galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 13.11
Ἐπεὶ δὲ , ὡς ἀεὶ λέγομεν , οὐχ ἱκανόν ἐστιν αὐτὰ μόνον γινώσκειν τὰ καθόλου χωρὶς τοῦ γεγυμνάσθαι περὶ τὰ κατὰ μέρος , οὕτω καὶ νῦν πράξομεν οὐ διὰ πάντων τῶν κατὰ μέρος ἰόντες , ἀλλ’ ὅσα περ ἂν ἡμῖν ἱκανὰ δόξῃ τοῖς ἀναγνωσομένοις αὐτὰ γενήσεσθαι . ὑποκείσθω τοίνυν ἧπαρ ἀρχόμενον φλεγμαίνειν καὶ ζητείσθω τίς ἀρίστη θεραπεία γενήσεται τοῦ πάθους . ἐπισκέπτου δὴ πρῶτον μὲν ἁπάντων , ἀφ’ ὧν εἶπον ὁρμώμενος , εἰ δεῖται κενώσεως τὸ πᾶν σῶμα . κᾂν εὕροις δεόμενον , ἐφεξῆς σκέπτου τὴν ῥώμην τοῦ κάμνοντος , εἰ δύναται κένωσιν ἀθρόαν ἐνεγκεῖν . ἔστω δὴ πρότερον ἐῤῥῶσθαι τὴν δύναμιν · ἐφεξῆς σκέπτου τὴν ἡλικίαν . εἰ γὰρ παιδίον εἴη , τὴν διὰ φλεβοτομίας οὐκ οἴσει κένωσιν , ὡς ἔμπροσθεν ἐδείχθη · κατὰ μὲν τὸν τῆς ἥβης καιρὸν οἱ παῖδες ἤδη φέρουσι τὴν διὰ τῆς φλεβοτομίας κένωσιν . ἀντισπαστέον οὖν ἅμα καὶ κενωτέον τὸ φερόμενον ἐπὶ τὸ ἧπαρ αἷμα τῇ φλεβοτομίᾳ , κατὰ τὸν δεξιὸν ἀγκῶνα τὴν ἔνδον φλέβα τέμνοντες , ἐπεὶ κατ’ εὐθὺ καὶ δι’ εὐρείας ὁδοῦ τῇ κοίλῃ καλουμένῃ κοινωνεῖ · μὴ φαινομένης δὲ ταύτης τὴν μέσην τέμνειν · εἰ δὲ μήτ’ αὐτὴ φαίνοιτο , τὴν λοιπὴν καὶ τρίτην . τὸ δὲ ποσὸν τῆς κενώσεως ἔκ τε τῆς κατὰ τὸ πλῆθος εὑρήσεις ποσότητος , ὅσα τ’ ἄλλα κατὰ τὸν ἔμπροσθεν εἴρηται λόγον , ἡλικία τε καὶ φύσις ὥρα τε καὶ χώρα καὶ ἔθος , ἔτι τε πρὸ τούτων καὶ ἡ δύναμις τοῦ κάμνοντος . ἐφ’ ἁπάντων γὰρ ταῦτα κοινά . τὸ δ’ ἤτοι τὴν ἔνδον ἢ τὴν μέσην ἢ τὴν ὠμιαίαν φλέβα τέμνειν , ἢ τὴν παρὰ τὸ σφυρὸν , ἢ τὴν ἐν ἰγνύϊ , παρὰ τοῦ πεπονθότος μορίου τὴν ἔνδειξιν ἔχει . καὶ διώρισται μὲν ἤδη κᾀν τοῖς περὶ φλεβοτομίας ὑπὲρ τῶν τοιούτων ἁπασῶν κενώσεων · εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν ὅσον εἰς τὰ παρόντα χρήσιμον , αὐτό τε τοῦτο πρῶτον , ὡς οὐκ ἀγκεῖ μόνον ὅτι κενωτέον ἐστὶν ἐξευρεῖν , ὡς ἂν φαῖεν οἱ τὴν ἀμέθοδον αἵρεσιν μετιόντες , οὐδὲν φροντίζοντες τῆς διαφορᾶς τῶν πεπονθότων μορίων . οὐ γὰρ ὁ λόγος μόνον , ἀλλὰ καὶ ἡ πεῖρα δείκνυσιν ἄλλην ἄλλῳ μορίῳ κένωσιν ἁρμόττουσαν . ἐθεάσω γοῦν ἐνίους τῶν ἀρξαμένων φλεγμαίνειν ὀφθαλμοὺς αὐτῷ μόνῳ τῷ καθαρθῆναι διὰ τῆς κάτω γαστρὸς ἡμέρᾳ μιᾷ θεραπευθέντας . ὅπερ ἐὰν ἐφ’ ἥπατος ἀρχομένου φλεγμαίνειν ἐπιχειρήσῃ τις πρᾶξαι , μεγίστην ἐργάσεται τὴν φλεγμονὴν , ὥσπερ γε καὶ εἰ τῶν νεφρῶν ἢ τῆς κύστεως φλεγμαίνειν ἀρξαμένων οὐρητικὰ ποτίζοι φάρμακα καταμήνιά τε κινοῖ μήτρας φλεγμαινούσης · ἀντισπᾷν γὰρ χρὴ τῶν ἀρχομένων ῥευματίζεσθαι ποῤῥωτάτω τὸ περιττὸν , οὐχ ἕλκειν ἐπ’ αὐτά . κατὰ τοῦτον οὖν τὸν λόγον οὐδὲ γαστρὸς οὐδ’ ἐντέρων ἀρξαμένων φλεγμαίνειν ὑπηλάτῳ χρῆσθαι προσήκει . τὴν δ’ αὐτὴν ἔνδειξιν ἔχει τούτοις μὲν μήτρα , τοῖς δ’ οὐρητικοῖς ὀργάνοις αἰδοῖα . τό γε μὴν ἐμέτοις χρῆσθαι τῶν αἰδοίων πεπονθότων ἀντισπαστικόν ἐστι βοήθημα . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον ἐπὶ μὲν τοῖς κατὰ τὴν κεφαλὴν ἅπασιν ὑπήλατον φάρμακον , ὅσα δὲ κατὰ τὸν φάρυγγα καὶ οὐρανίσκον , ἢ τὴν ὑπερώαν , ἢ τὴν γλῶτταν , ἢ ὅλως κατὰ τὸ στόμα φλεγμαίνειν ἄρχεται , φυλακτέον ἐπὶ τούτων ἁπάντων τοὺς καλουμένους ἀποφλεγματισμούς . ὅμοιον γὰρ τοῦτο τῷ καθαίρειν κάτω τῶν ἐντέρων πεπονθότων καὶ τῷ · ﻿ οὖρα κινεῖν τῶν κατὰ τοὺς νεφροὺς ἢ κύστιν ἐχόντων κακῶς , ἢ ἐμέτους τῶν κατὰ τὸν στόμαχον . ἄμεινον οὖν ἐπὶ τὴν ῥῖνα παροχετεύειν , ἀρχομένων τῶν κατὰ τὸ στόμα μορίων φλεγμαίνειν . οὕτω δὲ καὶ φλέβα τέμνειν , εἰ μὲν ταῦτα πεπόνθοι , τὴν ὠμιαίαν ἐν χειρὶ , καὶ ταύτης μὴ φαινομένης τὴν μέσην · εἰ δ’ ἧπαρ ἢ θώραξ ἢ πνεύμων ἢ καρδία , τὴν ἔνδον . ἐπὶ δὲ συνάγχης πρώτας μὲν τὰς ἐν χερσὶ , δευτέρας δὲ τὰς ὑπὸ τὴν γλῶτταν . τῶν δὲ κατ’ ἰνίον πασχόντων καὶ τὴν ἐν ἀγκῶνι μὲν , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τὴν ἐν τῷ μετώπῳ . ἐπὶ δὲ νεφρῶν καὶ κύστεως αἰδοίου τε καὶ μήτρας τὰς ἐν τοῖς σκέλεσι , μάλιστα μὲν τὰς κατὰ τὴν ἰγνύαν , εἰ δὲ μὴ , τὰς παρὰ σφυρόν . ἀεὶ δ’ ἐπὶ πάντων τὰς κατ’ εὐθύ . τοῦ μὲν ἥπατος ἀρχομένου φλεγμαίνειν , τὰς ἐν τῇ δεξιᾷ χειρὶ , τοῦ δὲ σπληνὸς , ἔμπαλιν . ὥστ’ εὐθὺς ἡ διαφορὰ τῶν κενώσεων πρῶτον κατὰ τὴν τῶν μορίων διαφορὰν ὑπαλλάττεται · καὶ δῆλον ὅτι τὸ κοινὸν τῆς ἐνδείξεως οὐ μᾶλλον ὠφελείας ἢ βλάβης αἴτιον . ὅτι μὲν γὰρ κενωτέον , ἔνδειξις κοινή · τὸ δ’ ὅθεν ἢ ὅπως , οἱ πεπονθότες τόποι διδάσκουσιν . οὕτω γοῦν καὶ οἱ τῶν κώλων ἐπενοήθησαν δεσμοὶ θώρακος ἢ γαστρὸς , ἢ τῶν κατὰ τὸν τράχηλον , ἢ τὴν κεφαλὴν μορίων φλεγμαινόντων . οὐ γὰρ δὴ τὸ φλεγμαῖνόν γε αὐτὸ δήσεις κῶλον , ἀλλ’ ἐπὶ μὲν σκελῶν τὰς χεῖρας , ἐπὶ χειρῶν δὲ τὰ σκέλη .
Lemmas: ἐπεί δέ , ὡς ἀεί λέγω , οὐ ἱκανός εἰμί αὐτός μόνος γιγνώσκω ὁ καθόλου χωρίς ὁ γυμνάζω περί ὁ κατά μέρος , οὕτως καί νῦν πράσσω οὐ διά πᾶς ὁ κατά μέρος ἔρχομαι , ἀλλά ὅσος περ ἄν ἐγώ ἱκανός δοκέω ὁ ἀναγιγνώσκω αὐτός γίγνομαι . ὑπόκειμαι τοίνυν ἧπαρ ἄρχω φλεγμαίνω καί ζητέω τίς ἀγαθός θεραπεία γίγνομαι ὁ πάθος . ἐπισκοπέω δή πρῶτος μέν ἅπας , ἀπό ὅς λέγω ὁρμάω , εἰ δέω κένωσις ὁ πᾶς σῶμα . ἔͅν εὑρίσκω δέω , ἐφεξῆς σκοπέω ὁ ῥώμη ὁ κάμνω , εἰ δύναμαι κένωσις ἀθρόος φέρω . εἰμί δή πρότερος ῥώννυμι ὁ δύναμις · ἐφεξῆς σκοπέω ὁ ἡλικία . εἰ γάρ παιδίον εἰμί , ὁ διά φλεβοτομία οὐ φέρω κένωσις , ὡς ἔμπροσθεν δείκνυμι · κατά μέν ὁ ὁ ἥβη καιρός ὁ παῖς ἤδη φέρω ὁ διά ὁ φλεβοτομία κένωσις . ἀντισπαστέον οὖν ἅμα καί κενωτέον ὁ φέρω ἐπί ὁ ἧπαρ αἷμα ὁ φλεβοτομία , κατά ὁ δεξιός ἀγκών ὁ ἔνδον φλέψ τέμνω , ἐπεί κατά εὐθύς καί διά εὐρύς ὁδός ὁ κοῖλος καλέω κοινωνέω · μή φαίνω δέ οὗτος ὁ μέσος τέμνω · εἰ δέ μήτε αὐτός φαίνω , ὁ λοιπός καί τρίτος . ὁ δέ ποσός ὁ κένωσις ἐκ τε ὁ κατά ὁ πλῆθος εὑρίσκω ποσότης , ὅσος τε ἄλλος κατά ὁ ἔμπροσθεν λέγω λόγος , ἡλικία τε καί φύσις ὥρα τε καί χώρα καί ἔθος , ἔτι τε πρό οὗτος καί ὁ δύναμις ὁ κάμνω . ἐπί ἅπας γάρ οὗτος κοινός . ὁ δέ ἤτοι ὁ ἔνδον ἤ ὁ μέσος ἤ ὁ ὠμιαῖος φλέψ τέμνω , ἤ ὁ παρά ὁ σφυρόν , ἤ ὁ ἐν ἰγνύς , παρά ὁ πάσχω μόριον ὁ ἔνδειξις ἔχω . καί διορίζω μέν ἤδη εἰͅν ὁ περί φλεβοτομία ὑπέρ ὁ τοιοῦτος ἅπας κένωσις · λέγω δέ καί νῦν ὅσος εἰς ὁ πάρειμι χρήσιμος , αὐτός τε οὗτος πρῶτος , ὡς οὐ ἀνακέω μόνος ὅτι κενωτέον εἰμί ἐξευρίσκω , ὡς ἄν φημί ὁ ὁ ἀμέθοδος αἵρεσις μετέρχομαι , οὐδείς φροντίζω ὁ διαφορά ὁ πάσχω μόριον . οὐ γάρ ὁ λόγος μόνος , ἀλλά καί ὁ πεῖρα δείκνυμι ἄλλος ἄλλος μόριον κένωσις ἁρμόζω . θεάομαι γοῦν ἔνιοι ὁ ἄρχω φλεγμαίνω ὀφθαλμός αὐτός μόνος ὁ καθαίρω διά ὁ κάτω γαστήρ ἡμέρα εἷς θεραπεύω . ὅς ἄν ἐπί ἧπαρ ἄρχω φλεγμαίνω ἐπιχειρέω τις πράσσω , μέγας ἐργάζομαι ὁ φλεγμονή , ὥσπερ γε καί εἰ ὁ νεφρός ἤ ὁ κύστις φλεγμαίνω ἄρχω οὐρητικός ποτίζω φάρμακον καταμήνιος τε κινέω μήτρα φλεγμαίνω · ἀντισπάω γάρ χρή ὁ ἄρχω ῥευματίζομαι πόρρω ὁ περισσός , οὐ ἕλκω ἐπί αὐτός . κατά οὗτος οὖν ὁ λόγος οὐδέ γαστήρ οὐδέ ἔντερον ἄρχω φλεγμαίνω ὑπήλατος χράω προσήκω . ὁ δέ αὐτός ἔνδειξις ἔχω οὗτος μέν μήτρα , ὁ δέ οὐρητικός ὄργανον αἰδοῖον . ὁ γε μήν ἔμετος χράω ὁ αἰδοῖον πάσχω ἀντισπαστικός εἰμί βοήθημα . κατά δέ ὁ αὐτός λόγος ἐπί μέν ὁ κατά ὁ κεφαλή ἅπας ὑπήλατος φάρμακον , ὅσος δέ κατά ὁ φάρυγξ καί οὐρανίσκος , ἤ ὁ ὑπερώα , ἤ ὁ γλῶσσα , ἤ ὅλος κατά ὁ στόμα φλεγμαίνω ἄρχω , φυλάσσω ἐπί οὗτος ἅπας ὁ καλέω ἀποφλεγματισμός . ὅμοιος γάρ οὗτος ὁ καθαίρω κάτω ὁ ἔντερον πάσχω καί ὁ · ﻿ οὖρον κινέω ὁ κατά ὁ νεφρός ἤ κύστις ἔχω κακός , ἤ ἔμετος ὁ κατά ὁ στόμαχος . ἀγαθός οὖν ἐπί ὁ ῥίς παροχετεύω , ἄρχω ὁ κατά ὁ στόμα μόριον φλεγμαίνω . οὕτως δέ καί φλέψ τέμνω , εἰ μέν οὗτος πάσχω , ὁ ὠμιαῖος ἐν χείρ , καί οὗτος μή φαίνω ὁ μέσος · εἰ δέ ἧπαρ ἤ θώραξ ἤ πνεύμων ἤ καρδία , ὁ ἔνδον . ἐπί δέ συνάγχη πρῶτος μέν ὁ ἐν χείρ , δεύτερος δέ ὁ ὑπό ὁ γλῶσσα . ὁ δέ κατά ἰνίον πάσχω καί ὁ ἐν ἀγκών μέν , οὐ ἦκα δέ καί ὁ ἐν ὁ μέτωπον . ἐπί δέ νεφρός καί κύστις αἰδοῖον τε καί μήτρα ὁ ἐν ὁ σκέλος , μάλα μέν ὁ κατά ὁ ἰγνύα , εἰ δέ μή , ὁ παρά σφυρόν . ἀεί δέ ἐπί πᾶς ὁ κατά εὐθύς . ὁ μέν ἧπαρ ἄρχω φλεγμαίνω , ὁ ἐν ὁ δεξιός χείρ , ὁ δέ σπλήν , ἔμπαλιν . ὥστε εὐθύς ὁ διαφορά ὁ κένωσις πρῶτος κατά ὁ ὁ μόριον διαφορά ὑπαλλάσσω · καί δῆλος ὅτι ὁ κοινός ὁ ἔνδειξις οὐ μάλα ὠφέλεια ἤ βλάβη αἴτιος . ὅτι μέν γάρ κενωτέον , ἔνδειξις κοινός · ὁ δέ ὅθεν ἤ ὅπως , ὁ πάσχω τόπος διδάσκω . οὕτως γοῦν καί ὁ ὁ κῶλον ἐπινοέω δεσμός θώραξ ἤ γαστήρ , ἤ ὁ κατά ὁ τράχηλος , ἤ ὁ κεφαλή μόριον φλεγμαίνω . οὐ γάρ δή ὁ φλεγμαίνω γε αὐτός δέω κῶλον , ἀλλά ἐπί μέν σκέλος ὁ χείρ , ἐπί χείρ δέ ὁ σκέλος .