galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 9.14
Ἐπὶ δὲ τὸ προκείμενον αὖθις ἐπανέλθωμεν , εἰς ὀλίγα κεφάλαια συνόψεως ἕνεκα τὸ πᾶν ἀθροίσαντες . οἱ θεραπευτικοὶ σκοποὶ παρά τε τοῦ νοσήματός εἰσι καὶ τῆς τοῦ σώματος κράσεως καὶ τρίτου τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος . εἰ δ’ ἔμπροσθεν ἕτεροί τινες εἶεν , ἢ καὶ αὖθις οὐχ οὗτοι μόνον , ἀλλὰ καὶ ἄλλοι ῥηθεῖεν ἐκ τῆς τούτων τομῆς ἅπαντες φανοῦνται γιγνόμενοι . ἡ μὲν γὰρ κρᾶσις τοῦ σώματος ἡ κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν , ἡνίκα νοσεῖν ἤρξατο , πρὸς τὴν εὕρεσιν τῶν ἰαμάτων ὑπάρχουσα χρήσιμος , ἐκ φύσεως καὶ ἡλικίας καὶ ἐθῶν καὶ τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος γεννᾶται . τὸ περιέχον δ’ αὐτὸ τοιοῦτον εἰργάσθη διά τε τὴν χώραν καὶ τὴν ὥραν καὶ τὴν κατάστασιν . ἓν τοίνυν ἑκάτερον αὐτῶν ὑπάρχον ἐκ πολλῶν γίνεται τοιοῦτον . ἡ δέ γε διάθεσις οὐχ ὡς εἰς αἰτίας τέμνεσθαι πέφυκεν , ἀλλ’ ὡς εἰς διαφοράς · ἤτοι γὰρ ἐν τοῖς ὁμοιομερέσιν ἐστὶν , ἢ ἐν τοῖς ὀργανικοῖς συνίσταται μορίοις . ἐν μὲν οὖν τοῖς ὁμοιομερέσιν ἤτοι γ’ ἁπλῆ τις ἢ σύνθετος ὑπάρχουσα δυσκρασία , ἐν δὲ τοῖς ὀργανικοῖς περὶ τὴν τῶν ἁπλῶν μορίων γιγνομένη θέσιν , ἢ διάπλασιν , ἢ ἀριθμὸν , ἢ μέγεθος , ὅσαι τε καθ’ ἕκαστον τούτων ἐδείχθησαν οὖσαι διαφοραί . ταῦτ’ οὖν ἐστι τρία τὰ πρῶτα τὰ τὴν θεραπείαν ἐνδεικνύμενα , τὸ περιέχον ἅμα ταῖς διτταῖς τοῦ σώματος ἤτοι διαθέσεσιν ἢ κατασκευαῖς ἥδιόν σοι φάναι , μιᾷ μὲν τῇ κατὰ φύσιν , ἑτέρᾳ δὲ τῇ παρὰ φύσιν , ἥτις τὸ νόσημά ἐστιν . ὅτι δ’ οὐκ ἐνδέχεται αὐτὰ τὰ πρῶτα γένη τῶν θεραπευτικῶν σκοπῶν πλείω τῶν εἰρημένων τριῶν ὑπάρχειν ἐξ αὐτῆς τῆς τῶν πραγμάτων οὐσίας ἔνεστί σοι μαθεῖν . τὸ μὲν γὰρ νόσημα καὶ ἡ ὑγεία διαθέσεις εἰσὶ τοῦ σώματος , ἡ μὲν τὴν ἀναίρεσιν ἐνδεικνυμένη τὴν ἑαυτῆς , ἡ δὲ τὴν τήρησιν · τὸ περιέχον δὲ , οὗ χωρὶς οὔτ’ ἀνελεῖν οἷόν τε τὴν νόσον οὔτε κτήσασθαι τὴν ὑγείαν , τουτὶ μὲν οὖν τὸν ὧν οὐκ ἄνευ λόγον ἐπέχει . τὸ νοσοῦν δ’ ἀλλοιοῦντες , εἰ μὴ γινώσκοιμεν εἰς ὅ τι μεθιστῶμεν οὐδ’ ὁπότε παυσόμεθα τῆς ἀλλοιώσεως εἰσόμεθα . καθόλου οὖν ἐπὶ πάσης τῆς θεραπείας ἐν τούτοις τοῖς τρισὶ γένεσιν οἱ σκοποὶ τοῖς πλείστοις εἰσί . κατὰ μέρος δὲ , ὡς ἔμπροσθεν εἴρηται , τινὲς μὲν τῶν ἁπλῶν μορίων εἰσὶν ἴδιοι , τινὲς δὲ τῶν συνθέτων . ἓν δή τι τῶν ἐγγινομένων τοῖς ἁπλοῖς ἐστιν ἡ κατὰ τὸ θερμὸν δυσκρασία . ταύτης δ’ εἰς ὅλον ἐκταθείσης τὸ σῶμα πυρετὸς τοὔνομα . καὶ τοίνυν ἅπαντος πυρετοῦ , καθόσον ἐστὶ πυρετὸς , ὑγρότης καὶ ψύξις ἰάματα . μόνου μὲν οὖν ὄντος αὐτοῦ σκοπὸς ἁπάντων τῶν βοηθημάτων κοινὸς ὁ νῦν εἱρημένος , ὥστε οὐδὲν ἔτι δεῖ πρὸς τὴν ἴασιν ἀλλ’ ἢ τὰς ὕλας ἐξευρεῖν ἐν αἷς ὁ σκοπὸς , εὑρόντας δὲ τὰς ὕλας τὸν μὲν καιρὸν ἐξ αὐτῶν τῶν τεσσάρων τοῦ πυρετοῦ λαμβάνειν καιρῶν , τὸ ποσὸν δ’ ἐκ τοῦ παραβάλλειν τῷ κατὰ φύσιν τὴν νόσον . εἰς ὅσον γὰρ ἀποκεχώρηκε τοῦ κατὰ φύσιν , εἰς τοσοῦτον χρὴ ψύχειν τε καὶ ὑγραίνειν τὸν κάμνοντα . τὸ περιέχον δὲ , εἰ μὲν ἐναντίαν ἔχοι τῷ νοσήματι τὴν κρᾶσιν , ἕν τι τῶν βοηθημάτων ἐστίν · εἰ δὲ ὁμοίαν , ἕν τι τῶν νοσωδῶν αἰτίων . διότι δὲ τὰς μὲν ἄλλας ὕλας ἐκλέξασθαί τε καὶ φυγεῖν δυνάμεθα , τὴν δ’ ἐκ τοῦ περιέχοντος οὐχ οἷόν τ’ ἐστὶ φυγεῖν , ἀλλ’ ἀναγκαῖον χρῆσθαι τῇ παρούσῃ καταστάσει , διὰ τοῦτο καὶ ταύτῃ προσέχειν ἀναγκαζόμεθα , πολλάκις μὲν ὁμολογούσῃ τῇ κατὰ τὸ νόσημα ἐνδείξει , ὡς εἴπομεν , πολλάκις δ’ ἐναντιουμένῃ τε καὶ ἀντιπραττούσῃ . λόγον μὲν οὖν ἕξει τὸ περιέχον , ὡς εἴπομεν , ἐνίοτε μὲν ὕλης ἰωμένης , ἐνίοτε δὲ ὡς αἰτίου νοσάζοντος . εἰ μὲν γὰρ ὑγραίνεσθαι καὶ ψύχεσθαι δεομένης τῆς νόσου ταῦτ’ ἐργάζοιτο , λόγον ὕλης ἔχει θεραπευτικῆς · εἰ δὲ θερμαίνοι καὶ ξηραίνοι , νοσῶδες αἴτιον γίγνεται . συμφωνοῦντος μὲν οὖν αὐτοῦ ταῖς θεραπευτικαῖς ἐνδείξεσιν ἀσμενιστέον , ἐναντιουμένου δὲ κωλυτέον τὴν βλάβην , ἐπιτείνοντάς τε καὶ παραυξάνοντας τῶν ἄλλων βοηθημάτων τήν θ’ ὑγρότητα καὶ τὴν ψύξιν . ἐπιτηδευτέον δὲ καθ’ ὅσον ἐγχωρεῖ αὐτὸ τὸ περιέχον οἷον χρὴ κατασκευάζειν , ὑγροτέρους τε καὶ ψυχροτέρους οἴκους αἱρούμενόν τε καὶ κατασκευάζοντα · καθάπερ εἰ καὶ ψυχρὸν καὶ ὑγρὸν εἴη τὸ εἶδος τῆς νόσου , τὸ θερμαίνειν καὶ ξηραίνειν ἐνδεικνυμένης , αἱρεῖσθαί τε καὶ κατασκευάζειν οἴκους θερμαίνοντάς τε καὶ ξηραίνοντας . αἱρεῖσθαι μὲν οὖν λέγω τοὺς ἐξ ἑαυτῶν τοιούτους , κατασκευάζειν δὲ ἐπιτεχνώμενον , ἐν μὲν τῷ θέρει καταγείους τε καὶ πρὸς ἄρκτον ἐστραμμένους αὐτοὺς , ῥαίνοντα συνεχῶς τὸ ἔδαφος αὐτῶν , ἐξ εὐρίπου τέ τινος αὔραν εἰσπνεῖν ἐπιτεχνώμενον , ἄνθη τε καὶ βλαστήματα δυνάμεως ὑγρᾶς τε καὶ ψυχρᾶς ἐπὶ τοῦ ἐδάφους καταῤῥίπτοντα , χειμῶνος δὲ τἀναντία τούτων ἐπιτεχνώμενον , ὅταν γε τὸ νόσημα κελεύῃ ποιεῖν , ὡς εἴρηται · μὴ κελεύοντος δὲ , τὴν ἀμετρίαν μόνην ἑκατέρας τῆς ὥρας κωλυτέον . ὑπὲρ ἧς ἐξ ἀνάγκης μοί τι καὶ μετὰ ταῦτα λεχθήσεται . νυνὶ γὰρ οὐ τὰς ὕλας τῶν βοηθημάτων ἔγνωκα κρίνειν , ἀλλὰ τὰς μεθόδους ἐκδιδάσκειν .
Lemmas: ἐπί δέ ὁ πρόκειμαι αὖθις ἐπανέρχομαι , εἰς ὀλίγος κεφάλαιος σύνοψις ἕνεκα ὁ πᾶς ἀθροίζω . ὁ θεραπευτικός σκοπός παρά τε ὁ νόσημα εἰμί καί ὁ ὁ σῶμα κρᾶσις καί τρίτος ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ . εἰ δέ ἔμπροσθεν ἕτερος τις εἰμί , ἤ καί αὖθις οὐ οὗτος μόνος , ἀλλά καί ἄλλος λέγω ἐκ ὁ οὗτος τομή ἅπας φαίνω γίγνομαι . ὁ μέν γάρ κρᾶσις ὁ σῶμα ὁ κατά ἐκεῖνος ὁ καιρός , ἡνίκα νοσέω ἄρχω , πρός ὁ εὕρεσις ὁ ἴαμα ὑπάρχω χρήσιμος , ἐκ φύσις καί ἡλικία καί ἔθος καί ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ γεννάω . ὁ περιέχω δέ αὐτός τοιοῦτος ἐργάζομαι διά τε ὁ χώρα καί ὁ ὥρα καί ὁ κατάστασις . εἷς τοίνυν ἑκάτερος αὐτός ὑπάρχω ἐκ πολύς γίγνομαι τοιοῦτος . ὁ δέ γε διάθεσις οὐ ὡς εἰς αἰτία τέμνω φύω , ἀλλά ὡς εἰς διαφορά · ἤτοι γάρ ἐν ὁ ὁμοιομερής εἰμί , ἤ ἐν ὁ ὀργανικός συνίστημι μόριον . ἐν μέν οὖν ὁ ὁμοιομερής ἤτοι γε ἁπλόος τις ἤ σύνθετος ὑπάρχω δυσκρασία , ἐν δέ ὁ ὀργανικός περί ὁ ὁ ἁπλόος μόριον γίγνομαι θέσις , ἤ διάπλασις , ἤ ἀριθμός , ἤ μέγεθος , ὅσος τε κατά ἕκαστος οὗτος δείκνυμι εἰμί διαφορά . οὗτος οὖν εἰμί τρεῖς ὁ πρῶτος ὁ ὁ θεραπεία ἐνδείκνυμι , ὁ περιέχω ἅμα ὁ δισσός ὁ σῶμα ἤτοι διάθεσις ἤ κατασκευή ἡδύς σύ φημί , εἷς μέν ὁ κατά φύσις , ἕτερος δέ ὁ παρά φύσις , ὅστις ὁ νόσημα εἰμί . ὅτι δέ οὐ ἐνδέχομαι αὐτός ὁ πρῶτος γένος ὁ θεραπευτικός σκοπός πολύς ὁ λέγω τρεῖς ὑπάρχω ἐκ αὐτός ὁ ὁ πρᾶγμα οὐσία ἔνειμι σύ μανθάνω . ὁ μέν γάρ νόσημα καί ὁ ὑγεία διάθεσις εἰμί ὁ σῶμα , ὁ μέν ὁ ἀναίρεσις ἐνδείκνυμι ὁ ἑαυτοῦ , ὁ δέ ὁ τήρησις · ὁ περιέχω δέ , ὅς χωρίς οὔτε ἀναιρέω οἷος τε ὁ νόσος οὔτε κτάομαι ὁ ὑγεία , οὗτος μέν οὖν ὁ ὅς οὐ ἄνευ λόγος ἐπέχω . ὁ νοσέω δέ ἀλλοιόω , εἰ μή γιγνώσκω εἰς ὅς τις μεθίστημι οὐδέ ὁπότε παύω ὁ ἀλλοίωσις οἶδα . καθόλου οὖν ἐπί πᾶς ὁ θεραπεία ἐν οὗτος ὁ τρεῖς γένεσις ὁ σκοπός ὁ πολύς εἰμί . κατά μέρος δέ , ὡς ἔμπροσθεν λέγω , τις μέν ὁ ἁπλόος μόριον εἰμί ἴδιος , τις δέ ὁ σύνθετος . εἷς δή τις ὁ ἐγγίγνομαι ὁ ἁπλόος εἰμί ὁ κατά ὁ θερμός δυσκρασία . οὗτος δέ εἰς ὅλος ἐκτείνω ὁ σῶμα πυρετός ὄνομα . καί τοίνυν ἅπας πυρετός , καθόσον εἰμί πυρετός , ὑγρότης καί ψῦξις ἴαμα . μόνος μέν οὖν εἰμί αὐτός σκοπός ἅπας ὁ βοήθημα κοινός ὁ νῦν λέγω , ὥστε οὐδείς ἔτι δέω πρός ὁ ἴασις ἀλλά ἤ ὁ ὕλη ἐξευρίσκω ἐν ὅς ὁ σκοπός , εὑρίσκω δέ ὁ ὕλη ὁ μέν καιρός ἐκ αὐτός ὁ τέσσαρες ὁ πυρετός λαμβάνω καιρός , ὁ ποσός δέ ἐκ ὁ παραβάλλω ὁ κατά φύσις ὁ νόσος . εἰς ὅσος γάρ ἀποχωρέω ὁ κατά φύσις , εἰς τοσοῦτος χρή ψύχω τε καί ὑγραίνω ὁ κάμνω . ὁ περιέχω δέ , εἰ μέν ἐναντίος ἔχω ὁ νόσημα ὁ κρᾶσις , εἷς τις ὁ βοήθημα εἰμί · εἰ δέ ὅμοιος , εἷς τις ὁ νοσώδης αἴτιος . διότι δέ ὁ μέν ἄλλος ὕλη ἐκλέγω τε καί φεύγω δύναμαι , ὁ δέ ἐκ ὁ περιέχω οὐ οἷος τε εἰμί φεύγω , ἀλλά ἀναγκαῖος χράω ὁ πάρειμι κατάστασις , διά οὗτος καί οὗτος προσέχω ἀναγκάζω , πολλάκις μέν ὁμολογέω ὁ κατά ὁ νόσημα ἔνδειξις , ὡς λέγω , πολλάκις δέ ἐναντιόομαι τε καί ἀντιπράσσω . λόγος μέν οὖν ἔχω ὁ περιέχω , ὡς λέγω , ἐνίοτε μέν ὕλη ἰάομαι , ἐνίοτε δέ ὡς αἴτιος νοσάζω . εἰ μέν γάρ ὑγραίνω καί ψύχω δέω ὁ νόσος οὗτος ἐργάζομαι , λόγος ὕλη ἔχω θεραπευτικός · εἰ δέ θερμαίνω καί ξηραίνω , νοσώδης αἴτιος γίγνομαι . συμφωνέω μέν οὖν αὐτός ὁ θεραπευτικός ἔνδειξις ἀσμενιστέον , ἐναντιόομαι δέ κωλυτέον ὁ βλάβη , ἐπιτείνω τε καί παραυξάνω ὁ ἄλλος βοήθημα ὁ τε ὑγρότης καί ὁ ψῦξις . ἐπιτηδευτέος δέ κατά ὅσος ἐγχωρέω αὐτός ὁ περιέχω οἷος χρή κατασκευάζω , ὑγρός τε καί ψυχρός οἶκος αἱρέω τε καί κατασκευάζω · καθά εἰ καί ψυχρός καί ὑγρός εἰμί ὁ εἶδος ὁ νόσος , ὁ θερμαίνω καί ξηραίνω ἐνδείκνυμι , αἱρέω τε καί κατασκευάζω οἶκος θερμαίνω τε καί ξηραίνω . αἱρέω μέν οὖν λέγω ὁ ἐκ ἑαυτοῦ τοιοῦτος , κατασκευάζω δέ ἐπιτεχνάομαι , ἐν μέν ὁ θέρος κατάγειος τε καί πρός ἄρκτος στρέφω αὐτός , ῥαίνω συνεχής ὁ ἔδαφος αὐτός , ἐκ εὔριπος τε τις αὔρα εἰσπνέω ἐπιτεχνάομαι , ἄνθος τε καί βλάστημα δύναμις ὑγρός τε καί ψυχρός ἐπί ὁ ἔδαφος καταρρίπτω , χειμών δέ ἐναντίος οὗτος ἐπιτεχνάομαι , ὅταν γε ὁ νόσημα κελεύω ποιέω , ὡς λέγω · μή κελεύω δέ , ὁ ἀμετρία μόνος ἑκάτερος ὁ ὥρα κωλυτέον . ὑπέρ ὅς ἐκ ἀνάγκη ἐγώ τις καί μετά οὗτος λέγω . νυνί γάρ οὐ ὁ ὕλη ὁ βοήθημα γιγνώσκω κρίνω , ἀλλά ὁ μέθοδος ἐκδιδάσκω .