galenus.de-locis-affectis-libri-vi 1.3
Νυνὶ δὲ πάλιν ἐπ’ ἀρχὴν ἀνάγωμεν τὸν λόγον , ἐφ’ ἑκάστου μορίου ζητοῦντες εὑρεῖν σημεῖα , τὰ μὲν ὡς τῆς ἰδίας οὐσίας αὐτοῦ δηλοῦντα τὰ πάθη , τὰ δ’ ὡς ὀργάνου . καθ’ ἑκάτερόν τε πάλιν ἀφορίζοντές τε καὶ διακρίνοντες ἀπὸ μὲν τῶν γεγενημένων ἤδη παθῶν τὰ γινόμενα μὲν ἔτι , μόνιμον δὲ οὐκ ἔχοντα τὴν κατασκευήν · ἀπὸ δὲ τῶν ἐν αὐτῷ τῷ πεπονθότι περιεχομένων αἰτίων τὰ διόδῳ μόνον αὐτῷ χρώμενα · πρόδηλον δ’ ὅτι καὶ σύνθετοί τινες ἐκ τῶν εἰρημένων ἔσονται τρόποι . διορίσωμεν δὲ καὶ τὰ κατὰ συμπάθειαν ἑτέρου μορίου γινόμενα πάθη τῶν κατὰ ἰδιοπάθειαν · οἰκειότερον γὰρ ἰδιοπάθειαν ὀνομάζειν , οὐχ ὡς εἴθισται ﻿ τοῖς ἰατροῖς πρωτοπάθειαν , ἀντιδιαιρουμένης τῆς συμπαθείας τῇ ἰδιοπαθείᾳ . κυρίως οὖν ὀνομάζειν βουλόμενοι , τῇ μὲν πρωτοπαθείᾳ δευτεροπάθειαν ἢ ὑστεροπάθειαν ἀντικεῖσθαι φήσομεν , ἰδιοπάθειαν δὲ τῇ συμπαθείᾳ . καὶ συνελθεῖν γε δύναται πολλάκις εἰς ταὐτὸ κατὰ συμπάθειάν τε καὶ κατ’ ἰδιοπάθειαν ἤδη νοσεῖν , ὅταν τῷ πάσχοντι μορίῳ μόνιμος ἐγγένηται διάθεσις · οὐ γὰρ δὴ πρωτοπαθεῖν αὐτὸ τηνικαῦτα φήσομεν , ἀλλὰ δευτεροπαθεῖν τε καὶ ἰδιοπαθεῖν . ἐναργῶς δὲ τοῦτο φαίνεται κᾀπὶ τῶν ἐκτός · ὥσπερ ὅταν ἐφ’ ἕλκει γενομένου μεγάλου βουβῶνος ἐν πληθωρικῷ σώματι , τὸ μὲν ἕλκος εἰς οὐλὴν ἀχθῇ , μένῃ δ’ ὁ βουβὼν , ἤτοι γ’ εἰς φλεγμονὴν ἐκπυϊσκομένην μεταβάλλων , ἢ εἰς σκιῤῥώδη διάθεσιν , ἣν προσαγορεύουσιν χοιράδα . κατὰ πρωτοπάθειαν μὲν οὖν οὐκ ἄν τις φαίη γεγονέναι τὰ τοιαῦτα νοσήματα , προηγησαμένου γ’ ἑτέρου πάθους , ἐφ’ ᾧ συνέστη · κατὰ συμπάθειαν μέντοι γενόμενα μεταπεσεῖν εἰς τοιαύτην ἰδιοπάθειαν , ὡς εἰ καὶ πρωτοπάθειά τις αὐτοῖς ἐξ ἀρχῆς συνέπεσεν . ἀναμνησθῶμεν δ’ εἰς τὰ παρόντα χρησίμως καὶ τῶν ἐν τῇ περὶ ἰατρικῶν ὀνομάτων πραγματείᾳ λελεγμένων , ἔνθα περὶ τῶν σημαινομένων ὁ λόγος ἦν , ἃ κακῶς συγχέουσιν οὐκ ὀλίγοι τῶν νεωτέρων ἰατρῶν τε καὶ φιλοσόφων . ἡ μὲν γὰρ κυριωτάτη χρῆσίς ἐστι τῆς πάθος φωνῆς ἀντικειμένη τῇ τῆς ἐνεργείας , ἐνεργεῖν μὲν λεγομένου τοῦ τὴν κίνησιν ἔχοντος ἐξ ἑαυτοῦ , πάσχειν δὲ τοῦ τὴν κίνησιν ἔχοντος ἐξ ἑτέρου . κινήσεως δ’ οὔσης κατὰ γένος διττῆς , ἀλλοιώσεώς τε καὶ φορᾶς , ὅταν εἰς μόνιμον ἀφίκηται διάθεσιν ἡ ἀλλοίωσις , ὀνομάζεται νόσημα , παρὰ φύσιν οὖσα δηλονότι διάθεσις · καταχρώμενοι δ’ ἐνίοτε καὶ τὴν τοιαύτην διάθεσιν ὀνομάζουσιν πάθος . ὥστε ἄν τις ἕπηται τῇ λέξει τῶν Ἑλλήνων , πάσχειν μᾶλλον ἐρεῖ τὰ μόρια , καθ’ ἅπερ ἂν ὦσι κινήσεις παρὰ φύσιν , ὡς τά γε διαθέσεις ἔχοντα παρὰ φύσιν , ἐὰν μὲν κυρίως ὀνομάζῃ , νοσεῖν μᾶλλον ἢ πάσχειν ἐρεῖ , καταχρώμενος δ’ οὐ νοσεῖν μόνον , ἀλλὰ καὶ πάσχειν . ὅπερ δ’ ἀεὶ λέγων διατελῶ , τοῦτο καὶ νῦν ἐρῶ · κατὰ τὰς ἐπιστημονικὰς διδασκαλίας ἀρκεῖ τοὔνομα μόνον εἰπόντα , καὶ τὸ σημαινόμενον ἐξ αὐτοῦ , καθ’ ὅ τι περ ἂν ὁ διδάσκων ἐθέλῃ , προέρχεσθαι λοιπὸν ἐπὶ τὴν τῶν πραγμάτων ὑφήγησιν . ἐγὼ δὲ διὰ τοῦτο νῦν ἐμνημόνευσα τῶν σημαινομένων , ὅτι πρὸς τῷ διαστρέφειν ἔνιοι τὰ πρὸς τῶν Ἑλληνικῶν φωνῶν δηλούμενα καὶ τοῖς καλῶς χρωμένοις ἐγκαλοῦσι . τοιοῦτοι δ’ εἰσὶ καὶ οἱ φάσκοντες ἐν ταῖς βεβλαμμέναις ἐνεργείαις μηδὲν πάσχειν ἐνίοτε τὰ μέρη , διότι μηδέπω διάθεσιν ἔχει μόνιμον , ὥσπερ ἐπὶ κεφαλαλγίας τῆς διὰ τοὺς ἐν τῇ γαστρὶ περιεχομένους χυμοὺς γινομένης . ὑπαλλάξας γὰρ ἄν τις , εἰ βούλοιτο περὶ τῶν ὀνομάτων ἐρίζειν , οἰκειότερον ἑρμηνεύοι , πάσχειν μὲν λέγων τὴν κεφαλὴν , ὅταν συμπαθῇ τῇ γαστρὶ , νοσεῖν δ’ , ὅταν ἰδιοπαθῇ · καὶ αὐτήν γε τὴν γαστέρα πάσχειν μὲν , ὅταν ὑπὸ μοχθηρῶν ἐνοχλῆται χυμῶν , νοσεῖν δ’ , ὅταν ἤτοι κατὰ δυσκρασίαν ἰδίαν , ἢ διὰ φλεγμονὴν , ἢ ἕλκος , ἢ ἀπόστημα , παρὰ φύσιν ἔχῃ . εἰ δ’ ὅλως τις ἐθέλοι τὰ τοιαῦτα διαλεκτικωτέρᾳ ἀκριβολογεῖσθαι ζητήσει , ποτὲ μὲν ἅμα τῷ διεφθάρθαι τὰ σιτία καὶ τῆς πέψεως τὴν ἐνέργειαν ἐρεῖ βεβλάφθαι , ποτὲ δ’ ἀβλαβῆ μὲν εἶναι ταύτην , διεφθάρθαι δ’ ἐκεῖνα . τρεῖς γὰρ αἱ πρῶται καὶ οἷον γενικώταται τῆς διαφθορᾶς τῶν σιτίων ὑπάρχουσιν αἱ διαφοραὶ , μία μὲν ἐπὶ νοσήμασιν ἰδίοις τῆς γαστρὸς , ἑτέρα δὲ ἐπὶ χυμοῖς μοχθηροῖς ἀθροιζομένοις ἐν αὐτῇ , καὶ τρίτη διὰ τὴν τῶν ἐδεσμάτων ποιότητα . τὰ γοῦν ἤτοι φύσει τι κνισῶδες , ἢ ὀξῶδες , ἢ ὅλως εὔφθαρτον ἔχοντα , καὶ τὰ τῷ τρόπῳ τῆς σκευασίας εἴς τινα τοιαύτην ἠγμένα διάθεσιν , εὔδηλον μὲν ὅτι διαφθείρεται κατὰ τὴν γαστέρα , καὶ κατὰ τοῦτ’ ἂν ἠπεπτῆσθαι λέγοιτο . διαφωνεῖται δὲ περὶ τοῦ πεπονθέναι τηνικαῦτα τὴν πεπτικὴν ἐνέργειαν ἐπ’ αὐτῶν , ἐνίων μὲν ἀπαθῆ παντάπασιν ἐν ταῖς τοιαύταις ἀπεψίαις εἶναι φασκόντων αὐτὴν , ἐνίων δὲ πεπονθέναι . καὶ μὴν καὶ τρίτη τίς ἐστι δόξα τῶν μηδ’ ἠπεπτῆσθαι τὰ τοιαῦτα λεγόντων , ἀλλὰ μὴ πεπέφθαι μόνον , ὡς οὐ ταυτὸν ὂν ἢ δι’ ἀποφάσεώς τι δηλοῦν , ἢ διὰ τῆς καλουμένης ὑπὸ τῶν διαλεκτικῶν στερητικῆς φωνῆς . κατὰ τὴν αὐτὴν ἔννοιαν , οἶμαι , καὶ ὁ Ἐρασίστρατος ἔλεγε τὰ γίγαρτα καὶ τὰ σήσαμα καὶ πάντα τὰ διαχωρούμενα παντάπασιν ἄσηπτά τε καὶ ἀμετάβλητα μηδεμίαν ἐνδείκνυσθαι τῷ ζώῳ γεγενημένην ἀπεψίαν , ἀλλ’ αὐτὸ δὴ τοῦτο , μὴ πεπέφθαι , μόνον .
Lemmas: νυνί δέ πάλιν ἐπί ἀρχή ἀνάγω ὁ λόγος , ἐπί ἕκαστος μόριον ζητέω εὑρίσκω σημεῖον , ὁ μέν ὡς ὁ ἴδιος οὐσία αὐτός δηλόω ὁ πάθος , ὁ δέ ὡς ὄργανον . κατά ἑκάτερος τε πάλιν ἀφορίζω τε καί διακρίνω ἀπό μέν ὁ γίγνομαι ἤδη πάθος ὁ γίγνομαι μέν ἔτι , μόνιμος δέ οὐ ἔχω ὁ κατασκευή · ἀπό δέ ὁ ἐν αὐτός ὁ πάσχω περιέχω αἴτιος ὁ δίοδος μόνος αὐτός χράω · πρόδηλος δέ ὅτι καί σύνθετος τις ἐκ ὁ λέγω εἰμί τρόπος . διορίζω δέ καί ὁ κατά συμπάθεια ἕτερος μόριον γίγνομαι πάθος ὁ κατά ἰδιοπάθεια · οἰκεῖος γάρ ἰδιοπάθεια ὀνομάζω , οὐ ὡς ἐθίζω ﻿ ὁ ἰατρός πρωτοπάθεια , ἀντιδιαιρέω ὁ συμπάθεια ὁ ἰδιοπάθεια . κύριος οὖν ὀνομάζω βούλομαι , ὁ μέν πρωτοπάθεια δευτεροπάθεια ἤ ὑστεροπάθεια ἀντίκειμαι φημί , ἰδιοπάθεια δέ ὁ συμπάθεια . καί συνέρχομαι γε δύναμαι πολλάκις εἰς αὐτός κατά συμπάθεια τε καί κατά ἰδιοπάθεια ἤδη νοσέω , ὅταν ὁ πάσχω μόριον μόνιμος ἐγγίγνομαι διάθεσις · οὐ γάρ δή πρωτοπαθέω αὐτός τηνικαῦτα φημί , ἀλλά δευτεροπαθέω τε καί ἰδιοπαθέω . ἐναργής δέ οὗτος φαίνω εἰͅπί ὁ ἐκτός · ὥσπερ ὅταν ἐπί ἕλκος γίγνομαι μέγας βουβών ἐν πληθωρικός σῶμα , ὁ μέν ἕλκος εἰς οὐλή ἄγω , μένω δέ ὁ βουβών , ἤτοι γε εἰς φλεγμονή ἐκπυΐσκομαι μεταβάλλω , ἤ εἰς σκιρρόδερος διάθεσις , ὅς προσαγορεύω χοιράς . κατά πρωτοπάθεια μέν οὖν οὐ ἄν τις φημί γίγνομαι ὁ τοιοῦτος νόσημα , προηγέομαι γε ἕτερος πάθος , ἐπί ὅς συνίστημι · κατά συμπάθεια μέντοι γίγνομαι μεταπίπτω εἰς τοιοῦτος ἰδιοπάθεια , ὡς εἰ καί πρωτοπάθεια τις αὐτός ἐκ ἀρχή συμπίπτω . ἀναμιμνῄσκω δέ εἰς ὁ πάρειμι χρήσιμος καί ὁ ἐν ὁ περί ἰατρικός ὄνομα πραγματεία λέγω , ἔνθα περί ὁ σημαίνω ὁ λόγος εἰμί , ὅς κακός συγχέω οὐ ὀλίγος ὁ νέος ἰατρός τε καί φιλόσοφος . ὁ μέν γάρ κύριος χρῆσις εἰμί ὁ πάθος φωνή ἀντίκειμαι ὁ ὁ ἐνέργεια , ἐνεργέω μέν λέγω ὁ ὁ κίνησις ἔχω ἐκ ἑαυτοῦ , πάσχω δέ ὁ ὁ κίνησις ἔχω ἐκ ἕτερος . κίνησις δέ εἰμί κατά γένος δισσός , ἀλλοίωσις τε καί φορά , ὅταν εἰς μόνιμος ἀφικνέομαι διάθεσις ὁ ἀλλοίωσις , ὀνομάζω νόσημα , παρά φύσις εἰμί δηλονότι διάθεσις · καταχράομαι δέ ἐνίοτε καί ὁ τοιοῦτος διάθεσις ὀνομάζω πάθος . ὥστε ἐάν τις ἕπομαι ὁ λέξις ὁ Ἕλλην , πάσχω μάλα λέγω ὁ μόριον , κατά ὅς ἄν εἰμί κίνησις παρά φύσις , ὡς ὁ γε διάθεσις ἔχω παρά φύσις , ἐάν μέν κύριος ὀνομάζω , νοσέω μάλα ἤ πάσχω λέγω , καταχράομαι δέ οὐ νοσέω μόνος , ἀλλά καί πάσχω . ὅς δέ ἀεί λέγω διατελέω , οὗτος καί νῦν λέγω · κατά ὁ ἐπιστημονικός διδασκαλία ἀρκέω ὄνομα μόνος λέγω , καί ὁ σημαίνω ἐκ αὐτός , κατά ὅς τις περ ἄν ὁ διδάσκω ἐθέλω , προέρχομαι λοιπός ἐπί ὁ ὁ πρᾶγμα ὑφήγησις . ἐγώ δέ διά οὗτος νῦν μνημονεύω ὁ σημαίνω , ὅτι πρός ὁ διαστρέφω ἔνιοι ὁ πρός ὁ Ἑλληνικός φωνή δηλόω καί ὁ καλός χράω ἐγκαλέω . τοιοῦτος δέ εἰμί καί ὁ φάσκω ἐν ὁ βλάπτω ἐνέργεια μηδείς πάσχω ἐνίοτε ὁ μέρος , διότι μηδέπω διάθεσις ἔχω μόνιμος , ὥσπερ ἐπί κεφαλαλγία ὁ διά ὁ ἐν ὁ γαστήρ περιέχω χυμός γίγνομαι . ὑπαλλάσσω γάρ ἄν τις , εἰ βούλομαι περί ὁ ὄνομα ἐρίζω , οἰκεῖος ἑρμηνεύω , πάσχω μέν λέγω ὁ κεφαλή , ὅταν συμπαθέω ὁ γαστήρ , νοσέω δέ , ὅταν ἰδιοπαθέω · καί αὐτός γε ὁ γαστήρ πάσχω μέν , ὅταν ὑπό μοχθηρός ἐνοχλέω χυμός , νοσέω δέ , ὅταν ἤτοι κατά δυσκρασία ἴδιος , ἤ διά φλεγμονή , ἤ ἕλκος , ἤ ἀπόστημα , παρά φύσις ἔχω . εἰ δέ ὅλος τις ἐθέλω ὁ τοιοῦτος διαλεκτικός ἀκριβολογέομαι ζήτησις , ποτέ μέν ἅμα ὁ διαφθείρω ὁ σιτίον καί ὁ πέψις ὁ ἐνέργεια λέγω βλάπτω , ποτέ δέ ἀβλαβής μέν εἰμί οὗτος , διαφθείρω δέ ἐκεῖνος . τρεῖς γάρ ὁ πρῶτος καί οἷον γενικός ὁ διαφθορά ὁ σιτίον ὑπάρχω ὁ διαφορά , εἷς μέν ἐπί νόσημα ἴδιος ὁ γαστήρ , ἕτερος δέ ἐπί χυμός μοχθηρός ἀθροίζω ἐν αὐτός , καί τρίτος διά ὁ ὁ ἔδεσμα ποιότης . ὁ γοῦν ἤτοι φύσις τις κνισώδης , ἤ ὀξώδης , ἤ ὅλος εὔφθαρτος ἔχω , καί ὁ ὁ τρόπος ὁ σκευασία εἰς τις τοιοῦτος ἄγω διάθεσις , εὔδηλος μέν ὅτι διαφθείρω κατά ὁ γαστήρ , καί κατά οὗτος ἄν ἀπεπτέω λέγω . διαφωνέω δέ περί ὁ πάσχω τηνικαῦτα ὁ πεπτικός ἐνέργεια ἐπί αὐτός , ἔνιοι μέν ἀπαθής παντάπασι ἐν ὁ τοιοῦτος ἀπεψία εἰμί φάσκω αὐτός , ἔνιοι δέ πάσχω . καί μήν καί τρίτος τις εἰμί δόξα ὁ μηδέ ἀπεπτέω ὁ τοιοῦτος λέγω , ἀλλά μή πέσσω μόνος , ὡς οὐ τατός εἰμί ἤ διά ἀπόφασις τις δηλόω , ἤ διά ὁ καλέω ὑπό ὁ διαλεκτικός στερητικός φωνή . κατά ὁ αὐτός ἔννοια , οἴομαι , καί ὁ Ἐρασίστρατος λέγω ὁ γίγαρτον καί ὁ σήσαμον καί πᾶς ὁ διαχωρέω παντάπασι ἄσηπτος τε καί ἀμετάβλητος μηδείς ἐνδείκνυμι ὁ ζῷον γίγνομαι ἀπεψία , ἀλλά αὐτός δή οὗτος , μή πέσσω , μόνος .