galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 3.8
Ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ τούτων αὐτάρκως διώρισται , πάλιν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἀνέλθωμεν τοῦ λόγου , μιγνύντες ἁπάσας τὰς συμπιπτούσας ἕλκει διαθέσις , ἀπὸ πρώτης ἀρξάμενοι τῆς δυσκρασίας . εἰ γὰρ ἤτοι πρόσθεν εἴη κατὰ δή τινα συντυχίαν , ἢ καὶ παρ’ αὐτὸν τῆς ἑλκώσεως τὸν χρόνον ἡ ἡλκωμένη σὰρξ γένοιτο θερμοτέρα τοῦ δέοντος , ἢ ψυχροτέρα , δεήσει τὸ φάρμακον οὐ μόνον ξηραίνειν μετρίως , ἀλλὰ καὶ θερμαίνειν ἢ ψύχειν εἰς τοσοῦτον , εἰς ὅσον ἡ ὑποκειμένη σὰρξ ἐξέστη τοῦ κατὰ φύσιν · οὐ γὰρ ἐγχωρεῖ σάρκωσιν , ἢ πλήρωσιν , ἢ κόλλησιν , ἢ ἐπούλωσιν ἕλκους ὀρθῶς ποτε γενέσθαι τῆς ὑποκειμένης σαρκὸς ἐχούσης κακῶς , οὐδὲ εἰκῆ πρόσθεν ἐλέγομεν ἔργα φύσεως εἶναι σύμπαντα ταῦτα . κάθαρσιν μέντοι τῶν ῥυπαρῶν καὶ καθαίρεσιν τῶν ὑπεραυξηθέντων ἐγχωρεῖ γενέσθαι καὶ χωρὶς τοῦ κατὰ φύσιν ἔχειν τὴν σάρκα · μόνον γὰρ τῶν φαρμάκων ἦν ἔργα . διὸ καὶ μείζων ἡ πρόνοια γιγνέσθω σοι τῆς εὐκρασίας τῶν ἡλκωμένων μορίων , ὁπότε σαρκοῦν ἢ κολλᾷν ἢ ἐπουλοῦν ἐθέλεις αὐτά . σώζεσθαι γὰρ δεῖ τὰς κινήσεις τῆς φύσεως αἷς εἵπετο τῶν εἰρημένων ἕκαστον · οὐ σωθήσονται δ’ ἄλλως εἰ μὴ πάντη κατὰ φύσιν ἔχοι τὸ μόριον . ὥσπερ οὖν εἰ φλεγμονή τις ἅμα τῷ ἕλκει τύχοι , πρὶν ταύτην λῦσαι , σαρκοῦν , ἢ κολλᾷν , ἢ ἐπουλοῦν οὐκ ἂν οὐδεὶς ἐπεχείρησεν αὐτὸ , κατὰ τὸν αὐτὸν , οἶμαι , τρόπον εἰ καὶ χωρὶς φλεγμονῆς εἴη μόνη δυσκρασία τῶν εἰρημένων , οὐδὲν ἐλπίσομεν γενέσθαι πρὶν ἐκείνην ἰᾶσθαι . πάλιν οὖν ἐντεῦθεν ἔνδειξίς τις εἰς τὴν τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων φαρμάκων εὕρεσιν γίνεται · ξηραίνοντα μὲν γὰρ ἦν ἅπαντα , διέφερε δ’ ἀλλήλων ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον . οὐ μὴν ὅπως γε τοῦ θερμαίνειν ἢ ψύχειν εἶχεν εἴρηταί που πρόσθεν , ἀλλ’ ἡ μέθοδός πως ἀναγκάζει καὶ τοῦτ’ . ἐρευνᾶσθαι . οὐ γὰρ ἁπλῶς εἰ ξηραῖνον , ἀλλ’ εἰ μὴ καὶ σφόδρα θερμαῖνον , ἢ ψῦχον ἐπισκέπτεσθαι χρή . φεύξῃ τοιγαροῦν ὑοσκύαμον καὶ μανδραγόραν καὶ κώνειον , ὡς πέρα τοῦ μετρίου ψύχοντα , καίτοι ξηραίνει γε εἰς τοσοῦτον , εἰς ὅσον ἕλκος ξηραίνεσθαι ὀφείλει . καὶ ῥητίνη καὶ πίττα καὶ ἄσφαλτος , εἰ καὶ ξηραίνει συμμέτρως , ἀλλὰ πέρα γε τοῦ προσήκοντός ἐστι θερμά · καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἄν τις αὐτοῖς χρήσαιτο μόνοις ἄνευ τοῦ τοῖς ἀτρέμα ψύχουσιν ἐπιμίξας , ἓν ἐξ ἁπάντων εὔκρατον ἀπεργάσασθαι φάρμακον . εἰ δὴ ταῦθ’ οὕτως ἔχει , καθάπερ οὖν ἔχει προσεπιβλέπειν δεήσει καὶ τὴν τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος κρᾶσιν · οἷον γὰρ φάρμακόν τι καὶ οὗτος ἔξωθεν προσπίπτων τοῖς σώμασιν , ἐπειδὰν ἀμέτρως ἔχῃ θερμότητος ἢ ψύξεως , ἐμποδὼν ἵσταται τῇ θεραπείᾳ . χρὴ τοίνυν ἀντιπεπονθέναι τὰ φάρμακα ταῖς ἀμετρίαις αὐτοῦ . καὶ διὰ τοῦτο καὶ Ἱπποκράτης ψυχροτέροις μὲν τῇ δυνάμει χρῆται κατὰ τὰς θερμὰς ὥρας , θερμοτέροις δὲ κατὰ τὰς ψυχράς . οἶσθα δὲ δήπου κᾀνταῦθα τῶν ἀναισθήτων τινὰ μεθοδικῶν ὁμολογήσαντα μὲν ἐπιβλέπειν ὅπως ἔχει θερμότητος ἢ ψύξεως ὁ περιέχων ἀὴρ τὸν κάμνοντα , μὴ μέντοι τὰς ὥρας τοῦ ἔτους ἐπισκέπτεσθαι συγχωροῦντα , ὥσπερ τῶν ὀνομάτων τῶν κατὰ τὰς ὥρας βλαπτόντων ἢ ὠφελούντων , ἀλλ’ οὐ τῆς κράσεως αὐτῶν , ἢ οὐ διὰ ταύτην ἀποβλεπόντων εἰς αὐτὰς τῶν παλαιῶν ἰατρῶν . ἀλλὰ γὰρ ὅτι μὲν ἀναγκαῖόν ἐστι τῷ μέλλοντι μεθόδῳ τινὶ θεραπεύσειν ἕλκος , ἐπί τε τὰ στοιχεῖα πρῶτα καὶ μάλιστα παραγίνεσθαι καὶ τὰς ὥρας τοῦ ἔτους καὶ τὰς κράσεις τῶν σωμάτων ὅλων τε καὶ κατὰ τὰ μόρια ἐπιβλέπειν ἱκανῶς οἶμαι δεδεῖχθαι . πάλιν δ’ ἀναμνηστέον κᾀνταῦθα τὸ καὶ πρόσθεν εἰρημένον ἐπὶ τῆς κατὰ τὸ ξηρόν τε καὶ ὑγρὸν ἐνδείξεως · ὡς γὰρ ἐπ’ ἐκείνων ἡ μὲν ὑγροτέρα φύσις ὑγροτέρων ἐδεῖτο τῶν φαρμάκων , ἡ δὲ ξηροτέρα ξηροτέρων , οὕτως καὶ νῦν ἡ μὲν θερμοτέρα θερμοτέρων , ἡ δὲ ψυχροτέρα ψυχροτέρων δεήσεται , ἔμπαλιν δὴ τῆς ἐνδείξεως γιγνομένης ἀπὸ τῶν παρὰ φύσιν τε καὶ κατὰ φύσιν · τὰ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν ὁμοίων ἑαυτοῖς ἐστὶν ἐστὶν ἐνδεικτικὰ , τὰ δὲ παρὰ φύσιν ἐναντίων , εἴ γε τὰ μὲν φυλάττεσθαι , τὰ δὲ διαφθείρεσθαι χρή .
Lemmas: ἐπεί δέ καί περί οὗτος αὔταρκος διορίζω , πάλιν ἐπί ὁ ἀρχή ἀνέρχομαι ὁ λόγος , μείγνυμι ἅπας ὁ συμπίπτω ἕλκω διάθεσις , ἀπό πρῶτος ἄρχω ὁ δυσκρασία . εἰ γάρ ἤτοι πρόσθεν εἰμί κατά δή τις συντυχία , ἤ καί παρά αὐτός ὁ ἕλκωσις ὁ χρόνος ὁ ἑλκόω σάρξ γίγνομαι θερμός ὁ δέω , ἤ ψυχρός , δέω ὁ φάρμακον οὐ μόνος ξηραίνω μέτριος , ἀλλά καί θερμαίνω ἤ ψύχω εἰς τοσοῦτος , εἰς ὅσος ὁ ὑπόκειμαι σάρξ ἐξίστημι ὁ κατά φύσις · οὐ γάρ ἐγχωρέω σάρκωσις , ἤ πλήρωσις , ἤ κόλλησις , ἤ ἐπούλωσις ἕλκος ὀρθός ποτέ γίγνομαι ὁ ὑπόκειμαι σάρξ ἔχω κακός , οὐδέ εἰκῇ πρόσθεν λέγω ἔργον φύσις εἰμί σύμπας οὗτος . κάθαρσις μέντοι ὁ ῥυπαρός καί καθαίρεσις ὁ ὑπεραυξάνω ἐγχωρέω γίγνομαι καί χωρίς ὁ κατά φύσις ἔχω ὁ σάρξ · μόνος γάρ ὁ φάρμακον εἰμί ἔργον . διό καί μέγας ὁ πρόνοια γίγνομαι σύ ὁ εὐκρασία ὁ ἑλκόω μόριον , ὁπότε σαρκόω ἤ κολλάω ἤ ἐπουλόω ἐθέλω αὐτός . σῴζω γάρ δέω ὁ κίνησις ὁ φύσις ὅς ἕπομαι ὁ λέγω ἕκαστος · οὐ σῴζω δέ ἄλλος εἰ μή πάντῃ κατά φύσις ἔχω ὁ μόριον . ὥσπερ οὖν εἰ φλεγμονή τις ἅμα ὁ ἕλκος τυγχάνω , πρίν οὗτος λύω , σαρκόω , ἤ κολλάω , ἤ ἐπουλόω οὐ ἄν οὐδείς ἐπιχειρέω αὐτός , κατά ὁ αὐτός , οἴομαι , τρόπος εἰ καί χωρίς φλεγμονή εἰμί μόνος δυσκρασία ὁ λέγω , οὐδείς ἐλπίζω γίγνομαι πρίν ἐκεῖνος ἰάομαι . πάλιν οὖν ἐντεῦθεν ἔνδειξις τις εἰς ὁ ὁ ἔμπροσθεν λέγω φάρμακον εὕρεσις γίγνομαι · ξηραίνω μέν γάρ εἰμί ἅπας , διαφέρω δέ ἀλλήλων ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων . οὐ μήν ὅπως γε ὁ θερμαίνω ἤ ψύχω ἔχω λέγω που πρόσθεν , ἀλλά ὁ μέθοδος πως ἀναγκάζω καί οὗτος . ἐρευνάω . οὐ γάρ ἁπλῶς εἰ ξηραίνω , ἀλλά εἰ μή καί σφόδρα θερμαίνω , ἤ ψύχω ἐπισκοπέω χρή . φεύγω τοιγαροῦν ὑοσκύαμος καί μανδραγόρας καί κώνειον , ὡς πέρα ὁ μέτριος ψύχω , καίτοι ξηραίνω γε εἰς τοσοῦτος , εἰς ὅσος ἕλκος ξηραίνω ὀφείλω . καί ῥητίνη καί πίσσα καί ἄσφαλτος , εἰ καί ξηραίνω σύμμετρος , ἀλλά πέρα γε ὁ προσήκω εἰμί θερμός · καί διά οὗτος οὐ ἄν τις αὐτός χράω μόνος ἄνευ ὁ ὁ ἀτρέμας ψύχω ἐπιμείγνυμι , εἷς ἐκ ἅπας εὔκρατος ἀπεργάζομαι φάρμακον . εἰ δή οὗτος οὕτως ἔχω , καθά οὖν ἔχω προσεπιβλέπω δέω καί ὁ ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ κρᾶσις · οἷος γάρ φάρμακον τις καί οὗτος ἔξωθεν προσπίπτω ὁ σῶμα , ἐπειδάν ἄμετρος ἔχω θερμότης ἤ ψῦξις , ἐμποδών ἵστημι ὁ θεραπεία . χρή τοίνυν ἀντιπάσχω ὁ φάρμακον ὁ ἀμετρία αὐτός . καί διά οὗτος καί Ἱπποκράτης ψυχρός μέν ὁ δύναμις χράω κατά ὁ θερμός ὥρα , θερμός δέ κατά ὁ ψυχρός . οἶδα δέ δήπου ᾀνταῦθη ὁ ἀναίσθητος τις μεθοδικός ὁμολογέω μέν ἐπιβλέπω ὅπως ἔχω θερμότης ἤ ψῦξις ὁ περιέχω ἀήρ ὁ κάμνω , μή μέντοι ὁ ὥρα ὁ ἔτος ἐπισκοπέω συγχωρέω , ὥσπερ ὁ ὄνομα ὁ κατά ὁ ὥρα βλάπτω ἤ ὠφελέω , ἀλλά οὐ ὁ κρᾶσις αὐτός , ἤ οὐ διά οὗτος ἀποβλέπω εἰς αὐτός ὁ παλαιός ἰατρός . ἀλλά γάρ ὅτι μέν ἀναγκαῖος εἰμί ὁ μέλλω μέθοδος τις θεραπεύω ἕλκος , ἐπί τε ὁ στοιχεῖον πρῶτος καί μάλα παραγίγνομαι καί ὁ ὥρα ὁ ἔτος καί ὁ κρᾶσις ὁ σῶμα ὅλος τε καί κατά ὁ μόριον ἐπιβλέπω ἱκανός οἴομαι δείκνυμι . πάλιν δέ ἀναμνηστέον ᾀνταῦθη ὁ καί πρόσθεν λέγω ἐπί ὁ κατά ὁ ξηρός τε καί ὑγρός ἔνδειξις · ὡς γάρ ἐπί ἐκεῖνος ὁ μέν ὑγρός φύσις ὑγρός δέω ὁ φάρμακον , ὁ δέ ξηρός ξηρός , οὕτως καί νῦν ὁ μέν θερμός θερμός , ὁ δέ ψυχρός ψυχρός δέω , ἔμπαλιν δή ὁ ἔνδειξις γίγνομαι ἀπό ὁ παρά φύσις τε καί κατά φύσις · ὁ μέν γάρ κατά φύσις ὅμοιος ἑαυτοῦ εἰμί εἰμί ἐνδεικτικός , ὁ δέ παρά φύσις ἐναντίος , εἰ γε ὁ μέν φυλάσσω , ὁ δέ διαφθείρω χρή .