galenus.de-marcore-liber 4
Ἡ φύσις ἡ δημιουργοῦσα τά τε φυτὰ καὶ τὰ ζῶα πάντως μὲν δήπου τῆς γενέσεως αὐτῶν ἀρχήν τινα λαμβάνει σωματοειδῆ , οὐδενός γε τῶν ὄντων δυναμένου τὴν ἀρχὴν τῆς γενέσεως ἐκ τοῦ παντάπασιν οὐκ ὄντος λαβεῖν . ἀρξαμένη δ’ ἐντεῦθεν , ἐπὶ σκοπὸν ἀεὶ τέταται τὸν ἐξ ἀρχῆς αὐτῇ προκείμενον ἐν τῇ δημιουργίᾳ , τοῦτο δέ ἐστι τὸ τέλεον ἀπεργάσασθαι τὸ γεννώμενον , εἴτ’ οὖν φυτὸν , εἴτε καὶ ζῶον . ἔστι δὲ δήπου τὸ τέλεον , ᾧ μηδεμία τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν ἀπολείπεται · πλείονες δ’ εἰσὶ τῶν ἐνεργειῶν , αἳ σκληρῶν χρῄζουσι τῶν ὀργάνων , καὶ τοῦτ’ ἔστιν αἴτιον τοῦ πολλὰ γίνεσθαι τοῖς ζώοις μόρια σκληρά · τὴν δὲ ἀρχὴν αὐτῶν τῆς γενέσεως ἔμπαλιν τῷ τελείῳ ζώῳ μαλακὴν ἀναγκαῖον ὑπάρχειν , ἵν’ εὐρύθμιστός τε καὶ εὔπλαστος , εὐπειθής τε πρὸς ἅπαν ᾖ τῷ δημιουργοῦντι . καὶ διὰ τοῦτο κᾂν σκληρὸν ᾖ τι σπέρμα , φυτὸν μαλακὸν γίνεται πρότερον ὑγρότητι συμμέτρῳ τεγγόμενον , ἵν’ ἀντὶ σπέρματος φύσις γένηται . εἴπερ οὖν ἄρχεσθαι μὲν χρὴ τὴν τοῦ ζώου γένεσιν ἐκ μαλακῆς οὐσίας , τελειουμένην δὲ γίνεσθαι σκληρὰν , ἐπικρατεῖν ἀναγκαῖόν ἐστιν ἐν τῇ πρώτῃ κράσει τῶν συνιστώντων αὐτὸ στοιχείων τό τε ὑγρὸν καὶ τὸ ξηρόν . τὸ μὲν οὖν ὑγρὸν τὸ ὑδατῶδές ἐστιν · τὸ δὲ ξηρὸν διττὸν μὲν ὑπάρχει τὴν φύσιν , τὸ μὲν γεῶδες , τὸ δὲ πυρῶδες . ἀλλ’ οὐχ οἷόν τε ἦν ἐξ ἀρχῆς μιχθῆναι πλέον τὸ γεῶδες , ὑγρᾶς δεομένης εἶναι τῆς τῶν ζώων ἀρχῆς . ἀπολείπεται οὖν ἔτι μόνον τὸ πυρῶδες , ἀναγκαίαν ἔχον ἐπικράτησιν ἐν τῇ πρώτῃ τοῦ ζώου γενέσει τε καὶ συμπήξει . εἰ μὲν οὖν οἶόν τε ἦν τῇ φύσει μέχρι τῆς ἀκμῆς προαγαγούσῃ τὸ ζῶον ἢ φυτὸν αὖθις ἑτέραν ἐνθεῖναι στοιχείωσιν ἀναλόγως ἴσην κατὰ δύναμιν , οὕτως ἂν μόνως ἀγήρων τε καὶ ἄφθαρτον ἔμεινεν αὐτῇ τὸ δημιούργημα , σοφοῦ τινος ἐπιστάτου τυγχάνον , οὐ γὰρ δὴ ἁπλῶς τε οὖν οὕτως ἄφθαρτον ἂν ἐγένετο κακῶς διαιτώμενον , καὶ τότε ἂν ἡμῖν ὁ Αἰγύπτιος ἐπεδείξατο τὴν ἑαυτοῦ τέχνην ἐπὶ δυνατῷ γενέσθαι πράγματί . νυνὶ δὲ ἐπεὶ οὐδὲ οἷόν τέ ἐστι μεταθεῖναί τε καὶ ὑπαλλάξαι τὰ πρῶτα στοιχεῖα τῆς τῶν ζώων καὶ φυτῶν γενέσεως , ἀναγκαῖόν ἐστι καὶ μετὰ τὴν ἀκμὴν ξηραίνεσθαι τὸ σῶμα , καίτοι γε οὐ δεόμενον ἔτι πάσχειν τοῦτο , τῆς τοῦ ξηραίνεσθαι χρείας οἰχομένης . ἀλλ’ ἡ μὲν παρακμὴ βραχεῖαν ἔχουσα τὴν ξηρότητα λανθάνει τοὺς πολλοὺς , ὡς οὐδέπω μαρασμός τις οὖσα · τὸ δὲ γῆρας οὐ τῷ γένει διαφέρον αὐτῆς , ἀλλὰ μόνῃ τῇ ποσότητι κατάφωρον γίνεται . αὕτη μὲν ἡ αἰτία τὴν ἀναγκαίαν ἅπασι τοῖς ζώοις ἐπὶ προήκοντι τῷ χρόνῳ ξηρότητα ἐναργῶς ἐνδεικνυμένη τῷ γε μὴ παντάπασιν ἀσυνέτῳ τό τε τῆς γενέσεως ἄφυκτον καὶ τὸ τῆς τάσεως ἀδύνατον . ὃ γὰρ ἐξ ἀνάγκης ἀκολουθεῖ τῇ πρώτῃ τῶν ζώων γενέσει , τοῦτο πῶς ἄν τις γενέσθαι κωλύσειεν , ἢ παύσει γενόμενον ; ἥτις δέ ἐστιν ἡ τοῦ γήρως ἀρχὴ , καὶ πότε πρῶτον ἄρχεται γηράσκειν τὰ σώματα , καιρὸν ἂν εἴη σκοπεῖσθαι . ὅσοι μὲν οὖν ἡγοῦνται τὴν μὲν τοῦ παρακμάζοντος κρᾶσιν εἶναι ξηρὰν καὶ ψυχρὰν , τὴν δὲ τῶν γερόντων ὑγρὰν καὶ ψυχρὰν , ἐν τῇ ταύτης μεταβολῇ τὴν ἀρχὴν τοῦ γήρως τίθενται . ἡμεῖς δὲ ἀποδείξαντες ἐν τῷ περὶ κράσεων ἅπαντα τὰ σώματα μετὰ τὴν ἀκμὴν ἄχρι τῆς τελευτῆς ξηραινόμενα , δεόντως ἀπορήσομεν ὑπὲρ ἀρχῆς γήρως , ἁπάσης τῆς μετὰ τὴν ἀκμὴν ἡλικίας ξηρᾶς καὶ ψυχρᾶς ὑπαρχούσης . οὐδὲ γὰρ ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἕτερον ἑτέρου τῶν παρακμαζόντων εἶναι ξηρὸν καὶ ψυχρὸν ἀρχὴν τοῦ γήρως ὑποθέσθαι δυνατόν ἐστιν , ὅταν ἐπὶ πλεῖστον ἥκῃ τὸ σῶμα ξηρότητος · τουτὶ γὰρ τὸ ἐπὶ πλεῖστον εἰς σωρητικὴν ἀπορίαν ἐμπίπτει , καὶ δύναται μέν τις καὶ καταφρονῆσαι τῆς τοιαύτης ἀπορίας , καὶ πολλαχόθι γε ἀναγκαῖον οὕτω ποιεῖν , οὐ μὴν ἄμεινόν γε σαφέσιν ὅροις ἀφορίσασθαι δυνάμενον ὑποβάλλειν ἑαυτὸν οὐκ ἀναγκαίαις ἀπορίαις . ὅροι δὲ σαφεῖς ἐπὶ ταῖς τοῦ παρακμάζοντος ἡλικίαις καὶ ταῖς τοῦ γέροντος ἡ τῶν ὑγρῶν ἐπικράτησις περιττωμάτων , ὑφ’ ὧν ἐξαπατωμένους ἐλέγομεν ἀποφήνασθαί τινας ὑγρὸν εἷναι τὸ γῆρας . εὐθέως δὲ καὶ τὰς ἐνεργείας ἐν τῷδε σαφῶς ἔστιν ἰδεῖν ἀῤῥωστούσας ἁπάσας , καὶ ἡ τέως λανθάνουσα τῶν παρακμαζόντων ἐπὶ θάνατον ὁδὸς ἐναργῶς καταφαίνεται τηνικαῦτα . καὶ προβλήματα ὑποθέσεως γίνεται τοῖς σοφισταῖς , τοῖς μὲν ὡς νόσος ἐστὶ τὸ γῆρας , τοῖς δὲ ὡς ἡ κατὰ σχέσιν ὑγεία , τοῖς δὲ ὡς οὐδέτερόν τι · καὶ τοῖς μὲν ὡς κατὰ φύσιν ἐστὶ , τοῖς δὲ ὡς παρὰ φύσιν · ἐνίοις δὲ κᾀνταῦθα ﻿ μέσον τι καὶ οὐδέτερον ἀμφοῖν ἔδοξεν εἶναι τὸ γῆρας , ὡς μήτε κατὰ φύσιν αὐτὸ μήτε παρὰ φύσιν ὀνομάζειν , ἀλλὰ καὶ λέξιν ἐξευρίσκειν ἐπ’ αὐτῇ τρίτην , οὐ φύσει φάσκοντες ὑπάρχειν αὐτό . περὶ μὲν δὴ τῶν τοιούτων ἀμφισβητημάτων ἑτέρου διελέσθαι καιροῦ .
Lemmas: ὁ φύσις ὁ δημιουργέω ὁ τε φυτόν καί ὁ ζῷον πάντως μέν δήπου ὁ γένεσις αὐτός ἀρχή τις λαμβάνω σωματοειδής , οὐδείς γε ὁ εἰμί δύναμαι ὁ ἀρχή ὁ γένεσις ἐκ ὁ παντάπασι οὐ εἰμί λαμβάνω . ἄρχω δέ ἐντεῦθεν , ἐπί σκοπός ἀεί τείνω ὁ ἐκ ἀρχή αὐτός πρόκειμαι ἐν ὁ δημιουργία , οὗτος δέ εἰμί ὁ τέλειος ἀπεργάζομαι ὁ γεννάω , εἴτε οὖν φυτόν , εἴτε καί ζῷον . εἰμί δέ δήπου ὁ τέλειος , ὅς μηδείς ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια ἀπολείπω · πολύς δέ εἰμί ὁ ἐνέργεια , ὅς σκληρός χρῄζω ὁ ὄργανον , καί οὗτος εἰμί αἴτιος ὁ πολύς γίγνομαι ὁ ζῷον μόριον σκληρός · ὁ δέ ἀρχή αὐτός ὁ γένεσις ἔμπαλιν ὁ τέλειος ζῷον μαλακός ἀναγκαῖος ὑπάρχω , ἵνα εὐρύθμιστος τε καί εὔπλαστος , εὐπειθής τε πρός ἅπας εἰμί ὁ δημιουργέω . καί διά οὗτος ἔͅν σκληρός εἰμί τις σπέρμα , φυτόν μαλακός γίγνομαι πρότερος ὑγρότης σύμμετρος τέγγω , ἵνα ἀντί σπέρμα φύσις γίγνομαι . εἴπερ οὖν ἄρχω μέν χρή ὁ ὁ ζῷον γένεσις ἐκ μαλακός οὐσία , τελειόω δέ γίγνομαι σκληρός , ἐπικρατέω ἀναγκαῖος εἰμί ἐν ὁ πρῶτος κρᾶσις ὁ συνιστάω αὐτός στοιχεῖον ὁ τε ὑγρός καί ὁ ξηρός . ὁ μέν οὖν ὑγρός ὁ ὑδατώδης εἰμί · ὁ δέ ξηρός δισσός μέν ὑπάρχω ὁ φύσις , ὁ μέν γεώδης , ὁ δέ πυρώδης . ἀλλά οὐ οἷος τε εἰμί ἐκ ἀρχή μείγνυμι πολύς ὁ γεώδης , ὑγρός δέω εἰμί ὁ ὁ ζῷον ἀρχή . ἀπολείπω οὖν ἔτι μόνος ὁ πυρώδης , ἀναγκαῖος ἔχω ἐπικράτησις ἐν ὁ πρῶτος ὁ ζῷον γένεσις τε καί σύμπηξις . εἰ μέν οὖν οἷος τε εἰμί ὁ φύσις μέχρι ὁ ἀκμή προάγω ὁ ζῷον ἤ φυτόν αὖθις ἕτερος ἐντίθημι στοιχείωσις ἀνάλογος ἴσος κατά δύναμις , οὕτως ἄν μόνος ἀγήραος τε καί ἄφθαρτος μένω αὐτός ὁ δημιούργημα , σοφός τις ἐπιστάτης τυγχάνω , οὐ γάρ δή ἁπλῶς τε οὖν οὕτως ἄφθαρτος ἄν γίγνομαι κακός διαιτάω , καί τότε ἄν ἐγώ ὁ Αἰγύπτιος ἐπιδείκνυμι ὁ ἑαυτοῦ τέχνη ἐπί δυνατός γίγνομαι πρᾶγμα . νυνί δέ ἐπεί οὐδέ οἷος τε εἰμί μετατίθημι τε καί ὑπαλλάσσω ὁ πρῶτος στοιχεῖον ὁ ὁ ζῷον καί φυτόν γένεσις , ἀναγκαῖος εἰμί καί μετά ὁ ἀκμή ξηραίνω ὁ σῶμα , καίτοι γε οὐ δέω ἔτι πάσχω οὗτος , ὁ ὁ ξηραίνω χρεία οἴχομαι . ἀλλά ὁ μέν παρακμή βραχύς ἔχω ὁ ξηρότης λανθάνω ὁ πολύς , ὡς οὐδέπω μαρασμός τις εἰμί · ὁ δέ γῆρας οὐ ὁ γένος διαφέρω αὐτός , ἀλλά μόνος ὁ ποσότης κατάφωρος γίγνομαι . οὗτος μέν ὁ αἰτία ὁ ἀναγκαῖος ἅπας ὁ ζῷον ἐπί προήκω ὁ χρόνος ξηρότης ἐναργής ἐνδείκνυμι ὁ γε μή παντάπασι ἀσύνετος ὁ τε ὁ γένεσις ἄφυκτος καί ὁ ὁ τάσις ἀδύνατος . ὅς γάρ ἐκ ἀνάγκη ἀκολουθέω ὁ πρῶτος ὁ ζῷον γένεσις , οὗτος πῶς ἄν τις γίγνομαι κωλύω , ἤ παύω γίγνομαι ; ὅστις δέ εἰμί ὁ ὁ γῆρας ἀρχή , καί πότε πρῶτος ἄρχω γηράσκω ὁ σῶμα , καιρός ἄν εἰμί σκοπέω . ὅσος μέν οὖν ἡγέομαι ὁ μέν ὁ παρακμάζω κρᾶσις εἰμί ξηρός καί ψυχρός , ὁ δέ ὁ γέρων ὑγρός καί ψυχρός , ἐν ὁ οὗτος μεταβολή ὁ ἀρχή ὁ γῆρας τίθημι . ἐγώ δέ ἀποδείκνυμι ἐν ὁ περί κρᾶσις ἅπας ὁ σῶμα μετά ὁ ἀκμή ἄχρι ὁ τελευτή ξηραίνω , δεόντως ἀπορέω ὑπέρ ἀρχή γῆρας , ἅπας ὁ μετά ὁ ἀκμή ἡλικία ξηρός καί ψυχρός ὑπάρχω . οὐδέ γάρ ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἕτερος ἕτερος ὁ παρακμάζω εἰμί ξηρός καί ψυχρός ἀρχή ὁ γῆρας ὑποτίθημι δυνατός εἰμί , ὅταν ἐπί πολύς ἥκω ὁ σῶμα ξηρότης · οὗτος γάρ ὁ ἐπί πολύς εἰς σωρητικός ἀπορία ἐμπίπτω , καί δύναμαι μέν τις καί καταφρονέω ὁ τοιοῦτος ἀπορία , καί πολλαχόθι γε ἀναγκαῖος οὕτως ποιέω , οὐ μήν ἀγαθός γε σαφής ὅρος ἀφορίζω δύναμαι ὑποβάλλω ἑαυτοῦ οὐ ἀναγκαῖος ἀπορία . ὅρος δέ σαφής ἐπί ὁ ὁ παρακμάζω ἡλικία καί ὁ ὁ γέρων ὁ ὁ ὑγρός ἐπικράτησις περίσσωμα , ὑπό ὅς ἐξαπατάω λέγω ἀποφαίνω τις ὑγρός ἵημι ὁ γῆρας . εὐθύς δέ καί ὁ ἐνέργεια ἐν ὅδε σαφής εἰμί ὁράω ἀρρωστέω ἅπας , καί ὁ τέως λανθάνω ὁ παρακμάζω ἐπί θάνατος ὁδός ἐναργής καταφαίνω τηνικαῦτα . καί πρόβλημα ὑπόθεσις γίγνομαι ὁ σοφιστής , ὁ μέν ὡς νόσος εἰμί ὁ γῆρας , ὁ δέ ὡς ὁ κατά σχέσις ὑγεία , ὁ δέ ὡς οὐδέτερος τις · καί ὁ μέν ὡς κατά φύσις εἰμί , ὁ δέ ὡς παρά φύσις · ἔνιοι δέ ᾀνταῦθη ﻿ μέσος τις καί οὐδέτερος ἄμφω δοκέω εἰμί ὁ γῆρας , ὡς μήτε κατά φύσις αὐτός μήτε παρά φύσις ὀνομάζω , ἀλλά καί λέξις ἐξευρίσκω ἐπί αὐτός τρίτος , οὐ φύσις φάσκω ὑπάρχω αὐτός . περί μέν δή ὁ τοιοῦτος ἀμφισβήτημα ἕτερος διαιρέω καιρός .