε καὶ κατὰ τοῦτο τὸ γένος ἐν τοῖς κατὰ μέρος . ἄρξομαι δ’ ἀπὸ τοῦ πάντων ἁπλουστάτου φαρμάκου τῶν ὑγραινόντων τε καὶ ψυχόντων , ᾧ καὶ κατὰ τῶν ἐρυσιπελάτων χρῶμαι καὶ κατὰ τῶν ἐν αἰδοίοις φλεγμονῶν ἐν ἀρχῇ , πρὶν ὑποφαίνεσθαί τινα νομώδη σηπεδόνα . χρὴ δ’ εἰς αὐτὸ παρεσκευάσθαι κηρὸν ὡς κάλλιστον πεπλυμένον . εἴη δ’ ἂν κάλλιστος ὅ τε Ποντικὸς ὁ λευκὸς , ὅ τε ἐξ Ἀττικῶν κηρίων . ἔστω δὲ καὶ ῥόδινον ἐξ ἐλαίου τοῦ καλουμένου πρὸς τινῶν μὲν ὀμφακίνου , πρὸς ἄλλων δὲ ὠμοτριβοῦς , ἐσκευασμένου χωρὶς ἁλῶν . ἄριστον δὲ εἶναι καὶ τοῦτο τὸ ἔλαιον ἀκριβῶς λεπτομερὲς , ὥσπερ τὸ Σαβῖνον . ἐπὶ δὲ τῆς χρείας ἄμφω μιχθέντα τηκέσθω δι’ ἀγγείου διπλοῦ καὶ γενομένης ὑγρᾶς κηρωτῆς . ἔσται δὲ τοιαύτη τριπλάσιον ἢ τετραπλάσιον ἔχουσα τοῦ κηροῦ τὸ ῥόδινον . ἐπειδὰν δὲ αὐτὴ ψυχθῇ , μιγνύσθω ψυχθείσῃ κατὰ βραχὺ τοσοῦτον ὕδατος ὅσον ἂν ἐν θυείᾳ μαλαττομένῃ σὺν αὐτῷ δέξασθαι δύναιτο . χρὴ δὲ καὶ τὴν κηρωτὴν αὐτὴν ἱκανῶς ἐψῦχθαι καὶ τὸ μιγνύμενον ὕδωρ αὐτῇ ψυχρότατον ὑπάρχειν . ἱκανῶς δὲ ψύξεις τὴν κηρωτὴν , ἐπειδὰν μετρίως παγῇ , καθιεὶς εἰς ὕδωρ ψυχρότατον ὅλον τὸ ἀγγεῖον ἐν ᾧ περιέχεται . μίξας δὲ εἰ βούλοιο καὶ ὄξους ὀλίγον ἱκανῶς λεπτοῦ καὶ διαυγοῦς , ἔτι δὲ καὶ μᾶλλον ὑγραῖνόν τε ἅμα καὶ ψῦχον ἐργάσῃ φάρμακον . οὐ χρὴ δ’ ἀναμένειν ἐπιχεῖσθαι κατὰ τοῦ σώματος αὐτὸ τοῦ κάμνοντος εἰς τοσοῦτον ὡς θερμανθῆναι σαφῶς , ἀλλ’ ὑπαλλάττεσθαι συνεχῶς . Ἄλλο φάρμακον . ὀξαλίδος ἢ ὀξυλαπάθου χυλὸς , ἀλφίτων λεπτῶν ὀλίγων μιχθέντων ἀναλαμβανέσθω διπτύχῳ ῥάκει τριβακῷ , ψυχρὸν δ’ ἱκανῶς ἐπιτιθέσθω καὶ τοῦτο . μὴ παρόντος δὲ τοιούτου ῥάκους , ὀθόνιον δίπτυχον ἀναδεύσας , ἐπιτίθει τῷ ψύχεσθαι δεομένῳ μορίῳ , καὶ μὲν δὴ καὶ ὁ τῆς ἀνδράχνης καὶ ὁ τοῦ ἀειζώου χυλὸς ἅμα τῷ τῆς ὄμφακος ὁμοίως ἀλφίτοις μίγνυται . πρὸς τούτοις δ’ ἔτι φακὸς ὁ ἀπὸ τῶν τελμάτων καὶ τριβόλου χλωροῦ καὶ πολυγόνου καὶ θριδακίνης καὶ σέρεως χυλὸς , ὅσα τ’ ἄλλα ψύχειν ἐλέχθη σὺν ἀλφίτοις λεπτοῖς πάντα . καὶ χωρὶς δ’ ἀλφίτων ὅλας τὰς πόας ἔξεστι λειοῦντα χρῆσθαι . καὶ μὲν δὴ καὶ τὸ διὰ τῶν φοινίκων ἐπίθεμα τῶν λιπαρῶν , ὀνομάζουσι δ’ αὐτοὺς πατητοὺς , ἀγαθὸν φάρμακον . ἕψειν δὲ χρὴ καὶ τούτων τὴν σάρκα , τὸ ὑμενῶδες ἅπαν ἐξαίροντα ποτὲ μὲν δι’ ὄξους μόνου διαυγοῦς , ἔστι δ’ ὅτε καὶ ὕδατος αὐτῷ μιγνύντα · τακερᾶς δ’ ἱκανῶς γενηθείσης , λειοῦντα χρῆσθαι . σκληρὸν δ’ εἰ φαίνοιτό σοι κατὰ τὴν σύστασιν , ἄμεινον μιγνύναι τῆς προγεγραμμένης κηρωτῆς . εἰ δὲ καὶ ῥοδίνου ποτὲ τῶν εἰρημένων ἑκάστῳ μῖξαι βουληθείης , οὐδὲν ἔσται σοι χεῖρον τὸ φάρμακον · ἔστω δὲ ὀλίγιστόν τε τὸ μιγνύμενον καὶ ἁπλοῦν καὶ ψυχρὸν ἱκανῶς , κᾀξ ἐλαίου γεγονὸς ἅλας οὐκ ἔχοντος . ἁπλοῦν δ’ ὅταν εἴπω ῥόδινον ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων , ἀκούειν δὲ χρὴ τὸ χωρὶς τῶν ἀρωμάτων ἐσκευασμένον . ἀγαθὸν φάρμακον εἰς τὰ τοιαῦτα καὶ ὁ τῶν ῥόδων χυλὸς ἅμα τοῖς ἀλφίτοις ψυχρός . ἀγαθὸν δὲ καὶ αὐτὰ λειωθέντα · καθάπερ οὖν καὶ αἱ λεῖαι βλάσται τῶν μετρίως στυφόντων φυτῶν , οὕτω δ’ ἔστιν ὅτε καὶ βοτάναις χρήσασθαι μετρίως στυφούσαις δυνατὸν , ὥσπερ τῷ στρύχνῳ . ἀλλ’ ἡ μὲν τοιούτων φαρμάκων ὕλη δι’ ἑτέρας πραγματείας εἴρηται πᾶσα · νῦν δ’ ἀρκεῖ τὰ λελεγμένα παραδείγματος ἕνεκα . χρῆσθαι δ’ οὐχ ὡς οἱ πολλοὶ καθ’ ὅλου τοῦ θώρακος ἢ συμπάσης τῆς γαστρὸς , ἀλλὰ κατ’ ἐκείνου μάλιστα τοῦ πρώτως πεπονθότος . οὐδὲ γὰρ ἀναγκαῖον ἢ σὺν τῷ ψύχεσθαι σφοδρῶς δεομένῳ ψυχθῆναί τι τῶν οὐχ ὁμοίως δεομένων , ἢ θᾶττον τοῦ δέοντος παύσασθαι , δεδιότα βλάψαι τι τῶν γειτνιώντων . ἐγὼ γοῦν οἶδα κατὰ τῶν ὑποχονδρίων ἐπιτεθέντος ποτὲ ψύχοντος φαρμάκου παραχρῆμα δυσπνοήσαντα τὸν ἄνθρωπον , ἄλλον δ’ αὐτίκα βήξαντα καὶ μικρὸν ὕστερον ἑκατέρῳ παυσάμενον τὸ σύμπτωμα , τοῦ ψύχοντος ἀρθέντος . μὴ βουλομένῳ δέ σοι γενναίως ψύχειν οὐκ ὀλίγον ﻿ ὑπάρχει πλῆθος ἐμπλαστῶν φαρμάκων κηρωτοειδῶν μετρίως ψυχόντων , ὧν οὐ μόνης τῆς ὕλης τὰς δυνάμεις , ἀλλὰ καὶ τῆς συνθέσεως ἔμαθες τὴν μέθοδον .
Lemmas: ἐφεξῆς δέ ἄν εἰμί σκοπέω περί ὁ ἔξωθεν ἐπιβάλλω φάρμακον ὑγραίνω τε καί ψύχω . ὅτι μέν δή καί οὗτος ἐκλεκτέος ὁ ψύχω χωρίς ὁ στύφω ἰσχυρός πρόδηλος πᾶς . πρός γάρ ὁ μηδέ ὑγραίνω ὁ τοιοῦτος καί διικνέομαι πρός ὁ βάθος ὁ ψῦξις αὐτός ἀδυνατέω , συνάγω τε καί σφίγγω ὁ δέρμα . καλός δέ οὐ μόνος ὅσος ψύχω χωρίς ὁ στύφω , ἀλλά εἰ καί ὁ σύστασις ὁ σῶμα εἰμί λεπτομερής . τέλειος μέν οὖν εὑρίσκω οὐσία λεπτομερής καί ψυχρός ἀκριβής ἴσως ἀδύνατος . ἀκριβής δέ λέγω , ἐπειδή ὁ πᾶς ὅς οἶδα ψυχρός ὁ δύναμις λεπτομερής , ὁ ὄξος , ἔχω τις μείγνυμι ἑαυτοῦ θερμότης . καί μέντοι καί ξηραίνω ὁ πλησιάζω σῶμα ἔͅν ὑγρός εἰμί κατά ὁ φαντασία . ὅθεν οὐδέ μόνος αὐτός ποτέ χράω πρός ὁ ὑγραίνω τε ἅμα καί ψύχω δέω διάθεσις , ἀλλά ὕδωρ ψυχρός τοσοῦτος μείγνυμι ὡς δύναμαι πίνω . ἀλλά εἰ καί ὁ τέλειος λεπτομερής ἅμα καί ψυχρός σῶμα μή δυνατός εὑρίσκω , ὅμως ἐκλέγω χρή ὁ ἐπιτήδειος ὕλη εἰς ὁ ὁ τοιοῦτος σύνθεσις φάρμακον . λέγω μέν οὖν ἐπί πολύς ὑπέρ αὐτός ἐν ὁ περί ὁ φάρμακον πραγματεία . λέγω δέ καί νῦν ἐπί παράδειγμα ὀλίγος ἕνεκα ὁ γυμνάζω σύ καί κατά οὗτος ὁ γένος ἐν ὁ κατά μέρος . ἄρχω δέ ἀπό ὁ πᾶς ἁπλόος φάρμακον ὁ ὑγραίνω τε καί ψύχω , ὅς καί κατά ὁ ἐρυσίπελας χράω καί κατά ὁ ἐν αἰδοῖον φλεγμονή ἐν ἀρχή , πρίν ὑποφαίνω τις νομώδης σηπεδών . χρή δέ εἰς αὐτός παρασκευάζω κηρός ὡς καλός πλύνω . εἰμί δέ ἄν καλός ὁ τε Ποντικός ὁ λευκός , ὁ τε ἐκ Ἀττικός κηρίον . εἰμί δέ καί ῥόδινος ἐκ ἔλαιον ὁ καλέω πρός τις μέν ὀμφάκινος , πρός ἄλλος δέ ὠμοτριβής , σκευάζω χωρίς ἅλς . ἄριστον δέ εἰμί καί οὗτος ὁ ἔλαιον ἀκριβής λεπτομερής , ὥσπερ ὁ Σαβῖνος . ἐπί δέ ὁ χρεία ἄμφω μείγνυμι τήκω διά ἀγγεῖον διπλόος καί γίγνομαι ὑγρός κηρωτή . εἰμί δέ τοιοῦτος τριπλάσιος ἤ τετραπλάσιος ἔχω ὁ κηρός ὁ ῥόδινος . ἐπειδάν δέ αὐτός ψύχω , μείγνυμι ψύχω κατά βραχύς τοσοῦτος ὕδωρ ὅσος ἄν ἐν θυεία μαλάσσω σύν αὐτός δέχομαι δύναμαι . χρή δέ καί ὁ κηρωτή αὐτός ἱκανός ψύχω καί ὁ μείγνυμι ὕδωρ αὐτός ψυχρός ὑπάρχω . ἱκανός δέ ψύχω ὁ κηρωτή , ἐπειδάν μέτριος πήγνυμι , καθίημι εἰς ὕδωρ ψυχρός ὅλος ὁ ἀγγεῖον ἐν ὅς περιέχω . μείγνυμι δέ εἰ βούλομαι καί ὄξος ὀλίγος ἱκανός λεπτός καί διαυγής , ἔτι δέ καί μάλα ὑγραίνω τε ἅμα καί ψύχω ἐργάζομαι φάρμακον . οὐ χρή δέ ἀναμένω ἐπιχέω κατά ὁ σῶμα αὐτός ὁ κάμνω εἰς τοσοῦτος ὡς θερμαίνω σαφής , ἀλλά ὑπαλλάσσω συνεχής . ἄλλος φάρμακον . ὀξαλίς ἤ ὀξυλάπαθος χυλός , ἄλφιτον λεπτός ὀλίγος μείγνυμι ἀναλαμβάνω δίπτυχος ῥάκος τριβακός , ψυχρός δέ ἱκανός ἐπιτίθημι καί οὗτος . μή πάρειμι δέ τοιοῦτος ῥάκος , ὀθόνιον δίπτυχος ἀναδεύω , ἐπιτίθημι ὁ ψύχω δέω μόριον , καί μέν δή καί ὁ ὁ ἀνδράχνη καί ὁ ὁ ἀείζωον χυλός ἅμα ὁ ὁ ὄμφαξ ὅμοιος ἄλφιτον μείγνυμι . πρός οὗτος δέ ἔτι φακός ὁ ἀπό ὁ τέλμα καί τρίβολος χλωρός καί πολύγονον καί θριδακίνη καί σέρις χυλός , ὅσος τε ἄλλος ψύχω λέγω σύν ἄλφιτον λεπτός πᾶς . καί χωρίς δέ ἄλφιτον ὅλος ὁ πόα ἔξεστι λειόω χράω . καί μέν δή καί ὁ διά ὁ φοῖνιξ ἐπίθεμα ὁ λιπαρός , ὀνομάζω δέ αὐτός πατητός , ἀγαθός φάρμακον . ἕψω δέ χρή καί οὗτος ὁ σάρξ , ὁ ὑμενώδης ἅπας ἐξαίρω ποτέ μέν διά ὄξος μόνος διαυγής , εἰμί δέ ὅτε καί ὕδωρ αὐτός μείγνυμι · τακερός δέ ἱκανός γίγνομαι , λειόω χράω . σκληρός δέ εἰ φαίνω σύ κατά ὁ σύστασις , ἀγαθός μείγνυμι ὁ προγράφω κηρωτή . εἰ δέ καί ῥόδινος ποτέ ὁ λέγω ἕκαστος μείγνυμι βούλομαι , οὐδείς εἰμί σύ κακός ὁ φάρμακον · εἰμί δέ ὀλίγος τε ὁ μείγνυμι καί ἁπλόος καί ψυχρός ἱκανός , ἐͅξ ἔλαιον γίγνομαι ἅλς οὐ ἔχω . ἁπλόος δέ ὅταν λέγω ῥόδινος ἤ ἄλλος τις ὁ τοιοῦτος , ἀκούω δέ χρή ὁ χωρίς ὁ ἄρωμα σκευάζω . ἀγαθός φάρμακον εἰς ὁ τοιοῦτος καί ὁ ὁ ῥόδον χυλός ἅμα ὁ ἄλφιτον ψυχρός . ἀγαθός δέ καί αὐτός λειόω · καθά οὖν καί ὁ λεῖος βλάστη ὁ μέτριος στύφω φυτόν , οὕτως δέ εἰμί ὅτε καί βοτάνη χράω μέτριος στύφω δυνατός , ὥσπερ ὁ στρύχνον . ἀλλά ὁ μέν τοιοῦτος φάρμακον ὕλη διά ἕτερος πραγματεία λέγω πᾶς · νῦν δέ ἀρκέω ὁ λέγω παράδειγμα ἕνεκα . χράω δέ οὐ ὡς ὁ πολύς κατά ὅλος ὁ θώραξ ἤ σύμπας ὁ γαστήρ , ἀλλά κατά ἐκεῖνος μάλα ὁ πρῶτος πάσχω . οὐδέ γάρ ἀναγκαῖος ἤ σύν ὁ ψύχω σφοδρός δέω ψύχω τις ὁ οὐ ὅμοιος δέω , ἤ ταχύς ὁ δέω παύω , δείδω βλάπτω τις ὁ γειτνιάω . ἐγώ γοῦν οἶδα κατά ὁ ὑποχόνδριος ἐπιτίθημι ποτέ ψύχω φάρμακον παραχρῆμα δυσπνοέω ὁ ἄνθρωπος , ἄλλος δέ αὐτίκα βήσσω καί μικρός ὕστερον ἑκάτερος παύω ὁ σύμπτωμα , ὁ ψύχω ἀείρω . μή βούλομαι δέ σύ γενναῖος ψύχω οὐ ὀλίγος ﻿ ὑπάρχω πλῆθος ἐμπλαστός φάρμακον κηρωτοειδής μέτριος ψύχω , ὅς οὐ μόνος ὁ ὕλη ὁ δύναμις , ἀλλά καί ὁ σύνθεσις μανθάνω ὁ μέθοδος .