galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 7.12
Λέλεκται δὲ καὶ περὶ τούτων ἐν τοῖς ὑγιεινοῖς · καὶ χρὴ καὶ διὰ τοῦτο θᾶττον ἀφίστασθαι τοῦ λόγου , γεγραμμένης γε δὴ συμπάσης ἤδη τῆς μεθόδου , καθ’ ἣν χρὴ τὰς δυσκρασίας ἰᾶσθαι τῆς γαστρὸς , εἴτε καθ’ ἕξιν , εἴτε κατὰ σχέσιν ἐν αὐτῇ γένοιντο . δῆλον δὲ ὡς καὶ μικτή ποτ’ ἐστὶ διάθεσις ἐν τῇ γαστρὶ τῶν εἰρημένων τριῶν τῶν ἁπλῶν · ὥστε καὶ αὐτὰ τὰ στερεὰ μόρια δυσκράτως ἔχειν καὶ χυμοὺς μοχθηροὺς ἐμπεπλάσθαι δυσεκνίπτως τῇ γαστρὶ καὶ κατὰ τὴν ἔνδον εὐρυχωρίαν ἑτέρους περιέχεσθαι . δύναται μὲν γάρ ποτε καὶ τὸ πρῶτον ἅμα τῷ δευτέρῳ ῥηθέντι συστῆναι · δύναται δὲ καὶ τὸ δεύτερον ἅμα τῷ τρίτῳ · καὶ αὖθίς γε τὸ πρῶτον ἅμα τῷ τρίτῳ · καὶ πάνθ’ ἅμα πολλάκις . ἐφ’ ὧν ἀναμνησθήσῃ μὲν δήπου καὶ τῆς ἔμπροσθεν εἰρημένης μεθόδου ἐν τοῖς περὶ τῶν ἑλκῶν λόγοις ἁπασῶν τῶν ἐπιπλεκομένων ἀλλήλαις διαθέσεων , οὐδὲν δ’ ἂν εἴη χεῖρον καὶ νῦν αὐτὴν διελθεῖν . ἐπίσκεψαι γὰρ ἐν ταῖς τοιαύταις ὑπαλλάξεσι πρῶτον μὲν ἀφ’ οὗ μάλιστα κινδυνεύειν εἰκός ἐστι τὸν κάμνοντα , δεύτερον δὲ , τί μὲν ἐξ αὐτῶν ἢ τίνα λόγον αἰτίας ἔχει , τίνα δὲ ἀποτελεῖται πρὸς αὐτῶν , καὶ τρίτον οἷς τ’ ἀδύνατόν ἐστιν ἰαθῆναι πρὸ τῶν ἄλλων καὶ ὅσοις δυνατὸν , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἑλκῶν ἐδείκνυμεν τῶν ἅμα φλεγμοναῖς συνισταμένων . ἔνθα μὲν γὰρ ἀπό τινος τῶν διαθέσεων οὐ μικρὸς ὁ κίνδυνός ἐστιν , ὁ πρὸς τὸ κατεπεῖγον σκοπὸς αἱρετέος · ἔνθα δὲ τὸ μὲν ποιοῦν ἐστι , τὸ δὲ γιγνόμενον , ὁ πρὸς τὸ αἴτιον · ἔνθα δὲ οὐχ οἷόν τε θεραπευθῆναι τόδε πρὸ τοῦδε , ὁ ἀπὸ τῆς τάξεως . ἐν μὲν οὖν τῷ πρὸς τὸ κατεπεῖγον σκοπῷ τὸ μέγεθος τῆς διαθέσεως σκεπτέον . ἔστι δὲ τρία μεγέθη , τὸ μέν τι κατὰ τὸ τῆς βεβλαμμένης ἐνεργείας ἀξίωμα , τὸ δέ τι κατὰ τὴν οἰκείαν οὐσίαν τῆς διαθέσεως , καὶ τρίτον ἐπὶ τοῖσδε τὸ πρὸς τὴν διοικοῦσαν τὸ βεβλαμμένον σῶμα δύναμιν . ἐν δὲ τῷ πρὸς τὸ αἴτιον σκοπῷ θεωρητέον τί μὲν ἐκ τῶν ἐπιπεπλεγμένων ἀλλήλοις αὐξάνειν ἤ γεννᾷν πέφυκε τὰ λοιπὰ , τίνα δ’ ἤτοι τὴν γένεσιν , ἢ τὴν αὔξησιν ὑπ’ ἐκείνου λαμβάνει . ἐν δὲ τῷ κατὰ τὴν τάξιν , τί πρὸ τίνος , ἢ τί σὺν τίνι , ἢ τί μετὰ τί δυνατὸν ἰᾶσθαι . ὑποκείσθω γοῦν εἰς τὴν γαστέρα καταῤῥέουσά τις ἐξ ἐγκεφάλου περιουσία ψυχρὰ καὶ διὰ ταύτην ἤδη μέν τις οὖσα δυσκρασία κατὰ τὴν κοιλίαν · ἔτι δὲ μᾶλλον καὶ χυμοὶ μοχθηροὶ καθ’ ὅλον αὐτῆς τὸ σῶμα τὰς μεταξὺ χώρας ἁπάσας τῶν ὁμοιομερῶν κατειληφότες . ἐν ταῖς τοιαύταις ἐπιπλοκαῖς ἀξιώματι μέν ἐστι μείζων ἡ δυσκρασία , διότι καὶ ἡ εὐκρασία · κατὰ δὲ τὴν οἰκείαν οὐσίαν ὅ τι περ ἂν αὐτῶν τύχῃ περὶ τὸν ὑποκείμενον ἄῤῥωστον ἐν τῷ λόγῳ . καὶ κείσθω πρός γε τὸ παρὸν ἐν τοῖς εἰρημένοις τρισὶ μείζων εἶναι διάθεσις ἡ τῶν ἐν τοῖς χιτῶσι τῆς γαστρὸς χυμῶν . ἔστω δ’ , εἰ βούλει , καὶ τοῦτο αὐτὸ πάθημα δῆξιν ἐργαζόμενον , καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸ λειποψυχίαν τε καί τινας ἱδρῶτας ἅμα συγκοπτικαῖς ἐκλύσεσιν , ὡς εἶναι μεῖζον αὐτὸ τῶν ἄλλων , καθ’ ὅσον ὑπὲρ τὴν δύναμίν ἐστιν . εὔδηλον οὖν ὅτι τὴν μὲν πρώτην ἄν τις ἐπιμέλειαν ἀντιτάξαιτο πρὸς τὸ καταλῦον τὴν δύναμιν . ἑξῆς δ’ ἐπειδὴ μέγιστον τῶν ἄλλων ὑπέκειτο τοῦτο κατὰ τὴν οἰκείαν οὐσίαν , ἐπὶ πρῶτον ἄν τις αὐτὸ παραγίγνοιτο ﻿ καὶ πρῶτον ἰῷτο . εἰ δ’ ἡμῖν ἤδη μετρίως ἔχει τοῦτο καὶ μήθ’ ἡ δύναμις ἔτι καταπίπτει μήτε ἡ κατὰ τὴν γαστέρα κακοχυμία παμπόλλη τις εἴη , τότε ἐπὶ τὴν αἰτίαν ἀφιξόμεθα , γιγνώσκοντες ὡς οὐχ οἷόν τ’ ἐστὶ τελέως ἰαθῆναι διάθεσιν οὐδεμίαν , ἔτι μενούσης τῆς ἐργαζομένης αὐτὴν αἰτίας . ἡ δέ γε τάξις τῆς θεραπείας ἐνίοτε μὲν ὡς ἐπὶ φλεγμονῆς καὶ ἕλκους ἐναντίων ἐστὶν ἐνδεικτικὴ βοηθημάτων · ἐδείκνυτο γὰρ ὡς τὰ τὴν φλεγμονὴν θεραπεύοντα μεῖζον ἀποφαίνει τὸ ἕλκος , ἐνίοτε δ’ οὐδὲν βλάπτει τὴν ἑτέραν διάθεσιν , ὥσπερ ἐπὶ τῆς ἐνεστώσης ὑποθέσεως . ὁ γὰρ ἐκκενῶν τὸ περιεχόμενον ὑγρὸν ἐν τῷ τῆς γαστρὸς κύτει , τῶν ἐν τοῖς χιτῶσι περιεχομένων ὑγρῶν ὑποτέμνεται τὴν τροφήν · ὥσπερ γε καὶ ὁ τὸν ἐγκέφαλον ἰώμενος , ὡς μηδεμίαν ἐν ἑαυτῷ γεννᾷν αἰσθητὴν περιουσίαν , ἐκκόπτει τὴν οἷον πηγὴν τῶν εἰς τὴν γαστέρα ῥευμάτων . ἐπὶ μὲν δὴ τούτων ἡ τάξις τῆς θεραπείας τῇ τάξει τῶν αἰτίων ὁμολογεῖ , κᾂν ἐν ἄλλοις διαφέρηται . τὸ δ’ ἀπὸ τοῦ μεγέθους χρὴ διορίζεσθαι , καθάπερ εἴρηται . καὶ πρῶτον μὲν πειρᾶσθαι τῷ μεγίστῳ τὴν οἰκείαν ὕλην ἐφαρμόζειν τῶν βοηθημάτων · ἑξῆς δὲ κατὰ τὸν τῶν αἰτιῶν στοῖχον ἰᾶσθαι τὸ σύμπαν . ὅταν γὰρ μήτε πλῆθος ἀξιόλογον ᾖ τῶν κατὰ τὴν γαστέρα περιττωμάτων μήτ’ ἐν τῇ κοιλότητι περιεχομένων αὐτῆς μήτ’ ἐν τοῖς χιτῶσι , μήτε δῆξις ἀδικοῦσα τὴν δύναμιν , ἁπάντων μὲν χρὴ πρῶτον ἐκνοσηλεῦσαι τὸν ἐγκέφαλον , ἐφεξῆς δὲ τὸ κύτος τῆς γαστρὸς ἐκκενῶσαί τε καὶ διαῤῥῦψαι , καὶ μετὰ ταῦτα ἐκκαθῆραι τοὺς χιτῶνας , εἶτα τὴν δυσκρασίαν ἰᾶσθαι . εἴρηται δὲ ἑκάτου τὰ ἰάματα πρόσθεν , ὥστε οὐ χρὴ μηκύνειν ἔτι τὰ κατὰ τὸν λόγον , ἀλλ’ ἤδη τέλος ἐπιθεῖναι τῷ γράμματι . τὰς γὰρ τῶν ἄλλων ἁπάντων μορίων δυσκρασίας ἀνάλογον ἄν τις ἰῷτο τοῖς ἐπὶ τῆς γαστρὸς εἰρημένοις . ἀεὶ γὰρ χρὴ τό τ’ ἐναντίον τῇ διαθέσει πορίζεσθαι βοήθημα καὶ τὴν ἀπὸ τῆς φύσεως τοῦ πεπονθότος ἔνδειξιν τῶν ὠφελησόντων προστιθέναι , περὶ ἧς εἴρηται μὲν ἤδη καὶ διὰ τῶν ἔμπροσθεν , εἰρήσεται δὲ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἐπὶ πλέον . ἀναγκαῖον δ’ ἂν εἴη καὶ νῦν ἐπ’ ὀλίγον αὐτῆς μνημονεῦσαι .
Lemmas: λέγω δέ καί περί οὗτος ἐν ὁ ὑγιεινός · καί χρή καί διά οὗτος ταχύς ἀφίστημι ὁ λόγος , γράφω γε δή σύμπας ἤδη ὁ μέθοδος , κατά ὅς χρή ὁ δυσκρασία ἰάομαι ὁ γαστήρ , εἴτε κατά ἕξις , εἴτε κατά σχέσις ἐν αὐτός γίγνομαι . δῆλος δέ ὡς καί μικτός ποτέ εἰμί διάθεσις ἐν ὁ γαστήρ ὁ λέγω τρεῖς ὁ ἁπλόος · ὥστε καί αὐτός ὁ στερεός μόριον δύσκρατος ἔχω καί χυμός μοχθηρός ἐμπλάσσω δυσέκνιπτος ὁ γαστήρ καί κατά ὁ ἔνδον εὐρυχωρία ἕτερος περιέχω . δύναμαι μέν γάρ ποτέ καί ὁ πρῶτος ἅμα ὁ δεύτερος λέγω συνίστημι · δύναμαι δέ καί ὁ δεύτερος ἅμα ὁ τρίτος · καί αὖθις γε ὁ πρῶτος ἅμα ὁ τρίτος · καί πᾶς ἅμα πολλάκις . ἐπί ὅς ἀναμιμνῄσκω μέν δήπου καί ὁ ἔμπροσθεν λέγω μέθοδος ἐν ὁ περί ὁ ἕλκος λόγος ἅπας ὁ ἐπιπλέκω ἀλλήλων διάθεσις , οὐδείς δέ ἄν εἰμί κακός καί νῦν αὐτός διέρχομαι . ἐπισκοπέω γάρ ἐν ὁ τοιοῦτος ὑπάλλαξις πρῶτος μέν ἀπό ὅς μάλα κινδυνεύω ἔοικα εἰμί ὁ κάμνω , δεύτερος δέ , τίς μέν ἐκ αὐτός ἤ τίς λόγος αἰτία ἔχω , τίς δέ ἀποτελέω πρός αὐτός , καί τρίτος ὅς τε ἀδύνατος εἰμί ἰάομαι πρό ὁ ἄλλος καί ὅσος δυνατός , ὥσπερ ἐπί ὁ ἕλκος δείκνυμι ὁ ἅμα φλεγμονή συνίστημι . ἔνθα μέν γάρ ἀπό τις ὁ διάθεσις οὐ μικρός ὁ κίνδυνος εἰμί , ὁ πρός ὁ κατεπείγω σκοπός αἱρετέος · ἔνθα δέ ὁ μέν ποιέω εἰμί , ὁ δέ γίγνομαι , ὁ πρός ὁ αἴτιος · ἔνθα δέ οὐ οἷος τε θεραπεύω ὅδε πρό ὅδε , ὁ ἀπό ὁ τάξις . ἐν μέν οὖν ὁ πρός ὁ κατεπείγω σκοπός ὁ μέγεθος ὁ διάθεσις σκοπέω . εἰμί δέ τρεῖς μέγεθος , ὁ μέν τις κατά ὁ ὁ βλάπτω ἐνέργεια ἀξίωμα , ὁ δέ τις κατά ὁ οἰκεῖος οὐσία ὁ διάθεσις , καί τρίτος ἐπί ὅδε ὁ πρός ὁ διοικέω ὁ βλάπτω σῶμα δύναμις . ἐν δέ ὁ πρός ὁ αἴτιος σκοπός θεωρέω τίς μέν ἐκ ὁ ἐπιπλέκω ἀλλήλων αὐξάνω ἤ γεννάω φύω ὁ λοιπός , τίς δέ ἤτοι ὁ γένεσις , ἤ ὁ αὔξησις ὑπό ἐκεῖνος λαμβάνω . ἐν δέ ὁ κατά ὁ τάξις , τίς πρό τίς , ἤ τίς σύν τίς , ἤ τίς μετά τίς δυνατός ἰάομαι . ὑπόκειμαι γοῦν εἰς ὁ γαστήρ καταρρέω τις ἐκ ἐγκέφαλος περιουσία ψυχρός καί διά οὗτος ἤδη μέν τις εἰμί δυσκρασία κατά ὁ κοιλία · ἔτι δέ μάλα καί χυμός μοχθηρός κατά ὅλος αὐτός ὁ σῶμα ὁ μεταξύ χώρα ἅπας ὁ ὁμοιομερής καταλαμβάνω . ἐν ὁ τοιοῦτος ἐπιπλοκή ἀξίωμα μέν εἰμί μέγας ὁ δυσκρασία , διότι καί ὁ εὐκρασία · κατά δέ ὁ οἰκεῖος οὐσία ὅς τις περ ἄν αὐτός τυγχάνω περί ὁ ὑπόκειμαι ἄρρωστος ἐν ὁ λόγος . καί κεῖμαι πρός γε ὁ πάρειμι ἐν ὁ λέγω τρεῖς μέγας εἰμί διάθεσις ὁ ὁ ἐν ὁ χιτών ὁ γαστήρ χυμός . εἰμί δέ , εἰ βούλομαι , καί οὗτος αὐτός πάθημα δῆξις ἐργάζομαι , καί διά οὗτος αὐτός λειποψυχία τε καί τις ἱδρώς ἅμα συγκοπτικός ἔκλυσις , ὡς εἰμί μέγας αὐτός ὁ ἄλλος , κατά ὅσος ὑπέρ ὁ δύναμις εἰμί . εὔδηλος οὖν ὅτι ὁ μέν πρῶτος ἄν τις ἐπιμέλεια ἀντιτάσσω πρός ὁ καταλύω ὁ δύναμις . ἑξῆς δέ ἐπειδή μέγας ὁ ἄλλος ὑπόκειμαι οὗτος κατά ὁ οἰκεῖος οὐσία , ἐπί πρῶτος ἄν τις αὐτός παραγίγνομαι ﻿ καί πρῶτος ἰάομαι . εἰ δέ ἐγώ ἤδη μέτριος ἔχω οὗτος καί μήτε ὁ δύναμις ἔτι καταπίπτω μήτε ὁ κατά ὁ γαστήρ κακοχυμία πάμπολυς τις εἰμί , τότε ἐπί ὁ αἰτία ἀφικνέομαι , γιγνώσκω ὡς οὐ οἷος τε εἰμί τέλειος ἰάομαι διάθεσις οὐδείς , ἔτι μένω ὁ ἐργάζομαι αὐτός αἰτία . ὁ δέ γε τάξις ὁ θεραπεία ἐνίοτε μέν ὡς ἐπί φλεγμονή καί ἕλκος ἐναντίος εἰμί ἐνδεικτικός βοήθημα · δείκνυμι γάρ ὡς ὁ ὁ φλεγμονή θεραπεύω μέγας ἀποφαίνω ὁ ἕλκος , ἐνίοτε δέ οὐδείς βλάπτω ὁ ἕτερος διάθεσις , ὥσπερ ἐπί ὁ ἐνίστημι ὑπόθεσις . ὁ γάρ ἐκκενόω ὁ περιέχω ὑγρός ἐν ὁ ὁ γαστήρ κύτος , ὁ ἐν ὁ χιτών περιέχω ὑγρός ὑποτέμνω ὁ τροφή · ὥσπερ γε καί ὁ ὁ ἐγκέφαλος ἰάομαι , ὡς μηδείς ἐν ἑαυτοῦ γεννάω αἰσθητός περιουσία , ἐκκόπτω ὁ οἷος πηγή ὁ εἰς ὁ γαστήρ ῥεῦμα . ἐπί μέν δή οὗτος ὁ τάξις ὁ θεραπεία ὁ τάξις ὁ αἴτιος ὁμολογέω , ἔͅν ἐν ἄλλος διαφέρω . ὁ δέ ἀπό ὁ μέγεθος χρή διορίζω , καθά λέγω . καί πρῶτος μέν πειράω ὁ μέγας ὁ οἰκεῖος ὕλη ἐφαρμόζω ὁ βοήθημα · ἑξῆς δέ κατά ὁ ὁ αἰτία στοῖχος ἰάομαι ὁ σύμπας . ὅταν γάρ μήτε πλῆθος ἀξιόλογος εἰμί ὁ κατά ὁ γαστήρ περίσσωμα μήτε ἐν ὁ κοιλότης περιέχω αὐτός μήτε ἐν ὁ χιτών , μήτε δῆξις ἀδικέω ὁ δύναμις , ἅπας μέν χρή πρῶτος ἐκνοσηλεύω ὁ ἐγκέφαλος , ἐφεξῆς δέ ὁ κύτος ὁ γαστήρ ἐκκενόω τε καί διαρρύπτω , καί μετά οὗτος ἐκκαθαίρω ὁ χιτών , εἶτα ὁ δυσκρασία ἰάομαι . λέγω δέ ἕκατος ὁ ἴαμα πρόσθεν , ὥστε οὐ χρή μηκύνω ἔτι ὁ κατά ὁ λόγος , ἀλλά ἤδη τέλος ἐπιτίθημι ὁ γράμμα . ὁ γάρ ὁ ἄλλος ἅπας μόριον δυσκρασία ἀνάλογος ἄν τις ἰάομαι ὁ ἐπί ὁ γαστήρ λέγω . ἀεί γάρ χρή ὁ τε ἐναντίος ὁ διάθεσις πορίζω βοήθημα καί ὁ ἀπό ὁ φύσις ὁ πάσχω ἔνδειξις ὁ ὠφελέω προστίθημι , περί ὅς λέγω μέν ἤδη καί διά ὁ ἔμπροσθεν , λέγω δέ καί διά ὁ ἑξῆς ἐπί πολύς . ἀναγκαῖος δέ ἄν εἰμί καί νῦν ἐπί ὀλίγος αὐτός μνημονεύω .