galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 10.2
Τριῶν οὖν ὄντων τούτων οἷς χρὴ προσέχειν τὸν νοῦν ἐν ταῖς προκειμέναις τῶν πυρετῶν ἰάσεσιν , αὐτοῦ τε τοῦ πυρετοῦ καὶ τῆς ποιούσης αὐτὸν αἰτίας καὶ τῆς τοῦ κάμνοντος δυνάμεως , εὑρημένων δὲ καὶ τῶν τῆς ἐνδείξεως τρόπων τῶν γενικῶν , οὓς καὶ καθόλου προσαγορεύομεν , ἐπὶ τὰς διαφορὰς ἤδη τῶν εἰδικῶν τε καὶ κατὰ μέρος ἰέναι χρὴ βοηθημάτων , ἀναμνήσαντας αὖθις τῶν ἐφημέρων πυρετῶν , ἐπειδή τινες ἐξ αὐτῶν μεταπίπτουσιν εἰς τοὺς πολυημέρους . γιγνομένης δὲ τῆς μεταπτώσεως αὐτῶν καθ’ ἕνα τρόπον τὸν κοινότατον , δι’ ἀμαθίαν τῶν ἰατρῶν , εἰδικωτέρους δὲ δύο , ﻿ διότι καὶ αὐτῶν τῶν πυρετῶν ἤτοι γ’ ἀπήλλακται τὸ ποιῆσαν αἴτιον ἢ καὶ νῦν ἔτι μένει , περὶ ἀμφοτέρων ἐν μέρει λεκτέον . ἀπήλλακται μὲν οὖν τὸ ποιῆσαν αἴτιον , ὅταν ἐπὶ θυμῷ καὶ λύπῃ καὶ ἀγρυπνίᾳ καὶ φροντίδι καὶ ἡλίῳ θερινῷ καὶ κόπῳ καὶ βουβῶνι παυσαμένῳ γένηται πυρετὸς ἄνευ στεγνώσεως · οὐκ ἀπήλλακται δὲ , ὅταν ὑπὸ τοῦ προκατάρξαντος ἢ αὐτοῦ πυρετοῦ γένηταί τις στέγνωσις . ἥ τε γὰρ ψύξις ἀεὶ καὶ ἡ τῶν στυφόντων ὁμιλία διὰ μέσης στεγνώσεως ἐργάζονται πυρετὸν , ἥ τ’ ἔγκαυσις ἔστιν ὅτε στεγνοῖ τὴν ἕξιν , αὐτή τε πολλάκις ἡ ἀρχὴ τοῦ πυρετοῦ φρικώδης γενομένη στέγνωσιν εἰργάσατο . καὶ μέντοι καὶ γλίσχροι καὶ παχεῖς ἢ καὶ πολλοὶ χυμοὶ μετρίαν ἔμφραξιν ποιησάμενοι τὸν ἐφήμερον ἐνίοτε γεννῶσι πυρετὸν , ὅταν ἀγαθῶν ἰατρῶν τύχωσιν , ὡς ἔμπροσθεν ἐδείκνυτο . καλοῦνται μὲν οὖν πάντες ἐφήμεροι οἱ τοιοῦτοι πυρετοὶ , διότι λύεσθαι πεφύκασιν ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς ἡμέρᾳ μιᾷ , συναριθμουμένης αὐτῇ δηλονότι καὶ τῆς νυκτός · ὥσπερ ἐν τῷ λέγειν ἡμερῶν εἶναι μῆνα τριάκοντα καὶ τὸν ἐνιαυτὸν τριακοσίων ἑξήκοντα καὶ πέντε , καὶ τόδε τι πέπρακται πρὸ τριῶν ἡμερῶν , ἢ πραχθήσεται μετὰ τέσσαρας . οὐ μὴν ἡ αὐτή γε διάθεσις ἁπάντων αὐτῶν ἐστιν , ἀλλ’ ἔνιοι μὲν ἀχώριστον ἔχουσι τὴν στέγνωσιν , ἔνιοι δὲ οὐκ ἀχώριστον μὲν , ἤτοι δ’ ὡς τὰ πολλὰ συνοῦσαν ἢ ἀμφιδόξως ἢ σπανίως . ἀχώριστος μὲν οὖν ἡ στέγνωσίς ἐστι τοῖς διὰ τὸ στυπτηριῶδες ἢ χαλκανθῶδες ὕδωρ ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον , ἢ διὰ ψύξιν ἢ διὰ βραχεῖαν ἔμφραξιν πυρέξασιν , ὡς τὸ πολὺ δὲ τοῖς δι’ ἔγκαυσιν · ἀμφιδόξως δὲ τοῖς διὰ κόπον . ὅσοι δὲ διὰ θυμὸν ἢ λύπην , ἢ ἀγρυπνίαν , ἢ σύντονον σκέψιν , ἢ ἀπεψίαν , ἢ βουβῶνα πυρέττουσι , σπανιάκις αὐτοῖς σύνεστι στέγνωσις . οὗτοι πάντες οἱ πυρετοὶ κατὰ τὸν ἑαυτῶν λόγον οὐκ ἀναμένουσι δεύτερον παροξυσμὸν , ἀλλ’ ἐντὸς τῶν εἴκοσι καὶ τεσσάρων ὡρῶν παύονται τοὐπίπαν , ἢ εἴ που κατὰ τὸ σπάνιον ἐνίοτε τινὲς αὐτῶν ἐπὶ πλέον ἐκτείνονται , δύο δ’ αὐτοῖς αἰτίαι προσγενόμεναι , κωλύουσι λυθῆναι , μία μὲν ἡ ψύξις ἤτοι γ’ ἐκ τοῦ περιέχοντος ἀέροςἢ ἐξ ἀλείμματός τινος ἔξωθεν προσενεχθέντος , ἑτέρα δ’ ἡ δαιμονία διάτριτος , ἐὰν ἀναγκασθῶσιν ὑπερβάλλειν αὐτὴν ἰατρῶν ἀμαθίᾳ . εἰ δὲ τὸ περιέχον ἀλεεινὸν ὑπάρχει καὶ μηδεὶς τῶν τὴν διάτριτον σεβόντων ἰατρῶν παρείη τῷ κάμνοντι , παύσεται μὲν ὁ πυρετὸς ἐπὶ τῷ πρώτῳ παροξυσμῷ μεθ’ ἱδρῶτος ἢ νοτίδος ἢ διαπνοῶν ἀτμωδῶν , ὁ κάμνων δ’ αἰσθανόμενος ἀπαλλαγῆναι ἑαυτὸν τοῦ πυρετοῦ τὰ συνήθη πράττειν ἐπιχειρήσει λουόμενος ἢ ἀλειφόμενος ἢ καὶ χωρὶς τούτων ἐσθίων , εἴ τις εἴη τῶν ὀρείων ἀγροίκων . οἱ μὲν οὖν ἰδιῶται καθάπερ ἄλλα πολλὰ πρὸς αὐτῆς τῶν πραγμάτων τῆς φύσεως διδασκόμενοι πράττουσιν ἄμεινον τῶν σοφιστῶν , οὕτω κᾀν τοῖς ἐφημέροις πυρετοῖς ἱκανοὶ τὸ σύμπαν ἑαυτοῖς ἐκπορίζειν εἰσὶν , ὅταν γε χωρὶς ἰσχυροτέρας στεγνώσεως συστῶσιν . εἰ δὲ μετὰ τοιαύτης εἰσβάλοιεν , ἀτυχήσαντες μὲν ἰατρῶν περιπίπτουσί τινι τῶν σεβόντων τὴν διάτριτον , εὐτυχήσαντες δὲ τῶν λουσόντων τε καὶ θρεψόντων αὐτοὺς καὶ τἄλλα σύμπαντα πραξόντων , ὅπως ἡ στέγνωσις λυθείη . πολλάκις γοῦν , ὡς εἴρηται , δι’ ἔμφραξιν βραχεῖαν ἅμα λεληθυίᾳ πυκνώσει τοῦ δέρματος , ἤτοι διὰ λουτρὸν μοχθηρὸν ἢ δι’ ἄλλο τι γενομένη , πυρετοῖς ἐφημέροις ἑάλωσαν ἔνιοι · καθ’ ὃν καιρὸν ἐὰν μὴ ταχέως τις ἰάσηται τὴν ἔμφραξιν , εἰς τοὺς πολυημέρους μεταπίπτουσιν . ἔστι γὰρ ὁ τοιοῦτος πυρετὸς ὅσον μὲν ἐφ’ ἑαυτῷ κοινὸς τῶν πολυημέρων τε καὶ τῶν ἐφημέρων , ἀλλὰ διὰ τὴν σμικρότητα τῆς αἰτίας μονήμερος γίνεται , καθάπερ γε καὶ διὰ μεγέθους ἐστὶν ὅτε πολυήμερος · ἀλλ’ ὅ γε παροξυσμὸς εἷς αὐτοῦ μέχρι τοῦ τέλους ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐστιν , ἐὰν μὴ τύχῃ διαδεξάμενος αὐτὸν ὁ ἐπὶ σήψει χυμῶν . ἔστ’ ἂν οὖν μήτ’ ἐν τῷ σφυγμῷ μηδέπω τὸ τῆς σήψεως ὑπάρχει γνώρισμα μήτ’ ἐν τῇ θέρμῃ μήτ’ ἐν τοῖς οὔροις , ἐπ’ ἐμφράξει τε μόνῃ τὴν γένεσιν ἔχει καὶ ἴασις αὐτῷ τῆς ἐμφράξεως ἡ λύσις γίγνεται , καὶ ὡς χρὴ λύειν αὐτὴν ἔμπροσθεν εἴρηται . πλείους οὖν αἱ κατὰ μέρος διαφοραὶ φαίνονται τῶν ἐφημέρων πυρετῶν · μία μὲν ὅταν μηδ’ ὅλως ᾖ μηκέτι τὸ ποιῆσαν αὐτοὺς αἴτιον , οἷον ἡ ἔγκαυσις · ἑτέρα δ’ ὅταν ἔτι παρείη , καθάπερ ἡ στέγνωσις , ἧς ἐδείχθησαν οὖσαι διτταὶ διαφοραὶ , πύκνωσίς τε τῶν μικρῶν πόρων καὶ ἥν νῦν μεταχειριζόμεθα κατὰ τὸν λόγον ἔμφραξις . ἔστι δὲ δήπου καὶ τῆς πυκνώσεως ἡ μὲν διὰ ξηρότητα , καθάπερ ἐπ’ ἐγκαύσεσιν ἢ κόποις ἢ θυμοῖς , ἡ δὲ διὰ ψύξιν ἤτοι γε ἁπλῆν ἢ μετὰ στύψεως · ὅπῃ δ’ ἀλλήλων αὗται διαφέρουσιν ἐν τοῖς περὶ φαρμάκων διῄρηται . καὶ τῆς ἐμφράξεως δὲ ἡ μέν τις διὰ πλῆθος , ἡ δὲ διὰ ποιότητα γίνεται χυμῶν ἤτοι γλίσχρων ἢ παχέων ὑπαρχόντων . ἐπικρατήσει δὲ κατὰ τὴν ἴασιν ἐν μὲν τῇ διὰ πλῆθος ἀφαίρεσις αἵματος , ἐν δὲ τῇ διὰ ποιότητα τῶν λεπτυνόντων ἡ χρῆσις . ὁ δ’ ἀπὸ τῆς δυνάμεως σκοπὸς ἐν μὲν τοῖς ἐφημέροις πυρετοῖς μικρὸς , ἀξιόλογος δ’ ἐν τοῖς πολυημέροις ἐστὶ καὶ μᾶλλον ὅσῳ περ ἂν ὦσι μακρότεροι . κατὰ φύσιν μὲν οὖν ἐχούσης τῆς δυνάμεως οὐδὲ τὸ βραχύτατον ἡ τῶν κενωτικῶν βοηθημάτων ἐμποδίζεται χρῆσις ἐν τοῖς πολυημέροις πυρετοῖς καὶ τοῖς ὀλιγημέροις , οὐ κατὰ φύσιν δὲ ἐχούσης , λέγω δὲ οὐ κατὰ φύσιν , ὅταν ἀῤῥωστοτέρα πως ὑπάρχῃ κατὰ τὸ μέγεθος ἀεὶ τῆς ἀῤῥωστίας , ἐμποδίζεται τὰ κενωτικὰ βοηθήματα . σπανιώτερον μὲν οὖν εὐθύς ἐστιν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν ἢ τῇ δευτέρᾳ τὴν δύναμιν ὑπάρχειν ἀσθενῆ . γίγνεται δ’ ἐνίοτε καὶ διὰ καχεξίαν τοῦ κάμνοντος καὶ διὰ γῆρας . ἐνίοις δὲ καὶ ﻿ κόπος ἅμα ἐγκαύσει καὶ λύπῃ καὶ ἀγρυπνίᾳ προσγενομένῃ καὶ ἀσιτίᾳ δι’ ὅλης ἡμέρας ἐπιγιγνομένῃ , κᾄπειτα περὶ τὴν ἑσπέραν εἰσβάλλοντος τοῦ πυρετοῦ , πρὶν τραφῆναι τὸν ἄνθρωπον , ἀγρύπνου τε γενομένου τῆς νυκτὸς ἱκανῶς κατέλυσε τὴν δύναμιν .
Lemmas: τρεῖς οὖν εἰμί οὗτος ὅς χρή προσέχω ὁ νόος ἐν ὁ πρόκειμαι ὁ πυρετός ἴασις , αὐτός τε ὁ πυρετός καί ὁ ποιέω αὐτός αἰτία καί ὁ ὁ κάμνω δύναμις , εὑρίσκω δέ καί ὁ ὁ ἔνδειξις τρόπος ὁ γενικός , ὅς καί καθόλου προσαγορεύω , ἐπί ὁ διαφορά ἤδη ὁ εἰδικός τε καί κατά μέρος ἔρχομαι χρή βοήθημα , ἀναμιμνῄσκω αὖθις ὁ ἐφήμερος πυρετός , ἐπειδή τις ἐκ αὐτός μεταπίπτω εἰς ὁ πολυήμερος . γίγνομαι δέ ὁ μετάπτωσις αὐτός κατά εἷς τρόπος ὁ κοινός , διά ἀμαθία ὁ ἰατρός , εἰδικός δέ δύο , ﻿ διότι καί αὐτός ὁ πυρετός ἤτοι γε ἀπαλλάσσω ὁ ποιέω αἴτιος ἤ καί νῦν ἔτι μένω , περί ἀμφότερος ἐν μέρος λεκτέος . ἀπαλλάσσω μέν οὖν ὁ ποιέω αἴτιος , ὅταν ἐπί θυμός καί λύπη καί ἀγρυπνία καί φροντίς καί ἥλιος θερινός καί κόπος καί βουβών παύω γίγνομαι πυρετός ἄνευ στέγνωσις · οὐ ἀπαλλάσσω δέ , ὅταν ὑπό ὁ προκατάρχομαι ἤ αὐτός πυρετός γίγνομαι τις στέγνωσις . ὁ τε γάρ ψῦξις ἀεί καί ὁ ὁ στύφω ὁμιλία διά μέσος στέγνωσις ἐργάζομαι πυρετός , ὁ τε ἔγκαυσις εἰμί ὅτε στεγνόω ὁ ἕξις , αὐτός τε πολλάκις ὁ ἀρχή ὁ πυρετός φρικώδης γίγνομαι στέγνωσις ἐργάζομαι . καί μέντοι καί γλίσχρος καί παχύς ἤ καί πολύς χυμός μέτριος ἔμφραξις ποιέω ὁ ἐφήμερος ἐνίοτε γεννάω πυρετός , ὅταν ἀγαθός ἰατρός τυγχάνω , ὡς ἔμπροσθεν δείκνυμι . καλέω μέν οὖν πᾶς ἐφήμερος ὁ τοιοῦτος πυρετός , διότι λύω φύω ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ ἡμέρα εἷς , συναριθμέω αὐτός δηλονότι καί ὁ νύξ · ὥσπερ ἐν ὁ λέγω ἡμέρα εἰμί μείς τριάκοντα καί ὁ ἐνιαυτός τριακόσιοι ἑξήκοντα καί πέντε , καί ὅδε τις πράσσω πρό τρεῖς ἡμέρα , ἤ πράσσω μετά τέσσαρες . οὐ μήν ὁ αὐτός γε διάθεσις ἅπας αὐτός εἰμί , ἀλλά ἔνιοι μέν ἀχώριστος ἔχω ὁ στέγνωσις , ἔνιοι δέ οὐ ἀχώριστος μέν , ἤτοι δέ ὡς ὁ πολύς σύνειμι ἤ ἀμφίδοξος ἤ σπάνιος . ἀχώριστος μέν οὖν ὁ στέγνωσις εἰμί ὁ διά ὁ στυπτηριώδης ἤ χαλκανθώδης ὕδωρ ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος , ἤ διά ψῦξις ἤ διά βραχύς ἔμφραξις πυρέσσω , ὡς ὁ πολύς δέ ὁ διά ἔγκαυσις · ἀμφίδοξος δέ ὁ διά κόπος . ὅσος δέ διά θυμός ἤ λύπη , ἤ ἀγρυπνία , ἤ σύντονος σκέψις , ἤ ἀπεψία , ἤ βουβών πυρέσσω , σπανιάκις αὐτός σύνειμι στέγνωσις . οὗτος πᾶς ὁ πυρετός κατά ὁ ἑαυτοῦ λόγος οὐ ἀναμένω δεύτερος παροξυσμός , ἀλλά ἐντός ὁ εἴκοσι καί τέσσαρες ὥρα παύω ἐπίπαν , ἤ εἰ που κατά ὁ σπάνιος ἐνίοτε τις αὐτός ἐπί πολύς ἐκτείνω , δύο δέ αὐτός αἰτία προσγίγνομαι , κωλύω λύω , εἷς μέν ὁ ψῦξις ἤτοι γε ἐκ ὁ περιέχω ἀείρω ἐκ ἄλειμμα τις ἔξωθεν προσφέρω , ἕτερος δέ ὁ δαιμόνιος διάτριτος , ἐάν ἀναγκάζω ὑπερβάλλω αὐτός ἰατρός ἀμαθία . εἰ δέ ὁ περιέχω ἀλεεινός ὑπάρχω καί μηδείς ὁ ὁ διάτριτος σέβω ἰατρός πάρειμι ὁ κάμνω , παύω μέν ὁ πυρετός ἐπί ὁ πρῶτος παροξυσμός μετά ἱδρώς ἤ νοτίς ἤ διαπνοή ἀτμώδης , ὁ κάμνω δέ αἰσθάνομαι ἀπαλλάσσω ἑαυτοῦ ὁ πυρετός ὁ συνήθης πράσσω ἐπιχειρέω λούω ἤ ἀλείφω ἤ καί χωρίς οὗτος ἐσθίω , εἰ τις εἰμί ὁ ὄρειος ἄγροικος . ὁ μέν οὖν ἰδιώτης καθά ἄλλος πολύς πρός αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁ φύσις διδάσκω πράσσω ἀγαθός ὁ σοφιστής , οὕτως ἐͅν ὁ ἐφήμερος πυρετός ἱκανός ὁ σύμπας ἑαυτοῦ ἐκπορίζω εἰμί , ὅταν γε χωρίς ἰσχυρός στέγνωσις συνίστημι . εἰ δέ μετά τοιοῦτος εἰσβάλλω , ἀτυχέω μέν ἰατρός περιπίπτω τις ὁ σέβω ὁ διάτριτος , εὐτυχέω δέ ὁ λούω τε καί τρέφω αὐτός καί ἄλλος σύμπας πράσσω , ὅπως ὁ στέγνωσις λύω . πολλάκις γοῦν , ὡς λέγω , διά ἔμφραξις βραχύς ἅμα λανθάνω πύκνωσις ὁ δέρμα , ἤτοι διά λουτρόν μοχθηρός ἤ διά ἄλλος τις γίγνομαι , πυρετός ἐφήμερος ἁλίσκομαι ἔνιοι · κατά ὅς καιρός ἐάν μή ταχύς τις ἰάομαι ὁ ἔμφραξις , εἰς ὁ πολυήμερος μεταπίπτω . εἰμί γάρ ὁ τοιοῦτος πυρετός ὅσος μέν ἐπί ἑαυτοῦ κοινός ὁ πολυήμερος τε καί ὁ ἐφήμερος , ἀλλά διά ὁ μικρότης ὁ αἰτία μονήμερος γίγνομαι , καθά γε καί διά μέγεθος εἰμί ὅτε πολυήμερος · ἀλλά ὁ γε παροξυσμός εἷς αὐτός μέχρι ὁ τέλος ἀπό ὁ ἀρχή εἰμί , ἐάν μή τυγχάνω διαδέχομαι αὐτός ὁ ἐπί σῆψις χυμός . ἔστε ἄν οὖν μήτε ἐν ὁ σφυγμός μηδέπω ὁ ὁ σῆψις ὑπάρχω γνώρισμα μήτε ἐν ὁ θέρμη μήτε ἐν ὁ οὖρον , ἐπί ἔμφραξις τε μόνος ὁ γένεσις ἔχω καί ἴασις αὐτός ὁ ἔμφραξις ὁ λύσις γίγνομαι , καί ὡς χρή λύω αὐτός ἔμπροσθεν λέγω . πολύς οὖν ὁ κατά μέρος διαφορά φαίνω ὁ ἐφήμερος πυρετός · εἷς μέν ὅταν μηδέ ὅλος εἰμί μηκέτι ὁ ποιέω αὐτός αἴτιος , οἷος ὁ ἔγκαυσις · ἕτερος δέ ὅταν ἔτι πάρειμι , καθά ὁ στέγνωσις , ὅς δείκνυμι εἰμί δισσός διαφορά , πύκνωσις τε ὁ μικρός πόρος καί ὅς νῦν μεταχειρίζω κατά ὁ λόγος ἔμφραξις . εἰμί δέ δήπου καί ὁ πύκνωσις ὁ μέν διά ξηρότης , καθά ἐπί ἔγκαυσις ἤ κόπος ἤ θυμός , ὁ δέ διά ψῦξις ἤτοι γε ἁπλόος ἤ μετά στῦψις · ὅπῃ δέ ἀλλήλων οὗτος διαφέρω ἐν ὁ περί φάρμακον διαιρέω . καί ὁ ἔμφραξις δέ ὁ μέν τις διά πλῆθος , ὁ δέ διά ποιότης γίγνομαι χυμός ἤτοι γλίσχρος ἤ παχύς ὑπάρχω . ἐπικρατέω δέ κατά ὁ ἴασις ἐν μέν ὁ διά πλῆθος ἀφαίρεσις αἷμα , ἐν δέ ὁ διά ποιότης ὁ λεπτύνω ὁ χρῆσις . ὁ δέ ἀπό ὁ δύναμις σκοπός ἐν μέν ὁ ἐφήμερος πυρετός μικρός , ἀξιόλογος δέ ἐν ὁ πολυήμερος εἰμί καί μάλα ὅσος περ ἄν εἰμί μακρός . κατά φύσις μέν οὖν ἔχω ὁ δύναμις οὐδέ ὁ βραχύς ὁ ὁ κενωτικός βοήθημα ἐμποδίζω χρῆσις ἐν ὁ πολυήμερος πυρετός καί ὁ ὀλιγήμερος , οὐ κατά φύσις δέ ἔχω , λέγω δέ οὐ κατά φύσις , ὅταν ἄρρωστος πως ὑπάρχω κατά ὁ μέγεθος ἀεί ὁ ἀρρωστία , ἐμποδίζω ὁ κενωτικός βοήθημα . σπάνιος μέν οὖν εὐθύς εἰμί ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἡμέρα ἤ ὁ δεύτερος ὁ δύναμις ὑπάρχω ἀσθενής . γίγνομαι δέ ἐνίοτε καί διά καχεξία ὁ κάμνω καί διά γῆρας . ἔνιοι δέ καί ﻿ κόπος ἅμα ἔγκαυσις καί λύπη καί ἀγρυπνία προσγίγνομαι καί ἀσιτία διά ὅλος ἡμέρα ἐπιγίγνομαι , ᾄπειτα περί ὁ ἑσπέρα εἰσβάλλω ὁ πυρετός , πρίν τρέφω ὁ ἄνθρωπος , ἄγρυπνος τε γίγνομαι ὁ νύξ ἱκανός καταλύω ὁ δύναμις .