galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 8.3
Ὥσπερ δὲ εὔρουν τε καὶ ἔμπνουν εἶναι τὸ σῶμα πάντῃ κοινὸς ἐπὶ τῶν εἰρημένων μάλιστα φύσεων ὑγιαινόντων τε καὶ δυσαρεστουμένων σκοπὸς , οὕτω καὶ τὸ φεύγειν ἀγρυπνίας καὶ θυμοὺς καὶ λύπας καὶ φροντίδας , ἐγκαύσεις τε καὶ ψύξεις καὶ κόπους · ἑτοιμότατα γὰρ ἐφ’ ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων αἱ τοιαῦται κράσεις ἀναλίσκονται πυρετοῖς . ἰᾶσθαι δὲ αὐτὰς , ὅταν ἐπί τινι τῶν λελεγμένων προφάσεων πυρέξωσιν , ἔστιν οὖν ᾗ μὲν ὁμοίως τοῖς ἐπὶ στεγνώσει ῥηθεῖσιν , ᾗ δὲ καὶ διαφερόντως . ἄγειν μὲν γὰρ ἐπὶ τὰ λουτρὰ χρὴ πάντας ἐν τῇ παρακμῇ τοῦ πρώτου παροξυσμοῦ · τρίβειν τε λιπαρῶς τε ἅμα καὶ μαλακῶς τοὺς μὲν ἐπί τινι τῶν στυψάντων τὸ δέρμα , καθάπερ εἴρηται , τοὺς δ’ ἐπὶ ξηρότητι τρίβειν μὲν , ἀλλ’ ἐλάττω τούτοις , λούειν δὲ πλείω . στοχάζεσθαι δ’ ἀεὶ τοῦ μέτρου τῆς δυνάμεως ἐν ἅπαντι τῷ τοιούτῳ βοηθήματι . θυμοὶ μὲν οὖν καὶ λῦπαι καὶ ἀγρυπνίαι καὶ φροντίδες οὔτε τρίψεων οὔτε λουτρῶν δέονται πολλῶν , ἀλλὰ πολὺ μὲν ἐξ ἁπάντων ἐκ τοιᾶσδε πυρεξάντων αἰτίας , ἔλαιον περιχεῖν χλιαρὸν ἥκιστα μετέχον στύψεως · ἀνατρίψαντες δὲ βραχέα , λούειν ὡς ἔθος . αἱ δ’ ἐγκαύσεις εὐθέως μὲν ἐξ ἀρχῆς τῶν ψυχόντων δέονται καὶ πλειόνων λουτρῶν , ἥκιστα δὲ ἐλαίου δαψιλοῦς , ἢ συχνῆς τρίψεως . ἔστω δὲ τὰ ψύχοντα ῥόδινόν τε καὶ τὸ καλούμενον ὀμφάκινον ἔλαιον , ὅπερ , οἶμαι , καὶ ὠμοτριβὲς ὀνομάζουσιν . ἀμείνω δ’ ἔξ αὐτῶν ὅσα μηδ’ ὅλως ἐν ἑαυτοῖς ἔχει τῶν ἁλῶν . ἐργάζεσθαι δὲ ψυχρὸν τὸ ἀγγεῖον , ἐν ᾧ μᾶλλον περιέχεται , κρεμῶντας ἐν φρέατι , ψαῦον τοῦ ὕδατος . ἔτι δὲ μᾶλλον εἰ κρουνὸς ὕδατος ψυχροῦ καταράττει τοῦ ἀγγείου , ψύχει τὸ ὑγρόν . εἰ δ’ ἐπὶ πλέον ἐψῦχθαι βούλοιο , χιόνι περιπλάττειν αὐτό . καταχεῖν δὲ τοῦ βρέγματος μετέωρον ἐξαίροντα τὴν χεῖρα δι’ ἐρίου συμμέτρου τῷ μεγέθει . ταῦτα ποιήσαντα μέχρι τῆς παρακμῆς ἄγειν ἐπὶ τὸ λουτρόν . εἰ δὲ καὶ ψυχθεὶς πυρέξειεν ὁ τὴν προειρημένην ἔχων κρᾶσιν , ὑπὲρ οὗ ταῦτα πάντα λέγεται , καὶ τοῦτον ἐπὶ τὸ βαλανεῖον ἀκτέον ἐν ταῖς παρακμαῖς . εἰ δὲ σὺν κορύζῃ καὶ κατάῤῥῳ πυρέττοι , πρὶν πεφθῆναι ταῦτα , λούειν οὐ χρή . τοὺς δ’ ἐπ’ ἐγκαύσει καὶ τούτων παρόντων λουστέον , ὡς ἐν τοῖς ὑγιεινοῖς ἐπεδείκνυμεν . ἐπὶ δὲ τῷ λουτρῷ τὴν κεφαλὴν τοῖς αὐτοῖς ἑκατέρων βρέχειν οἷς πρὸ τοῦ , ψύχουσι μὲν τῶν ἐπ’ ἐγκαύσει πυρεξάντων , θερμαίνουσι δὲ τῶν ἐπὶ ψύξει . μέτρια δ’ ἔστω καὶ ταῦτα μετὰ τὸ λουτρὸν , οἷον τό τε καλούμενον ἴρινόν ἐστι καὶ τὸ νάρδινον μύρον . ἀλλ’ οὐ χρὴ μηκύνειν ἔτι περὶ τῶνδε λελεγμένων ἐν τοῖς ὑγιεινοῖς . ἀρκέσει δ’ εἰπεῖν ὡς τὰ μὲν ἄλλα πρακτέον ὁμοίως ἐπὶ τῶν πυρεξάντων , ﻿ ἅπερ ἐπὶ τῶν ἐγκαυθέντων τε καὶ ψυχθέντων ἐλέγομεν χρῆναι πράττειν , ἄνευ τοῦ πυρέξαι · οὐ μὴν ἅπαντί γε καιρῷ τοὺς πυρέξαντας λουστέον , ἀλλ’ ἐν τῇ παρακμῇ τοῦ παροξυσμοῦ . καὶ μέντοι καὶ ὡς ἐπιτείνειν μὲν χρὴ τῶν πυρεξάντων ἐπ’ ἐγκαύσει τὴν ἐμψυκτικὴν ὀνομαζομένην ἀγωγὴν , ἐκλύειν δὲ τῶν ψυχθέντων τὴν θερμαντικήν . ὑπόλοιπον δ’ ἂν εἴη τὴν ἐν τῇ διαίτῃ κοινότητά τε καὶ διαφορὰν ἐπελθεῖν ἁπάντων τῶν εἰρημένων ἐπὶ τῆς ὑποκειμένης κράσεως , ἁλούσης ἐφημέρῳ πυρετῷ . κοινὸν μὲν δὴ πάντων εἶδος ἔστω σοι διαίτης , εὔχυμον , εὔπεπτον , οὐδαμόθι κατὰ τοὺς πόρους ἰσχόμενον · ἀλλὰ τοῖς μὲν ἐγκαυθεῖσι μετὰ τοῦ ψύχειν καὶ ὑγραίνειν . οὕτως δὲ καὶ τοῖς θυμωθεῖσι . τοῖς δὲ ψυχθεῖσι , μετὰ τοῦ θερμαίνειν μετρίως . τοῖς δ’ ἀγρυπνήσασι καὶ λυπηθεῖσι καὶ πλεῖον φροντίσασιν , ὑγρὸν καὶ ὑπνῶδες . οὕτως δὲ καὶ τοῖς μὲν κοπωθεῖσι τροφιμώτερον , τοῖς δὲ ψυχθεῖσιν ἀτροφώτερον , τοῖς δ’ ἄλλοις τὸ μέσον ἀμφοῖν . οἶνον δὲ πίνειν γινώσκεις δή που καὶ σὺ διδόντα με τοῖς τοιούτοις ἅπασι , τὸν ὑδατώδη καὶ ὄψει καὶ δυνάμει · βελτίων γὰρ ὕδατος αὐτὸς τὰ πάντα , τῇ πέψει συναιρόμενος καὶ οὖρα καὶ ἱδρῶτας προτρέπων . δῆλος δ’ ἐστὶ καὶ ὁ Ἱπποκράτης οὐ μόνον ἐν τοῖς ἐφημέροις πυρετοῖς , ἀλλὰ κᾀν τοῖς ὀξέσι διδοὺς οἶνον , ἐξ ὧν ἐν τῷ περὶ διαίτης ὀξέων γράφει . κατὰ δὲ τὸ ἕκτον τῶν ἐπιδημιῶν εἴτε οὖν αὐτὸς εἴτε καὶ Θεσσαλὸς ὁ υἱὸς αὐτοῦ παραιτεῖται τὸν οἶνον οὐ μόνον εἰ πυρέξειαν οἱ θερμοὶ ταῖς κράσεσιν , ἀλλὰ κᾀν τῷ τῆς ὑγείας χρόνῳ · ἐν θερμῇ γοῦν φύσει παραινεῖ ψύξιν τε καὶ ποτὸν ὕδωρ καὶ ἐλιννύειν · εἰ μὴ ἄρα τὸ πλείονι χρῆσθαι τῷ ὕδατι τοῦ οἴνου κατὰ τὰς τοιαύτας φύσεις , ᾗπερ ἀρέσκει τισὶ , φαίημεν ὑπ’ αὐτοῦ παραινεῖσθαι . τοῦτο μὲν οὖν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ ζητείσθω , περὶ δὲ ποτοῦ ψυχροῦ διοριστέον . ἐγὼ μὲν δή φημι τὰς τοιαύτας φύσεις ὑγιαινούσας τε μᾶλλον πρὸς τοῦ τοιούτου πόματος ὀνίνασθαι μεγάλα καὶ κατὰ τὸν ἐφήμερον πυρετὸν οὐκ ἀφαιροῦμαι τοὺς εἰθικότας · ἀήθει δὲ οὐκ ἀρξαίμην τηνικαῦτα διδόναι , ἀλλὰ πρότερον ἀκριβῶς ἀποδοὺς αὐτῷ τὴν ἀρχαίαν ὑγείαν . εἰ δὲ διὰ δειλίαν , ἢ ἔθος ἐκ παίδων , ἢ ὑπόληψιν ψευδῆ φοβοῖτο τὸ ψυχρὸν , ἔργῳ τε πείσαιμ’ ἂν αὐτὸν , ἐπιτηρήσας ποτὲ αὐτὸν καυσούμενον ἐν θέρει καὶ λόγῳ μετὰ τὸ ἔργον . ὅταν γὰρ ἐπὶ τῇ χρήσει τοῦ τοιούτου πόματος ἀπαλλαχθῇ μὲν αὐτίκα τοῦ καυσοῦσθαί τε καὶ ἀλύειν , ἑαυτοῦ δὲ εὐτονώτερον ἐπὶ τῷδε τὸν στόμαχον ἔχειν φαίνηται , καὶ ἡ γαστὴρ καταῤῥήξῃ χολῶδες καὶ πέψῃ καλῶς , αὖθίς τε καὶ αὖθις χρησαμένῳ ἀνατρέφηται τὸ σῶμα , τότε ἂν ἤδη καὶ τοὺς ἄλλους αὐτῷ δείξας οὓς ὁμοίως ὤνησα , διέλθοιμι πρῶτον μὲν ὡς παντὸς μᾶλλον ἀληθές ἐστι τὸ τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων ὑπάρχειν ἰάματα · γέγραπται δέ μοι περὶ τούτου πρόσθεν . εἶθ’ ὡς ἡ κρᾶσις αὐτῷ τὴν ὑγιεινὴν ἐκβεβηκυῖα συμμετρίαν πλησίον ἥκει νόσου , καὶ ὡς τοῖς τοιούτοις σώμασιν ἡ ὑγίεια σφαλερὰ καὶ κατὰ σχέσιν μᾶλλον ἢ καθ’ ἕξιν ὑπάρχει , καὶ ὡς εἰ μὲν ἀγαθῆς ὢν ἔτυχε κράσεως , ἐφύλαττον ἂν ἐκείνην αὐτῷ τρόπῳ παντὶ , μοχθηρᾶς δ’ ὑπάρχοντι φύσεως ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἐξαλλάττω . λέλεκται δὲ καὶ περὶ τούτων ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς ὑγιεινοῖς · ὅθεν οὐ χρὴ μηκύνειν ἐνταῦθα μιμούμενον ἐκείνους τῶν ξυγγραφέων , ὅσοι παντάπασιν ὀλίγα γινώσκοντες , ἐν ἅπασι τοῖς βιβλίοις αὐτὰ διέρχονται . τουτὶ γὰρ οὐχὶ πολλὰ διδάσκειν , ἀλλὰ γράφειν ἐστὶ πολλὰ καὶ πολλοὺς χάρτας ἀναλίσκειν , ἐνὸν ὀλίγους , καὶ πολὺν κατατρίβειν χρόνον , ἐνὸν μή . οὐκοῦν μηδὲ τὰς διαγνώσεις τῶν ἐφημέρων πυρετῶν ἐνταυθοῖ γράφω , προειρηκὼς μὲν ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ κρίσεων ὀλίγου δεῖν ἁπάσας , εἰρηκὼς δὲ τὰ λείποντα κᾀν τῷ πρώτῳ περὶ τῆς διαφορᾶς τῶν πυρετῶν . οὐδὲν δ’ ἧττον κᾀν τοῖς περὶ σφυγμῶν ὅσον ἐξ αὐτῶν χρηστὸν ἑρμηνεύσας , ὡς οἶσθα , μόνος ἁπάντων τῶν ἔμπροσθεν οὕτω σαφῶς ὡς μηδ’ ἂν παῖδα λαθεῖν τὸ δηλούμενον , Ἀρχιγένους ὡς ἐπεδείξαμεν , οὐ διδάξαντος , ἀλλὰ περιλαλήσαντος τὰ πλεῖστα κατά τε τὸ περὶ σφυγμῶν σύγγραμμα καὶ τὴν πραγματείαν ἣν αὐτὸς ἐπιγράφει περὶ τῆς τοῦ πυρετοῦ σημειώσεως . ὥσπερ δὲ τὸν ἐν τῷ στυπτηριώδει λουσάμενον ὕδατι τὴν τρίτην ἡμέραν ἀσιτεῖν ἐκέλευον οἱ ἰατροὶ , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον οἶσθα καὶ τῶν ἐγκαυθέντων τε καὶ κοπωθέντων ἐπί τε τοῖς ἄλλοις τοῖς εἰρημένοις αἰτίοις πυρεξάντων , οὐδένα λούοντας , οὐδὲ τρέφοντας αὐτοὺς πρὶν ὑπερβαλεῖν τὴν διάτριτον . ἀνάγκη δήπου κᾀμὲ λέγειν διάτριτον , ὅπως μὴ καὶ περὶ τοῦδε τῆς φλυαρίας αὐτῶν ἐνέχωμαι , φασκόντων ἕτερον μὲν εἶναι τὸν διὰ τρίτης παροξυσμὸν , ἑτέραν δὲ τὴν πρώτην διάτριτον · ἤκουσας γάρ ποτε καὶ σὺ μέχρι τοσούτου τῆς ἀδολεσχίας αὐτῶν ἐκταθείσης . ἀλλ’ εἴτε πρώτην διάτριτον , εἴτ’ ἄλλο τι καλεῖν ἐθέλουσιν , οὐχ ἅπαξ ἢ δὶς ἢ τρὶς , ἀλλ’ ὁσάκις οὐδὲ μεμνῆσθαι δυνατὸν ἔν τε τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν , εὐθέως εἰς ἑσπέραν ἐλούσαμεν τοὺς τὸν ἐφήμερον πυρέξαντας , ἔν τε τῇ δευτέρᾳ πολὺ μᾶλλον , ἀλλὰ καὶ κατ’ αὐτὴν τρίτην , ὡς ὀλίγον ἔμπροσθεν ἔφαμεν ἐπὶ τοῦ στεγνωθέντος τὸ δέρμα . τουτὶ μὲν οὖν τὸ αἴτιον ὀλιγάκις ἐθεασάμην ἀνάψαν πυρετὸν , ὅθεν αὐτὸ μάλιστα προὐχειρισάμην , ἔγκαυσιν δὲ καὶ κόπον ἕκαστόν τε τῶν ἄλλων πάνυ πολλάκις . ἐθεάσω δὲ καὶ σὺ πάντας αὐτοὺς τῇ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν ἕωθέν τε προσελθόντας ἐπὶ τὰς συνήθεις πράξεις , ἀπαντῶντάς τε τοῖς ἰατροῖς ὅσοι καὶ τὴν τρίτην ἡμέραν ᾤοντο τελέως αὐτοὺς ἠσιτηκέναι . καὶ τοίνυν θαυμάζοντί σοι καὶ ζητοῦντι , τί ποτ’ ἐστὶ τὸ αἴτιον τοῦ μὴ κᾂν νῦν γοῦν ﻿ ἀποστῆναι τοὺς τοιούτους ἰατροὺς τῶν κακῶς αὐτοῖς ὑπειλημμένων , ὡς νομίζω , προσηκόντως εἶπον ὅτι μήτε γινώσκουσι τὴν ἀληθῆ θεωρίαν , αἰδοῦνταί τε νῦν ἄρξασθαι μανθάνειν αὐτήν . ἔνιοι δ’ , ὡς ἤκουσάς ποτέ τινος ἐξ αὐτῶν ὁμολογήσαντος ἡμῖν ἰδίᾳ τἀληθῆ μετὰ τοῦ δακρύειν , οὐδὲ τῶν ἐπιτηδείων εὐπορῆσαί φασιν , ἐὰν οἱ νομίζοντες αὐτοὺς ἐπίστασθαί τι θεάσωνται μανθάνοντας . ἀλλὰ σὺ μὲν ἅπαξ ἤκουσας τοῦτο , θεοὺς δ’ ἐγὼ σύμπαντας ἐπόμνυμι πολλοὺς ἐμοὶ πολλάκις ὡμολογηκέναι μόνῳ ταῦτα μετὰ τοῦ δακρύειν τε καὶ τὴν ἑαυτῶν ὀδύρεσθαι δυστυχίαν ἐπὶ τῷ τὸν χρόνον ἀπολέσαι μοχθηροῖς διδασκάλοις χρησαμένους . ἐπόμνυμι δ’ αὖθίς σοι τοὺς θεοὺς καὶ τοῦτό μοι λεχθῆναι πάνυ πολλάκις ὑπὸ τῶν συμφοιτησάντων ἔτι μειρακίῳ τὴν ἡλικίαν ὄντι . ἐπειδὴ γὰρ εἴωθα , ὁπότε τις ἔροιτο περί τινος δόγματος εἰ ἀληθὲς εἴη , μηδὲν ἀποκρίνασθαι δύνασθαι φάσκειν , εἰ μὴ καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων μάθοιμι καί τινα μέθοδον κτησαίμην ᾗ διαγινώσκοιμι τὸ βέλτιον , οὐκ ὀλίγοι τῶν ταῦτα ἀκουόντων συμφοιτητῶν ἔφασάν μοι , σὺ μὲν καὶ φύσει διαφερούσῃ κέχρησαι καὶ παιδείᾳ θαυμαστῇ διὰ τὴν τοῦ πατρός σου φιλοτιμίαν , καὶ ἡλικίαν δυναμένην μανθάνειν ἔχεις ὅθεν τε δαπανᾷν χρὴ σχολάζοντα μαθήμασι κέκτησαι · τὸ δ’ ἡμέτερον οὐχ ὧδ’ ἔχει · καὶ γὰρ ἀπαίδευτοι τὴν πρώτην παιδείαν ἐσμὲν καὶ οὐκ ὀξεῖς τὴν διάνοιαν ὥσπερ σὺ καὶ ἀναλίσκειν οὐκ ἔχομεν · ἀγαπητέον οὖν ἡμῖν ἐστιν ὁποῖά ποτ’ ἂν εἴη ταῦτα τὰ νῦν γινωσκόμενα . μὴ τοίνυν ἔτι θαύμαζε διὰ τί πολλοὶ τῶν ἰατρῶν οὐκ αἰσχύνονται φθεγγόμενοι τὴν διάτριτον , καίτοι μυριάκις ἡμᾶς ἑωρακότες ἐπὶ τῶν νοσούντων προγινώσκοντας εἴτ’ ἐφήμερός ἐστιν ὁ πυρετὸς εἴτε καὶ κατὰ τὴν τρίτην ἢ τετάρτην ἡμέραν οἴσει τινὰ παροξυσμόν . ἀλλ’ ἐκεῖνο σκόπει τὸ ὑφ’ Ἱπποκράτους εἰρημένον , ἀνθρώπου φιλοσοφωτάτου τὸ ἦθος . ὅκου μὲν οὖν κάτοξυ τὸ νόσημα , αὐτίκα καὶ τοὺς ἐσχάτους πόνους ἔχει καὶ τῇ ἐσχάτως λεπτῇ διαίτῃ ἀναγκαῖον χρέεσθαι . ὅκου δὲ μὴ , ἀλλ’ ἐνδέχεται ἁδροτέρως διαιτᾷν , τοσοῦτον ὑποκαταβαίνειν , ὁκόσον ἂν ἡ νοῦσος μαλθακωτέρα τῶν ἐσχάτων εἴη . πόνους μὲν γὰρ λέγει πάντα τὰ λυποῦντα τὸν ἄνθρωπον , ἐσχάτους δὲ ὀνομάζει τοὺς μεγίστους , οἵπερ ἐν ταῖς ἀκμαῖς γίνονται . κελεύει δ’ εἰς τοῦτον τὸν χρόνον ἀποτίθεσθαι τῆς διαίτης τὸ λεπτότατον , οὐδέν τι διδάσκων ἀλλοιότερον ἢ ὁπότ’ ἔφασκεν · ὁκόταν ἀκμάζῃ τὸ νόσημα , τότε καὶ τῇ λεπτοτάτῃ διαίτῃ ἀναγκαῖον χρέεσθαι . καὶ μὴν οὐχ οἷόν τε τὸ λεπτότατον τῆς διαίτης εἰς τὴν ἀκμὴν ἀναβάλλεσθαι , χωρὶς τοῦ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἐστοχάσθαι περὶ πόσην ἡμέραν ἀκμάσει τὸ νόσημα . ἀλλὰ καὶ Ἱπποκράτη φασὶ ληρεῖν ταῦτα γράψαντα καὶ ἡμῶν ἔργῳ διαδεικνυμένων αὐτὰ , πάντα μᾶλλον νομίζουσιν ἢ δυνατὸν ἀνθρώπῳ κατὰ τὸν πρῶτόν ποτε παροξυσμὸν , ἀκριβῆ γνῶσιν ἔχειν τῆς τοῦ κάμνοντος διαθέσεως . ἐγὼ δ’ οὔτ’ ἐφ’ ἁπάντων τῶν νοσούντων ἀκριβῶς φημι γινώσκειν τὴν διάθεσιν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν οὔτε τῶν ἐφημέρων τινὰ πυρετὸν λαθεῖν ἄν με · τοῦτο δ’ ἀρκεῖ κατά γε τὰς πρώτας ἡμέρας εἰς τὸ μηδὲν ἁμαρτεῖν ἐν τῇ διαίτῃ , τὸ διακρῖναι τὸν ἐφήμερον πυρετὸν τῶν ἄλλων . διὰ τοῦτό γέ τοι τῇ τετάρτῃ τῶν ἡμερῶν , ἐν ᾗ πρῶτον ἐκεῖνοι προταριχεύσαντες τὸν ἄνθρωπον ἄρχονται τρέφειν , ἡμεῖς ἤδη τὰ συνήθη τῶν ἔργων παρεχόμεθα πράττειν , κωλύομεν δὲ κᾀκ τῶν ἐφημέρων πυρετῶν τὴν μετάστασιν εἰς τοὺς ὀξεῖς γενέσθαι , τῷ τρόπῳ τούτῳ τῆς διαίτης · ὡς εἴ γέ τις ἑτέρως διαιτήσειεν , ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθήσουσι κατά γε τὰς προειρημένας κράσεις ὅσοι διακαέστατοι τῶν πυρετῶν . ἕτεραι γάρ εἰσι φύσεις ἐφ’ ὧν ἢ οὐδὲν ἢ οὐκ ἀξιόλογόν γέ τι τοσούτων ἡμερῶν βλάπτει λιμός · ὥσπερ ἕτεραί γε πάλιν ἐφ’ ὧν οὐ μόνον ἀβλαβὴς , ἀλλὰ καὶ πρὸς ὠφέλειάν ἐστιν ἡ ἀσιτία τῶν τριῶν ἡμερῶν . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν ἄλλων φύσεων ἑξῆς διορίσω . τὴν ὑποκειμένην δ’ ἐξ ἀρχῆς κρᾶσιν εἰς τοὔσχατον ἄγουσι κίνδυνον αἱ ἀσιτίαι κατὰ πάντας τοὺς πυρετοὺς , οὐ μόνους ὧν νῦν ἐμνημόνευσα , τοὺς ἐφημέρους ὀνομαζομένους .
Lemmas: ὥσπερ δέ ἐύρρους τε καί ἔμπνους εἰμί ὁ σῶμα πάντῃ κοινός ἐπί ὁ λέγω μάλα φύσις ὑγιαίνω τε καί δυσαρεστέω σκοπός , οὕτως καί ὁ φεύγω ἀγρυπνία καί θυμός καί λύπη καί φροντίς , ἔγκαυσις τε καί ψῦξις καί κόπος · ἑτοῖμος γάρ ἐπί ἕκαστος ὁ λέγω ὁ τοιοῦτος κρᾶσις ἀναλίσκω πυρετός . ἰάομαι δέ αὐτός , ὅταν ἐπί τις ὁ λέγω πρόφασις πυρέσσω , εἰμί οὖν ᾗ μέν ὅμοιος ὁ ἐπί στέγνωσις λέγω , ᾗ δέ καί διαφερόντως . ἄγω μέν γάρ ἐπί ὁ λουτρόν χρή πᾶς ἐν ὁ παρακμή ὁ πρῶτος παροξυσμός · τρίβω τε λιπαρής τε ἅμα καί μαλακός ὁ μέν ἐπί τις ὁ στύφω ὁ δέρμα , καθά λέγω , ὁ δέ ἐπί ξηρότης τρίβω μέν , ἀλλά ἐλαχύς οὗτος , λούω δέ πολύς . στοχάζομαι δέ ἀεί ὁ μέτρον ὁ δύναμις ἐν ἅπας ὁ τοιοῦτος βοήθημα . θυμός μέν οὖν καί λύπη καί ἀγρυπνία καί φροντίς οὔτε τρῖψις οὔτε λουτρόν δέω πολύς , ἀλλά πολύς μέν ἐκ ἅπας ἐκ τοιόσδε πυρέσσω αἰτία , ἔλαιον περιχέω χλιαρός ἦκα μετέχω στῦψις · ἀνατρίβω δέ βραχύς , λούω ὡς ἔθος . ὁ δέ ἔγκαυσις εὐθύς μέν ἐκ ἀρχή ὁ ψύχω δέω καί πολύς λουτρόν , ἦκα δέ ἔλαιον δαψιλής , ἤ συχνός τρῖψις . εἰμί δέ ὁ ψύχω ῥόδινος τε καί ὁ καλέω ὀμφάκινος ἔλαιον , ὅς , οἴομαι , καί ὠμοτριβής ὀνομάζω . ἀγαθός δέ ἐκ αὐτός ὅσος μηδέ ὅλος ἐν ἑαυτοῦ ἔχω ὁ ἅλς . ἐργάζομαι δέ ψυχρός ὁ ἀγγεῖον , ἐν ὅς μάλα περιέχω , κρεμάω ἐν φρέαρ , ψαύω ὁ ὕδωρ . ἔτι δέ μάλα εἰ κρουνός ὕδωρ ψυχρός καταρρήγνυμι ὁ ἀγγεῖον , ψύχω ὁ ὑγρός . εἰ δέ ἐπί πολύς ψύχω βούλομαι , χιών περιπλάσσω αὐτός . καταχέω δέ ὁ βρέγμα μετέωρος ἐξαίρω ὁ χείρ διά ἔριον σύμμετρος ὁ μέγεθος . οὗτος ποιέω μέχρι ὁ παρακμή ἄγω ἐπί ὁ λουτρόν . εἰ δέ καί ψύχω πυρέσσω ὁ ὁ προλέγω ἔχω κρᾶσις , ὑπέρ ὅς οὗτος πᾶς λέγω , καί οὗτος ἐπί ὁ βαλανεῖον ἀκτέος ἐν ὁ παρακμή . εἰ δέ σύν κόρυζα καί κατάρροος πυρέσσω , πρίν πέσσω οὗτος , λούω οὐ χρή . ὁ δέ ἐπί ἔγκαυσις καί οὗτος πάρειμι λουστέον , ὡς ἐν ὁ ὑγιεινός ἐπιδείκνυμι . ἐπί δέ ὁ λουτρόν ὁ κεφαλή ὁ αὐτός ἑκάτερος βρέχω ὅς πρό ὁ , ψύχω μέν ὁ ἐπί ἔγκαυσις πυρέσσω , θερμαίνω δέ ὁ ἐπί ψῦξις . μέτριος δέ εἰμί καί οὗτος μετά ὁ λουτρόν , οἷος ὁ τε καλέω ἴρινος εἰμί καί ὁ νάρδινος μύρον . ἀλλά οὐ χρή μηκύνω ἔτι περί ὅδε λέγω ἐν ὁ ὑγιεινός . ἀρκέω δέ λέγω ὡς ὁ μέν ἄλλος πράσσω ὅμοιος ἐπί ὁ πυρέσσω , ﻿ ὅς ἐπί ὁ ἐγκαίω τε καί ψύχω λέγω χρή πράσσω , ἄνευ ὁ πυρέσσω · οὐ μήν ἅπας γε καιρός ὁ πυρέσσω λουστέον , ἀλλά ἐν ὁ παρακμή ὁ παροξυσμός . καί μέντοι καί ὡς ἐπιτείνω μέν χρή ὁ πυρέσσω ἐπί ἔγκαυσις ὁ ἐμψυκτικός ὀνομάζω ἀγωγή , ἐκλύω δέ ὁ ψύχω ὁ θερμαντικός . ὑπόλοιπος δέ ἄν εἰμί ὁ ἐν ὁ δίαιτα κοινότης τε καί διαφορά ἐπέρχομαι ἅπας ὁ λέγω ἐπί ὁ ὑπόκειμαι κρᾶσις , ἁλίσκομαι ἐφήμερος πυρετός . κοινός μέν δή πᾶς εἶδος εἰμί σύ δίαιτα , εὔχυμος , εὔπεπτος , οὐδαμόθι κατά ὁ πόρος ἴσχω · ἀλλά ὁ μέν ἐγκαίω μετά ὁ ψύχω καί ὑγραίνω . οὕτως δέ καί ὁ θυμόω . ὁ δέ ψύχω , μετά ὁ θερμαίνω μέτριος . ὁ δέ ἀγρυπνέω καί λυπέω καί πολύς φροντίζω , ὑγρός καί ὑπνώδης . οὕτως δέ καί ὁ μέν κοπόω τρόφιμος , ὁ δέ ψύχω ἄτροφος , ὁ δέ ἄλλος ὁ μέσος ἄμφω . οἶνος δέ πίνω γιγνώσκω δή που καί σύ δίδωμι ἐγώ ὁ τοιοῦτος ἅπας , ὁ ὑδατώδης καί ὄψις καί δύναμις · ἀγαθός γάρ ὕδωρ αὐτός ὁ πᾶς , ὁ πέψις συναίρω καί οὖρον καί ἱδρώς προτρέπω . δῆλος δέ εἰμί καί ὁ Ἱπποκράτης οὐ μόνος ἐν ὁ ἐφήμερος πυρετός , ἀλλά εἰͅν ὁ ὀξύς δίδωμι οἶνος , ἐκ ὅς ἐν ὁ περί δίαιτα ὀξύς γράφω . κατά δέ ὁ ἕκτος ὁ ἐπιδημία εἴτε οὖν αὐτός εἴτε καί Θεσσαλός ὁ υἱός αὐτός παραιτέομαι ὁ οἶνος οὐ μόνος εἰ πυρέσσω ὁ θερμός ὁ κρᾶσις , ἀλλά εἰͅν ὁ ὁ ὑγεία χρόνος · ἐν θερμός γοῦν φύσις παραινέω ψῦξις τε καί ποτός ὕδωρ καί ἐλίννυμι · εἰ μή ἄρα ὁ πολύς χράω ὁ ὕδωρ ὁ οἶνος κατά ὁ τοιοῦτος φύσις , ᾗ ἀρέσκω τις , φημί ὑπό αὐτός παραινέω . οὗτος μέν οὖν αὐτός κατά ἑαυτοῦ ζητέω , περί δέ ποτός ψυχρός διοριστέον . ἐγώ μέν δή φημί ὁ τοιοῦτος φύσις ὑγιαίνω τε μάλα πρός ὁ τοιοῦτος πόμα ὀνίνημι μέγας καί κατά ὁ ἐφήμερος πυρετός οὐ ἀφαιρέω ὁ ἐθίζω · ἀήθης δέ οὐ ἄρχω τηνικαῦτα δίδωμι , ἀλλά πρότερος ἀκριβής ἀποδίδωμι αὐτός ὁ ἀρχαῖος ὑγεία . εἰ δέ διά δειλία , ἤ ἔθος ἐκ παῖς , ἤ ὑπόληψις ψευδής φοβέω ὁ ψυχρός , ἔργον τε πείθω ἄν αὐτός , ἐπιτηρέω ποτέ αὐτός καυσόω ἐν θέρος καί λόγος μετά ὁ ἔργον . ὅταν γάρ ἐπί ὁ χρῆσις ὁ τοιοῦτος πόμα ἀπαλλάσσω μέν αὐτίκα ὁ καυσόω τε καί ἀλύω , ἑαυτοῦ δέ εὔτονος ἐπί ὅδε ὁ στόμαχος ἔχω φαίνω , καί ὁ γαστήρ καταρρήγνυμι χολώδης καί πέσσω καλός , αὖθις τε καί αὖθις χράω ἀνατρέφω ὁ σῶμα , τότε ἄν ἤδη καί ὁ ἄλλος αὐτός δείκνυμι ὅς ὅμοιος ὀνίνημι , διέρχομαι πρῶτος μέν ὡς πᾶς μάλα ἀληθής εἰμί ὁ ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος ὑπάρχω ἴαμα · γράφω δέ ἐγώ περί οὗτος πρόσθεν . εἶτα ὡς ὁ κρᾶσις αὐτός ὁ ὑγιεινός ἐκβαίνω συμμετρία πλησίον ἥκω νόσος , καί ὡς ὁ τοιοῦτος σῶμα ὁ ὑγίεια σφαλερός καί κατά σχέσις μάλα ἤ κατά ἕξις ὑπάρχω , καί ὡς εἰ μέν ἀγαθός εἰμί τυγχάνω κρᾶσις , φυλάσσω ἄν ἐκεῖνος αὐτός τρόπος πᾶς , μοχθηρός δέ ὑπάρχω φύσις ἐπί ὁ κρατύς ἐξαλλάσσω . λέγω δέ καί περί οὗτος ἐπί πολύς ἐν ὁ ὑγιεινός · ὅθεν οὐ χρή μηκύνω ἐνταῦθα μιμέομαι ἐκεῖνος ὁ συγγραφεύς , ὅσος παντάπασι ὀλίγος γιγνώσκω , ἐν ἅπας ὁ βιβλίον αὐτός διέρχομαι . οὗτος γάρ οὐ πολύς διδάσκω , ἀλλά γράφω εἰμί πολύς καί πολύς χάρτης ἀναλίσκω , ἔνειμι ὀλίγος , καί πολύς κατατρίβω χρόνος , ἔνειμι μή . οὐκοῦν μηδέ ὁ διάγνωσις ὁ ἐφήμερος πυρετός ἐνταυθοῖ γράφω , προλέγω μέν ἐν ὁ δεύτερος περί κρίσις ὀλίγος δέω ἅπας , λέγω δέ ὁ λείπω εἰͅν ὁ πρῶτος περί ὁ διαφορά ὁ πυρετός . οὐδείς δέ ἥσσων εἰͅν ὁ περί σφυγμός ὅσος ἐκ αὐτός χρηστός ἑρμηνεύω , ὡς οἶδα , μόνος ἅπας ὁ ἔμπροσθεν οὕτως σαφής ὡς μηδέ ἄν παῖς λανθάνω ὁ δηλέομαι , Ἀρχιγένης ὡς ἐπιδείκνυμι , οὐ διδάσκω , ἀλλά περιλαλέω ὁ πολύς κατά τε ὁ περί σφυγμός σύγγραμμα καί ὁ πραγματεία ὅς αὐτός ἐπιγράφω περί ὁ ὁ πυρετός σημείωσις . ὥσπερ δέ ὁ ἐν ὁ στυπτηριώδης λούω ὕδωρ ὁ τρίτος ἡμέρα ἀσιτέω κελεύω ὁ ἰατρός , κατά ὁ αὐτός τρόπος οἶδα καί ὁ ἐγκαίω τε καί κοπιάω ἐπί τε ὁ ἄλλος ὁ λέγω αἴτιος πυρέσσω , οὐδείς λούω , οὐδέ τρέφω αὐτός πρίν ὑπερβάλλω ὁ διάτριτος . ἀνάγκη δήπου ἐͅγώ λέγω διάτριτος , ὅπως μή καί περί ὅδε ὁ φλυαρία αὐτός ἐνέχω , φάσκω ἕτερος μέν εἰμί ὁ διά τρίτος παροξυσμός , ἕτερος δέ ὁ πρῶτος διάτριτος · ἀκούω γάρ ποτέ καί σύ μέχρι τοσοῦτος ὁ ἀδολεσχία αὐτός ἐκτείνω . ἀλλά εἴτε πρῶτος διάτριτος , εἴτε ἄλλος τις καλέω ἐθέλω , οὐ ἅπαξ ἤ δίς ἤ τρίς , ἀλλά ὁσάκις οὐδέ μιμνῄσκω δυνατός ἐν τε ὁ πρῶτος ὁ ἡμέρα , εὐθύς εἰς ἑσπέρα λούω ὁ ὁ ἐφήμερος πυρέσσω , ἐν τε ὁ δεύτερος πολύς μάλα , ἀλλά καί κατά αὐτός τρίτος , ὡς ὀλίγος ἔμπροσθεν φημί ἐπί ὁ στεγνόω ὁ δέρμα . οὗτος μέν οὖν ὁ αἴτιος ὀλιγάκις θεάομαι ἀνάπτω πυρετός , ὅθεν αὐτός μάλα προχειρίζω , ἔγκαυσις δέ καί κόπος ἕκαστος τε ὁ ἄλλος πάνυ πολλάκις . θεάομαι δέ καί σύ πᾶς αὐτός ὁ τέταρτος ὁ ἡμέρα ἕωθεν τε προσέρχομαι ἐπί ὁ συνήθης πρᾶξις , ἀπαντάω τε ὁ ἰατρός ὅσος καί ὁ τρίτος ἡμέρα οἴομαι τέλειος αὐτός ἀσιτέω . καί τοίνυν θαυμάζω σύ καί ζητέω , τίς ποτέ εἰμί ὁ αἴτιος ὁ μή ἔͅν νῦν γοῦν ﻿ ἀφίστημι ὁ τοιοῦτος ἰατρός ὁ κακός αὐτός ὑπολαμβάνω , ὡς νομίζω , προσηκόντως λέγω ὅτι μήτε γιγνώσκω ὁ ἀληθής θεωρία , αἰδέομαι τε νῦν ἄρχω μανθάνω αὐτός . ἔνιοι δέ , ὡς ἀκούω ποτέ τις ἐκ αὐτός ὁμολογέω ἐγώ ἴδιος ἀληθής μετά ὁ δακρύω , οὐδέ ὁ ἐπιτήδειος εὐπορέω φημί , ἐάν ὁ νομίζω αὐτός ἐπίσταμαι τις θεάομαι μανθάνω . ἀλλά σύ μέν ἅπαξ ἀκούω οὗτος , θεός δέ ἐγώ σύμπας ἐπόμνυμι πολύς ἐγώ πολλάκις ὁμολογέω μόνος οὗτος μετά ὁ δακρύω τε καί ὁ ἑαυτοῦ ὀδύρομαι δυστυχία ἐπί ὁ ὁ χρόνος ἀπόλλυμι μοχθηρός διδάσκαλος χράω . ἐπόμνυμι δέ αὖθις σύ ὁ θεός καί οὗτος ἐγώ λέγω πάνυ πολλάκις ὑπό ὁ συμφοιτάω ἔτι μειράκιον ὁ ἡλικία εἰμί . ἐπειδή γάρ εἴωθα , ὁπότε τις ἔρομαι περί τις δόγμα εἰ ἀληθής εἰμί , μηδείς ἀποκρίνω δύναμαι φάσκω , εἰ μή καί ὁ ὁ ἄλλος ἅπας μανθάνω καί τις μέθοδος κτάομαι ὅς διαγιγνώσκω ὁ ἀγαθός , οὐ ὀλίγος ὁ οὗτος ἀκούω συμφοιτητής φημί ἐγώ , σύ μέν καί φύσις διαφέρω χράω καί παιδεία θαυμαστός διά ὁ ὁ πατήρ σύ φιλοτιμία , καί ἡλικία δύναμαι μανθάνω ἔχω ὅθεν τε δαπανάω χρή σχολάζω μάθημα κτάομαι · ὁ δέ ἡμέτερος οὐ ὧδε ἔχω · καί γάρ ἀπαίδευτος ὁ πρῶτος παιδεία εἰμί καί οὐ ὀξύς ὁ διάνοια ὥσπερ σύ καί ἀναλίσκω οὐ ἔχω · ἀγαπητέος οὖν ἐγώ εἰμί ὁποῖος ποτέ ἄν εἰμί οὗτος ὁ νῦν γιγνώσκω . μή τοίνυν ἔτι θαυμάζω διά τίς πολύς ὁ ἰατρός οὐ αἰσχύνω φθέγγομαι ὁ διάτριτος , καίτοι μυριάκις ἐγώ ὁράω ἐπί ὁ νοσέω προγιγνώσκω εἴτε ἐφήμερος εἰμί ὁ πυρετός εἴτε καί κατά ὁ τρίτος ἤ τέταρτος ἡμέρα φέρω τις παροξυσμός . ἀλλά ἐκεῖνος σκοπέω ὁ ὑπό Ἱπποκράτης λέγω , ἄνθρωπος φιλόσοφος ὁ ἦθος . ὅπου μέν οὖν κάτοξυς ὁ νόσημα , αὐτίκα καί ὁ ἔσχατος πόνος ἔχω καί ὁ ἔσχατος λεπτός δίαιτα ἀναγκαῖος χράω . ὅπου δέ μή , ἀλλά ἐνδέχομαι ἁδρός διαιτάω , τοσοῦτος ὑποκαταβαίνω , ὁπόσος ἄν ὁ νόσος μαλθακός ὁ ἔσχατος εἰμί . πόνος μέν γάρ λέγω πᾶς ὁ λυπέω ὁ ἄνθρωπος , ἔσχατος δέ ὀνομάζω ὁ μέγας , ὅς ἐν ὁ ἀκμή γίγνομαι . κελεύω δέ εἰς οὗτος ὁ χρόνος ἀποτίθημι ὁ δίαιτα ὁ λεπτός , οὐδείς τις διδάσκω ἀλλοῖος ἤ ὁπότε φάσκω · ὁπόταν ἀκμάζω ὁ νόσημα , τότε καί ὁ λεπτός δίαιτα ἀναγκαῖος χράω . καί μήν οὐ οἷος τε ὁ λεπτός ὁ δίαιτα εἰς ὁ ἀκμή ἀναβάλλω , χωρίς ὁ κατά ὁ ἀρχή στοχάζομαι περί πόσος ἡμέρα ἀκμάζω ὁ νόσημα . ἀλλά καί Ἱπποκράτης φημί ληρέω οὗτος γράφω καί ἐγώ ἔργον διαδείκνυμι αὐτός , πᾶς μάλα νομίζω ἤ δυνατός ἄνθρωπος κατά ὁ πρῶτος ποτέ παροξυσμός , ἀκριβής γνῶσις ἔχω ὁ ὁ κάμνω διάθεσις . ἐγώ δέ οὔτε ἐπί ἅπας ὁ νοσέω ἀκριβής φημί γιγνώσκω ὁ διάθεσις ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἡμέρα οὔτε ὁ ἐφήμερος τις πυρετός λανθάνω ἄν ἐγώ · οὗτος δέ ἀρκέω κατά γε ὁ πρῶτος ἡμέρα εἰς ὁ μηδείς ἁμαρτάνω ἐν ὁ δίαιτα , ὁ διακρίνω ὁ ἐφήμερος πυρετός ὁ ἄλλος . διά οὗτος γε τοι ὁ τέταρτος ὁ ἡμέρα , ἐν ὅς πρῶτος ἐκεῖνος προταριχεύω ὁ ἄνθρωπος ἄρχω τρέφω , ἐγώ ἤδη ὁ συνήθης ὁ ἔργον παρέχω πράσσω , κωλύω δέ ἐͅκ ὁ ἐφήμερος πυρετός ὁ μετάστασις εἰς ὁ ὀξύς γίγνομαι , ὁ τρόπος οὗτος ὁ δίαιτα · ὡς εἰ γε τις ἕτερος διαιτέω , ἐκ ἀνάγκη ἀκολουθέω κατά γε ὁ προλέγω κρᾶσις ὅσος διακαής ὁ πυρετός . ἕτερος γάρ εἰμί φύσις ἐπί ὅς ἤ οὐδείς ἤ οὐ ἀξιόλογος γε τις τοσοῦτος ἡμέρα βλάπτω λιμός · ὥσπερ ἕτερος γε πάλιν ἐπί ὅς οὐ μόνος ἀβλαβής , ἀλλά καί πρός ὠφέλεια εἰμί ὁ ἀσιτία ὁ τρεῖς ἡμέρα . ἀλλά περί μέν ὁ ἄλλος φύσις ἑξῆς διορίζω . ὁ ὑπόκειμαι δέ ἐκ ἀρχή κρᾶσις εἰς ἔσχατος ἄγω κίνδυνος ὁ ἀσιτία κατά πᾶς ὁ πυρετός , οὐ μόνος ὅς νῦν μνημονεύω , ὁ ἐφήμερος ὀνομάζω .