galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 11.1
Τῶν δ’ ἐπὶ χυμοῖς σηπομένοις ἀναπτομένων πυρετῶν οἱ πρῶτοι μὲν εἴρηνται σκοποὶ πρόσθεν ἡνίκα ἐδείκνυον ὅπως ἐγχωρεῖ καὶ δύο καὶ τρεῖς αὐτοὺς ποιῆσαι , κᾂν εἰ βουληθείημεν ἕνα . νυνὶ δ’ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων πυρετῶν ἐκ τῆς τῶν πρώτων γενῶν τομῆς ἄχρι τῶν ἐσχάτων εἰδῶν ἀφικόμεθα τέμνοντες , οὕτω πρᾶξαι πειραθῶμεν κᾀπὶ τῆς προκειμένης διαφορᾶς , ἐκεῖνο πρότερον ἀναμνήσαντες ὃ κᾀν τοῖς περὶ διαφορᾶς τῶν σφυγμῶν ὑπομνήμασιν ἐδείξαμεν , ὡς εἴτε πρώτας διαφορὰς , εἴτε γένη πρῶτα καλεῖν ἐθέλοι τις , εἴτε γενικωτάτας ἰδέας , εἴθ’ ὁπωσοῦν ἄλλως φυλάττων ἀκριβῆ τοῦ πράγματος τὴν ἔννοιαν , οὐ διοίσει . τῶν μὲν δὴ πυρετῶν αὐτῶν τοὺς ἐφημέρους ὅπως χρὴ θεραπεύειν ἐν τῷ τῶνδε τῶν ὑπομνημάτων ὀγδόῳ διῆλθον · ὥσπερ γε καὶ ὅπως τοὺς συνόχους ἐν τῷ μετ’ αὐτό · καὶ τρίτους γε τοὺς ἑκτικοὺς ἐν τῷ μετ’ ἐκεῖνο τῆς ὅλης πραγματείας ὄντι δεκάτῳ , μετὰ τῶν ἰδίων ἑκάστῳ πλεῖστα καὶ τῶν κοινῶν ἐπελθών . νυνὶ δ’ ὅπως ἄν τις ἰῷτο μεθόδῳ τοὺς ἐπὶ σήψει χυμῶν συνισταμένους πρόκειται διελθεῖν . οἱ σκοποὶ δ’ οἱ θεραπευτικοὶ κατὰ μὲν τὴν εἰς δύο τομὴν ἥ τε διάθεσις ἣν θεραπεύομεν ὑπάρχει καὶ ἡ τῶν τοῦ κάμνοντος μορίων κρᾶσις . ἐγχωρεῖ δ’ , ὡς ἐλέχθη , καὶ δι’ ἑνὸς ἑρμηνεῦσαι κεφαλαίου , θεραπευτικὸν εἰπόντων ἡμῶν εἶναι σκοπὸν ἕνα κοινὸν ἁπάντων νοσημάτων , τὴν ἐναντίωσιν · οὗ τεμνομένου γεννᾶσθαι τοὺς δύο , τοῦ μὲν νοσήματος ἐνδεικνυμένου τὴν τῶν ἐναντίων ἑαυτῷ βοηθημάτων χρῆσιν , τῆς δὲ τοῦ θεραπευσομένου κράσεως ὁριζούσης ἅμα τῷ νοσήματι τὸ μέτρον τῆς ἐναντιώσεως . ἐῤῥέθη δ’ ἐν ἐκείνοις ὡς καὶ τὸ περιέχον ἡμᾶς ἕνα ποιήσασθαι τὸν σκοπὸν ἐγχωρεῖ . καὶ ὡς ὁπόταν εἰς δύο μόνους τὴν πρώτην ποιησώμεθα τομὴν , ἤτοι γ’ ἐν τοῖς νοσεροῖς αἰτίοις ἢ ἐν τοῖς ὑγιεινοῖς , τίθεσθαι χρὴ τὸ περιέχον . ὄντων δ’ αἰτίων ὑγιεινῶν ἁπάντων τῶν ποιούντων ὑγείαν , ἓν ἐξ αὐτῶν ἐστι τὸ καλούμενον βοήθημα , κατὰ διαφόρους ἐννοίας ἔσχατον καὶ πρῶτον ὑγιεινὸν αἴτιον ὀρθῶς λεγόμενον . ἔσχατον μὲν γὰρ ἔσται τῷ χρόνῳ , διότι φύσις καὶ τέχνη καὶ τύχη τῷ χρόνῳ πρότερα τῶν βοηθημάτων ἐστὶν ὑγείας αἴτια · πρῶτον δὲ καθ’ ὅσον αὐτὸ ψαύει τοῦ νοσοῦντος , ἀλλοιοῦν τὴν διάθεσιν αὐτοῦ · καὶ διὰ τὴν ἐκ τούτου γινομένην ἀλλοίωσιν τῶν νοσούντων σωμάτων εἰς ὑγείαν ἀγομένων ἡ τέχνη καὶ ὁ τεχνίτης καὶ ἡ τύχη αἴτια τῆς ὑγείας γίνεται , οὐ τῷ πρώτως αὐτὰ τὰς νόσους ἐκκόπτειν , ἀλλὰ τῷ δι’ ἑτέρων ὑλῶν ἐπιτηδείων , αἵτινες ὀνομάζονται βοηθήματα . φλεβοτομία γὰρ αὐτὴ μὲν καθ’ ἑαυτὴν αὐτὸ δὴ τοῦτο τὸ νῦν εἰρημένον ὄνομα κέκτηται · βλάψασα δὲ τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῶν αἰτίων γίνεται τῶν νοσωδῶν , ὥσπερ γε καὶ ὠφελήσασα τῶν ὑγιεινῶν . καὶ διὰ τοῦτο καλεῖται βοήθημα , καθ’ ὃν ἂν ὠφελῇ καιρόν · ὡς καὶ πάσης ὕλης τῆς ὁπωσοῦν ἀλλοιούσης τὸ σῶμα καθ’ ὃν ἂν ὠφελῇ χρόνον ὀνομαζομένης βοηθήματος . οὕτως οὖν καὶ περιέχοντος ἡμᾶς ἴδιον μὲν ὄνομα κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ὁ ἀήρ · ἐν δὲ τῇ πρὸς ἡμᾶς σχέσει ποτὲ μὲν βοήθημα καὶ τῶν αἰτίων ἕν τι τῶν ὑγιεινῶν γίγνεται , ποτὲ δὲ τῶν ἐναντίων αὐτοῖς τῶν νοσωδῶν . ἐπεὶ δ’ ἔκ τε τῆς ἐνεστώσης καταστάσεως καὶ τῆς ὥρας τοῦ ἔτους καὶ τῆς τοῦ χωρίου φύσεως ὁ ἀὴρ ἴσχει τὰς καθ’ ὑγρότητα καὶ ξηρότητα καὶ θερμότητα καὶ ψυχρότητα μεταβολὰς , ἐξ ἐκείνων πάλιν ἑκάστου γίγνονταί τινες ἐνδείξεις μερικώτεραι . τύχη μὲν οὖν καὶ τέχνη καὶ τεχνίτης διὰ μέσων τῶν ὑλῶν ἔχουσι τὸ δρᾷν · ἡ φύσις δ’ αὐτὴ δι’ ἑαυτῆς , ἐκ τριῶν τούτων συμπληρουμένη μορίων τῆς τε τοῦ πνεύματος οὐσίας καὶ τῆς τῶν ὄντως στερεῶν , ἅπερ ἐκ σπέρματος ἐδείχθη γιγνόμενα , καὶ τρίτης ἐπ’ αὐτοῖς τῆς σαρκοειδοῦς οὐσίας , ἐν ἑκάστῳ τῶν μορίων ἰδίας ὑπαρχούσης . ἕκαστον δὲ τῶν εἰρημένων τριῶν ἰδίαν τινὰ ἔχει ποσότητα καὶ ποιότητα κατὰ φύσιν . ἡ μὲν οὖν ποιότης αὐτῶν ἐκ τῆς πρεπούσης κράσεως ὑγρᾶς καὶ ξηρᾶς καὶ ψυχρᾶς καὶ θερμῆς συνίσταται . τὸ ποσὸν δὲ τῶν μὲν στερεῶν σωμάτων ἴσον ἀεὶ διαμένει , τοῖς μὲν αὐξανομένοις ἔτι κατὰ τὸν ἀριθμὸν μόνον , τοῖς δ’ ἤδη τετελειωμένοις καὶ κατὰ τὸ μέγεθος . τῆς σαρκοειδοῦς δ’ οὐσίας ἐξαλλάττεται τὸ μέγεθος , εἰ καὶ μηκέτι αὔξοιτο τὸ ζῶον . οὕτως δὲ καὶ ἡ τοῦ πνεύματος οὐσία μονονοὺ καθ’ ἑκάστην ῥοπὴν ἐλάττων τε καὶ πλείων γίνεται . καὶ τοίνυν καὶ ἡ δύναμις ἐφ’ οἷς ἔμπροσθεν εἶπον σκοποῖς ἤτοι μόνη προστίθεται κατὰ τὴν τῶν εἰρημένων τριῶν οὐσιῶν συναρίθμησιν , ἢ τῆς κράσεως ἀφορισθείσης ἰδίᾳ καθ’ ἑαυτήν . ἥτις αὖ . πάλιν καὶ αὐτὴ ποτὲ μὲν , ὡς ἐδείκνυτο , διχῇ τέμνεται , εἴς τε τὴν ἐξ ἀρχῆς φύσιν καὶ τὴν ἐπίκτητον διάθεσιν · ὥστε ἀπὸ τούτων καὶ τῶν ἄλλων τῶν προειρημένων γίγνεσθαί τινα ἔνδειξιν ἰαμάτων ἰδίαν ἑκάστου . πολλάκις δὲ ἡ ἐπίκτητος κρᾶσις εἰς τὰς ποιητικὰς αἰτίας ἀναχθεῖσα τὴν ἔνδειξιν ἐκείναις ἐχαρίσατο . κατὰ τοῦτον οὖν ἔφαμεν τὸν τρόπον ἐξ ἡλικίας ἐπιτηδευμάτων τε καὶ ἐθῶν ἔνδειξιν βοηθημάτων γίγνεσθαι , συμφωνεῖν δ’ ἀλλήλαις ἁπάσας τὰς εἰρημένας ἐνδείξεις · ἐν γὰρ ταῖς ἰδικωτέραις ἀεὶ περιέχεσθαι τὰς ﻿ γενικωτέρας . ἄγεσθαι δ’ εἰς χρῆσιν τὰς ἰδικωτέρας , εὑρισκομένας ἐκ τῆς τῶν γενικωτέρων τομῆς .
Lemmas: ὁ δέ ἐπί χυμός σήπω ἀνάπτω πυρετός ὁ πρῶτος μέν λέγω σκοπός πρόσθεν ἡνίκα δείκνυμι ὅπως ἐγχωρέω καί δύο καί τρεῖς αὐτός ποιέω , ᾄν εἰ βούλομαι εἷς . νυνί δέ ὥσπερ ἐπί ὁ ἄλλος πυρετός ἐκ ὁ ὁ πρῶτος γένος τομή ἄχρι ὁ ἔσχατος εἶδος ἀφικνέομαι τέμνω , οὕτως πράσσω πειράω εἰͅπί ὁ πρόκειμαι διαφορά , ἐκεῖνος πρότερος ἀναμιμνῄσκω ὅς εἰͅν ὁ περί διαφορά ὁ σφυγμός ὑπόμνημα δείκνυμι , ὡς εἴτε πρῶτος διαφορά , εἴτε γένος πρῶτος καλέω ἐθέλω τις , εἴτε γενικός ἰδέα , εἴτε ὁπωσοῦν ἄλλος φυλάσσω ἀκριβής ὁ πρᾶγμα ὁ ἔννοια , οὐ διαφέρω . ὁ μέν δή πυρετός αὐτός ὁ ἐφήμερος ὅπως χρή θεραπεύω ἐν ὁ ὅδε ὁ ὑπόμνημα ὄγδοος διέρχομαι · ὥσπερ γε καί ὅπως ὁ συνοχος ἐν ὁ μετά αὐτός · καί τρίτος γε ὁ ἑκτικός ἐν ὁ μετά ἐκεῖνος ὁ ὅλος πραγματεία εἰμί δέκατος , μετά ὁ ἴδιος ἕκαστος πολύς καί ὁ κοινός ἐπέρχομαι . νυνί δέ ὅπως ἄν τις ἰάομαι μέθοδος ὁ ἐπί σῆψις χυμός συνίστημι πρόκειμαι διέρχομαι . ὁ σκοπός δέ ὁ θεραπευτικός κατά μέν ὁ εἰς δύο τομή ὁ τε διάθεσις ὅς θεραπεύω ὑπάρχω καί ὁ ὁ ὁ κάμνω μόριον κρᾶσις . ἐγχωρέω δέ , ὡς λέγω , καί διά εἷς ἑρμηνεύω κεφάλαιος , θεραπευτικός λέγω ἐγώ εἰμί σκοπός εἷς κοινός ἅπας νόσημα , ὁ ἐναντίωσις · ὅς τέμνω γεννάω ὁ δύο , ὁ μέν νόσημα ἐνδείκνυμι ὁ ὁ ἐναντίος ἑαυτοῦ βοήθημα χρῆσις , ὁ δέ ὁ θεραπεύω κρᾶσις ὁρίζω ἅμα ὁ νόσημα ὁ μέτρον ὁ ἐναντίωσις . λέγω δέ ἐν ἐκεῖνος ὡς καί ὁ περιέχω ἐγώ εἷς ποιέω ὁ σκοπός ἐγχωρέω . καί ὡς ὁπόταν εἰς δύο μόνος ὁ πρῶτος ποιέω τομή , ἤτοι γε ἐν ὁ νοσερός αἴτιος ἤ ἐν ὁ ὑγιεινός , τίθημι χρή ὁ περιέχω . εἰμί δέ αἴτιος ὑγιεινός ἅπας ὁ ποιέω ὑγεία , εἷς ἐκ αὐτός εἰμί ὁ καλέω βοήθημα , κατά διάφορος ἔννοια ἔσχατος καί πρῶτος ὑγιεινός αἴτιος ὀρθός λέγω . ἔσχατος μέν γάρ εἰμί ὁ χρόνος , διότι φύσις καί τέχνη καί τύχη ὁ χρόνος πρότερος ὁ βοήθημα εἰμί ὑγεία αἴτιος · πρῶτος δέ κατά ὅσος αὐτός ψαύω ὁ νοσέω , ἀλλοιόω ὁ διάθεσις αὐτός · καί διά ὁ ἐκ οὗτος γίγνομαι ἀλλοίωσις ὁ νοσέω σῶμα εἰς ὑγεία ἄγω ὁ τέχνη καί ὁ τεχνίτης καί ὁ τύχη αἴτιος ὁ ὑγεία γίγνομαι , οὐ ὁ πρῶτος αὐτός ὁ νόσος ἐκκόπτω , ἀλλά ὁ διά ἕτερος ὕλη ἐπιτήδειος , ὅστις ὀνομάζω βοήθημα . φλεβοτομία γάρ αὐτός μέν κατά ἑαυτοῦ αὐτός δή οὗτος ὁ νῦν λέγω ὄνομα κτάομαι · βλάπτω δέ ὁ ἄνθρωπος ἐκ ὁ αἴτιος γίγνομαι ὁ νοσώδης , ὥσπερ γε καί ὠφελέω ὁ ὑγιεινός . καί διά οὗτος καλέω βοήθημα , κατά ὅς ἄν ὠφελέω καιρός · ὡς καί πᾶς ὕλη ὁ ὁπωσοῦν ἀλλοιόω ὁ σῶμα κατά ὅς ἄν ὠφελέω χρόνος ὀνομάζω βοήθημα . οὕτως οὖν καί περιέχω ἐγώ ἴδιος μέν ὄνομα κατά ὁ ἑαυτοῦ φύσις ὁ ἀήρ · ἐν δέ ὁ πρός ἐγώ σχέσις ποτέ μέν βοήθημα καί ὁ αἴτιος εἷς τις ὁ ὑγιεινός γίγνομαι , ποτέ δέ ὁ ἐναντίος αὐτός ὁ νοσώδης . ἐπεί δέ ἐκ τε ὁ ἐνίστημι κατάστασις καί ὁ ὥρα ὁ ἔτος καί ὁ ὁ χωρίον φύσις ὁ ἀήρ ἴσχω ὁ κατά ὑγρότης καί ξηρότης καί θερμότης καί ψυχρότης μεταβολή , ἐκ ἐκεῖνος πάλιν ἕκαστος γίγνομαι τις ἔνδειξις μερικός . τύχη μέν οὖν καί τέχνη καί τεχνίτης διά μέσος ὁ ὕλη ἔχω ὁ δράω · ὁ φύσις δέ αὐτός διά ἑαυτοῦ , ἐκ τρεῖς οὗτος συμπληρόω μόριον ὁ τε ὁ πνεῦμα οὐσία καί ὁ ὁ ὄντως στερεός , ὅς ἐκ σπέρμα δείκνυμι γίγνομαι , καί τρίτος ἐπί αὐτός ὁ σαρκοειδής οὐσία , ἐν ἕκαστος ὁ μόριον ἴδιος ὑπάρχω . ἕκαστος δέ ὁ λέγω τρεῖς ἴδιος τις ἔχω ποσότης καί ποιότης κατά φύσις . ὁ μέν οὖν ποιότης αὐτός ἐκ ὁ πρέπω κρᾶσις ὑγρός καί ξηρός καί ψυχρός καί θερμός συνίστημι . ὁ ποσός δέ ὁ μέν στερεός σῶμα ἴσος ἀεί διαμένω , ὁ μέν αὐξάνω ἔτι κατά ὁ ἀριθμός μόνος , ὁ δέ ἤδη τελειόω καί κατά ὁ μέγεθος . ὁ σαρκοειδής δέ οὐσία ἐξαλλάσσω ὁ μέγεθος , εἰ καί μηκέτι αὐξάνω ὁ ζῷον . οὕτως δέ καί ὁ ὁ πνεῦμα οὐσία μονονού κατά ἕκαστος ῥοπή ἐλαχύς τε καί πολύς γίγνομαι . καί τοίνυν καί ὁ δύναμις ἐπί ὅς ἔμπροσθεν λέγω σκοπός ἤτοι μόνος προστίθημι κατά ὁ ὁ λέγω τρεῖς οὐσία συναρίθμησις , ἤ ὁ κρᾶσις ἀφορίζω ἴδιος κατά ἑαυτοῦ . ὅστις αὖ . πάλιν καί αὐτός ποτέ μέν , ὡς δείκνυμι , διχή τέμνω , εἰς τε ὁ ἐκ ἀρχή φύσις καί ὁ ἐπίκτητος διάθεσις · ὥστε ἀπό οὗτος καί ὁ ἄλλος ὁ προλέγω γίγνομαι τις ἔνδειξις ἴαμα ἴδιος ἕκαστος . πολλάκις δέ ὁ ἐπίκτητος κρᾶσις εἰς ὁ ποιητικός αἰτία ἀνάγω ὁ ἔνδειξις ἐκεῖνος χαρίζω . κατά οὗτος οὖν φημί ὁ τρόπος ἐκ ἡλικία ἐπιτήδευμα τε καί ἔθος ἔνδειξις βοήθημα γίγνομαι , συμφωνέω δέ ἀλλήλων ἅπας ὁ λέγω ἔνδειξις · ἐν γάρ ὁ ἰδικός ἀεί περιέχω ὁ ﻿ γενικός . ἄγω δέ εἰς χρῆσις ὁ ἰδικός , εὑρίσκω ἐκ ὁ ὁ γενικός τομή .