galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 1.8
Τὸ δὲ τὴν ἄγνοιαν ἐπανορθώσασθαι τῶν μὴ γινωσκόντων ὅσα τὰ σύμπαντά ἐστι πράγματα κατὰ τὸν ἐνεστῶτα λόγον ἀλλήλοις παρακείμενα , νῦν ἡμῖν προὔκειτο . φαίνεται γὰρ ἓν μέν τι γένος εἶναι τῶν σωμάτων αὐτῶν , ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἐνεργειῶν · καὶ τὸ μὲν τῶν σωμάτων ἡγεῖσθαί τε καὶ ποιεῖν τὰς ἐνεργείας , ἕπεσθαι δ’ ἐκείνας κατὰ φύσιν μὲν ἔχουσι τοῖς σώμασιν ἀμέμπτως τε καὶ κατὰ φύσιν αὐτὰς διακειμένας , παρὰ φύσιν δ’ ἐχόντων ἢ μὴ γιγνομένας παντάπασιν , ἢ παρεμποδιζομένας γε πάντως . τρίτον δ’ ἐπὶ τούτοις ἐστὶ γένος τὸ τῶν ἐργαζομένων τὰς διαθέσεις αἰτίων · ὃν γὰρ ἡ διάθεσις ἔχει πρὸς τὴν ἐνέργειαν λόγον , τοῦτον ἕτερόν τι χρὴ πάντως ἔχειν πρὸς τὴν διάθεσιν , ἑνὶ μόνῳ διαλλάττον τῷ τὴν μὲν διάθεσιν ἅμα ταῖς ἐνεργείαις ὑπάρχειν καὶ μὴ δύνασθαί ποτε μήτε τὴν κατωρθωμένην ἐνέργειαν εἶναι χωρὶς τῆς τῶν σωμάτων κατὰ φύσιν διαθέσεως μήτε τὴν βεβλαμμένην ἄνευ τοῦ καὶ τὰ σώματα βεβλάφθαι . τὰ δ’ αἴτια τῆς διαθέσεως ταύτης τῆς ἐμποδιζούσης τὴν ἐνέργειαν δύναται μὲν καὶ μηκέτ’ εἶναι , δύναται δὲ καὶ νῦν ἔτι παραμένειν · ἕτερα δ’ οὖν πάντως ἐστὶ τῶν διαθέσεων αὐτῶν σοι , καὶ τοῦτο τρίτον εὕρηται γένος ἕτερον ἐνεργείας τε καὶ τῆς ἐργαζομένης αὐτὴν διαθέσεως . ἐπ’ αὐτῷ δ’ ἄλλο τέταρτον γένος διαθέσεως , ὅσα τοῖς σώμασιν ὑπάρχει κατὰ φύσιν τε καὶ παρὰ φύσιν ἔχουσι , μηδὲν μήτ’ ὠφελοῦντα μήτε βλάπτοντα τὰς ἐνεργείας · οἷον εἰ τύχοι τὸ χρῶμα τοῦ σώματος παντὸς ἢ μέλαν ἐκ λευκοῦ γιγνόμενον , ἐν ἡλίῳ διατριψάντων ἐπὶ πλέον , ἢ λευκὸν ἐκ μέλανος , ἐν σκιᾷ διαιτηθέντων , ἢ ἐρυθρὸν λουσαμένων , ἢ ὠχρὸν φοβηθέντων · οὔτε γὰρ ἐνέργεια τοῦτ’ ἔστιν οὔτε διάθεσις σώματος ἐνεργείας αἰτία , καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον οὐδ’ ἡ τὰς παρὰ φύσιν ἐργαζομένη διαθέσεις αἰτία , σύμπτωμα δ’ ἐστὶ συμβαῖνον ἐξ ἀνάγκης ἐπὶ ταῖς διαφόροις τῶν σωμάτων ἀλλοιώσεσιν , εἴτ’ οὖν κατὰ φύσιν , εἴτε καὶ παρὰ φύσιν ἔχοιεν . ἐπειδὴ τοίνυν ἤδη τέτταρα γένη διώρισται , κᾀν τῷ ταῦτα γινώσκειν ἢ μὴ τὸ καλῶς ἄρχεσθαι τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου δείξομεν ὑπάρχον , ἐξέστω λοιπὸν τῷ βουλομένῳ κατ’ αὐτῶν ἃς ἂν . ἐθέλῃ τίθεσθαι προσηγορίας · οἷον , εἰ βούλοιτο , τὴν μὲν παρὰ φύσιν τῶν σωμάτων διάθεσιν , ὅταν ἐνέργειάν τινα βλάπτῃ , νόσημα προσαγορευέτω , αὐτὴν δὲ τὴν βλάβην τῆς ἐνεργείας ἐξαίρετόν τι σύμπτωμα . νοσήματος ὅσα δ’ ἄλλως συμβέβηκεν , ὥσπερ τὰ χρώματα , καὶ ταῦτ’ , εἰ βούλοιτο , καλείτω συμπτώματα , διοριζέτω μέντοι τῆς βλάβης τῶν ἐνεργειῶν αὐτὰ , καὶ εἴπερ ἐκεῖνα ἐξαίρετα συμπτώματα νοσημάτων ὀνομάζει , ταῦτ’ οἰκεῖά τε καὶ ἴδια καλείτω , καί τινα πρὸς τούτοις , εἰ βούλοιτο , μήτ’ οἰκεῖα μήτ’ ἴδια , συμπίπτοντα δὲ κατά τινα τύχην · τέταρτον δ’ ἐπὶ τοῖσδε γένος τιθέσθω τὸ τῶν νοσωδῶν αἰτίων , καὶ τούτων τὰ μὲν ἐν αὐτῷ τοῦ ζώου ﻿ τῷ σώματι συνιστάμενα προηγούμενα καλείτω , τὰ δ’ ἔξωθεν προσπίπτοντα προκατάρχοντα . θέμενος δ’ οὕτως ἢ ἄλλως ὅπως ἂν ἐθέλῃ σαφῶς καὶ χρησίμως τοῖς ἀκούουσι , μηκέτι μετατιθέσθω , μηδ’ ἐξαλλαττέτω τὴν χρῆσιν , ἀλλ’ ἀεὶ φυλαττέτω παρ’ ὅλον τὸν λόγον , ἵνα καὶ μανθάνωμεν ἃ λέγει ῥᾳδίως , καὶ τὰς ἀντιλογίας καὶ τοὺς ἐλέγχους πρός τι σαφὲς . καὶ διωρισμένον ποιώμεθα . πῶς καὶ τίνα τρόπον ; ἐνδείξασθαι γὰρ ἔτι τοῦτ’ αὐτὸ χρὴ διὰ τοὺς ἀναισθήτους μεθοδικούς . ἔστω τινὰ λέγειν ὡς ἡ μὲν φλεγμονὴ διάθεσίς ἐστι παρὰ φύσιν , τὸ δ’ ἔργον τοῦ φλεγμαίνοντος μέρους τὸ βεβλαμμένον , οἰκεῖον ἐξαίρετον τοῦ πάθους σύμπτωμα , ποδῶν μὲν βάδισις , ὀφθαλμῶν δὲ ὄψις , ὤτων δ’ ἀκοή · τὸ δ’ ἔρευθος , εἰ τύχοι , καὶ ἡ τάσις , ἥ τ’ ἀντιτυπία καὶ ὁ παρὰ φύσιν ὄγκος · ὁ ταῖς φλεγμοναῖς ἑπόμενος , ἕτερόν τι γένος εἴτε συμπτωμάτων , εἴτε συμβεβηκότων , εἴθ’ ὅπως ἂν ἄλλως ἐθέλῃ τις ὀνομάζειν , ἀλλ’ οὖν ὅτι γε μὴ ταὐτὸ γένος ἐστὶ τῇ βλάβῃ τῶν ἐνεργειῶν , ἴστω τε καὶ διοριζέσθω σαφῶς · ἡ πληθώρα δ’ , εἰ τύχοι , τῆς φλεγμονῆς αἰτία προηγουμένη , καὶ ταύτης προκατάρχουσα τὸ πλῆθος τῶν ἐδεσμάτων . ὡς οὖν ἐγὼ καὶ παραδείγματα πεποίημαι σαφῆ τοῦ λόγου καὶ τέτταρα γένη διώρισμαι καὶ τὰς αἰτίας καὶ ἐννοίας αὐτῶν εἴρηκα , κατὰ τὸν αὐτὸν , οἶμαι , τρόπον ἐχρῆν ποιῆσαι τὸν Θεσσαλὸν ἐπὶ τοσούτοις τε καὶ τηλικούτοις ἀνδράσι καθ’ ὧν ἑαυτὸν ἀνεκήρυττε , μέλλοντα νεωτέραν αἵρεσιν συνίστασθαι · νυνὶ δ’ οὔτε αὐτὸς οὐδὲν εἶπε σαφὲς οὔτε τις τῶν ἀπ’ αὐτοῦ .
Lemmas: ὁ δέ ὁ ἄγνοια ἐπανορθόω ὁ μή γιγνώσκω ὅσος ὁ σύμπας εἰμί πρᾶγμα κατά ὁ ἐνίστημι λόγος ἀλλήλων παράκειμαι , νῦν ἐγώ πρόκειμαι . φαίνω γάρ εἷς μέν τις γένος εἰμί ὁ σῶμα αὐτός , ἕτερος δέ ὁ ὁ ἐνέργεια · καί ὁ μέν ὁ σῶμα ἡγέομαι τε καί ποιέω ὁ ἐνέργεια , ἕπομαι δέ ἐκεῖνος κατά φύσις μέν ἔχω ὁ σῶμα ἄμεμπτος τε καί κατά φύσις αὐτός διάκειμαι , παρά φύσις δέ ἔχω ἤ μή γίγνομαι παντάπασι , ἤ παρεμποδίζω γε πάντως . τρίτος δέ ἐπί οὗτος εἰμί γένος ὁ ὁ ἐργάζομαι ὁ διάθεσις αἴτιος · ὅς γάρ ὁ διάθεσις ἔχω πρός ὁ ἐνέργεια λόγος , οὗτος ἕτερος τις χρή πάντως ἔχω πρός ὁ διάθεσις , εἷς μόνος διαλλάσσω ὁ ὁ μέν διάθεσις ἅμα ὁ ἐνέργεια ὑπάρχω καί μή δύναμαι ποτέ μήτε ὁ κατορθόω ἐνέργεια εἰμί χωρίς ὁ ὁ σῶμα κατά φύσις διάθεσις μήτε ὁ βλάπτω ἄνευ ὁ καί ὁ σῶμα βλάπτω . ὁ δέ αἴτιος ὁ διάθεσις οὗτος ὁ ἐμποδίζω ὁ ἐνέργεια δύναμαι μέν καί μηκέτι εἰμί , δύναμαι δέ καί νῦν ἔτι παραμένω · ἕτερος δέ οὖν πάντως εἰμί ὁ διάθεσις αὐτός σύ , καί οὗτος τρίτος εὑρίσκω γένος ἕτερος ἐνέργεια τε καί ὁ ἐργάζομαι αὐτός διάθεσις . ἐπί αὐτός δέ ἄλλος τέταρτος γένος διάθεσις , ὅσος ὁ σῶμα ὑπάρχω κατά φύσις τε καί παρά φύσις ἔχω , μηδείς μήτε ὠφελέω μήτε βλάπτω ὁ ἐνέργεια · οἷον εἰ τυγχάνω ὁ χρῶμα ὁ σῶμα πᾶς ἤ μέλας ἐκ λευκός γίγνομαι , ἐν ἥλιος διατρίβω ἐπί πολύς , ἤ λευκός ἐκ μέλας , ἐν σκιά διαιτάω , ἤ ἐρυθρός λούω , ἤ ὠχρός φοβέω · οὔτε γάρ ἐνέργεια οὗτος εἰμί οὔτε διάθεσις σῶμα ἐνέργεια αἴτιος , καί πολύς δή μάλα οὐδέ ὁ ὁ παρά φύσις ἐργάζομαι διάθεσις αἴτιος , σύμπτωμα δέ εἰμί συμβαίνω ἐκ ἀνάγκη ἐπί ὁ διάφορος ὁ σῶμα ἀλλοίωσις , εἶτα οὖν κατά φύσις , εἴτε καί παρά φύσις ἔχω . ἐπειδή τοίνυν ἤδη τέσσαρες γένος διορίζω , ἐͅν ὁ οὗτος γιγνώσκω ἤ μή ὁ καλός ἄρχω ὁ θεραπευτικός μέθοδος δείκνυμι ὑπάρχω , ἔξεστι λοιπός ὁ βούλομαι κατά αὐτός ὅς ἄν . ἐθέλω τίθημι προσηγορία · οἷον , εἰ βούλομαι , ὁ μέν παρά φύσις ὁ σῶμα διάθεσις , ὅταν ἐνέργεια τις βλάπτω , νόσημα προσαγορεύω , αὐτός δέ ὁ βλάβη ὁ ἐνέργεια ἐξαιρετός τις σύμπτωμα . νόσημα ὅσος δέ ἄλλος συμβαίνω , ὥσπερ ὁ χρῶμα , καί οὗτος , εἰ βούλομαι , καλέω σύμπτωμα , διορίζω μέντοι ὁ βλάβη ὁ ἐνέργεια αὐτός , καί εἴπερ ἐκεῖνος ἐξαιρετός σύμπτωμα νόσημα ὀνομάζω , οὗτος οἰκεῖος τε καί ἴδιος καλέω , καί τις πρός οὗτος , εἰ βούλομαι , μήτε οἰκεῖος μήτε ἴδιος , συμπίπτω δέ κατά τις τύχη · τέταρτος δέ ἐπί ὅδε γένος τίθημι ὁ ὁ νοσώδης αἴτιος , καί οὗτος ὁ μέν ἐν αὐτός ὁ ζῷον ﻿ ὁ σῶμα συνιστάω προηγέομαι καλέω , ὁ δέ ἔξωθεν προσπίπτω προκατάρχομαι . τίθημι δέ οὕτως ἤ ἄλλος ὅπως ἄν ἐθέλω σαφής καί χρήσιμος ὁ ἀκούω , μηκέτι μετατίθημι , μηδέ ἐξαλλάσσω ὁ χρῆσις , ἀλλά ἀεί φυλάσσω παρά ὅλος ὁ λόγος , ἵνα καί μανθάνω ὅς λέγω ῥᾴδιος , καί ὁ ἀντιλογία καί ὁ ἔλεγχος πρός τις σαφής . καί διορίζω ποιέω . πῶς καί τίς τρόπος ; ἐνδείκνυμι γάρ ἔτι οὗτος αὐτός χρή διά ὁ ἀναίσθητος μεθοδικός . εἰμί τις λέγω ὡς ὁ μέν φλεγμονή διάθεσις εἰμί παρά φύσις , ὁ δέ ἔργον ὁ φλεγμαίνω μέρος ὁ βλάπτω , οἰκεῖος ἐξαιρετός ὁ πάθος σύμπτωμα , πούς μέν βάδισις , ὀφθαλμός δέ ὄψις , οὖς δέ ἀκοή · ὁ δέ ἔρευθος , εἰ τυγχάνω , καί ὁ τάσις , ὁ τε ἀντιτυπία καί ὁ παρά φύσις ὄγκος · ὁ ὁ φλεγμονή ἕπομαι , ἕτερος τις γένος εἴτε σύμπτωμα , εἴτε συμβαίνω , εἴτε ὅπως ἄν ἄλλος ἐθέλω τις ὀνομάζω , ἀλλά οὖν ὅτι γε μή αὐτός γένος εἰμί ὁ βλάβη ὁ ἐνέργεια , οἶδα τε καί διορίζω σαφής · ὁ πληθώρα δέ , εἰ τυγχάνω , ὁ φλεγμονή αἰτία προηγέομαι , καί οὗτος προκατάρχομαι ὁ πλῆθος ὁ ἔδεσμα . ὡς οὖν ἐγώ καί παράδειγμα ποιέω σαφής ὁ λόγος καί τέσσαρες γένος διορίζω καί ὁ αἰτία καί ἔννοια αὐτός λέγω , κατά ὁ αὐτός , οἴομαι , τρόπος χρή ποιέω ὁ Θεσσαλός ἐπί τοσοῦτος τε καί τηλικοῦτος ἀνήρ κατά ὅς ἑαυτοῦ ἀνακηρύσσω , μέλλω νέος αἵρεσις συνίστημι · νυνί δέ οὔτε αὐτός οὐδείς λέγω σαφής οὔτε τις ὁ ἀπό αὐτός .