galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 13.16
Χρὴ δ’ ἡμᾶς φεύγοντας τὰ τοιαῦτα ἁμαρτήματα κᾂν εἰ μηδὲν ἄλλο , ἀλλ’ οὖν τῇ ἐμπειρίᾳ πιστεύειν . ὅπερ ἀεὶ παραινῶ τοῖς ἀγυμνάστοις περὶ τὸν λόγον . ἄμεινον γὰρ αὐτοῖς ἐστι μηδ’ ὅλως ἐξ ἀναλογισμῶν τι λαμβάνειν , ὅταν ἀμαθεῖς τε ἅμα καὶ ἀγύμναστοι τῶν λογικῶν ὦσιν μεθόδων , ἃς νῦν ἡμεῖς γράφομεν . ἡ γάρ τοι τοῦ ἥπατος οὐσία ῥᾷστα σκίῤῥοις ἁλίσκεσθαι πέφυκεν , ἔχουσά τι καὶ φύσει πηλῶδες , ὡς παίζων τις ἔλεγεν ἰατρὸς τῶν καθ’ ἡμᾶς . ἡ δὲ τοῦ σπληνὸς ἀραιοτέρα μέν ἐστι τοῦ ἥπατος , ἁλίσκεται δὲ συνεχέστερον ἐκείνου τῷ σκιῤῥώδει παθήματι διὰ τὴν τῆς τροφῆς ἰδέαν ᾗ χρῆται . δέδεικται γὰρ ὑπὸ τοῦ παχέος αἵματος τρεφόμενος , ὃ καθάπερ τις ἰλύς ἐστι τοῦ καθαρωτέρου καὶ ῥᾷστα γίγνεται μέλαινα χολή · διὸ καὶ μελαγχολικὸν αὐτὸ ἢ μέλαν καλοῦμεν περίττωμα . ταῦτα μὲν οὖν τὰ δύο σπλάγχνα καὶ ἡ ἐμπειρία δείκνυσιν ἐναργῶς ἁλισκόμενα τοῖς σκιῤῥώδεσιν ὄγκοις . οἱ νεφροὶ δὲ τῷ κατακεκρύφθαι λανθάνουσι τὴν ἁφήν · ὅ γε μὴν λόγος ἡμᾶς διδάσκει καὶ τούτους ἑτοίμως ἁλίσκεσθαι σκίῤῥοις · καὶ διὰ τοῦτο τὰς μὲν ἀλύτους τὸ πάμπαν εἶναι νεφρίτιδας , τὰς δὲ δυσλύτους · ἄμφω γὰρ ἔχουσιν οἱ νεφροὶ τὰ λελεγμένα τῶν προειρημένων σπλάγχνων ὑπάρχειν ἑκατέρῳ , τήν τε τῆς οὐσίας ποιότητα καὶ τὴν τῶν διερχομένων ἐν αὐτοῖς περιττωμάτων φαυλότητα . διὸ καὶ οἱ τὰ παχύχυμα τῶν ἐδεσμάτων ἐσθίοντες ἁλίσκονται τῷ τῆς λιθιάσεως πάθει . προορᾶσθαι τοιγαροῦν χρὴ τοσοῦτον μᾶλλον , ὅσον δυσιατότεραι τῶν τριῶν τούτων εἰσὶ σπλάγχνων αἱ σκιῤῥώδεις διαθέσεις , ὅπως μή τις αὐταῖς περιπέσῃ . μάλιστα δ’ , ὡς εἴρηται , περιπίπτουσιν οἱ φλεγμηνάντων αὐτῶν ἐδέσμασι χρώμενοι παχεῖς ἢ γλίσχρους χυμοὺς γεννῶσι . καὶ μέντοι καὶ τὰ ἰάματα τῶν τοιούτων παθῶν ὡμολόγηται πᾶσιν εἶναι τὰ τέμνοντα καὶ διαλύοντα καὶ θρύπτοντα , τοῦ γένους μὲν ὄντα δηλονότι τοῦ τῶν ἐκφραττόντων καὶ ῥυπτόντων , ἰσχυρότερά γε μὴν ταῖς δυνάμεσι . μεμάθηκας δ’ ἐν τῇ περὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων πραγματείᾳ τήν τε δύναμιν αὐτῶν καὶ τὴν ὕλην . διὸ καὶ νῦν ὁ λόγος μοι γενήσεται σύντομος ἀρκουμένῳ ταῖς καθόλου δυνάμεσι καὶ μόνῃ τῇ μεθόδῳ μετὰ παραδειγμάτων ὀλίγων . ὅπου γὰρ ἥ θ’ ὕλη τῶν δυνάμεων ἤδη προπαρεσκεύασταί σοι καὶ τὰ συνενδεικνύμενα τὴν θεραπείαν ἔμπροσθεν εἴρηται , καταλείπεται νῦν οὐδὲν ἄλλο , πλὴν τῶν οἰκείων ἑκάστου νοσήματος ἐνδείξεων ἐπιμνησθῆναι . τὰ συνενδεικνύμενα δὴ λέγω δηλονότι δύναμιν καὶ φύσιν καὶ ἡλικίαν καὶ ὥραν καὶ χώραν καὶ ἔθος , ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα . καὶ τοίνυν περὶ τῆς ἀπὸ τῶν μορίων ἐνδείξεως ἐφεξῆς ἐρῶ , τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῶν κατὰ τὸ ἧπαρ ποιησάμενος . ἐνδείκνυται γὰρ τοῦτο τὰ μὲν ἔξωθεν ἐπιτιθέμενα κατὰ τὰς φλεγμονὰς αὐτοῦ μικτῆς εἶναι χρῆναι δυνάμεως οὐ μόνον ἐν γενέσει τῆς φλεγμονῆς οὔσης , τοῦτο μὲν γὰρ κοινὸν ἁπασῶν φλεγμονῶν , ὁπότε γε καὶ μόνοις τοῖς ἀποκρουστικοῖς βοηθήμασι κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι χρώμενος , ἀλλὰ κᾀπειδὰν μήτ’ ἐπιῤῥέῃ μηδὲν ἔτι , μήτε ἀπώσασθαι δυνατὸν ᾖ τὸ ἐν τῷ φλεγμαίνοντι μορίῳ περιεχόμενον . γίγνεται γὰρ καὶ τοῦτο διὰ πλείους αἰτίας . ἐν ἀρχῇ μὲν οὖν ὀλίγον τε τὸ ἐπιῤῥέον ἐστὶ καὶ λεπτότερον ὡς ﻿ τὸ πολύ · ἐνίοτε δὲ καὶ ἡ κατ’ αὐτὸ τὸ δεχόμενον μόριον ἰσχυροτέρα δύναμις , ὡς ἂν μηδέπω κεκμηκυῖα καὶ τὸ περιεχόμενον αὐτὸ κατὰ τὸ φλεγμαῖνον οὐδέπω βιαίως ἐσφηνωμένον . ἀκμαζούσης δὲ τῆς φλεγμονῆς τό τε περιεχόμενον αἷμα πολὺ καὶ πολλάκις παχύτερον , ἐσφηνωμένον τε σφοδρῶς , ἥ τε τοῦ μορίου δύναμις ἀσθενεστέρα · δεόμεθα δὲ καὶ ταύτης ἰσχυούσης , ὡς ὠθεῖν δύνασθαι τὸ περιττὸν ἀφ’ ἑαυτῆς · ἐπειδὴ τῶν στυφόντων φαρμάκων ἡ δύναμις οὐχ ἱκανὴ τηνικαῦτα τὸ πᾶν ἐργάσασθαι μόνη . συνάγουσα μὲν γὰρ καὶ σφίγγουσα καὶ οἱονεὶ πιλοῦσα καὶ θλίβουσα τὰ σώματα δύναται τὰ λεπτότερα ταῖς συστάσεσιν ὑγρὰ πρὸς τοὺς περικειμένους ἀποπέμπειν τόπους , οὐ μὴν ἄνευ γε τοῦ συνεπισχεῖν τι καὶ τὴν ἐν τῷ πάσχοντι μορίῳ δύναμιν , ἀξιόλογον αὐτοῖς γίνεται τὸ ἔργον . τηνικαῦτα γοῦν ἡ μὲν ἀπὸ τῆς φλεγμονῆς ἔνδειξις τῶν ποιητέων ἐστὶ μία · καλοῦσι δ’ αὐτὴν διαφόρησιν , ἐκκενοῦσαν λόγῳ θεωρητοῖς πόροις τὸν ἐν τῷ φλεγμαίνοντι μορίῳ χυμόν . ἡ δ’ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ μορίου πρὸς τοὐναιτίον ἀντισπᾷ , κελεύουσα φυλάττειν αὐτοῦ τὸν τόνον . ἐπιπλεκομένων οὖν ἀλλήλαις ἐναντίων ἐνδείξεων ἐπιπεπλέχθαι χρὴ καὶ τὸ φάρμακον . μηροῦ δὲ φλεγμαίνοντος , ἢ κνήμης , ἢ πήχεος , ἢ βραχίονος , ἢ καὶ ἐν αὐτοῖς ἀδένων , οὐ δεόμεθα φυλάττειν τὸν τόνον . οὗτος ὁ σκοπὸς ἔστω σοι κοινὸς ἐπὶ πάντων τῶν μορίων , ὧν ἔργον τι τοιοῦτόν ἐστιν , ὡς ὅλῳ τῷ σώματι χρήσιμον ὑπάρχειν .
Lemmas: χρή δέ ἐγώ φεύγω ὁ τοιοῦτος ἁμάρτημα ᾄν εἰ μηδείς ἄλλος , ἀλλά οὖν ὁ ἐμπειρία πιστεύω . ὅς ἀεί παραινέω ὁ ἀγύμναστος περί ὁ λόγος . ἀγαθός γάρ αὐτός εἰμί μηδέ ὅλος ἐκ ἀναλογισμός τις λαμβάνω , ὅταν ἀμαθής τε ἅμα καί ἀγύμναστος ὁ λογικός εἰμί μέθοδος , ὅς νῦν ἐγώ γράφω . ὁ γάρ τοι ὁ ἧπαρ οὐσία ῥᾴδιος σκίρρος ἁλίσκομαι φύω , ἔχω τις καί φύσις πηλώδης , ὡς παίζω τις λέγω ἰατρός ὁ κατά ἐγώ . ὁ δέ ὁ σπλήν ἀραῖος μέν εἰμί ὁ ἧπαρ , ἁλίσκομαι δέ συνεχής ἐκεῖνος ὁ σκιρρώδης πάθημα διά ὁ ὁ τροφή ἰδέα ὅς χράω . δείκνυμι γάρ ὑπό ὁ παχύς αἷμα τρέφω , ὅς καθά τις ἰλύς εἰμί ὁ καθαρός καί ῥᾴδιος γίγνομαι μέλας χολή · διό καί μελαγχολικός αὐτός ἤ μέλας καλέω περίσσωμα . οὗτος μέν οὖν ὁ δύο σπλάγχνον καί ὁ ἐμπειρία δείκνυμι ἐναργής ἁλίσκομαι ὁ σκιρρώδης ὄγκος . ὁ νεφρός δέ ὁ κατακρύπτω λανθάνω ὁ ἁφή · ὁ γε μήν λόγος ἐγώ διδάσκω καί οὗτος ἑτοῖμος ἁλίσκομαι σκίρρος · καί διά οὗτος ὁ μέν ἄλυτος ὁ πάμπαν εἰμί νεφρῖτις , ὁ δέ δύσλυτος · ἄμφω γάρ ἔχω ὁ νεφρός ὁ λέγω ὁ προλέγω σπλάγχνον ὑπάρχω ἑκάτερος , ὁ τε ὁ οὐσία ποιότης καί ὁ ὁ διέρχομαι ἐν αὐτός περίσσωμα φαυλότης . διό καί ὁ ὁ παχύχυμος ὁ ἔδεσμα ἐσθίω ἁλίσκομαι ὁ ὁ λιθίασις πάθος . προοράω τοιγαροῦν χρή τοσοῦτος μάλα , ὅσος δυσίατος ὁ τρεῖς οὗτος εἰμί σπλάγχνον ὁ σκίρρος διάθεσις , ὅπως μή τις αὐτός περιπίπτω . μάλα δέ , ὡς λέγω , περιπίπτω ὁ φλεγμαίνω αὐτός ἔδεσμα χράω παχύς ἤ γλίσχρος χυμός γεννάω . καί μέντοι καί ὁ ἴαμα ὁ τοιοῦτος πάθος ὁμολογέω πᾶς εἰμί ὁ τέμνω καί διαλύω καί θρύπτω , ὁ γένος μέν εἰμί δηλονότι ὁ ὁ ἐκφράσσω καί ῥύπτω , ἰσχυρός γε μήν ὁ δύναμις . μανθάνω δέ ἐν ὁ περί ὁ ἁπλόος φάρμακον πραγματεία ὁ τε δύναμις αὐτός καί ὁ ὕλη . διό καί νῦν ὁ λόγος ἐγώ γίγνομαι σύντομος ἀρκέω ὁ καθόλου δύναμις καί μόνος ὁ μέθοδος μετά παράδειγμα ὀλίγος . ὅπου γάρ ὁ τε ὕλη ὁ δύναμις ἤδη προπαρασκευάζω σύ καί ὁ συνενδείκνυμι ὁ θεραπεία ἔμπροσθεν λέγω , καταλείπω νῦν οὐδείς ἄλλος , πλήν ὁ οἰκεῖος ἕκαστος νόσημα ἔνδειξις ἐπιμιμνῄσκομαι . ὁ συνενδείκνυμι δή λέγω δηλονότι δύναμις καί φύσις καί ἡλικία καί ὥρα καί χώρα καί ἔθος , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος . καί τοίνυν περί ὁ ἀπό ὁ μόριον ἔνδειξις ἐφεξῆς λέγω , ὁ ἀρχή ἀπό ὁ κατά ὁ ἧπαρ ποιέω . ἐνδείκνυμι γάρ οὗτος ὁ μέν ἔξωθεν ἐπιτίθημι κατά ὁ φλεγμονή αὐτός μικτός εἰμί χρή δύναμις οὐ μόνος ἐν γένεσις ὁ φλεγμονή εἰμί , οὗτος μέν γάρ κοινός ἅπας φλεγμονή , ὁπότε γε καί μόνος ὁ ἀποκρουστικός βοήθημα κατά ὁ χρόνος ἐκεῖνος οὐ ἄν τις ἁμαρτάνω χράω , ἀλλά ἐͅπειδάν μήτε ἐπιρρέω μηδείς ἔτι , μήτε ἀπωθέω δυνατός εἰμί ὁ ἐν ὁ φλεγμαίνω μόριον περιέχω . γίγνομαι γάρ καί οὗτος διά πολύς αἰτία . ἐν ἀρχή μέν οὖν ὀλίγος τε ὁ ἐπιρρέω εἰμί καί λεπτός ὡς ﻿ ὁ πολύς · ἐνίοτε δέ καί ὁ κατά αὐτός ὁ δέχομαι μόριον ἰσχυρός δύναμις , ὡς ἄν μηδέπω κάμνω καί ὁ περιέχω αὐτός κατά ὁ φλεγμαίνω οὐδέπω βίαιος σφηνόω . ἀκμάζω δέ ὁ φλεγμονή ὁ τε περιέχω αἷμα πολύς καί πολλάκις παχύς , σφηνόω τε σφοδρός , ὁ τε ὁ μόριον δύναμις ἀσθενής · δέω δέ καί οὗτος ἰσχύω , ὡς ὠθέω δύναμαι ὁ περισσός ἀπό ἑαυτοῦ · ἐπειδή ὁ στύφω φάρμακον ὁ δύναμις οὐ ἱκανός τηνικαῦτα ὁ πᾶς ἐργάζομαι μόνος . συνάγω μέν γάρ καί σφίγγω καί οἱονεί πιλέω καί θλίβω ὁ σῶμα δύναμαι ὁ λεπτός ὁ σύστασις ὑγρός πρός ὁ περίκειμαι ἀποπέμπω τόπος , οὐ μήν ἄνευ γε ὁ συνεπώχατο τις καί ὁ ἐν ὁ πάσχω μόριον δύναμις , ἀξιόλογος αὐτός γίγνομαι ὁ ἔργον . τηνικαῦτα γοῦν ὁ μέν ἀπό ὁ φλεγμονή ἔνδειξις ὁ ποιητής εἰμί εἷς · καλέω δέ αὐτός διαφόρησις , ἐκκενόω λόγος θεωρητός πόρος ὁ ἐν ὁ φλεγμαίνω μόριον χυμός . ὁ δέ ἀπό αὐτός ὁ μόριον πρός ἐναιτέω ἀντισπάω , κελεύω φυλάσσω αὐτός ὁ τόνος . ἐπιπλέκω οὖν ἀλλήλων ἐναντίος ἔνδειξις ἐπιπλέκω χρή καί ὁ φάρμακον . μηρός δέ φλεγμαίνω , ἤ κνήμη , ἤ πῆχυς , ἤ βραχίων , ἤ καί ἐν αὐτός ἀδήν , οὐ δέω φυλάσσω ὁ τόνος . οὗτος ὁ σκοπός εἰμί σύ κοινός ἐπί πᾶς ὁ μόριον , ὅς ἔργον τις τοιοῦτος εἰμί , ὡς ὅλος ὁ σῶμα χρήσιμος ὑπάρχω .