galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 5.11
Εἴρηται δ’ ὀλίγον ἔμπροσθεν καὶ τῶν κατὰ κύστιν καὶ μήτραν ἔντερά τε καὶ πνεύμονα τὰ γένη τῶν φαρμάκων , οἷς ἐφ’ ἑκάστου χρηστέον ἐστὶ , ἀπὸ μὲν τῆς οὐσίας τῶν θεραπευσομένων μορίων τοῦ φαρμάκου λαμβανομένου μετὰ τοῦ προεπεσκέφθαι τὴν διάθεσιν , τοῦ τρόπου δὲ τῆς χρήσεως αὐτῶν ἀπό τε τῆς διαπλάσεως ἅμα καὶ τῆς θέσεως . ἐντεῦθεν γὰρ ἐπενοήθησαν ὠτεγχύται τε καὶ μητρεγχύται καὶ καθετῆρες καὶ κλυστῆρες . ἐντεῦθεν δὲ καὶ ὅτι τὰ μὲν κατὰ γαστέρα καὶ θώρακα καὶ πνεύμονα συνιστάμενα τῶν ἑλκῶν διὰ τῶν ἐσθιομένων καὶ πινομένων θεραπεύεσθαι χρὴ , τὰ δὲ κατ’ ἔντερα ὅσα μὲν ἐγγὺς τῇ γαστρὶ , διὰ τῶν ἐσθιομένων καὶ πινομένων , ὅσα δ’ ἤδη κατωτέρω , διὰ τῶν ἐνιεμένων · οὔτε γὰρ τοῖς πλησίον τῆς γαστρὸς ἐπαναβῆναι δύναται τὸ διὰ τῆς ἕδρας ἐνιέμενον οὔτ’ εἰς τὰ κάτω τοῦ στόματος ληφθέντος ἡ δύναμις ἀκραιφνὴς ἐξικνεῖσθαι . διὰ τοῦτο καὶ ὅσα κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα συνίσταται τῶν ἑλκῶν ἅμα τε δυσιατότερα τῶν κατὰ τὴν γαστέρα , πόῤῥω γὰρ αὐτῶν ἡ θέσις , ὡς ἐκλύεσθαι τῶν φαρμάκων τὴν δύναμιν , ἅμα τε δι’ αὐτὸ τοῦτο πολὺ σφοδροτέρων χρῄζει τῶν καταπινομένων φαρμάκων ἢ εἰ αὐτοῖς τοῖς ἕλκεσιν ἄντικρυς προσεφέρετο . καὶ διὰ τοῦτο ἐξεύρηται τοῖς ἰατροῖς , ἡνίκα ἐκκαθαίρειν δέονται πῦον ἐκ θώρακος ἢ πνεύμονος , ἰσχυρότατά τε καὶ τμητικώτατα φάρμακα καὶ τοιαῦτα τὴν δύναμιν ὡς παροξῦναι τὸ ἕλκος , εἴπερ ἦν ἐν τῇ γαστρί . καὶ μέν γε τὸ διὰ τῶν βηχῶν ἐκκαθαίρειν αὐτὰ ἐκ τῆς διαπλάσεως ἐλήφθη τῶν μορίων , οὐδεμίαν ἐχόντων ἐκροὴν τοιαύτην οἵαν μήτρα καὶ κύστις καὶ ἕδρα καὶ ὦτα καὶ μυκτῆρες καὶ στόμα . διὰ τοῦτο καὶ ἡ γαστὴρ κατ’ ἄμφω τὰ μέρη καθαίρεσθαι δύναται · ἄνω μὲν διὰ τῶν ἐμέτων , κάτω δ’ ὡς ἡ φύσις . ἀπὸ γάρ τοι τῶν μορίων ὡς ὀργανικῶν αἱ τοιαῦται τῶν ἐνδείξεων , ὥσπερ αἱ κατὰ τὸ ξηραίνειν ἐνδείξεις , ἀπὸ τῆς οὐσίας αὐτῶν ὡς ὁμοιομερῶν . ἀπὸ δέ γε τῶν παθῶν αἱ τοιαῦται πάλιν οἷον ἀπὸ τῶν ἑλκῶν , ἐπειδὴ περὶ τούτων ὁ λόγος ἦν , ὅτι τε ξηραντέον , ὡς ἔμπροσθεν ἐδείκνυτο , καὶ ὅτι τῶν κατὰ τὴν γαστέρα τὸ πῦον ἀποπλῦναι βουλομένοις οὐκ ἀκίνδυνον ἐμεῖν · ὥσπερ εἰ καὶ ἄλλως ἀποῤῥίπτοις ἐμπεπλασμένον αὐτῇ φλέγμα δι’ ὀξυμέλιτός τε καὶ ῥαφανίδων , ἀλλὰ βέλτιον ὑπάγειν κάτω · κίνδυνος γὰρ ἐμοῦντι καὶ σπαράξαι τὸ ἡλκωμένον καί τινα χυμὸν οὐ χρηστὸν ἐκ τῶν πλησίον ἐπισπᾶσθαι . διὰ τοῦτο δὲ , ὡς ἔφην , καὶ τὰ κατὰ πνεύμονα τῶν ﻿ ἑλκῶν δυσιατότατα · χωρὶς μὲν γὰρ τοῦ βήττειν οὐκ ἂν ἐκκαθαρθείη , βηττόντων δ’ ἐπιρήγνυται . δι’ ἀλλήλων οὖν αὐτοῖς κυκλεῖται τὸ κακόν · ἐπιφλεγμαίνοντα γὰρ αὖθις τὰ σπαραχθέντα δεύτερον αὖθις δεῖται πεφθῆναί τε τὴν φλεγμονὴν ἀποκαθαρθῆναί τε τὸ πῦον , ὥστ’ ἐκ πάντων αὐτοῖς παρεσκευάσθαι τὸ δυσίατον , οὔτε τῶν οἰκείων ἕλκεσι φαρμάκων ψαῦσαι δυναμένων τοῦ ἕλκους , ὡς ἐν γαστρὶ , καὶ φθανόντων ἐκλύεσθαι μεταξύ · καὶ ὅτι κινεῖται κατὰ τὰς ἀναπνοὰς καὶ σπαράττεται κατὰ τὰς βῆχας . ὥσθ’ ὅταν ἀγγεῖον ἐν πνεύμονι ῥαγῇ , γιγνώσκειν χρὴ σαφῶς εἰ μὴ παραχρῆμα πρὶν φλεγμῆναι κολληθείη , μετὰ ταῦτά γε ἀνίατον ἐσόμενον .
Lemmas: λέγω δέ ὀλίγος ἔμπροσθεν καί ὁ κατά κύστις καί μήτρα ἔντερον τε καί πνεύμων ὁ γένος ὁ φάρμακον , ὅς ἐπί ἕκαστος χράω εἰμί , ἀπό μέν ὁ οὐσία ὁ θεραπεύω μόριον ὁ φάρμακον λαμβάνω μετά ὁ προεπισκέπτομαι ὁ διάθεσις , ὁ τρόπος δέ ὁ χρῆσις αὐτός ἀπό τε ὁ διάπλασις ἅμα καί ὁ θέσις . ἐντεῦθεν γάρ ἐπινοέω ὠτεγχύτης τε καί μητρεγχύτης καί καθετήρ καί κλυστήρ . ἐντεῦθεν δέ καί ὅτι ὁ μέν κατά γαστήρ καί θώραξ καί πνεύμων συνιστάω ὁ ἕλκος διά ὁ ἐσθίω καί πίνω θεραπεύω χρή , ὁ δέ κατά ἔντερον ὅσος μέν ἐγγύς ὁ γαστήρ , διά ὁ ἐσθίω καί πίνω , ὅσος δέ ἤδη κάτω , διά ὁ ἐνίημι · οὔτε γάρ ὁ πλησίον ὁ γαστήρ ἐπαναβαίνω δύναμαι ὁ διά ὁ ἕδρα ἐνίημι οὔτε εἰς ὁ κάτω ὁ στόμα λαμβάνω ὁ δύναμις ἀκραιφνής ἐξικνέομαι . διά οὗτος καί ὅσος κατά θώραξ καί πνεύμων συνίστημι ὁ ἕλκος ἅμα τε δυσίατος ὁ κατά ὁ γαστήρ , πρόσω γάρ αὐτός ὁ θέσις , ὡς ἐκλύω ὁ φάρμακον ὁ δύναμις , ἅμα τε διά αὐτός οὗτος πολύς σφοδρός χρῄζω ὁ καταπίνω φάρμακον ἤ εἰ αὐτός ὁ ἕλκος ἄντικρυς προσφέρω . καί διά οὗτος ἐξευρίσκω ὁ ἰατρός , ἡνίκα ἐκκαθαίρω δέω πυός ἐκ θώραξ ἤ πνεύμων , ἰσχυρός τε καί τμητικός φάρμακον καί τοιοῦτος ὁ δύναμις ὡς παροξύνω ὁ ἕλκος , εἴπερ εἰμί ἐν ὁ γαστήρ . καί μέν γε ὁ διά ὁ βήξ ἐκκαθαίρω αὐτός ἐκ ὁ διάπλασις λαμβάνω ὁ μόριον , οὐδείς ἔχω ἐκροή τοιοῦτος οἷος μήτρα καί κύστις καί ἕδρα καί οὖς καί μυκτήρ καί στόμα . διά οὗτος καί ὁ γαστήρ κατά ἄμφω ὁ μέρος καθαίρω δύναμαι · ἄνω μέν διά ὁ ἔμετος , κάτω δέ ὡς ὁ φύσις . ἀπό γάρ τοι ὁ μόριον ὡς ὀργανικός ὁ τοιοῦτος ὁ ἔνδειξις , ὥσπερ ὁ κατά ὁ ξηραίνω ἔνδειξις , ἀπό ὁ οὐσία αὐτός ὡς ὁμοιομερής . ἀπό δέ γε ὁ πάθος ὁ τοιοῦτος πάλιν οἷος ἀπό ὁ ἕλκος , ἐπειδή περί οὗτος ὁ λόγος εἰμί , ὅτι τε ξηραντέον , ὡς ἔμπροσθεν δείκνυμι , καί ὅτι ὁ κατά ὁ γαστήρ ὁ πυός ἀποπλύνω βούλομαι οὐ ἀκίνδυνος ἐμέω · ὥσπερ εἰ καί ἄλλος ἀπορρίπτω ἐμπλάσσω αὐτός φλέγμα διά ὀξύμελι τε καί ῥαφανίς , ἀλλά ἀγαθός ὑπάγω κάτω · κίνδυνος γάρ ἐμέω καί σπαράσσω ὁ ἑλκόω καί τις χυμός οὐ χρηστός ἐκ ὁ πλησίον ἐπισπάω . διά οὗτος δέ , ὡς φημί , καί ὁ κατά πνεύμων ὁ ﻿ ἕλκος δυσίατος · χωρίς μέν γάρ ὁ βήσσω οὐ ἄν ἐκκαθαίρω , βήσσω δέ ἐπιρρήγνυμι . διά ἀλλήλων οὖν αὐτός κυκλέω ὁ κακός · ἐπιφλεγμαίνω γάρ αὖθις ὁ σπαράσσω δεύτερος αὖθις δέω πέσσω τε ὁ φλεγμονή ἀποκαθαίρω τε ὁ πυός , ὥστε ἐκ πᾶς αὐτός παρασκευάζω ὁ δυσίατος , οὔτε ὁ οἰκεῖος ἕλκος φάρμακον ψαύω δύναμαι ὁ ἕλκος , ὡς ἐν γαστήρ , καί φθάνω ἐκλύω μεταξύ · καί ὅτι κινέω κατά ὁ ἀναπνοή καί σπαράσσω κατά ὁ βήξ . ὥστε ὅταν ἀγγεῖον ἐν πνεύμων ῥήγνυμι , γιγνώσκω χρή σαφής εἰ μή παραχρῆμα πρίν φλεγμαίνω κολλάω , μετά οὗτος γε ἀνίατος εἰμί .