galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 9.17
Πρόσχες γάρ μοι κᾀνταῦθα τὸν νοῦν τῇ διαφορᾷ τῶν σωμάτων . ἡ μὲν τῶν λίθων οὐσία μόνιμός ἐστι διὰ ξηρότητα καὶ ψύξιν · οὕτως δὲ ἡ τοῦ χαλκοῦ καὶ τοῦ σιδήρου καὶ ἡ τοῦ χρυσοῦ καὶ συνελόντι φάναι πάντων τῶν γεωδῶν σωμάτων . ἡ δέ γε τῶν ὑγρῶν καὶ θερμῶν εἰς τὸ περιέχον ἀεὶ σκίδναται τάχιστα , ποτὲ μὲν εἰς αἰσθητοὺς ἀτμοὺς λυομένη , ποτὲ δ’ εἰς ἀδήλους μὲν τῇ ὄψει , τῷ λόγῳ δὲ γνωστὰς ἀποῤῥοάς . αὗται μὲν οὖν αἱ φύσεις τῶν σωμάτων οἷον ἐκ διαμέτρου πρὸς ἀλλήλας ἀντίκεινται · τῶν δ’ ἄλλων ἁπασῶν ἐν μὲν τῇ ξηρᾷ καὶ ψυχρᾷ φύσει πλησιέστερον ὑπάρχουσαι δυσδιαφόρητοι μέν εἰσιν , ἀλλ’ ἧττον σιδήρου καὶ λίθου καὶ ἀδάμαντος . ἐν δὲ τῇ θερμῇ καὶ ὑγρᾷ διαφοροῦνται μὲν ἑτοιμότερον , ἀλλ’ ἧττον καὶ αὗται τοῦ θερμανθέντος ὕδατος . χωρὶς μὲν γὰρ θερμότητος οὐχ οἷόν τ’ ἐστι διαφορεῖσθαί τι σῶμα , μενούσης αὐτοῦ τῆς οὐσίας ἐσφιγμένης τε καὶ πεπιλημένης · ὑπὸ θερμότητος δ’ οὐχ ἅπαν , ἀλλ’ ὅσον ἐπιτήδειόν ἐστιν εἰς ἀτμοὺς λύεσθαι · τοιοῦτον δ’ ἐστὶ δήπου τὸ ὑγρόν . ἡ τοίνυν τῶν παιδίων οὐσία ῥᾷστα διαφορεῖται καὶ σκεδάννυται , διότι πασῶν μέν ἐστιν ὑγροτάτη , ψυχροτάτη δὲ οὐδεμιᾶς . ὥστε οὐ χρῄζει κενωτικοῦ βοηθήματος , ἐξ ἑαυτῆς ἔχουσα τὸ κενοῦσθαι σύμφυτον . γίγνεται δὲ δήπου καὶ διὰ χώραν θερμὴν καὶ ξηρὰν , ὥραν τε θερινὴν καὶ κατάστασιν ἱκανῶς θερμὴν καὶ ξηρὰν ἡ διὰ τῆς ἐπιφανείας τοῦ σώματος ἀξιόλογος κένωσις , ὥσπερ καὶ διὰ ταύτην τοὺς δεομένους αἵματος ἀφαιρέσεως ἢ οὐδ’ ὅλως φλεβοτομήσομεν ἢ ὀλίγον ἀφαιρήσομεν . ἔσονται δὲ καὶ κατὰ τὴν τομὴν τήνδε πολλοὶ σκοποὶ , ἡ φύσις ἡ ἐξ ἀρχῆς , τὸ ἔθος , ἡλικία , τὸ χωρίον , ἡ ὥρα τοῦ ἔτους , ἡ κατάστασις , ἔτι τε πρὸς τούτοις ἡ νοσώδης διάθεσις ἣν θεραπεύομεν , ἑτέρῳ τε τρόπῳ πρὸ αὐτῆς ἡ τοῦ κάμνοντος δύναμις . οὐσῶν δὲ δηλονότι πολλῶν τῶν διαθέσεων ἰδίᾳ καθ’ ἑκάστην αὐτῶν ἡ ἔνδειξις · ἀπὸ μὲν τῆς θερμῆς ἡ τοῦ ψύχειν , ἀπὸ δὲ τῆς ψυχρᾶς ἡ τοῦ θερμαίνειν , ἑκάστης τε τῶν ἄλλων ὑπεναντίωσις , ὥστε ὀκτὼ δυσκρασιῶν οὐσῶν ὀκτὼ καὶ τοὺς κατὰ μέρος εἶναι σκοποὺς ἁπάντων τῶν ἐπιγιγνομένων νοσημάτων τοῖς ἁπλοῖς σώμασιν , ἐξ ἐπιμέτρου δὲ τὸν κοινὸν πρὸς τὰς τῶν ὀργανικῶν διαθέσεις , οὗ μηδὲν ὄνομα ἦν τοῖς ἔμπροσθεν , ἀλλ’ ἡμεῖς ἀναγκασθέντες ἑρμηνεύειν αὐτὸ συνεχείας λύσιν ἐκαλέσαμεν , ἐπεδείξαμέν τε τὸν κοινὸν κᾀνταῦθα τῆς θεραπείας σκοπὸν εἶναι τὴν ἕνωσιν . ὅσοι δ’ ἐξ αὐτοῦ τούτου πάλιν τεμνόμενοι κατὰ μέρος συνίστανται , διὰ τῶν τεττάρων ὑπομνημάτων ἐδείχθησαν , τοῦ τρίτου τῶν ἐν τῇδε τῇ πραγματείᾳ καὶ τετάρτου καὶ πέμπτου καὶ ἕκτου . νυνὶ μὲν οὖν ἔτι τὸν περὶ τῶν δυσκρασιῶν ἐν τοῖς ἑξῆς ὑπομνήμασι ποιήσομαι λόγον . συντελέσας δ’ αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῶν ὀργανικῶν μορίων ἀφίξομαι νοσήματα καὶ δείξω κατὰ τὴν αὐτὴν μέθοδον ἐν αὐτοῖς τούς τε πρώτους ἁπάντων σκοποὺς , οὓς γενικωτάτους ὀνομάζειν οὐδὲν κωλύει , καὶ τοὺς ἐκ τῆς τούτων τομῆς γενομένους · εἶτ’ αὖθις τοὺς ἐξ ἐκείνων , ἄχρι περ ἂν ἐπί τι τῶν μηκέτι ἐγχωρούντων τομὴν ἀφικώμεθα · ταύτην γὰρ ἡμᾶς ὁ Πλάτων ἐδίδαξε μέθοδον ἁπάσης τέχνης συστάσεως . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν ὀργανικῶν , ὡς ἔφην , αὖθις εἰρήσεται · νυνὶ δ’ ἀναμνησθέντες ἐν τίνι μέρει τῆς προκειμένης πραγματείας ἐσμὲν , ἐπιθῶμεν ἤδη τῇ παρούσῃ διεξόδῳ τὴν προσήκουσαν τελευτήν . ἓν δή τι γένος ἐστὶ νοσήματος ἐγγινόμενον τοῖς ὁμοιομερέσι καὶ ἁπλοῖς ὀνομαζομένοις τοῦ ζώου μορίοις , ὃ καλεῖται δυσκρασία . ταύτης τῆς δυσκρασίας ἐνίας μὲν ἐδείξαμεν ἀλλοιουμένων τῶν σωμάτων κατὰ ψιλὰς ποιότητας , ἐνίας δὲ μεθ’ ὕλης τινὸς εἰς αὐτὰ κατασκηπτούσης ἀποτελεῖσθαι , γίγνεσθαι δ’ ἑκατέρας αὖ πάλιν ἤτοι περὶ ἓν ἢ πλείω μόρια τῶν ζώων ἢ καὶ σύμπαν τὸ σῶμα . διελθόντες οὖν ἐν τῷ τῆσδε τῆς πραγματείας ἑβδόμῳ γράμματι τὰς περὶ τὰ μόρια συνισταμένας δυσκρασίας ἀλλοιουμένων μόνων τῶν ποιοτήτων , ἑξῆς ἐν δυοῖν τούτοιν ἐπὶ τὰς εἰς ὅλον ἐκτεταμένας τὸ ζῶον ἀφικόμενοι περὶ πρώτων ἔγνωμεν διαλεχθῆναι τῶν πυρετῶν . ἐπεὶ δὲ καὶ τούτων αὐτῶν ἔνιοι μὲν ἔτι γίνονται , τῆς ἐργαζομένης αὐτοὺς αἰτίας ἐν τῷ σώματι περιεχομένης , ἔνιοι δ’ ἐγένοντο μὲν , οἴχεται δ’ αὐτῶν τὸ ποιῆσαν αἴτιον , ἄμεινον ἐδόκει τὸν λόγον ἐπὶ τούτους πρώτους ἄγειν , ἁπλῆν τὴν πρώτην ἔνδειξιν ἔχοντας , εἶθ’ ἑξῆς αὐτῶν ἅψασθαι τῷ λόγῳ κᾀκείνων τῶν πυρετῶν ὧν ἐν τῷ σώματι τὸ ποιοῦν ἐστιν αἴτιον .
Lemmas: προέχω γάρ ἐγώ ᾀνταῦθη ὁ νόος ὁ διαφορά ὁ σῶμα . ὁ μέν ὁ λίθος οὐσία μόνιμος εἰμί διά ξηρότης καί ψῦξις · οὕτως δέ ὁ ὁ χαλκός καί ὁ σίδηρος καί ὁ ὁ χρυσός καί συναιρέω φημί πᾶς ὁ γεώδης σῶμα . ὁ δέ γε ὁ ὑγρός καί θερμός εἰς ὁ περιέχω ἀεί σκίδνημι ταχύς , ποτέ μέν εἰς αἰσθητός ἀτμός λύω , ποτέ δέ εἰς ἄδηλος μέν ὁ ὄψις , ὁ λόγος δέ γνωστός ἀπορροή . οὗτος μέν οὖν ὁ φύσις ὁ σῶμα οἷος ἐκ διάμετρος πρός ἀλλήλων ἀντίκειμαι · ὁ δέ ἄλλος ἅπας ἐν μέν ὁ ξηρός καί ψυχρός φύσις πλήσιος ὑπάρχω δυσδιαφόρητος μέν εἰμί , ἀλλά ἥσσων σίδηρος καί λίθος καί ἀδάμας . ἐν δέ ὁ θερμός καί ὑγρός διαφορέω μέν ἑτοῖμος , ἀλλά ἥσσων καί οὗτος ὁ θερμαίνω ὕδωρ . χωρίς μέν γάρ θερμότης οὐ οἷος τε εἰμί διαφορέω τις σῶμα , μένω αὐτός ὁ οὐσία σφίγγω τε καί πιλέω · ὑπό θερμότης δέ οὐ ἅπας , ἀλλά ὅσος ἐπιτήδειος εἰμί εἰς ἀτμός λύω · τοιοῦτος δέ εἰμί δήπου ὁ ὑγρός . ὁ τοίνυν ὁ παιδίον οὐσία ῥᾴδιος διαφορέω καί σκεδάννυμι , διότι πᾶς μέν εἰμί ὑγρός , ψυχρός δέ οὐδείς . ὥστε οὐ χρῄζω κενωτικός βοήθημα , ἐκ ἑαυτοῦ ἔχω ὁ κενόω σύμφυτος . γίγνομαι δέ δήπου καί διά χώρα θερμός καί ξηρός , ὥρα τε θερινός καί κατάστασις ἱκανός θερμός καί ξηρός ὁ διά ὁ ἐπιφάνεια ὁ σῶμα ἀξιόλογος κένωσις , ὥσπερ καί διά οὗτος ὁ δέω αἷμα ἀφαίρεσις ἤ οὐδέ ὅλος φλεβοτομέω ἤ ὀλίγος ἀφαιρέω . εἰμί δέ καί κατά ὁ τομή ὅδε πολύς σκοπός , ὁ φύσις ὁ ἐκ ἀρχή , ὁ ἔθος , ἡλικία , ὁ χωρίον , ὁ ὥρα ὁ ἔτος , ὁ κατάστασις , ἔτι τε πρός οὗτος ὁ νοσώδης διάθεσις ὅς θεραπεύω , ἕτερος τε τρόπος πρό αὐτός ὁ ὁ κάμνω δύναμις . εἰμί δέ δηλονότι πολύς ὁ διάθεσις ἴδιος κατά ἕκαστος αὐτός ὁ ἔνδειξις · ἀπό μέν ὁ θερμός ὁ ὁ ψύχω , ἀπό δέ ὁ ψυχρός ὁ ὁ θερμαίνω , ἕκαστος τε ὁ ἄλλος ὑπεναντίωσις , ὥστε ὀκτώ δυσκρασία εἰμί ὀκτώ καί ὁ κατά μέρος εἰμί σκοπός ἅπας ὁ ἐπιγίγνομαι νόσημα ὁ ἁπλόος σῶμα , ἐκ ἐπίμετρον δέ ὁ κοινός πρός ὁ ὁ ὀργανικός διάθεσις , ὅς μηδείς ὄνομα εἰμί ὁ ἔμπροσθεν , ἀλλά ἐγώ ἀναγκάζω ἑρμηνεύω αὐτός συνέχεια λύσις καλέω , ἐπιδείκνυμι τε ὁ κοινός ᾀνταῦθη ὁ θεραπεία σκοπός εἰμί ὁ ἕνωσις . ὅσος δέ ἐκ αὐτός οὗτος πάλιν τέμνω κατά μέρος συνίστημι , διά ὁ τέσσαρες ὑπόμνημα δείκνυμι , ὁ τρίτος ὁ ἐν ὅδε ὁ πραγματεία καί τέταρτος καί πέμπτος καί ἕκτος . νυνί μέν οὖν ἔτι ὁ περί ὁ δυσκρασία ἐν ὁ ἑξῆς ὑπόμνημα ποιέω λόγος . συντελέω δέ αὐτός ἐπί ὁ ὁ ὀργανικός μόριον ἀφικνέομαι νόσημα καί δείκνυμι κατά ὁ αὐτός μέθοδος ἐν αὐτός ὁ τε πρῶτος ἅπας σκοπός , ὅς γενικός ὀνομάζω οὐδείς κωλύω , καί ὁ ἐκ ὁ οὗτος τομή γίγνομαι · εἶτα αὖθις ὁ ἐκ ἐκεῖνος , ἄχρι περ ἄν ἐπί τις ὁ μηκέτι ἐγχωρέω τομή ἀφικνέομαι · οὗτος γάρ ἐγώ ὁ Πλάτων διδάσκω μέθοδος ἅπας τέχνη σύστασις . ἀλλά περί μέν ὁ ὀργανικός , ὡς φημί , αὖθις λέγω · νυνί δέ ἀναμιμνῄσκω ἐν τίς μέρος ὁ πρόκειμαι πραγματεία εἰμί , ἐπιτίθημι ἤδη ὁ πάρειμι διέξοδος ὁ προσήκω τελευτή . εἷς δή τις γένος εἰμί νόσημα ἐγγίγνομαι ὁ ὁμοιομερής καί ἁπλόος ὀνομάζω ὁ ζῷον μόριον , ὅς καλέω δυσκρασία . οὗτος ὁ δυσκρασία ἔνιοι μέν δείκνυμι ἀλλοιόω ὁ σῶμα κατά ψιλός ποιότης , ἔνιοι δέ μετά ὕλη τις εἰς αὐτός κατασκήπτω ἀποτελέω , γίγνομαι δέ ἑκάτερος αὖ πάλιν ἤτοι περί εἷς ἤ πολύς μόριον ὁ ζῷον ἤ καί σύμπας ὁ σῶμα . διέρχομαι οὖν ἐν ὁ ὅδε ὁ πραγματεία ἕβδομος γράμμα ὁ περί ὁ μόριον συνίστημι δυσκρασία ἀλλοιόω μόνος ὁ ποιότης , ἑξῆς ἐν δύο οὗτος ἐπί ὁ εἰς ὅλος ἐκτείνω ὁ ζῷον ἀφικνέομαι περί πρῶτος γιγνώσκω διαλέγω ὁ πυρετός . ἐπεί δέ καί οὗτος αὐτός ἔνιοι μέν ἔτι γίγνομαι , ὁ ἐργάζομαι αὐτός αἰτία ἐν ὁ σῶμα περιέχω , ἔνιοι δέ γίγνομαι μέν , οἴχομαι δέ αὐτός ὁ ποιέω αἴτιος , ἀγαθός δοκέω ὁ λόγος ἐπί οὗτος πρῶτος ἄγω , ἁπλόος ὁ πρῶτος ἔνδειξις ἔχω , εἶτα ἑξῆς αὐτός ἅπτω ὁ λόγος κᾀκεῖνος ὁ πυρετός ὅς ἐν ὁ σῶμα ὁ ποιέω εἰμί αἴτιος .