galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 4.1
Ἕν τι γένος ἦν νόσου καὶ ἡ τῆς συνεχείας , λύσις , ἐν ἅπασι μὲν τοῦ ζώου τοῖς μέρεσι γινομένη , προσαγορευομένη δ’ οὐχ ὡσαύτως ἐν ἅπασιν . ἕλκος μὲν γὰρ ἐν σαρκώδει μορίῳ , κάταγμα δ’ ἐν ὀστῷ , σπάσμα δ’ ἐν νεύρῳ καλεῖται . τούτου δὲ τοῦ γένους ἐστὶ καὶ τὸ ἀπόσπασμα καὶ τὸ ῥῆγμα καὶ τὸ θλάσμα , τὸ μὲν ἐν συνδέσμῳ γινόμενον , τὰ δ’ ἐν ἀγγείοις τε καὶ μυσὶν ἐκ βιαίας πληγῆς ἢ καταπτώσεως ἤ τινος ἑτέρας ἰσχυρᾶς κινήσεως . ἡ δ’ ἐκχύμωσις ὡς τὰ πολλὰ μὲν ἅμα τῷ θλασθῆναί τε καὶ ῥαγῆναι γίνεται , συμπίπτει δέ ποτε καὶ κατὰ ἀναστόμωσιν ἀγγείων καὶ τὴν καλουμένην ὑπό τινων διαπήδησιν , ἕτερόν τι γένος συνεχείας λύσεως ὑπάρχουσαν τηνικαῦτα . καὶ μὴν καὶ κατὰ ἀνάβρωσιν ἐνίοτε διαφθείρεται τὸ συνεχὲς ἐν τοῖς τοῦ ζώου μέρεσιν · ἀλλ’ ἤδη μικτὴ διάθεσις τοῦτο · συνεφάπτεται γὰρ ἑτέρου γένους νοσήματος , ὑπὸ τὸ ποσὸν τῶν μορίων πεπτωκότος · ὥσπερ ἐπὶ τῶν κοίλων ἑλκῶν ἔμπροσθεν ἐδείκνυμεν . ἔστι γὰρ οὖν καὶ αὐτῶν τούτων ἡ γένεσις διττὴ , ποτὲ μὲν ἐκ περιαιρέσεως ἀποτελουμένη , ποτὲ δὲ ἐξ ἀναβρώσεως · ἀλλ’ ἡ μὲν περιαίρεσις ὅπως γίνεται πρόδηλον · ἡ δὲ ἀνάβρωσις εἰ μὲν ἔνδοθεν ἐξ αὐτοῦ τοῦ ζώου τὴν γένεσιν ἔχει , χυμῶν ἐστι μοχθηρῶν ἔγγονος · εἰ δὲ ἔξωθεν , ἐπὶ φαρμάκοις ἢ πυρὶ συνίσταται . καὶ δὴ καὶ προσέχειν χρὴ τὸν νοῦν , ὥσπερ καὶ πρόσθεν ἐλέγετο , καὶ διορίζεσθαι τὰς ἁπλᾶς διαθέσεις τῶν ἐπιπεπλεγμένων · ἁπλῆν μὲν γὰρ ἐφ’ ἁπλῷ νοσήματι καὶ τὴν θεραπείαν , οὐχ ἁπλῆν δὲ ἐπὶ συνθέτῳ ποιεῖσθαι προσῆκον . ἥτις μὲν οὖν ἐστι μέθοδος ἐπὶ ταῖς τῶν συνθέτων ἰάσεσιν ἔμπροσθεν εἴρηται . χρὴ δ’ οὐ τὸ καθόλου μόνον αὐτῆς ἐκμαθεῖν , ἀλλὰ κᾀν τοῖς κατὰ μέρος γεγυμνάσθαι . καὶ γὰρ οὖν κᾀν τούτοις ἑτέρων ἐστὶ χρεία μεθόδων πολλῶν ὡς ἄν εἴποι τις μερικῶν · ἐφ’ ἑκάστου γὰρ εἴδους νοσήματος ἴδιον εἶδός ἐστι μεθόδου . πάλιν οὖν ὅσον ὑπόλοιπόν ἐστι τῆς τῶν ἑλκῶν ἰάσεως , ἐν τῷδε τῷ γράμματι λεγέσθω τὴν ἀρχὴν ἡμῖν ἐνθένδε ποιησαμένοις . ἕλκος ἅπαν ἤτοι μόνον ἐστὶν αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ , μήτε συνεισβαλούσης αὐτῷ διαθέσεως ἑτέρας μήτε προηγησαμένης μήτε ἀκολουθησάσης , ἢ μετά τινος ἑτέρας ἤτοι μιᾶς ἢ καὶ πλειόνων συνίσταται . καὶ τούτων τῶν διαθέσεων ἔνιαι μὲν οὐ μόνον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐποιήσαντο ἕλκος , ἀλλὰ καὶ νῦν ἔτι καὶ μεῖζον ἐργάζονται · τινὲς δὲ τὸν ὧν οὐκ ἄνευ λόγον ἔχουσιν ὡς πρὸς τὴν ἴασιν · ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων εἴρηται πρόσθεν , ὑπὲρ δὲ τῶν μεῖζον ἐργαζομένων τὸ ἕλκος ἐν τῷδε λεχθήσεται . διττὸς μὲν οὖν ὁ ἐπ’ αὐτῶν σκοπὸς , ἢ ἐκκόψαι τελείως ἐκ τοῦ σώματος τὰς τοιαύτας διαθέσεις , ἢ νικῆσαι τὴν ἀπ’ αὐτῶν βλάβην . ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐπειδὰν σμικρὰ παντελῶς ἡ διάθεσις ὑπάρχῃ , δυνατὸν ἐργάσασθαι · μεγάλης δ’ οὔσης . τὸ ἕλκος εἰς οὐλὴν ἀγαγεῖν οὐκ ἐνδέχεται , πρὶν ἐκείνην ἰάσασθαι . τίνες οὖν αἱ τοιαῦται διαθέσεις καὶ πόσαι σκεπτέον ἡμῖν ἀκριβῶς ἐνθένδε ποθὲν ἀρξαμένοις ὅθεν κᾀν τοῖς ἔμπροσθεν ἠρξάμεθα . πᾶν ἕλκος , εἴτε μετὰ κοιλότητος εἴτε καὶ μόνον ὑπάρχει , τῆς θ’ ὑποκειμένης σαρκὸς δεῖται κατὰ φύσιν ἐχούσης καὶ μηδενὸς μεταξὺ παρεμπίπτοντος εἰς τὰ κολληθησόμενα χείλη , καθάπερ πολλάκις γίνεται , τρίχα καὶ ψάμμον καὶ ῥύπον , ἔλαιόν τε καί τι τοιοῦτον ἕτερον ἐμποδίσαι τὴν κόλλησιν , ἀλλὰ ταῦτα μὲν οἷον συμπτώματά τινα τῶν ἑλκῶν ἐστι , κωλῦσαι μὲν ὁπότε παρείη τὴν ἴασιν δυνάμενα , ποιῆσαι δ’ , εἰ μὴ παρείη , μὴ δυνάμενα . τῆς δ’ ὑποκειμένης σαρκὸς ἡ διάθεσις αἰτίας λόγον ἔχει πρὸς τὸ γινόμενον · ἐξ αὐτῆς γὰρ καὶ διὰ αὐτὴν ἥ τε κόλλησις τῶν διεστώτων καὶ ἡ σάρκωσις τῶν κοίλων γίνεται . χρὴ τοίνυν ταύτην ἀκριβῶς κατὰ φύσιν ἔχειν , ἵν’ ἑκάτερον ἐκείνων ἀμέμπτως ἐπιτελῆται · τὸ καλῶς δ’ ἔχειν αὐτὴν κατὰ τὴν οἰκείαν ὑπάρχει κρᾶσιν ; ὥσπερ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν . εὔκρατον μὲν οὖν ἀκριβῶς εἶναι προσήκει τὴν ὑποκειμένην σάρκα πρὸς κόλλησίν τε καὶ σάρκωσιν ἑλκῶν . ἆρ’ οὖν ἀρκεῖ τοῦτο μόνον , ἢ καὶ τὸ ἐπιῤῥέον αἷμα χρηστὸν καὶ σύμμετρον εἶναι χρή ; ἐμοὶ μὲν καὶ τοῦτο παντὸς μᾶλλον ἀληθὲς εἶναι δοκεῖ · τό τε γὰρ διεφθαρμένον αἷμα τοσοῦτον ἀποδεῖ πρὸς κόλλησιν ἢ γένεσιν σαρκὸς ἐπιτήδειον ὑπάρχειν , ὥστ’ αὐτὸ πολλάκις ἀναβιβρώσκειν καὶ ἑλκοῦν τὸ σῶμα · τό τε πολὺ πλάδον ἐν τοῖς ἡλκωμένοις περιττὸν ἐργαζόμενον ἐμποδὼν ἴσταται ταῖς ἰάσεσιν , ὥς που καὶ πρόσθεν ἐδείκνυτο . καὶ τρεῖς οὗτοι τρόποι τῶν δυσιάτων ἑλκῶν ἐοίκασιν ὑπάρχειν · ὅ τ’ ἐκ τῆς δυσκρασίας τῆς ὑποκειμένης σαρκὸς καὶ ὁ ἐκ τῆς μοχθηρίας τοῦ τ’ ἐπιῤῥέοντος αἵματος , καὶ τρίτος ὁ ἐκ τῆς ποσότητος . ἢ οὐχ ὧδε χρὴ τὴν διαίρεσιν , ἀλλ’ ὡδὶ ποιήσασθαι μᾶλλον ; ὡς τῶν δυσιάτων ἑλκῶν τὰ μὲν διὰ τὴν δυσκρασίαν τῆς ἡλκωμένης σαρκὸς , τὰ δὲ διὰ τὸν ἐπιῤῥέοντα χυμὸν γίνεται τοιαῦτα καὶ ὡς τῆς μὲν δυσκρασίας δύο ἔστωσαν διαφοραὶ , ποτὲ μὲν ταῖς ποιότησι μόναις οὐ κατὰ φύσιν ἐχούσης τῆς ὑποκειμένης σαρκὸς , ἐνίοτε δὲ καὶ μετ’ ὄγκου τινὸς ἐπικτήτου . τῆς δ’ ἐπιῤῥοῆς ἕτεραι δύο , τό τε ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν τῶν ἐπιῤῥεόντων χυμῶν · ἐνίοτε δὲ καὶ μίγνυσθαι συμβέβηκέ τινας τῶν εἰρημένων διαθέσεων , ἢ καὶ πάσας ἅμα . χρὴ δ’ οὐ πασῶν δήπουθεν ἅμα λέγεσθαι τὴν μέθοδον τῆς ἰάσεως , ἀλλ’ ἑκάστης ἰδίᾳ .
Lemmas: εἷς τις γένος εἰμί νόσος καί ὁ ὁ συνέχεια , λύσις , ἐν ἅπας μέν ὁ ζῷον ὁ μέρος γίγνομαι , προσαγορεύω δέ οὐ ὡσαύτως ἐν ἅπας . ἕλκος μέν γάρ ἐν σαρκώδης μόριον , κάταγμα δέ ἐν ὀστέον , σπάσμα δέ ἐν νεῦρον καλέω . οὗτος δέ ὁ γένος εἰμί καί ὁ ἀπόσπασμα καί ὁ ῥῆγμα καί ὁ θλάσμα , ὁ μέν ἐν σύνδεσμος γίγνομαι , ὁ δέ ἐν ἀγγεῖον τε καί μῦς ἐκ βίαιος πληγή ἤ κατάπτωσις ἤ τις ἕτερος ἰσχυρός κίνησις . ὁ δέ ἐκχύμωσις ὡς ὁ πολύς μέν ἅμα ὁ θλάω τε καί ῥήγνυμι γίγνομαι , συμπίπτω δέ ποτέ καί κατά ἀναστόμωσις ἀγγεῖον καί ὁ καλέω ὑπό τις διαπήδησις , ἕτερος τις γένος συνέχεια λύσις ὑπάρχω τηνικαῦτα . καί μήν καί κατά ἀνάβρωσις ἐνίοτε διαφθείρω ὁ συνεχής ἐν ὁ ὁ ζῷον μέρος · ἀλλά ἤδη μικτός διάθεσις οὗτος · συνεφάπτομαι γάρ ἕτερος γένος νόσημα , ὑπό ὁ ποσός ὁ μόριον πίπτω · ὥσπερ ἐπί ὁ κοῖλος ἕλκος ἔμπροσθεν δείκνυμι . εἰμί γάρ οὖν καί αὐτός οὗτος ὁ γένεσις δισσός , ποτέ μέν ἐκ περιαίρεσις ἀποτελέω , ποτέ δέ ἐκ ἀνάβρωσις · ἀλλά ὁ μέν περιαίρεσις ὅπως γίγνομαι πρόδηλος · ὁ δέ ἀνάβρωσις εἰ μέν ἔνδοθεν ἐκ αὐτός ὁ ζῷον ὁ γένεσις ἔχω , χυμός εἰμί μοχθηρός ἔγγονος · εἰ δέ ἔξωθεν , ἐπί φάρμακον ἤ πῦρ συνίστημι . καί δή καί προσέχω χρή ὁ νόος , ὥσπερ καί πρόσθεν λέγω , καί διορίζω ὁ ἁπλόος διάθεσις ὁ ἐπιπλέκω · ἁπλόος μέν γάρ ἐπί ἁπλόος νόσημα καί ὁ θεραπεία , οὐ ἁπλόος δέ ἐπί σύνθετος ποιέω προσήκω . ὅστις μέν οὖν εἰμί μέθοδος ἐπί ὁ ὁ σύνθετος ἴασις ἔμπροσθεν λέγω . χρή δέ οὐ ὁ καθόλου μόνος αὐτός ἐκμανθάνω , ἀλλά εἰͅν ὁ κατά μέρος γυμνάζω . καί γάρ οὖν εἰͅν οὗτος ἕτερος εἰμί χρεία μέθοδος πολύς ὡς ἄν λέγω τις μερικός · ἐπί ἕκαστος γάρ εἶδος νόσημα ἴδιος εἶδος εἰμί μέθοδος . πάλιν οὖν ὅσος ὑπόλοιπος εἰμί ὁ ὁ ἕλκος ἴασις , ἐν ὅδε ὁ γράμμα λέγω ὁ ἀρχή ἐγώ ἐνθένδε ποιέω . ἕλκος ἅπας ἤτοι μόνος εἰμί αὐτός κατά ἑαυτοῦ , μήτε συνεισβάλλω αὐτός διάθεσις ἕτερος μήτε προηγέομαι μήτε ἀκολουθέω , ἤ μετά τις ἕτερος ἤτοι εἷς ἤ καί πολύς συνίστημι . καί οὗτος ὁ διάθεσις ἔνιοι μέν οὐ μόνος εὐθύς ἐκ ἀρχή ποιέω ἕλκος , ἀλλά καί νῦν ἔτι καί μέγας ἐργάζομαι · τις δέ ὁ ὅς οὐ ἄνευ λόγος ἔχω ὡς πρός ὁ ἴασις · ἀλλά περί μέν οὗτος λέγω πρόσθεν , ὑπέρ δέ ὁ μέγας ἐργάζομαι ὁ ἕλκος ἐν ὅδε λέγω . δισσός μέν οὖν ὁ ἐπί αὐτός σκοπός , ἤ ἐκκόπτω τέλειος ἐκ ὁ σῶμα ὁ τοιοῦτος διάθεσις , ἤ νικάω ὁ ἀπό αὐτός βλάβη . ἀλλά οὗτος μέν ἐπειδάν μικρός παντελής ὁ διάθεσις ὑπάρχω , δυνατός ἐργάζομαι · μέγας δέ εἰμί . ὁ ἕλκος εἰς οὐλή ἄγω οὐ ἐνδέχομαι , πρίν ἐκεῖνος ἰάομαι . τίς οὖν ὁ τοιοῦτος διάθεσις καί πόσος σκοπέω ἐγώ ἀκριβής ἐνθένδε ποθεν ἄρχω ὅθεν εἰͅν ὁ ἔμπροσθεν ἄρχω . πᾶς ἕλκος , εἴτε μετά κοιλότης εἴτε καί μόνος ὑπάρχω , ὁ τε ὑπόκειμαι σάρξ δέω κατά φύσις ἔχω καί μηδείς μεταξύ παρεμπίπτω εἰς ὁ κολλάω χεῖλος , καθά πολλάκις γίγνομαι , τρίχα καί ψάμμος καί ῥύπος , ἔλαιον τε καί τις τοιοῦτος ἕτερος ἐμποδίζω ὁ κόλλησις , ἀλλά οὗτος μέν οἷος σύμπτωμα τις ὁ ἕλκος εἰμί , κωλύω μέν ὁπότε πάρειμι ὁ ἴασις δύναμαι , ποιέω δέ , εἰ μή πάρειμι , μή δύναμαι . ὁ δέ ὑπόκειμαι σάρξ ὁ διάθεσις αἰτία λόγος ἔχω πρός ὁ γίγνομαι · ἐκ αὐτός γάρ καί διά αὐτός ὁ τε κόλλησις ὁ διίστημι καί ὁ σάρκωσις ὁ κοῖλος γίγνομαι . χρή τοίνυν οὗτος ἀκριβής κατά φύσις ἔχω , ἵνα ἑκάτερος ἐκεῖνος ἄμεμπτος ἐπιτελέω · ὁ καλός δέ ἔχω αὐτός κατά ὁ οἰκεῖος ὑπάρχω κρᾶσις ; ὥσπερ καί ὁ ἄλλος ἅπας . εὔκρατος μέν οὖν ἀκριβής εἰμί προσήκω ὁ ὑπόκειμαι σάρξ πρός κόλλησις τε καί σάρκωσις ἕλκος . ἆρα οὖν ἀρκέω οὗτος μόνος , ἤ καί ὁ ἐπιρρέω αἷμα χρηστός καί σύμμετρος εἰμί χρή ; ἐγώ μέν καί οὗτος πᾶς μάλα ἀληθής εἰμί δοκέω · ὁ τε γάρ διαφθείρω αἷμα τοσοῦτος ἀποδέω πρός κόλλησις ἤ γένεσις σάρξ ἐπιτήδειος ὑπάρχω , ὥστε αὐτός πολλάκις ἀναβιβρώσκω καί ἑλκόω ὁ σῶμα · ὁ τε πολύς πλάδος ἐν ὁ ἑλκόω περισσός ἐργάζομαι ἐμποδών ἴστημι ὁ ἴασις , ὡς που καί πρόσθεν δείκνυμι . καί τρεῖς οὗτος τρόπος ὁ δυσίατος ἕλκος ἔοικα ὑπάρχω · ὁ τε ἐκ ὁ δυσκρασία ὁ ὑπόκειμαι σάρξ καί ὁ ἐκ ὁ μοχθηρία ὁ τε ἐπιρρέω αἷμα , καί τρίτος ὁ ἐκ ὁ ποσότης . ἤ οὐ ὧδε χρή ὁ διαίρεσις , ἀλλά ὡδί ποιέω μάλα ; ὡς ὁ δυσίατος ἕλκος ὁ μέν διά ὁ δυσκρασία ὁ ἑλκόω σάρξ , ὁ δέ διά ὁ ἐπιρρέω χυμός γίγνομαι τοιοῦτος καί ὡς ὁ μέν δυσκρασία δύο εἰμί διαφορά , ποτέ μέν ὁ ποιότης μόνος οὐ κατά φύσις ἔχω ὁ ὑπόκειμαι σάρξ , ἐνίοτε δέ καί μετά ὄγκος τις ἐπίκτητος . ὁ δέ ἐπιρροή ἕτερος δύο , ὁ τε ποσός καί ὁ ποιός ὁ ἐπιρρέω χυμός · ἐνίοτε δέ καί μείγνυμι συμβαίνω τις ὁ λέγω διάθεσις , ἤ καί πᾶς ἅμα . χρή δέ οὐ πᾶς δήπουθεν ἅμα λέγω ὁ μέθοδος ὁ ἴασις , ἀλλά ἕκαστος ἴδιος .