galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 9.16
Ἐλέγετο γοῦν ἔμπροσθεν ἐπὶ τῆς τοῦ ψυχροῦ δόσεως ἕν τι καὶ τοῦτο ἐπισκεπτέον εἶναι , μή τι τῶν μορίων φύσει ψυχρὸν ὂν ἐκ τῆς πόσεως αὐτοῦ βλαβείη μεγάλως . ἆρ’ οὖν ἐγχωρεῖ τὴν κρᾶσιν ἑκάστου τῶν μορίων ἐπὶ τοῦ κάμνοντος ἀνθρώπου , χωρὶς ὧν εἴπομεν σημείων ἐν ταῖς περὶ τούτων πραγματείαις ἐξευρεῖν ; ἐκεῖνοι μὲν οὖν οὔτε ζητοῦσιν οὔτε ἴσασιν , ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν παροιμίαν ἑνὶ καλόποδι πάντας ὑποδέουσιν . ἡμεῖς δὴ ζητήσαντες εὕρομεν ὅτι διὰ πολλῶν καὶ δυσκόλων γνωσθῆναι γνωρισμάτων ἑκάστου τῶν μορίων ἡ κρᾶσις εὑρίσκεται , στοχαστικῶς μᾶλλον ἢ ἐπιστημονικῶς . ἐὰν τοίνυν φανῇ τι γνωρισμάτων πολλῶν τε καὶ μακρῶν ἀκριβέστερον ἓν , οὐκ ἂν ἀποῤῥίψαντες ἐκεῖνα τοῦτο ἀντὶ πάντων ἑλοίμεθα ; πᾶς , οἶμαι , νοῦν ἔχων ὁμολογήσει . καὶ μὴν οὐδ’ ἐγγύς ἐστι τῇ πίστει τὰ γνωρίσματα τῶν κράσεων ἅπαντα συνελθόντα πρὸς τὴν ἐκ τοῦ ἔθους ἔνδειξιν . εἰ γὰρ ὑγιαίνων τις ἔπινεν ἀεὶ ψυχρὸν , οὔθ’ ἧπαρ οὔτε κύστιν οὔτε κοιλίαν οὔτ’ ἄλλο τι τῶν τοιούτων βλαπτόμενος , εὔδηλον ὡς ἰσχυρά τ’ ἐστὶν ἅπαντα ταῦτα καὶ οὐδ’ ἂν νῦν ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ βλαβείη . μὴ τοίνυν μικρόν τινα καὶ φαῦλον σκοπὸν εἰς βοηθημάτων εὕρεσιν ὑπολαμβάνωμεν εἶναι τὸ ἔθος , ὥσπερ οὐδ’ εἰς ὑγείας φυλακήν . οὐδεὶς γὰρ ἀνθρώπων οὕτως ἐστὶν ἔμπληκτος ὡς μεγάλως βλαπτόμενος ὑπὸ τῆς τοῦ ψυχροῦ πόσεως εἰς πολυχρόνιον ἔθος ἀγαγεῖν τὴν χρῆσιν · ἐν γὰρ τῷ μεταξὺ βλαβεὶς ἐναργῶς ὑπ’ αὐτοῦ καὶ νοσήσας ἀποστήσεται πάντως . ὥσπερ οὖν ἄλλα πολλὰ παρὰ τὰς κοινὰς ἐννοίας ἐνίοις ἐῤῥέθη τῶν ἰατρῶν , οὕτω καὶ τὸ μηδεμίαν εὕρεσιν ἢ διαίτης ὑγιεινῆς ἢ θεραπείας νοσούντων ἐξ ἔθους γίγνεσθαι . φαίνεται γὰρ οὐχ ὥσπερ ἄλλ’ ἄττα σμικρὰν καὶ φαύλην ἔχον τὴν δύναμιν , ἀλλὰ μεγίστην τε καὶ κυριωτάτην , ὡς ἂν ἐνδεικνύμενον ἑκάστου τῶν σωμάτων τὴν φύσιν . ἡμεῖς μὲν οὖν ἐξ αὐτοῦ μεθόδῳ προερχόμενοι , τὴν διάθεσιν τῶν μορίων εὑρίσκεσθαί φαμεν , εἶτ’ ἐξ ἐκείνης αὖθις ἐπὶ τὴν ἔνδειξιν ἔρχεσθαι τῶν ποιητέων . ὁ δ’ ἐμπειρικὸς ὑπερβαίνειν φησὶ τὴν ζήτησιν τῆς φύσεως , ἐφ’ ὃ γὰρ ἂν ὑπ’ αὐτῆς ἤχθη , τοῦτο ἔχειν ἤδη γνῶσιν τοῦ μὴ βλάπτεσθαι τὸ τοῦ κάμνοντος σῶμα πόσει ψυχροῦ , τοῦτο δ’ εἶναι τὸ ἐξ ἀρχῆς ἡμῖν προκείμενον οὐ τῷ γνῶναι τὴν φύσιν . εἶτ’ , οἶμαι , προσηκόντως ἡμᾶς μὲν ὡς μακρὰν ὁδὸν εἰκῆ περιερχομένους ἐπισκώψειεν · τοῖς δ’ ὅλως ἄχρηστον εἶναι λέγουσι τὸ ἔθος , ὡς μηδὲ τὸν κοινὸν νοῦν ἔχουσιν , εἰκότως μέμψαιτο . τί ποτ’ οὖν φήσεις πρὸς αὐτοὺς ἐροῦμεν ἡμεῖς οἱ μεθόδῳ τὴν τέχνην συνιστάμενοι ; τί δ’ ἄλλο γε ἢ ὅτι τἀληθῆ λέγουσιν ἐπὶ τῶν οὕτως ἐναργῆ τὴν ὠφέλειαν ἢ βλάβην ἐχόντων ἐθῶν ; ἴσασι γὰρ ἅπαντες αὐτὰ καὶ πρὸ τῆς μεθόδου . τῶν δ’ ἄλλων ἐθῶν ἔνια τῶν κατὰ βραχὺ μεγάλην ἀθροιζόντων τὴν βλάβην οὐκέθ’ οἶόν τ’ ἐστὶ δι’ ἐμπειρίας ἐξευρεῖν · εἴρηται δὲ περὶ τῶν τοιούτων ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς ὑγιεινοῖς . ὅθεν εἰ κᾀν τῇ τοῦ ψυχροῦ δόσει χωρὶς τῆς μεθόδου τὸ ἔθος ἱκανὸν , οὐδ’ ἡμεῖς δήπου τὴν ἐμπειρίαν ἐκφεύγομεν , ἀλλ’ ὅσα περ ἐκεῖνοι πάντα ἐξ αὐτῆς ὠφελούμενοι προστίθεμεν ἔξωθεν , οἵ γε προστιθέναι δυνάμενοι , τὴν ἐκ τῆς τῶν πραγμάτων φύσεως ἔνδειξιν . ἐν δὲ τῷ παρόντι λόγῳ τὴν ἀκολουθίαν τῆς μεθόδου φυλάττοντες ὁμολογοῦμεν ὁδῷ μακροτέρᾳ ταὐτὸν εὑρίσκειν , ὃ διὰ βραχυτέρας ἐνῆν ἐξευρεῖν ἀναλογισμοῦ χωρίς . ἑωρακότες γὰρ , οἶμαι , πολλάκις ἤδη πολλοὺς τῶν καυσουμένων ἐν πυρετοῖς , ὅταν ἤδη μετρίως ὦσιν οἱ χυμοὶ πεπεμμένοι , παραχρῆμα λύσαντας ἤδη τὸν πυρετὸν ἐπὶ τῇ πόσει τοῦ ψυχροῦ , κᾂν ἀήθεις ὦσιν αὐτοῦ , πολὺ δήπου μᾶλλον ἐλπίσομεν ἐπὶ τῶν εἰθισμένων ἄνευ πάσης βλάβης ἔσεσθαι τὴν ὠφέλειαν . ἔχεις οὖν ἤδη καὶ τὸν περὶ τῶν ἐθῶν λόγον , εἰ καὶ κατὰ τὸ πάρεργον , ἀλλ’ ἱκανῶς διωρισμένον . ἓν γάρ τι καὶ τοῦτό ἐστι τῶν ἐνδεικνυμένων τὰς ἰάσεις διὰ μέσης τῆς τοῦ νοσήματος φύσεως , ὥσπερ γε καὶ ἡ ἡλικία . καὶ γὰρ καὶ αὕτη διὰ μέσης τῆς κράσεως ἔχει τὴν ἔνδειξιν , οἷον ἡ τῶν παιδίων ὑγρὰν καὶ θερμὴν ἔχουσα τὴν κρᾶσιν ἑτοίμως διαφορεῖται .
Lemmas: λέγω γοῦν ἔμπροσθεν ἐπί ὁ ὁ ψυχρός δόσις εἷς τις καί οὗτος ἐπισκοπέω εἰμί , μή τις ὁ μόριον φύσις ψυχρός εἰμί ἐκ ὁ πόσις αὐτός βλάπτω μέγας . ἆρα οὖν ἐγχωρέω ὁ κρᾶσις ἕκαστος ὁ μόριον ἐπί ὁ κάμνω ἄνθρωπος , χωρίς ὅς λέγω σημεῖον ἐν ὁ περί οὗτος πραγματεία ἐξευρίσκω ; ἐκεῖνος μέν οὖν οὔτε ζητέω οὔτε οἶδα , ἀλλά καί κατά ὁ παροιμία εἷς καλόπους πᾶς ὑποδέω . ἐγώ δή ζητέω εὑρίσκω ὅτι διά πολύς καί δύσκολος γιγνώσκω γνώρισμα ἕκαστος ὁ μόριον ὁ κρᾶσις εὑρίσκω , στοχαστικός μάλα ἤ ἐπιστημονικός . ἐάν τοίνυν φαίνω τις γνώρισμα πολύς τε καί μακρός ἀκριβής εἷς , οὐ ἄν ἀπορρίπτω ἐκεῖνος οὗτος ἀντί πᾶς αἱρέω ; πᾶς , οἴομαι , νόος ἔχω ὁμολογέω . καί μήν οὐδέ ἐγγύς εἰμί ὁ πίστις ὁ γνώρισμα ὁ κρᾶσις ἅπας συνέρχομαι πρός ὁ ἐκ ὁ ἔθος ἔνδειξις . εἰ γάρ ὑγιαίνω τις πίνω ἀεί ψυχρός , οὔτε ἧπαρ οὔτε κύστις οὔτε κοιλία οὔτε ἄλλος τις ὁ τοιοῦτος βλάπτω , εὔδηλος ὡς ἰσχυρός τε εἰμί ἅπας οὗτος καί οὐδέ ἄν νῦν ὑπό ὁ ψυχρός βλάπτω . μή τοίνυν μικρός τις καί φαῦλος σκοπός εἰς βοήθημα εὕρεσις ὑπολαμβάνω εἰμί ὁ ἔθος , ὥσπερ οὐδέ εἰς ὑγεία φυλακή . οὐδείς γάρ ἄνθρωπος οὕτως εἰμί ἔμπληκτος ὡς μέγας βλάπτω ὑπό ὁ ὁ ψυχρός πόσις εἰς πολυχρόνιος ἔθος ἄγω ὁ χρῆσις · ἐν γάρ ὁ μεταξύ βλάπτω ἐναργής ὑπό αὐτός καί νοσέω ἀφίστημι πάντως . ὥσπερ οὖν ἄλλος πολύς παρά ὁ κοινός ἔννοια ἔνιοι λέγω ὁ ἰατρός , οὕτως καί ὁ μηδείς εὕρεσις ἤ δίαιτα ὑγιεινός ἤ θεραπεία νοσέω ἐκ ἔθος γίγνομαι . φαίνω γάρ οὐ ὥσπερ ἄλλος τις μικρός καί φαῦλος ἔχω ὁ δύναμις , ἀλλά μέγας τε καί κύριος , ὡς ἄν ἐνδείκνυμι ἕκαστος ὁ σῶμα ὁ φύσις . ἐγώ μέν οὖν ἐκ αὐτός μέθοδος προέρχομαι , ὁ διάθεσις ὁ μόριον εὑρίσκω φημί , εἶτα ἐκ ἐκεῖνος αὖθις ἐπί ὁ ἔνδειξις ἔρχομαι ὁ ποιητής . ὁ δέ ἐμπειρικός ὑπερβαίνω φημί ὁ ζήτησις ὁ φύσις , ἐπί ὅς γάρ ἄν ὑπό αὐτός ἄγω , οὗτος ἔχω ἤδη γνῶσις ὁ μή βλάπτω ὁ ὁ κάμνω σῶμα πόσις ψυχρός , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐκ ἀρχή ἐγώ πρόκειμαι οὐ ὁ γιγνώσκω ὁ φύσις . εἶτα , οἴομαι , προσηκόντως ἐγώ μέν ὡς μακρός ὁδός εἰκῇ περιέρχομαι ἐπισκώπτω · ὁ δέ ὅλος ἄχρηστος εἰμί λέγω ὁ ἔθος , ὡς μηδέ ὁ κοινός νόος ἔχω , ἔοικα μέμφομαι . τίς ποτέ οὖν φημί πρός αὐτός λέγω ἐγώ ὁ μέθοδος ὁ τέχνη συνίστημι ; τίς δέ ἄλλος γε ἤ ὅτι ἀληθής λέγω ἐπί ὁ οὕτως ἐναργής ὁ ὠφέλεια ἤ βλάβη ἔχω ἔθος ; οἶδα γάρ ἅπας αὐτός καί πρό ὁ μέθοδος . ὁ δέ ἄλλος ἔθος ἔνιοι ὁ κατά βραχύς μέγας ἀθροίζω ὁ βλάβη οὐκέτι οἷος τε εἰμί διά ἐμπειρία ἐξευρίσκω · λέγω δέ περί ὁ τοιοῦτος ἐπί πολύς ἐν ὁ ὑγιεινός . ὅθεν εἰ εἰͅν ὁ ὁ ψυχρός δόσις χωρίς ὁ μέθοδος ὁ ἔθος ἱκανός , οὐδέ ἐγώ δήπου ὁ ἐμπειρία ἐκφεύγω , ἀλλά ὅσος περ ἐκεῖνος πᾶς ἐκ αὐτός ὠφελέω προστίθημι ἔξωθεν , ὁ γε προστίθημι δύναμαι , ὁ ἐκ ὁ ὁ πρᾶγμα φύσις ἔνδειξις . ἐν δέ ὁ πάρειμι λόγος ὁ ἀκολουθία ὁ μέθοδος φυλάσσω ὁμολογέω ὁδός μακρός αὐτός εὑρίσκω , ὅς διά βραχύς ἔνειμι ἐξευρίσκω ἀναλογισμός χωρίς . ὁράω γάρ , οἴομαι , πολλάκις ἤδη πολύς ὁ καυσόω ἐν πυρετός , ὅταν ἤδη μέτριος εἰμί ὁ χυμός πέμπω , παραχρῆμα λύω ἤδη ὁ πυρετός ἐπί ὁ πόσις ὁ ψυχρός , ἔͅν ἀήθης εἰμί αὐτός , πολύς δήπου μάλα ἐλπίζω ἐπί ὁ ἐθίζω ἄνευ πᾶς βλάβη εἰμί ὁ ὠφέλεια . ἔχω οὖν ἤδη καί ὁ περί ὁ ἔθος λόγος , εἰ καί κατά ὁ πάρεργον , ἀλλά ἱκανός διορίζω . εἷς γάρ τις καί οὗτος εἰμί ὁ ἐνδείκνυμι ὁ ἴασις διά μέσος ὁ ὁ νόσημα φύσις , ὥσπερ γε καί ὁ ἡλικία . καί γάρ καί οὗτος διά μέσος ὁ κρᾶσις ἔχω ὁ ἔνδειξις , οἷος ὁ ὁ παιδίον ὑγρός καί θερμός ἔχω ὁ κρᾶσις ἑτοῖμος διαφορέω .