galenus.de-inaequali-intemperie-liber 8
Ἀλγοῦσι δὲ καὶ ὅσοι καταψυχόμενοι σφοδρῶς ὑπὸ κρύους καρτεροῦ προεθυμήθησαν ἐκθερμῆναι ταχέως ἑαυτοὺς , καὶ πολλοί γε αὐτῶν ἐπενέγκαντες ἀθρόως τῷ πυρὶ τὰς χεῖρας , ἀλγήματος αἰσθάνονται σφοδροῦ κατὰ τὰς ῥίζας τῶν ὀνύχων . εἶτά τις οὕτως ὁρῶν ἐναργῶς ὀδύνης αἰτίαν γιγνομένην τὴν ἀνώμαλον δυσκρασίαν , ἔτ’ ἀπιστεῖ περὶ τῶν ἐντὸς ἀλγημάτων , ἢ θαυμάζει , πῶς χωρὶς φλεγμονῆς ὀδυνῶνται πολλάκις , ἢ τὸ κῶλον , ἢ τοὺς ὀδόντας , ἢ τῶν ἄλλων τι μορίων ; οὔτε γὰρ τῶν τοιούτων διαθέσεων οὐδὲν θαυμαστὸν , οὐδὲ πῶς ἅμα ῥιγοῦσι καὶ πυρέττουσιν ἔνιοι τῶν νοσούντων . καὶ γὰρ εἰ φλεγματώδης χυμὸς ψυχρὸς , ὃν ὁ Πραξαγόρας ὑαλοειδῆ καλεῖ , καὶ πικρόχολος καὶ θερμὸς ἅμα πλεονάζοιέν τε καὶ κινοῖντο διὰ τῶν αἰσθητικῶν σωμάτων , οὐδὲν θαυμαστὸν ἀμφοτέρων ὁμοίως αἰσθάνεσθαι τὸν ἄῤῥωστον . οὐδὲ γὰρ εἰ στήσαις ἄνθρωπον ἐν ἡλίῳ θερμῷ , καὶ προσβρέχοις ὕδωρ ψυχρὸν , ἀδύνατον αὐτὸν μὴ οὐχ ἅμα καὶ τῆς ἀπὸ τοῦ ἡλίου θερμότητος αἰσθάνεσθαι καὶ τῆς ἀπὸ τοῦ ὕδατος ψυχρότητος . ἀλλ’ ἐνταῦθα μὲν ἔξωθέν ἐστιν ἀμφότερα καὶ κατὰ τὰ μεγάλα προσπίπτει μόρια · κατὰ δὲ τοὺς ἠπιάλους πυρετοὺς ἔνδοθέν τε καὶ κατὰ μικρὸν , καὶ διὰ τοῦτο σύμπαν ἀμφοτέρων αἰσθάνεσθαι τὸ σῶμα δοκεῖ . τῷ γὰρ δὴ ἐλαχίστῳ παρεσπάρθαι τό τε θερμὸν καὶ ψυχρὸν οὐδέν ἐστιν αὐτῆς λαβεῖν μόριον αἰσθητὸν , ἐν ᾧ θάτερον οὐχ ὑπάρχει . κατὰ μέντοι τὴν εἰσβολὴν τῶν παροξυσμῶν ἔνιοι τῶν πυρεττόντων καὶ ῥιγοῦσι καὶ διψῶσι καὶ ἀμφοτέρων αἰσθάνονται , ψύξεως ἀμέτρου καὶ θέρμης , ἀλλ’ οὐ κατ’ αὐτὸν τὸν τόπον · ἐναργῶς γὰρ ἔχουσι διορίσαι τὰ θερμαινόμενα μόρια τῶν ψυχομένων . ἔνδοθεν μὲν γὰρ καὶ κατ’ αὐτὰ τὰ σπλάγχνα θερμασίας , ἐν δὲ τοῖς ἔξωθεν μορίοις ἅπασι τῆς ψύξεως αἰσθάνονται . ἔτι δὲ καὶ οἱ λειπυρίαι καλούμενοι πυρετοὶ διὰ παντὸς τοιοῦτοι , καί τι γένος ὀλεθρίων καύσων . ὅπερ οὖν ἐν τούτοις κατὰ τὰ μεγάλα μόρια , τοῦτ’ ἐν τοῖς ἠπιάλοις κατὰ σμικρὰ συμπέπτωκεν . ἀνώμαλος μὲν γὰρ δυσκρασία καὶ ἡ τούτων τῶν πυρετῶν · ἀνώμαλος δὲ καὶ ἡ τῶν ἄλλων ἁπάντων , πλὴν τῶν ἑκτικῶν ὀνομαζομένων · ἀνώμαλος δὲ καὶ τοῖς ῥιγοῦσι μὲν , οὐκ ἐπιπυρέττουσι δέ . σπάνιον μὲν γὰρ τὸ σύμπτωμα , γίνεται μὴν ὅλως καὶ γυναιξὶ καί τισιν ἀνδράσιν ἐνίοτε . χρὴ δὲ πάντως ἀργὸν προηγεῖσθαι βίον , ἤ τι πλῆθος ἐδεσμάτων ἐν χρόνῳ πλείονι προσενηνέχθαι τὸν ἄνθρωπον , ἔξ οὗ χυμὸς ἀργὸς καὶ ψυχρὸς καὶ ὠμὸς καὶ φλεγματώδης γεννᾶται , ὁποῖόν τινα καὶ Πραξαγόρας ἡγήσατο τὸν ὑαλοειδῆ . πάλαι δὲ , ὡς ἔοικεν , οὐδεὶς οὕτως ἔπασχεν , ὅτι μηδεὶς τοσοῦτον ἀργῶς καὶ πλησμίως διῃτᾶτο , καὶ διὰ τοῦτο γέγραπται παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἰατροῖς ἕπεσθαι ῥίγει πυρετόν · ἀλλὰ καὶ ἡμῖν αὐτοῖς καὶ ἄλλοις πολλοῖς τῶν νεωτέρων ἰατρῶν ὦπται πολλάκις ῥῖγος ᾧ πυρετὸς οὐκ ἐπηκολούθησε . σύνθετος δ’ ἐκ ταύτης ἐστὶ τῆς δυσκρασίας καὶ προσέτι τῆς τῶν πυρεττόντων ὁ ἠπίαλος . οὕτω δ’ ὀνομάζω τὸν πυρετὸν ἐκεῖνον , ᾧ διὰ παντὸς ἄμφω συμβέβηκεν · ᾧ δὲ ἡγεῖται μὲν ῥῖγος , ἕπεται δ’ ὁ πυρετὸς , ὡς ἐν τριταίοις καὶ τεταρταίοις , οὐ καλῶ τοῦτον ἠπίαλον . ὥστε διὰ τῶν ἀνωμάλων δυσκρασιῶν ὁ ἠπίαλος συμπέπλεκται , καὶ οἱ λοιποὶ δὲ πυρετοὶ σχεδὸν ἅπαντες , πλὴν τῶν ἑκτικῶν ὀνομαζομένων .
Lemmas: ἀλγέω δέ καί ὅσος καταψύχω σφοδρός ὑπό κρύος καρτερός προθυμέομαι ἐκθερμαίνω ταχύς ἑαυτοῦ , καί πολύς γε αὐτός ἐπιφέρω ἀθρόος ὁ πῦρ ὁ χείρ , ἄλγημα αἰσθάνομαι σφοδρός κατά ὁ ῥίζα ὁ ὄνυξ . εἶτα τις οὕτως ὁράω ἐναργής ὀδύνη αἰτία γίγνομαι ὁ ἀνώμαλος δυσκρασία , ἔτι ἀπιστέω περί ὁ ἐντός ἄλγημα , ἤ θαυμάζω , πῶς χωρίς φλεγμονή ὀδυνάω πολλάκις , ἤ ὁ κῶλον , ἤ ὁ ὀδούς , ἤ ὁ ἄλλος τις μόριον ; οὔτε γάρ ὁ τοιοῦτος διάθεσις οὐδείς θαυμαστός , οὐδέ πῶς ἅμα ῥιγόω καί πυρέσσω ἔνιοι ὁ νοσέω . καί γάρ εἰ φλεγματώδης χυμός ψυχρός , ὅς ὁ Πραξαγόρας ὑαλοειδής καλέω , καί πικρόχολος καί θερμός ἅμα πλεονάζω τε καί κινέω διά ὁ αἰσθητικός σῶμα , οὐδείς θαυμαστός ἀμφότερος ὅμοιος αἰσθάνομαι ὁ ἄρρωστος . οὐδέ γάρ εἰ ἵστημι ἄνθρωπος ἐν ἥλιος θερμός , καί προσβρέχω ὕδωρ ψυχρός , ἀδύνατος αὐτός μή οὐ ἅμα καί ὁ ἀπό ὁ ἥλιος θερμότης αἰσθάνομαι καί ὁ ἀπό ὁ ὕδωρ ψυχρότης . ἀλλά ἐνταῦθα μέν ἔξωθεν εἰμί ἀμφότερος καί κατά ὁ μέγας προσπίπτω μόριον · κατά δέ ὁ ἠπίαλος πυρετός ἔνδοθεν τε καί κατά μικρός , καί διά οὗτος σύμπας ἀμφότερος αἰσθάνομαι ὁ σῶμα δοκέω . ὁ γάρ δή ἐλαχύς παρασπείρω ὁ τε θερμός καί ψυχρός οὐδείς εἰμί αὐτός λαμβάνω μόριον αἰσθητός , ἐν ὅς ἕτερος οὐ ὑπάρχω . κατά μέντοι ὁ εἰσβολή ὁ παροξυσμός ἔνιοι ὁ πυρέσσω καί ῥιγόω καί διψάω καί ἀμφότερος αἰσθάνομαι , ψῦξις ἄμετρος καί θέρμη , ἀλλά οὐ κατά αὐτός ὁ τόπος · ἐναργής γάρ ἔχω διορίζω ὁ θερμαίνω μόριον ὁ ψύχω . ἔνδοθεν μέν γάρ καί κατά αὐτός ὁ σπλάγχνον θερμασία , ἐν δέ ὁ ἔξωθεν μόριον ἅπας ὁ ψῦξις αἰσθάνομαι . ἔτι δέ καί ὁ λειπύριος καλέω πυρετός διά πᾶς τοιοῦτος , καί τις γένος ὀλέθριος καύσων . ὅς οὖν ἐν οὗτος κατά ὁ μέγας μόριον , οὗτος ἐν ὁ ἠπίαλος κατά μικρός συμπίπτω . ἀνώμαλος μέν γάρ δυσκρασία καί ὁ οὗτος ὁ πυρετός · ἀνώμαλος δέ καί ὁ ὁ ἄλλος ἅπας , πλήν ὁ ἑκτικός ὀνομάζω · ἀνώμαλος δέ καί ὁ ῥιγέω μέν , οὐ ἐπιπυρέσσω δέ . σπάνιος μέν γάρ ὁ σύμπτωμα , γίγνομαι μήν ὅλος καί γυνή καί τις ἀνήρ ἐνίοτε . χρή δέ πάντως ἀργός προηγέομαι βίος , ἤ τις πλῆθος ἔδεσμα ἐν χρόνος πολύς προσφέρω ὁ ἄνθρωπος , ἐκ ὅς χυμός ἀργός καί ψυχρός καί ὠμός καί φλεγματώδης γεννάω , ὁποῖος τις καί Πραξαγόρας ἡγέομαι ὁ ὑαλοειδής . πάλαι δέ , ὡς ἔοικα , οὐδείς οὕτως πάσχω , ὅτι μηδείς τοσοῦτος ἀργός καί πλήσμιος διαιτάω , καί διά οὗτος γράφω παρά ὁ παλαιός ἰατρός ἕπομαι ῥῖγος πυρετός · ἀλλά καί ἐγώ αὐτός καί ἄλλος πολύς ὁ νέος ἰατρός ὁράω πολλάκις ῥῖγος ὅς πυρετός οὐ ἐπακολουθέω . σύνθετος δέ ἐκ οὗτος εἰμί ὁ δυσκρασία καί προσέτι ὁ ὁ πυρέσσω ὁ ἠπίαλος . οὕτως δέ ὀνομάζω ὁ πυρετός ἐκεῖνος , ὅς διά πᾶς ἄμφω συμβαίνω · ὅς δέ ἡγέομαι μέν ῥῖγος , ἕπομαι δέ ὁ πυρετός , ὡς ἐν τριταῖος καί τεταρταῖος , οὐ καλέω οὗτος ἠπίαλος . ὥστε διά ὁ ἀνώμαλος δυσκρασία ὁ ἠπίαλος συμπλέκω , καί ὁ λοιπός δέ πυρετός σχεδόν ἅπας , πλήν ὁ ἑκτικός ὀνομάζω .