galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 5.7
Ἐπ’ ἀρτηρίας μέντοι τρωθείσης ἐῤῥήθη καὶ πρόσθεν ὡς ἐνίοις τῶν ἰατρῶν ἀδύνατος ἡ σύμφυσις εἶναι δοκεῖ . καὶ λέγουσι τοῦτό τινες μὲν ἀρκεῖσθαι φάσκοντες μόνῃ τῇ πείρᾳ , τινὲς δὲ καὶ λόγῳ χρώμενοι τοιῷδε , σκληρὸν καὶ χονδρώδη φασὶν εἶναι τὸν ἕτερον τῶν χιτώνων τῆς ἀρτηρίας · οὐδὲν δὲ τῶν τοιούτων συμφῦναι δύνασθαι , μόνων γὰρ τῶν μαλακῶν σωμάτων ἰδίαν ὑπάρχειν τὴν σύμφυσιν , ὡς ἐπί τε τῶν ἐκτὸς ἔνεστι θεάσασθαι , μήτε λίθου πρὸς λίθον ἑνωθέντος ποτὲ μήτε ὀστράκου πρὸς ὄστρακον · ἐπί τε τῶν ἐν ἡμῖν , μήτε χόνδρου χόνδρῳ συμφύντος οὔτ’ ὀστοῦ πρὸς ὀστοῦν ἑνωθέντος . οὐδὲ γὰρ τὰ κατάγματα διὰ συμφύσεως , ἀλλὰ διὰ πώρου τὴν κόλλησιν ἴσχειν . ἀρξώμεθα οὖν καὶ ἡμεῖς ἀπὸ προτέρας τῆς ἡμετέρας πείρας , εἰς τὸ κοινὸν κατατιθέντες ὅσα τυγχάνομεν ἑωρακότες . ἐθεασάμεθα γὰρ ἐπὶ μὲν γυναικῶν καὶ παιδίων ἀρτηρίας κολληθείσας τε καὶ περισαρκωθείσας ἐν μετώπῳ καὶ σφυρῷ καὶ καρπῷ . νεανίσκῳ δ’ ἀγροίκῳ ποτὲ καὶ τοιοῦτόν τι συνέπεσε , φλέβα τμηθῆναι βουληθέντι κατὰ τὴν ἐαρινὴν ὥραν , ἐν ἔθει δὲ μάλιστα τοῦτό ἐστι τοῖς παρ’ ἡμῖν ἀνθρώποις , δήσαντος τὸν βραχίονα τοῦ μέλλοντος αὐτὸν φλεβοτομεῖν ἰατροῦ , συνέβη κυρτωθῆναι τὴν ἀρτηρίαν , ὥστε καὶ διεῖλεν αὐτὴν ὁ ἰατρὸς ἀντὶ φλεβός . βραχεῖα μὲν οὖν ἡ διαίρεσις ἐγένετο , ξανθὸν δὲ καὶ λεπτὸν καὶ θερμὸν εὐθέως ἐξηκοντίζετο τὸ αἷμα σφυγμωδῶς . ὁ μὲν οὖν ἰατρὸς , ἦν δὲ καὶ πάνυ νέος καὶ ἄπειρος τῆς τέχνης τῶν ἔργων , ᾤετο διῃρηκέναι τὴν φλέβα . θεασάμενος δ’ ἐγὼ τὸ γεγονὸς σὺν ἄλλῳ τινὶ τῶν παρόντων ἰατρῶν πρεσβύτῃ , τῶν ἐναίμων τι φαρμάκων τῶν ἐμπλαστῶν παρασκευάσας ἐπιμελῶς τε πάνυ συναγαγὼν τὴν διαίρεσιν , ἐπέθηκά τε τὸ ﻿ φάρμακον αὐτίκα καὶ σπόγγον μαλακώτατον ἔξωθεν ἐπέδησα . θαυμάζοντος δὲ τοῦ τέμνοντος τὴν ἀρτηρίαν τὸν λόγον τῆς ἐπελθούσης ἡμῖν περὶ τὰ τοιαῦτα προνοίας , ἐδηλώσαμεν αὐτῷ τὸ γεγονὸς , ἐξελθόντες τῆς καταγωγῆς τοῦ τμηθέντος · ἐκελεύσαμέν τε μήτε λῦσαι χωρὶς ἡμῶν μήτε θᾶττον πρᾶξαι τοῦτο τῆς τετάρτης ἡμέρας , ἀλλ’ ὡς εἶχεν ἡ ἐπίδεσις φυλάξαι ἐπιτέγγοντα μόνον τὴν σπογγιάν · ἐπεὶ δὲ λύσαντες ἐν τῇ τετάρτῃ κεκολλημένην ἀκριβῶς εὕρομεν τὴν διαίρεσιν , ἐπιθεῖναί τε τὸ αὐτὸ φάρμακον αὖθις ἐκελεύσαμεν , ἐπιδήσαντά τε ὁμοίως ἡμερῶν πλειόνων μὴ λύειν . οὕτω μὲν ἐθεραπεύθη τὴν διαίρεσιν τῆς ἀρτηρίας ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος μόνος · ὃν εἶδον ἐν ἀγκῶνι τμηθέντα ἀρτηρίαν · ἅπασι δὲ τοῖς ἄλλοις ἀνεύρυσμα τοῖς μὲν μεῖζον ἐπεγένετο , τοῖς δ’ ἧττον . ὅπως μὲν οὖν χρὴ θεραπεύειν ἀνευρύσματα προϊόντος τοῦ λόγου κατὰ τὸν οἰκεῖον εἰρήσεται καιρὸν , ὅταν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ὄγκων τῶν παρὰ φύσιν ἡ θεραπεία γράψηται · νυνὶ δὲ ἐπὶ τὸ συνεχὲς ἴωμεν τοῦ λόγου . ἡ γάρ τοι φύσις ἡ τῆς ἀρτηρίας ὄντως ἐνδείκνυται τὸ δυσσύμφυτον , οὐ τὸ παντάπασιν ἀσύμφυτον τοῦ σκληροῦ τῶν ἐν αὐτῇ χιτώνων · οὐ γὰρ οὕτως ἐστὶ ξηρὸς καὶ σκληρὸς ὡς ὀστοῦν ἢ χόνδρος , ἀλλὰ πολὺ μαλακώτερος τούτων καὶ σαρκωδέστερος . οὔκουν εὐλόγως ἄν τις ἀπογινώσκοι συμφῦναι τὴν διαίρεσιν , ὅταν αὐτή τε γένηται μικρὰ καὶ τὸ σῶμα τἀνθρώπου μαλακὸν ὑπάρχει φύσει . ἔοικε δὲ καὶ ἡ πεῖρα τῷ λόγῳ μαρτυρεῖν · ἐπί τε γὰρ παίδων καὶ γυναικῶν ἐθεασάμην συμφύσασαν αὐτὴν διὰ τὴν ὑγρότητα καὶ μαλακότητα τῶν σωμάτων · ἐφ’ ἑνός τε νεανίσκου βραχεῖαν ἴσχοντος διαίρεσιν , ὡς εἴρηται . δυσιατοτέρα μὲν οὖν ἐστὶν ἡ ἀρτηρία τῆς φλεβὸς , οὐ μὴν ἐξήλλακταί γε πολλῷ τῶν φαρμάκων ἡ χρῆσις ἐφ’ ἑκατέρου τῶν ἀγγείων , ἀλλ’ ἔστιν ἡ αὐτὴ κατ’ εἶδος , ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον διαφέρουσα · τοσούτῳ γὰρ δεῖται ξηραντικωτέρων φαρμάκων ἣ ἀρτηρία τῆς φλεβὸς , ὅσῳπερ καὶ φύσει ξηροτέρα τὴν κρᾶσιν ἐστίν . εἰ δὲ περισαρκοῦσθαι δέοι , τῶν αὐτῶν ἀμφότεραι χρῄζουσι · σαρκὸς γάρ ἐστι γένεσις ἐν τῇ περισαρκώσει κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον γεννωμένης , ὡς κᾀν τοῖς κοίλοις ἕλκεσιν ἐδείχθη γιγνομένη . αἱ δὲ κατὰ τὴν μήτραν , ἢ κύστιν , ἢ ἔντερα φλέβες καὶ ἀρτηρίαι , τῶν αὐτῶν δεόμεναι κατὰ γένος φαρμάκων ὅταν ἕλκω θῶσιν , ὀργάνων χρήζουσι τῶν εἴσω παραπεμψόντων αὐτὰ , μητρεγχυτῶν δηλονότι καὶ καθετῆρος εὐθυτρήτου καὶ κλυστῆρος . εἰς δὲ τὰ κατὰ τὸ ἀπευθυσμένον ἕλκη · καὶ διὰ κύστεως ἐγχωρεῖ ἐγχεῖν φάρμακον τηκτὸν χλιαρὸν , αὐλίσκον ἐχούσης κατὰ τὸ πέρας αὐτῆς εὐθύτρητον . ἐξελεγχθήσεται τοιγαροῦν . ἅμα τῇ τῶν ὀργάνων ἰδέᾳ καὶ ἢ τῶν φαρμάκων σύστασις · οὐ γὰρ οἷον τε παχέα φάρμακα τοῖς τοιούτοις ἐγχεῖν , ἀλλ’ ὑγροτέρων δηλονότι δέονται · καὶ διὰ τοῦτο συμμέτρως θερμῶν ὡς τὰ πολλά · διὰ τοῦτο δὲ καὶ τῶν τηκτῶν καλουμένων φαρμάκων ἐπιτηδειότερα τὰ ξηρά · μίγνυται γὰρ ἑτοίμως , εἴτ’ ἀρνογλώσσου τις , εἴθ’ ἑτέρου τοιούτου βούλοιτο χυλῶ . τὰ δὲ τοιαῦτα φάρμακα κρόκος τ’ ἐστὶ καὶ πομφόλυξ καὶ ἀλόη καὶ τὰ κεφαλικὰ καλούμενα · κατὰ δὲ τὸν πρῶτον καιρὸν τῆς σαρκώσεως , τὸν συνάπτοντα τῇ ἐπισχέσει τοῦ αἵματος , καὶ ἡ Λημνία σφαγὶς ἀγαθὸν φάρμακον .
Lemmas: ἐπί ἀρτηρία μέντοι τιτρώσκω λέγω καί πρόσθεν ὡς ἔνιοι ὁ ἰατρός ἀδύνατος ὁ σύμφυσις εἰμί δοκέω . καί λέγω οὗτος τις μέν ἀρκέω φάσκω μόνος ὁ πεῖρα , τις δέ καί λόγος χράω τοιόσδε , σκληρός καί χονδρώδης φημί εἰμί ὁ ἕτερος ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία · οὐδείς δέ ὁ τοιοῦτος συμφύω δύναμαι , μόνος γάρ ὁ μαλακός σῶμα ἴδιος ὑπάρχω ὁ σύμφυσις , ὡς ἐπί τε ὁ ἐκτός ἔνειμι θεάομαι , μήτε λίθος πρός λίθος ἑνόω ποτέ μήτε ὄστρακον πρός ὄστρακον · ἐπί τε ὁ ἐν ἐγώ , μήτε χόνδρος χόνδρος συμφύω οὔτε ὀστέον πρός ὀστέον ἑνόω . οὐδέ γάρ ὁ κάταγμα διά σύμφυσις , ἀλλά διά πῶρος ὁ κόλλησις ἴσχω . ἄρχω οὖν καί ἐγώ ἀπό πρότερος ὁ ἡμέτερος πεῖρα , εἰς ὁ κοινός κατατίθημι ὅσος τυγχάνω ὁράω . θεάομαι γάρ ἐπί μέν γυνή καί παιδίον ἀρτηρία κολλάω τε καί περισαρκόω ἐν μέτωπον καί σφυρόν καί καρπός . νεανίσκος δέ ἄγροικος ποτέ καί τοιοῦτος τις συμπίπτω , φλέψ τέμνω βούλομαι κατά ὁ ἐαρινός ὥρα , ἐν ἔθος δέ μάλα οὗτος εἰμί ὁ παρά ἐγώ ἄνθρωπος , δέω ὁ βραχίων ὁ μέλλω αὐτός φλεβοτομέω ἰατρός , συμβαίνω κυρτόω ὁ ἀρτηρία , ὥστε καί διαιρέω αὐτός ὁ ἰατρός ἀντί φλέψ . βραχύς μέν οὖν ὁ διαίρεσις γίγνομαι , ξανθός δέ καί λεπτός καί θερμός εὐθύς ἐξακοντίζω ὁ αἷμα σφυγμώδης . ὁ μέν οὖν ἰατρός , εἰμί δέ καί πάνυ νέος καί ἄπειρος ὁ τέχνη ὁ ἔργον , οἴομαι διαιρέω ὁ φλέψ . θεάομαι δέ ἐγώ ὁ γίγνομαι σύν ἄλλος τις ὁ πάρειμι ἰατρός πρεσβύτης , ὁ ἔναιμος τις φάρμακον ὁ ἐμπλαστός παρασκευάζω ἐπιμελής τε πάνυ συνάγω ὁ διαίρεσις , ἐπιτίθημι τε ὁ ﻿ φάρμακον αὐτίκα καί σπόγγος μαλακός ἔξωθεν ἐπιδέω . θαυμάζω δέ ὁ τέμνω ὁ ἀρτηρία ὁ λόγος ὁ ἐπέρχομαι ἐγώ περί ὁ τοιοῦτος πρόνοια , δηλόω αὐτός ὁ γίγνομαι , ἐξέρχομαι ὁ καταγωγή ὁ τέμνω · κελεύω τε μήτε λύω χωρίς ἐγώ μήτε ταχύς πράσσω οὗτος ὁ τέταρτος ἡμέρα , ἀλλά ὡς ἔχω ὁ ἐπίδεσις φυλάσσω ἐπιτέγγω μόνος ὁ σπογγιά · ἐπεί δέ λύω ἐν ὁ τέταρτος κολλάω ἀκριβής εὑρίσκω ὁ διαίρεσις , ἐπιτίθημι τε ὁ αὐτός φάρμακον αὖθις κελεύω , ἐπιδέω τε ὅμοιος ἡμέρα πολύς μή λύω . οὕτως μέν θεραπεύω ὁ διαίρεσις ὁ ἀρτηρία ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος μόνος · ὅς ὁράω ἐν ἀγκών τέμνω ἀρτηρία · ἅπας δέ ὁ ἄλλος ἀνεύρυσμα ὁ μέν μέγας ἐπιγίγνομαι , ὁ δέ ἥσσων . ὅπως μέν οὖν χρή θεραπεύω ἀνεύρυσμα προέρχομαι ὁ λόγος κατά ὁ οἰκεῖος λέγω καιρός , ὅταν καί ὁ ἄλλος ἅπας ὄγκος ὁ παρά φύσις ὁ θεραπεία γράφω · νυνί δέ ἐπί ὁ συνεχής ἔρχομαι ὁ λόγος . ὁ γάρ τοι φύσις ὁ ὁ ἀρτηρία ὄντως ἐνδείκνυμι ὁ δυσσύμφυτος , οὐ ὁ παντάπασι ἀσύμφυτος ὁ σκληρός ὁ ἐν αὐτός χιτών · οὐ γάρ οὕτως εἰμί ξηρός καί σκληρός ὡς ὀστέον ἤ χόνδρος , ἀλλά πολύς μαλακός οὗτος καί σαρκώδης . οὔκουν εὔλογος ἄν τις ἀπογιγνώσκω συμφύω ὁ διαίρεσις , ὅταν αὐτός τε γίγνομαι μικρός καί ὁ σῶμα ἄνθρωπος μαλακός ὑπάρχω φύσις . ἔοικα δέ καί ὁ πεῖρα ὁ λόγος μαρτυρέω · ἐπί τε γάρ παῖς καί γυνή θεάομαι συμφύω αὐτός διά ὁ ὑγρότης καί μαλακότης ὁ σῶμα · ἐπί εἷς τε νεανίσκος βραχύς ἴσχω διαίρεσις , ὡς λέγω . δυσίατος μέν οὖν εἰμί ὁ ἀρτηρία ὁ φλέψ , οὐ μήν ἐξαλλάσσω γε πολύς ὁ φάρμακον ὁ χρῆσις ἐπί ἑκάτερος ὁ ἀγγεῖον , ἀλλά εἰμί ὁ αὐτός κατά εἶδος , ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων διαφέρω · τοσοῦτος γάρ δέω ξηραντικός φάρμακον ὁ ἀρτηρία ὁ φλέψ , ὅσος καί φύσις ξηρός ὁ κρᾶσις εἰμί . εἰ δέ περισαρκόω δέω , ὁ αὐτός ἀμφότερος χρῄζω · σάρξ γάρ εἰμί γένεσις ἐν ὁ περισάρκωσις κατά ὁ αὐτός τρόπος γεννάω , ὡς εἰͅν ὁ κοῖλος ἕλκος δείκνυμι γίγνομαι . ὁ δέ κατά ὁ μήτρα , ἤ κύστις , ἤ ἔντερον φλέψ καί ἀρτηρία , ὁ αὐτός δέω κατά γένος φάρμακον ὅταν ἕλκω τίθημι , ὄργανον χρήζω ὁ εἴσω παραπέμπω αὐτός , μητρεγχύτης δηλονότι καί καθετήρ εὐθύτρητος καί κλυστήρ . εἰς δέ ὁ κατά ὁ ἀπευθύνω ἕλκος · καί διά κύστις ἐγχωρέω ἐγχέω φάρμακον τηκτός χλιαρός , αὐλίσκος ἔχω κατά ὁ πέρας αὐτός εὐθύτρητος . ἐξελέγχω τοιγαροῦν . ἅμα ὁ ὁ ὄργανον ἰδέα καί ἤ ὁ φάρμακον σύστασις · οὐ γάρ οἷος τε παχύς φάρμακον ὁ τοιοῦτος ἐγχέω , ἀλλά ὑγρός δηλονότι δέω · καί διά οὗτος σύμμετρος θερμός ὡς ὁ πολύς · διά οὗτος δέ καί ὁ τηκτός καλέω φάρμακον ἐπιτήδειος ὁ ξηρός · μείγνυμι γάρ ἑτοῖμος , εἴτε ἀρνόγλωσσον τις , εἴτε ἕτερος τοιοῦτος βούλομαι χυλός . ὁ δέ τοιοῦτος φάρμακον κρόκος τε εἰμί καί πομφόλυξ καί ἀλόη καί ὁ κεφαλικός καλέω · κατά δέ ὁ πρῶτος καιρός ὁ σάρκωσις , ὁ συνάπτω ὁ ἐπίσχεσις ὁ αἷμα , καί ὁ Λήμνιος σφαγίς ἀγαθός φάρμακον .