galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 11.3
Ὅνπερ δὲ τρόπον ἀπὸ τῆς διαθέσεως ἐπὶ τὰς ὕλας τῶν βοηθημάτων ἀφικόμεθα , τὸν αὐτὸν τρόπον ἀφ’ ἑκάστου τῶν ἄλλων γενῶν τῶν πρώτων κατέρχεσθαι χρὴ πρὸς αὐτάς · οἷον ἀπὸ τῆς δυνάμεως · ἀντιτέτακται γὰρ αὕτη τῇ νόσῳ καθάπερ τις ἀνταγωνιστής · καὶ πρόκειταί γε τῷ ἰατρῷ βοηθεῖν ταύτῃ καὶ συναγωνίζεσθαι τρόπῳ παντί . τίς οὖν πρῶτος σκοπὸς ἀπὸ τῆς δυνάμεως ἢ τίς ἔνδειξις προτέρα ; καὶ γὰρ κᾀνταῦθα λεκτέον ὡς ἂν ἐθέλοι τις , αὐτὴν μὲν τὴν δύναμιν ἕνα τὸν πρῶτον σκοπὸν τιθέμενος , τὸ δ’ ὑπ’ αὐτῆς ἐνδεικνύμενον ἕτερον σκοπὸν δεύτερον . ἐπεὶ τοίνυν ἐδείχθη τὴν ἑαυτῆς ἐνδεικνυμένη φυλακὴν , ὥσπερ ἡ νόσος τὴν ἀναίρεσιν , ἔσται πάλιν ὁ δεύτερος ἐπὶ τῇ δυνάμει σκοπὸς ἡ φυλακὴ , καθάπερ ἐπὶ τῶν νοσημάτων ἡ ἀναίρεσις . ἀλλ’ ἡ μὲν φυλακὴ τὴν τῶν ὁμοίων ἐνδείξεται προσαγωγὴν , ἡ δ’ ἀναίρεσις τὴν τῶν ἐναντίων . ἐπειδὴ δὲ τῆς δυνάμεως οὐσία συνεπληροῦτο διά τε τοῦ πνεύματος καὶ τῆς σαρκώδους ἰδέας καὶ τῶν στερεῶν , ἐκ τῶν ὁμοίων ἑκάστῳ πορίζεσθαι χρὴ τὴν διαμονήν · τῷ μὲν πνεύματι διὰ τῆς ἀναπνοῆς τε καὶ διαπνοῆς καὶ τῆς ἐκ τοῦ αἵματος ἀναθυμιάσεως , ἐξέστω δὲ κᾀνταῦθα τῷ βουλομένῳ καλεῖν ἀέρωσιν , ἢ λεπτοποίησιν αἵματος , ἢ εἰς ἀτμοὺς λύσιν , ἢ χύσιν , ἢ ὅπως ἂν αὐτὸς ἐθέλοι · τῷ δὲ τῶν στερεῶν γένει διὰ τῆς στερεᾶς τροφῆς , ὥσπερ γε καὶ τῷ τῶν σαρκωδῶν διὰ τῆς ἐν μέσῳ φύσεως ὑγρῶν τε καὶ στερεῶν σωμάτων . ἑκάστου δὲ τούτων εὑρήσεις τὸ μὲν ποσὸν ἐκ τῆς κατὰ τὴν φυλαττομένην οὐσίαν ποσότητος , τὸ δὲ ποιὸν ἐκ τῆς κράσεως . αὐτῆς δὲ τῆς κράσεως καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ἤτοι γε ἀρίστης ὑπαρχούσης ἢ μεμπτῆς κατά τι , τὴν μὲν ἀρίστην ἀεὶ φυλάττειν χρὴ , τὴν μεμπτὴν δὲ ἐπὶ μὲν τῶν ὑγιαινόντων ἤτοι φυλάττειν ἢ ἀλλοιοῦν · ἐπὶ δὲ τῶν νοσούντων φυλάττειν , ἐξ οὗ λογισμοῦ πρόσθεν ἐδείκνυτο μεγίστην ἔνδειξιν ἔχον τὸ ἔθος , ἢ γὰρ τὴν ἐξ ἀρχῆς αὐτοῦ φυλάττειν κρᾶσιν ἢ τὴν ἐπίκτητον ἐργάζεσθαι . γίγνεσθαι δ’ , ὡς ἐλέγετο , τὴν ἔνδειξιν τοῦ μέτρου τῶν βοηθημάτων ἐκ τῆς νῦν κράσεως , ὥσπερ γε κᾀκ τῆς ἡλικίας , οὐχ ἧς ἔμπροσθεν εἶχεν ὁ κάμνων , ἀλλ’ ἧς νῦν ἔχει . διαφορᾶς δ’ οὐκ ὀλίγης ὑπαρχούσης ἐν τῇ κράσει τῶν τοῦ ζώου μορίων , ἴδιον ἑκάστῳ τὸ μέτρον ἔσεσθαι τῶν ὁμοίων ἑαυτῷ , τῷ μὲν γεωδεστέρῳ τῶν γεωδεστέρων , τῷ δὲ ὑγροτέρῳ τῶν ὑγροτέρων · οὕτω δὲ καὶ τῷ μὲν ἀερωδεστέρῳ τῶν ἀερωδῶν , τῷ δὲ θερμοτέρῳ τῶν πυρωδῶν . ἐντεῦθεν οὖν ἤδη τὰς ὕλας ἐξευρίσκειν ἁπάντων τῶν κατὰ μέρος , ἐν τροφαῖς καὶ πόμασι καὶ ἀέρι καὶ τοῖς ἐπιτηδευομένοις ἅπασιν . ἔνθα δ’ ἀλλήλαις ἐναντιοῦνταί τινες ἐνδείξεις , τῇ πρόσθεν εἰρημένῃ χρῆσθαι μεθόδῳ , πρὸς τὴν τῶν πρακτέων εὕρεσιν ἐπιβλέποντα μέγεθός τε καὶ ἀξίωμα τῶν ἐνδεικνυμένων σκοπῶν . αἱρεῖσθαι γὰρ ἐδείκνυμεν χρῆναι τὰς ἀπὸ τῶν ἀξιολογωτέρων τε καὶ μειζόνων ἐνδείξεις σκοπῶν . ἀξίωμα μὲν οὖν αὐτῶν εἰς ζωὴν ἢ ὑγείαν ἀποβλεπόντων κρίνεσθαι , μέγεθος δ’ εἶναι διττὸν , ἤτοι κατὰ τὴν οἰκείαν οὐσίαν ἢ τὴν τοῦ κατὰ φύσιν ἐκτροπήν . ἐπὶ ταύταις οὖν ἤδη ταῖς μεθόδοις γυμνασθῶμεν ἐν τῷ γένει τῶν ἐπὶ σηπεδόνι πυρετῶν .
Lemmas: ὅς δέ τρόπος ἀπό ὁ διάθεσις ἐπί ὁ ὕλη ὁ βοήθημα ἀφικνέομαι , ὁ αὐτός τρόπος ἀπό ἕκαστος ὁ ἄλλος γένος ὁ πρῶτος κατέρχομαι χρή πρός αὐτός · οἷος ἀπό ὁ δύναμις · ἀντιτάσσω γάρ οὗτος ὁ νόσος καθά τις ἀνταγωνιστής · καί πρόκειμαι γε ὁ ἰατρός βοηθέω οὗτος καί συναγωνίζομαι τρόπος πᾶς . τίς οὖν πρῶτος σκοπός ἀπό ὁ δύναμις ἤ τίς ἔνδειξις πρότερος ; καί γάρ ᾀνταῦθη λεκτέος ὡς ἄν ἐθέλω τις , αὐτός μέν ὁ δύναμις εἷς ὁ πρῶτος σκοπός τίθημι , ὁ δέ ὑπό αὐτός ἐνδείκνυμι ἕτερος σκοπός δεύτερος . ἐπεί τοίνυν δείκνυμι ὁ ἑαυτοῦ ἐνδείκνυμι φυλακή , ὥσπερ ὁ νόσος ὁ ἀναίρεσις , εἰμί πάλιν ὁ δεύτερος ἐπί ὁ δύναμις σκοπός ὁ φυλακή , καθά ἐπί ὁ νόσημα ὁ ἀναίρεσις . ἀλλά ὁ μέν φυλακή ὁ ὁ ὅμοιος ἐνδείκνυμι προσαγωγή , ὁ δέ ἀναίρεσις ὁ ὁ ἐναντίος . ἐπειδή δέ ὁ δύναμις οὐσία συμπληρόω διά τε ὁ πνεῦμα καί ὁ σαρκώδης ἰδέα καί ὁ στερεός , ἐκ ὁ ὅμοιος ἕκαστος πορίζω χρή ὁ διαμονή · ὁ μέν πνεῦμα διά ὁ ἀναπνοή τε καί διαπνοή καί ὁ ἐκ ὁ αἷμα ἀναθυμίασις , ἔξεστι δέ ᾀνταῦθη ὁ βούλομαι καλέω ἀέρωσις , ἤ λεπτοποίησις αἷμα , ἤ εἰς ἀτμός λύσις , ἤ χύσις , ἤ ὅπως ἄν αὐτός ἐθέλω · ὁ δέ ὁ στερεός γένος διά ὁ στερεός τροφή , ὥσπερ γε καί ὁ ὁ σαρκώδης διά ὁ ἐν μέσος φύσις ὑγρός τε καί στερεός σῶμα . ἕκαστος δέ οὗτος εὑρίσκω ὁ μέν ποσός ἐκ ὁ κατά ὁ φυλάσσω οὐσία ποσότης , ὁ δέ ποιός ἐκ ὁ κρᾶσις . αὐτός δέ ὁ κρᾶσις κατά ἕκαστος αὐτός ἤτοι γε ἀγαθός ὑπάρχω ἤ μεμπτός κατά τις , ὁ μέν ἀγαθός ἀεί φυλάσσω χρή , ὁ μεμπτός δέ ἐπί μέν ὁ ὑγιαίνω ἤτοι φυλάσσω ἤ ἀλλοιόω · ἐπί δέ ὁ νοσέω φυλάσσω , ἐκ ὅς λογισμός πρόσθεν δείκνυμι μέγας ἔνδειξις ἔχω ὁ ἔθος , ἤ γάρ ὁ ἐκ ἀρχή αὐτός φυλάσσω κρᾶσις ἤ ὁ ἐπίκτητος ἐργάζομαι . γίγνομαι δέ , ὡς λέγω , ὁ ἔνδειξις ὁ μέτρον ὁ βοήθημα ἐκ ὁ νῦν κρᾶσις , ὥσπερ γε ἐͅκ ὁ ἡλικία , οὐ ὅς ἔμπροσθεν ἔχω ὁ κάμνω , ἀλλά ὅς νῦν ἔχω . διαφορά δέ οὐ ὀλίγος ὑπάρχω ἐν ὁ κρᾶσις ὁ ὁ ζῷον μόριον , ἴδιος ἕκαστος ὁ μέτρον εἰμί ὁ ὅμοιος ἑαυτοῦ , ὁ μέν γεώδης ὁ γεώδης , ὁ δέ ὑγρός ὁ ὑγρός · οὕτως δέ καί ὁ μέν ἀερώδης ὁ ἀερώδης , ὁ δέ θερμός ὁ πυρώδης . ἐντεῦθεν οὖν ἤδη ὁ ὕλη ἐξευρίσκω ἅπας ὁ κατά μέρος , ἐν τροφή καί πόμα καί ἀήρ καί ὁ ἐπιτηδεύω ἅπας . ἔνθα δέ ἀλλήλων ἐναντιόομαι τις ἔνδειξις , ὁ πρόσθεν λέγω χράω μέθοδος , πρός ὁ ὁ πράσσω εὕρεσις ἐπιβλέπω μέγεθος τε καί ἀξίωμα ὁ ἐνδείκνυμι σκοπός . αἱρέω γάρ δείκνυμι χρή ὁ ἀπό ὁ ἀξιόλογος τε καί μέγας ἔνδειξις σκοπός . ἀξίωμα μέν οὖν αὐτός εἰς ζωή ἤ ὑγεία ἀποβλέπω κρίνω , μέγεθος δέ εἰμί δισσός , ἤτοι κατά ὁ οἰκεῖος οὐσία ἤ ὁ ὁ κατά φύσις ἐκτροπή . ἐπί οὗτος οὖν ἤδη ὁ μέθοδος γυμνάζω ἐν ὁ γένος ὁ ἐπί σηπεδών πυρετός .