galenus.de-inaequali-intemperie-liber 3
Αὐτίκα γέ τοι ῥεύματος θερμοῦ κατασκήψαντος εἰς μῦν , πρῶτον μὲν αἱ μείζους ἀρτηρίαι καὶ φλέβες ἐμπίπλανταί τε καὶ διατείνονται , μετὰ ταῦτα δὲ αἱ μικρότεραι , καὶ τοῦτο γίνεται μέχρι τῶν σμικροτάτων · ἐν αἷς ὅταν ἰσχυρῶς σφηνωθῇ καὶ μηκέτι στέγηται τὸ ῥεῦμα , τὸ μέν τι κατὰ τὸ στόμα , τὸ δέ τι καὶ διὰ τῶν χιτώνων αὐτῶν διηθεῖται πρὸς τὸ ἐκτός · κᾀν τούτῳ πίμπλανται ῥεύματος αἱ μεταξὺ χῶραι τῶν πρώτων σωμάτων , ὥστε καὶ θερμαίνεσθαι καὶ περικλύζεσθαι πανταχόθεν ὑπὸ τῆς ὑγρότητος ἅπαντα . τὰ νεῦρα δέ ἐστι ταῦτα καὶ ὑμένες καὶ σύνδεσμοι καὶ σάρκες αὐταί . πρὸ δὲ τούτων αἱ ἀρτηρίαι καὶ φλέβες , αἳ δὴ καὶ πρώτως καὶ μάλιστα ποικίλως ὀδυνῶνται . καὶ γὰρ ἔνδοθεν ὑπὸ τοῦ ῥεύματος θερμαίνονταί τε καὶ διατείνονται καὶ διασπῶνται , κᾀκ τῶν ἔξωθεν θερμαίνονται ἅμα καὶ θλίβονται καὶ βαρύνονται · τὰ δ’ ἄλλα μόρια , τὰ μὲν ἐν τῷ θερμαίνεσθαι μόνον ἢ θλίβεσθαι , τὰ δὲ τῷ συναμφοτέρῳ κάμνει . καὶ καλεῖται μὲν τὸ νόσημα φλεγμονὴ , δυσκρασία δέ ἐστιν ἀνώμαλος τοῦ μυός . τὸ μὲν γὰρ αἷμα τὸ κατ’ αὐτὸν ἤδη ζέει · συνεκθερμαίνει δὲ αὐτῷ πρώτους μὲν καὶ μάλιστα τοὺς χιτῶνας τῶν ἀρτηριῶν καὶ φλεβῶν · ἤδη δὲ καὶ τὰ ἐκτὸς αὐτῶν , οἷς περικέχυται , πάντα . καὶ δυοῖν γε θάτερον ἀναγκαῖον ἀπαντῆσαι · νικήσαντος μὲν τοῦ ῥεύματος , φθορὰν γίνεσθαι ﻿ τῶν νικηθέντων σωμάτων · νικηθέντος δὲ , τὴν εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπάνοδον τῷ μυΐ . καὶ δὴ νικάσθω πρότερον τὸ ῥεῦμα , βέλτιον γὰρ ἀπὸ τῶν κρειττόνων ἄρχεσθαι , διττὸς ἐν τούτῳ τρόπος ἔσται τῆς ἰάσεως , ἢ διαφορηθέντος ἅπαντος τοῦ κατασκήψαντος ὑγροῦ , ἢ πεφθέντος . ἀλλ’ ἡ μὲν διαφόρησις εὐκταιοτάτη τῶν ἰάσεών ἐστι · τῇ πέψει δὲ ἕπεται δύο ταῦτ’ ἐξ ἀνάγκης , πύου γένεσις καὶ ἀπόστασις . ἀφίσταται δὲ ποτὲ μὲν εἰς τὴν μεγίστην καὶ ἀκυροτάτην τῶν παρακειμένων κοιλοτήτων , ἥπερ δὴ καὶ βελτίστη τῶν ἀποστάσεών ἐστιν · ἐνίοτε δὲ εἰς τὴν μεγίστην μὲν οὐ μὴν ἄκυρον , ἢ εἰς ἄκυρον μὲν οὐ μεγίστην δέ . τοῖς μὲν οὖν κατὰ γαστέρα καλλίστη τῶν ἀποστάσεών ἐστιν ἡ εἰς τὴν ἐντὸς εὐρυχωρίαν , εἰς ἣν καὶ συῤῥήγνυνται τὰ πολλά · μοχθηρὰ δὲ ἡ ὑπὸ τὸ περιτόναιον . οὕτω δὲ καὶ τοῖς κατὰ τὸν ἐγκέφαλον ἡ μὲν εἰς τὰς ἐμπροσθίους κοιλίας ἀγαθὴ , μοχθηρὰ δὲ ἡ ὑπὸ τὰς μήνιγγας καὶ εἰς τὴν ὄπισθεν κοιλίαν . αἱ δὲ κατὰ τὰς πλευρὰς ἀποστάσεις εἰς τὰς τοῦ θώρακος εὐρυχωρίας ἐκρήγνυνται · καὶ τῶν μὲν μυῶν ὑπὸ τὸ δέρμα , τῶν δὲ σπλάγχνων ἢ εἰς τὰς ἀρτηρίας καὶ τὰς φλέβας τὰς ἐν αὐτοῖς , ἢ ὑπὸ τὸν ὑμένα τὸν περιέχοντα , καθάπερ τι δέρμα καὶ αὐτὸν ὑπάρχοντα τοῖς σπλάγχνοις . εἰ δὲ νικηθείη τὰ σώματα πρὸς τοῦ ῥεύματος , εἰς τοσαύτην μὲν ἀφίξεται δηλονότι δυσκρασίαν , ὡς καὶ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν ἀπολέσθαι καὶ φθαρῆναι τῷ χρόνῳ · παύσεται δὲ ὀδυνώμενα τότε πρῶτον , ὅταν ἐξομοιωθῇ τῷ μεταβάλλοντι . οὐ γὰρ ἐν τῷ μεταβεβλῆσθαι τὴν κρᾶσιν , ἀλλ’ ἐν τῷ μεταβάλλεσθαι πονεῖ τὰ μόρια , καθότι καὶ ὁ θαυμαστὸς Ἱπποκράτης ἔλεγεν · τοῖσι γὰρ τὴν φύσιν διαλλαττομένοισι καὶ διαφθειρομένοισιν αἱ ὀδύναι γίγνονται . διαλλάττεται δὲ καὶ διαφθείρεται τὴν φύσιν ἕκαστον θερμαινόμενον , ἢ ψυχόμενον , ἢ ξηραινόμενον , ἢ ὑγραινόμενον , ἢ τῆς συνεχείας λυόμενον · ἐπὶ μὲν ταῖς ἀνωμάλοις δυσκρασίαις διὰ τὸ θερμαίνεσθαι ἢ ψύχεσθαι μάλιστα , δραστικώταται γὰρ αὗται αἱ ποιότητες , ἤδη δὲ καὶ διὰ τὸ ὑγραίνεσθαί τε καὶ ξηραίνεσθαι · ἐν δὲ τῷ πεινῇν ἢ διψῇν , ἐπιλειπούσης ἔνθα μὲν τῆς ὑγρᾶς οὐσίας , ἔνθα δὲ τῆς ξηρᾶς · ἐν δὲ τῷ τιτρώσκεσθαι καὶ διαβιβρώσκεσθαι καὶ τείνεσθαι καὶ θλίβεσθαι καὶ ἀνασπᾶσθαι , τῆς συνεχείας λυομένης .
Lemmas: αὐτίκα γε τοι ῥεῦμα θερμός κατασκήπτω εἰς μῦς , πρῶτος μέν ὁ μέγας ἀρτηρία καί φλέψ ἐμπίμπλημι τε καί διατείνω , μετά οὗτος δέ ὁ μικρός , καί οὗτος γίγνομαι μέχρι ὁ μικρός · ἐν ὅς ὅταν ἰσχυρός σφηνόω καί μηκέτι στέγω ὁ ῥεῦμα , ὁ μέν τις κατά ὁ στόμα , ὁ δέ τις καί διά ὁ χιτών αὐτός διηθέω πρός ὁ ἐκτός · εἰͅν οὗτος πίμπλημι ῥεῦμα ὁ μεταξύ χώρα ὁ πρῶτος σῶμα , ὥστε καί θερμαίνω καί περικλύζω πανταχόθεν ὑπό ὁ ὑγρότης ἅπας . ὁ νεῦρον δέ εἰμί οὗτος καί ὑμήν καί σύνδεσμος καί σάρξ αὐτός . πρό δέ οὗτος ὁ ἀρτηρία καί φλέψ , ὅς δή καί πρῶτος καί μάλα ποικίλος ὀδυνάω . καί γάρ ἔνδοθεν ὑπό ὁ ῥεῦμα θερμαίνω τε καί διατείνω καί διασπάω , ἐͅκ ὁ ἔξωθεν θερμαίνω ἅμα καί θλίβω καί βαρύνω · ὁ δέ ἄλλος μόριον , ὁ μέν ἐν ὁ θερμαίνω μόνος ἤ θλίβω , ὁ δέ ὁ συναμφότεροι κάμνω . καί καλέω μέν ὁ νόσημα φλεγμονή , δυσκρασία δέ εἰμί ἀνώμαλος ὁ μῦς . ὁ μέν γάρ αἷμα ὁ κατά αὐτός ἤδη ζέω · συνεκθερμαίνω δέ αὐτός πρῶτος μέν καί μάλα ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία καί φλέψ · ἤδη δέ καί ὁ ἐκτός αὐτός , ὅς περιχέω , πᾶς . καί δύο γε ἕτερος ἀναγκαῖος ἀπαντάω · νικάω μέν ὁ ῥεῦμα , φθορά γίγνομαι ﻿ ὁ νικάω σῶμα · νικάω δέ , ὁ εἰς ὁ κατά φύσις ἐπάνοδος ὁ μῦς . καί δή νικάω πρότερος ὁ ῥεῦμα , ἀγαθός γάρ ἀπό ὁ κρατύς ἄρχω , δισσός ἐν οὗτος τρόπος εἰμί ὁ ἴασις , ἤ διαφορέω ἅπας ὁ κατασκήπτω ὑγρός , ἤ πέσσω . ἀλλά ὁ μέν διαφόρησις εὐκταῖος ὁ ἴασις εἰμί · ὁ πέψις δέ ἕπομαι δύο οὗτος ἐκ ἀνάγκη , πύον γένεσις καί ἀπόστασις . ἀφίστημι δέ ποτέ μέν εἰς ὁ μέγας καί ἄκυρος ὁ παράκειμαι κοιλότης , ὅς δή καί ἀγαθός ὁ ἀπόστασις εἰμί · ἐνίοτε δέ εἰς ὁ μέγας μέν οὐ μήν ἄκυρος , ἤ εἰς ἄκυρος μέν οὐ μέγας δέ . ὁ μέν οὖν κατά γαστήρ καλός ὁ ἀπόστασις εἰμί ὁ εἰς ὁ ἐντός εὐρυχωρία , εἰς ὅς καί συρράσσω ὁ πολύς · μοχθηρός δέ ὁ ὑπό ὁ περιτόναιον . οὕτως δέ καί ὁ κατά ὁ ἐγκέφαλος ὁ μέν εἰς ὁ ἐμπρόσθιος κοιλία ἀγαθός , μοχθηρός δέ ὁ ὑπό ὁ μῆνιγξ καί εἰς ὁ ὄπισθεν κοιλία . ὁ δέ κατά ὁ πλευρά ἀπόστασις εἰς ὁ ὁ θώραξ εὐρυχωρία ἐκρήγνυμι · καί ὁ μέν μῦς ὑπό ὁ δέρμα , ὁ δέ σπλάγχνον ἤ εἰς ὁ ἀρτηρία καί ὁ φλέψ ὁ ἐν αὐτός , ἤ ὑπό ὁ ὑμήν ὁ περιέχω , καθά τις δέρμα καί αὐτός ὑπάρχω ὁ σπλάγχνον . εἰ δέ νικάω ὁ σῶμα πρός ὁ ῥεῦμα , εἰς τοσοῦτος μέν ἀφικνέομαι δηλονότι δυσκρασία , ὡς καί ὁ ἐνέργεια αὐτός ἀπόλλυμι καί φθείρω ὁ χρόνος · παύω δέ ὀδυνάω τότε πρῶτος , ὅταν ἐξομοιόω ὁ μεταβάλλω . οὐ γάρ ἐν ὁ μεταβάλλω ὁ κρᾶσις , ἀλλά ἐν ὁ μεταβάλλω πονέω ὁ μόριον , καθότι καί ὁ θαυμαστός Ἱπποκράτης λέγω · ὁ γάρ ὁ φύσις διαλλάσσω καί διαφθείρω ὁ ὀδύνη γίγνομαι . διαλλάσσω δέ καί διαφθείρω ὁ φύσις ἕκαστος θερμαίνω , ἤ ψύχω , ἤ ξηραίνω , ἤ ὑγραίνω , ἤ ὁ συνέχεια λύω · ἐπί μέν ὁ ἀνώμαλος δυσκρασία διά ὁ θερμαίνω ἤ ψύχω μάλα , δραστικός γάρ οὗτος ὁ ποιότης , ἤδη δέ καί διά ὁ ὑγραίνω τε καί ξηραίνω · ἐν δέ ὁ πεινάω ἤ διψάω , ἐπιλείπω ἔνθα μέν ὁ ὑγρός οὐσία , ἔνθα δέ ὁ ξηρός · ἐν δέ ὁ τιτρώσκω καί διαβιβρώσκω καί τείνω καί θλίβω καί ἀνασπάω , ὁ συνέχεια λύω .