galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 11.20
Καὶ γὰρ καὶ τούτων ἁπάντων ἐν ἐκείνοις τοῖς ὑπομνήμασι τὴν ὕλην ἄφθονον ἔχεις . ὥστ’ ἀρκεῖ πρός γε τὰ παρόντα περὶ τῆς τῶν φλεγμαινόντων μορίων διαφορᾶς ὅσα λέλεκταί μοι . μελλήσω γὰρ ἐπὶ πλέον ἐρεῖν ὑπὲρ αὐτῶν ἐν τῇ μεθόδῳ τῆς θεραπείας ἁπάντων τῶν παρὰ φύσιν ὄγκων · οὐδὲ γὰρ οὐδὲ νῦν ὡς ἔργον τι καὶ σπούδασμα μετεχειρισάμην τόνδε τὸν λόγον , ἀλλ’ ἐν παρέργῳ διῆλθον , ὡς ἐξ ἀκολουθίας τινὸς ἐμπεσὼν αὐτῷ . προὔκειτο γὰρ οὐχ ὡς ἄν τις ἄριστα θεραπεύσειεν ἓν ἕκαστον τῶν μορίων φλεγμαῖνον ὑποθέσθαί σοι κατὰ τὸν ἐνεστῶτα λόγον , ἀλλ’ ἐνδείξασθαι τὴν βλάβην τῶν καταπλαττομένων ἐν πυρετοῖς ἄνευ τοῦ κενωθῆναι τὸ σύμπαν σῶμα καὶ μάλισθ’ ὅταν μὴ φλεγμαίνῃ τι τῶν ἔνδον · εἰ γὰρ εἴη τὸ περιέχον θερμὸν ὡς κεχύσθαι τὰς ὕλας ἱκανῶς , μείζων ἡ βλάβη τοῖς τοιούτοις ἕπεται καταπλάσμασιν ἤπερ τοῖς λουτροῖς . καίτοι δοκοῦσί γε οἱ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν αἰονῶντές τε καὶ καταπλάττοντες τὰ ὑποχόνδρια ἐκ τούτων μὲν οὐχ ὅπως βλάβην , ἀλλὰ καὶ μεγάλην ὠφέλειαν γίγνεσθαι τοῖς νοσοῦσιν , ἐκ λουτρῶν δ’ οὐκ ὠφέλειαν γίγνεσθαι , ἀλλὰ καὶ μεγίστην βλάβην , ἀγνοοῦντες ὥσπερ τῶν ἄλλων ἁπάντων ὧν περὶ τὸν κάμνοντα πράττουσιν , οὕτω καὶ τῶν βαλανείων τὴν φύσιν . ἐγὼ δὲ περὶ μὲν ὅλης αὐτῶν τῆς δυνάμεως ἔμπροσθεν εἴρηκα τελεώτατα , νυνὶ δ’ ἀρκεῖ μοι τό γε τοσοῦτον εἰπεῖν , ὡς ἐπὶ τινῶν μὲν οὔ τι βλάψει τὸ βαλανεῖον ὅλως , ἐπὶ τινῶν δὲ τοῦ καταπλάσματος ἧττον . ὃ γὰρ ἐν τοῖς ὑποχονδρίοις ἐργάζεται τὰ χαλαστικὰ πρὸς αὐτῶν ὀνομαζόμενα βοηθήματα , τοῦτ’ ἐν ὅλῳ τῷ σώματι τὸ βαλανεῖον . ὥσθ’ ὅταν ἐν τῇ παρακμῇ παραλαμβάνηται , διαπνεομένου τοῦ σώματος ἤδη μετρίως , οὐ σμικρὸν ὄφελος ἐργάζεται , κενῶσαν ἅπαντ’ ἔξ αὐτοῦ τὰ λιγνυώδη καὶ καπνώδη περιττώματα . καὶ εἴ γε μηδὲν εἴη τῶν σπλάγχνων ἀσθενὲς , ὀνήσει τὸν κάμνοντα , χωρὶς τοῦ φρῖξαι τότε γενόμενον . τρεῖς γὰρ ἔχειν δεῖ τούτους σκοποὺς ἐπὶ τῶν ἐν ἅπασι πυρετοῖς λουτρῶν · ἕνα μὲν εἰ χωρὶς τοῦ φρῖξαι γένοιτο , δεύτερον δ’ εἰ μηδὲν τῶν κυρίων μορίων ἀσθενὲς ὑπάρχοι , καὶ τρίτον εἰ μὴ πλῆθος ὠμῶν εἴη χυμῶν κατὰ τὰς πρώτας φλέβας . ἡ μὲν γὰρ φρίκη λέλεκται πρόσθεν ὅπως οὐ μόνον αὐξάνειν τοὺς ὄντας ἤδη πυρετοὺς , ἀλλὰ καὶ γεννᾷν ἐνίοτε πέφυκε τοὺς οὐκ ὄντας · ἡ δ’ ἀσθένεια τῶν μορίων χυθέντας τοὺς χυμοὺς ὑποδέχεται μᾶλλον ἢ πρὶν χυθῆναι · τὸ δὲ τῶν ὠμῶν χυμῶν πλῆθος εἰς ὅλον ἀναδίδοται τὸ σῶμα . μηδενὸς δὲ τούτων ἐμποδίζοντος ἐπὶ τῶν βαλανείων δύο ἂν ταῦτα κερδαίνοιτο τῷ κάμνοντι , κενωθῆναί τι τῆς περιουσίας τῶν χυμῶν καὶ διαπνεῦσαι τὸ πολὺ τῆς τοῦ πυρετοῦ θερμότητος . εἰ δὲ πρὸς τῷ μηδὲν ἀσθενὲς εἶναι τῶν κυρίων μορίων , ἔτι καὶ τῶν ἀκύρων ἀσθενὲς ὑπάρχει τι , καθάπερ ἐπὶ μὲν τῶν ποδαγρικῶν οἱ πόδες , ἐπὶ δὲ τῶν ἀρθριτικῶν ἅπαντα τὰ τοῦ σώματος ἄρθρα , μεγίστη τις ἂν ἐκ τοῦ βαλανείου τῷ ﻿ κάμνοντι πρὸς τὴν σωτηρίαν ἀπεργασθείη μοῖρα , δεξαμένων τὰ περιττὰ τῶν ἀσθενῶν . εἴωθε μὲν γὰρ ἐνίοτε καὶ χωρὶς τῶν βαλανείων ἐπιῤῥεῖν τοῖς ἀσθενέσι τὸ περιττόν · ἐπὶ βαλανείοις δὲ μᾶλλον , ὡς ἂν καὶ τῶν ὑγρῶν χεομένων καὶ τῶν ὁδῶν αὐτοῖς παρασκευαζομένων εἰς εὔροιαν · ἄμφω γὰρ ταῦτα θερμαινομένοις μετρίως ἀναγκαῖον ἐπακολουθεῖν . λέγω δὲ τήν τε χύσιν τῶν ὑγρῶν καὶ τὴν εὐρυχωρίαν τῶν ὁδῶν . ὅθεν ὅταν ἧπαρ , ἢ γαστὴρ , ἢ πνεύμων , ἢ θώραξ , ἤ τι τῶν οὕτω κυρίων ἀσθενὲς τύχῃ , μέγιστα βλάπτονται λουσάμενοι πάντες οἷς ἂν ᾖ τι περιττὸν ἐν τῷ σώματι · τοῖς δ’ αὐτοῖς τούτοις καταπλασθεῖσιν ἡ βλάβη γίγνεται διπλασία μετὰ τοῦ μηδὲν ὀνίνασθαι . τὰ μὲν γὰρ βαλανεῖα καὶ κενοῖ τὸ σύμπαν σῶμα καὶ τὸ καπνῶδες ἅμα τῷ λιγνυώδει διαφορεῖ , τὰ δ’ εἰρημένα καταπλάσματα τὰ χαλαστικὰ μετὰ τῶν ὁμοίων αἰονήσεων οὔτε τι τῶν ἀγαθῶν ἔχει καὶ πάνθ’ ἕλκει τὰ περιττὰ πρὸς τὸ τῶν μορίων ἀσθενέστερον , ὅ τί περ ἂν ᾖ τοῦτο τῶν κατὰ τὰ μέσα τοῦ σώματος , εἴτ’ οὖν ἧπαρ , εἴτε γαστὴρ , εἴτε φρένες , εἴτε μεσάραιον ἢ νῆστις ἢ κῶλον ἢ νεφροί . εἰ δ’ ἐπιμελέστεροι βουλόμεθα φαίνεσθαι καὶ τὸν θώρακα συνθερμαίνοιεν , ἤτοι γ’ εἰς αὐτὸν ἐκεῖνον ἕλξουσι τὸ περιττὸν ἢ εἰς τὴν καρδίαν ἢ εἰς τὸν πνεύμονα . λέγω δὲ ἀσθενὲς μόριον ἤτοι τὸ φύσει δυσκρατότατον , ἄλλῳ γὰρ ἄλλο τοιοῦτον , ἢ τὸ κατά τινα προηγησαμένην νόσον ἐν δυσκρασίᾳ γενόμενον , ἢ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα χρόνον εἰς αὐτὴν ἠγμένον . οὐ γὰρ ἁπάντων εὐθέως τῶν φλεγμαινόντων μορίων ἢ σηπομένους χυμοὺς περιεχόντων ἢ ἐμπεφραγμένων ἡ δύναμις ἀῤῥωστεῖ · θᾶττον μέντοι κᾀπὶ τούτων εἰς τὸ πεπονθὸς φέρεται τὸ περιττὸν , ὁπόσον ἂν ᾖ διὰ τὴν ἐκ τοῦ παθήματος θέρμην · ἡ γὰρ οἷον ἑστία τοῦ πυρετοῦ τὸ τὴν ἔμφραξιν ἢ τὴν σῆψιν ἢ τὴν φλεγμονὴν ἐκδεξάμενόν ἐστι μόριον . ὅταν οὖν ἕλκοντι διὰ θέρμην αὐτῷ προσέλθοι τις ἔξωθεν ἑτέρα πρόφασις , ἔκ τινος τῶν δυνάμει θερμαινόντων ἀναγκαῖον αὐξάνεσθαι τὴν διάθεσιν . εἰ δ’ , ὡς εἴρηται , προκεκενωμένος ὅλον τὸ σῶμα διὰ τῶν χαλαστικῶν θεραπεύοιτο , χωρὶς τοῦ μέγιστον εἶναι τὸν πυρετὸν ὀνίναιτ’ ἄν τι . τηνικαῦτα δ’ , ὡς ἐλέχθη , καὶ λούοιτ’ ἂν ἀβλαβῶς . χρὴ δὲ φυλάττεσθαι τὴν ψυχρὰν δεξαμενὴν τοὺς τοιούτους · εἰώθασι γὰρ οἵ τ’ ὠμοὶ χυμοὶ καὶ οἱ σηπόμενοι δυσδιάπνευστοι γίγνεσθαι χρονιζόντων ἐν αὐτῇ . βλάπτει δ’ αὐτοὺς , κᾂν ἰσχυρῶς εἴη τὸ ὕδωρ ψυχρὸν , ἐπειδὴ διαπνεῖσθαι τῶν οὕτω διακειμένων καὶ ὅλον μὲν τὸ σῶμα δεῖται , μάλιστα δὲ τὸ πεπονθός . ὥστε ἤτοι περιχέειν αὐτοῖς , ὡς εἰώθαμεν , ἐπιτήδειον ὕδωρ , ἢ εἰ μετρίως εἴη τὸ κατὰ τὴν κολυμβήθραν ψυχρὸν , ἐπιτρέψαντας ἐμβῆναι διὰ ταχέων ἐξιέναι κελεύειν . ἐπὶ δὲ προήκοντι τῷ νοσήματι , καθ’ ὃν ἤδη καιρὸν ἐκδεδαπάνηται μὲν τὰ περιττὰ , πέπτεται δὲ τὰ ὠμὰ καὶ τὰ σηπόμενα , καὶ καταπλάσμασι χαλῶσι καὶ βαλανείοις ἀκίνδυνον χρῆσθαι .
Lemmas: καί γάρ καί οὗτος ἅπας ἐν ἐκεῖνος ὁ ὑπόμνημα ὁ ὕλη ἄφθονος ἔχω . ὥστε ἀρκέω πρός γε ὁ πάρειμι περί ὁ ὁ φλεγμαίνω μόριον διαφορά ὅσος λέγω ἐγώ . μέλλω γάρ ἐπί πολύς λέγω ὑπέρ αὐτός ἐν ὁ μέθοδος ὁ θεραπεία ἅπας ὁ παρά φύσις ὄγκος · οὐδέ γάρ οὐδέ νῦν ὡς ἔργον τις καί σπούδασμα μεταχειρίζω ὅδε ὁ λόγος , ἀλλά ἐν πάρεργος διέρχομαι , ὡς ἐκ ἀκολουθία τις ἐμπίπτω αὐτός . πρόκειμαι γάρ οὐ ὡς ἄν τις ἀγαθός θεραπεύω εἷς ἕκαστος ὁ μόριον φλεγμαίνω ὑποτίθημι σύ κατά ὁ ἐνίστημι λόγος , ἀλλά ἐνδείκνυμι ὁ βλάβη ὁ καταπλήσσω ἐν πυρετός ἄνευ ὁ κενόω ὁ σύμπας σῶμα καί μάλα ὅταν μή φλεγμαίνω τις ὁ ἔνδον · εἰ γάρ εἰμί ὁ περιέχω θερμός ὡς χέω ὁ ὕλη ἱκανός , μέγας ὁ βλάβη ὁ τοιοῦτος ἕπομαι κατάπλασμα ἤ ὁ λουτρόν . καίτοι δοκέω γε ὁ κατά ἕκαστος ἡμέρα αἰονάω τε καί καταπλήσσω ὁ ὑποχόνδριος ἐκ οὗτος μέν οὐ ὅπως βλάβη , ἀλλά καί μέγας ὠφέλεια γίγνομαι ὁ νοσέω , ἐκ λουτρόν δέ οὐ ὠφέλεια γίγνομαι , ἀλλά καί μέγας βλάβη , ἀγνοέω ὥσπερ ὁ ἄλλος ἅπας ὅς περί ὁ κάμνω πράσσω , οὕτως καί ὁ βαλανεῖον ὁ φύσις . ἐγώ δέ περί μέν ὅλος αὐτός ὁ δύναμις ἔμπροσθεν λέγω τέλειος , νυνί δέ ἀρκέω ἐγώ ὁ γε τοσοῦτος λέγω , ὡς ἐπί τις μέν οὐ τις βλάπτω ὁ βαλανεῖον ὅλος , ἐπί τις δέ ὁ κατάπλασμα ἥσσων . ὅς γάρ ἐν ὁ ὑποχόνδριος ἐργάζομαι ὁ χαλαστικός πρός αὐτός ὀνομάζω βοήθημα , οὗτος ἐν ὅλος ὁ σῶμα ὁ βαλανεῖον . ὥστε ὅταν ἐν ὁ παρακμή παραλαμβάνω , διαπονέω ὁ σῶμα ἤδη μέτριος , οὐ μικρός ὄφελος ἐργάζομαι , κενόω ἅπας ἐκ αὐτός ὁ λιγνυώδης καί καπνώδης περίσσωμα . καί εἰ γε μηδείς εἰμί ὁ σπλάγχνον ἀσθενής , ὀνίνημι ὁ κάμνω , χωρίς ὁ φρίσσω τότε γίγνομαι . τρεῖς γάρ ἔχω δέω οὗτος σκοπός ἐπί ὁ ἐν ἅπας πυρετός λουτρόν · εἷς μέν εἰ χωρίς ὁ φρίσσω γίγνομαι , δεύτερος δέ εἰ μηδείς ὁ κύριος μόριον ἀσθενής ὑπάρχω , καί τρίτος εἰ μή πλῆθος ὠμός εἰμί χυμός κατά ὁ πρῶτος φλέψ . ὁ μέν γάρ φρίκη λέγω πρόσθεν ὅπως οὐ μόνος αὐξάνω ὁ εἰμί ἤδη πυρετός , ἀλλά καί γεννάω ἐνίοτε φύω ὁ οὐ εἰμί · ὁ δέ ἀσθένεια ὁ μόριον χέω ὁ χυμός ὑποδέχομαι μάλα ἤ πρίν χέω · ὁ δέ ὁ ὠμός χυμός πλῆθος εἰς ὅλος ἀναδίδωμι ὁ σῶμα . μηδείς δέ οὗτος ἐμποδίζω ἐπί ὁ βαλανεῖον δύο ἄν οὗτος κερδαίνω ὁ κάμνω , κενόω τις ὁ περιουσία ὁ χυμός καί διαπονέω ὁ πολύς ὁ ὁ πυρετός θερμότης . εἰ δέ πρός ὁ μηδείς ἀσθενής εἰμί ὁ κύριος μόριον , ἔτι καί ὁ ἄκυρος ἀσθενής ὑπάρχω τις , καθά ἐπί μέν ὁ ποδαγρικός ὁ πούς , ἐπί δέ ὁ ἀρθριτικός ἅπας ὁ ὁ σῶμα ἄρθρον , μέγας τις ἄν ἐκ ὁ βαλανεῖον ὁ ﻿ κάμνω πρός ὁ σωτηρία ἀπεργάζομαι μοῖρα , δέχομαι ὁ περισσός ὁ ἀσθενής . εἴωθα μέν γάρ ἐνίοτε καί χωρίς ὁ βαλανεῖον ἐπιρρέω ὁ ἀσθενής ὁ περισσός · ἐπί βαλανεῖον δέ μάλα , ὡς ἄν καί ὁ ὑγρός χάω καί ὁ ὁδός αὐτός παρασκευάζω εἰς εὔροια · ἄμφω γάρ οὗτος θερμαίνω μέτριος ἀναγκαῖος ἐπακολουθέω . λέγω δέ ὁ τε χύσις ὁ ὑγρός καί ὁ εὐρυχωρία ὁ ὁδός . ὅθεν ὅταν ἧπαρ , ἤ γαστήρ , ἤ πνεύμων , ἤ θώραξ , ἤ τις ὁ οὕτως κύριος ἀσθενής τυγχάνω , μέγας βλάπτω λούω πᾶς ὅς ἄν εἰμί τις περισσός ἐν ὁ σῶμα · ὁ δέ αὐτός οὗτος καταπλάσσω ὁ βλάβη γίγνομαι διπλάσιος μετά ὁ μηδείς ὀνίνημι . ὁ μέν γάρ βαλανεῖον καί κενόω ὁ σύμπας σῶμα καί ὁ καπνώδης ἅμα ὁ λιγνυώδης διαφορέω , ὁ δέ λέγω κατάπλασμα ὁ χαλαστικός μετά ὁ ὅμοιος αἰόνησις οὔτε τις ὁ ἀγαθός ἔχω καί πᾶς ἕλκω ὁ περισσός πρός ὁ ὁ μόριον ἀσθενής , ὅς τις περ ἄν εἰμί οὗτος ὁ κατά ὁ μέσος ὁ σῶμα , εἶτα οὖν ἧπαρ , εἴτε γαστήρ , εἴτε φρήν , εἴτε μεσάραιον ἤ νῆστις ἤ κῶλον ἤ νεφρός . εἰ δέ ἐπιμελής βούλομαι φαίνω καί ὁ θώραξ συνθερμαίνω , ἤτοι γε εἰς αὐτός ἐκεῖνος ἕλκω ὁ περισσός ἤ εἰς ὁ καρδία ἤ εἰς ὁ πνεύμων . λέγω δέ ἀσθενής μόριον ἤτοι ὁ φύσις δύσκρατος , ἄλλος γάρ ἄλλος τοιοῦτος , ἤ ὁ κατά τις προηγέομαι νόσος ἐν δυσκρασία γίγνομαι , ἤ κατά ὁ ἐνίστημι χρόνος εἰς αὐτός ἄγω . οὐ γάρ ἅπας εὐθύς ὁ φλεγμαίνω μόριον ἤ σήπω χυμός περιέχω ἤ ἐμφράσσω ὁ δύναμις ἀρρωστέω · ταχύς μέντοι εἰͅπί οὗτος εἰς ὁ πάσχω φέρω ὁ περισσός , ὁπόσος ἄν εἰμί διά ὁ ἐκ ὁ πάθημα θέρμη · ὁ γάρ οἷος ἑστία ὁ πυρετός ὁ ὁ ἔμφραξις ἤ ὁ σῆψις ἤ ὁ φλεγμονή ἐκδέχομαι εἰμί μόριον . ὅταν οὖν ἕλκω διά θέρμη αὐτός προσέρχομαι τις ἔξωθεν ἕτερος πρόφασις , ἐκ τις ὁ δύναμις θερμαίνω ἀναγκαῖος αὐξάνω ὁ διάθεσις . εἰ δέ , ὡς λέγω , προκενόω ὅλος ὁ σῶμα διά ὁ χαλαστικός θεραπεύω , χωρίς ὁ μέγας εἰμί ὁ πυρετός ὀνίνημι ἄν τις . τηνικαῦτα δέ , ὡς λέγω , καί λούω ἄν ἀβλαβής . χρή δέ φυλάσσω ὁ ψυχρός δεξαμενή ὁ τοιοῦτος · εἴωθα γάρ ὁ τε ὠμός χυμός καί ὁ σήπω δυσδιάπνευστος γίγνομαι χρονίζω ἐν αὐτός . βλάπτω δέ αὐτός , ἔͅν ἰσχυρός εἰμί ὁ ὕδωρ ψυχρός , ἐπειδή διαπνέω ὁ οὕτως διάκειμαι καί ὅλος μέν ὁ σῶμα δέω , μάλα δέ ὁ πάσχω . ὥστε ἤτοι περιχέω αὐτός , ὡς εἴωθα , ἐπιτήδειος ὕδωρ , ἤ εἰ μέτριος εἰμί ὁ κατά ὁ κολυμβήθρα ψυχρός , ἐπιτρέπω ἐμβαίνω διά ταχύς ἐξέρχομαι κελεύω . ἐπί δέ προήκω ὁ νόσημα , κατά ὅς ἤδη καιρός ἐκδαπανάω μέν ὁ περισσός , πέσσω δέ ὁ ὠμός καί ὁ σήπω , καί κατάπλασμα χαλάω καί βαλανεῖον ἀκίνδυνος χράω .