galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 8.2
Ἐλέχθη γοῦν ἐν ἐκείνοις τοῖς σώμασιν ἡ στέγνωσις ἐργαζομένη πυρετὸν , ἐν οἷς ἐστι τὸ διαπνεόμενον οὐκ ἀτμῶδες οἷόν περ ἐν τοῖς εὐχύμοις , ἀλλὰ δακνῶδες καὶ δριμὺ καὶ καπνῷ παραπλήσιον ἢ λιγνύϊ . τούτοις οὖν τοῖς σώμασιν ὑγιεινότατα μὲν λουτρὰ γλυκέων ὑδάτων εὐκράτων καὶ τρίψις ἀραιωτικὴ καὶ γυμνάσια σύμμετρα καὶ δίαιτα γλυκύχυμος , ἐναντιώτατα δὲ λουτρὰ ψυχρὰ καὶ στυπτηριώδη καὶ ἀλουσία καὶ γυμνάσιον ὀξὺ καὶ τρίψις ἤτοι μηδ’ ὅλως ἢ σκληρὰ γινομένη καὶ δίαιτα κακόχυμος , ἀγρυπνία τε καὶ θυμὸς καὶ λύπη καὶ φροντὶς , ἔγκαυσίς τε καὶ κόπος . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν ἄλλων αὖθις ἐπάνειμι · περὶ δὲ τῆς στεγνώσεως νῦν ὅθεν ὁ λόγος ὡρμήθη γινώσκειν χρὴ σαφῶς ὅτι καὶ μόνη χωρὶς τῶν ἄλλων ἁπάντων ἱκανὴ γεννῆσαι πυρετούς . ἐὰν οὖν εἴρξῃς τὰς τοιαύτας φύσεις τῶν οἰκείων λουτρῶν , αὐτίκα πυρέττουσιν . ἐθεάσω δὲ δήπου καθ’ ὃν ἐν Ῥώμῃ σὺν ἡμῖν διέτριψας χρόνον ἐνίους οὕτω νοσήσαντας · ἐφ’ ὧν οἱ τὴν θαυμαστὴν διάτριτον ἀσίτους ὑπερβάλλειν ἀξιοῦντος , αὐτοὶ κακοηθεστάτους πυρετοὺς κατασκευάζουσι , δέον αὐτίκα τοῦ πρώτου παροξυσμοῦ παρακμάζοντος ἀπάγειν εἰς τὸ βαλανεῖον , ἐπιτρέπειν τε λούεσθαι πολλάκις εἰ βούλοιντο , μὴ μόνον ἅπαξ , ἀλλὰ καὶ δίς . ἐγὼ γοῦν ἐάσας ἅπαντας τοὺς ἄλλους ἀναμνήσω σε τοῦ λουσαμένου μὲν ἐν τοῖς στυπτηριώδεσιν ὕδασιν , ἃ καλοῦσιν Ἄλβουλα , πυκνωθέντος δ’ ἐκ τούτου τὸ δέρμα , κᾀντεῦθεν ἀρξαμένου πυρέττειν , ἀρκέσει γὰρ ἕνεκα σαφηνείας οὗτος οἷον παράδειγμά τι τοῦ λόγου γενέσθαι . παρῆσαν μὲν ἐπισκοπούμενοι τῶν οὐκ ἀφανῶν τινες ἰατρῶν ὁ μὲν Ἐρασιστράτειος , ὁ δὲ μεθοδικός · ἔδοξε δ’ ἀμφοτέροις ἀσιτῆσαι τὸν ἄνθρωπον . οὐ μὴν εἰάσαμέν γε ἡμεῖς , χωρισθέντων αὐτῶν ἐλθόντες , ἀλλ’ εἰς βαλανεῖον εἰσαγαγόντες εὐθέως καὶ χλιαρὸν ἔλαιον ἐπὶ πλεῖστον αὐτῷ περιχέαντες , ἀνατρίψαντές τε πρᾳότατα , τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου μέρος ἐν τῷ τῆς θερμῆς δεξαμένης ὕδατι διατρίβειν ἐκελεύσαμεν . εἶτα ἐξελθόντα καὶ χρησάμενον ὕδατι ψυχρῷ , κατὰ τὰ εἰωθότα σκεπάσαντες σινδόνι καὶ βραχὺ καθίσαι κελεύσαντες , ὡς ἀνακτήσασθαι τὴν δύναμιν , αὖθις εἰσαγαγόντες εἰς τὸ βαλανεῖον ὁμοίως τε πάλιν ἀλείψαντές τε καὶ τρίψαντες καὶ κατὰ τὸ θερμὸν ὕδωρ χρονίσαι κελεύσαντες · εἶτ’ αὖθις ἐξαγαγόντες καὶ τῷ ψυχρῷ βάψαντες , ἀπομάξαντές τε τροφὴν ἐδώκαμεν αὐτίκα μὲν ἐξελθόντι μετὰ τὸ πιεῖν ὕδατος πτισάνης χυλὸν , εἶτα βραχὺ διαλιπόντες θριδακίνην , καὶ μετ’ αὐτὴν ἐξ ἁπλοῦ λευκοῦ ζωμοῦ τῶν ἁπαλοσάρκων ἰχθύων , οἷοί περ οἱ πετραῖοι πάντες εἰσὶ καὶ οἱ ὀνίσκοι καλούμενοι . κάλλιον δ’ ἕνεκα τοῦ παραλελεῖφθαι μηδὲν ἅπαντα προσθεῖναι τῇ διηγήσει . τοῦ μὲν ἔτους ἦν ὁ καιρὸς ἐκεῖνος ἐν ᾧ ταῦτ’ ἐπράττετο βραχύ τι μετὰ τὰς ὑπὸ κύνα προσαγορευομένας ἡμέρας , ὁ δὲ ἄνθρωπος ὡς πέντε καὶ τριάκοντα ἐτῶν , μελάντερος τὴν χροιὰν καὶ λεπτὸς τὴν ἕξιν καὶ δασὺς , ἁπτομένοις τε σαφῶς δακνώδη τὴν θερμασίαν ἔχων , ὁπόθ’ ὑγίαινεν , οὖρα κατακορῆ ξανθὰ καὶ εἰ ἐπὶ πλέον ἀσιτήσειε δάκνοντα , γαστὴρ ἐξηραίνετο συνεχῶς καὶ ἦν τὰ διαχωρήματα βραχέα καὶ δριμέα καὶ ξηρά · τὸ δὲ τῆς ψυχῆς ἦθος ὀξύθυμόν τε καὶ φροντιστικὸν ὑπῆρχεν , ὀλιγόϋπνός τε τὰ πάντα καὶ συνεχῶς ἀγρυπνίαν μεμφόμενος . οὗτος ἐν χωρίῳ τινὶ πράξεων ἕνεκα γενόμενος ἐχρῆτο τοῖς Ἀλβούλοις πλησίον οὖσιν ὥρας , τε ἑβδόμης , ὡς ἔφασκε , καὶ τρίς γε καὶ τετράκις ἐλούετο , χρηστόν τι δὴ τοῦτο νομίζων ἐργάζεσθαι . ἐκεῖθέν τε πάλιν εἰς τὸν ἀγρὸν ἀφικόμενος καὶ τροφὴν προσαράμενος , εἶθ’ ὑπνώσας βραχέα παρεγένετο μὲν εἰς τὴν πόλιν ἑσπέρας βαθείας , ἀπορήσας δ’ ἐπιτηδείου λουτροῦ διὰ τῆς νυκτὸς ἐπύρεξε . θεασάμενοι δὲ αὐτὸν οἱ ἰατροὶ σχεδὸν ὥρας τρίτης τῆς ἡμέρας ἐκέλευσαν οὐ μόνον ἐκείνην , ἀλλὰ καὶ τὴν ἑξῆς ἀσιτεῖν ὅλην , ἵνα τὴν διὰ τρίτης νύκτα φυλάξαιντο , καὶ ταῦτ’ εἰπόντες ἀπηλλάττοντο . λούσαντες οὖν ἡμεῖς αὐτὸν καὶ διαιτήσαντες , ὡς εἴρηται , τοῖς οἰκέταις ἐκελεύσαμεν , ἐὰν εἰς ἑσπέραν οἱ ἰατροὶ παραγενηθῶσιν ἡσυχάζειν τε φάναι τὸν ἄνθρωπον , ἀποπέμπειν τ’ ἐκείνους παραχρῆμα , τῆς ἐπιούσης ἡμέρας ἥκειν ἀξιώσαντας . ὡς δ’ ἐχωρίσθησαν , αὖθις ὁμοίως λούσαντές τε καὶ διαιτήσαντες αὐτὸν , ἐξ αὐτῶν τούτων ὧν ἐπράξαμεν ὑπνῶσαι καλῶς ἐποιήσαμεν . παραγενόμενοι δὲ οἱ ἰατροὶ κατὰ τὴν ὑστεραίαν ἕωθεν , ἠξίουν αὐτὸν ἔτι κᾀκείνην ἀσιτῆσαι τὴν ἡμέραν , εἰ καὶ ὅτι μάλιστα τελέως ἀπύρετος εἴη . τοῦ δ’ ὑποσχομένου πράξειν ὡς κελεύουσιν , οἶσθα μὲν δή που τὸν γέλωτα τὸν γενόμενον ἀπελθόντων αὐτῶν , ὃν ἡμεῖς ὀλίγον ὕστερον ἀφικόμενοι κατελάβομεν . ἐπίστασαι δὲ καὶ ὅπως ἐπράχθη τὰ κατὰ τὸν ἄῤῥωστον . ἐπειδὴ γὰρ , ἔφην , ὑγιαίνων ἐλούου δὶς , οἱ δ’ ἰατροὶ τελέως ἀσιτῆσαί σε κελεύουσιν , οὔτ’ ἐκείνοις τὸ σύμπαν πεισθῆναι δίκαιον , διαλλάξαι τέ τι τῶν ἐπὶ τῆς ὑγείας προσήκει . τοῦ δ’ οἰομένου με συμβουλεύειν αὐτῷ λούσασθαι μὲν , ἀλλ’ οὐ δὶς , ἑτοίμου τε πράττειν εἶναι φάσκοντος ὅ τί περ ἂν ἐγὼ κελεύσαιμι · μὴ τοίνυν , ἔφην , μήτ’ ἀσιτήσῃς μήτε λούσῃς δὶς , καὶ γὰρ καὶ καμεῖν μοι δοκεῖς τρίτην ἡμέραν καί που καὶ θερμανθῆναι σφοδρότερον ὑπὸ τοῦ ἡλίου · διά τε οὖν τὸν κάματον , ἔφην , καὶ τὴν ἔγκαυσιν ἕν σε χρὴ προσθεῖναι λουτρὸν τοῖς δύο καὶ τρὶς λούσασθαι πειθόμενον ἐμοὶ , τοῦτο γὰρ ὑπέσχου ποιήσειν . ὁ δὲ μειδιάσας χαλεπὰ μὲν , ἔφη , προστάττεις , ﻿ ἀλλ’ ἐπεὶ συνθήκας φυλάττειν δίκαιον , ἃ κελεύεις ποιήσω . τὰ δὲ πραχθέντα μετὰ ταῦτα τοῖς ἰατροῖς οἶσθα δήπου σαφῶς ὁπόσου καταγέλωτος ἦν ἄξια . δὶς μὲν ἐλέλουτο καὶ ἠριστηκὼς ἐκεκοίμητο , περὶ δὲ δυσμὰς ἡλίου τῶν οἰκετῶν τις ἀγγέλλει παρεῖναι τοὺς ἰατρούς . ὁ δὲ προσποιεῖται πυρέττειν καὶ περιβαλλόμενος ἱμάτιον , εἴσω τε στραφεὶς , ὅπως μὴ καταφανὴς αὐτοῖς γένοιτο πεπωκὼς οἶνον , τῶν φίλων τινὶ κελεύει τοῖς ἰατροῖς ἀνθ’ αὑτοῦ ποιεῖσθαι τὰς ἀποκρίσεις , ἤν τι πυνθάνωνται . ἔμελλον δὲ δήπου τὸ συνηθέστατον αὐτοῖς πρῶτον ἐρήσεσθαι , θεώμενοι περιβεβλημένον ἐπιμελῶς ἅμα τῇ κεφαλῇ τὸν ἄνθρωπον , ἥτις ἦν ὥρα καθ’ ἣν ὁ παροξυσμὸς εἰσέβαλεν . ἀποκρινομένου δὲ τοῦ φίλου σχεδὸν οὐδεμίαν ὁλόκληρον ὥραν γεγονέναι μεταξὺ , πότερον μετὰ φρίκης , ἢ μετὰ περιψύξεως ὑπήρξατο πυνθάνονται . τοῦ δὲ μετὰ φρίκης εἰπόντος ἅπτονται τοῦ ἀνθρώπου , διά τε τὸ γελᾷν καὶ περικεκαλύφθαι νοτιζομένου . ἐπαινέσαντες οὖν αὐτὸν ἐπὶ τῷ πεισθῆναί σφισι καὶ μηδὲν ἁμαρτεῖν , πρὸ τοῦ διὰ τρίτης παροξυσμοῦ , τοιγάρ τοι διὰ τοῦτο ἔφασαν ἤδη μέν σοι πέπαυται τὰ τῆς φρίκης , ἱδρῶτος δ’ ἐστὶν ὑπόφασις καὶ νοτὶς πολλὴ περὶ τὸ δέρμα , καὶ ταῦτ’ οὐκ ἂν ἐγένετο , μὴ ἀσιτήσαντός σου καὶ τὴν διάτριτον ὑπερβάλλοντος . κελεύσαντες οὖν τοῖς οἰκείοις , ἐὰν γένωνταί τινες αὐτῷ νοτίδες , ἀπομάττειν ἐπιμελῶς , ὅπως μὴ ψυχθείη , παραγενήσεσθαί τε φάντες ἕωθεν ἀπαλλάττονται , μηδὲ τότε κελεύοντες ἐπὶ τοῖς ἱδρῶσι τραφῆναι τὸν ἄνθρωπον · ἐδόκουν γὰρ αὐτοῖς αἱ κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν νύκτες εἶναι μικραὶ καὶ κάλλιον ἐφαίνετο κατὰ τὴν ὑστεραίαν ἕωθεν τρέφειν . ἀπαλλαγέντων οὖν αὐτῶν ἐν ἱδρῶτι ῥεόμενος ὁ νεανίσκος , ὡς ἐνετετύλικτο τοῖς ἱματίοις , καταδραμὼν εἰς τὸ βαλανεῖον , ἐλούσατο τὸ τρίτον , ὁμοίως τε διῃτήθη . κᾄπειτα κατὰ τὴν ὑστεραίαν , πρὶν ἀφικέσθαι τοὺς ἰατροὺς , προῆλθε τῆς οἰκίας ἐπίτηδες , ὅπως μὴ καταλάβοιεν αὐτόν . οἳ δ’ ἄρα μικρὸν ὕστερον ἥκοντες καὶ μαθόντες αὐτὸν προεληλυθέναι καθ’ ἑαυτοὺς ἐθαύμαζον , ὅ τι ποτ’ εἴη τὸ προελθεῖν ἀναγκάσαν ἠσιτηκότα δυοῖν ἡμέραιν τὸν ἄνθρωπον . εἰ μὲν οὖν ἓν τοῦτο μόνον ὑπὸ τῶν τοιούτων ἰατρῶν οἱ κάμνοντες ἠδικοῦντο , τὸ μέχρι πλειόνων ἡμερῶν ἐπὶ τῆς κλίνης κατέχεσθαι , δυνάμενοι καὶ χωρὶς ἀσιτίας ἀκαίρου πολὺ θᾶττον ἐπὶ τὰς συνήθεις ἀφικνεῖσθαι πράξεις , ἦν μὲν ἂν δήπου καὶ οὕτω δεινὸν τὸ γιγνόμενον , ἀλλ’ ἧττον μακρῷ τῶν καταλαμβανόντων αὐτούς . ἐπειδὴ δὲ χαλεπωτάτοις ἁλίσκονται πυρετοῖς αἱ εἰρημέναι φύσεις , ὅταν οὕτω διαιτηθῶσιν , οὐδὲν ἀποδεῖν μοι δοκοῦσι δημίων οἱ τὰ τοιαῦτα διαπραττόμενοι τῶν ἰατρῶν . οὐ γὰρ ὥσπερ οἱ ὑγροὶ καὶ εὔχυμοι κατὰ τοὺς ἐφημέρους πυρετοὺς ἀναγκασθέντες ὑπερβάλλειν τὴν δαιμονίαν διάτριτον ἓν τοῦτο ἀδικοῦνται μόνον , τὸ κατατρίβεσθαι μάτην , οὕτω καὶ αἱ προειρημέναι φύσεις , ἀλλ’ ἐπὶ ταῖς μακροτέραις ἀσιτίαις ἁλίσκονται πυρετοῖς δριμυτάτοις τε καὶ ὀξυτάτοις , ἐξ ὧν ἡ μετάπτωσις εἰς τοὺς ἑκτικοὺς γίνεται ῥᾳδίως , κᾀξ ἐκείνων αὖθις εἰς τὸν περιφρυγῆ μαρασμὸν , ἢ ἐὰν εὐαδίκητον εἴη τὸ στόμα τῆς γαστρὸς , εἰς τὸν συγκοπώδη . πολλάκις γοῦν ἤκουσας ἡμῶν λεγόντων ἐνίοις τῶν τοιούτων ἰατρῶν ὡς ἔξεστιν αὐτοῖς ἐναργέστατα μαθεῖν ἡλίκον ἐργάζονται κακὸν ἐν ἀσιτίᾳ φυλάττοντες τὰς προειρημένας φύσεις , ἢν ἐθελήσωσιν ὑγιαίνοντας ἀμέμπτως αὐτοὺς ἀσιτῆσαι κελεῦσαι δυοῖν ἡμέραιν · ὄψονται γὰρ αὐτίκα πυρέττοντας δι’ οὐδὲν ἄλλο δήπουθεν , ἢ τὸν λιμόν . ᾧ γὰρ οὔτ’ ἦν ἔμπροσθεν οὐδὲν ἄλλο περὶ τὸ σῶμα μέμψεως ἄξιον , οὔτ’ ἐν τῷ μεταξὺ προσεγένετό τι νεώτερον ἔξωθεν , οὗτος ἐναργῶς ὑπὸ τῆς ἀσιτίας ἐπύρεξεν . ὅταν δ’ , ὡς εἴρηται , μὴ μόνον εἷς ἢ δύο τῶν οὕτω δυσκράτων , ἀλλ’ ἐφεξῆς ἅπαντες ἀσιτήσαντές τε καὶ ἀλουτήσαντες ἁλίσκωνται πυρετοῖς , οὐδ’ ἀμυδρὰν ὑπόνοιαν ἔτι δυνατὸν ἡμῖν γίγνεσθαι τοῦ δι’ ἄλλο τι καὶ μὴ διὰ τὴν ἀσιτίαν πυρέττειν αὐτούς . οἷς γὰρ ἐν τῇ κράσει τοῦ μὲν ὑγροῦ τὸ ξηρὸν , τοῦ δὲ ψυχροῦ τὸ θερμὸν πλεονεκτεῖ , τούτοις ἡ μὲν ἕξις τοῦ σώματος ἰσχνὴ καὶ δασεῖα καὶ μελαντέρα , καὶ εἰ ἅψαιο , θερμοτέρα τῶν ἄλλων τριῶν τῶν δυσκράτων , τῶν ἧττον θερμῶν , ἐντεύξῃ · παμπόλλη δ’ ἡ ξανθὴ χολὴ καὶ οὖρα καὶ διαχωρήματα κατακορῆ καὶ οἱ σφυγμοὶ μεγάλοι καὶ ὕπνοι λεπτοὶ καὶ ὀλίγοι καὶ ὁ θυμὸς σφοδρός . εἴρηται τοιγαροῦν ἐπ’ αὐτῶν ὀρθῶς Ἱπποκράτει τό τε καθόλου τῆς διαίτης εἶδος ὁποῖόν τι χρὴ ποιεῖσθαι καὶ ὅσα καὶ οἷα καταλαμβάνει συμπτώματα τοὺς τοιούτους ἀνθρώπους , οὐ μόνον ἐπειδὰν δι’ ὅλης ἡμέρας ἀσιτήσωσιν , ἀλλὰ κᾂν τῆς ἑτέρας τροφῆς ἀπόσχωνται τῆς κατὰ τὸ ἄριστον . ἐν μὲν γὰρ τῷ ἕκτῳ τῶν ἐπιδημιῶν φησὶν , ἐν θερμῷ φύσει ψύξις , ποτὸν ὕδωρ , ἐλιννύειν . ἐν δὲ τῷ περὶ διαίτης ὀξέων , ὅ τινες ἐπιγράφουσι πρὸς τὰς Κνιδείας γνώμας , ὑπὲρ τῶν ἐκλειπόντων τὸ εἰθισμένον ἄριστον διαλεγόμενος , ἐμνημόνευσε καὶ τούτων τῶν φύσεων ὀνομάζων αὐτὰς πικροχόλους ἀπὸ τοῦ κρατοῦντος χυμοῦ . ἔχει δ’ ἡ ῥῆσις ὧδε · Ἀλλὰ μὴν καὶ οἱ μεμαθηκότες δὶς σιτέεσθαι τῆς ἡμέρης , ἢν μὴ ἀριστήσωσιν , ἀσθενέες καὶ ἄῤῥωστοί εἰσι καὶ δειλοὶ εἰς πᾶν ἔργον καὶ καρδιαλγέες , ἐκκρεμᾶσθαι γὰρ δοκέει αὐτοῖς τὰ σπλάγχνα καὶ οὐρέουσι θερμὸν καὶ χλωρὸν καὶ ἡ ἄφοδος συγκαίεται · ἔστι δ’ οἷσι καὶ πικραίνεται τὸ στόμα καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ κοιλαίνονται καὶ οἱ κρόταφοι πάλλονται καὶ τὰ ἄκρα διαψύχονται . ταῦτα προειπὼν , εἶθ’ ἑξῆς ἕτερά τινα περί τε τοῦ δείπνου καὶ τῆς νυκτὸς , ἐπὶ τελευτῇ τοῦ λόγου φησὶ τοὺς πικροχόλους χαλεπώτερόν τε φέρειν τήν τε μονοσιτίαν καὶ τὴν ἀσιτίαν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων , ἕν τι μέρος ἐξηγούμενος ἐπ’ αὐτῶν ἐν ἐκείνῳ τῷ βιβλίῳ , τὸ κατὰ τὴν ﻿ δίαιταν , ὧν ἐν τῷ καθόλου παρῄνεσεν ἐν τῷ ἕκτῳ τῶν ἐπιδημιῶν . ἡ γάρ τοι ψύξις ἥν ἐν ταῖς θερμαῖς φύσεσι συνεβούλευε , γίγνεται μὲν καὶ ἐξ ἄλλων τινῶν , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ διὰ τῆς τῶν σιτίων προσφορᾶς . ὅσοις γὰρ αὐχμῶδές τέ ἐστι καὶ δριμὺ τὸ ἔμφυτον θερμὸν ἀμετρότερον ἐξ ἀρχῆς κρατηθεῖσι , τούτοις αἱ τροφαὶ πραότερον αὐτὸ καὶ ἧττον ἀποφαίνουσι δακνῶδες . εὔδηλον δὲ δήπουθεν ὡς εὐχύμους τε καὶ ἀκριβεῖς εἶναι χρὴ τροφὰς τὰς διδομένας αὐτοῖς , οὐ τῷ μετέχειν τῆς τοιαύτης ὀλίγης οὐσίας ὀνομαζομένας τε καὶ τρέφειν μὴ δυναμένας , ἀλλὰ τῷ τὸ πλεῖστον ἐν ἑαυταῖς ἔχειν χρηστόν . εἰσὶ μὲν γάρ πως καὶ αἱ μαλάχαι καὶ αἱ κράμβαι καὶ τὰ τεῦτλα καὶ αἱ θριδακίναι καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν τὰ λάχανα σύμπαντα καὶ αἱ ὀπῶραι τροφαὶ , περιέχεται γάρ τις ἐν αὐταῖς οὐσία τρόφιμος . ἀλλ’ ὥσπερ τούτων ὀλίγον μέν ἐστι τὸ τρέφον , οὐκ ὀλίγον δὲ τὸ ἄχρηστον , οὕτως ἐπ’ ἄρτου καθαροῦ καὶ ὠῶν καὶ κρεῶν καὶ χόνδρου πλεῖστον μὲν τὸ τρέφον , ἐλάχιστον δὲ τὸ μὴ τοιοῦτον . ἐὰν δὲ δὴ πρὸς τῷ μὴ τρέφειν τὸ μεμιγμένον ἄχρηστον τῷ χρησίμῳ συμβαίνῃ δριμεῖαν , ἢ ὀξεῖαν , ἢ στρυφνὴν , ἢ πικρὰν , ἢ ὅλως μοχθηράν τινα δύναμιν ἔχειν , οὐ μόνον ἐκπέπτωκε τὰ τοιαῦτα τοῦ μὴ κυρίως ὑπάρχειν τροφαὶ , ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν φαρμάκων δυνάμεως οὐ σμικρόν τι μετείληφε . τρέφειν οὖν χρὴ τοὺς τοιούτους ἀνθρώπους ἐκείναις ταῖς τροφαῖς ὅσαι μήτε τινὰ φαρμακώδη δύναμιν ἔχουσιν αἰσθητὴν , ἀλλὰ μηδ’ αὐτὸ τὸ τρόφιμον πάμπολυ · πρόσεστι γάρ τις καὶ τούτῳ κακία πλεονασθέντι . πρῶτον μὲν γὰρ οὐδ’ ἡ κατὰ τὴν γαστέρα πέψις ἐπ’ αὐτῶν ἀκριβοῦται · εἰ δ’ ἄρα καὶ κρατήσειεν αὐτῶν ἡ γαστὴρ , ἀλλ’ ἥ γε κατὰ τὰς φλέβας οὐκ ἀκριβὴς γίγνεται . εἰ δὲ κᾀν ταύτῃ μηδέν τι μέγα πλημμεληθείη , τὴν γοῦν τρίτην πέψιν , ἥτις ἐστὶν ἑκάστου τῶν μορίων οἰκεία , χαλεπὸν ἐν ἅπασιν αὐτοῖς κατορθωθῆναι . πρόσεστι δὲ δήπου τῷδε καὶ τὸ χρῆναι τὰς τροφὰς , ἐπειδὰν θερμότερόν τε καὶ ξηρότερον ἑαυτοῦ γένηται τὸ σῶμα , ψυχούσας πως εἶναι καὶ ὑγραινούσας . ὅθεν ἄριστος μὲν ὁ τῆς πτισάνης χυλὸς ἀκριβῶς καθεψημένης , οὐδὲν ἐχούσης ἐν ἑαυτῇ περιέργον ἥδυσμα . καὶ γὰρ ἐμψῦξαι καὶ ὑγρᾶναι καὶ ἄδιψον φυλάξαι τὸν ἄνθρωπον ἱκανὴ πρὸς τῷ μήτ’ ἀτμῶδές τι μήθ’ ὑγρὸν μήτε ξηρὸν ἐπέχειν περίττωμα . καλῶ δ’ ἀτμώδη μὲν ὅσα διὰ τοῦ δέρματος εἰς τοὐκτὸς ἀποῤῥεῖν πέφυκεν , ὑγρὰ δ’ ὅσα διὰ τῆς κύστεως , ξηρὰ δ’ ὅσα διὰ τῆς κάτω γαστρός · ἀπὸ γὰρ τῆς ἐπικρατούσης ἐν ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων οὐσίας ἐθέμην αὐτοῖς τὰς προσηγορίας . ὅτι δ’ οὐδέν τι τούτων ἐφέξει πτισάνης χυλὸς εὔδηλον . αἱ μὲν γὰρ διὰ τῆς κάτω γαστρὸς ὑποχωρήσεις τῶν περιττῶν ὑπὸ τῶν στυφόντων ἴσχεσθαι πεφύκασιν , αἱ δὲ δι’ οὔρων τε καὶ σύμπαντος τοῦ δέρματος , ὑπό τε τῶν ἐμπλαττομένων τοῖς πόροις καὶ σφοδρῶς στυφόντων , ἅπερ ὀνομάζουσι στρυφνά · πτισάνη δ’ οὔτε ἐμπλαστικῆς οὔτε στυπτικῆς μετέχει δυνάμεως . ὅτι μὲν οὖν οὐ στύφει δηλοῖ καὶ ἡ γεῦσις , ἧς μόνης ἴδιόν ἐστιν αἰσθητὸν τὸ στῦφον . ὅτι δ’ οὐδ’ ἐμπλάττει λογίσασθαι πάρεστιν ἐκ τῶν ἄλλων αὐτῆς ἔργων . εἴτε γὰρ ἔξωθεν ἀνατρίβοις τῇ πτισάνῃ ῥυπαρὸν σῶμα , ῥύπτει τοῖς ἀφρονίτροις τε καὶ τῷ μέλιτι παραπλησίως , εἴτ’ ἐν τῇ γαστρὶ περιεχόμενον μέτριον φλέγμα δι’ ἐμέτων ἐκκενῶσαι βουληθείης , οὐδὲν ἧττον μελικράτου πτισάνης χυλὸς χρήσιμος . πρόσκειται δ’ ἐν τῷ λόγῳ τὸ μέτριον , ὅτι , εἰ πολὺ καὶ γλίσχρον ἰσχυρῶς καὶ παχὺ , ῥαφανῖδες δι’ ὀξυμέλιτος , οὐ μελίκρατον καὶ πτισάνη πεφύκασιν ἀποῤῥύπτειν . ἔστι μὲν δὴ καὶ μελίκρατον εἰς ἁπάσας τὰς εἰρημένας ἐκκρίσεις ἐπιτήδειον , ἀλλ’ οὔτε ἄδιψον ὥσπερ ἡ πτισάνη κᾀν ταῖς πικροχόλοις φύσεσιν ἐκχολοῦται ῥᾳδίως . ἄριστον μὲν οὖν , ὡς εἴρηται , σιτίον ἐπὶ τῶν τοιούτων κράσεων ἡ πτισάνη . δεύτερον δ’ ἐπ’ αὐτῇ χόνδρος ὄξος χάριν ἀναδόσεως ὀλίγον εἰληφώς . τρίτον δ’ ὁ χωρὶς ὄξους ὑγρὸς , οὐ παχὺς , ὁποῖον ἔνιοι σκευάζουσιν ἔτνει παραπλήσιον · ἐμβαλεῖν δὲ καὶ τῷδε βέλτιον ἑψημένῳ πράσου · δῆλον δ’ ὅτι καὶ ἀνήθου καὶ ἁλῶν ἐξ ἀνάγκης μετέχειν . καὶ μὲν δὴ καὶ οἱ κριβανῖται τῶν ἄρτων ἀγαθὸν ἔδεσμα καὶ τῶν ἰχθύων οἱ πετραῖοι πάντες . οὐδὲν δ’ ἧττον αὐτῶν οἱ ὀνίσκοι , πλὴν εἴ που λίμνης ἢ ποταμῶν μεγάλων ἐμβαλλόντων εἰς θάλατταν νεμόμενοι πλησίον ὑγροτέραν τε καὶ γλισχροτέραν ἔχοιεν τὴν σάρκα . ἐφεξῆς δὲ τῶν ὀνίσκων τά τε βούγλωσσά ἐστι καὶ αἱ νάρκαι καὶ τῶν ἰχθύων ὁ λάβραξ καὶ ἡ τρίγλα κᾄπειτα πελάγιος κέφαλος . ἅπαντες δὲ χείρους ἰχθύες ὅσοι λίμνης θαλάττῃ συναπτούσης ἢ στόματος ποταμοῦ μεγάλου νέμονται πλησίον . ἐκ δὲ τῶν πτηνῶν ἄριστοι μὲν οἱ πέρδικες ἅμα τοῖς ὀρείοις ἅπασι στρουθοῖς , ἐφεξῆς δὲ ἀλεκτορίδες καὶ φασιανοὶ καὶ νέαι περιστεραί · μὴ καθείρχθω δ’ ἔνδον μηδὲ ταῦτα , περιττωματικὰ γὰρ ἅπαντα τὰ ἀγύμναστα , περιττωματικὰ δὲ καὶ τὰ λιμναῖα σύμπαντα καὶ ἑλώδη · διὸ καὶ τῶν χοιρείων αὐτῶν ἀμείνω τὰ ἐκ τῶν ὀρῶν · ἐφεξῆς δὲ αὐτῶν οἱ ἔριφοι . πάντων δὲ τῶν εἰρημένων φευκτέα τά τε παλαιὰ ζῶα καὶ τὰ νεωστὶ γεγενημένα · τὰ μὲν γὰρ σκληρότερά ἐστι καὶ δυσπεπτότερα , τὰ δὲ πέρα τοῦ δέοντος ὑγρὰ καὶ περιττωματικὰ , καὶ μάλισθ’ ὅσα φύσει τῶν ζώων ἐστὶν ὑγρὰ , καθάπερ ὄϊές τε καὶ σύες . ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς ἐν ἅπασι τοῖς ἐδέσμασι δυνάμεως ἑτέρωθι διῄρηται · νυνὶ δ’ ἕνεκα παραδείγματος ὥσπερ τἄλλα τὰ κατὰ τήνδε τὴν πραγματείαν , οὕτω λελέχθω καὶ ταῦτα · πρόκειται γὰρ οὐ τὰς ὕλας ἡμᾶς ἐξευρεῖν ἐν αὐτῇ , καθάπερ ἔν τε τοῖς τῶν ἐδεσμάτων καὶ φαρμάκων ; ἀλλὰ μόνας ﻿ τὰς καθόλου δυνάμεις · οὐδὲν δὲ δήπου διοίσει δυνάμεις γενικὰς ἢ καθόλου προσαγορεύειν αὐτάς . ἐπανέλθωμεν οὖν αὖθις ἐπὶ τὸ προκείμενον . οἷς δ’ ἀποῤῥεῖ τι δριμὺ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν , ἕτοιμον τούτοις ἁλῶναι πυρετῷ στεγνωθεῖσι τὸ δέρμα . στεγνοῖ δ’ αὐτὸ τά τε στύφοντα πάντα , καθάπερ ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐμνημονεύσαμεν τῶν Ἀλβούλων ὑδάτων , ὅσα τ’ ἐμπλάττεται τοῖς πόροις . ἔστι δ’ ὅτε καὶ ἡ ξηρότης αὐτοῦ τοῦ δέρματος ἀμετροτέρα γινομένη πυκνοῖ τοὺς πόρους αὐτοῦ . διὰ τοῦτο οὖν ἡμᾶς ἐθεάσω καὶ τὸν οἰνάνθῃ χρώμενον ἐν τῷ βαλανείῳ κωλύσαντας χρῆσθαι , καθ’ ὃν ἔφησε χρόνον , ἀνωμαλίας αἰσθάνεσθαι , καὶ τὸν ὡσαύτως ἐκείνῳ μετ’ ἐλαίου βραχέος οἴνῳ πολλῷ , καὶ τὸν τῷ σχινίνῳ δὲ χρώμενον , ἡνίκα πυκνώσεως ᾔσθετο , καὶ τοῦτον , ὡς οἶσθα , τοῦ λοιποῦ χρῆσθαι διεκωλύσαμεν . εἴρξαμεν δὲ καὶ τὸν εἰληθεροῦντα καθ’ ἑκάστην ἡμέραν καὶ τὸν τῇ κόνει χρώμενον . ἑτέρῳ δ’ εἰς ἀνωμαλίαν ἀφικομένῳ πυρετώδη τὸ σφοδρὸν τῆς τρίψεως ἐπανεῖναι προσετάξαμεν . ἄλλον δ’ , ὡς οἶσθα , ἐθεράπευσα θαυμάσαντα πῶς ἑνὶ λουτρῷ μετὰ τρίψεως τῆς προσηκούσης ἡμερῶν παμπόλλων ἀνωμαλίαν αὐτοῦ φρικώδη διελύσαμεν . ἐχρῆτο δὲ κᾀκεῖνος ἐλαίῳ στύφοντι τούτῳ , τῷ δικαίως ἐνδόξῳ διὰ τὴν εἰς τἄλλα χρείαν , ὃ καλοῦσιν σπάνον . ἀφελόντες οὖν τοῦτο καὶ τῷ Σαβίνῳ λιπαρῶς τε καὶ μαλακῶς ἐπὶ πλέον ἀνατρίψαντες καὶ λούσαντες δὶς , εὐθέως ἀπεφήναμεν ὑγιῆ . ταῦτά τε οὖν ἅπαντα φυλακτέα τοῖς τὰ καπνώδη τε καὶ λιγνυώδη διαπνεομένοις , ὅσα τε γλίσχρα καὶ παχύχυμα · καὶ γὰρ καὶ ταῦτ’ ἐμπλάττοντα τοὺς πόρους ἐπέχει τὰς διαπνοάς . ἐπέχει δ’ , ὡς εἴρηται , καὶ τὰ ξηραίνοντα τὸ δέρμα πέρα τοῦ μετρίου . πολλοὺς γοῦν ἐν ἡλίῳ χρωμένους τοῖς τοιούτοις , ἄλλους δὲ νίτρῳ πλέονι , τινὰς δ’ ἁλσὶν , ἢ γυμνασίοις πολλοῖς , ἢ τρίψει σκληρᾷ , ξηροτριβίᾳ τε καὶ κόνει νοσοῦντας ἐκ τούτων καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτὸν , οἶσθ’ ὡς ἐπισχόντες αὐτῶν ἀνόσους ἤδη παμπόλλων ἐτῶν ἐφυλάξαμεν . ἔστι δ’ εἰκότως τὰ τοιαῦτα παραγγέλματα κοινὰ τῶν θ’ ὑγιαινόντων ἔτι καὶ τῶν ἤδη δυσαρεστουμένων . οὐ γὰρ τῶν γεγονότων , ἀλλὰ τῶν γιγνομένων ἔτι πυρετῶν ἐστι προφυλακτικὰ κατὰ τὴν τῶν ποιούντων αὐτοὺς αἰτιῶν ἄρσιν · ὁ γὰρ ἔτι γιγνόμενος πυρετὸς ἀρθέντος τοῦ αἰτίου συναναιρεῖται καὶ αὐτός . ὥσθ’ ὅσαπερ ἐν τῇ τῶν ὑγιεινῶν πραγματείᾳ περὶ τῶν τοιούτων κράσεων εἴρηται , μεταφέρειν ἅπαντα προσῆκεν ἐπὶ τὴν τῶν ἀρχομένων πυρέττειν , εἴτε ἴασιν χρὴ λέγειν , εἴτε προφυλακήν . ἰώμεθα γὰρ τὸ ἤδη γεγονὸς αὐτῶν , κᾂν ὀλίγον ᾖ , προφυλαττόμεθα δὲ μὴ γενηθῆναί τι πλέον ἀναιροῦντες τὸ αἴτιον .
Lemmas: λέγω γοῦν ἐν ἐκεῖνος ὁ σῶμα ὁ στέγνωσις ἐργάζομαι πυρετός , ἐν ὅς εἰμί ὁ διαπονέω οὐ ἀτμώδης οἷος περ ἐν ὁ εὔχυμος , ἀλλά δακνώδης καί δριμύς καί καπνός παραπλήσιος ἤ λιγνύς . οὗτος οὖν ὁ σῶμα ὑγιεινός μέν λουτρόν γλυκύς ὕδωρ εὔκρατος καί τρῖψις ἀραιωτικός καί γυμνάσιον σύμμετρος καί δίαιτα γλυκύχυμος , ἐναντίος δέ λουτρόν ψυχρός καί στυπτηριώδης καί ἀλουσία καί γυμνάσιον ὀξύς καί τρῖψις ἤτοι μηδέ ὅλος ἤ σκληρός γίγνομαι καί δίαιτα κακόχυμος , ἀγρυπνία τε καί θυμός καί λύπη καί φροντίς , ἔγκαυσις τε καί κόπος . ἀλλά περί μέν ὁ ἄλλος αὖθις ἐπανέρχομαι · περί δέ ὁ στέγνωσις νῦν ὅθεν ὁ λόγος ὁρμάω γιγνώσκω χρή σαφής ὅτι καί μόνος χωρίς ὁ ἄλλος ἅπας ἱκανός γεννάω πυρετός . ἐάν οὖν ἔργω ὁ τοιοῦτος φύσις ὁ οἰκεῖος λουτρόν , αὐτίκα πυρέσσω . θεάομαι δέ δήπου κατά ὅς ἐν Ῥώμη σύν ἐγώ διατρίβω χρόνος ἔνιοι οὕτως νοσέω · ἐπί ὅς ὁ ὁ θαυμαστός διάτριτος ἄσιτος ὑπερβάλλω ἀξιόω , αὐτός κακοήθης πυρετός κατασκευάζω , δέω αὐτίκα ὁ πρῶτος παροξυσμός παρακμάζω ἀπάγω εἰς ὁ βαλανεῖον , ἐπιτρέπω τε λούω πολλάκις εἰ βούλομαι , μή μόνος ἅπαξ , ἀλλά καί δίς . ἐγώ γοῦν ἐάω ἅπας ὁ ἄλλος ἀναμιμνῄσκω σύ ὁ λούω μέν ἐν ὁ στυπτηριώδης ὕδωρ , ὅς καλέω Ἄλβουλα , πυκνόω δέ ἐκ οὗτος ὁ δέρμα , ἐͅντεῦθα ἄρχω πυρέσσω , ἀρκέω γάρ ἕνεκα σαφήνεια οὗτος οἷος παράδειγμα τις ὁ λόγος γίγνομαι . πάρειμι μέν ἐπισκοπέω ὁ οὐ ἀφανής τις ἰατρός ὁ μέν Ἐρασιστράτειος , ὁ δέ μεθοδικός · δοκέω δέ ἀμφότερος ἀσιτέω ὁ ἄνθρωπος . οὐ μήν ἐάω γε ἐγώ , χωρίζω αὐτός ἔρχομαι , ἀλλά εἰς βαλανεῖον εἰσάγω εὐθύς καί χλιαρός ἔλαιον ἐπί πολύς αὐτός περιχέω , ἀνατρίβω τε πρᾶος , ὁ πολύς ὁ χρόνος μέρος ἐν ὁ ὁ θερμός δέχομαι ὕδωρ διατρίβω κελεύω . εἶτα ἐξέρχομαι καί χράω ὕδωρ ψυχρός , κατά ὁ εἴωθα σκεπάζω σινδών καί βραχύς καθίζω κελεύω , ὡς ἀνακτάομαι ὁ δύναμις , αὖθις εἰσάγω εἰς ὁ βαλανεῖον ὅμοιος τε πάλιν ἀλείφω τε καί τρίβω καί κατά ὁ θερμός ὕδωρ χρονίζω κελεύω · εἶτα αὖθις ἐξάγω καί ὁ ψυχρός βάπτω , ἀπομάσσω τε τροφή δίδωμι αὐτίκα μέν ἐξέρχομαι μετά ὁ πίνω ὕδωρ πτισάνη χυλός , εἶτα βραχύς διαλείπω θριδακίνη , καί μετά αὐτός ἐκ ἁπλόος λευκός ζωμός ὁ ἁπαλόσαρκος ἰχθῦς , οἷος περ ὁ πετραῖος πᾶς εἰμί καί ὁ ὀνίσκος καλέω . καλός δέ ἕνεκα ὁ παραλείπω μηδείς ἅπας προστίθημι ὁ διήγησις . ὁ μέν ἔτος εἰμί ὁ καιρός ἐκεῖνος ἐν ὅς οὗτος πράσσω βραχύς τις μετά ὁ ὑπό κύων προσαγορεύω ἡμέρα , ὁ δέ ἄνθρωπος ὡς πέντε καί τριάκοντα ἔτος , μελάντερος ὁ χροιά καί λεπτός ὁ ἕξις καί δασύς , ἅπτω τε σαφής δακνώδης ὁ θερμασία ἔχω , ὁπόθι ὑγιαίνω , οὖρον κατακορής ξανθός καί εἰ ἐπί πολύς ἀσιτέω δάκνω , γαστήρ ξηραίνω συνεχής καί εἰμί ὁ διαχώρημα βραχύς καί δριμύς καί ξηρός · ὁ δέ ὁ ψυχή ἦθος ὀξύθυμος τε καί φροντιστικός ὑπάρχω , ὀλιγόϋπνος τε ὁ πᾶς καί συνεχής ἀγρυπνία μέμφομαι . οὗτος ἐν χωρίον τις πρᾶξις ἕνεκα γίγνομαι χράω ὁ Ἀλβοῦλος πλησίον εἰμί ὥρα , τε ἕβδομος , ὡς φάσκω , καί τρίς γε καί τετράκις λούω , χρηστός τις δή οὗτος νομίζω ἐργάζομαι . ἐκεῖθεν τε πάλιν εἰς ὁ ἀγρός ἀφικνέομαι καί τροφή προσαίρω , εἶτα ὑπνόω βραχύς παραγίγνομαι μέν εἰς ὁ πόλις ἑσπέρα βαθύς , ἀπορέω δέ ἐπιτήδειος λουτρόν διά ὁ νύξ πυρέσσω . θεάομαι δέ αὐτός ὁ ἰατρός σχεδόν ὥρα τρίτος ὁ ἡμέρα κελεύω οὐ μόνος ἐκεῖνος , ἀλλά καί ὁ ἑξῆς ἀσιτέω ὅλος , ἵνα ὁ διά τρίτος νύξ φυλάσσω , καί οὗτος λέγω ἀπαλλάσσω . λούω οὖν ἐγώ αὐτός καί διαιτέω , ὡς λέγω , ὁ οἰκέτης κελεύω , ἐάν εἰς ἑσπέρα ὁ ἰατρός παραγίγνομαι ἡσυχάζω τε φημί ὁ ἄνθρωπος , ἀποπέμπω τε ἐκεῖνος παραχρῆμα , ὁ ἐπέρχομαι ἡμέρα ἥκω ἀξιόω . ὡς δέ χωρίζω , αὖθις ὅμοιος λούω τε καί διαιτέω αὐτός , ἐκ αὐτός οὗτος ὅς πράσσω ὑπνόω καλός ποιέω . παραγίγνομαι δέ ὁ ἰατρός κατά ὁ ὑστεραῖος ἕωθεν , ἀξιόω αὐτός ἔτι κᾁκείνης ἀσιτέω ὁ ἡμέρα , εἰ καί ὅτι μάλα τέλειος ἀπύρετος εἰμί . ὁ δέ ὑπισχνέομαι πράσσω ὡς κελεύω , οἶδα μέν δή που ὁ γέλως ὁ γίγνομαι ἀπέρχομαι αὐτός , ὅς ἐγώ ὀλίγος ὕστερον ἀφικνέομαι καταλαμβάνω . ἐπίσταμαι δέ καί ὅπως πράσσω ὁ κατά ὁ ἄρρωστος . ἐπειδή γάρ , φημί , ὑγιαίνω λούω δίς , ὁ δέ ἰατρός τέλειος ἀσιτέω σύ κελεύω , οὔτε ἐκεῖνος ὁ σύμπας πείθω δίκαιος , διαλλάσσω τε τις ὁ ἐπί ὁ ὑγεία προσήκω . ὁ δέ οἴομαι ἐγώ συμβουλεύω αὐτός λούω μέν , ἀλλά οὐ δίς , ἑτοῖμος τε πράσσω εἰμί φάσκω ὅς τίς περ ἄν ἐγώ κελεύω · μή τοίνυν , φημί , μήτε ἀσιτέω μήτε λούω δίς , καί γάρ καί κάμνω ἐγώ δοκέω τρίτος ἡμέρα καί που καί θερμαίνω σφοδρός ὑπό ὁ ἥλιος · διά τε οὖν ὁ κάματος , φημί , καί ὁ ἔγκαυσις εἷς σύ χρή προστίθημι λουτρόν ὁ δύο καί τρίς λούω πείθω ἐγώ , οὗτος γάρ ὑπισχνέομαι ποιέω . ὁ δέ μειδιάω χαλεπός μέν , φημί , προστάσσω , ﻿ ἀλλά ἐπεί συνθήκη φυλάσσω δίκαιος , ὅς κελεύω ποιέω . ὁ δέ πράσσω μετά οὗτος ὁ ἰατρός οἶδα δήπου σαφής ὁπόσος καταγέλως εἰμί ἄξιος . δίς μέν λούω καί ἀριστάω κοιμάω , περί δέ δυσμή ἥλιος ὁ οἰκέτης τις ἀγγέλλω πάρειμι ὁ ἰατρός . ὁ δέ προσποιέω πυρέσσω καί περιβάλλω ἱμάτιον , εἴσω τε στρέφω , ὅπως μή καταφανής αὐτός γίγνομαι πίνω οἶνος , ὁ φίλος τις κελεύω ὁ ἰατρός ἀντί ἑαυτοῦ ποιέω ὁ ἀπόκρισις , ἐάν τις πυνθάνομαι . μέλλω δέ δήπου ὁ συνήθης αὐτός πρῶτος ἔρομαι , θεάομαι περιβάλλω ἐπιμελής ἅμα ὁ κεφαλή ὁ ἄνθρωπος , ὅστις εἰμί ὥρα κατά ὅς ὁ παροξυσμός εἰσβάλλω . ἀποκρίνω δέ ὁ φίλος σχεδόν οὐδείς ὁλόκληρος ὥρα γίγνομαι μεταξύ , πότερος μετά φρίκη , ἤ μετά περίψυξις ὑπάρχω πυνθάνομαι . ὁ δέ μετά φρίκη λέγω ἅπτω ὁ ἄνθρωπος , διά τε ὁ γελάω καί περικαλύπτω νοτίζω . ἐπαινέω οὖν αὐτός ἐπί ὁ πείθω σφεῖς καί μηδείς ἁμαρτάνω , πρό ὁ διά τρίτος παροξυσμός , τοιγάρ τοι διά οὗτος φημί ἤδη μέν σύ παύω ὁ ὁ φρίκη , ἱδρώς δέ εἰμί ὑπόφασις καί νοτίς πολύς περί ὁ δέρμα , καί οὗτος οὐ ἄν γίγνομαι , μή ἀσιτέω σύ καί ὁ διάτριτος ὑπερβάλλω . κελεύω οὖν ὁ οἰκεῖος , ἐάν γίγνομαι τις αὐτός νοτίς , ἀπομάσσω ἐπιμελής , ὅπως μή ψύχω , παραγίγνομαι τε φημί ἕωθεν ἀπαλλάσσω , μηδέ τότε κελεύω ἐπί ὁ ἱδρώς τρέφω ὁ ἄνθρωπος · δοκέω γάρ αὐτός ὁ κατά ἐκεῖνος ὁ καιρός νύξ εἰμί μικρός καί καλός φαίνω κατά ὁ ὑστεραῖος ἕωθεν τρέφω . ἀπαλλάσσω οὖν αὐτός ἐν ἱδρώς ῥέω ὁ νεανίσκος , ὡς ἐντυλίσσω ὁ ἱμάτιον , κατατρέχω εἰς ὁ βαλανεῖον , λούω ὁ τρίτος , ὅμοιος τε διαιτέω . ᾄπειτη κατά ὁ ὑστεραῖος , πρίν ἀφικνέομαι ὁ ἰατρός , προέρχομαι ὁ οἰκία ἐπίτηδες , ὅπως μή καταλαμβάνω αὐτός . ὁ δέ ἄρα μικρός ὕστερον ἥκω καί μανθάνω αὐτός προέρχομαι κατά ἑαυτοῦ θαυμάζω , ὅς τις ποτέ εἰμί ὁ προέρχομαι ἀναγκάζω ἀσιτέω δύο ἡμέρα ὁ ἄνθρωπος . εἰ μέν οὖν εἷς οὗτος μόνος ὑπό ὁ τοιοῦτος ἰατρός ὁ κάμνω ἀδικέω , ὁ μέχρι πολύς ἡμέρα ἐπί ὁ κλίνη κατέχω , δύναμαι καί χωρίς ἀσιτία ἄκαιρος πολύς ταχύς ἐπί ὁ συνήθης ἀφικνέομαι πρᾶξις , εἰμί μέν ἄν δήπου καί οὕτως δεινός ὁ γίγνομαι , ἀλλά ἥσσων μακρός ὁ καταλαμβάνω αὐτός . ἐπειδή δέ χαλεπός ἁλίσκομαι πυρετός ὁ λέγω φύσις , ὅταν οὕτως διαιτέω , οὐδείς ἀποδέω ἐγώ δοκέω δήμιος ὁ ὁ τοιοῦτος διαπράσσω ὁ ἰατρός . οὐ γάρ ὥσπερ ὁ ὑγρός καί εὔχυμος κατά ὁ ἐφήμερος πυρετός ἀναγκάζω ὑπερβάλλω ὁ δαιμόνιος διάτριτος εἷς οὗτος ἀδικέω μόνος , ὁ κατατρίβω μάτην , οὕτως καί ὁ προλέγω φύσις , ἀλλά ἐπί ὁ μακρός ἀσιτία ἁλίσκομαι πυρετός δριμύς τε καί ὀξύς , ἐκ ὅς ὁ μετάπτωσις εἰς ὁ ἑκτικός γίγνομαι ῥᾴδιος , ἐͅκ ἐκεῖνος αὖθις εἰς ὁ περιφρυγής μαρασμός , ἤ ἐάν εὐαδίκητος εἰμί ὁ στόμα ὁ γαστήρ , εἰς ὁ συγκοπώδης . πολλάκις γοῦν ἀκούω ἐγώ λέγω ἔνιοι ὁ τοιοῦτος ἰατρός ὡς ἔξεστι αὐτός ἐναργής μανθάνω ἡλίκος ἐργάζομαι κακός ἐν ἀσιτία φυλάσσω ὁ προλέγω φύσις , ἐάν ἐθέλω ὑγιαίνω ἄμεμπτος αὐτός ἀσιτέω κελεύω δύο ἡμέρα · ὁράω γάρ αὐτίκα πυρέσσω διά οὐδείς ἄλλος δήπουθεν , ἤ ὁ λιμός . ὅς γάρ οὔτε εἰμί ἔμπροσθεν οὐδείς ἄλλος περί ὁ σῶμα μέμψις ἄξιος , οὔτε ἐν ὁ μεταξύ προσγίγνομαι τις νέος ἔξωθεν , οὗτος ἐναργής ὑπό ὁ ἀσιτία πυρέσσω . ὅταν δέ , ὡς λέγω , μή μόνος εἷς ἤ δύο ὁ οὕτως δύσκρατος , ἀλλά ἐφεξῆς ἅπας ἀσιτέω τε καί ἀλουτέω ἁλίσκομαι πυρετός , οὐδέ ἀμυδρός ὑπόνοια ἔτι δυνατός ἐγώ γίγνομαι ὁ διά ἄλλος τις καί μή διά ὁ ἀσιτία πυρέσσω αὐτός . ὅς γάρ ἐν ὁ κρᾶσις ὁ μέν ὑγρός ὁ ξηρός , ὁ δέ ψυχρός ὁ θερμός πλεονεκτέω , οὗτος ὁ μέν ἕξις ὁ σῶμα ἰσχνός καί δασύς καί μελάντερος , καί εἰ ἅπτω , θερμός ὁ ἄλλος τρεῖς ὁ δύσκρατος , ὁ ἥσσων θερμός , ἐντυγχάνω · πάμπολυς δέ ὁ ξανθός χολή καί οὖρον καί διαχώρημα κατακορής καί ὁ σφυγμός μέγας καί ὕπνος λεπτός καί ὀλίγος καί ὁ θυμός σφοδρός . λέγω τοιγαροῦν ἐπί αὐτός ὀρθός Ἱπποκράτης ὁ τε καθόλου ὁ δίαιτα εἶδος ὁποῖος τις χρή ποιέω καί ὅσος καί οἷος καταλαμβάνω σύμπτωμα ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος , οὐ μόνος ἐπειδάν διά ὅλος ἡμέρα ἀσιτέω , ἀλλά ἔͅν ὁ ἕτερος τροφή ἀπέχω ὁ κατά ὁ ἄριστον . ἐν μέν γάρ ὁ ἕκτος ὁ ἐπιδημία φημί , ἐν θερμός φύσις ψῦξις , ποτός ὕδωρ , ἐλίννυμι . ἐν δέ ὁ περί δίαιτα ὀξύς , ὅς τις ἐπιγράφω πρός ὁ Κνιδεία γνώμη , ὑπέρ ὁ ἐκλείπω ὁ ἐθίζω ἄριστον διαλέγω , μνημονεύω καί οὗτος ὁ φύσις ὀνομάζω αὐτός πικρόχολος ἀπό ὁ κρατέω χυμός . ἔχω δέ ὁ ῥῆσις ὧδε · ἀλλά μήν καί ὁ μανθάνω δίς σιτέω ὁ ἡμέρα , ἐάν μή ἀριστάω , ἀσθενής καί ἄρρωστος εἰμί καί δειλός εἰς πᾶς ἔργον καί καρδιαλγής , ἐκκρεμάω γάρ δοκέω αὐτός ὁ σπλάγχνον καί οὐρέω θερμός καί χλωρός καί ὁ ἄφοδος συγκαίω · εἰμί δέ ὅς καί πικραίνω ὁ στόμα καί ὁ ὀφθαλμός κοιλαίνω καί ὁ κρόταφος πάλλω καί ὁ ἄκρον διαψύχω . οὗτος προλέγω , εἶτα ἑξῆς ἕτερος τις περί τε ὁ δεῖπνον καί ὁ νύξ , ἐπί τελευτή ὁ λόγος φημί ὁ πικρόχολος χαλεπός τε φέρω ὁ τε μονοσιτία καί ὁ ἀσιτία ὁ ἄλλος ἄνθρωπος , εἷς τις μέρος ἐξηγέομαι ἐπί αὐτός ἐν ἐκεῖνος ὁ βιβλίον , ὁ κατά ὁ ﻿ δίαιτα , ὅς ἐν ὁ καθόλου παραινέω ἐν ὁ ἕκτος ὁ ἐπιδημία . ὁ γάρ τοι ψῦξις ὅς ἐν ὁ θερμός φύσις συμβουλεύω , γίγνομαι μέν καί ἐκ ἄλλος τις , οὐ ἦκα δέ καί διά ὁ ὁ σιτίον προσφορά . ὅσος γάρ αὐχμώδης τε εἰμί καί δριμύς ὁ ἔμφυτος θερμός ἄμετρος ἐκ ἀρχή κρατέω , οὗτος ὁ τροφή πρᾶος αὐτός καί ἥσσων ἀποφαίνω δακνώδης . εὔδηλος δέ δήπουθεν ὡς εὔχυμος τε καί ἀκριβής εἰμί χρή τροφή ὁ δίδωμι αὐτός , οὐ ὁ μετέχω ὁ τοιοῦτος ὀλίγος οὐσία ὀνομάζω τε καί τρέφω μή δύναμαι , ἀλλά ὁ ὁ πολύς ἐν ἑαυτοῦ ἔχω χρηστός . εἰμί μέν γάρ πως καί ὁ μαλάχη καί ὁ κράμβη καί ὁ τεῦτλον καί ὁ θριδακίνη καί ἁπλῶς λέγω ὁ λάχανον σύμπας καί ὁ ὀπώρα τροφή , περιέχω γάρ τις ἐν αὐτός οὐσία τρόφιμος . ἀλλά ὥσπερ οὗτος ὀλίγος μέν εἰμί ὁ τρέφω , οὐ ὀλίγος δέ ὁ ἄχρηστος , οὕτως ἐπί ἄρτος καθαρός καί ᾠόν καί κρέας καί χόνδρος πολύς μέν ὁ τρέφω , ἐλαχύς δέ ὁ μή τοιοῦτος . ἐάν δέ δή πρός ὁ μή τρέφω ὁ μείγνυμι ἄχρηστος ὁ χρήσιμος συμβαίνω δριμύς , ἤ ὀξύς , ἤ στρυφνός , ἤ πικρός , ἤ ὅλος μοχθηρός τις δύναμις ἔχω , οὐ μόνος ἐκπίπτω ὁ τοιοῦτος ὁ μή κύριος ὑπάρχω τροφή , ἀλλά καί ὁ ὁ φάρμακον δύναμις οὐ μικρός τις μεταλαμβάνω . τρέφω οὖν χρή ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος ἐκεῖνος ὁ τροφή ὅσος μήτε τις φαρμακώδης δύναμις ἔχω αἰσθητός , ἀλλά μηδέ αὐτός ὁ τρόφιμος πάμπολυς · πρόσειμι γάρ τις καί οὗτος κακία πλεονάζω . πρῶτος μέν γάρ οὐδέ ὁ κατά ὁ γαστήρ πέψις ἐπί αὐτός ἀκριβόω · εἰ δέ ἄρα καί κρατέω αὐτός ὁ γαστήρ , ἀλλά ὁ γε κατά ὁ φλέψ οὐ ἀκριβής γίγνομαι . εἰ δέ εἰͅν οὗτος μηδείς τις μέγας πλημμελέω , ὁ γοῦν τρίτος πέψις , ὅστις εἰμί ἕκαστος ὁ μόριον οἰκεῖος , χαλεπός ἐν ἅπας αὐτός κατορθόω . πρόσειμι δέ δήπου ὅδε καί ὁ χρή ὁ τροφή , ἐπειδάν θερμός τε καί ξηρός ἑαυτοῦ γίγνομαι ὁ σῶμα , ψύχω πως εἰμί καί ὑγραίνω . ὅθεν ἀγαθός μέν ὁ ὁ πτισάνη χυλός ἀκριβής καθεψάω , οὐδείς ἔχω ἐν ἑαυτοῦ περιέργνυμι ἥδυσμα . καί γάρ ἐμψύχω καί ὑγραίνω καί ἄδιψος φυλάσσω ὁ ἄνθρωπος ἱκανός πρός ὁ μήτε ἀτμώδης τις μήτε ὑγρός μήτε ξηρός ἐπέχω περίσσωμα . καλέω δέ ἀτμώδης μέν ὅσος διά ὁ δέρμα εἰς ἑκτός ἀπορρέω φύω , ὑγρός δέ ὅσος διά ὁ κύστις , ξηρός δέ ὅσος διά ὁ κάτω γαστήρ · ἀπό γάρ ὁ ἐπικρατέω ἐν ἕκαστος ὁ λέγω οὐσία τίθημι αὐτός ὁ προσηγορία . ὅτι δέ οὐδείς τις οὗτος ἐπέχω πτισάνη χυλός εὔδηλος . ὁ μέν γάρ διά ὁ κάτω γαστήρ ὑποχώρησις ὁ περισσός ὑπό ὁ στύφω ἴσχω φύω , ὁ δέ διά ὅρος τε καί σύμπας ὁ δέρμα , ὑπό τε ὁ ἐμπλήσσω ὁ πόρος καί σφοδρός στύφω , ὅς ὀνομάζω στρυφνός · πτισάνη δέ οὔτε ἐμπλαστικός οὔτε στυπτικός μετέχω δύναμις . ὅτι μέν οὖν οὐ στύφω δηλόω καί ὁ γεῦσις , ὅς μόνος ἴδιος εἰμί αἰσθητός ὁ στύφω . ὅτι δέ οὐδέ ἐμπλήσσω λογίζομαι πάρειμι ἐκ ὁ ἄλλος αὐτός ἔργον . εἴτε γάρ ἔξωθεν ἀνατρίβω ὁ πτισάνη ῥυπαρός σῶμα , ῥύπτω ὁ ἀφρόνιτρον τε καί ὁ μέλι παραπλήσιος , εἴτε ἐν ὁ γαστήρ περιέχω μέτριος φλέγμα διά ἔμετος ἐκκενόω βούλομαι , οὐδείς ἥσσων μελίκρατον πτισάνη χυλός χρήσιμος . πρόσκειμαι δέ ἐν ὁ λόγος ὁ μέτριος , ὅτι , εἰ πολύς καί γλίσχρος ἰσχυρός καί παχύς , ῥαφανίς διά ὀξύμελι , οὐ μελίκρατον καί πτισάνη φύω ἀπορρύπτω . εἰμί μέν δή καί μελίκρατον εἰς ἅπας ὁ λέγω ἔκκρισις ἐπιτήδειος , ἀλλά οὔτε ἄδιψος ὥσπερ ὁ πτισάνη εἰͅν ὁ πικρόχολος φύσις ἐκχολόω ῥᾴδιος . ἀγαθός μέν οὖν , ὡς λέγω , σιτίον ἐπί ὁ τοιοῦτος κρᾶσις ὁ πτισάνη . δεύτερος δέ ἐπί αὐτός χόνδρος ὄξος χάριν ἀνάδοσις ὀλίγος λαμβάνω . τρίτος δέ ὁ χωρίς ὄξος ὑγρός , οὐ παχύς , ὁποῖος ἔνιοι σκευάζω ἔτνος παραπλήσιος · ἐμβάλλω δέ καί ὅδε ἀγαθός ἑψάω πράσον · δῆλος δέ ὅτι καί ἄνηθον καί ἅλς ἐκ ἀνάγκη μετέχω . καί μέν δή καί ὁ κριβανίτης ὁ ἄρτος ἀγαθός ἔδεσμα καί ὁ ἰχθῦς ὁ πετραῖος πᾶς . οὐδείς δέ ἥσσων αὐτός ὁ ὀνίσκος , πλήν εἰ που λίμνη ἤ ποταμός μέγας ἐμβάλλω εἰς θάλασσα νέμω πλησίον ὑγρός τε καί γλίσχρος ἔχω ὁ σάρξ . ἐφεξῆς δέ ὁ ὀνίσκος ὁ τε βούγλωσσον εἰμί καί ὁ νάρκα καί ὁ ἰχθῦς ὁ λάβραξ καί ὁ τρίγλη ᾅπειτα πελάγιος κέφαλος . ἅπας δέ κακός ἰχθῦς ὅσος λίμνη θάλασσα συνάπτω ἤ στόμα ποταμός μέγας νέμω πλησίον . ἐκ δέ ὁ πτηνός ἀγαθός μέν ὁ πέρδιξ ἅμα ὁ ὄρειος ἅπας στρουθός , ἐφεξῆς δέ ἀλεκτορίς καί φασιανός καί νέος περιστερά · μή κατείργω δέ ἔνδον μηδέ οὗτος , περισσωματικός γάρ ἅπας ὁ ἀγύμναστος , περισσωματικός δέ καί ὁ λιμναῖος σύμπας καί ἑλώδης · διό καί ὁ χοίρειος αὐτός ἀγαθός ὁ ἐκ ὁ ὄρος · ἐφεξῆς δέ αὐτός ὁ ἔριφος . πᾶς δέ ὁ λέγω φευκτέος ὁ τε παλαιός ζῷον καί ὁ νεωστί γίγνομαι · ὁ μέν γάρ σκληρός εἰμί καί δύσπεπτος , ὁ δέ πέρα ὁ δέω ὑγρός καί περισσωματικός , καί μάλα ὅσος φύσις ὁ ζῷον εἰμί ὑγρός , καθά ὄις τε καί ὗς . ἀλλά περί μέν ὁ ἐν ἅπας ὁ ἔδεσμα δύναμις ἑτέρωθι διαιρέω · νυνί δέ ἕνεκα παράδειγμα ὥσπερ ἄλλος ὁ κατά ὅδε ὁ πραγματεία , οὕτως λέγω καί οὗτος · πρόκειμαι γάρ οὐ ὁ ὕλη ἐγώ ἐξευρίσκω ἐν αὐτός , καθά ἐν τε ὁ ὁ ἔδεσμα καί φάρμακον ; ἀλλά μόνος ﻿ ὁ καθόλου δύναμις · οὐδείς δέ δήπου διαφέρω δύναμις γενικός ἤ καθόλου προσαγορεύω αὐτός . ἐπανέρχομαι οὖν αὖθις ἐπί ὁ πρόκειμαι . ὅς δέ ἀπορρέω τις δριμύς κατά ἕκαστος ἡμέρα , ἑτοῖμος οὗτος ἁλίσκομαι πυρετός στεγνόω ὁ δέρμα . στεγνόω δέ αὐτός ὁ τε στύφω πᾶς , καθά ὀλίγος ἔμπροσθεν μνημονεύω ὁ Ἀλβούλος ὕδωρ , ὅσος τε ἐμπλήσσω ὁ πόρος . εἰμί δέ ὅτε καί ὁ ξηρότης αὐτός ὁ δέρμα ἄμετρος γίγνομαι πυκνόω ὁ πόρος αὐτός . διά οὗτος οὖν ἐγώ θεάομαι καί ὁ οἰνάνθη χράω ἐν ὁ βαλανεῖον κωλύω χράω , κατά ὅς φημί χρόνος , ἀνωμαλία αἰσθάνομαι , καί ὁ ὡσαύτως ἐκεῖνος μετά ἔλαιον βραχύς οἶνος πολύς , καί ὁ ὁ σχίνινος δέ χράω , ἡνίκα πύκνωσις αἰσθάνομαι , καί οὗτος , ὡς οἶδα , ὁ λοιπός χράω διακωλύω . ἔργω δέ καί ὁ εἰληθηρέω κατά ἕκαστος ἡμέρα καί ὁ ὁ κόνις χράω . ἕτερος δέ εἰς ἀνωμαλία ἀφικνέομαι πυρετώδης ὁ σφοδρός ὁ τρῖψις ἐπανίημι προστάσσω . ἄλλος δέ , ὡς οἶδα , θεραπεύω θαυμάζω πῶς εἷς λουτρόν μετά τρῖψις ὁ προσήκω ἡμέρα πάμπολυς ἀνωμαλία αὐτός φρικώδης διαλύω . χράω δέ κᾀκεῖνος ἔλαιον στύφω οὗτος , ὁ δίκαιος ἔνδοξος διά ὁ εἰς ἄλλος χρεία , ὅς καλέω σπάνος . ἀφαιρέω οὖν οὗτος καί ὁ Σαβῖνος λιπαρής τε καί μαλακός ἐπί πολύς ἀνατρίβω καί λούω δίς , εὐθύς ἀποφαίνω ὑγιής . οὗτος τε οὖν ἅπας φυλακτέος ὁ ὁ καπνώδης τε καί λιγνυώδης διαπονέω , ὅσος τε γλίσχρος καί παχύχυμος · καί γάρ καί οὗτος ἐμπλήσσω ὁ πόρος ἐπέχω ὁ διαπνοή . ἐπέχω δέ , ὡς λέγω , καί ὁ ξηραίνω ὁ δέρμα πέρα ὁ μέτριος . πολύς γοῦν ἐν ἥλιος χράω ὁ τοιοῦτος , ἄλλος δέ νίτρον πολύς , τις δέ ἅλς , ἤ γυμνάσιον πολύς , ἤ τρῖψις σκληρός , ξηροτριβία τε καί κόνις νοσέω ἐκ οὗτος κατά ἕκαστος ἐνιαυτός , οἶδα ὡς ἐπέχω αὐτός ἄνοσος ἤδη πάμπολυς ἔτος φυλάσσω . εἰμί δέ ἔοικα ὁ τοιοῦτος παράγγελμα κοινός ὁ τε ὑγιαίνω ἔτι καί ὁ ἤδη δυσαρεστέω . οὐ γάρ ὁ γίγνομαι , ἀλλά ὁ γίγνομαι ἔτι πυρετός εἰμί προφυλακτικός κατά ὁ ὁ ποιέω αὐτός αἰτία ἄρσις · ὁ γάρ ἔτι γίγνομαι πυρετός ἀείρω ὁ αἴτιος συναναιρέω καί αὐτός . ὥστε ὅσος ἐν ὁ ὁ ὑγιεινός πραγματεία περί ὁ τοιοῦτος κρᾶσις λέγω , μεταφέρω ἅπας προσήκω ἐπί ὁ ὁ ἄρχω πυρέσσω , εἴτε ἴασις χρή λέγω , εἴτε προφυλακή . ἰάομαι γάρ ὁ ἤδη γίγνομαι αὐτός , ἔͅν ὀλίγος εἰμί , προφυλάσσω δέ μή γίγνομαι τις πολύς ἀναιρέω ὁ αἴτιος .