galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 10.1
Ἐπὶ μὲν δὴ τῶν ἐφημέρων πυρετῶν ἁπλῆ τίς ἐστιν ἡ παρὰ φύσιν ἐν τῷ σώματι διάθεσις , ὡς ἂν τῶν πρῶτον ἐργασαμένων αἰτίων αὐτοὺς οὐκ ἔτ’ ὄντων . ἐφ’ ὧν δ’ ἐστὶν ἔτι τὸ ποιοῦν αἴτιον , οὐκ ἐπὶ τούτων οὔθ’ ἡ διάθεσις οὔθ’ ἡ ἴασις ἁπλῆ . χρὴ γὰρ τὸ μὲν ἤδη γεγονὸς τοῦ πυρετοῦ λύειν ἐκ τῆς οἰκείας ἐνδείξεως αὐτοῦ , τὸ δὲ γεννησόμενον ἀποτρέπειν τε καὶ κωλύειν γενέσθαι · κωλυθήσεται δὲ τῆς ποιούσης αἰτίας αὐτὸ τελέως ἐκκοπείσης . ὥστ’ ἐν μὲν τοῖς ἐφημέροις ἡ τῶν πρακτέων ἔνδειξις ἐκ τοῦ πυρετοῦ μάλισθ’ ἡμῖν ἔσται , συνεπισκοπουμένοις αὐτῷ φύσιν καὶ ἡλικίαν καὶ ἔθος , ὥραν τε καὶ κατάστασιν καὶ χώραν καὶ δύναμιν . ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ὅσοι τὴν ἀνάπτουσαν αὐτοὺς αἰτίαν ἔχουσιν ἔνδον ὁ πρῶτος σκοπὸς τῆς ἐνδείξεως ἀπὸ τῆς αἰτίας ἐστίν . εἴπερ οὖν ὀρθῶς ἡμῖν ἐδείχθη σῆψις χυμῶν αἰτία τῶν πολυημέρων εἶναι πυρετῶν , ταύτην ἰάσασθαι χρὴ πρώτην , οὐκ ἀμελοῦντας οὐδὲ τοῦ σβεννύναι τὸν ἐξ αὐτῆς ἀνῆφθαι φθάσαντα πυρετόν . εἰ μὲν οὖν εἰς ταὐτὸ συμβαίνοι τά τε τοῦ πυρετοῦ σβεστήρια καὶ τὰ τῆς αἰτίας ἀλεξητήρια , τὸ δηλούμενον ὑπ’ ἀμφοῖν ἓν ὂν ἑτοίμως πρακτέον . εἰ δὲ ἡ τῶν ἤδη γεγονότων πυρετῶν ἴασις αὐξάνει τὴν ἀνάπτουσαν αὐτοὺς αἰτίαν , ἢ τὰ τὴν αἰτίαν ἐκκόπτοντα παροξύνει τοὺς πυρετοὺς , ἐπισκεπτέον ἀκριβῶς ὑπὲρ τῆς τῶν βοηθημάτων ἰδέας . ἐπίσκεψις δ’ ἀκριβὴς ἄν σοι γένηται διελομένῳ τὴν ὅλην σκέψιν εἰς τρεῖς τούτους σκοποὺς , ἆρά γε τὸν πυρετόν ἐστι μόνον ἰατέον ἀμελοῦντα τῆς αἰτίας , ἢ τὴν αἰτίαν ἐκκοπτέον οὐδὲν φροντίζοντα τοῦ πυρετοῦ , ἢ τὸ μὲν πλεῖστον τῶν βοηθημάτων ὡς πρὸς θάτερον αὐτῶν ἐστὶ ποιητέον , οὐκ ἀμελητέον δ’ οὐδὲ τοῦ λοιποῦ . τὸ μὲν οὖν πρῶτον τῶν ῥηθέντων οὐκ ἐπαινέσομεν · εἰ γὰρ οἷς ἂν ἰώμεθα βοηθήμασι τὸ γενώμενον ἀεὶ τοῦ πυρετοῦ , ταῦθ’ ἡμῖν αὐξήσει τὴν ποιοῦσαν αὐτὸν αἰτίαν , οὔτ’ ἀναιρήσομέν ποτε τὴν γένεσιν αὐτοῦ οὔτε τὸ μέγεθος καθαιρήσομεν · ἥ τε γὰρ γένεσις ἀκολουθήσει τῇ ποιούσης αἰτίας ἰδέᾳ τό τε μέγεθος ἐκείνῃ συναυξηθήσεται . τὸ δὲ δεύτερον τῶν ῥηθέντων εἰ διορισώμεθα , γένοιτ’ ἂν ἡμῖν χρηστόν . εἰ μὲν γὰρ ἀφόρητον εἴη τῷ κάμνοντι τὸ τοῦ πυρετοῦ μέγεθος , οὐ χρὴ δι’ ὧν τὴν αἰτίαν ἐκκόπτομεν αὐξάνειν τὸν πυρετόν . ἅμα γὰρ , ὡς ἔοικεν , ἀναιρήσομεν ἀμφοτέρους , τόν τε πυρετὸν καὶ τὸν ἄνθρωπον . εἰ δ’ οὕτως εἴη μέτριος ὁ πυρετὸς ὥστε μὴ προκαταλῦσαι τὴν δύναμιν τοῦ νοσοῦντος ἐν ᾧ χρόνῳ πρὸς τὴν αἰτίαν ἐνιστάμεθα μόνην , οὐκ ἀπόβλητος ὁ τοιοῦτος ἂν εἴη τρόπος . οὐκ ἀπόβλητος δὲ οὐδὲ ὁ τρίτος , ἀνθίστασθαι μὲν κελεύων τῷ μείζονα τὴν ἀξίαν ἔχοντι , μὴ μέντοι μηδὲ θατέρου παντάπασιν ἀμελεῖν . ὡς τὰ πολλὰ μὲν οὖν ἡ αἰτία μείζονα τὴν ἰσχὺν ἔχει . γένοιτο δ’ ἄν ποτε τηλικοῦτον τοῦ πυρετοῦ τὸ μέγεθος ὡς ὑπόγυιον ἐπιφέρειν τὸν ὄλεθρον , εἰ μή τις αὐτὸ κωλύσειεν · ἥνικα γε χρὴ τοῦτ’ ἐκκόψαντας πρότερον , ἐπὶ τὴν τῆς αἰτίας ἀναίρεσιν ἰέναι . ταυτὶ μὲν οὖν , ὦ Εὐγενιανὲ , διωρίσθω σοι κατ’ ἀρχὰς εὐθέως ὑπὲρ τῶν ἐναντίων ἐνδείξεων . ἐπεὶ δ’ ἐν τῷ ταύτας ἐξετάζειν οὐ σμικρὰν μοῖραν εἰς τὸ σωθῆναι τὸν ἄνθρωπον ἡ δύναμις ἔχειν ἐφάνη , γίγνοιτ’ ἄν σοι καὶ ἥδε σκοπὸς οὐ σμικρὸς εἰς τὴν τῶν πρακτέων εὕρεσιν . ὥστε εἶναι τοὺς πρώτους τρεῖς σκοποὺς ἐνδεικτικοὺς τῶν ποιητέων ἐν τοῖς ὑποκειμένοις τῇ σκέψει πυρετοῖς · ἕνα μὲν οὖν αὐτὸν τὸν πυρετὸν , ἕτερον δὲ τὴν γεννῶσαν αὐτὸν αἰτίαν , καὶ τρίτον τὴν δύναμιν . ἀλλὰ τοὺς μὲν δύο πρώτους σκοποὺς ἀναιρεῖν προσήκει , φυλάττειν δὲ τὸν τρίτον . ἔσται δή σοι κᾀνθάδε πάλιν ἡ αὐτὴ σκέψις ἣν μικρὸν ἔμπροσθεν ἐσκέψω , παραβάλλοντι τῇ δυνάμει τόν τε πυρετὸν ἐν μέρει καὶ τὴν αἰτίαν , εἶτα εἰ μὲν τῶν αὐτῶν ἄμφω δέοιντο βοηθημάτων , ἑτοίμως λαμβάνοντι , μαχομένων δὲ τῶν ἐνδείξεων , ἤτοι τὴν ἀπὸ τῆς δυνάμεως ἢ τὴν ἀπὸ τῆς αἰτίας ἢ τοῦ πυρετοῦ προαιρουμένῳ , ἢ τῷ μὲν ἰσχυροτέρῳ μᾶλλον ἑπομένῳ , μὴ μέντοι γ’ ἀμελοῦντι μηδὲ τῶν ὑπολοίπων . ἐκ γάρ τοι τῶν τοιούτων διορισμῶν διδαχθήσῃ πρώτως μὲν τὴν αἰτίαν ἐκκόπτειν καὶ τὸν πυρετὸν , ὅταν στοχαζομένῳ σοι φαίνηται τοῖς τοιούτοις ἰάμασιν ἡ δύναμις ἐξαρκοῦσα · πρώτην δ’ αὖ πάλιν ῥωννύναι τὴν δύναμιν , ὅταν ἄῤῥωστος οὖσα μὴ φέρῃ τά τε τῆς αἰτίας καὶ τὰ τοῦ πυρετοῦ βοηθήματα . καὶ μέντοι καὶ πάντων ἅμα στοχάζεσθαί ποτε δυνατὸν , ὡς ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐπί τε τοῦ πυρετοῦ καὶ τῆς αἰτίας ἐδείχθη .
Lemmas: ἐπί μέν δή ὁ ἐφήμερος πυρετός ἁπλόος τις εἰμί ὁ παρά φύσις ἐν ὁ σῶμα διάθεσις , ὡς ἄν ὁ πρῶτος ἐργάζομαι αἴτιος αὐτός οὐ ἔτι εἰμί . ἐπί ὅς δέ εἰμί ἔτι ὁ ποιέω αἴτιος , οὐ ἐπί οὗτος οὔτε ὁ διάθεσις οὔτε ὁ ἴασις ἁπλόος . χρή γάρ ὁ μέν ἤδη γίγνομαι ὁ πυρετός λύω ἐκ ὁ οἰκεῖος ἔνδειξις αὐτός , ὁ δέ γεννάω ἀποτρέπω τε καί κωλύω γίγνομαι · κωλύω δέ ὁ ποιέω αἰτία αὐτός τέλειος ἐκκόπτω . ὥστε ἐν μέν ὁ ἐφήμερος ὁ ὁ πράσσω ἔνδειξις ἐκ ὁ πυρετός μάλα ἐγώ εἰμί , συνεπισκοπέω αὐτός φύσις καί ἡλικία καί ἔθος , ὥρα τε καί κατάστασις καί χώρα καί δύναμις . ἐν δέ ὁ ἄλλος ὅσος ὁ ἀνάπτω αὐτός αἰτία ἔχω ἔνδον ὁ πρῶτος σκοπός ὁ ἔνδειξις ἀπό ὁ αἰτία εἰμί . εἴπερ οὖν ὀρθός ἐγώ δείκνυμι σῆψις χυμός αἰτία ὁ πολυήμερος εἰμί πυρετός , οὗτος ἰάομαι χρή πρῶτος , οὐ ἀμελέω οὐδέ ὁ σβέννυμι ὁ ἐκ αὐτός ἀνάπτω φθάνω πυρετός . εἰ μέν οὖν εἰς αὐτός συμβαίνω ὁ τε ὁ πυρετός σβεστήριος καί ὁ ὁ αἰτία ἀλεξητήριος , ὁ δηλέομαι ὑπό ἄμφω εἷς εἰμί ἑτοῖμος πράσσω . εἰ δέ ὁ ὁ ἤδη γίγνομαι πυρετός ἴασις αὐξάνω ὁ ἀνάπτω αὐτός αἰτία , ἤ ὁ ὁ αἰτία ἐκκόπτω παροξύνω ὁ πυρετός , ἐπισκοπέω ἀκριβής ὑπέρ ὁ ὁ βοήθημα ἰδέα . ἐπίσκεψις δέ ἀκριβής ἐάν σύ γίγνομαι διαιρέω ὁ ὅλος σκέψις εἰς τρεῖς οὗτος σκοπός , ἆρα γε ὁ πυρετός εἰμί μόνος ἰατέον ἀμελέω ὁ αἰτία , ἤ ὁ αἰτία ἐκκοπτέον οὐδείς φροντίζω ὁ πυρετός , ἤ ὁ μέν πολύς ὁ βοήθημα ὡς πρός ἕτερος αὐτός εἰμί ποιέω , οὐ ἀμελητέος δέ οὐδέ ὁ λοιπός . ὁ μέν οὖν πρῶτος ὁ λέγω οὐ ἐπαινέω · εἰ γάρ ὅς ἄν ἰάομαι βοήθημα ὁ γίγνωμαι ἀεί ὁ πυρετός , οὗτος ἐγώ αὐξάνω ὁ ποιέω αὐτός αἰτία , οὔτε ἀναιρέω ποτέ ὁ γένεσις αὐτός οὔτε ὁ μέγεθος καθαιρέω · ὁ τε γάρ γένεσις ἀκολουθέω ὁ ποιέω αἰτία ἰδέα ὁ τε μέγεθος ἐκεῖνος συναυξάνω . ὁ δέ δεύτερος ὁ λέγω εἰ διορίζω , γίγνομαι ἄν ἐγώ χρηστός . εἰ μέν γάρ ἀφόρητος εἰμί ὁ κάμνω ὁ ὁ πυρετός μέγεθος , οὐ χρή διά ὅς ὁ αἰτία ἐκκόπτω αὐξάνω ὁ πυρετός . ἅμα γάρ , ὡς ἔοικα , ἀναιρέω ἀμφότερος , ὁ τε πυρετός καί ὁ ἄνθρωπος . εἰ δέ οὕτως εἰμί μέτριος ὁ πυρετός ὥστε μή προκαταλύω ὁ δύναμις ὁ νοσέω ἐν ὅς χρόνος πρός ὁ αἰτία ἐνίστημι μόνος , οὐ ἀπόβλητος ὁ τοιοῦτος ἄν εἰμί τρόπος . οὐ ἀπόβλητος δέ οὐδέ ὁ τρίτος , ἀνθίστημι μέν κελεύω ὁ μέγας ὁ ἀξία ἔχω , μή μέντοι μηδέ ἕτερος παντάπασι ἀμελέω . ὡς ὁ πολύς μέν οὖν ὁ αἰτία μέγας ὁ ἰσχύς ἔχω . γίγνομαι δέ ἄν ποτέ τηλικοῦτος ὁ πυρετός ὁ μέγεθος ὡς ὑπόγυιος ἐπιφέρω ὁ ὄλεθρος , εἰ μή τις αὐτός κωλύω · ἑνίζω γε χρή οὗτος ἐκκόπτω πρότερος , ἐπί ὁ ὁ αἰτία ἀναίρεσις ἔρχομαι . οὗτος μέν οὖν , ὦ Εὐγενιανός , διορίζω σύ κατά ἀρχή εὐθύς ὑπέρ ὁ ἐναντίος ἔνδειξις . ἐπεί δέ ἐν ὁ οὗτος ἐξετάζω οὐ μικρός μοῖρα εἰς ὁ σῴζω ὁ ἄνθρωπος ὁ δύναμις ἔχω φαίνω , γίγνομαι ἄν σύ καί ὅδε σκοπός οὐ μικρός εἰς ὁ ὁ πράσσω εὕρεσις . ὥστε εἰμί ὁ πρῶτος τρεῖς σκοπός ἐνδεικτικός ὁ ποιητής ἐν ὁ ὑπόκειμαι ὁ σκέψις πυρετός · εἷς μέν οὖν αὐτός ὁ πυρετός , ἕτερος δέ ὁ γεννάω αὐτός αἰτία , καί τρίτος ὁ δύναμις . ἀλλά ὁ μέν δύο πρῶτος σκοπός ἀναιρέω προσήκω , φυλάσσω δέ ὁ τρίτος . εἰμί δή σύ ἐͅνθάδε πάλιν ὁ αὐτός σκέψις ὅς μικρός ἔμπροσθεν σκοπέω , παραβάλλω ὁ δύναμις ὁ τε πυρετός ἐν μέρος καί ὁ αἰτία , εἶτα εἰ μέν ὁ αὐτός ἄμφω δέω βοήθημα , ἑτοῖμος λαμβάνω , μάχομαι δέ ὁ ἔνδειξις , ἤτοι ὁ ἀπό ὁ δύναμις ἤ ὁ ἀπό ὁ αἰτία ἤ ὁ πυρετός προαιρέω , ἤ ὁ μέν ἰσχυρός μάλα ἕπομαι , μή μέντοι γε ἀμελέω μηδέ ὁ ὑπόλοιπος . ἐκ γάρ τοι ὁ τοιοῦτος διορισμός διδάσκω πρῶτος μέν ὁ αἰτία ἐκκόπτω καί ὁ πυρετός , ὅταν στοχάζομαι σύ φαίνω ὁ τοιοῦτος ἴαμα ὁ δύναμις ἐξαρκέω · πρῶτος δέ αὖ πάλιν ῥώννυμι ὁ δύναμις , ὅταν ἄρρωστος εἰμί μή φέρω ὁ τε ὁ αἰτία καί ὁ ὁ πυρετός βοήθημα . καί μέντοι καί πᾶς ἅμα στοχάζομαι ποτέ δυνατός , ὡς ὀλίγος ἔμπροσθεν ἐπί τε ὁ πυρετός καί ὁ αἰτία δείκνυμι .