galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 14.4
Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ χολώδει ῥεύματι τὸ ἐρυσίπελας , οὕτως ἐπὶ φλέγματι τὸ οἴδημα γίγνεται χαῦνός τις ὄγκος ἀνώδυνος . ἴσμεν δὲ δήπου καὶ ἄλλως οἰδήματα γινόμενα περὶ τοὺς πόδας ἐν ὑδερικαῖς διαθέσεσι καὶ φθόαις καὶ καχεξίαις ἑτέραις ἰσχυραῖς . ἐπ’ ἐκείνων μὲν οὖν σύμπτωμά ἐστι τὸ οἴδημα τοῦ κατέχοντος πλήθους τὸν ἄνθρωπον , οὐδὲ μιᾶς ἰδίας ἐξαιρέτου θεραπείας δεόμενον . ἀρκεῖ γὰρ , εἴπερ ἄρα , τηνικαῦτα ἀνατρίβειν τὰ σκέλη ποτὲ μὲν δι’ ὀξυροδίνου , ποτὲ δὲ δι’ ἐλαίου καὶ ἁλῶν , ἢ καὶ αὐτῷ τῷ ὀξυροδίνῳ τῶν ἁλῶν ἐπεμβάλλοντα . διὰ δὲ τὸν φλεγματώδη χυμὸν ἐπιῤῥυέντα μορίῳ συνιστάντος οἰδήματος , ἱκανὸς ἐνίοτε καὶ σπόγγος μόνος ὕδατι βεβρεγμένος ὀλίγον ὄξους ἔχοντι . γενέσθω δ’ ἡ κρᾶσις ἤτοι γ’ ὡς ἂν καὶ πίοι τις ἢ οὐ πολλῷ γε τούτου πλέον ἔχουσα τὸ ὄξος . ἐπιδεῖν δὲ χρὴ τὸν σπόγγον ἐκ τῶν κάτω μερῶν ἀρχόμενον καὶ ἄνω τελευτῶντα . καινὸς δ’ ἔστω πάντως , εἰ μέλλοι τι χρηστὸν ἐργάσασθαι · μὴ παρόντος δέ σοι καινοῦ , διαῤῥύπτειν χρὴ καὶ καθαίρειν τὸν ἐπιτυχόντα νίτρῳ τε καὶ ἀφρονίτρῳ καὶ τῇ καλουμένῃ κονίᾳ στακτῇ . μὴ καταστάντος δὲ ἐπὶ τοῖσδε τοῦ οἰδήματος , ἐπειδὰν αὖθις ἐπιδέῃς , ἐπεμβάλλειν καὶ βραχὺ τῆς στυπτηρίας καὶ σπόγγον καινὸν προσοιστέον · εἰ δ’ οὐκ ἔχοις καινὸν , ἄμεινον χρῆσθαι τούτῳ δὴ τῷ καλουμένῳ πρὸς τῶν πολλῶν ἐλλυχνίῳ . μαλακὸν δ’ ἔστω πρὸ πάντων , ὁποῖον τὸ Ταρσικόν · εἰ δ’ ἐκείνου τις εὐποροίη , θαῤῥῶν χρήσθω · βέλτιον γὰρ ἐνεργήσει τοῦ σπόγγου . δευέσθω δὲ δηλονότι τῷ τὴν στυπτηρίαν ἔχοντι ὀξυκράτῳ καὶ ἐπιδείσθω , καθότι προείρηται , κάτωθεν ἄνω . σφίγγειν δ’ οὕτω συμμέτρως , ὡς ἐν κατάγματι , καὶ μᾶλλον μὲν τὰ κάτω πρῶτα · κατὰ βραχὺ δ’ ἐκλύειν τὴν σφίγξιν · οὐ μὴν εἰς τοσοῦτόν γε , ὡς χαλαρὸν γενέσθαι τι μέρος τῆς ἐπιδέσεως . ἀγαθὸν δὲ φάρμακον εἰς ταῦτα καὶ τὸ γλαύκιον αὐτό τε καθ’ ἑαυτὸ δι’ ὀξυκράτου λυθὲν , ἔτι τε μᾶλλον τὸ δι’ ﻿ αὐτοῦ συντιθέμενον ἡμέτερον φάρμακον , οὗ τὴν σύνθεσιν ἔχεις ἐν τῇ περὶ τῶν φαρμάκων πραγματείᾳ λεγομένῃ . ἦσαν δέ μοι μέχρι δεῦρο τρεῖς , ἥ τε περὶ τῶν ἁπλῶν , καὶ μετὰ ταύτην ἡ περὶ τῆς συνθέσεως αὐτῶν , εἶθ’ ἡ περὶ τῶν εὐπορίστων . ἔοικα δὲ καὶ τετάρτην ἄλλην ποιήσειν , ἐπειδὴ καὶ πολλοὶ τῶν ἑταίρων οὕτως ἀξιοῦσιν · ἐν ᾗ περὶ τῶν κοινῶν καὶ ἰδίων ἑκάστου μορίου καὶ πάθους φαρμάκων ὁ λόγος ἐστί μοι . ἀλλὰ τοῦτό γε τὸ διὰ τοῦ γλαυκίου φάρμακον οὐκ οἰδήματα μόνον , ἀλλὰ καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον αὐτῶν ἐρυσιπέλατά τε τὰς φλεγμονὰς ἀρχομένας ἰᾶται , καὶ μάλιστα τὰς θερμάς . εὔδηλον δὲ ὅτι καὶ τὰς ἐρυσιπελατώδεις φλεγμονὰς ἐρυσιπέλατά τε τὰ φλεγμονώδη θεραπεύσεις ταὐτῷ τούτῳ τῷ φαρμάκῳ . οὐ μὴν τάς τε σκιῤῥουμένας ἤδη τῶν φλεγμονῶν ἢ τὰ ψυχθέντα τῶν ἐρυσιπελάτων , οὔθ’ ὅλως οὐδεμίαν διάθεσιν σκιῤῥώδη · περὶ ὧν εἴρηται μέν τι κᾀν τῷ πέμπτῳ περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως , εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν . ὁ μὲν γὰρ χυμὸς ὁ τὸ τοιοῦτον πάθος ἐργαζόμενος ἤτοι γλίσχρος ἐστὶν ἢ παχὺς , ἢ ἀμφότερα . τῆς θεραπείας δὲ αὐτοῦ κοινὸς ὁ σκοπὸς ἐκκενῶσαι τὸ περιεχόμενον ἐν τῷ μορίῳ παρὰ φύσιν ἅπαν . ἴδιος δ’ ὁ τρόπος τῆς κενώσεως · ἀποῤῥῦψαι γὰρ αὐτὸν χρὴ δυσλύτως ἐμπεπλασμένον . ἐὰν οὖν ἀθρόως ἕλκουσί τε καὶ διαφοροῦσι φαρμάκοις ἐγχειρῇ τις κενοῦν , ἄνευ τοῦ μαλάττειν τε καὶ χεῖν τοῖς ὑγραίνουσι καὶ θερμαίνουσιν , ἐν ὀλίγαις μὲν ἡμέραις ταῖς πρώταις ἀξιόλογον ἐπίδοσιν δόξει λαμβάνειν ἡ θεραπεία , τό γε μὴν ὑπόλοιπον τῆς διαθέσεως ἀνίατον ἔσται · διαφορηθέντος γὰρ ἅπαντος τοῦ λεπτομεροῦς κατ’ αὐτὴν , ὅμοιόν τι πήξει λιθώδει τὸ λοιπὸν λήψεται . καὶ γὰρ οὖν καὶ τῶν ἐν ταῖς ἀρθρίτισι πώρων ἡ γένεσις ἐξ ὑγροῦ παχέος ἐστὶ καὶ γλίσχρου μὴ κατὰ βραχὺ διαφορηθέντος , ἀλλ’ ἀθρόως ξηρανθέντος ὑπὸ βιαίων φαρμάκων . οὕτω δὲ κᾀν τοῖς νεφροῖς οἱ λίθοι γεννῶνται , κατοπτηθέντος ἐν αὐτοῖς χυμοῦ παχέος καὶ γλίσχρου . διὰ τοῦτ’ οὖν ἐπὶ τῶν σκιῤῥωδῶν διαθέσεων οὐδὲν τῶν ἰσχυρῶς θερμαινόντων ἢ ξηραινόντων φαρμάκων ἁρμόττει , μόνα δὲ ὅσα μετὰ τοῦ μαλάττειν ἱκανὰ διαφορεῖν ἐστιν , οἷον ὁ ἐλάφειος μυελὸς καὶ μόσχειος καὶ στέαρ αἴγειόν τε καὶ ταύρειον καὶ λεόντειον , ἔτι τε πρὸς τούτοις ἀμμωνιακὸν θυμίαμα καὶ βδέλλιον ἑκάτερον , καὶ μᾶλλον τὸ Σκυθικὸν ὅσῳ περ ὑγρότερόν ἐστιν . ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ στύραξ ὁ ὑγρότερος ἀμείνων τοῦ ξηροῦ . τούτοις οὖν προσέχων τοῖς σκοποῖς καὶ τὰς ἐπιπεπλεγμένας διαθέσεις ἰᾶσθαι δυνήσῃ , κατὰ τὴν εἰρημένην ἤδη πολλάκις ἐπὶ πάντων τῶν συνθέτων παθῶν μέθοδον .
Lemmas: ὥσπερ γάρ ἐπί χολώδης ῥεῦμα ὁ ἐρυσίπελας , οὕτως ἐπί φλέγμα ὁ οἴδημα γίγνομαι χαῦνος τις ὄγκος ἀνώδυνος . οἶδα δέ δήπου καί ἄλλος οἴδημα γίγνομαι περί ὁ πούς ἐν ὑδερικός διάθεσις καί φθόη καί καχεξία ἕτερος ἰσχυρός . ἐπί ἐκεῖνος μέν οὖν σύμπτωμα εἰμί ὁ οἴδημα ὁ κατέχω πλῆθος ὁ ἄνθρωπος , οὐδέ εἷς ἴδιος ἐξαιρετός θεραπεία δέω . ἀρκέω γάρ , εἴπερ ἄρα , τηνικαῦτα ἀνατρίβω ὁ σκέλος ποτέ μέν διά ὀξυροδίνος , ποτέ δέ διά ἔλαιον καί ἅλς , ἤ καί αὐτός ὁ ὀξυρόδινον ὁ ἅλς ἐπεμβάλλω . διά δέ ὁ φλεγματώδης χυμός ἐπιρρέω μόριον συνίστημι οἴδημα , ἱκανός ἐνίοτε καί σπόγγος μόνος ὕδωρ βρέχω ὀλίγος ὄξος ἔχω . γίγνομαι δέ ὁ κρᾶσις ἤτοι γε ὡς ἄν καί πίνω τις ἤ οὐ πολύς γε οὗτος πολύς ἔχω ὁ ὄξος . ἐφοράω δέ χρή ὁ σπόγγος ἐκ ὁ κάτω μέρος ἄρχω καί ἄνω τελευτάω . καινός δέ εἰμί πάντως , εἰ μέλλω τις χρηστός ἐργάζομαι · μή πάρειμι δέ σύ καινός , διαρρύπτω χρή καί καθαίρω ὁ ἐπιτυγχάνω νίτρον τε καί ἀφρόνιτρον καί ὁ καλέω κονία στακτός . μή καθίστημι δέ ἐπί ὅδε ὁ οἴδημα , ἐπειδάν αὖθις ἐπιδέω , ἐπεμβάλλω καί βραχύς ὁ στυπτηρία καί σπόγγος καινός προσφέρω · εἰ δέ οὐ ἔχω καινός , ἀγαθός χράω οὗτος δή ὁ καλέω πρός ὁ πολύς ἐλλύχνιον . μαλακός δέ εἰμί πρό πᾶς , ὁποῖος ὁ Ταρσικός · εἰ δέ ἐκεῖνος τις εὐπορέω , θαρσέω χράω · ἀγαθός γάρ ἐνεργέω ὁ σπόγγος . δεύω δέ δηλονότι ὁ ὁ στυπτηρία ἔχω ὀξύκρατον καί ἐπιδέω , καθότι προλέγω , κάτωθεν ἄνω . σφίγγω δέ οὕτως σύμμετρος , ὡς ἐν κάταγμα , καί μάλα μέν ὁ κάτω πρῶτος · κατά βραχύς δέ ἐκλύω ὁ σφίγξις · οὐ μήν εἰς τοσοῦτος γε , ὡς χαλαρός γίγνομαι τις μέρος ὁ ἐπίδεσις . ἀγαθός δέ φάρμακον εἰς οὗτος καί ὁ γλαύκιον αὐτός τε κατά ἑαυτοῦ διά ὀξύκρατον λύω , ἔτι τε μάλα ὁ διά ﻿ αὐτός συντίθημι ἡμέτερος φάρμακον , ὅς ὁ σύνθεσις ἔχω ἐν ὁ περί ὁ φάρμακον πραγματεία λέγω . εἰμί δέ ἐγώ μέχρι δεῦρο τρεῖς , ὁ τε περί ὁ ἁπλόος , καί μετά οὗτος ὁ περί ὁ σύνθεσις αὐτός , εἶτα ὁ περί ὁ εὐπόριστος . ἔοικα δέ καί τέταρτος ἄλλος ποιέω , ἐπειδή καί πολύς ὁ ἑταῖρος οὕτως ἀξιόω · ἐν ὅς περί ὁ κοινός καί ἴδιος ἕκαστος μόριον καί πάθος φάρμακον ὁ λόγος εἰμί ἐγώ . ἀλλά οὗτος γε ὁ διά ὁ γλαυκίης φάρμακον οὐ οἴδημα μόνος , ἀλλά καί πολύς δή μάλα αὐτός ἐρυσίπελας τε ὁ φλεγμονή ἄρχω ἰάομαι , καί μάλα ὁ θερμός . εὔδηλος δέ ὅτι καί ὁ ἐρυσιπελατώδης φλεγμονή ἐρυσίπελας τε ὁ φλεγμονώδης θεραπεύω αὐτός οὗτος ὁ φάρμακον . οὐ μήν ὁ τε σκιρρέω ἤδη ὁ φλεγμονή ἤ ὁ ψύχω ὁ ἐρυσίπελας , οὔτε ὅλος οὐδείς διάθεσις σκιρρόδερος · περί ὅς λέγω μέν τις εἰͅν ὁ πέμπτος περί ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις , λέγω δέ καί νῦν . ὁ μέν γάρ χυμός ὁ ὁ τοιοῦτος πάθος ἐργάζομαι ἤτοι γλίσχρος εἰμί ἤ παχύς , ἤ ἀμφότερος . ὁ θεραπεία δέ αὐτός κοινός ὁ σκοπός ἐκκενόω ὁ περιέχω ἐν ὁ μόριον παρά φύσις ἅπας . ἴδιος δέ ὁ τρόπος ὁ κένωσις · ἀπορρύπτω γάρ αὐτός χρή δύσλυτος ἐμπλάσσω . ἐάν οὖν ἀθρόος ἕλκω τε καί διαφορέω φάρμακον ἐγχειρέω τις κενόω , ἄνευ ὁ μαλάσσω τε καί χέω ὁ ὑγραίνω καί θερμαίνω , ἐν ὀλίγος μέν ἡμέρα ὁ πρῶτος ἀξιόλογος ἐπίδοσις δοκέω λαμβάνω ὁ θεραπεία , ὁ γε μήν ὑπόλοιπος ὁ διάθεσις ἀνίατος εἰμί · διαφορέω γάρ ἅπας ὁ λεπτομερής κατά αὐτός , ὅμοιος τις πῆξις λιθώδης ὁ λοιπός λαμβάνω . καί γάρ οὖν καί ὁ ἐν ὁ ἀρθρῖτις πῶρος ὁ γένεσις ἐκ ὑγρός παχύς εἰμί καί γλίσχρος μή κατά βραχύς διαφορέω , ἀλλά ἀθρόος ξηραίνω ὑπό βίαιος φάρμακον . οὕτως δέ εἰͅν ὁ νεφρός ὁ λίθος γεννάω , κατοπτάω ἐν αὐτός χυμός παχύς καί γλίσχρος . διά οὗτος οὖν ἐπί ὁ σκιρρωδός διάθεσις οὐδείς ὁ ἰσχυρός θερμαίνω ἤ ξηραίνω φάρμακον ἁρμόζω , μόνος δέ ὅσος μετά ὁ μαλάσσω ἱκανός διαφορέω εἰμί , οἷος ὁ ἐλάφειος μυελός καί μόσχειος καί στέαρ αἴγειος τε καί ταύρειος καί λεόντειος , ἔτι τε πρός οὗτος ἀμμωνιακόν θυμίαμα καί βδέλλιον ἑκάτερος , καί μάλα ὁ Σκυθικός ὅσος περ ὑγρός εἰμί . ὡσαύτως δέ καί ὁ στύραξ ὁ ὑγρός ἀγαθός ὁ ξηρός . οὗτος οὖν προσέχω ὁ σκοπός καί ὁ ἐπιπλέκω διάθεσις ἰάομαι δύναμαι , κατά ὁ λέγω ἤδη πολλάκις ἐπί πᾶς ὁ σύνθετος πάθος μέθοδος .