galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 5.2
Ὅσον οὖν ὑπόλοιπον ἔτι τῆς τούτου τοῦ γένους θεραπείας ἐστὶν ἤδη λέγωμεν . ὀνομάζεται μὲν τὸ γένος τοῦτο πρὸς ἡμῶν ἕνεκα σαφοῦς διδασκαλίας ἑνώσεως λύσις , οὐδὲν διαφέρον εἰ καὶ συνεχείας εἴποιμεν . ἐγγίνεται δ’ οὐ μόνον τοῖς ὁμοιομερέσι τε καὶ ἁπλοῖς ὀνομαζομένοις μορίοις , ἀλλὰ καὶ τοῖς συνθέτοις τε καὶ ὀργανικοῖς . αἱ δὲ τῶν βοηθημάτων ἐνδείξεις ἕτεραι μὲν ἀπὸ τῶν ὁμοιομερῶν εἰσιν , ἕτεραι δὲ ἀπὸ τῶν ὀργανικῶν . ἀμφοτέρας μὲν οὖν οἱ τὴν Ἱπποκράτους μέθοδον ἀσπαζόμενοι γινώσκουσι , διότι καὶ ﻿ τὴν ἑκατέρων τῶν μορίων φύσιν ἐπίστανται · τὴν δ’ ἑτέραν ἐξ αὐτῶν μόνην τὴν ἀπὸ τῶν ὀργανικῶν οἱ περὶ τὸν Ἐρασίστρατόν τε καὶ Ἡρόφιλον . ὥστε κᾀν τοῖς ἐφεξῆς λόγοις ὅσα μὲν ἀπὸ τοῦ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ σώματος ἢ πάθους εἰς τὴν ἔνδειξιν λαμβάνεται , τούτων οὐδενὸς ἕξουσι μέθοδον οἱ περὶ τὸν Ἐρασίστρατόν τε καὶ Ἡρόφιλον ὅσα δὲ ἀπὸ τῆς διαπλάσεως , ἢ θέσεως , ἢ κυριότητος , ἢ εὐαισθησίας , ἢ τῶν ἐναντίων , οὐκ ἀγνοήσουσι . φανείη δ’ ἄν σοι σαφέστερον ὃ λέγω τῶν σωμάτων αὐτῶν προχειρισθέντων . ἐπεὶ τοίνυν ἔμπροσθεν ὑπὲρ τῶν ἐν σαρκώδεσι μέρεσι γινομένων ἑλκῶν ὁ πλεῖστός μοι λόγος ἐπεράνθη , νῦν δ’ ἤδη καιρὸς ὑπὲρ τῶν ἐν ἀρτηρίᾳ καὶ φλεβὶ καὶ νεύρῳ διελθεῖν , οὐδὲ περὶ τούτων ἁπλῶς , ἀλλὰ καὶ καθ’ ἕκαστον σπλάγχνον ἢ συλλήβδην εἰπεῖν ὀργανικὸν τοῦ ζώου μόριον . εἰ δέ τις ἀρτηρίαν ἢ φλέβα τρωθείη μεγάλην , αἱμοῤῥαγία τε λαύρως ἐπιπίπτει τοπαραυτίκα καὶ κολληθῆναι τῷ τοιούτῳ τραύματι χαλεπὸν μὲν κᾀν τῇ φλεβί · κατὰ δὲ τὴν ἀρτηρίαν οὐ χαλεπὸν μόνον , ἀλλὰ ἴσως καὶ ἀδύνατον , ὥς τινες ἀπεφήναντο τῶν ἰατρῶν . λεκτέον οὖν ὑπὲρ ἑκατέρων ἐν μέρει πρότερον μὲν τῶν αἱμοῤῥαγιῶν , δεύτερον δὲ τῶν συμφύσεων . ἐπεὶ δὲ καὶ κατὰ ἀναστόμωσίν τε καὶ τὴν καλουμένην διαπήδησιν αἱμοῥῥαγίαι γίνονται , διὰ τὴν κοινωνίαν τῶν ἰαμάτων οὐδὲν χεῖρον ἐν τῷδε μνημονεύειν αὐτῶν , εἰ καὶ δοκοῦσιν ἐξ ἑτέρου γένους εἶναι νοσημάτων . ἐκχεῖται τοίνυν αἷμα φλεβὸς καὶ ἀρτηρίας ἤτοι κατὰ τὸ πέρας ἀνεστομωμένων τῶν ἀγγείων , ἢ τοῦ χιτῶνος αὐτῶν διαιρεθέντος , ἢ ὡς ἄν τις εἴποι διηθούμενον , ἢ διιδρούμενον . ὁ μὲν οὖν χιτὼν διαιρεῖται τιτρωσκόμενός τε καὶ θλώμενος καὶ ῥηγνύμενος καὶ διαβιβρωσκόμενος . ἀναστόμωσις δὲ γίνεται διά τε ἀτονίαν ἀγγείου καὶ πλῆθος αἵματος ἀθρόως ῥεύσαντος ἐπὶ τὸ στόμιον αὐτοῦ καί τινα ποιότητα προσπίπτουσαν ἔξωθεν αὐτῷ δριμεῖαν . ἡ δὲ διαπήδησις ἀραιωθέντος μὲν τοῦ χιτῶνος , λεπτυνθέντος δὲ τοῦ αἵματος ἀποτελεῖται · γένοιτο δ’ ἄν ποτε καὶ δι’ ἀναστόμωσιν ἀγγείων μικρῶν . λεκτέον οὖν ὑπὲρ ἑκάστης διαθέσεως ἐν μέρει , καὶ πρώτης γε τῆς διαιρέσεως , ἣν ἐξ ἀναβρώσεως καὶ τρώσεως καὶ θλάσεως καὶ ῥήξεως ἔφαμεν γίγνεσθαι . τὰ μὲν δὴ τιτρώσκοντα τῶν αἰτίων ὀξέα τ’ ἐστὶ καὶ σύντομα , τὰ δὲ θλῶντα βαρέα τε καὶ σκληρὰ , τὰ δὲ ῥηγνύντα διὰ μέσης μὲν ἅπαντα τῆς τάσεως ῥήγνυσιν · ἔστι δὲ πλείω σφοδρότης ἐνεργείας καὶ πλῆθος χυμῶν , οὐ τὸ πρὸς τὴν δύναμιν , ἀλλ’ ὅταν ὑπὸ τῶν περιεχόντων μὴ στέγηται , καὶ κατάπτωσις ἐξ ὑψηλοῦ καί τι τῶν βαρέων καὶ σκληρῶν ἐμπεσόν . τὸ γὰρ τοιοῦτον ἐπειδὰν μὲν ἤτοι κενοῖς , ἢ ὀλιγίστην οὐσίαν περιέχουσιν ἀγγείοις ἐμπέσοι , θλάσιν ἐργάζεται , μετὰ τοῦ καὶ τὸ ἀντιστηρίζον ἔχειν σκληρόν · ἐπειδὰν δὲ πλῆρες ᾖ , φθάνει ῥηγνύειν πρὶν θλᾶσθαι , παραπλησίου τοῦ συμβαίνοντος ὄντος ὥσπερ εἰ καὶ πληρώσας ἀσκὸν ἢ κύστιν ἐπιῤῥίψαις λίθον , ἢ εἰ κατὰ τοῦ λίθου σφοδρῶς ἐπιῤῥίψαις τὸν ἀσκόν . ἔοικε δὲ μάλιστα τοῦτο τὸ γινόμενον ἐν ταῖς καταπτώσεσιν · ὃν γὰρ ἔχει λόγον ὡς πρὸς τὸν λίθον ὁ ἀσκὸς , τοῦτον ὡς πρὸς τοὔδαφος ὁ ἄνθρωπος . ὅσοι δὲ μέγιστον ἢ ὀξύτατον βοήσαντες ἔῤῥηξαν ἀγγεῖον ἐν πνεύμονι , διὰ συντονίαν ἐνεργείας ἔπαθον οὕτως · ὡσαύτως δ’ αὐτοῖς καὶ ὅσοι βαρὺν ὄγκον σώματος ἢ τοῖς ὤμοις ἀναθέσθαι προὐθυμήθησαν , ἢ ἄλλως πως ἐξᾶραι διὰ ταῖν χεροῖν . ἔτι δὲ μᾶλλον ὅσοι διὰ δρόμον ὠκὺν , ἢ πηδήσαντες μέγιστα , ἤ πως ἄλλως ἰσχυρῶς τείναντές τι μόριον · ἔστι γὰρ καὶ τοῦτο παραπλήσιόν ὡς εἰ καὶ σχοινίον , ἢ ἱμᾶντα διατείναις ἐπὶ πλεῖστον . ὅτι δὲ καὶ διὰ τὸ μὴ στέγειν τὸ περιεχόμενον ἐν αὐτοῖς αἷμα , καὶ μάλισθ’ ὅταν ᾖ πνευματικὸν , οὐκ ὀλίγα ῥήγνυται , δηλοῦσιν οἵ τε πίθοι πρὸς τοῦ γλεύκους ἀναῤῥηγνύμενοι καὶ ἄλλᾳ πολλὰ τῶν ἰσχυροτάτων σωμάτων .
Lemmas: ὅσος οὖν ὑπόλοιπος ἔτι ὁ οὗτος ὁ γένος θεραπεία εἰμί ἤδη λέγω . ὀνομάζω μέν ὁ γένος οὗτος πρός ἐγώ ἕνεκα σαφής διδασκαλία ἕνωσις λύσις , οὐδείς διαφέρω εἰ καί συνέχεια λέγω . ἐγγίγνομαι δέ οὐ μόνος ὁ ὁμοιομερής τε καί ἁπλόος ὀνομάζω μόριον , ἀλλά καί ὁ σύνθετος τε καί ὀργανικός . ὁ δέ ὁ βοήθημα ἔνδειξις ἕτερος μέν ἀπό ὁ ὁμοιομερής εἰμί , ἕτερος δέ ἀπό ὁ ὀργανικός . ἀμφότερος μέν οὖν ὁ ὁ Ἱπποκράτης μέθοδος ἀσπάζομαι γιγνώσκω , διότι καί ﻿ ὁ ἑκάτερος ὁ μόριον φύσις ἐπίσταμαι · ὁ δέ ἕτερος ἐκ αὐτός μόνος ὁ ἀπό ὁ ὀργανικός ὁ περί ὁ Ἐρασίστρατος τε καί Ἡρόφιλος . ὥστε εἰͅν ὁ ἐφεξῆς λόγος ὅσος μέν ἀπό ὁ θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός σῶμα ἤ πάθος εἰς ὁ ἔνδειξις λαμβάνω , οὗτος οὐδείς ἔχω μέθοδος ὁ περί ὁ Ἐρασίστρατος τε καί Ἡρόφιλος ὅσος δέ ἀπό ὁ διάπλασις , ἤ θέσις , ἤ κυριότης , ἤ εὐαισθησία , ἤ ὁ ἐναντίος , οὐ ἀγνοέω . φαίνω δέ ἄν σύ σαφής ὅς λέγω ὁ σῶμα αὐτός προχειρίζω . ἐπεί τοίνυν ἔμπροσθεν ὑπέρ ὁ ἐν σαρκώδης μέρος γίγνομαι ἕλκος ὁ πολύς ἐγώ λόγος ἐπιρραίνω , νῦν δέ ἤδη καιρός ὑπέρ ὁ ἐν ἀρτηρία καί φλέψ καί νεῦρον διέρχομαι , οὐδέ περί οὗτος ἁπλῶς , ἀλλά καί κατά ἕκαστος σπλάγχνον ἤ συλλήβδην λέγω ὀργανικός ὁ ζῷον μόριον . εἰ δέ τις ἀρτηρία ἤ φλέψ τιτρώσκω μέγας , αἱμορραγία τε λαῦρος ἐπιπίπτω τοπάλαι καί κολλάω ὁ τοιοῦτος τραῦμα χαλεπός μέν εἰͅν ὁ φλέψ · κατά δέ ὁ ἀρτηρία οὐ χαλεπός μόνος , ἀλλά ἴσως καί ἀδύνατος , ὡς τις ἀποφαίνω ὁ ἰατρός . λεκτέος οὖν ὑπέρ ἑκάτερος ἐν μέρος πρότερος μέν ὁ αἱμορραγία , δεύτερος δέ ὁ σύμφυσις . ἐπεί δέ καί κατά ἀναστόμωσις τε καί ὁ καλέω διαπήδησις αἱμορραγία γίγνομαι , διά ὁ κοινωνία ὁ ἴαμα οὐδείς κακός ἐν ὅδε μνημονεύω αὐτός , εἰ καί δοκέω ἐκ ἕτερος γένος εἰμί νόσημα . ἐκχέω τοίνυν αἷμα φλέψ καί ἀρτηρία ἤτοι κατά ὁ πέρας ἀναστομόω ὁ ἀγγεῖον , ἤ ὁ χιτών αὐτός διαιρέω , ἤ ὡς ἄν τις λέγω διηθέω , ἤ διιδρόω . ὁ μέν οὖν χιτών διαιρέω τιτρώσκω τε καί θλάω καί ῥήγνυμι καί διαβιβρώσκω . ἀναστόμωσις δέ γίγνομαι διά τε ἀτονία ἀγγεῖον καί πλῆθος αἷμα ἀθρόος ῥέω ἐπί ὁ στόμιον αὐτός καί τις ποιότης προσπίπτω ἔξωθεν αὐτός δριμύς . ὁ δέ διαπήδησις ἀραιόω μέν ὁ χιτών , λεπτύνω δέ ὁ αἷμα ἀποτελέω · γίγνομαι δέ ἄν ποτέ καί διά ἀναστόμωσις ἀγγεῖον μικρός . λεκτέος οὖν ὑπέρ ἕκαστος διάθεσις ἐν μέρος , καί πρῶτος γε ὁ διαίρεσις , ὅς ἐκ ἀνάβρωσις καί τρῶσις καί θλάσις καί ῥῆξις φημί γίγνομαι . ὁ μέν δή τιτρώσκω ὁ αἴτιος ὀξύς τε εἰμί καί σύντομος , ὁ δέ θλάω βαρύς τε καί σκληρός , ὁ δέ ῥήγνυμι διά μέσος μέν ἅπας ὁ τάσις ῥήγνυμι · εἰμί δέ πολύς σφοδρότης ἐνέργεια καί πλῆθος χυμός , οὐ ὁ πρός ὁ δύναμις , ἀλλά ὅταν ὑπό ὁ περιέχω μή στέγω , καί κατάπτωσις ἐκ ὑψηλός καί τις ὁ βαρύς καί σκληρός ἐμπίπτω . ὁ γάρ τοιοῦτος ἐπειδάν μέν ἤτοι κενός , ἤ ὀλίγιστος οὐσία περιέχω ἀγγεῖον ἐμπίπτω , θλάσις ἐργάζομαι , μετά ὁ καί ὁ ἀντιστηρίζω ἔχω σκληρός · ἐπειδάν δέ πλήρης εἰμί , φθάνω ῥήγνυμι πρίν θλάω , παραπλήσιος ὁ συμβαίνω εἰμί ὥσπερ εἰ καί πληρόω ἀσκός ἤ κύστις ἐπιρριπτέω λίθος , ἤ εἰ κατά ὁ λίθος σφοδρός ἐπιρριπτέω ὁ ἀσκός . ἔοικα δέ μάλα οὗτος ὁ γίγνομαι ἐν ὁ κατάπτωσις · ὅς γάρ ἔχω λόγος ὡς πρός ὁ λίθος ὁ ἀσκός , οὗτος ὡς πρός ἔδαφος ὁ ἄνθρωπος . ὅσος δέ μέγας ἤ ὀξύς βοάω ῥήγνυμι ἀγγεῖον ἐν πνεύμων , διά συντονία ἐνέργεια πάσχω οὕτως · ὡσαύτως δέ αὐτός καί ὅσος βαρύς ὄγκος σῶμα ἤ ὁ ὦμος ἀνατίθημι προθυμέομαι , ἤ ἄλλος πως ἐξαίρω διά ὁ χείρ . ἔτι δέ μάλα ὅσος διά δρόμος ὠκύς , ἤ πηδάω μέγας , ἤ πως ἄλλος ἰσχυρός τείνω τις μόριον · εἰμί γάρ καί οὗτος παραπλήσιος ὡς εἰ καί σχοινίον , ἤ ἱμάς διατείνω ἐπί πολύς . ὅτι δέ καί διά ὁ μή στέγω ὁ περιέχω ἐν αὐτός αἷμα , καί μάλα ὅταν εἰμί πνευματικός , οὐ ὀλίγος ῥήγνυμι , δηλόω ὁ τε πίθος πρός ὁ γλεῦκος ἀναρρήγνυμι καί ἄλλῃ πολύς ὁ ἰσχυρός σῶμα .