galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 8.1
Ὡς δ’ ἄν τις καὶ τοὺς πυρετοὺς ἰῷτο μεθόδῳ , τοῖς ἄλλοις ὡσαύτως νοσήμασι τοῖς κατὰ δυσκρασίαν συνισταμένοις ἐν ἡμῖν , ἃ διῆλθον ἐν τῷ πρὸ τοῦδε γράμματι , καιρὸς ἂν εἴη λέγειν . ὅτι μὲν οὖν , ὦ Εὐγενιανὲ , ἐκ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ὑγροῦ καὶ ξηροῦ κεραννυμένων ἀλλήλοις ἡ τῶν ἁπλῶν καὶ πρώτων μορίων συνέστηκε φύσις , ἅπερ Ἀριστοτέλης προσαγορεύει ὁμοιομερῆ δι’ ἑνὸς ἀποδέδεικται γράμματος , ἐν ᾧ περὶ τῶν καθ’ Ἱπποκράτην στοιχείων ἐσκοπούμεθα . ὅτι δ’ ἐν τῷ τὸ μὲν θερμότερον εἶναι , τὸ δὲ ψυχρότερον , ἢ ὑγρότερον , ἢ ξηρότερον , ἢ κατὰ συζυγίαν τι τούτων πεπονθέναι , τῶν ἁπλῶν καὶ πρώτων μορίων ἐστὶν ἡ πρὸς ἄλληλα διαφορὰ , διὰ τῆς περὶ κράσεων ἐδείχθη πραγματείας . ἐν δέ γε τῷ περὶ τῆς τῶν νοσημάτων διαφορᾶς βιβλίῳ τῶν μὲν ἁπλῶν τοῦ ζώου μορίων δύο τὰ πάντ’ εἶναι γένη νοσημάτων ἐδείκνυτο · κοινὸν μὲν τὸ ἕτερον αὐτοῖς , πρὸς τὰ σύνθετά τε καὶ δεύτερα καὶ ὀργανικὰ μόρια , καλοῦμεν δὲ αὐτὸ λύσιν ἑνώσεως · ἕτερον δ’ ἐξαίρετον ἴδιον ἐν δυσκρασίᾳ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ συνιστάμενον . εἷναι δὲ τῶν δυσκρασιῶν τὰς μὲν κατὰ μίαν ἀντίθεσιν ἁπλᾶς , τὰς δὲ κατ’ ἄμφω συνθέτους . ἐν μὲν οὖν τῇ κατὰ τὸ θερμὸν καὶ ψυχρὸν ἀντιθέσει δύο συνίστασθαι δυσκρασίας ἁπλᾶς · ἑτέραν μὲν , ὅταν ἑαυτοῦ γένηταί τι θερμότερον εἰς τοσοῦτον ὡς ἤδη βλάπτεσθαι τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ · δευτέραν δὲ , ὅταν ὁμοίως ἐπικρατήσῃ τὸ ψυχρόν . ἐν δὲ τῇ κατὰ τὸ ξηρὸν καὶ ὑγρὸν ἑτέρας αὖ δύο καὶ κατὰ τάσδε δυσκρασίας , ὑγρὰν καὶ ξηράν . ἐπιπλεκομένων δ’ ἀλλήλαις τῶν ἁπλῶν ἄλλας συνίστασθαι τέτταρας , ὑγρὰν καὶ ψυχρὰν , ὑγράν τε καὶ θερμὴν , καὶ ξηρὰν καὶ θερμὴν , ξηράν τε καὶ ψυχράν . εἴρηται δὲ καὶ γεννῶντα τὰς δυσκρασίας αἴτια δι’ ἑτέρου γράμματος , ἐν ᾧ τὰς τῶν νοσημάτων αἰτίας ἐδηλοῦμεν . ἓν δέ τι τῶν κατὰ δυσκρασίαν νοσημάτων ἐστὶ καὶ ὁ πυρετὸς , εἰς τοσαύτην ἀμετρίαν αἰρομένης τῆς θερμασίας ὡς ἀνιᾷν τε τὸν ἄνθρωπον ἐνέργειάν τε βλάπτειν , ὡς εἴ γε μήπω μηδέτερον ἔχει , κᾂν ὅτι μάλιστα θερμότερος ἑαυτοῦ τύχῃ γεγονὼς , οὐδέπω πυρέττειν αὐτὸν ἐδείκνυμεν . ἐπεὶ δ’ ἕκαστον τῶν παρὰ φύσιν ἐν ἡμῖν συνισταμένων , εἴτε εἰδικωτέρας τυγχάνῃ προσηγορίας , εἴτε γενικωτέρας , οὐκ ἔστιν ἐκτὸς τοῦ σώματος , ἀλλὰ καὶ ἡ φλεγμονὴ καὶ ἡ πλευρῖτις καὶ ἡ νόσος ἅμα τὰ τρία καθ’ ἓν γίνεται σῶμα τὸ Δίωνος , εἰ οὕτως ἔτυχεν , ἐνδείκνυται δὲ καὶ τούτων μὲν ἕκαστον ἰδίαν ἔνδειξιν , οὐδὲν δ’ ἧττον αἱ διαφοραὶ τοῦ πάντων εἰδικωτάτου , διὰ τοῦτ’ οὖν ἄμεινον ἔνδοξεν ἰδίᾳ πραγματεύεσθαι περὶ τῆς διαφορᾶς τῶν πυρετῶν , ἵν’ ἐφ’ ἑτοίμοις ἅπασιν ὁ λόγος ἡμῖν ἐνθάδε περαίνοιτο , χωρὶς τῆς πρὸς τοὺς κακῶς ὑπὲρ αὐτῶν γράψαντας ἀντιλογίας . ἀναμνησθῶμεν οὖν τὰ κεφάλαια τῆς διαφορᾶς αὐτῶν , ἵν’ ἐξ ἑκάστου τὴν οἰκείαν ἔνδειξιν ἀναλάβωμεν . ἔστιν οὖν μία μὲν αὐτῶν διαφορὰ καθ’ ἣν ἤτοι πάρεστιν ἔτι τὸ ποιοῦν αἴτιον τὸν πυρετὸν , ἢ πέπαυται ποιῆσαν · ἑτέρα δὲ καθ’ ἣν ἤτοι γ’ ἑκτικός ἐστιν ὁ γεγονὼς πυρετὸς , ἢ ὡς ἂν εἴποι τις σχετικός . ἐπειδὴ γὰρ ὀνομάζουσι τὰς μὲν εὐλύτους διαθέσεις ἐν σχέσει , τὰς δὲ μὴ τοιαύτας , ἐν ἕξει , συγχωρητέον ἐστὶν ἕνεκα σαφοῦς διδασκαλίας καὶ αὐτῶν τῶν πυρετῶν τοὺς μὲν δυσλύτους ἑκτικοὺς , τοὺς δ’ εὐλύτους σχετικοὺς ὀνομάζεσθαι . καὶ λεκτέον ἐνίους μὲν τῶν πυρετῶν εὔλυτον ἔχειν τὴν διάθεσιν οὕτως ὡς τὸ θερμανθὲν ἐν ἡλίῳ ξύλον , ἐνίους δὲ δύσλυτον , ὡς τὸ μέχρι τοῦ τύφεσθαί τε καὶ καπνὸν ἀποβάλλειν ὑπὸ πυρὸς θαλφθέν . αὗται μὲν αἱ πρῶται διαφοραὶ τῶν πυρετῶν , ἃς συνάψαντες πρότερον ταῖς γενικωτέραις ἐνδείξεσιν , αὖθις ἐπὶ τὰς αὐτῶν τῶν εἰρημένων εἰδικωτέρας ἀφιξόμεθα . πρώτη μὲν γὰρ ἔνδειξις ὡς ἀπὸ νοσήματός ἐστιν , ἅπαντος πυρετοῦ τὴν ἀναίρεσιν ἐνδεικνυμένη · δευτέρα δὲ ὡς τοιοῦδε νοσήματος , οὐκέθ’ ἁπλῶς ἀναίρεσιν , ἀλλὰ τοιάνδε τινά . κατὰ γάρ τοι δυσκρασίαν νοσούντων τῶν πυρεττόντων ἀναγκαῖον καὶ τὴν ἴασιν αὐτῶν ἀναίρεσιν εἶναι τῆς δυσκρασίας . ἅπασα δ’ ἀμετρία διὰ τῆς ἐναντίας ἀμετρίας ἰᾶται , καὶ γὰρ καὶ τοῦτ’ ἔμπροσθεν ἐδείχθη . καὶ τοίνυν καὶ ἡ τῆς τοῦ πυρετοῦ δυσκρασίας ἀμετρία διὰ τῆς ἐναντίας ἀμετρίας ἰαθήσεται . ἔστι δ’ ἡ ἀμετρία τῆς τῶν πυρεττόντων δυσκρασίας ἐν πλεονεξίᾳ θερμότητος · ἡ τοίνυν εἰς εὐκρασίαν ὁδὸς αὐτοῖς διὰ ψύξεως ἔσται . εἰ μὲν οὖν ἤδη γεγονότες εἶεν οἱ πυρετοὶ , τὸ δὲ ποιῆσαν αὐτοὺς αἴτιον οἴχοιτο , μόνος ἂν οὗτος εἴη τῆς θεραπείας αὐτῶν ὁ σκοπὸς ἡ ψύξις . ὥστε ζητητέον ἡμῖν τὰς ὕλας ὅσαι ψύξιν ἰσόῤῥοπον ἔχουσι τῇ πλεονεκτούσῃ θερμότητι . γιγνομένων δ’ ἔτι τῶν πυρετῶν τὴν ποιοῦσαν αὐτοὺς αἰτίαν ἀναιρετέον · εἰ δὲ τὸ μὲν ἤδη γεγονὸς αὐτῶν εἴη , τὸ δ’ ἔτι γίγνοιτο , τοῦ συναμφοτέρου στοχαστέον , ἀναιρούντων πρότερον μὲν τὴν ἀνάπτουσαν αἰτίαν αὐτοὺς , ἐφεξῆς δὲ σβεννύντων , τὸ φθάσαν ἀπ’ αὐτῆς ἀνῆφθαι . τίνες οὖν αἰτίαι πυρετοὺς γεννῶσαι καὶ κατὰ τίνα σώματος ἑκάστου διάθεσιν , ﻿ εἰ μή τις εἴη μεμνημένος ἀκριβῶς , οὐκ ἄν ποτε μεθόδῳ προνοήσαιτο πυρετῶν .
Lemmas: ὡς δέ ἄν τις καί ὁ πυρετός ἰάομαι μέθοδος , ὁ ἄλλος ὡσαύτως νόσημα ὁ κατά δυσκρασία συνίστημι ἐν ἐγώ , ὅς διέρχομαι ἐν ὁ πρό ὅδε γράμμα , καιρός ἄν εἰμί λέγω . ὅτι μέν οὖν , ὦ Εὐγενιανός , ἐκ θερμός καί ψυχρός καί ὑγρός καί ξηρός κεράννυμι ἀλλήλων ὁ ὁ ἁπλόος καί πρῶτος μόριον συνίστημι φύσις , ὅς Ἀριστοτέλης προσαγορεύω ὁμοιομερής διά εἷς ἀποδείκνυμι γράμμα , ἐν ὅς περί ὁ κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον σκοπέω . ὅτι δέ ἐν ὁ ὁ μέν θερμός εἰμί , ὁ δέ ψυχρός , ἤ ὑγρός , ἤ ξηρός , ἤ κατά συζυγία τις οὗτος πάσχω , ὁ ἁπλόος καί πρῶτος μόριον εἰμί ὁ πρός ἀλλήλων διαφορά , διά ὁ περί κρᾶσις δείκνυμι πραγματεία . ἐν δέ γε ὁ περί ὁ ὁ νόσημα διαφορά βιβλίον ὁ μέν ἁπλόος ὁ ζῷον μόριον δύο ὁ πᾶς εἰμί γένος νόσημα δείκνυμι · κοινός μέν ὁ ἕτερος αὐτός , πρός ὁ σύνθετος τε καί δεύτερος καί ὀργανικός μόριον , καλέω δέ αὐτός λύσις ἕνωσις · ἕτερος δέ ἐξαιρετός ἴδιος ἐν δυσκρασία θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός συνίστημι . ἵημι δέ ὁ δυσκρασία ὁ μέν κατά εἷς ἀντίθεσις ἁπλόος , ὁ δέ κατά ἄμφω σύνθετος . ἐν μέν οὖν ὁ κατά ὁ θερμός καί ψυχρός ἀντίθεσις δύο συνίστημι δυσκρασία ἁπλόος · ἕτερος μέν , ὅταν ἑαυτοῦ γίγνομαι τις θερμός εἰς τοσοῦτος ὡς ἤδη βλάπτω ὁ ἐνέργεια αὐτός · δεύτερος δέ , ὅταν ὅμοιος ἐπικρατέω ὁ ψυχρός . ἐν δέ ὁ κατά ὁ ξηρός καί ὑγρός ἕτερος αὖ δύο καί κατά ὅδε δυσκρασία , ὑγρός καί ξηρός . ἐπιπλέκω δέ ἀλλήλων ὁ ἁπλόος ἄλλος συνίστημι τέσσαρες , ὑγρός καί ψυχρός , ὑγρός τε καί θερμός , καί ξηρός καί θερμός , ξηρός τε καί ψυχρός . λέγω δέ καί γεννάω ὁ δυσκρασία αἴτιος διά ἕτερος γράμμα , ἐν ὅς ὁ ὁ νόσημα αἰτία δηλόω . εἷς δέ τις ὁ κατά δυσκρασία νόσημα εἰμί καί ὁ πυρετός , εἰς τοσοῦτος ἀμετρία ἀείρω ὁ θερμασία ὡς ἀνιάω τε ὁ ἄνθρωπος ἐνέργεια τε βλάπτω , ὡς εἰ γε μήπω μηδέτερος ἔχω , ἔͅν ὅτι μάλα θερμός ἑαυτοῦ τυγχάνω γίγνομαι , οὐδέπω πυρέσσω αὐτός δείκνυμι . ἐπεί δέ ἕκαστος ὁ παρά φύσις ἐν ἐγώ συνίστημι , εἴτε εἰδικός τυγχάνω προσηγορία , εἴτε γενικός , οὐ εἰμί ἐκτός ὁ σῶμα , ἀλλά καί ὁ φλεγμονή καί ὁ πλευρῖτις καί ὁ νόσος ἅμα ὁ τρεῖς κατά εἷς γίγνομαι σῶμα ὁ Δίων , εἰ οὕτως τυγχάνω , ἐνδείκνυμι δέ καί οὗτος μέν ἕκαστος ἴδιος ἔνδειξις , οὐδείς δέ ἥσσων ὁ διαφορά ὁ πᾶς εἰδικός , διά οὗτος οὖν ἀγαθός ἐνδοκέω ἴδιος πραγματεύομαι περί ὁ διαφορά ὁ πυρετός , ἵνα ἐπί ἑτοῖμος ἅπας ὁ λόγος ἐγώ ἐνθάδε περαίνω , χωρίς ὁ πρός ὁ κακός ὑπέρ αὐτός γράφω ἀντιλογία . ἀναμιμνῄσκω οὖν ὁ κεφάλαιος ὁ διαφορά αὐτός , ἵνα ἐκ ἕκαστος ὁ οἰκεῖος ἔνδειξις ἀναλαμβάνω . εἰμί οὖν εἷς μέν αὐτός διαφορά κατά ὅς ἤτοι πάρειμι ἔτι ὁ ποιέω αἴτιος ὁ πυρετός , ἤ παύω ποιέω · ἕτερος δέ κατά ὅς ἤτοι γε ἑκτικός εἰμί ὁ γίγνομαι πυρετός , ἤ ὡς ἄν λέγω τις σχετικός . ἐπειδή γάρ ὀνομάζω ὁ μέν εὔλυτος διάθεσις ἐν σχέσις , ὁ δέ μή τοιοῦτος , ἐν ἕξις , συγχωρέω εἰμί ἕνεκα σαφής διδασκαλία καί αὐτός ὁ πυρετός ὁ μέν δύσλυτος ἑκτικός , ὁ δέ εὔλυτος σχετικός ὀνομάζω . καί λεκτέος ἔνιοι μέν ὁ πυρετός εὔλυτος ἔχω ὁ διάθεσις οὕτως ὡς ὁ θερμαίνω ἐν ἥλιος ξύλον , ἔνιοι δέ δύσλυτος , ὡς ὁ μέχρι ὁ τύφω τε καί καπνός ἀποβάλλω ὑπό πῦρ θάλπω . οὗτος μέν ὁ πρῶτος διαφορά ὁ πυρετός , ὅς συνάπτω πρότερος ὁ γενικός ἔνδειξις , αὖθις ἐπί ὁ αὐτός ὁ λέγω εἰδικός ἀφικνέομαι . πρῶτος μέν γάρ ἔνδειξις ὡς ἀπό νόσημα εἰμί , ἅπας πυρετός ὁ ἀναίρεσις ἐνδείκνυμι · δεύτερος δέ ὡς τοιόσδε νόσημα , οὐκέτι ἁπλῶς ἀναίρεσις , ἀλλά τοιόσδε τις . κατά γάρ τοι δυσκρασία νοσέω ὁ πυρέσσω ἀναγκαῖος καί ὁ ἴασις αὐτός ἀναίρεσις εἰμί ὁ δυσκρασία . ἅπας δέ ἀμετρία διά ὁ ἐναντίος ἀμετρία ἰάομαι , καί γάρ καί οὗτος ἔμπροσθεν δείκνυμι . καί τοίνυν καί ὁ ὁ ὁ πυρετός δυσκρασία ἀμετρία διά ὁ ἐναντίος ἀμετρία ἰάομαι . εἰμί δέ ὁ ἀμετρία ὁ ὁ πυρέσσω δυσκρασία ἐν πλεονεξία θερμότης · ὁ τοίνυν εἰς εὐκρασία ὁδός αὐτός διά ψῦξις εἰμί . εἰ μέν οὖν ἤδη γίγνομαι εἰμί ὁ πυρετός , ὁ δέ ποιέω αὐτός αἴτιος οἴχομαι , μόνος ἄν οὗτος εἰμί ὁ θεραπεία αὐτός ὁ σκοπός ὁ ψῦξις . ὥστε ζητέω ἐγώ ὁ ὕλη ὅσος ψῦξις ἰσόρροπος ἔχω ὁ πλεονεκτέω θερμότης . γίγνομαι δέ ἔτι ὁ πυρετός ὁ ποιέω αὐτός αἰτία ἀναιρετέον · εἰ δέ ὁ μέν ἤδη γίγνομαι αὐτός εἰμί , ὁ δέ ἔτι γίγνομαι , ὁ συναμφότεροι στοχάζομαι , ἀναιρέω πρότερος μέν ὁ ἀνάπτω αἰτία αὐτός , ἐφεξῆς δέ σβέννυμι , ὁ φθάνω ἀπό αὐτός ἀνάπτω . τίς οὖν αἰτία πυρετός γεννάω καί κατά τίς σῶμα ἕκαστος διάθεσις , ﻿ εἰ μή τις εἰμί μιμνῄσκω ἀκριβής , οὐ ἄν ποτέ μέθοδος προνοέω πυρετός .