galenus.de-methodo-medendi-libri-xiv 14.5
Ἐμοὶ δὲ καιρὸς ἂν εἴη περὶ τῆς τῶν πασχόντων μορίων ἀναμνῆσαι διαφορᾶς , ἧς ἀεὶ μνημονεύειν ἠξίουν ἐπὶ πάντων τῶν νοσημάτων τε καὶ συμπτωμάτων . εἴρηται δ’ οὐκ ὀλίγα καὶ κατὰ τὸ πρὸ τούτου γράμμα περὶ τῆς ἀπ’ αὐτῶν ἐνδείξεως . ὁ μὲν γὰρ πρῶτος σκοπὸς τῆς ἰάσεως ἁπάντων τῶν παρὰ φύσιν ὄγκων ἐν οἷς οὐδέπω γεγόνασι πῶροι κένωσίς ἐστιν . ἡ δὲ τῶν σκιῤῥουμένων μορίων κένωσις ὑπὸ τῶν προειρημένων γίγνεται φαρμάκων , ἃ καλεῖν ἔθος ἐστὶ τοῖς ἰατροῖς μαλακτικά . τῷ δ’ εἶναι τῶν μορίων τὰ μὲν ἀραιότερα φύσει , τὰ δὲ πυκνότερα , καὶ τὴν κένωσιν ἑτέρων δεῖσθαι κατ’ εἶδος βοηθημάτων ἀναγκαῖόν ἐστι . διὰ τοῦτ’ οὖν ἐπὶ τενόντων τε καὶ συνδέσμων ἔδοξέ μοι βέλτιον εἶναι παραμιγνύναι τι τῇ διὰ τῶν μαλαττόντων φαρμάκων ἀγωγῇ τῆς τμητικῆς ὀνομαζομένης , ὧν τοῖς μάλιστα ὄξος ἐστὶ τοιοῦτον . ἐνίοτε μὲν οὖν αὐτῷ χρώμεθα κᾀπὶ τῶν ἄλλων μορίων σκιῤῥωθέντων , ὡς ἐρῶ μικρὸν ὕστερον . ἐπὶ δὲ τενόντων τε καὶ συνδέσμων ὧδέ πως . ὄξει δριμυτάτῳ σβέννυμι λίθον διάπυρον , εἰ μὲν οὖν οἷόν τε , τὸν πυρίτην λίθον καλούμενον , ὃς οὐδ’ αὐτός ἐστι σπάνιος ἐν ταῖς μεγάλαις πόλεσι , μὴ παρόντος δὲ τούτου , τὸν μυλίτην · ὀνομάζουσι δὲ οὕτως ἐξ οὗ τὰς μύλας ἐφ’ ὧν ἀλοῦσι κατασκευάζουσιν . εἶτα ἀναφερομένου τινὸς ἀτμοῦ θερμοῦ μετὰ τὸ καταχυθῆναι τοῦ λίθου τὸ ὄξος , ἐν ἐκείνῳ τὸν ἐσκιῤῥωμένον σύνδεσμον ἢ τένοντα διακινεῖν ἀναγκάζω · καὶ μετὰ τοῦτο πάλιν ἐπιτίθημι τὸ μαλακτικὸν φάρμακον . ἐλαίῳ γε μὴν ἀπ’ ἀρχῆς τῆς θεραπείας οὐχ ὕδατι καταντλῶ τὸ πεπονθὸς μόριον , ἄχρι παντὸς ἑκάστης ἡμέρας . ἐχέτω δὲ τοῦτο μηδεμίαν στύψιν , ἀλλ’ ἀκριβῶς ἔστω λεπτομερὲς , οἷόν πέρ ἐστι τὸ Σαβῖνον . ἐναφεψῶ δ’ ἐνίοτε τῷ ἐλαίῳ καὶ τῆς ἀλθαίας τὴν ῥίζαν , ἀγρίου τε σικύου καὶ εἴ τις ἄλλη τοιαύτη . καὶ τούτῳ χρῶμαι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν , ὡς εἶπον . ἡ δὲ δι’ ὄξους θεραπεία χρήσιμός ἐστιν ἐπὶ προσήκοντι τῷ πάθει , προπαρεσκευασμένου τοῦ μέρους ὑπὸ τῶν μαλακτικῶν . ἐπενόησα δέ τινα καὶ σύνθετα φάρμακα δι’ ὄξους , ἃ μεταξὺ τῶν μαλακτικῶν ἐπιτίθημι πρὸς μίαν ἡμέραν . ἡ γάρ τοι τοῦ ὄξους δύναμις , ἐάν τις αὐτῇ μετρίως τε καὶ κατὰ τὸν προσήκοντα καιρὸν χρήσηται , ὠφελεῖ τὰς τοιαύτας διαθέσεις τέμνουσα καὶ διαλύουσα τοὺς παχεῖς χυμούς · εἰ δὲ ἀμετρότερον ἢ οὐκ ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι , τὸ λεπτότερον ἐξαρπάζουσα τὸ καταλεῖπον ἐᾷ λιθοῦσθαι . καὶ μέντοι καὶ μέχρι πλείονος , εἴ τις αὐτῷ χρῷτο , τῆς οὐσίας ἅπτεται τῶν νεύρων . διὰ τοῦτ’ οὖν οὔτε πολλάκις οὔτε κατ’ ἀρχὰς οὔτ’ ἐν χρόνῳ πολλῷ χρηστέον ἐστὶ τοῖς δι’ ὄξους φαρμάκοις ἐπὶ συνδέσμων τε καὶ τενόντων . ἐπὶ μέντοι σπληνὸς ἢ τῶν σαρκωδῶν μερῶν τοῦ μυὸς ἐσκιῤῥωμένων ἀκίνδυνος ἡ χρῆσις · ἀραιά τε γὰρ ταῦτα φύσει καὶ φόβος οὐδείς ἐστι πληγῆναί τι νεῦρον ὑπὸ τῆς ﻿ δυνάμεως αὐτοῦ . τῷ μὲν οὖν ἀμμωνιακῷ θυμιάματι μετ’ ὄξους πολλοὶ καὶ ἄλλοι χρῶνται κατὰ τοῦ σπληνὸς ἐπιτιθέντες πηλῶδες τῷ πάχει , τὸ μικτὸν ἐξ ἀμφοῖν ἐργαζόμενοι · καὶ πολλάκις γε τοῦτο μόνον ἤρκεσεν εἰς τὴν θεραπείαν αὐτοῦ . ἐπὶ δὲ τῶν μυῶν ἄλλον μὲν οὐκ εἶδον , ἐγὼ δ’ ἐχρησάμην πολλάκις ἐν τῷ μεταξὺ τῶν μαλακτικῶν . ἐπ’ ἐκείνοις μὲν οὖν οὐδεμία σαφὴς ὠφέλεια γίγνεται · προμαλαχθέντος δ’ ὑπ’ αὐτῶν τοῦ σκιῤῥώδους ὄγκου μεγίστην ὠφέλειαν ἐργάζεται τὸ δι’ ὄξους λυθὲν ἀμμωνιακόν . ἀπόχρη δὲ καὶ τούτῳ κατὰ μίαν ἢ καὶ δευτέραν ἡμέραν χρησαμένους ἐπανελθεῖν αὖθις ἐπὶ τὰ μαλακτικά · πάλιν δ’ ἐκείνοις χρησαμένους ἡμέραις πλείοσιν ἀφικνεῖσθαι πάλιν ἐπὶ τὸ δι’ ὄξους φάρμακον , εἴτ’ οὖν ἀμμωνιακὸν εἴτε καὶ τῶν ἄλλων τι τῶν μαλακτικῶν ὅσα μικρὸν ἔμπροσθεν εἶπον . οὐ γὰρ δὴ ἄλλο γέ τι δεῖ προσφέρειν , οἷα τὰ πολλὰ τῶν ξηρῶν ὀνομαζομένων ἐστὶ φαρμάκων · εὐδοκιμήσει μὲν γὰρ ἐν ἀρχῇ τὸ φάρμακον , ἀνίατον δ’ ἐργάζεται τὸ λείψανον τῆς διαθέσεως . διὰ τοῦτο γοῦν ἐγὼ πολλάκις ἐν τῷ μεταξὺ καὶ καταπλάσματι τῷ δι’ ἀλθαίας ἐχρησάμην · ὀνομάζουσι δὲ αὐτὴν ἀναδενδρομαλάχην οἱ πολλοί · ταύτης οὖν ἡ ῥίζα λυομένη μετὰ στέατος ἀγαθὸν εἰς τὰ τοιαῦτα φάρμακα . ἔστω δὲ τὸ στέαρ , εἰ μὲν οἷόν τ’ εἴη , χήνειον · εἰ δὲ μὴ παρείη τοῦτο , ὀρνίθειον · εἰ δὲ μηδὲ τοῦτο , τῷ τῶν ὑῶν χρηστέον . ἀλλὰ καὶ τῆς ἀγρίας μαλάχης , ἥτις πανταχόθι φύεται , τὰ φύλλα λειωθέντα μετά τινος τῶν εἰρημένων ὀνήσει . ἀμείνω δὲ τῶν ὠμῶν ἐστι τὰ προαφηψημένα μετρίως . τὰ μὲν δὴ τοιαῦτα βοηθήματα καὶ τὸ ποικίλλειν , ὡς εἴρηται , τὴν θεραπείαν ἁπάντων μορίων ἐστὶ κοινὰ , ὅσα περ ἂν ἁλῷ πάθει σκιῤῥώδει , καθάπερ γε καὶ ἡ τῶν οἰδημάτων ἴασις , ἣν ὀλίγον ἔμπροσθεν εἶπον , ἐξαλλάττεται κατὰ τὰ μόρια ταῖς εἰρημέναις διαφοραῖς . αὐτίκα γέ τοι τοῖς καθ’ ὑποχόνδριον οἰδήμασιν οὐκ ἄν τις ψυχρὸν ἐπιθείη σπόγγον ἐξ ὀξυκράτου · καθάπερ οὐδὲ τοῖς ἄλλοις ὄγκοις τοῖς κατ’ αὐτό . τίς δ’ ἀψίνθιον ἐναποζέσας ἐλαίῳ κατήντλησέ ποτε τὸ γόνυ ; τίς δὲ ὀφθαλμὸν ἤ τι τῶν ἔνδον τοῦ στόματος ὁπωσοῦν πάσχον ; ἀλλ’ ἥπατί τε κακοπραγοῦντι καὶ σπληνὶ προσφέρεται πολλάκις ὠφελιμώτατα . μαρτυρεῖ δ’ αὐτοῖς καὶ ἡ πεῖρα δεικνῦσα τὴν δύναμιν ἐναργῶς οὐδὲν ἧττον τοῦ λόγου . νυνὶ δ’ ἡμεῖς μόνην ἐν τῇδε τῇ πραγματείᾳ τὴν κατὰ μέθοδον εὕρεσιν τῶν ἰαμάτων ὁποία τίς ἐστι διερχόμεθα . κατὰ μέντοι τὰς περὶ φαρμάκων ἀμφοτέρας ἐμίξαμεν , ἅπαντα γινώσκειν ἀξιοῦντες τὸν ἰατρὸν , ὅσα τ’ ἐκ πείρας εὕρηται μόνης , ὅσα τ’ ἐκ λόγου μόνου · καὶ τρίτα γε πρὸς αὐτοῖς ὅσα συντελούντων ἀμφοτέρων εἰς τὴν εὕρεσιν . ἅπασι δ’ οὖν αὐτοῖς ὀρθῶς χρήσεται μόνος ὁ γεγυμνασμένος ἐν τῇδε τῇ μεθόδῳ .
Lemmas: ἐγώ δέ καιρός ἄν εἰμί περί ὁ ὁ πάσχω μόριον ἀναμιμνῄσκω διαφορά , ὅς ἀεί μνημονεύω ἀξιόω ἐπί πᾶς ὁ νόσημα τε καί σύμπτωμα . λέγω δέ οὐ ὀλίγος καί κατά ὁ πρό οὗτος γράμμα περί ὁ ἀπό αὐτός ἔνδειξις . ὁ μέν γάρ πρῶτος σκοπός ὁ ἴασις ἅπας ὁ παρά φύσις ὄγκος ἐν ὅς οὐδέπω γίγνομαι πῶρος κένωσις εἰμί . ὁ δέ ὁ σκιρρέω μόριον κένωσις ὑπό ὁ προλέγω γίγνομαι φάρμακον , ὅς καλέω ἔθος εἰμί ὁ ἰατρός μαλακτικός . ὁ δέ εἰμί ὁ μόριον ὁ μέν ἀραῖος φύσις , ὁ δέ πυκνός , καί ὁ κένωσις ἕτερος δέω κατά εἶδος βοήθημα ἀναγκαῖος εἰμί . διά οὗτος οὖν ἐπί τένων τε καί σύνδεσμος δοκέω ἐγώ ἀγαθός εἰμί παραμείγνυμι τις ὁ διά ὁ μαλάσσω φάρμακον ἀγωγή ὁ τμητικός ὀνομάζω , ὅς ὁ μάλα ὄξος εἰμί τοιοῦτος . ἐνίοτε μέν οὖν αὐτός χράω εἰͅπί ὁ ἄλλος μόριον σκιρρώθημι , ὡς λέγω μικρός ὕστερον . ἐπί δέ τένων τε καί σύνδεσμος ὧδε πως . ὄξος δριμύς σβέννυμι λίθος διάπυρος , εἰ μέν οὖν οἷος τε , ὁ πυρίτης λίθος καλέω , ὅς οὐδέ αὐτός εἰμί σπάνιος ἐν ὁ μέγας πόλις , μή πάρειμι δέ οὗτος , ὁ μυλίτης · ὀνομάζω δέ οὕτως ἐκ ὅς ὁ μύλη ἐπί ὅς ἀλέω κατασκευάζω . εἶτα ἀναφέρω τις ἀτμός θερμός μετά ὁ καταχέω ὁ λίθος ὁ ὄξος , ἐν ἐκεῖνος ὁ σκιρόρνυμι σύνδεσμος ἤ τένων διακινέω ἀναγκάζω · καί μετά οὗτος πάλιν ἐπιτίθημι ὁ μαλακτικός φάρμακον . ἔλαιον γε μήν ἀπό ἀρχή ὁ θεραπεία οὐ ὕδωρ καταντλέω ὁ πάσχω μόριον , ἄχρι πᾶς ἕκαστος ἡμέρα . ἔχω δέ οὗτος μηδείς στῦψις , ἀλλά ἀκριβής εἰμί λεπτομερής , οἷος περ εἰμί ὁ Σαβῖνος . ἐναφέψω δέ ἐνίοτε ὁ ἔλαιον καί ὁ ἀλθαία ὁ ῥίζα , ἄγριος τε σίκυος καί εἰ τις ἄλλος τοιοῦτος . καί οὗτος χράω κατά ἕκαστος ἡμέρα , ὡς λέγω . ὁ δέ διά ὄξος θεραπεία χρήσιμος εἰμί ἐπί προσήκω ὁ πάθος , προπαρασκευάζω ὁ μέρος ὑπό ὁ μαλακτικός . ἐπινοέω δέ τις καί σύνθετος φάρμακον διά ὄξος , ὅς μεταξύ ὁ μαλακτικός ἐπιτίθημι πρός εἷς ἡμέρα . ὁ γάρ τοι ὁ ὄξος δύναμις , ἐάν τις αὐτός μέτριος τε καί κατά ὁ προσήκω καιρός χράω , ὠφελέω ὁ τοιοῦτος διάθεσις τέμνω καί διαλύω ὁ παχύς χυμός · εἰ δέ ἄμετρος ἤ οὐ ἐν καιρός ὁ προσήκω , ὁ λεπτός ἐξαρπάζω ὁ καταλείπω ἐάω λιθόω . καί μέντοι καί μέχρι πολύς , εἰ τις αὐτός χράω , ὁ οὐσία ἅπτω ὁ νεῦρον . διά οὗτος οὖν οὔτε πολλάκις οὔτε κατά ἀρχή οὔτε ἐν χρόνος πολύς χράω εἰμί ὁ διά ὄξος φάρμακον ἐπί σύνδεσμος τε καί τένων . ἐπί μέντοι σπλήν ἤ ὁ σαρκώδης μέρος ὁ μῦς σκιρρόω ἀκίνδυνος ὁ χρῆσις · ἀραιός τε γάρ οὗτος φύσις καί φόβος οὐδείς εἰμί πλήσσω τις νεῦρον ὑπό ὁ ﻿ δύναμις αὐτός . ὁ μέν οὖν ἀμμωνιακόν θυμίαμα μετά ὄξος πολύς καί ἄλλος χράω κατά ὁ σπλήν ἐπιτίθημι πηλώδης ὁ πάχος , ὁ μικτός ἐκ ἄμφω ἐργάζομαι · καί πολλάκις γε οὗτος μόνος ἀρκέω εἰς ὁ θεραπεία αὐτός . ἐπί δέ ὁ μῦς ἄλλος μέν οὐ ὁράω , ἐγώ δέ χράω πολλάκις ἐν ὁ μεταξύ ὁ μαλακτικός . ἐπί ἐκεῖνος μέν οὖν οὐδείς σαφής ὠφέλεια γίγνομαι · προμαλάσσω δέ ὑπό αὐτός ὁ σκιρρωδής ὄγκος μέγας ὠφέλεια ἐργάζομαι ὁ διά ὄξος λύω ἀμμωνιακόν . ἀποχράω δέ καί οὗτος κατά εἷς ἤ καί δεύτερος ἡμέρα χράω ἐπανέρχομαι αὖθις ἐπί ὁ μαλακτικός · πάλιν δέ ἐκεῖνος χράω ἡμέρα πολύς ἀφικνέομαι πάλιν ἐπί ὁ διά ὄξος φάρμακον , εἴτε οὖν ἀμμωνιακόν εἴτε καί ὁ ἄλλος τις ὁ μαλακτικός ὅσος μικρός ἔμπροσθεν λέγω . οὐ γάρ δή ἄλλος γε τις δέω προσφέρω , οἷος ὁ πολύς ὁ ξηρός ὀνομάζω εἰμί φάρμακον · εὐδοκιμέω μέν γάρ ἐν ἀρχή ὁ φάρμακον , ἀνίατος δέ ἐργάζομαι ὁ λείψανον ὁ διάθεσις . διά οὗτος γοῦν ἐγώ πολλάκις ἐν ὁ μεταξύ καί κατάπλασμα ὁ διά ἀλθαία χράω · ὀνομάζω δέ αὐτός ἀναδενδρομαλάχη ὁ πολύς · οὗτος οὖν ὁ ῥίζα λύω μετά στέαρ ἀγαθός εἰς ὁ τοιοῦτος φάρμακον . εἰμί δέ ὁ στέαρ , εἰ μέν οἷος τε εἰμί , χήνειος · εἰ δέ μή πάρειμι οὗτος , ὀρνίθειος · εἰ δέ μηδέ οὗτος , ὁ ὁ ὗς χράω . ἀλλά καί ὁ ἄγριος μαλάχη , ὅστις πανταχόθι φύω , ὁ φύλλον λειόω μετά τις ὁ λέγω ὀνίνημι . ἀγαθός δέ ὁ ὠμός εἰμί ὁ προαφεψάω μέτριος . ὁ μέν δή τοιοῦτος βοήθημα καί ὁ ποικίλλω , ὡς λέγω , ὁ θεραπεία ἅπας μόριον εἰμί κοινός , ὅσος περ ἄν ἁλίσκομαι πάθος σκιρρώδης , καθά γε καί ὁ ὁ οἴδημα ἴασις , ὅς ὀλίγος ἔμπροσθεν λέγω , ἐξαλλάσσω κατά ὁ μόριον ὁ λέγω διαφορά . αὐτίκα γε τοι ὁ κατά ὑποχόνδριος οἴδημα οὐ ἄν τις ψυχρός ἐπιτίθημι σπόγγος ἐκ ὀξύκρατον · καθά οὐδέ ὁ ἄλλος ὄγκος ὁ κατά αὐτός . τίς δέ ἀψίνθιον ἐναποζέω ἔλαιον καταντλέω ποτέ ὁ γόνυ ; τίς δέ ὀφθαλμός ἤ τις ὁ ἔνδον ὁ στόμα ὁπωσοῦν πάσχω ; ἀλλά ἧπαρ τε κακοπραγέω καί σπλήν προσφέρω πολλάκις ὠφέλιμος . μαρτυρέω δέ αὐτός καί ὁ πεῖρα δείκνυμι ὁ δύναμις ἐναργής οὐδείς ἥσσων ὁ λόγος . νυνί δέ ἐγώ μόνος ἐν ὅδε ὁ πραγματεία ὁ κατά μέθοδος εὕρεσις ὁ ἴαμα ὁποῖος τις εἰμί διέρχομαι . κατά μέντοι ὁ περί φάρμακον ἀμφότερος μείγνυμι , ἅπας γιγνώσκω ἀξιόω ὁ ἰατρός , ὅσος τε ἐκ πεῖρα εὑρίσκω μόνος , ὅσος τε ἐκ λόγος μόνος · καί τρίτος γε πρός αὐτός ὅσος συντελέω ἀμφότερος εἰς ὁ εὕρεσις . ἅπας δέ οὖν αὐτός ὀρθός χράω μόνος ὁ γυμνάζω ἐν ὅδε ὁ μέθοδος .