galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 9.1
Τῶν ἐφημέρων πυρετῶν , ὧ Εὐγενιανὲ , τὴν τῆς θεραπείας μέθοδον ἐν τῷ πρὸ τούτου γράμματι διῆλθον ὀγδόῳ τῆς ὅλης ὄντι πραγματείας . ἔστι δὲ τοῦ γένους τοῦδε τῶν πυρετῶν εἷς ὁ παροξυσμὸς , ἡμέρᾳ μιᾷ περιγραφόμενος ὡς τὸ πολὺ κατά γε τὴν ἑαυτοῦ φύσιν . ὅσα γὰρ ἢ διὰ τὴν τῶν ἰατρῶν ἀμαθίαν ἢ διὰ τὴν τῶν καμνόντων ἀκολασίαν ἢ διὰ τὴν τῶν ὑπηρετούντων πλημμέλειαν ἁμαρτανόμενα περὶ τοὺς τοιούτους πυρετοὺς εἰς ἕτερόν τι γένος αὐτοὺς μεθίστησιν , οὐ κατὰ τὴν οἰκείαν αὐτῶν ἀποβαίνουσι φύσιν . οὐδὲν γὰρ δήπου θαυμαστὸν ἐκ τῶν ἁμαρτανομένων οὐ μηκύνεσθαι μόνον ἢ μεταπίπτειν εἰς ἕτερόν τι γένος ἡντινοῦν τῶν νόσων , ἀλλὰ καὶ γεννᾶσθαι νῦν ἔμπροσθεν οὐκ οὖσαν . ὅπου γὰρ οὐδὲ τοῖς ὑγιαίνουσιν ἁμαρτάνειν ἀσφαλὲς , σχολῇ γ’ ἀκίνδυνον ἄν ποτε τοῖς κάμνουσι γένοιτο . λοιπῶν δ’ ὑπαρχόντων δυοῖν γενῶν , ὡς ἐν τῷ περὶ τῆς διαφορᾶς τῶν πυρετῶν ὑπομνήμασιν ἐπιδέδεικται , τὸ μὲν ἕτερον ἐπὶ χυμοῖς σηπομένοις ἐδείκνυτο γίνεσθαι , τὸ δ’ ἕτερον αὐτὰ τὰ στερεὰ τοῦ ζώου μόρια κατειληφὸς ἑκτικὸν ὀνομάζεται . μεταπίπτουσι δ’ εἰς ἑκάτερα γένη πολλάκις οἱ ἐφήμεροι πυρετοὶ , καθάπερ ἔμπροσθεν ἐδείκνυμεν , εἰ μή τις αὐτοὺς προσηκόντως μεταχειρίζοιτο . ὥσπερ δ’ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασι πράγμασιν ὅσα κοινωνεῖ ταῖς φύσεσιν ἑνὶ περιλαμβανόμενα γένει καὶ διὰ τοῦτ’ εἰς ἄλληλα μεταπίπτειν δυνάμενα , τρίτη τις ἰδέα κατὰ τὴν μετάπτωσιν αὐτῶν συνίσταται , μηδετέρου τῶν ἄκρων ἀκριβοῦσα τὸν τύπον , οὕτω κᾀν ταῖς τῶν ἐφημέρων πυρετῶν μεταπτώσεσι φαντασθείη τις ἂν ἕτερόν τι γένος ἐν τῇ μεταπτώσει συνίστασθαι , μηδετέρῳ τῶν ἄκρων ταὐτόν . καί μοι δοκεῖ περὶ τοῦδε πρώτου διοριστέον εἶναι , ἵν’ ὥσπερ καὶ τἄλλα καὶ τοῦτο γνωρίζοιτό τε συνιστάμενον αὐτίκα καὶ κωλύοιτο κατὰ τὴν πρώτην γένεσιν , ὡς μηδὲ δυσίατον ἢ ἀνίατον αὐξηθὲν γενέσθαι . μέσον δ’ αὐτὸ συνιστάμενον οὔτε γνωρίσαι δυνατὸν οὔτε ἰάσασθαι τοῖς ἀγνοοῦσι τὴν ἰδέαν τῶν ἄκρων ὧν ὑπάρχει μέσον . ἀλλά σοί γ’ ἐπισταμένῳ τά τε τῶν ἐφημέρων πυρετῶν γνωρίσματα καὶ τὰ τῶν ὑπολοίπων δύο γενῶν , ἐπειδὰν ἤτοι νοθεύηται κατά τι ἢ παρεμφαίνηται τὰ τῶν ἄλλων , οὐδὲν ἂν εἴη χαλεπὸν ὑποπτεύειν ἤδη τὴν μετάπτωσιν . ἐπ’ ἐγκαύσεσι μὲν οὖν , ἢ ἀπεψίαις , ἢ κόποις , ἢ ἀγρυπνίαις , ἢ πάθεσι ψιχικοῖς , ἢ βουβῶσιν τοῖς διά τινα αἰτίαν προφανῆ γεγενημένοις , μέχρι τρίτης ἡμέρας οὐκ ἄν ποτε προέλθοι πυρετοῦ παροξυσμὸς , ἄνευ τοῦ πλημμεληθῆναί τι περὶ τὸν κάμνοντα . τοῖς δ’ ἐπὶ στεγνώσει πυρέξασιν ἐγχωρεῖ καὶ ταύτης ἐξωτέρω προβῆναι τὸν παροξυσμόν . ἐπειδὴ γὰρ ἡ στέγνωσις ἤτοι φραχθέντων ἢ μυσάντων γίγνεται τῶν πόρων , ἢ καὶ τοῦ σώματος αὐτοῦ πιληθέντος ἀμετρότερον , εὐλόγως ἔφαμεν ἐπί τε κρύει καὶ λουτροῖς ἤτοι τῇ θίξει ψύχουσιν , ἢ τῇ δυνάμει καὶ φαρμάκοις τοῖς τοιούτοις , ἔτι δὲ τοῖς ξηραίνουσι τὸ δέρμα , καθάπερ ἡλίῳ διακαεῖ καὶ τοῖς πιλοῦσιν , ὡς τῇ σκληρᾷ τρίψει μετὰ τῶν ψυχόντων κατέχεσθαι μὲν ἐντὸς τοῦ σώματος τὰς οἷον καπνώδεις ἢ λιγνυώδεις ἀποῤῥοὰς , ἀνάπτεσθαι δ’ ἐπ’ αὐτοῖς τὸν πυρετόν . ἀλλ’ ἐπὶ τούτοις μὲν , ὡς εἴρηται , πίλησίν τέ τινα γίγνεσθαι τῶν σωμάτων αὐτῶν καὶ μύσιν τῶν πόρων , ἔμφραξιν δὲ διὰ γλίσχρους ἢ παχεῖς ἢ πολλοὺς χυμούς . καὶ τοίνυν καὶ τοὺς πυρετοὺς ὅσοι μὲν ἐπὶ μύσει τῶν πόρων ἢ πιλήσει προσφάτῳ τῶν σωμάτων ἐγένοντο , παύεσθαί τε μετὰ τὸν πρῶτον παροξυσμὸν , ἐάν τις ὀρθῶς αὐτοῖς προσφέρηται καὶ ὄντως τούτους ἐφημέρους γίγνεσθαι καὶ προσαγορεύεσθαι · ὅσοι δ’ ἐπ’ ἐμφράξει τὴν γένεσιν ἔσχον , εἰ μὲν ὀλίγη τις αὕτη συσταίη , λύεσθαι καὶ τούτους ὁμοίως γε τοῖς ἄλλοις ἐφημέροις , ἐὰν ἰάσηταί τις αὐτοὺς προσηκόντως · εἰ δ’ ἰσχυρῶς οἱ χυμοὶ σφηνωθεῖεν , ὡς μοχλείας δεῖσθαι σφοδροτέρας , ἐκτείνεσθαι μὲν ἀνάγκη τοὺς τοιούτους πυρετοὺς ὑπὲρ τὴν μίαν ἡμέραν , ἐκπεπτωκέναι δὲ δοκεῖν ἤδη τοῦ γένους τῶν ἐφημέρων . πῶς γὰρ ἂν ἐφήμερος ἔτι δύναιτο λέγεσθαι πυρετὸς ὁ μέχρι τρίτης ἡμέρας ἐκτεινόμενος ; ἐν γὰρ τῇ δευτέρᾳ τῶν ἡμερῶν προσήκει παύεσθαι τὸν τοιοῦτον πυρετὸν , ὅσον ἐπὶ τῇ προσηγορίᾳ . λέλεκται γὰρ ἔμπροσθεν ὡς τεττάρων καὶ εἴκοσιν ὡρῶν ὁ χρόνος ἐστὶ τῆς οὕτω λεγομένης ἡμέρας , ὡς συναριθμεῖσθαι καὶ τὴν νύκτα τῷ ὀνόματι τῆς ἡμέρας . καὶ μὴν εἰ μήτε σῆψις εἴη χυμῶν μήτ’ αὐτὸ τὸ σῶμα τὴν πυρεκτικὴν θερμασίαν ἑκτικῶς ἀναδέξαιτο , τῶν δύο γενῶν ἐκπεπτωκὸς ἂν εἴη . ἢ τοίνυν ἄλλο γένος ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις τρισὶν ἀναγκαῖόν ἐστι λέγειν ἐν τῇ πρώτῃ διαιρέσει τῶν πυρετῶν , ἢ καταφρονοῦντα τῆς προσηγορίας ἐφημέρους ὀνομάζειν αὐτούς . οὐ γὰρ δὴ τῆς γ’ οὐσίας ἦν αὐτῆς τῶν τοιούτων πυρετῶν ὁ ἐφήμερος ὄνομα · προσηγορίας δ’ οἰκείας ἀποροῦντες ἕνεκα σαφοῦς καὶ συντόμου διδασκαλίας ἀπὸ τοῦ πολλάκις αὐτοῖς ἑπομένου τοὔνομα ἐθέμεθα . φύσις μὲν οὖν αὐτῶν ἡ αὐτὴ τοῖς ἐφημέροις ἐστὶν , ὄνομα δὲ οὐ ταὐτόν .
Lemmas: ὁ ἐφήμερος πυρετός , ὧ Εὐγενιανός , ὁ ὁ θεραπεία μέθοδος ἐν ὁ πρό οὗτος γράμμα διέρχομαι ὄγδοος ὁ ὅλος εἰμί πραγματεία . εἰμί δέ ὁ γένος ὅδε ὁ πυρετός εἷς ὁ παροξυσμός , ἡμέρα εἷς περιγράφω ὡς ὁ πολύς κατά γε ὁ ἑαυτοῦ φύσις . ὅσος γάρ ἤ διά ὁ ὁ ἰατρός ἀμαθία ἤ διά ὁ ὁ κάμνω ἀκολασία ἤ διά ὁ ὁ ὑπηρετέω πλημμέλεια ἁμαρτάνω περί ὁ τοιοῦτος πυρετός εἰς ἕτερος τις γένος αὐτός μεθίστημι , οὐ κατά ὁ οἰκεῖος αὐτός ἀποβαίνω φύσις . οὐδείς γάρ δήπου θαυμαστός ἐκ ὁ ἁμαρτάνω οὐ μηκύνω μόνος ἤ μεταπίπτω εἰς ἕτερος τις γένος ὅστις ὁ νόσος , ἀλλά καί γεννάω νῦν ἔμπροσθεν οὐ εἰμί . ὅπου γάρ οὐδέ ὁ ὑγιαίνω ἁμαρτάνω ἀσφαλής , σχολή γε ἀκίνδυνος ἄν ποτέ ὁ κάμνω γίγνομαι . λοιπός δέ ὑπάρχω δύο γένος , ὡς ἐν ὁ περί ὁ διαφορά ὁ πυρετός ὑπόμνημα ἐπιδείκνυμι , ὁ μέν ἕτερος ἐπί χυμός σήπω δείκνυμι γίγνομαι , ὁ δέ ἕτερος αὐτός ὁ στερεός ὁ ζῷον μόριον καταλαμβάνω ἑκτικός ὀνομάζω . μεταπίπτω δέ εἰς ἑκάτερος γένος πολλάκις ὁ ἐφήμερος πυρετός , καθά ἔμπροσθεν δείκνυμι , εἰ μή τις αὐτός προσηκόντως μεταχειρίζω . ὥσπερ δέ ἐν ὁ ἄλλος ἅπας πρᾶγμα ὅσος κοινωνέω ὁ φύσις εἷς περιλαμβάνω γένος καί διά οὗτος εἰς ἀλλήλων μεταπίπτω δύναμαι , τρίτος τις ἰδέα κατά ὁ μετάπτωσις αὐτός συνίστημι , μηδέτερος ὁ ἄκρον ἀκριβόω ὁ τύπος , οὕτως εἰͅν ὁ ὁ ἐφήμερος πυρετός μετάπτωσις φαντάζω τις ἄν ἕτερος τις γένος ἐν ὁ μετάπτωσις συνίστημι , μηδέτερος ὁ ἄκρον αὐτός . καί ἐγώ δοκέω περί ὅδε πρῶτος διοριστέον εἰμί , ἵνα ὥσπερ καί ἄλλος καί οὗτος γνωρίζω τε συνίστημι αὐτίκα καί κωλύω κατά ὁ πρῶτος γένεσις , ὡς μηδέ δυσίατος ἤ ἀνίατος αὐξάνω γίγνομαι . μέσος δέ αὐτός συνίστημι οὔτε γνωρίζω δυνατός οὔτε ἰάομαι ὁ ἀγνοέω ὁ ἰδέα ὁ ἄκρον ὅς ὑπάρχω μέσος . ἀλλά σύ γε ἐπίσταμαι ὁ τε ὁ ἐφήμερος πυρετός γνώρισμα καί ὁ ὁ ὑπόλοιπος δύο γένος , ἐπειδάν ἤτοι νοθεύω κατά τις ἤ παρεμφαίνω ὁ ὁ ἄλλος , οὐδείς ἄν εἰμί χαλεπός ὑποπτεύω ἤδη ὁ μετάπτωσις . ἐπί ἔγκαυσις μέν οὖν , ἤ ἀπεψία , ἤ κόπος , ἤ ἀγρυπνία , ἤ πάθος ψιχϊκός , ἤ βουβών ὁ διά τις αἰτία προφανής γίγνομαι , μέχρι τρίτος ἡμέρα οὐ ἄν ποτέ προέρχομαι πυρετός παροξυσμός , ἄνευ ὁ πλημμελέω τις περί ὁ κάμνω . ὁ δέ ἐπί στέγνωσις πυρέσσω ἐγχωρέω καί οὗτος ἐξωτέρω προβαίνω ὁ παροξυσμός . ἐπειδή γάρ ὁ στέγνωσις ἤτοι φράσσω ἤ μύω γίγνομαι ὁ πόρος , ἤ καί ὁ σῶμα αὐτός πιλέω ἄμετρος , εὔλογος φημί ἐπί τε κρύος καί λουτρόν ἤτοι ὁ θίξις ψύχω , ἤ ὁ δύναμις καί φάρμακον ὁ τοιοῦτος , ἔτι δέ ὁ ξηραίνω ὁ δέρμα , καθά ἥλιος διακαής καί ὁ πιλέω , ὡς ὁ σκληρός τρῖψις μετά ὁ ψύχω κατέχω μέν ἐντός ὁ σῶμα ὁ οἷος καπνώδης ἤ λιγνυώδης ἀπορροή , ἀνάπτω δέ ἐπί αὐτός ὁ πυρετός . ἀλλά ἐπί οὗτος μέν , ὡς λέγω , πίλησις τε τις γίγνομαι ὁ σῶμα αὐτός καί μύσις ὁ πόρος , ἔμφραξις δέ διά γλίσχρος ἤ παχύς ἤ πολύς χυμός . καί τοίνυν καί ὁ πυρετός ὅσος μέν ἐπί μύσος ὁ πόρος ἤ πίλησις πρόσφατος ὁ σῶμα γίγνομαι , παύω τε μετά ὁ πρῶτος παροξυσμός , ἐάν τις ὀρθός αὐτός προσφέρω καί ὄντως οὗτος ἐφήμερος γίγνομαι καί προσαγορεύω · ὅσος δέ ἐπί ἔμφραξις ὁ γένεσις ἔχω , εἰ μέν ὀλίγος τις οὗτος συνίστημι , λύω καί οὗτος ὅμοιος γε ὁ ἄλλος ἐφήμερος , ἐάν ἰάομαι τις αὐτός προσηκόντως · εἰ δέ ἰσχυρός ὁ χυμός σφηνόω , ὡς μοχλεία δέω σφοδρός , ἐκτείνω μέν ἀνάγκη ὁ τοιοῦτος πυρετός ὑπέρ ὁ εἷς ἡμέρα , ἐκπίπτω δέ δοκέω ἤδη ὁ γένος ὁ ἐφήμερος . πῶς γάρ ἄν ἐφήμερος ἔτι δύναμαι λέγω πυρετός ὁ μέχρι τρίτος ἡμέρα ἐκτείνω ; ἐν γάρ ὁ δεύτερος ὁ ἡμέρα προσήκω παύω ὁ τοιοῦτος πυρετός , ὅσος ἐπί ὁ προσηγορία . λέγω γάρ ἔμπροσθεν ὡς τέσσαρες καί εἴκοσι ὥρα ὁ χρόνος εἰμί ὁ οὕτως λέγω ἡμέρα , ὡς συναριθμέω καί ὁ νύξ ὁ ὄνομα ὁ ἡμέρα . καί μήν εἰ μήτε σῆψις εἰμί χυμός μήτε αὐτός ὁ σῶμα ὁ πυρεκτικός θερμασία ἑκτικός ἀναδείκνυμι , ὁ δύο γένος ἐκπίπτω ἄν εἰμί . ἤ τοίνυν ἄλλος γένος ἐπί ὁ λέγω τρεῖς ἀναγκαῖος εἰμί λέγω ἐν ὁ πρῶτος διαίρεσις ὁ πυρετός , ἤ καταφρονέω ὁ προσηγορία ἐφήμερος ὀνομάζω αὐτός . οὐ γάρ δή ὁ γε οὐσία εἰμί αὐτός ὁ τοιοῦτος πυρετός ὁ ἐφήμερος ὄνομα · προσηγορία δέ οἰκεῖος ἀπορέω ἕνεκα σαφής καί σύντομος διδασκαλία ἀπό ὁ πολλάκις αὐτός ἕπομαι ὄνομα τίθημι . φύσις μέν οὖν αὐτός ὁ αὐτός ὁ ἐφήμερος εἰμί , ὄνομα δέ οὐ αὐτός .