galenus.de-marcore-liber 7
Οὐσῶν γὰρ τῶν πρώτων τε καὶ γενικωτάτων ἐν τοῖς πυρετοῖς διαφορῶν τριῶν , ἐξαίρομεν ἔν γε τῷ παρόντι τοὺς ἐφημέρους · ὁ δέ μοι λόγος ὑπέρ τε τῶν ἐπὶ χυμῶν γενήσεται καὶ τῶν ἑκτικῶν . τῶν μὲν οὖν ἐπὶ χυμοῖς σηπομένοις ἀναπτομένων πυρετῶν μετὰ τὴν πέψιν τῶν χυμῶν ἴαμα βαλανεῖόν ἐστι · τοῖς δὲ ἑκτικοῖς μόνοις μὲν συνισταμένοις χωρὶς ἐπιπλοκῆς τινος ἑτέρου πυρετοῦ πᾶς χρόνος ἐπιτήδειός ἐστι πρὸς λουτρόν · εἰ δὲ ἐπιπλέκοιτό τινι τῶν ἐπὶ χυμῶν , ὅταν ἐκεῖνοι πεφθῶσι . τοὺς δ’ αὐτοὺς χρὴ νομίζειν εἶναι καιροὺς ὡς ἔγγιστα καὶ δόσεως ψυχροῦ . ἀλλὰ τούτου μὲν ἡ ἀποτυχία μετὰ μεγάλης βλάβης γίνεται · βαλανείου δ’ ἀκίνδυνος ἡ χρῆσις ἐπὶ τῶν εἰρημένων πυρετῶν ἐστι , πλὴν εἴπου μὲν ὑποπτεύοις ἀσθένειαν δυνάμεως · καὶ ἡμεῖς γε πολλοὺς ἐθεραπεύσαμεν ἐπιδόξους μαρανθήσεσθαι διὰ τούτων βοηθημάτων . εἴρηται δ’ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ διαφορᾶς πυρετῶν , ὅτι καὶ τῶν ἐφημέρων τινὲς κοινωνοῦσι τῷ γένει τῶν ἑκτικῶν , καὶ ὡς οὐκ ἔστιν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν ἀκριβῶς γνωρίζειν αὐτοὺς , ἀλλ’ ἤτοι περὶ τὴν δευτέραν , ἢ πάντως γε τὴν τρίτην · καὶ ὡς ἐπειδὰν πρῶτόν τις γνῷ , διδόναι τὸ ψυχρὸν ὕδωρ · ἀκινδυνότατον γὰρ ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ , τῆς τε δυνάμεως ἐῤῥωμένης ἔτι καὶ δαψιλοῦς τοῦ αἵματος ἐν τῷ σώματι περιεχομένου . χρονίζοντες μὲν γὰρ ἀσθενεῖς γίνονται δυνάμει , ὀλίγον δ’ ἴσχουσι τὸ αἷμα . βλάπτονται τοιγαροῦν ὡς τὰ πολλὰ βλάβην διττὴν , μίαν μὲν τῷ πλήττεσθαί τε καὶ καταψύχεσθαί τινα τῶν μορίων ἐν τῇ πόσει τοῦ ψυχροῦ · ἑτέραν δὲ , ἐπειδὰν οἱ διδόντες αὐτοῖς τὸ ὕδωρ μὴ κρατήσαντες τοῦ συμμέτρου καταψύξωσιν οὐ μόνον ἄλλο τι μόριον , ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ τὴν ἀρχὴν ἔχον τῆς γενέσεως τοῦ πυρετοῦ . εἰ δὲ καὶ τὴν καρδίαν ἐπιπλέον ἐμψύξαιεν , εἰ μὲν ἔτι διαφυλάττει τὴν ἔμφυτον ἰκμάδα , κατάπτωσις γίνεται δυνάμει · εἰ δὲ ἤδη ξηροτέρα ὑπάρχουσα , ἡ τῷ γήρᾳ διάθεσις ἐοικυῖα διαδέξεται . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν καιρὸν ἐν ᾧ πρῶτα τὰ γνωρίσματα σαφῆ τῶν ἑκτικῶν πυρετῶν ἐστι , καὶ ἡ τῶν ἔξωθεν ἐπιτιθεμένων ψυχόντων φαρμάκων προσφορὰ χρήσιμος ὑπάρχει κατ’ αὐτῆς ἐπιτιθεμένων , ὡς ἂν εἴποι τις , τῆς ἑστίας τοῦ πυρετοῦ , περὶ ἧς ὀλίγον ὕστερον ἀκριβῶς διοριοῦμεν . νυνὶ δὲ ἐπὶ τὸ βαλανεῖον ἐπάνειμι χρήσιμον ὑπάρχον ἐν ἅπασι τοῖς αὐχμώδεσι πυρετοῖς , ὅταν γε ἄλλο μηδὲν κωλύοι τῶν ἐπιπλεκομένων αὐτοῖς · χρησιμώτερον δ’ ἔστιν ὅτε καὶ τῶν ἐμψύχων φαρμάκων , ὅταν ἐπικρατῇ τὸ αὐχμῶδες ἤτοι καθ’ ὅλον τὸ ζῶον ἢ κατὰ τὴν ἑστίαν . λέγω δὲ ἑστίαν τοῦ πυρετοῦ τὸ μόριον ἐκεῖνο τοῦ ζώου τὸ πρῶτον ἀμέτρως θερμανθὲν τοῖς στερεοῖς μέρεσιν ἑαυτοῦ . πρώτη μὲν οὖν ἡ καρδία θερμοτέρα τοῦ προσήκοντος γενομένη τὸν ἑκτικὸν πυρετὸν ἐπιφέρει · ἐφεξῆς δὲ τὸ ἧπαρ οὐ καθ’ ἑαυτὸ μὲν , ὥσπερ ἡ καρδία , τῷ δὲ ἐκείνην ἄγειν εἰς συμπάθειαν , ἡνίκα τὸ τῆς καρδίας πάθος μὴ αὐτὸν τῆς αἰτίας ἐφέξει λόγον , ἀλλὰ τὰ τῶν γειτνιώντων αὐτῇ σωμάτων . ἑξῆς δὲ τούτοις ἐστὶν ἡ γαστὴρ , καὶ μετὰ ταύτην ὅσα δύναται συνεκθερμαίνειν ἑαυτοῖς τὴν καρδίαν . ὅσον μὲν οὖν ἐπὶ τῇ γειτνιάσει , μάλιστα πάντων ἐχρῆν τῷ πνεύμονι συνεκθερμαινομένην τὴν καρδίαν ἑκτικὸν καὶ ξηρὸν ἐπιφέρειν πυρετὸν , ᾧ μαρασμὸς ἕπεται · οὐ μὴν φαίνεται γιγνόμενον , ἅμα μὲν ὅτι τὸ σπλάγχνον ὑγρὸν , ἅμα δ’ ὅτι διὰ τῆς ἀναπνοῆς ψυχόμενον , οὐ ῥᾳδίως ἄν ποτε διάθεσις ὁμοίαν αἰτίαν κτήσεται . ὡς τὰ πολλὰ μὲν οὖν κατὰ τὰ λοιπὰ σπλάγχνα μετὰ χολώδους χυμοῦ συνίστασθαι πέφυκεν ὁ ἑκτικὸς πυρετὸς , ἀναποθέντος εἰς τὴν γαστέρα τοῦ πάσχοντος τόπου . καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὁ Φίλιππος ἐρυσιπελατώδη διάθεσιν ἐν τῇ γαστρὶ γενέσθαι νομίζει κατὰ τοὺς πλείους τῶν μαραινόντων πυρετῶν . εἰ δὲ ἐν γαστρὶ , ἀναγκαῖον καὶ καθ’ ἧπαρ ὑπονοῆσαι τὴν αὐτὴν συνίστασθαι διάθεσιν , ἐφ’ οἷς σπλάγχνοις πάσχουσι μόνοις ἔοικέν ὁ Φίλιππος ἡγεῖσθαι γίνεσθαι μαρασμόν . ἐθεασάμην δ’ οὐκ ὀλιγάκις τινὰς , ἀπαθῶν ὑπαρχόντων τούτων , ἐν τῇ καρδίᾳ μαρανθέντας , ἧς οὐκ οἶδ’ ὅπως ἐπιλέλησται ὁ μὴ ἐφ’ ἥπατι καὶ γαστρὶ μόνοις πάσχουσιν ἐπιδεῖξαι δυνάμενος ὅπως γίνεται μαραίνων πυρετὸς ἄνευ τοῦ τῇ καρδίᾳ διαδοθῆναι τὸ πάθος . οὐ μόνον δὲ κατὰ τοῦτό μοι σφάλλεσθαι δοκεῖ , ἀλλὰ καὶ καθ’ ὅσον ἐπὶ τοῖς ἄλλοις μέρεσιν οὐχ ἡγεῖται συνίστασθαι μαρασμώδη πυρετόν . εἴτε γὰρ ἐρυσιπελατώδης διάθεσις μόνη κατὰ γαστρὸς γεννηθεῖσα τὸν τοιοῦτον ἐπάγει πυρετὸν , εἴτε καὶ χωρὶς ταύτης ἔστιν ὅτε τὸ σῶμα αὐτὸ μόνον ἐκπυρωθὲν ἄνευ χολώδους ὑγρότητος , ἐγχωρεῖ καὶ κατ’ ἄλλό τι μέρος ὁμοίαν γίνεσθαι διάθεσιν · ἀλλ’ εἴπερ εἴη τὸ μόριον ἐκεῖνο τοιοῦτον , οἷον ἑαυτῷ συνεκθερμῆναι τὴν καρδίαν , ἀνάγκη πᾶσα πυρετὸν γεννῆσαι τὴν διάθεσιν αὐτοῦ , καὶ τοῦτον πάντως ἐν τῷ χρόνῳ γενόμενον ἑκτικὸν , εἰ μὴ λύοιτο , μαρασμὸν ἐπενεγκεῖν . ἄλλως τε ὅπερ εἶπον ἔμπροσθεν , οὐ περὶ τῶν ὀνομάτων σπουδάζειν προσήκει , ἀλλὰ τὰς ξηραινούσας ἁπάσας διαθέσεις τὸ σῶμα διαγινώσκειν τε ἅμα καὶ θεραπεύειν ὀρθῶς , ὧν ἐστι μία καὶ ἡ μετὰ πυρώδους θερμότητος , ἣν βαλανεῖον ὀνίνησιν διαπαντὸς , ὅταν αὕτη καθ’ ἑαυτὴν ὑπάρχῃ μόνη . γίνεται γὰρ , ὡς εἴρηται , ποτὲ σὺν ἐρυσιπελατώδει διαθέσει πυρετὸς ἑκτικός τε καὶ μαρασμώδης , καὶ δεῖται ψυχθῆναι πρότερον ἐδέσμασι τε καὶ πόμασι καὶ τοῖς ἔξωθεν ἐπιτιθεμένοις · ἀλλ’ αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν ὁ τοιοῦτος πυρετὸς ἄμικτος ἑτέρῳ νοσήματι βαλανείου χρῄζει , καθάπερ καὶ αἱ ἄλλαι πᾶσαι ξηρότητες , εἴτε θερμαὶ τύχοιεν , εἴτε ψυχραί τινες οὖσαι . θαυμαστὸν γὰρ δὴ τοῦτο τοῖς ﻿ βαλανείοις ὑπάρχει τὸ καὶ τὰς θερμὰς ξηρότητας ὀνίνασθαι καὶ τὰς ψυχρὰς , ὥσπερ γε καὶ τὸ διψώδεις μὲν ποιεῖν τοὺς μὴ διψῶντας , ἀδίψους δὲ τοὺς διψώδεις . ὅτι μὲν ἐργάζεται ταῦτα , καὶ χωρὶς λόγου παντὸς ἐναργῶς ὁρᾶται . φαίνονται γὰρ , ὡς εἴρηται πρόσθεν , ἐξ ἡλίου τε καὶ ὁδοιπορίας θερμαινόμενοί τε καὶ ξηραινόμενοι λουσάμενοι θαυμαστῶς ὅπως ὑγραινόμενοί τε καὶ ψυχόμενοι · καὶ τούτων οὐδὲν ἧττον οἱ ἐκ κρύους ἰσχυροῦ θερμανθῆναι δεόμενοι , τάχιστα καὶ οὗτοι θερμαινόμενοι . καὶ μέν γε καὶ οἱ ἐξ ὁδοιπορίας τε καὶ ἡλίου διψώδεις ἀδιψότεροι γίνονται , καὶ οἱ μὴ διψώδεις δὲ , λουσάμενοι διψῶσι . χρὴ δὲ τούτους μὲν πλεονάκις , ἐκείνους δὲ ἅπαξ λούσασθαι . ταυτὶ μὲν οὕτω φαίνεται γινόμενα , καὶ τὰς αἰτίας αὐτῶν ἐν ἑτέροις εἴπομεν .
Lemmas: εἰμί γάρ ὁ πρῶτος τε καί γενικός ἐν ὁ πυρετός διαφορά τρεῖς , ἐξαίρω ἐν γε ὁ πάρειμι ὁ ἐφήμερος · ὁ δέ ἐγώ λόγος ὑπέρ τε ὁ ἐπί χυμός γίγνομαι καί ὁ ἑκτικός . ὁ μέν οὖν ἐπί χυμός σήπω ἀνάπτω πυρετός μετά ὁ πέψις ὁ χυμός ἴαμα βαλανεῖον εἰμί · ὁ δέ ἑκτικός μόνος μέν συνίστημι χωρίς ἐπιπλοκή τις ἕτερος πυρετός πᾶς χρόνος ἐπιτήδειος εἰμί πρός λουτρόν · εἰ δέ ἐπιπλέκω τις ὁ ἐπί χυμός , ὅταν ἐκεῖνος πέσσω . ὁ δέ αὐτός χρή νομίζω εἰμί καιρός ὡς ἐγγύς καί δόσις ψυχρός . ἀλλά οὗτος μέν ὁ ἀποτυχία μετά μέγας βλάβη γίγνομαι · βαλανεῖον δέ ἀκίνδυνος ὁ χρῆσις ἐπί ὁ λέγω πυρετός εἰμί , πλήν εἴπου μέν ὑποπτεύω ἀσθένεια δύναμις · καί ἐγώ γε πολύς θεραπεύω ἐπίδοξος μαραίνω διά οὗτος βοήθημα . λέγω δέ ἐν ὁ πρῶτος περί διαφορά πυρετός , ὅτι καί ὁ ἐφήμερος τις κοινωνέω ὁ γένος ὁ ἑκτικός , καί ὡς οὐ εἰμί ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἡμέρα ἀκριβής γνωρίζω αὐτός , ἀλλά ἤτοι περί ὁ δεύτερος , ἤ πάντως γε ὁ τρίτος · καί ὡς ἐπειδάν πρῶτος τις γιγνώσκω , δίδωμι ὁ ψυχρός ὕδωρ · ἀκίνδυνος γάρ ἐν οὗτος ὁ καιρός , ὁ τε δύναμις ῥώννυμι ἔτι καί δαψιλής ὁ αἷμα ἐν ὁ σῶμα περιέχω . χρονίζω μέν γάρ ἀσθενής γίγνομαι δύναμις , ὀλίγος δέ ἴσχω ὁ αἷμα . βλάπτω τοιγαροῦν ὡς ὁ πολύς βλάβη δισσός , εἷς μέν ὁ πλήσσω τε καί καταψύχω τις ὁ μόριον ἐν ὁ πόσις ὁ ψυχρός · ἕτερος δέ , ἐπειδάν ὁ δίδωμι αὐτός ὁ ὕδωρ μή κρατέω ὁ σύμμετρος καταψύχω οὐ μόνος ἄλλος τις μόριον , ἀλλά καί αὐτός ὁ ὁ ἀρχή ἔχω ὁ γένεσις ὁ πυρετός . εἰ δέ καί ὁ καρδία ἐπιπολύ ἐμψύχω , εἰ μέν ἔτι διαφυλάσσω ὁ ἔμφυτος ἰκμάς , κατάπτωσις γίγνομαι δύναμις · εἰ δέ ἤδη ξηρός ὑπάρχω , ὁ ὁ γῆρας διάθεσις ἔοικα διαδέχομαι . κατά δέ ὁ αὐτός καιρός ἐν ὅς πρῶτος ὁ γνώρισμα σαφής ὁ ἑκτικός πυρετός εἰμί , καί ὁ ὁ ἔξωθεν ἐπιτίθημι ψύχω φάρμακον προσφορά χρήσιμος ὑπάρχω κατά αὐτός ἐπιτίθημι , ὡς ἄν λέγω τις , ὁ ἑστία ὁ πυρετός , περί ὅς ὀλίγος ὕστερον ἀκριβής διορίζω . νυνί δέ ἐπί ὁ βαλανεῖον ἐπανέρχομαι χρήσιμος ὑπάρχω ἐν ἅπας ὁ αὐχμώδης πυρετός , ὅταν γε ἄλλος μηδείς κωλύω ὁ ἐπιπλέκω αὐτός · χρήσιμος δέ εἰμί ὅτε καί ὁ ἔμψυχος φάρμακον , ὅταν ἐπικρατέω ὁ αὐχμώδης ἤτοι κατά ὅλος ὁ ζῷον ἤ κατά ὁ ἑστία . λέγω δέ ἑστία ὁ πυρετός ὁ μόριον ἐκεῖνος ὁ ζῷον ὁ πρῶτος ἄμετρος θερμαίνω ὁ στερεός μέρος ἑαυτοῦ . πρῶτος μέν οὖν ὁ καρδία θερμός ὁ προσήκω γίγνομαι ὁ ἑκτικός πυρετός ἐπιφέρω · ἐφεξῆς δέ ὁ ἧπαρ οὐ κατά ἑαυτοῦ μέν , ὥσπερ ὁ καρδία , ὁ δέ ἐκεῖνος ἄγω εἰς συμπάθεια , ἡνίκα ὁ ὁ καρδία πάθος μή αὐτός ὁ αἰτία ἐπέχω λόγος , ἀλλά ὁ ὁ γειτνιάω αὐτός σῶμα . ἑξῆς δέ οὗτος εἰμί ὁ γαστήρ , καί μετά οὗτος ὅσος δύναμαι συνεκθερμαίνω ἑαυτοῦ ὁ καρδία . ὅσος μέν οὖν ἐπί ὁ γειτνίασις , μάλα πᾶς χρή ὁ πνεύμων συνεκθερμαίνω ὁ καρδία ἑκτικός καί ξηρός ἐπιφέρω πυρετός , ὅς μαρασμός ἕπομαι · οὐ μήν φαίνω γίγνομαι , ἅμα μέν ὅτι ὁ σπλάγχνον ὑγρός , ἅμα δέ ὅτι διά ὁ ἀναπνοή ψύχω , οὐ ῥᾴδιος ἄν ποτέ διάθεσις ὅμοιος αἰτία κτάομαι . ὡς ὁ πολύς μέν οὖν κατά ὁ λοιπός σπλάγχνον μετά χολώδης χυμός συνίστημι φύω ὁ ἑκτικός πυρετός , ἀναπίνω εἰς ὁ γαστήρ ὁ πάσχω τόπος . καί διά οὗτος καί ὁ Φίλιππος ἐρυσιπελατώδης διάθεσις ἐν ὁ γαστήρ γίγνομαι νομίζω κατά ὁ πολύς ὁ μαραίνω πυρετός . εἰ δέ ἐν γαστήρ , ἀναγκαῖος καί κατά ἧπαρ ὑπονοέω ὁ αὐτός συνίστημι διάθεσις , ἐπί ὅς σπλάγχνον πάσχω μόνος ἔοικα ὁ Φίλιππος ἡγέομαι γίγνομαι μαρασμός . θεάομαι δέ οὐ ὀλιγάκις τις , ἀπαθής ὑπάρχω οὗτος , ἐν ὁ καρδία μαραίνω , ὅς οὐ οἶδα ὅπως ἐπιλανθάνω ὁ μή ἐπί ἧπαρ καί γαστήρ μόνος πάσχω ἐπιδείκνυμι δύναμαι ὅπως γίγνομαι μαραίνω πυρετός ἄνευ ὁ ὁ καρδία διαδίδωμι ὁ πάθος . οὐ μόνος δέ κατά οὗτος ἐγώ σφάλλω δοκέω , ἀλλά καί κατά ὅσος ἐπί ὁ ἄλλος μέρος οὐ ἡγέομαι συνίστημι μαρασμώδης πυρετός . εἴτε γάρ ἐρυσιπελατώδης διάθεσις μόνος κατά γαστήρ γεννάω ὁ τοιοῦτος ἐπάγω πυρετός , εἴτε καί χωρίς οὗτος εἰμί ὅτε ὁ σῶμα αὐτός μόνος ἐκπυρόω ἄνευ χολώδης ὑγρότης , ἐγχωρέω καί κατά ἄλλος τις μέρος ὅμοιος γίγνομαι διάθεσις · ἀλλά εἴπερ εἰμί ὁ μόριον ἐκεῖνος τοιοῦτος , οἷος ἑαυτοῦ συνεκθερμαίνω ὁ καρδία , ἀνάγκη πᾶς πυρετός γεννάω ὁ διάθεσις αὐτός , καί οὗτος πάντως ἐν ὁ χρόνος γίγνομαι ἑκτικός , εἰ μή λύω , μαρασμός ἐπιφέρω . ἄλλος τε ὅς λέγω ἔμπροσθεν , οὐ περί ὁ ὄνομα σπουδάζω προσήκω , ἀλλά ὁ ξηραίνω ἅπας διάθεσις ὁ σῶμα διαγιγνώσκω τε ἅμα καί θεραπεύω ὀρθός , ὅς εἰμί εἷς καί ὁ μετά πυρώδης θερμότης , ὅς βαλανεῖον ὀνίνημι διαπαντός , ὅταν οὗτος κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω μόνος . γίγνομαι γάρ , ὡς λέγω , ποτέ σύν ἐρυσιπελατώδης διάθεσις πυρετός ἑκτικός τε καί μαρασμώδης , καί δέω ψύχω πρότερος ἔδεσμα τε καί πόμα καί ὁ ἔξωθεν ἐπιτίθημι · ἀλλά αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὁ τοιοῦτος πυρετός ἄμικτος ἕτερος νόσημα βαλανεῖον χρῄζω , καθά καί ὁ ἄλλος πᾶς ξηρότης , εἴτε θερμός τυγχάνω , εἴτε ψυχρός τις εἰμί . θαυμαστός γάρ δή οὗτος ὁ ﻿ βαλανεῖον ὑπάρχω ὁ καί ὁ θερμός ξηρότης ὀνίνημι καί ὁ ψυχρός , ὥσπερ γε καί ὁ διψώδης μέν ποιέω ὁ μή διψάω , ἄδιψος δέ ὁ διψώδης . ὅτι μέν ἐργάζομαι οὗτος , καί χωρίς λόγος πᾶς ἐναργής ὁράω . φαίνω γάρ , ὡς λέγω πρόσθεν , ἐκ ἥλιος τε καί ὁδοιπορία θερμαίνω τε καί ξηραίνω λούω θαυμαστός ὅπως ὑγραίνω τε καί ψύχω · καί οὗτος οὐδείς ἥσσων ὁ ἐκ κρύος ἰσχυρός θερμαίνω δέω , ταχύς καί οὗτος θερμαίνω . καί μέν γε καί ὁ ἐκ ὁδοιπορία τε καί ἥλιος διψώδης ἄδιψος γίγνομαι , καί ὁ μή διψώδης δέ , λούω διψάω . χρή δέ οὗτος μέν πλεονάκις , ἐκεῖνος δέ ἅπαξ λούω . οὗτος μέν οὕτως φαίνω γίγνομαι , καί ὁ αἰτία αὐτός ἐν ἕτερος λέγω .