galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 13.17
Οὐκοῦν οὐδὲ τὸν σπλῆνα παντάπασι χαλᾷν χρὴ , καὶ γὰρ καὶ οὗτος ἐκκαθαίρει τοῦ ἥπατος ὅσον ἰλυῶδές τέ ἐστι καὶ μελαγχολικὸν , ἐπεὶ δ’ ὑπὸ τοιούτου τρέφεται . καὶ διὰ τοῦθ’ , ὅταν ἔμφραξίς τις ἢ φλεγμονὴ κατ’ αὐτὸν γένηται , καὶ μάλιστα ὅταν ᾖ ἐσκιῤῥωμένος , τῶν ἐκφραττόντων καὶ τεμνόντων ἰσχυροτέρων δεῖται . οἷον γάρ ἐστι φάρμακον ἥπατι τὸ ἀψίνθιον , τοιοῦτον τῷ σπληνὶ καππάρεως φλοιός · ὁποῖον δ’ ἥπατι τὸ καλούμενον εὐπατόριον , τοιοῦτον τῷ σπληνὶ τὸ σκολοπένδριον . ὁμοίων μὲν γὰρ δεῖται φαρμάκων κατὰ τὸ γένος ἀμφότερα τὰ σπλάγχνα · τοσούτῳ δ’ ἰσχυροτέρων ὁ σπλὴν , ὅσῳ παχυτέρᾳ χρῆται τροφῇ . σκιῤῥουμένοις οὖν αὐτοῖς αἱ προσήκουσαι τροφαὶ κοιναὶ μὲν τῷ γένει , διαφέρουσαι δὲ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττόν εἰσιν . ὅθεν εἰ καὶ δι’ ὀξυμέλιτος ἡ κάππαρις ἐσθίοιτο , χρησίμη μὲν ἀμφοτέροις ἐστὶ τοῖς σπλάγχνοις , ἀλλ’ οὔτ’ ἴση τὸ πλῆθος οὔθ’ ὁμοίως κεκραμένον ἔχουσα τὸ ὀξύμελι · πλείων τε γὰρ αὕτη καὶ δι’ ἀκρατεστέρου τοῦ ὀξυμέλιτος ἐπὶ τοῦ σπληνὸς ὠφελιμωτέρα γίγνοιτ’ ἄν . αὕτη μὲν οὖν ἡ διαφορὰ κατὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον . τῶν δὲ ὁμοίων κατὰ γένος ἢ εἶδος ἢ ὡς ἄν τις ἐθέλοι ὀνομάζειν βοηθημάτων , ἔκ τε τῆς ἐνεργείας αὐτῶν εἴληπται καὶ διαπλάσεως . ἀπὸ δὲ τῆς εἰς τὰ παρακείμενα κοινωνίας , ὅπερ ἐστὶ ταὐτὸν τῇ θέσει , τὸ τὰ μὲν κυρτὰ τοῦ ἥπατος ἐκκαθαίρεσθαι διὰ νεφρῶν , τὰ δὲ σιμὰ διὰ τῆς κάτω γαστρός . ἐπὶ δὲ σπληνὸς τὴν ἑτέραν μόνην εἶναι κένωσιν τῶν περιττῶν , ἡ γὰρ ἐπὶ τοὺς νεφροὺς οὐκ ἔστι τούτῳ τῷ σπλάγχνῳ . διὰ τοῦτ’ οὖν ὅταν φλεγμαίνῃ , τοῖς κατωτερικοῖς ὀνομαζομένοις φαρμάκοις ἐρεθίζομέν τε καὶ διαῤῥύπτομεν αὐτὸν , ὅπως μεθιῇ καὶ χαλάσῃ τὰ περιττά . διττὸς δ’ ὁ τρόπος ἐστὶ τῆς τῶν τοιούτων φαρμάκων χρήσεως . ἐπὶ μὲν τῶν ἀνωτέρω κειμένων διὰ τῶν μὲν ἐσθιομένων καὶ πινομένων , ἐπὶ δὲ τῶν κατωτέρω διὰ κλυστῆρος ἐνιεμένου , ἐπειδὴ τῶν μὲν ἐσθιομένων καὶ πινομένων ἡ δύναμις ἐκλύεται πρὶν ἐπὶ τὰ κάτω μέρη προχωρῆσαι , τὰ δ’ ἐνιέμενα τὴν ἀρχὴν οὐδ’ ἐπαναβῆναι δύνανται πρὸς τὴν νῆστιν · ἀλλ’ εἰ καὶ πάνυ σφόδρα βιάζοιο , τάχ’ ἂν ἅψαιο τῶν λεπτῶν ἐντέρων μόνων . καὶ τοῦτ’ οὖν αὐτὸ παρὰ τῆς τῶν μορίων θέσεως ἐδιδάχθημεν , ἐνιέναι μέν τι τοῖς κατωτέρω κειμένοις ἐντέροις , ἄνωθεν δὲ διδόναι τοῖς τ’ ἀνωτέρω καὶ αὐτῇ τῇ γαστρὶ καὶ σπληνὶ καὶ στομάχῳ . λέγω δὲ νῦν στόμαχον , ὅνπερ δὴ καὶ κυρίως ὀνομάζουσιν · ἐνίοτε γὰρ οὕτω καλοῦσι καὶ τὸ στόμα τῆς γαστρός · ὥσπερ ὅταν εἴπωσι συγκόπτεσθαί τινας στομαχικῶς . ἀλλ’ ἐπί γε τοῦ κυρίως ὀνομαζομένου στομάχου καὶ τὰ καταπλάσματα κατὰ τῆς ῥάχεως ἐπιτίθεμεν , οὐκ ἔμπροσθεν , ὥσπερ ὅταν τὸ στόμα τῆς γαστρὸς φλεγμαίνῃ · κατὰ γάρ τοι τῆς ῥάχεως ὁ στόμαχος ἐπίκειται διά τε τοῦ τραχήλου καὶ τοῦ θώρακος φερόμενος κάτω μέχρι τῆς γαστρός .
Lemmas: οὐκοῦν οὐδέ ὁ σπλήν παντάπασι χαλάω χρή , καί γάρ καί οὗτος ἐκκαθαίρω ὁ ἧπαρ ὅσος ἰλυώδης τε εἰμί καί μελαγχολικός , ἐπεί δέ ὑπό τοιοῦτος τρέφω . καί διά οὗτος , ὅταν ἔμφραξις τις ἤ φλεγμονή κατά αὐτός γίγνομαι , καί μάλα ὅταν εἰμί σκιρρόω , ὁ ἐκφράσσω καί τέμνω ἰσχυρός δέω . οἷος γάρ εἰμί φάρμακον ἧπαρ ὁ ἀψίνθιον , τοιοῦτος ὁ σπλήν κάππαρις φλοιός · ὁποῖος δέ ἧπαρ ὁ καλέω εὐπατόριον , τοιοῦτος ὁ σπλήν ὁ σκολοπένδριον . ὅμοιος μέν γάρ δέω φάρμακον κατά ὁ γένος ἀμφότερος ὁ σπλάγχνον · τοσοῦτος δέ ἰσχυρός ὁ σπλήν , ὅσος παχύς χράω τροφή . σκιρρέω οὖν αὐτός ὁ προσήκω τροφή κοινός μέν ὁ γένος , διαφέρω δέ ὁ μάλα τε καί ἥσσων εἰμί . ὅθεν εἰ καί διά ὀξύμελι ὁ κάππαρις ἐσθίω , χρήσιμος μέν ἀμφότερος εἰμί ὁ σπλάγχνον , ἀλλά οὔτε ἴσος ὁ πλῆθος οὔτε ὅμοιος κεράννυμι ἔχω ὁ ὀξύμελι · πολύς τε γάρ οὗτος καί διά ἄκρατος ὁ ὀξύμελι ἐπί ὁ σπλήν ὠφέλιμος γίγνομαι ἄν . οὗτος μέν οὖν ὁ διαφορά κατά ὁ μάλα τε καί ἥσσων . ὁ δέ ὅμοιος κατά γένος ἤ εἶδος ἤ ὡς ἄν τις ἐθέλω ὀνομάζω βοήθημα , ἐκ τε ὁ ἐνέργεια αὐτός λαμβάνω καί διάπλασις . ἀπό δέ ὁ εἰς ὁ παράκειμαι κοινωνία , ὅς εἰμί αὐτός ὁ θέσις , ὁ ὁ μέν κυρτός ὁ ἧπαρ ἐκκαθαίρω διά νεφρός , ὁ δέ σιμός διά ὁ κάτω γαστήρ . ἐπί δέ σπλήν ὁ ἕτερος μόνος εἰμί κένωσις ὁ περισσός , ὁ γάρ ἐπί ὁ νεφρός οὐ εἰμί οὗτος ὁ σπλάγχνον . διά οὗτος οὖν ὅταν φλεγμαίνω , ὁ κατωτερικός ὀνομάζω φάρμακον ἐρεθίζω τε καί διαρρύπτω αὐτός , ὅπως μεθιέω καί χαλάω ὁ περισσός . δισσός δέ ὁ τρόπος εἰμί ὁ ὁ τοιοῦτος φάρμακον χρῆσις . ἐπί μέν ὁ ἀνώτερος κεῖμαι διά ὁ μέν ἐσθίω καί πίνω , ἐπί δέ ὁ κάτω διά κλυστήρ ἐνίημι , ἐπειδή ὁ μέν ἐσθίω καί πίνω ὁ δύναμις ἐκλύω πρίν ἐπί ὁ κάτω μέρος προχωρέω , ὁ δέ ἐνίημι ὁ ἀρχή οὐδέ ἐπαναβαίνω δύναμαι πρός ὁ νῆστις · ἀλλά εἰ καί πάνυ σφόδρα βιάζω , τάχα ἄν ἅπτω ὁ λεπτός ἔντερον μόνος . καί οὗτος οὖν αὐτός παρά ὁ ὁ μόριον θέσις διδάσκω , ἐνίημι μέν τις ὁ κάτω κεῖμαι ἔντερον , ἄνωθεν δέ δίδωμι ὁ τε ἀνώτερος καί αὐτός ὁ γαστήρ καί σπλήν καί στόμαχος . λέγω δέ νῦν στόμαχος , ὅς δή καί κύριος ὀνομάζω · ἐνίοτε γάρ οὕτως καλέω καί ὁ στόμα ὁ γαστήρ · ὥσπερ ὅταν λέγω συγκόπτω τις στομαχικός . ἀλλά ἐπί γε ὁ κύριος ὀνομάζω στόμαχος καί ὁ κατάπλασμα κατά ὁ ῥάχις ἐπιτίθημι , οὐ ἔμπροσθεν , ὥσπερ ὅταν ὁ στόμα ὁ γαστήρ φλεγμαίνω · κατά γάρ τοι ὁ ῥάχις ὁ στόμαχος ἐπίκειμαι διά τε ὁ τράχηλος καί ὁ θώραξ φέρω κάτω μέχρι ὁ γαστήρ .