galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 10.8
Τούτῳ τοίνυν εὐκράτῳ μὲν ὄντι χρηστέον ὡς ἔχει , μηδὲν περιεργαζομένους . εἰ δ’ ἤτοι θερμὸν ἱκανῶς ἢ ψυχρὸν ὑπάρχοι , τῷ μὲν θερμῷ τοὐναντίον ἐπιτεχνᾶσθαι καταγείους οἴκους , ψυχροτάτους τε καὶ εὐπνουστάτους ἐξευρίσκοντας , πρὸς ἄρκτον ἐστραμμένους αὔρας τέ τινας ἡδείας αὐτοῖς μηχανωμένους , ἐνίοτε μὲν ἐξ εὐρίπων εἰς οὓς καταῤῥάσσουσιν ὕδατος κρουνοὶ πλείους , ἐνίοτε δ’ ἐξ ἀγγείων εἰς ἀγγεῖα μεταῤῥέοντος ὕδατος ψυχροῦ . εὐθὺς δὲ τοῦτο καὶ ὑπνωτικὸν ὑπάρχει , ῥαίνοντάς τε συχνῶς τὸν οἶκον ἀκραιφνεῖ ψυχρῷ καὶ ῥόδα πολλὰ κατὰ τῆς γῆς ἐκχέοντας , ἢ ἀμπέλων ἕλικας , ἢ βάτων ἀκρέμονας , ἢ σχίνων κλῶνας , ἤ τι τῶν ἄλλων φυτῶν ὅσα ψύχει · λέλεκται δὲ ὑπὲρ αὐτῶν ἤδη καὶ πρόσθεν . εἴργοντας δὲ δηλονότι καὶ πλῆθος ἀνθρώπων εἰσιέναι · καὶ γὰρ καὶ τοῦτο θερμαίνει τὸν οἶκον . οὕτω μὲν τὸν θερμότατον ἀέρα πειρᾶσθαι ψύχειν , ἐν θέρει δηλονότι θερμῷ καὶ ξηρῷ συνιστάμενον · οὐ γὰρ ἂν χειμῶνί ποτε γένοιτο θερμότατος , ὥσπερ οὐδὲ ψυχρότατος ἐν θέρει . τὸν ψυχρὸν δὲ μετρίως μὲν ὑπάρχοντα τοιοῦτον ἀγαπᾷν καὶ δέχεσθαι , μηδὲν αὐτὸν ἐπιτεχνώμενον ἢ ἐξαλλάττοντα τὴν κρᾶσιν αὐτοῦ · ψυχρότατον δ’ ὄντα , καθ’ ὅσον μὲν εἰσπνεῖται προσίεσθαι · ψύχει γὰρ ἱκανῶς τὴν ἐν τῇ καρδίᾳ θέρμην · οὐ μὴν καθ’ ὅσον ἔξωθέν γε ἅπτεται τοῦ κάμνοντος , πυκνοῖ γὰρ καὶ συνάγει τὸ δέρμα καὶ κωλύει τὰς ἀποῤῥοὰς διαπνεῖσθαι τῶν σηπεδονωδῶν χυμῶν · διὰ μὲν γὰρ τοῦ πνεύμονος ἀραιοῦ σπλάγχνου χαλεπὸν οὐδὲν ἐπὶ τὴν καρδίαν ἀφικνεῖσθαι ῥᾳδίως οὐ μόνην τὴν ποιότητα , ἀλλὰ καὶ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ · διὰ μέντοι τοῦ δέρματος οὔτε τὴν ποιότητα δυνατὸν οὔτε τὴν οὐσίαν ἐπὶ τὴν καρδίαν ἀφικνεῖσθαι , φθάνοντος πυκνοῦσθαι τὸ γὰρ ἐν τοῖς περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως ῥηθὲν ἐπὶ τῶν ἰσχυρῶς στυφόντων ἀναμνῆσαι χρὴ . κᾀνταῦθα καὶ γνῶναι τὸν ἄγαν ψυχρὸν ἀέρα τὰς ὁδοὺς ἀποκλείειν ἑαυτῷ , τὸ δέρμα στεγνοῦντ’ ἀεί . μείζονα μέντοι γνωστέον ἐσομένην ἐκ τῆς ψυχρᾶς εἰσπνοῆς τὴν ὠφέλειαν ἤπερ ἐκ τῆς τοῦ δέρματος πυκνώσεως τὴν βλάβην , καὶ μάλισθ’ ὅταν δι’ ἐπιβλημάτων οἷόν τε θάλπειν αὐτό . χρῆσθαι δ’ ἀέρι τοιούτῳ κατ’ ἐκείνους μάλιστα τῶν ἑκτικῶν πυρετῶν ἐν οἷς ἡ καρδία πάσχει πρώτως , καθάπερ γε καὶ εἰ ἡ γαστὴρ πρώτη ἐπεπόνθει , διὰ τῶν ἐσθιομένων καὶ πινομένων ἀρήγειν αὐτῇ · ταύτῃ μὲν γὰρ ἐκεῖνα τὴν δύναμιν εἰλικρινῆ φυλάττοντα προσπίπτει , τῇ καρδίᾳ δὲ ὁ εἰσπνεόμενος ἀήρ . ἥπατι δὲ ἐκ μὲν τῆς εἰσπνοῆς οὐδὲν ὄφελος , ὠφελεῖται δ’ ἧττον μὲν τῆς κοιλίας , οὐ μὴν ἀμυδρῶς γε , διὰ τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων . κοινὴ δ’ ἁπάντων ἴασις ἡ διὰ τῶν ἔξωθεν ἐπιτιθεμένων ὑγραινόντων τε καὶ ψυχόντων . ἐπὶ τούτοις μὲν οὖν τοῖς σπλάγχνοις ὡς τὰ πολλὰ τοὺς ἑκτικοὺς καὶ μαρασμώδεις ἐθεασάμεθα πυρετούς . ἐπιγίγνονται μὴν ἐνίοτε καὶ ταῖς τοῦ πνεύμονος ξηραῖς καὶ θερμαῖς δυσκρασίαις · ἀλλ’ οὐκ ἐπιτήδειον εἰς τοὺς τοιούτους πυρετοὺς τὸ σπλάγχνον , ὑγρὸν καὶ χαῦνον ὑπάρχον . ἐπιγίνονται δὲ καὶ θώρακι καὶ μεσαραίῳ καὶ κύστει καὶ νήστει καὶ κώλῳ καί ποτε καὶ μήτρᾳ καὶ νεφροῖς . ἐπὶ δὲ τῷ διαφράγματι μαρασμὸν μὲν οὐκ εἶδον , ἑκτικὸν δ’ ἐθεασάμην πυρετὸν , ἅπαξ μὲν ἀκριβῶς ἀπεργασθέντα , πολλάκις δ’ ἀποκτείναντα πρὶν ἀκριβῶς συμπληρωθῆναι . δύσπνοιά τε γὰρ ἕπεται καὶ παραφροσύνη ταῖς τοιαύταις διαθέσεσιν ἐφ’ αἷς ἀποθνήσκουσιν ὡς τὰ πολλὰ πρὶν ἑκτικὸν ἀκριβῶς γενέσθαι τὸν πυρετόν . ῥᾴστη δ’ αὐτῶν ἡ διάγνωσις τῇ τε σκληρότητι τοῦ σφυγμοῦ καὶ τῷ τὸ ὑποχόνδριον ἐπὶ πλεῖστον ἀνασπᾶσθαι καὶ τῷ δυσπνοεῖν ἀνώμαλόν τέ τινα καὶ πολυειδῆ δύσπνοιαν . ἐπὶ πλεῖστον μὲν γὰρ ἐνίοτε σμικρὸν καὶ πυκνὸν ἀναπνέουσιν , αὖθις δ’ ἔστιν ὅτε βραδύνουσι σαφῶς . εἶτ’ ἐξαίφνης ὥσπερ στενάζοντες ἀνέπνευσαν , ἢ διπλῆν τὴν εἴσω φορὰν τοῦ πνεύματος οἷον ἐπεισπνέοντες ἢ διπλῆν τὴν ἔξω ποιοῦνται , καθάπερ ἐπεκπνέοντες . ἀναπνέουσι δὲ καὶ τῷ ἄλλῳ θώρακι παντὶ πολλάκις αἰσθητὸν καὶ μέγα , τὰς ὠμοπλάτας ἐξαίροντες · ἐνίοτε δ’ ἱκανῶς ἀραιὰν καὶ μεγάλην ποιοῦνται ἀναπνοὴν , ὅταν ἐπικρατῇ τὰ τῆς παραφροσύνης . ἀλλ’ οὐ πρόκειται νῦν λέγειν οὔτε τὰ γνωρίσματα τῶν πεπονθότων τόπων οὔτε τὰς αἰτίας αὐτῶν . αὖθις οὖν ἐπὶ τὴν θεραπείαν ἴωμεν , ἐπισκοπούμενοι τῶν προκειμένων ὑλῶν τὰς δυνάμεις ὁποίας τινὰς ἔχουσιν ὡς πρὸς τοὺς ἑκτικοὺς πυρετούς . εἴρηται δὲ ἤδη περὶ ἀέρος οὐκ ὀλίγα θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ μάλιστα μὲν ὠφελοῦντος , ὅταν , ὡς εἰώθασιν ὀνομάζειν , ἡ καρδία πρωτοπαθεῖ · βοηθοῦντος δ’ οὐκ ὀλίγον οὐδ’ ἐν τοῖς ἄλλοις πυρετοῖς , ἐπειδὴ κᾀν τούτοις ἐξ ἀνάγκης ἡ καρδία παραπλησίαν ἀναδέχεται δυσκρασίαν . ἧς χωρὶς οὐχ οἷόν τε μὴ ὅτι μαρασμὸν ἢ ἑκτικὸν πυρετὸν , ἀλλὰ μηδὲ τῶν ἄλλων μηδένα γενέσθαι . δῆλον οὖν ὅτι κᾂν ﻿ ὁ πνεύμων ποτὲ πάθῃ πρώτως , ἐμψύχοντος αὐτὸν ἀέρος δεήσεται τῶν ἄλλων ἁπάντων μᾶλλον .
Lemmas: οὗτος τοίνυν εὔκρατος μέν εἰμί χράω ὡς ἔχω , μηδείς περιεργάζομαι . εἰ δέ ἤτοι θερμός ἱκανός ἤ ψυχρός ὑπάρχω , ὁ μέν θερμός ἐναντίος ἐπιτεχνάομαι κατάγειος οἶκος , ψυχρός τε καί εὐπνόυυς ἐξευρίσκω , πρός ἄρκτος στρέφω αὔρα τε τις ἡδύς αὐτός μηχανάομαι , ἐνίοτε μέν ἐκ εὔριπος εἰς ὅς καταράσσω ὕδωρ κρουνός πολύς , ἐνίοτε δέ ἐκ ἀγγεῖον εἰς ἀγγεῖον μεταρρέω ὕδωρ ψυχρός . εὐθύς δέ οὗτος καί ὑπνωτικός ὑπάρχω , ῥαίνω τε συχνός ὁ οἶκος ἀκραιφνής ψυχρός καί ῥόδον πολύς κατά ὁ γῆ ἐκχέω , ἤ ἄμπελος ἕλιξ , ἤ βάτος ἀκρέμων , ἤ σχῖνος κλών , ἤ τις ὁ ἄλλος φυτόν ὅσος ψύχω · λέγω δέ ὑπέρ αὐτός ἤδη καί πρόσθεν . ἔργω δέ δηλονότι καί πλῆθος ἄνθρωπος εἰσέρχομαι · καί γάρ καί οὗτος θερμαίνω ὁ οἶκος . οὕτως μέν ὁ θερμός ἀήρ πειράω ψύχω , ἐν θέρος δηλονότι θερμός καί ξηρός συνίστημι · οὐ γάρ ἄν χειμών ποτέ γίγνομαι θερμός , ὥσπερ οὐδέ ψυχρός ἐν θέρος . ὁ ψυχρός δέ μέτριος μέν ὑπάρχω τοιοῦτος ἀγαπάω καί δέχομαι , μηδείς αὐτός ἐπιτεχνάομαι ἤ ἐξαλλάσσω ὁ κρᾶσις αὐτός · ψυχρός δέ εἰμί , κατά ὅσος μέν εἰσπνέω προσίημι · ψύχω γάρ ἱκανός ὁ ἐν ὁ καρδία θέρμη · οὐ μήν κατά ὅσος ἔξωθεν γε ἅπτω ὁ κάμνω , πυκνόω γάρ καί συνάγω ὁ δέρμα καί κωλύω ὁ ἀπορροή διαπνέω ὁ σηπεδονώδης χυμός · διά μέν γάρ ὁ πνεύμων ἀραιός σπλάγχνον χαλεπός οὐδείς ἐπί ὁ καρδία ἀφικνέομαι ῥᾴδιος οὐ μόνος ὁ ποιότης , ἀλλά καί ὁ οὐσία αὐτός · διά μέντοι ὁ δέρμα οὔτε ὁ ποιότης δυνατός οὔτε ὁ οὐσία ἐπί ὁ καρδία ἀφικνέομαι , φθάνω πυκνόω ὁ γάρ ἐν ὁ περί ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις λέγω ἐπί ὁ ἰσχυρός στύφω ἀναμιμνῄσκω χρή . ᾀνταῦθη καί γιγνώσκω ὁ ἄγαν ψυχρός ἀήρ ὁ ὁδός ἀποκλείω ἑαυτοῦ , ὁ δέρμα στεγνόω ἀεί . μέγας μέντοι γνωστέος εἰμί ἐκ ὁ ψυχρός εἰσπνοή ὁ ὠφέλεια ἤ ἐκ ὁ ὁ δέρμα πύκνωσις ὁ βλάβη , καί μάλα ὅταν διά ἐπίβλημα οἷος τε θάλπω αὐτός . χράω δέ ἀήρ τοιοῦτος κατά ἐκεῖνος μάλα ὁ ἑκτικός πυρετός ἐν ὅς ὁ καρδία πάσχω πρῶτος , καθά γε καί εἰ ὁ γαστήρ πρῶτος πάσχω , διά ὁ ἐσθίω καί πίνω ἀρήγω αὐτός · οὗτος μέν γάρ ἐκεῖνος ὁ δύναμις εἰλικρινής φυλάσσω προσπίπτω , ὁ καρδία δέ ὁ εἰσπνέω ἀήρ . ἧπαρ δέ ἐκ μέν ὁ εἰσπνοή οὐδείς ὄφελος , ὠφελέω δέ ἥσσων μέν ὁ κοιλία , οὐ μήν ἀμυδρός γε , διά ὁ εἰσθέω τε καί πίνω . κοινός δέ ἅπας ἴασις ὁ διά ὁ ἔξωθεν ἐπιτίθημι ὑγραίνω τε καί ψύχω . ἐπί οὗτος μέν οὖν ὁ σπλάγχνον ὡς ὁ πολύς ὁ ἑκτικός καί μαρασμώδης θεάομαι πυρετός . ἐπιγίγνομαι μήν ἐνίοτε καί ὁ ὁ πνεύμων ξηρός καί θερμός δυσκρασία · ἀλλά οὐ ἐπιτήδειος εἰς ὁ τοιοῦτος πυρετός ὁ σπλάγχνον , ὑγρός καί χαῦνος ὑπάρχω . ἐπιγίγνομαι δέ καί θώραξ καί μεσάραιον καί κύστις καί νῆστις καί κῶλον καί ποτέ καί μήτρα καί νεφρός . ἐπί δέ ὁ διάφραγμα μαρασμός μέν οὐ ὁράω , ἑκτικός δέ θεάομαι πυρετός , ἅπαξ μέν ἀκριβής ἀπεργάζομαι , πολλάκις δέ ἀποκτείνω πρίν ἀκριβής συμπληρόω . δύσπνοια τε γάρ ἕπομαι καί παραφροσύνη ὁ τοιοῦτος διάθεσις ἐπί ὅς ἀποθνῄσκω ὡς ὁ πολύς πρίν ἑκτικός ἀκριβής γίγνομαι ὁ πυρετός . ῥᾴδιος δέ αὐτός ὁ διάγνωσις ὁ τε σκληρότης ὁ σφυγμός καί ὁ ὁ ὑποχόνδριος ἐπί πολύς ἀνασπάω καί ὁ δυσπνοέω ἀνώμαλος τε τις καί πολυειδής δύσπνοια . ἐπί πολύς μέν γάρ ἐνίοτε μικρός καί πυκνός ἀναπνέω , αὖθις δέ εἰμί ὅτε βραδύνω σαφής . εἶτα ἐξαίφνης ὥσπερ στενάζω ἀναπνέω , ἤ διπλόος ὁ εἴσω φορά ὁ πνεῦμα οἷος ἐπεισπνέω ἤ διπλόος ὁ ἔξω ποιέω , καθά ἐπεκπνέω . ἀναπνέω δέ καί ὁ ἄλλος θώραξ πᾶς πολλάκις αἰσθητός καί μέγας , ὁ ὠμοπλάτη ἐξαίρω · ἐνίοτε δέ ἱκανός ἀραιός καί μέγας ποιέω ἀναπνοή , ὅταν ἐπικρατέω ὁ ὁ παραφροσύνη . ἀλλά οὐ πρόκειμαι νῦν λέγω οὔτε ὁ γνώρισμα ὁ πάσχω τόπος οὔτε ὁ αἰτία αὐτός . αὖθις οὖν ἐπί ὁ θεραπεία ἔρχομαι , ἐπισκοπέω ὁ πρόκειμαι ὕλη ὁ δύναμις ὁποῖος τις ἔχω ὡς πρός ὁ ἑκτικός πυρετός . λέγω δέ ἤδη περί ἀήρ οὐ ὀλίγος θερμός καί ψυχρός καί μάλα μέν ὠφελέω , ὅταν , ὡς εἴωθα ὀνομάζω , ὁ καρδία πρωτοπαθέω · βοηθέω δέ οὐ ὀλίγος οὐδέ ἐν ὁ ἄλλος πυρετός , ἐπειδή εἰͅν οὗτος ἐκ ἀνάγκη ὁ καρδία παραπλήσιος ἀναδέχομαι δυσκρασία . ὅς χωρίς οὐ οἷος τε μή ὅτι μαρασμός ἤ ἑκτικός πυρετός , ἀλλά μηδέ ὁ ἄλλος μηδείς γίγνομαι . δῆλος οὖν ὅτι ἔͅν ﻿ ὁ πνεύμων ποτέ πάσχω πρῶτος , ἐμψύχω αὐτός ἀήρ δέω ὁ ἄλλος ἅπας μάλα .