galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 4.2
Τῆς μὲν οὖν σαρκὸς αὐτῆς ἰάσῃ τὴν δυσκρασίαν , εἰ μὲν αὐχμώδης καὶ ξηρὰ φαίνοιτο , τέγγων εὐκράτῳ πολλάκις ὕδατι . καθ’ ἑκάστην δὲ χρῆσιν ὁ σκοπὸς ἔστω σοι τῆς καταντλήσεως , ὅταν πρῶτον εἰς ἔρευθός τε καὶ ὄγκον αἴρηται τὸ μόριον , ἀφίστασθαι τηνικαῦτα · διαφορήσεις γὰρ ὃ εἵλκυσας καταιονῶν ἐπιπλέον · ὥστ’ οὐδὲν ἔσταί σοι πλέον . ἀλλὰ καὶ τῶν φαρμάκων ἡ δύναμις ὑγροτέρα τις ἔστω τῆς ἔμπροσθεν ἐπὶ τῆς ὑγιοῦς σαρκὸς παρῃνημένης · εἰ δ’ ὑγροτέρα τοῦ κατὰ φύσιν ἡ σὰρξ φαίνοιτο , τὰ ἐναντία ποιητέον , ἐπιτείνοντα μὲν τῶν φαρμάκων τὴν δύναμιν ἐπὶ τὸ ξηρότερον , ὕδατι δὲ μηδ’ ὅλως χρώμενον · ἀλλ’ εἰ καὶ ἀποπλῦναι δέοι τὸ ἕλκος , οἶνος , ἢ ὀξύκρατον , ἢ ἀφέψημα πόας αὐστηρᾶς παρασκευαζέσθω . κατὰ ταὐτὰ δὲ τὴν μὲν θερμοτέραν τοῦ δέοντος σάρκα ψυκτέον , τὴν δὲ ψυχροτέραν θερμαντέον . ἔσται δὲ ἑκατέρα δήλη καὶ χροιᾷ καὶ ἁφῇ καὶ τῇ τοῦ κάμνοντος αἰσθήσει · ποτὲ μὲν γὰρ πυρώσεως ὁμολογοῦσιν αἰσθάνεσθαι , ποτὲ δ’ ἐπιδήλου τινὸς ψύξεως κατὰ τὸ μόριον · καὶ χαίρουσιν ἢ τοῖς ψυχροῖς φαρμάκοις ἢ τοῖς θερμοῖς · καὶ τοῖς μὲν ἐρύθημα λεπτὸν ἐπανθεῖ , τοῖς δὲ ἐπὶ τὸ λευκότερον ἡ χροιά . ταυτὶ μὲν οὖν οὐ τῆς παρούσης ἐστὶ πραγματείας διορίζειν · οὐ γὰρ διαγνωστικὴν μέθοδον , ἀλλὰ θεραπευτικὴν ἐνεστησάμεθα · τῇ δὲ ἀκολουθίᾳ πως τοῦ λόγου συνεξέδραμεν · αὖθις οὖν ἐπανέλθωμεν ἐφ’ ἅπερ ἐξ ἀρχῆς προὐθέμεθα . τῶν σὺν ὄγκῳ τινὶ παρὰ φύσιν ἡλκωμένων μορίων ἰᾶσθαι χρὴ πρότερον τὸν ὄγκον · ἥτις δὲ τῶν παρὰ φύσιν ἐστὶν ὄγκων ἁπάντων ἴασις ἐν τοῖς ἑξῆς εἰρήσεται · νυνὶ δ’ ὅσον ἐξ αὐτῶν συνῆπται τῆ τῶν ἑλκῶν θεραπείᾳ ῥητέον . ἐπειδὰν τὰ χείλη μόνα τῶν ἑλκῶν ἐπὶ πλέον ἀχροίας ἢ σκληρότητος ἥκοι , περιτέμνειν αὐτὰ χρὴ μέχρι τῆς ὑγιοῦς σαρκός · ἐπειδὰν δὲ καὶ μέχρι πλέονος ἡ διάθεσις ἐκτείνηται , σκέψις ἐνταῦθα γίνεται πότερα περικοπτέον ἅπαν τὸ παρὰ φύσιν ἐστὶν , ἢ θεραπευτέον ἐν χρόνῳ . καὶ δῆλον ὡς καὶ τῇ τοῦ κάμνοντος εἰς τοῦτο προσχρῆσθαι δεῖ προθυμίᾳ · τινὲς μὲν γὰρ ἐν χρόνῳ πλείονι θεραπεύεσθαι βούλονται χωρὶς τομῆς · ἔνιοι δὲ πᾶν ὁτιοῦν ὑπομένειν εἰσὶν ἕτοιμοι τοῦ θᾶττον ὑγιᾶναι χάριν . οὕτω δὲ κᾀπὶ τῶν ἐπιῤῥεόντων τοῖς ἡλκωμένοις μέρεσι μοχθηρῶν χυμῶν ἡ μὲν ὡς ἡλκωμένων ἴασις ἐν τῷδε λελέξεται , ἡ δ’ ὡς κακοχυμίας ἢ πλήθους ἐν τοῖς ἰδίοις ἐκείνων λογισμοῖς . ὅταν οὖν ὀλίγῳ τε πλείω καὶ μὴ πολλῷ φαυλότερος ᾖ τοῦ κατὰ φύσιν ὁ ἐπιῤῥέων τοῖς ἡλκωμένοις χυμὸς , ἀποτρέπειν αὐτὸν καὶ ἀναστέλλειν προσήκει , στύφοντά τε καὶ ψύχοντα τὰ πρὸ τῶν ἡλκωμένων χωρία . χρὴ δὲ καὶ τὴν ἐπίδεσιν ἄρχεσθαι μὲν ἀπὸ τοῦ πεπονθότος , ἐπινέμεσθαι δὲ ἐπὶ τὸ ὑγιὲς , ὡς ἐν τοῖς κατάγμασιν ἐκέλευσεν ὁ Ἱπποκράτης . ἀλλὰ καὶ τὰ τοῖς ἕλκεσιν αὐτοῖς προσαγόμενα φάρμακα ξηραντικώτερα τῶν τοῖς ἁπλοῖς ἕλκεσι προσαγομένων ὑπαρχέτω . μὴ δυναμένης δὲ ὑπὸ φαρμάκων κρατηθῆναι τῆς ἐπιῤῥοῆς , τὴν αἰτίαν αὐτῆς ἐπισκεψάμενον , ἐκείνην ἐκκόπτειν πρότερον . εἰ μὲν οὖν δι’ ἀτονίαν τινὰ τοῦ δεχομένου τὸ ῥεῦμα μορίου τοῦτο συμβαίνει , ταύτην ἰατέον · εἴη δ’ ἂν ἔτι τοῦτο τῶν ἡλκωμένων μορίων οἰκεία τις ἴασις · εἰ δὲ διὰ πλῆθος ἢ κακοχυμίαν ἤτοι παντὸς τοῦ σώματος ἤ τινος τῶν ὑπαρκειμένων μορίων , ἐκεῖνα πρότερον ἐπανορθωτέον . ἡ μὲν οὖν ἀτονία τοῦ μέρους , δι’ ἣν ἐπ’ αὐτὸ πλείους τοῦ δέοντος ἀφικνοῦνται χυμοὶ , πάντως μὲν ἐπὶ δυσκρασίᾳ γίνεται , οὐ μὴν ἁπάσῃ γε ἕπεται ἀτονία δυσκρασίᾳ · καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις μὲν αὐτὸ τοῦτο μόνον ἡ ἡλκωμένη σὰρξ δύσκρατός ἐστιν , οὐ μὴν καὶ ἄτονος · ἐνίοτε δ’ ἄμφω , δύσκρατός τε ἅμα καὶ ἄῥῥωστος · αἱ γὰρ ἐπιπλέον ἐκτροπαὶ τῆς δυσκρασίας ἀτονίας εἰσὶν αἰτίαι τοῖς πεπονθόσιν . ἰατέον δὲ ταύτας , ὡς καὶ πρόσθεν εἴρηται , τὰς μὲν θερμὰς ψύχοντα , τὰς δὲ ξηρὰς ὑγραίνοντα , καὶ τὰς μὲν ψυχρὰς θερμαίνοντα , τὰς δὲ ὑγρὰς ξηραίνοντα · καὶ δὴ καὶ κατὰ συζυγίαν εἰ ψυχρότερός τε ἅμα καὶ ὑγρότερος ὁ τόπος εἴη , θερμαίνοντά τε καὶ ξηραίνοντα · κᾀπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως , ἀεὶ ταῖς κρατούσαις ποιότησι τὰς ἐναντίας προσάγοντα . λογισμὸς δὲ τούτου τοιόσδε τὸ κατωρθωμένον ἅπαν οὐκ ἐν ζώοις μόνον ἢ φυτοῖς , ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι σύμμετρόν τί ἐστι καὶ μέσον ἁπάντων τῶν διημαρτημένων · ὅτου γὰρ ἂν μήτ’ ἀφελεῖν ἔστιν μήτε προσθεῖναι μηδὲν ἢ μόριον ἢ ποιότητα πάντῃ τοῦτ’ ἀμέμπτως ἔχει · τὸ δ’ ἀφαιρέσεως τινὸς ἢ προσθήκης χρῇζον ἐκπέπτωκε μὲν ἤδη τῆς ἀρίστης κατασκευῆς , ἐπανελθεῖν δ’ αὐτὴν ἑτέρως ἀμήχανον αὐτῷ χωρὶς τοῦ τὸ μὲν περιττὸν ἀφελεῖν , τὸ δὲ ἐλλεῖπον προσθεῖναι . περὶ μὲν δὴ τῶν μορίοις τισὶν ἐλλειπόντων ἢ πλεοναζόντων ἕτερος λόγος · ἐν οἷς δὲ ἐπικρατεῖ τις ποιότης , εὐθὺς μὲν ἐνταῦθα νενικῆσθαι τὴν ἐναντίαν ἀναγκαῖον , εὐθὺς δὲ καὶ τὴν ἐπανόρθωσιν ἐκ τῆς τέως κεκρατημένης , αὖθις ἀντεισαγομένης ἀνάγκη γίνεσθαι . ψύχων γὰρ τὸ τεθερμασμένον ἅμα μὲν ἀντεισάξεις τὸ λοιπὸν , ἅμα δὲ καὶ καθαρεῖς τὸ πλεονάζον . ὥστε ἀνάγκη πᾶσα τῶν κατὰ δυσκρασίαν τινὰ τοῦ κατὰ φύσιν ἐξεστηκότων τὴν ἴασιν γίνεσθαι διὰ τῶν ἐναντίων τῇ δυνάμει · οὕτω μὲν ἡ δι’ ἀτονίαν ὑπὸ ῥεύματος ἐνοχλουμένη σὰρξ , ἤ τι μόριον ἕτερον σαρκῶδες · ἐπειδὰν τὴν τῆς δυσκρασίας πρότερον ἰαθῇ διάθεσιν , ἐφεξῆς δηλονότι καὶ τὴν τῆς ἑλκώσεως ἰαθήσεται , οὐκ ἄλλως μὲν νῦν θεραπευθεῖσα τὴν δυσκρασίαν , ἄλλως δ’ εἰ χωρὶς ἕλκους ἐπεπόνθει . ᾧ καὶ δῆλον ὡς οὐχ ἕλκους ἐστὶν , ἀλλὰ δυσκρασίας ἴδιος ἡ τοιαύτη πᾶσα θεραπεία . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον , εἰ δι’ ἕτερόν τι μόριον ἢ καὶ τὸ σύμπαν σῶμα πληθωρικὸν ἢ κακόχυμον ὑπάρχον ἐπιῤῥέον τι τοῖς ἡλκωμένοις μέρεσι μοχθηρὸν ἰάσασθαι χρὴ πρότερον ἢ τὸ τοῦ ῥεύματος αἴτιον ἢ καὶ τὸ σύμπαν σῶμα . κατὰ τοῦτ’ οὖν καὶ κιρσοὺς πολλάκις ὑπερκειμένους τῶν ἡλκωμένων μορίων ἰασώμεθα πρότερον , ἵν’ ἐφεξῆς ἰασώμεθα τὸ ἕλκος , καὶ τῶν σπληνωδῶν τὸν σπλῆνα καὶ τῶν ἄλλό τι μόριον ἐπίσημον πεπονθότων ἐκεῖνο πρότερον ἐκθεραπεύσαντες , οὕτως ἐπὶ τὴν τῶν ἑλκῶν ἴασιν ἀφικόμεθα . ἀλλ’ οὐδεμία τῶν ἰάσεων τούτων αὐτοῦ τοῦ ἕλκους ἐστὶν , ἀλλά τινος ἑτέρας διαθέσεως ἤτοι γεννώσης ἢ αὐξανούσης τὸ ἕλκος .
Lemmas: ὁ μέν οὖν σάρξ αὐτός ἰάομαι ὁ δυσκρασία , εἰ μέν αὐχμώδης καί ξηρός φαίνω , τέγγω εὔκρατος πολλάκις ὕδωρ . κατά ἕκαστος δέ χρῆσις ὁ σκοπός εἰμί σύ ὁ κατάντλησις , ὅταν πρῶτος εἰς ἔρευθος τε καί ὄγκος ἀείρω ὁ μόριον , ἀφίστημι τηνικαῦτα · διαφορέω γάρ ὅς ἕλκω καταιονάω ἐπιπολύ · ὥστε οὐδείς εἰμί σύ πολύς . ἀλλά καί ὁ φάρμακον ὁ δύναμις ὑγρός τις εἰμί ὁ ἔμπροσθεν ἐπί ὁ ὑγιής σάρξ παραινέω · εἰ δέ ὑγρός ὁ κατά φύσις ὁ σάρξ φαίνω , ὁ ἐναντίος ποιέω , ἐπιτείνω μέν ὁ φάρμακον ὁ δύναμις ἐπί ὁ ξηρός , ὕδωρ δέ μηδέ ὅλος χράω · ἀλλά εἰ καί ἀποπλύνω δέω ὁ ἕλκος , οἶνος , ἤ ὀξύκρατον , ἤ ἀφέψημα πόα αὐστηρός παρασκευάζω . κατά αὐτός δέ ὁ μέν θερμός ὁ δέω σάρξ ψυκτέον , ὁ δέ ψυχρός θερμαντέον . εἰμί δέ ἑκάτερος δῆλος καί χροιά καί ἁφή καί ὁ ὁ κάμνω αἴσθησις · ποτέ μέν γάρ πύρωσις ὁμολογέω αἰσθάνομαι , ποτέ δέ ἐπίδηλος τις ψῦξις κατά ὁ μόριον · καί χαίρω ἤ ὁ ψυχρός φάρμακον ἤ ὁ θερμός · καί ὁ μέν ἐρύθημα λεπτός ἐπανθέω , ὁ δέ ἐπί ὁ λευκός ὁ χροιά . οὗτος μέν οὖν οὐ ὁ πάρειμι εἰμί πραγματεία διορίζω · οὐ γάρ διαγνωστικός μέθοδος , ἀλλά θεραπευτικός ἐνίστημι · ὁ δέ ἀκολουθία πως ὁ λόγος συνεκτρέχω · αὖθις οὖν ἐπανέρχομαι ἐπί ὅς ἐκ ἀρχή προτίθημι . ὁ σύν ὄγκος τις παρά φύσις ἑλκόω μόριον ἰάομαι χρή πρότερος ὁ ὄγκος · ὅστις δέ ὁ παρά φύσις εἰμί ὄγκος ἅπας ἴασις ἐν ὁ ἑξῆς λέγω · νυνί δέ ὅσος ἐκ αὐτός συνάπτω ὁ ὁ ἕλκος θεραπεία λέγω . ἐπειδάν ὁ χεῖλος μόνος ὁ ἕλκος ἐπί πολύς ἄχροια ἤ σκληρότης ἥκω , περιτέμνω αὐτός χρή μέχρι ὁ ὑγιής σάρξ · ἐπειδάν δέ καί μέχρι πολύς ὁ διάθεσις ἐκτείνω , σκέψις ἐνταῦθα γίγνομαι πότερος περικόπτω ἅπας ὁ παρά φύσις εἰμί , ἤ θεραπεύω ἐν χρόνος . καί δῆλος ὡς καί ὁ ὁ κάμνω εἰς οὗτος προσχράομαι δέω προθυμία · τις μέν γάρ ἐν χρόνος πολύς θεραπεύω βούλομαι χωρίς τομή · ἔνιοι δέ πᾶς ὁστισοῦν ὑπομένω εἰμί ἑτοῖμος ὁ ταχύς ὑγιαίνω χάριν . οὕτως δέ εἰͅπί ὁ ἐπιρρέω ὁ ἑλκόω μέρος μοχθηρός χυμός ὁ μέν ὡς ἑλκόω ἴασις ἐν ὅδε λέγω , ὁ δέ ὡς κακοχυμία ἤ πλῆθος ἐν ὁ ἴδιος ἐκεῖνος λογισμός . ὅταν οὖν ὀλίγος τε πολύς καί μή πολύς φαῦλος εἰμί ὁ κατά φύσις ὁ ἐπιρρέω ὁ ἑλκόω χυμός , ἀποτρέπω αὐτός καί ἀναστέλλω προσήκω , στύφω τε καί ψύχω ὁ πρό ὁ ἑλκόω χωρίον . χρή δέ καί ὁ ἐπίδεσις ἄρχω μέν ἀπό ὁ πάσχω , ἐπινέμω δέ ἐπί ὁ ὑγιής , ὡς ἐν ὁ κάταγμα κελεύω ὁ Ἱπποκράτης . ἀλλά καί ὁ ὁ ἕλκος αὐτός προσάγω φάρμακον ξηραντικός ὁ ὁ ἁπλός ἕλκος προσάγω ὑπάρχω . μή δύναμαι δέ ὑπό φάρμακον κρατέω ὁ ἐπιρροή , ὁ αἰτία αὐτός ἐπισκοπέω , ἐκεῖνος ἐκκόπτω πρότερος . εἰ μέν οὖν διά ἀτονία τις ὁ δέχομαι ὁ ῥεῦμα μόριον οὗτος συμβαίνω , οὗτος ἰατέον · εἰμί δέ ἄν ἔτι οὗτος ὁ ἑλκόω μόριον οἰκεῖος τις ἴασις · εἰ δέ διά πλῆθος ἤ κακοχυμία ἤτοι πᾶς ὁ σῶμα ἤ τις ὁ ὑπάρκειμαι μόριον , ἐκεῖνος πρότερος ἐπανορθωτέος . ὁ μέν οὖν ἀτονία ὁ μέρος , διά ὅς ἐπί αὐτός πολύς ὁ δέω ἀφικνέομαι χυμός , πάντως μέν ἐπί δυσκρασία γίγνομαι , οὐ μήν ἅπας γε ἕπομαι ἀτονία δυσκρασία · καί διά οὗτος πολλάκις μέν αὐτός οὗτος μόνος ὁ ἑλκόω σάρξ δύσκρατος εἰμί , οὐ μήν καί ἄτονος · ἐνίοτε δέ ἄμφω , δύσκρατος τε ἅμα καί ἄρρωστος · ὁ γάρ ἐπιπολύ ἐκτροπή ὁ δυσκρασία ἀτονία εἰμί αἰτία ὁ πάσχω . ἰατέον δέ οὗτος , ὡς καί πρόσθεν λέγω , ὁ μέν θερμός ψύχω , ὁ δέ ξηρός ὑγραίνω , καί ὁ μέν ψυχρός θερμαίνω , ὁ δέ ὑγρός ξηραίνω · καί δή καί κατά συζυγία εἰ ψυχρός τε ἅμα καί ὑγρός ὁ τόπος εἰμί , θερμαίνω τε καί ξηραίνω · εἰͅπί ὁ ἄλλος ὡσαύτως , ἀεί ὁ κρατέω ποιότης ὁ ἐναντίος προσάγω . λογισμός δέ οὗτος τοιόσδε ὁ κατορθόω ἅπας οὐ ἐν ζῷον μόνος ἤ φυτόν , ἀλλά καί ὁ ἄλλος ἅπας σύμμετρος τις εἰμί καί μέσος ἅπας ὁ διαμαρτάνω · ὅστις γάρ ἄν μήτε ἀφαιρέω εἰμί μήτε προστίθημι μηδείς ἤ μόριον ἤ ποιότης πάντῃ οὗτος ἄμεμπτος ἔχω · ὁ δέ ἀφαίρεσις τις ἤ προσθήκη χρῄζω ἐκπίπτω μέν ἤδη ὁ ἀγαθός κατασκευή , ἐπανέρχομαι δέ αὐτός ἕτερος ἀμήχανος αὐτός χωρίς ὁ ὁ μέν περισσός ἀφαιρέω , ὁ δέ ἐλλείπω προστίθημι . περί μέν δή ὁ μόριον τις ἐλλείπω ἤ πλεονάζω ἕτερος λόγος · ἐν ὅς δέ ἐπικρατέω τις ποιότης , εὐθύς μέν ἐνταῦθα νικάω ὁ ἐναντίος ἀναγκαῖος , εὐθύς δέ καί ὁ ἐπανόρθωσις ἐκ ὁ τέως κρατέω , αὖθις ἀντεισάγω ἀνάγκη γίγνομαι . ψύχω γάρ ὁ θερμαίνω ἅμα μέν ἀντεισάγω ὁ λοιπός , ἅμα δέ καί καθαίρω ὁ πλεονάζω . ὥστε ἀνάγκη πᾶς ὁ κατά δυσκρασία τις ὁ κατά φύσις ἐξίστημι ὁ ἴασις γίγνομαι διά ὁ ἐναντίος ὁ δύναμις · οὕτως μέν ὁ διά ἀτονία ὑπό ῥεῦμα ἐνοχλέω σάρξ , ἤ τις μόριον ἕτερος σαρκώδης · ἐπειδάν ὁ ὁ δυσκρασία πρότερος ἰάομαι διάθεσις , ἐφεξῆς δηλονότι καί ὁ ὁ ἕλκωσις ἰάομαι , οὐ ἄλλος μέν νῦν θεραπεύω ὁ δυσκρασία , ἄλλος δέ εἰ χωρίς ἕλκος πάσχω . ὅς καί δῆλος ὡς οὐ ἕλκος εἰμί , ἀλλά δυσκρασία ἴδιος ὁ τοιοῦτος πᾶς θεραπεία . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος , εἰ διά ἕτερος τις μόριον ἤ καί ὁ σύμπας σῶμα πληθωρικός ἤ κακόχυμος ὑπάρχω ἐπιρρέω τις ὁ ἑλκόω μέρος μοχθηρός ἰάομαι χρή πρότερος ἤ ὁ ὁ ῥεῦμα αἴτιος ἤ καί ὁ σύμπας σῶμα . κατά οὗτος οὖν καί κιρσός πολλάκις ὑπέρκειμαι ὁ ἑλκόω μόριον ἰάομαι πρότερος , ἵνα ἐφεξῆς ἰάομαι ὁ ἕλκος , καί ὁ σπληνώδης ὁ σπλήν καί ὁ ἄλλος τις μόριον ἐπίσημος πάσχω ἐκεῖνος πρότερος ἐκθεραπεύω , οὕτως ἐπί ὁ ὁ ἕλκος ἴασις ἀφικνέομαι . ἀλλά οὐδείς ὁ ἴασις οὗτος αὐτός ὁ ἕλκος εἰμί , ἀλλά τις ἕτερος διάθεσις ἤτοι γεννάω ἤ αὐξάνω ὁ ἕλκος .