galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 10.6
Αὖθις οὖν ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τούσδε τοῖς προειρημένοις πυρετοῖς συγγενεῖς , οὓς ὀνομάζειν εἰώθαμεν ἑκτικούς . ὁ γάρ τοι νεανίσκος , ὃν προέγραψα , τὸν ἑκτικὸν ἂν ἐπύρεξε πυρετὸν , ὑπερβάλλειν ἀναγκασθεὶς τὴν θαυμαστὴν διάτριτον , εἴπερ γε μὴ φθάσας ἀπέθανεν ὑπὸ τῶν εἰθισμένων ἄνευ μεθόδου διαιτᾷν . ὑποκείσθω τοίνυν ἄλλος τις ἅπαντα μὲν ἔχων τὰ αὐτὰ τῷ προειρημένῳ , τὴν δύναμιν δὲ ἰσχυρότερος εἰς τοσοῦτον ὡς καὶ τὴν διάτριτον ὑπερβάλλων ἀντέχειν . ἀνάγκη τὸν τοιοῦτον οὕτω διαιτώμενον ὡς διαιτῶσιν οἱ τὴν διάτριτον ὑμνοῦντες , εἰς τὸν ἑκτικὸν πυρετὸν ἐμπεσεῖν . ἔθρεψαν γὰρ ἂν αὐτὸν ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν , εἶτ’ αὖθις ἐν τῇ ἕκτῃ , κᾄπειτ’ ὀγδόῃ τε καὶ δεκάτῃ · τοιοῦτος γοῦν τις ὁ τύπος τῆς διαίτης αὐτῶν ἐστιν , ὡς ἐθεάσω πολλάκις · ἡ μὲν πρώτη τροφὴ μετὰ τὴν πρώτην διάτριτον , αἱ δ’ ἄλλαι παρὰ μίαν . εὐθὺς δ’ ἂν , οἶμαι , καὶ δι’ ἀρτομέλιτος ἐξήραναν αὐτοῦ τὰ ὑποχόνδρια · καὶ γὰρ καὶ τοῦτο ἐκ τοῦ νόμου τῶν τοιούτων ἰατρῶν ἐστιν , εἴτε φλεγμαίνοι σπλάγχνον , εἴτε καὶ μή . κατ’ ἀρχὰς μὲν οὖν ὅπως χρὴ διαιτᾷν τοὺς οὕτω κάμνοντας εἴρηται μὲν καὶ πρόσθεν , οὐδὲν δὲ ἧττον ἐν κεφαλαίοις εἰρήσεται καὶ νῦν . ὅταν ἤτοι γε ἐκ κόπων , ἢ θυμῶν , ἢ φροντίδων πλεόνων , ἢ ἀγρυπνίας , ἢ λύπης , ἢ ἐνδείας μακρᾶς , ἢ καὶ πάντων ἅμα συνελθόντων , ὥσπερ ἐπὶ τοῦ προγεγραμμένου νεανίσκου , ξηρανθέντος τοῦ σώματος εἰσβάλῃ πυρετὸς , αὐχμηρὸν μὲν ποιῶν τὸ δέρμα , πυρώδη δ’ ἔχων τὴν θέρμην , ἐλπὶς μὲν δήπου τοῦτον τὸν ἄνθρωπον ἑκτικῷ ληφθήσεσθαι πυρετῷ καὶ μᾶλλον ἐν θέρει καὶ ἐν θερμῇ καὶ ξηρᾷ καταστάσει . χρὴ δὲ ὅτι τάχιστα διά τε πτισάνης χυλοῦ καὶ τῶν διὰ χόνδρου ῥοφημάτων θρέψαντα καὶ ἄρτου τι προσεπιδιδόντα θεραπεῦσαι πόσει ψυχρᾷ τὸν κάμνοντα . σβέννυται γὰρ αὐτίκα καὶ παύεται τελέως ὁ πυρετὸς ὅταν γε , ὡς εἴρηται , μήτε φλεγμονή τις αὐτῷ συνῇ μήτε σῆψις χυμῶν . εἰ δέ γε τούτων τι συνεπιφαίνοιτο , προσέχειν ἀκριβῶς χρὴ καὶ διακρίνειν ἐν τίνι καιρῷ πρώτως τὸ ψυχρὸν ὕδωρ αὐτῷ δοῦναι τολμήσομεν . ἐγὼ γὰρ ἔδωκα πολλοῖς καὶ τῶν τοιούτων , ἄμεινον εἶναι νομίσας αὐξῆσαι τὰς φλεγμονὰς τό γε παραυτίκα τοῦ περιπεσεῖν ἀνέχεσθαι τὸν ἄνθρωπον ἑκτικῷ πυρετῷ . παντελῶς τοίνυν , ὡς ἀεὶ λέγομεν , ἡ θεραπεία τῇ διαγνώσει τε καὶ προγνώσει συνέπεται . διαγνῶναι μὲν γὰρ χρὴ τὰ παρόντα , προγνῶναι δ’ ἐξ αὐτῶν τὰ γενησόμενα τὸν μέλλοντα χρήσεσθαι βοηθήματι δραστηρίῳ . εἰ μὲν τοίνυν μεγάλην ἔσεσθαι στοχάζοιο τὴν βλάβην ἤτοι τῆς σήψεως τῶν χυμῶν ἢ τῆς φλεγμονῆς , ἐπισχεῖν μὲν τὴν δόσιν τοῦ ψυχροῦ , τοῖς δ’ ἔξωθεν ἐπιτιθεμένοις ψυκτηρίοις ἰάμασι χρῆσθαι , ποτὲ μὲν ἐπὶ στόματι τῆς γαστρὸς ἢ καθ’ ὅλων τῶν ὑποχονδρίων , ἔστι δ’ ὅτε καὶ κατὰ τοῦ θώρακος ἐπιτιθέντα , καθ’ ἅπερ ἂν ἡγησώμεθα μάλιστα τὸ πλεῖστον εἶναι τῆς θέρμης . εἴρηται δ’ ὅτι καὶ βαλανεῖα τοῖς οὕτω κάμνουσιν ἐπιτήδεια , τουτέστι τοῖς ἐξηρασμένοις μὲν ἱκανῶς τὸ σῶμα , πυρέττουσι δ’ ἄνευ χυμῶν σηπεδόνος ἐπί τινι τῶν προειρημένων αἰτίων . ἐπιδέδεικται δὲ ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ τῶν πυρετῶν λογισμοῖς ὅτι καὶ ταῖς φλεγμοναῖς διὰ τὴν σηπεδόνα τῶν ἐν αὐταῖς χυμῶν ἕπονται πυρετοί . διὰ τοῦτο οὖν ὅταν εἴπω ποτὲ τοῖς ἐπὶ σήψει πυρετοῖς ἤτοι συμφέρειν ἢ μὴ συμφέρειν τόδε τι , καὶ τοὺς ἐπὶ φλεγμοναῖς ἀκούειν σε χρὴ περιλαμβανομένους ἐν τῷ κοινῷ γένει τῆς σηπεδόνος . ὅταν δ’ ἑξῆς ἀλλήλοις ἀμφοτέρους ὀνομάζοντος ἀκούῃς μου , τοὺς ἐπὶ φλεγμοναῖς ἴσθι τῶν ἐπὶ μόνῃ σήψει τηνικαῦτα διοριζομένους . ὁποία γάρ τίς ἐστιν ἡ τῆς φλεγμονῆς διάθεσις εἴρηται μὲν ἔν τε τῷ περὶ τῆς ἀνωμάλου δυσκρασίας κᾀν τῷ περὶ τῶν παρὰ φύσιν ὄγκων . ἀναμνῆσαι δέ σε καὶ νῦν ἀναγκαῖόν ἐστιν ὅτι κατασκήψαντος αἵματος θερμοῦ πλείονος εἰς τὸ τοῦ ζώου μόριον ἐξαίρεται μὲν αὐτίκα τὰ μείζω τῶν ἀγγείων , μὴ στέγοντα τὸ πλῆθος , ἑξῆς δ’ αὐτοῖς τὰ σμικρότερα . κᾄπειθ’ οὕτως , ἐπειδὰν μηδ’ ἐν τούτοις στέγηται , διιδροῦται πρὸς τοὐκτὸς εἰς τὰς μεταξὺ τῶν ἀγγείων εὐρυχωρίας , ὡς καὶ τὰς ἐν τῇ συνθέτῳ σαρκὶ χώρας ἁπάσας καταλαμβάνειν . αὕτη μὲν ἡ τῆς φλεγμονῆς διάθεσις . ἐγχωρεῖ δὲ καὶ χωρὶς αὐτῆς ἐν αὐτοῖς τοῖς ἀγγείοις σήπεσθαί τινας χυμοὺς , ἤτοι καθ’ ἕν τι τοῦ ζώου μόριον ἐν τοῖς πέρασιν αὐτῶν σφηνωθέντας , ἢ καὶ καθ’ ὅλας αὐτῶν τὰς εὐρύτητας , ὁπόσαι μεταξὺ βουβώνων τέ εἰσι καὶ μασχαλῶν . ὅταν οὖν , ὡς ἐλέγομεν , ἄνευ σηπεδόνος αὐχμώδει σώματι πυρέττειν συμβῇ , τὸ κεφάλαιον τῆς ἰάσεως ἐν τοῖς ὑγραίνουσι καὶ ψύχουσι βοηθήμασι τίθεσθαι χρή .
Lemmas: αὖθις οὖν ἐπανέρχομαι ἐπί ὅδε ὁ προλέγω πυρετός συγγενής , ὅς ὀνομάζω εἴωθα ἑκτικός . ὁ γάρ τοι νεανίσκος , ὅς προγράφω , ὁ ἑκτικός ἄν πυρέσσω πυρετός , ὑπερβάλλω ἀναγκάζω ὁ θαυμαστός διάτριτος , εἴπερ γε μή φθάνω ἀποθνῄσκω ὑπό ὁ ἐθίζω ἄνευ μέθοδος διαιτάω . ὑπόκειμαι τοίνυν ἄλλος τις ἅπας μέν ἔχω ὁ αὐτός ὁ προλέγω , ὁ δύναμις δέ ἰσχυρός εἰς τοσοῦτος ὡς καί ὁ διάτριτος ὑπερβάλλω ἀντέχω . ἀνάγκη ὁ τοιοῦτος οὕτως διαιτάω ὡς διαιτάω ὁ ὁ διάτριτος ὑμνέω , εἰς ὁ ἑκτικός πυρετός ἐμπίπτω . τρέφω γάρ ἄν αὐτός ἐν ὁ τέταρτος ὁ ἡμέρα , εἶτα αὖθις ἐν ὁ ἕκτος , κᾀπέιτω ὄγδοος τε καί δέκατος · τοιοῦτος γοῦν τις ὁ τύπος ὁ δίαιτα αὐτός εἰμί , ὡς θεάομαι πολλάκις · ὁ μέν πρῶτος τροφή μετά ὁ πρῶτος διάτριτος , ὁ δέ ἄλλος παρά εἷς . εὐθύς δέ ἄν , οἴομαι , καί διά ἀρτόμελι ξηραίνω αὐτός ὁ ὑποχόνδριος · καί γάρ καί οὗτος ἐκ ὁ νόμος ὁ τοιοῦτος ἰατρός εἰμί , εἴτε φλεγμαίνω σπλάγχνον , εἴτε καί μή . κατά ἀρχή μέν οὖν ὅπως χρή διαιτάω ὁ οὕτως κάμνω λέγω μέν καί πρόσθεν , οὐδείς δέ ἥσσων ἐν κεφάλαιος λέγω καί νῦν . ὅταν ἤτοι γε ἐκ κόπος , ἤ θυμός , ἤ φροντίς πολύς , ἤ ἀγρυπνία , ἤ λύπη , ἤ ἔνδεια μακρός , ἤ καί πᾶς ἅμα συνέρχομαι , ὥσπερ ἐπί ὁ προγράφω νεανίσκος , ξηραίνω ὁ σῶμα εἰσβάλλω πυρετός , αὐχμηρός μέν ποιέω ὁ δέρμα , πυρώδης δέ ἔχω ὁ θέρμη , ἐλπίς μέν δήπου οὗτος ὁ ἄνθρωπος ἑκτικός λαμβάνω πυρετός καί μάλα ἐν θέρος καί ἐν θερμός καί ξηρός κατάστασις . χρή δέ ὅτι ταχύς διά τε πτισάνη χυλός καί ὁ διά χόνδρος ῥόφημα τρέφω καί ἄρτος τις προσεπιδίδωμι θεραπεύω πόσις ψυχρός ὁ κάμνω . σβέννυμι γάρ αὐτίκα καί παύω τέλειος ὁ πυρετός ὅταν γε , ὡς λέγω , μήτε φλεγμονή τις αὐτός συνέρχομαι μήτε σῆψις χυμός . εἰ δέ γε οὗτος τις συνεπιφαίνω , προσέχω ἀκριβής χρή καί διακρίνω ἐν τίς καιρός πρῶτος ὁ ψυχρός ὕδωρ αὐτός δίδωμι τολμάω . ἐγώ γάρ δίδωμι πολύς καί ὁ τοιοῦτος , ἀγαθός εἰμί νομίζω αὐξάνω ὁ φλεγμονή ὁ γε παραυτίκα ὁ περιπίπτω ἀνέχω ὁ ἄνθρωπος ἑκτικός πυρετός . παντελής τοίνυν , ὡς ἀεί λέγω , ὁ θεραπεία ὁ διάγνωσις τε καί πρόγνωσις συνέπομαι . διαγιγνώσκω μέν γάρ χρή ὁ πάρειμι , προγιγνώσκω δέ ἐκ αὐτός ὁ γίγνομαι ὁ μέλλω χράω βοήθημα δραστήριος . εἰ μέν τοίνυν μέγας εἰμί στοχάζομαι ὁ βλάβη ἤτοι ὁ σῆψις ὁ χυμός ἤ ὁ φλεγμονή , ἐπέχω μέν ὁ δόσις ὁ ψυχρός , ὁ δέ ἔξωθεν ἐπιτίθημι ψυκτήριος ἴαμα χράω , ποτέ μέν ἐπί στόμα ὁ γαστήρ ἤ κατά ὅλος ὁ ὑποχόνδριος , εἰμί δέ ὅτε καί κατά ὁ θώραξ ἐπιτίθημι , κατά ὅς ἄν ἡγέομαι μάλα ὁ πολύς εἰμί ὁ θέρμη . λέγω δέ ὅτι καί βαλανεῖον ὁ οὕτως κάμνω ἐπιτήδειος , τουτέστι ὁ ξηραίνω μέν ἱκανός ὁ σῶμα , πυρέσσω δέ ἄνευ χυμός σηπεδών ἐπί τις ὁ προλέγω αἴτιος . ἐπιδείκνυμι δέ ἐγώ ἐν ὁ περί ὁ πυρετός λογισμός ὅτι καί ὁ φλεγμονή διά ὁ σηπεδών ὁ ἐν αὐτός χυμός ἕπομαι πυρετός . διά οὗτος οὖν ὅταν λέγω ποτέ ὁ ἐπί σῆψις πυρετός ἤτοι συμφέρω ἤ μή συμφέρω ὅδε τις , καί ὁ ἐπί φλεγμονή ἀκούω σύ χρή περιλαμβάνω ἐν ὁ κοινός γένος ὁ σηπεδών . ὅταν δέ ἑξῆς ἀλλήλων ἀμφότερος ὀνομάζω ἀκούω ἐγώ , ὁ ἐπί φλεγμονή οἶδα ὁ ἐπί μόνος σῆψις τηνικαῦτα διορίζω . ὁποῖος γάρ τις εἰμί ὁ ὁ φλεγμονή διάθεσις λέγω μέν ἐν τε ὁ περί ὁ ἀνώμαλος δυσκρασία εἰͅν ὁ περί ὁ παρά φύσις ὄγκος . ἀναμιμνῄσκω δέ σύ καί νῦν ἀναγκαῖος εἰμί ὅτι κατασκήπτω αἷμα θερμός πολύς εἰς ὁ ὁ ζῷον μόριον ἐξαίρω μέν αὐτίκα ὁ μέγας ὁ ἀγγεῖον , μή στέγω ὁ πλῆθος , ἑξῆς δέ αὐτός ὁ μικρός . ἔͅπειτα οὕτως , ἐπειδάν μηδέ ἐν οὗτος στέγω , διιδρόω πρός ἑκτός εἰς ὁ μεταξύ ὁ ἀγγεῖον εὐρυχωρία , ὡς καί ὁ ἐν ὁ σύνθετος σάρξ χώρα ἅπας καταλαμβάνω . οὗτος μέν ὁ ὁ φλεγμονή διάθεσις . ἐγχωρέω δέ καί χωρίς αὐτός ἐν αὐτός ὁ ἀγγεῖον σήπω τις χυμός , ἤτοι κατά εἷς τις ὁ ζῷον μόριον ἐν ὁ πέρας αὐτός σφηνόω , ἤ καί κατά ὅλος αὐτός ὁ εὐρύτης , ὁπόσος μεταξύ βουβών τε εἰμί καί μασχάλη . ὅταν οὖν , ὡς λέγω , ἄνευ σηπεδών αὐχμώδης σῶμα πυρέσσω συμβαίνω , ὁ κεφάλαιος ὁ ἴασις ἐν ὁ ὑγραίνω καί ψύχω βοήθημα τίθημι χρή .