galenus.de-elementis-ex-hippocrate-libri-ii 1.6
Μὴ παρακολουθοῦντες δ’ οἱ πολλοὶ τῇ κατὰ τὸν λόγον ὁμωνυμίᾳ , συγχέονταί τε καὶ ταράττονται , καθάπερ καὶ Ἀθήναιος ὁ Ἀτταλεὺς , ἅμα μὲν τιθέμενος στοιχεῖα τοῦ ἀνθρώπου τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν καὶ τὸ ξηρὸν καὶ τὸ ὑγρὸν , ἅμα δ’ ἐναργῆ φάσκων εἶναι τὰ στοιχεῖα , καὶ μηδεμιᾶς ἀποδείξεως δεῖσθαι , καὶ ποτε μὲν ὀνομάζων αὐτὰ ποιότητάς τε καὶ δυνάμεις , ἐνίοτε δὲ συγχωρῶν σώμαθ’ ὑπάρχειν , εἶτα δεδιὼς ὕδωρ , καὶ ἀέρα , καὶ πῦρ , καὶ γῆν ὁμολογῆσαι . καίτοι σχεδὸν οὐδεὶς τῶν νεωτέρων ἰατρῶν οὕτως ἅπαντα τὸν κατὰ τὴν ἰατρικὴν τέχνην ἐξειργάσατο λόγον , ὡς Ἀθήναιος . ἀλλ’ ὅμως κᾀκεῖνος ἁμαρτάνων φαίνεται , καὶ ταῦτα , καὶ ἄλλα πάμπολλα , καὶ οἱ λοιποὶ πάντες . οὐδένα γὰρ οἶδα τὴν παλαιὰν ἰατρικὴν ἀκριβῶς μεταχειρισάμενόν τε καὶ τελειώσαντα τὰς ὑπ’ ἐκείνων ἡμῖν παραδοθείσας ﻿ μεθόδους . ἀλλ’ εἰ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν , ἀφείλοντο πολλὰ τῶν ὀρθῶς εἰρημένων , ὅπου γε καὶ Ἀθήναιος ἐναργῆ φησιν εἶναι τὰ στοιχεῖα καὶ μηδεμιᾶς ἀποδείξεως δεῖσθαι . πότερον γὰρ , ᾗ στοιχεῖα , ταύτῃ τὴν ἐνάργειαν αὐτοῖς μαρτυρεῖ , ἢ κατὰ τὰς οὐσίας , αἷς συμβέβηκεν αὐτοῖς εἶναι στοιχείοις ; εἰ μὲν γὰρ κατὰ τὰς οὐσίας , τί οὐχὶ καὶ τὰ ὑγιεινὰ καὶ τὰ νοσερὰ πᾶσιν ἀνθρώποις φαίνεσθαί φησι , καὶ μήτε διδασκαλίας τινὸς , μήτ’ ἀποδείξεως προσδεῖσθαι διὰ τὴν ἐνάργειαν ; ἅπαντες γὰρ γνωρίζουσιν ἄρτον , καὶ φακῆν , καὶ πτισάνην , καὶ κρέας , καὶ χόνδρον , καὶ μελίκρατον , ἀλλὰ τίνας ἢ πότε βλάπτειν ἢ ὠφελεῖν ἕκαστον τούτων πέφυκεν , οὐκέτι γινώσκουσιν . ἐν τούτῳ δ’ ἦν αὐτοῖς ὑγιεινοῖς ἢ νοσεροῖς ὑπάρχειν . ὥστ’ ἄρτον μὲν , καὶ κρέας ἴσασι , καὶ πτισάνην , ὑγιεινὸν δὲ καὶ νοσερὸν οὐκ ἐπίστανται . οὕτω δὲ καὶ τῶν φαρμάκων , ἑλλέβορον , ἐλατήριον , σκαμμωνίαν , ἐπίθυμον , ἶριν , ἑλένιον , οὐδείς ἐστιν ὃς οὐκ ἐναργῶς ἅψασθαι , καὶ ὀσφρήσασθαι , καὶ ἰδεῖν , καὶ γεύσασθαι δύναται . τὰς δ’ ἐξ αὐτῶν ὠφελείας ἢ βλάβας οὐκ ἴσασιν · ὥστ’ οὐδὲ τὸ ὑγιεινὸν ἢ νοσερὸν αὐτῶν ἐπίστανται . καὶ τοίνυν καὶ πῦρ , καὶ ὕδωρ , καὶ ἀέρα , καὶ γῆν , οὐδείς ἐστιν ὃς οὐκ ἐναργῶς γινώσκει ταῖς αἰσθήσεσιν ἁπάσαις . ἀλλ’ εἰ στοιχεῖα ταῦτ’ ἐστὶν , οὐκ ἔτι γινώσκουσιν , οὐ μόνον οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων , ἀλλ’ οὐδὲ τῶν φιλοσόφων ἔνιοι . ἀλλ’ ἴσως φήσουσιν οἱ ἀπ’ Ἀθηναίου , μηδ’ αὐτοὶ περί γε τούτων αὐτῶν ἀποφαίνεσθαι μηδὲν , ἐπέκεινα γὰρ εἶναι τῆς ἰατρικῆς τέχνης · ἀρκεῖν δ’ αὐτοῖς τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν , καὶ τὸ ξηρὸν καὶ ὑγρὸν , ἃ κᾀν τοῖς ζώοις ἐναργῶς δεῖξαι δύνανται , στοιχεῖα καὶ τῶν σωμάτων ὑποθέσθαι καὶ τῆς ὅλης ἰατρικῆς . τὸ μὲν οὖν , ὥσπερ ζώου , καὶ τῆς ἰατρικῆς ὑποθέσθαι στοιχεῖα τὸ θερμὸν , καὶ τὸ ψυχρὸν , καὶ τὸ ξηρὸν , καὶ τὸ ὑγρὸν , ὅσης ἀλογίας ἔχεται , τί ἂν ἐγὼ νῦν ἐπεξίοιμι ; κεκωμῴδηται γὰρ ὑπὸ πολλῶν ἤδη τὸ δόγμα , καὶ ψόγον καὶ γέλωτα οὑ σμικρὸν , ἔτι τε πρὸς τούτοις ἀπιστίαν οὐκ ὀλίγην τῷ παλαιῷ προσετρίψατο λόγῳ . τίς γὰρ ἂν μᾶλλον αὐτὸν προὔδωκεν , ἢ ὁ μηδ’ ἀπόδειξιν ἔχειν φάσκων τὰ στοιχεῖα διὰ τὴν ἐνάργειαν , ἀξιῶν δὲ ταῦτα τῆς ἰατρικῆς καὶ τῶν ζώων ὑποθέσθαι στοιχεῖα ; τὸν δὲ φοβούμενον εἰπεῖν ὕδωρ , καὶ πῦρ , καὶ ἀέρα , καὶ γῆν , ὑγρὸν , καὶ θερμὸν , καὶ ψυχρὸν , καὶ ξηρὸν ὀνομάζειν , ὅτι μηδὲν ἄλλο ἐστὶν , ἢ ἀναισθήτως ἔχειν ὁμωνυμίας , ἐγώ μοι δοκῶ δείξειν , οὐχ ἵν’ Ἀθήναιον ἐλέγξαιμι σφαλλόμενον , ἀλλ’ ἵν’ ὁμοίως ἐκείνῳ τοὺς λοιποὺς ἁμαρτάνειν κωλύσαιμι . καὶ δείξω γε δι’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων , ὡς οὐκ ἐνδέχεται χωρὶς τῆς λογικῆς θεωρίας οὐδὲν ἀκριβῶς οὐδένα καταστήσεσθαι δόγμα . τὰ γοῦν ἐμοὶ συμβάντα , θεοὺς ἐπομνύμενος , ἦ μὴν οὕτως ἐρεῖν , ὡς ἐγένετο , καὶ δὴ πειράσομαι διηγήσασθαι . ἡνίκα τὸ πρῶτον ὁ τούτων διδάσκαλος ἐπεχείρει με διδάσκειν τὴν Ἀθηναίου γνώμην , ἠξίουν αὐτὸν ἀκριβῶς μοι διελέσθαι τὴν ὁμωνυμίαν · οὐ γὰρ εἰδέναι , κατὰ τίνος ὑποκειμένου πράγματος ἐπιφέρει τὸ θερμὸν , ἢ τὸ ψυχρὸν , ἢ τῶν ἄλλων τι τῶν τοιούτων ὀνομάτων . ὡς γὰρ λευκὸν , ἔφην , αὐτό τε τὸ χρῶμα λέγεται , καὶ τὸ δεδεγμένον τὰ χρώματα σῶμα · φαμὲν γὰρ , τῶν χρωμάτων τὸ μὲν εἶναι λευκὸν , τὸ δὲ μέλαν , τὸ δ’ ἐρυθρὸν , τὸ δὲ ξανθὸν , τὸ δὲ ὠχρόν · ἔτι τε πρὸς τούτοις τὰ δεδεγμένα τὰς χρόας σώματα · λευκὸν γὰρ τὸν κύκνον καὶ τὸ γάλα λέγομεν , μέλανα δὲ τὸν κόρακα καὶ τὸν Αἰθίοπα · οὕτως , ἔφην , ἀκούω καὶ θερμὸν λεγόντων ἐνίοτε μὲν αὐτὸ τὸ σῶμα , καθάπερ εἰ τύχῃ τὸ πῦρ , ἐνίοτε δὲ τὴν ἐν αὐτῷ ποιότητα μόνην . οὐ τοίνυν , ἔφην , γινώσκω , ἐπειδὰν εἴπῃς θερμὸν , ὅ τί ποτε δηλοῦν ἐθέλεις , εἴτε τὴν ποιότητα μόνην , εἴτε τὸ δεδειγμένον αὐτὴν σῶμα . ὁ δὲ πρὸς μὲν τοῦτο καὶ μάλα ἑτοίμως ἀπεκρίνατο , μὴ τὴν ποιότητα μόνην , ἀλλὰ καὶ σύμπαν τὸ σῶμα θερμὸν ὀνομάζειν ὁμολογῶν . ἐφεξῆς δέ μου πάλιν ἐρομένου · πότερον οὖν ἐκεῖνο λέγεις μοι τὸ σῶμα στοιχεῖον , ὅ τί περ ἂν ἄκρως ᾖ θερμὸν , ἢ , κᾂν μετρίως ᾖ τοιοῦτο , ἔσται καὶ τοῦτο στοιχεῖον ; ὡσαύτως δὲ καὶ περὶ ψυχροῦ , καὶ ὑγροῦ , καὶ ξηροῦ τὴν αὐτὴν ἐρώτησιν ποιησαμένου μου · τί δὲ τοῦτο , ἔφη , σοὶ διαφέρει ; ταραττόμενος ἤδη , καὶ μὴ , καθὼς πρόσθεν , ἑτοίμως ἀποκρινόμενος . ὅτι πολὺ διαλλάττει , ἔφην , ἢ ἄπειρόν τι πλῆθος ὑποθέσθαι στοιχείων , ἢ πεπερασμένον . ἄπειρον μὲν γὰρ ἔσται τῷ μετρίως θερμὸν , ἢ ψυχρὸν , ἢ ξηρὸν , ἢ ὑγρὸν ὑποτιθεμένῳ στοιχεῖον , οὐκ ἄπειρον δὲ τῷ ἄκρως · ἓν γὰρ καθ’ ἕκαστον ἔσται γένος . ὥστε εἷναι τέτταρα τὰ πάντα στοιχεῖα πεπερασμένα . οὕτω τοίνυν , ἔφη , νόει καὶ τέτταρα . δῆλον οὖν , εἶπον , ὅτι καὶ ἄκρα ταῖς ποιότησι , καὶ ἁπλᾶ , καὶ πρῶτα . τί γὰρ , εἶπεν , ἔτι τοῦτο πολυπραγμονεῖς ; ﻿ ἵνα , ἔφην , νοήσαιμι τὸ λεγόμενον ἀκριβῶς . ἀλλ’ οὕτως , ἔφη , λέγω , καὶ οὕτως νόει . πῶς κελεύεις με νοῆσαι , πάλιν ἐπανηρώτων ἐγὼ , τὸ ἄκρως θερμὸν ἢ ὑγρὸν στοιχεῖον ; ὁ δὲ ὀργιζόμενός τε ἤδη καὶ καὶ ταραττόμενος ἱκανῶς , ὅτου δ’ ἂν , ἔφη , τὸ θερμὸν ἐπικρατήσῃ , θερμὸν ὀνομάζω σῶμα , καὶ ὑγρὸν αὖ , καὶ ψυχρὸν , καὶ ξηρὸν ὡσαύτως , ἐν ᾦ κρατεῖ καὶ πλεονεκτεῖ τῶν εἰρημένων ἕκαστον . ὀνομάζειν οὖν , ἔφην , οὕτως οὐδὲν κωλύει · καὶ γὰρ ὀνομάζεται καὶ ἄρτος θερμὸς , καὶ φακῆ , καὶ πτισάνη , καὶ βαλανεῖον · ἀλλ’ οὐχ ἡγοῦμαί σε τούτων ἕκαστον ἀξιοῦν με νοῆσαι στοιχεῖον , ἀλλὰ μόνον ἐκεῖνο τὸ ἄκρως θερμόν · οὕτω δὲ καὶ τὸ ἄκρως ψυχρὸν , καὶ ξηρὸν , καὶ ὑγρόν . ἁπλοῦν γὰρ εἶναι χρὴ , καὶ ἄμικτον , οὐ σύνθετον , οὐδὲ μεμιγμένον ἤδη τὸ στοιχεῖον . οὕτως , ἔφη , νόει · πτισάνην γὰρ καὶ φακῆν οὐκ ἂν εἴποιμι στοιχεῖον . καὶ μὴν , εἶπον , εἰ τὸ ἄκρως θερμὸν σῶμα νοήσαιμι στοιχεῖον εἷναι , πῦρ εὐθέως ἐννοῶ , καὶ οὐδὲν ἄλλο . νόει τοίνυν , ἔφη , πῦρ . οὕτως οὖν , ἔφην , βούλει με καὶ τὸ ἄκρως ὑγρὸν ὕδωρ νοῆσαι ; συνεχώρησε καὶ τοῦτο πάνυ μόγις . ἐπὶ πῦρ οὖν αὖθις ἥκομεν , ἀέρα τε καὶ ὕδωρ , καὶ γῆν , ὧν κατ’ ἀρχὰς ἀπεχωρήσαμεν . ὁ δὲ , σὺ γὰρ , ἔφη , τοιαῦτα ταράττεις τὸν λόγον . καὶ ἅμα πρὸς τοὺς ἄλλους ἀποβλέψας μαθητὰς , οὗτος , ἔφη , τραφεὶς ἐν διαλεκτικῇ , καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀναπλησθεὶς ψώρας , ( οὕτω γὰρ δὴ καὶ ὠνόμασεν αὐτὸς ) ἀναστρέφει πάντα , καὶ διαστρέφει , καὶ κυκᾷ , σοφιζόμενος ἡμᾶς , ἵν’ ἐπιδείξηται τὴν λογικὴν αὑτοῦ παρασκευήν . ἥκει γοῦν ἀξιῶν ἡμᾶς ὁμώνυμα νοῆσαι τὰ θερμὰ , ἓν μὲν ὡς ποιότητα , καθάπερ τὸ λευκὸν χρῶμα , δεύτερον δὲ τὸ τὴν ἄκραν ποιότητα δεδεγμένον σῶμα , καὶ τρίτον , ὃ τῆς τοιαύτης ἐπικρατήσει ποιότητος , θερμὸν ὀνομάζειν , καθάπερ τὸ βαλανεῖον . ἀλλ’ ἡμεῖς , ἔφη , σοφίσματα λύειν οὐκ ἐμάθομεν . αὐτὸς τοίνυν , ὡς ἔπλεξεν , οὕτως καὶ λυέτω . ταῦτα μὲν ἐμοὶ συνέπεσεν ἔτος ἐννεακαιδέκατον ἄγοντι . καὶ τοῦ λοιποῦ τὰ πλείω μὲν ἐσιώπων ὑπὲρ τοῦ μὴ δοκεῖν ἐρίζειν · αὐτὸς δ’ ἀνεσκεπτόμην παρ’ ἐμαυτῷ τάτ’ ἄλλα καὶ τὸν περὶ στοιχείων λόγον . ἐθαύμαζον δὲ , πῶς οὐκ αἰσθάνεται συγχέων ἑαυτὸν ὁ Ἀθήναιος , ὃς θερμὸν μὲν , καὶ ψυχρὸν , καὶ ξηρὸν , καὶ ὑγρὸν ὀνομάζειν ἐπιχειρεῖ , ἀπαξιοῖ δὲ πῦρ εἰπεῖν , καὶ γῆν , καὶ ἀέρα , καὶ ὕδωρ . ναί φησι · τὰ γὰρ προσεχῆ τῶν ζώων λαμβάνω , οὐχὶ τὰ κοινὰ πάντων σωμάτων στοιχεῖα . καλοῦσι δὲ προσεχῆ τὰ οἷον ἴδια , καὶ μηδενὸς ἄλλου τῶν ἁπάντων . ἐμοὶ δὲ καὶ κατ’ ἀρχὰς εὐθὺς εἴρηται , πάμπολυ διαφέρειν τὰ φαινόμενα στοιχεῖα τῶν ὄντως στοιχείων . ἔοικα δὲ καὶ νῦν εἰπεῖν ὑπὲρ αὐτῶν διὰ μακροτέρων . εἴπερ γὰρ ἐλάχιστόν τι καὶ ἁπλούστατόν ἐστι μόριον τὸ στοιχεῖον , εἴη ἄν ὡς πρὸς τὴν αἴσθησιν ὀστοῦν , καὶ χόνδρος , καὶ σύνδεσμος , καὶ ὄνυξ , καὶ θρὶξ , καὶ πιμελὴ , καὶ σὰρξ , καὶ νεῦρον , καὶ μυελὸς , ἶνές τε καὶ ὑμένες , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἅπαντα τὰ ὁμοιομερῆ στοιχεῖα τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων . ἆρ’ οὖν ὁ Ἀθήναιος ἔθετό που ταῦτα στοιχεῖα ; καὶ μὴν αὐτός ἐστιν ὁ γράφων , ἕκαστον μὲν τῶν ὁμοιομερῶν ἐκ τῶν πρώτων γεγονέναι στοιχείων · ἐκ δὲ τῶν ὁμοιομερῶν ἤδη καὶ συγκεῖσθαι τὰ ἄλλα τοῦ ζώου μόρια . τῆς οὖν σαρκὸς ( εἰ οὕτως ἔτυχεν ) ἢ τῆς πιμελῆς ἐρωτηθεὶς τὰ στοιχεῖα , δῆλον , ὅτι τὸ θερμὸν , καὶ τὸ ψυχρὸν , καὶ τὸ ὑγρὸν , καὶ τὸ ξηρὸν ἀπεκρίνατο . καὶ μὲν δὴ καὶ ὀστοῦ , καὶ χόνδρου , καὶ τριχὸς ὡσαύτως ὑγρὸν , καὶ ξηρὸν , καὶ θερμὸν , καὶ ψυχρὸν εἷναί φησι τὰ στοιχεῖα . καιρὸς οὖν ἤδη πυνθάνεσθαί σε , ὁποῖον ὑγρὸν , καὶ ξηρὸν , καὶ ψυχρὸν , καὶ θερμὸν ἀπεφῄνατο . κατὰ μὲν γὰρ τὴν ἐπικράτησιν ὑγρὸν μὲν ἡ σὰρξ . ὁ χόνδρος δὲ ψυχρόν . ὡσαύτως δὲ τὸ μὲν ὀστοῦν ξηρὸν καὶ ψυχρὸν , ἡ πιμελὴ δὲ ὑγρὸν καὶ θερμὸν , ἕκαστόν τε τῶν ἄλλων ὁμοιομερῶν ἢ τοῖον ἢ τοῖον ἐπικρατείᾳ ἐστὶ τῶν ἁπλῶν . εἴπερ οὖν τὸ κατ’ ἐπικράτησιν θερμὸν ἢ ψυχρὸν , ἢ ξηρὸν ἢ ὑγρὸν ἀποφαίνοιτό τις εἶναι στοιχεῖον , ὀστοῦν , καὶ χόνδρος , καὶ νεῦρον , ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα , στοιχεῖα γενήσεται τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων . ἀλλ’ οὐ ταῦτά φησιν ὁ Ἀθήναιος , ἀλλὰ τὰ τούτων συνθετικὰ ὄντως εἶναι στοιχεῖα δῆλον οὖν , ὡς ὑπερβαίνει τὴν αἴσθησιν , ἐπὶ τὰ πρῶτα καὶ ὄντως ἁπλᾶ τῷ λογισμῷ προϊὼν , ἃ μηκέτι ἐγχωρεῖ λέγειν ἐπικρατείᾳ τοῖα ἢ τοῖα γίνεσθαι · σύνθετα γὰρ κᾀκεῖνα πάλιν ἔσται , καὶ διχῆ σφαλησόμεθα τοῦ προσήκοντος , ὅτι τε τῶν αἰσθητῶν ἀπεχωρήσαμεν , ὡς ἁπλούστερόν τι ζητοῦντες , καὶ ὅτι μηδ’ ἐν τοῖς ἀδήλοις ἤδη τὸ ἁπλούστερον ἔχομεν . ἐν μὲν γὰρ τοῖς φαινομένοις , εἰ καὶ μηδὲν ἄλλο , τὸ γοῦν ὁμολογούμενον ἡμῖν ὑπῆρχεν . οὐδεὶς γοῦν ἐστιν , ὃς οὔ φησι , πρῶτα καὶ ἁπλούστατα μόρια πρὸς τὴν αἴσθησιν εἶναι χόνδρον , καὶ πιμελὴν , καὶ ﻿ ὑμένα , καὶ τὰ ἄλλα σύμπαντα τὰ ὁμοιομερῆ . τῷ δὲ καὶ ταῦτ’ ἀπολείποντι , διότι πρὸς τὴν φύσιν ἐστὶν σύνθετα , κᾂν ταῖς αἰσθήσεσιν ἁπλᾶ φαίνηται , καὶ μηδέπω μηδὲν τῶν ἁπλῶν λέγοντι , τίς ἂν εὐσχήμων ἀπολογία γένοιτο πρὸς τὸ μὴ περιττά τε καὶ μάταια φλυαρεῖν ; εἰ μὲν γὰρ τὸ κατ’ ἐπικράτειαν ὑγρὸν , καὶ θερμὸν , καὶ ψυχρὸν , καὶ ξηρὸν ὀνομάζεις , ἔχεις ἐναργῶς ἤδη τὰ στοιχεῖα γινωσκόμενα , νεῦρον , καὶ ὑμένα , καὶ χόνδρον , καὶ σάρκα , καὶ σύνδεσμον , καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον ὧν εἴπομεν . εἰ δὲ τὸ πρὸς τὴν φύσιν ἁπλοῦν ζητεῖς , ἄμικτόν τε εἶναι χρὴ τοῦτο , καὶ ἄκρατον , καὶ ἄκρον τῇ ποιότητι . πάλιν οὖν ἥκεις ἐπὶ πῦρ , καὶ ἀέρα , καὶ ὕδωρ , καὶ γῆν . ἐν τούτοις γὰρ μόνοις εὑρήσεις ἀμίκτους τε καὶ ἀκράτους τὰς ποιότητας , ἄκραν μὲν ἐν πυρὶ θερμότητά τε καὶ ξηρότητα , ἄκραν δ’ ἐν τῇ γῇ ψυχρότητα καὶ ξηρότητα , καὶ τῶν ἄλλων ἐν ἑκατέρῳ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν . κᾂν εἰ μὴ τέτταρα δὲ βουληθείης , ἀλλὰ δύο λέγειν ἐξ αὐτῶν ἢ τρία τὰ στοιχεῖα , τάχ’ ἂν ἔχοις τινὸς εὐπορῆσαι λογισμοῦ . τὸ δὲ ἅμα μὲν ἄκρως ὑγρὸν ὁμολογεῖν εἶναι τὸ στοιχεῖον , ἅμα δὲ ἄλλο τι λέγειν οἴεσθαι παρὰ τὸ ὕδωρ , ἐσχάτως ἠλίθιον , εἰ μή τι ἄρα τὰς ποιότητας αὐτὰς μόνας εἶναι λέγεις στοιχεῖα , καὶ οὐ τὰ δεδεγμένα ταύτας σώματα . γενήσεται γὰρ οὕτως οὐ τὸ ὕδωρ στοιχεῖον , ἀλλ’ ὑγρότης , οὐδὲ τὸ πῦρ , ἀλλ’ ἡ ἄκρα θερμότης . εἰ δὲ τοῦτο , πρῶτον μὲν πυρὸς ἀνωτέρω καὶ γῆς καὶ ὕδατος καὶ ἀέρος ἀναβήσεται τῷ λόγῳ ὁ μηδ’ ἐπὶ ταῦτα προελθεῖν ὑπομένων , ὡς πόῤῥω τῆς ἰατρικῆς ὄντα · δεύτερον δὲ φανερῶς ἐξελεγχθήσεται μὴ γινώσκων , ὅπη διαφέρει στοιχεῖον ἀρχῆς . ὅτι τε γὰρ ἁπλούστερόν ἐστι πυρὸς ἡ ἄκρα θερμότης , ὅτι τε , ταύτης ἐγγινομένης τῇ ὕλῃ , πῦρ ἀποτελεῖται , τοῖς φιλοσόφοις ὡμολόγηται πᾶσιν , οἷς Ἀθήναιος ἕπεσθαι σπουδάζει . καὶ μὲν δὴ καὶ ὡς ἀρχὴ τῆς τοῦ πυρὸς γενέσεως ἵλη τίς ἐστιν ἡ ἅπασιν ὑποβεβλημένη τοῖς στοιχείοις ἡ ἄποιος , ἥ τ’ ἐγγινομένη ταύτῃ θερμότης ἡ ἄκρα , καὶ τοῦθ’ ὁμοίως ὡμολόγηται · καὶ ὡς ἡ μὲν ὕλη διὰ παντὸς τοῦ αἰῶνος ἐστὶν , ἀγέννητός τε καὶ ἄφθαρτος οὖσα , τὸ δὲ γινόμενόν τε καὶ ἀπογινόμενον αὐτῆς ἡ ποιότης ἐστίν · καὶ ὡς ὁμογενὲς εἶναι χρὴ τὸ στοιχεῖον , οὗπερ ἂν εἴη στοιχεῖον . ἐν τούτῳ γὰρ δὴ καὶ διήνεγκε στοιχεῖον ἀρχῆς , ἐν τῷ τὰς μὲν ἀρχὰς οὐκ ἐξ ἀνάγκης ὁμογενεῖς εἶναι τοῖς πράγμασιν , ὧν ὑπάρχουσιν ἀρχαὶ , τὰ δὲ στοιχεῖα πάντως ὁμογενῆ . ποιότης μὲν γὰρ ἁπλῆ ποιότητος συνθέτου στοιχεῖον , ἁπλοῦν δὲ σῶμα σώματος οὐχ ἁπλοῦ . καὶ μὴν εἰ τὸ θερμὸν , καὶ ψυχρὸν , καὶ ξηρὸν , καὶ ὑγρὸν ἐλέγετο τριχῶς , ἢ ὡς ποιότης , ἢ ὡς ἄμικτον , ἢ ὡς μεμιγμένον σῶμα , φαίνεται δ’ οὔθ’ ἡ ποιότης στοιχεῖον , οὔτε τὸ κεκραμένον καὶ μεμιγμένον σῶμα , ὑπολείπεται τοίνυν τὸ ἄκρατόν τε καὶ ἄμικτον σῶμα καὶ ἁπλοῦν ταῖς ποιότησι τὸ στοιχεῖον εἶναι . πάλιν οὖν ἥκει πῦρ , καὶ γῆ , καὶ ὕδωρ , καὶ ἀὴρ , ἐν οἷς πρώτοις ἄκρα θερμότης , καὶ ψυχρότης , καὶ ξηρότης , καὶ ὑγρότης ἐστί . τὸ δὲ διὰ τοῦτο δεδιέναι ταῦθ’ ὁμολογεῖν εἶναι στοιχεῖα , διότι μήτ’ ἐξαιροῦμεν ἐκ τοῦ σώματος αὐτῶν τι , μήτ’ ἐντίθεμεν , ἐσχάτως ἠλίθιον . τὰ γὰρ ἐκ τῶν στοιχείων γεγονότα προσφερόμενοι , πάντως δήπου καὶ τὰ στοιχεῖα τοῖς σώμασιν ἡμῶν ἐντίθεμεν . ἀλλ’ οὐκ εἰλικρινῆ , φασὶν , οὐδὲ μόνα . κακῶς οὖν λέγεται , μήτ’ ἐξαιρεῖν , μήτε ἐντιθέναι στοιχεῖον . ἐχρῆν γὰρ οὐχ ἁπλῶς οὕτως εἰπεῖν , ἀλλ’ ὅτι μὴ μόνον , μηδ’ ἄμικτον , μηδ’ αὐτὸ καθ’ ἑαυτό . καίτοι καὶ τοῦτ’ αὐτὸ τί ποτε βούλεται περαίνειν αὐτοῖς ; οὔτε γὰρ ἄχρηστος ἡ περὶ τῶν στοιχείων θεωρία διὰ τοῦτ’ ἂν εἰκότως νομισθείη , διότι μηδὲν αὐτῶν ἄμικτον ἑτέρου τοῖς σώμασιν ἡμῶν προσφέρομεν , οὔτε διὰ τοῦτο πῦρ , καὶ ἀὴρ , καὶ ὕδωρ , καὶ γῆ κακῶς εἴρηται στοιχεῖα , διότι τοῖς μὲν ἐξ αὐτῶν γεγονόσι χρώμεθα , μόνον δ’ αὐτῶν ἕκαστον ἰδίᾳ καὶ καθ’ αὑτὸ παντάπασιν ἄχρηστον ὑπάρχει . καίτοι καὶ εἰλικρινέσι χρώμεθα πολλάκις τοῖς τοῦ κόσμου στοιχείοις , ὕδατι μὲν ὁσημέραι χρώμενοι , καὶ πίνοντες , καὶ λουόμενοι , καὶ ἄλλως ὁπωσοῦν , ἀέρι τε πανταχόθεν ἡμῖν περικειμένῳ , καὶ διὰ τῆς εἰσπνοῆς ἑλκομένῳ . καὶ μὲν δὴ καὶ κατεψυγμένοι πολλάκις ἐδεήθημεν πυρός . οὐκ οὖν οἶδα , τί ποτέ ἐστιν ὃ περαίνουσι , φάσκοντες , μήτ’ ἐξαιρεῖν τι τοῦ σώματος ἡμῶν , μήτ’ ἐντιθέναι πῦρ , καὶ ὕδωρ , καὶ ἀέρα , καὶ γῆν . ἐγὼ μὲν γὰρ καὶ τὸν ἐν τῷ κρύει παρὰ πυρὶ θαλπόμενον ἀντεισάγειν φημὶ τῷ σώματι πῦρ , καὶ ὅστις ὕδατος πίνει , καὶ τοῦτον ἀντεισάγειν ὕδωρ εἰς τὸ σῶμα , καὶ τὸν ἀναπνέοντα δὲ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀέρα . καὶ μέν γε καὶ ὅσα τῶν ζώων ἢ ψάμμον , ἢ γῆν , ἢ λίθους , ἢ βόρβορον , ἢ ὀστᾶ σιτεῖται , καὶ ταῦτα φανερῶς ἐπεισάγει τοῖς σώμασι γῆν . εἰ δ’ , ὅτι μήτε μέχρι τοῦ καυθῆναι θάλπεταί τις παρὰ τῷ πυρὶ , μήτ’ ἄχρι τοῦ διαῤῥαγῆναι πίνει , διὰ τοῦτ’ οὐχ ἡγοῦνται τῶν στοιχείων οὐδὲν ἡμᾶς ἐπεισάγειν τῷ σώματι , θαυμάζειν χρὴ σοφίαν τῶν ἀνδρῶν , οὐδ’ ἄχρι τοσούτου συνιέναι δυναμένων , ὡς , εἰ παντελῶς ﻿ ἀπώλλυτο τῶν στοιχείων ὁτιοῦν , εὐθὺς καὶ τὸ ζῶον φθαρήσεται . ἀπολεῖται δὲ , εἰ μὲν ἐκπυρωθείη , τὸ ψυχρὸν στοιχεῖον , εἰ δ’ ἐσχάτως καταψυχθείη τὸ θερμόν . οὕτω δὲ κᾂν ἐσχάτως ἀποξηράνῃς τὸ σῶμα , τελέως ἀναιρήσεις τὸ ὑγρόν · κᾂν ἐξυγράνῃς , τὸ ξηρόν . ὥστ’ αὐτὸ τοὐναντίον , ἢ ἐκεῖνοι λέγουσιν , ἀεὶ μὲν ἀφαιρεῖται καὶ προστίθεται τῶν στοιχείων τι · μέτρῳ μέντοι τοῦτο γίνεται τοῖς γε μὴ βουλομένοις διαφθεῖραι τὸ ζῶον · ἡ γὰρ ἄμετρος αὐτῶν χρῆσις εἰς ὄλεθρον τελευτᾷ .
Lemmas: μή παρακολουθέω δέ ὁ πολύς ὁ κατά ὁ λόγος ὁμωνυμία , συγχέω τε καί ταράσσω , καθά καί Ἀθήναιος ὁ Ἀτταλεύς , ἅμα μέν τίθημι στοιχεῖον ὁ ἄνθρωπος ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός καί ὁ ξηρός καί ὁ ὑγρός , ἅμα δέ ἐναργής φάσκω εἰμί ὁ στοιχεῖον , καί μηδείς ἀπόδειξις δέω , καί ποτέ μέν ὀνομάζω αὐτός ποιότης τε καί δύναμις , ἐνίοτε δέ συγχωρέω σῶμα ὑπάρχω , εἶτα δείδω ὕδωρ , καί ἀήρ , καί πῦρ , καί γῆ ὁμολογέω . καίτοι σχεδόν οὐδείς ὁ νέος ἰατρός οὕτως ἅπας ὁ κατά ὁ ἰατρικός τέχνη ἐξεργάζομαι λόγος , ὡς Ἀθήναιος . ἀλλά ὅμως κᾀκεῖνος ἁμαρτάνω φαίνω , καί οὗτος , καί ἄλλος πάμπολυς , καί ὁ λοιπός πᾶς . οὐδείς γάρ οἶδα ὁ παλαιός ἰατρικός ἀκριβής μεταχειρίζω τε καί τελειόω ὁ ὑπό ἐκεῖνος ἐγώ παραδίδωμι ﻿ μέθοδος . ἀλλά εἰ χρή ἀληθής λέγω , ἀφαιρέω πολύς ὁ ὀρθός λέγω , ὅπου γε καί Ἀθήναιος ἐναργής φημί εἰμί ὁ στοιχεῖον καί μηδείς ἀπόδειξις δέω . πότερος γάρ , ᾗ στοιχεῖον , οὗτος ὁ ἐνάργεια αὐτός μαρτυρέω , ἤ κατά ὁ οὐσία , ὅς συμβαίνω αὐτός εἰμί στοιχεῖον ; εἰ μέν γάρ κατά ὁ οὐσία , τίς οὐ καί ὁ ὑγιεινός καί ὁ νοσερός πᾶς ἄνθρωπος φαίνω φημί , καί μήτε διδασκαλία τις , μήτε ἀπόδειξις προσδέω διά ὁ ἐνάργεια ; ἅπας γάρ γνωρίζω ἄρτος , καί φακῆ , καί πτισάνη , καί κρέας , καί χόνδρος , καί μελίκρατον , ἀλλά τίς ἤ πότε βλάπτω ἤ ὠφελέω ἕκαστος οὗτος φύω , οὐκέτι γιγνώσκω . ἐν οὗτος δέ εἰμί αὐτός ὑγιεινός ἤ νοσερός ὑπάρχω . ὥστε ἄρτος μέν , καί κρέας οἶδα , καί πτισάνη , ὑγιεινός δέ καί νοσερός οὐ ἐπίσταμαι . οὕτως δέ καί ὁ φάρμακον , ἑλλέβορος , ἐλατήριος , σκαμμωνία , ἐπίθυμος , ἶρις , ἑλένιον , οὐδείς εἰμί ὅς οὐ ἐναργής ἅπτω , καί ὀσφράω , καί ὁράω , καί γεύω δύναμαι . ὁ δέ ἐκ αὐτός ὠφέλεια ἤ βλάβη οὐ οἶδα · ὥστε οὐδέ ὁ ὑγιεινός ἤ νοσερός αὐτός ἐπίσταμαι . καί τοίνυν καί πῦρ , καί ὕδωρ , καί ἀήρ , καί γῆ , οὐδείς εἰμί ὅς οὐ ἐναργής γιγνώσκω ὁ αἴσθησις ἅπας . ἀλλά εἰ στοιχεῖον οὗτος εἰμί , οὐ ἔτι γιγνώσκω , οὐ μόνος ὁ πολύς ὁ ἄνθρωπος , ἀλλά οὐδέ ὁ φιλόσοφος ἔνιοι . ἀλλά ἴσως φημί ὁ ἀπό Ἀθηναῖος , μηδέ αὐτός περί γε οὗτος αὐτός ἀποφαίνω μηδείς , ἐπέκεινα γάρ εἰμί ὁ ἰατρικός τέχνη · ἀρκέω δέ αὐτός ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός , καί ὁ ξηρός καί ὑγρός , ὅς εἰͅν ὁ ζῷον ἐναργής δείκνυμι δύναμαι , στοιχεῖον καί ὁ σῶμα ὑποτίθημι καί ὁ ὅλος ἰατρικός . ὁ μέν οὖν , ὥσπερ ζῷον , καί ὁ ἰατρικός ὑποτίθημι στοιχεῖον ὁ θερμός , καί ὁ ψυχρός , καί ὁ ξηρός , καί ὁ ὑγρός , ὅσος ἀλογία ἔχω , τίς ἄν ἐγώ νῦν ἐπεξέρχομαι ; κωμῳδέω γάρ ὑπό πολύς ἤδη ὁ δόγμα , καί ψόγος καί γέλως οὐ μικρός , ἔτι τε πρός οὗτος ἀπιστία οὐ ὀλίγος ὁ παλαιός προστρίβω λόγος . τίς γάρ ἄν μάλα αὐτός προδίδωμι , ἤ ὁ μηδέ ἀπόδειξις ἔχω φάσκω ὁ στοιχεῖον διά ὁ ἐνάργεια , ἀξιόω δέ οὗτος ὁ ἰατρικός καί ὁ ζῷον ὑποτίθημι στοιχεῖον ; ὁ δέ φοβέω λέγω ὕδωρ , καί πῦρ , καί ἀήρ , καί γῆ , ὑγρός , καί θερμός , καί ψυχρός , καί ξηρός ὀνομάζω , ὅτι μηδείς ἄλλος εἰμί , ἤ ἀναίσθητος ἔχω ὁμωνυμία , ἐγώ ἐγώ δοκέω δείκνυμι , οὐ ἵνα Ἀθήναιος ἐλέγχω σφάλλω , ἀλλά ἵνα ὅμοιος ἐκεῖνος ὁ λοιπός ἁμαρτάνω κωλύω . καί δείκνυμι γε διά αὐτός ὁ πρᾶγμα , ὡς οὐ ἐνδέχομαι χωρίς ὁ λογικός θεωρία οὐδείς ἀκριβής οὐδείς καθίστημι δόγμα . ὁ γοῦν ἐγώ συμβαίνω , θεός ἐπόμνυμι , ἦ μήν οὕτως λέγω , ὡς γίγνομαι , καί δή πειράω διηγέομαι . ἡνίκα ὁ πρῶτος ὁ οὗτος διδάσκαλος ἐπιχειρέω ἐγώ διδάσκω ὁ Ἀθήναιος γνώμη , ἀξιόω αὐτός ἀκριβής ἐγώ διαιρέω ὁ ὁμωνυμία · οὐ γάρ οἶδα , κατά τίς ὑπόκειμαι πρᾶγμα ἐπιφέρω ὁ θερμός , ἤ ὁ ψυχρός , ἤ ὁ ἄλλος τις ὁ τοιοῦτος ὄνομα . ὡς γάρ λευκός , φημί , αὐτός τε ὁ χρῶμα λέγω , καί ὁ δέχομαι ὁ χρῶμα σῶμα · φημί γάρ , ὁ χρῶμα ὁ μέν εἰμί λευκός , ὁ δέ μέλας , ὁ δέ ἐρυθρός , ὁ δέ ξανθός , ὁ δέ ὠχρός · ἔτι τε πρός οὗτος ὁ δέχομαι ὁ χροιά σῶμα · λευκός γάρ ὁ κύκνος καί ὁ γάλα λέγω , μέλας δέ ὁ κόραξ καί ὁ Αἰθίοψ · οὕτως , φημί , ἀκούω καί θερμός λέγω ἐνίοτε μέν αὐτός ὁ σῶμα , καθά εἰ τυγχάνω ὁ πῦρ , ἐνίοτε δέ ὁ ἐν αὐτός ποιότης μόνος . οὐ τοίνυν , φημί , γιγνώσκω , ἐπειδάν λέγω θερμός , ὅς τις ποτέ δηλόω ἐθέλω , εἴτε ὁ ποιότης μόνος , εἴτε ὁ δείκνυμι αὐτός σῶμα . ὁ δέ πρός μέν οὗτος καί μάλα ἑτοῖμος ἀποκρίνω , μή ὁ ποιότης μόνος , ἀλλά καί σύμπας ὁ σῶμα θερμός ὀνομάζω ὁμολογέω . ἐφεξῆς δέ ἐγώ πάλιν ἔρομαι · πότερος οὖν ἐκεῖνος λέγω ἐγώ ὁ σῶμα στοιχεῖον , ὅς τίς περ ἄν ἄκρος εἰμί θερμός , ἤ , ἔͅν μέτριος εἰμί τοιοῦτος , εἰμί καί οὗτος στοιχεῖον ; ὡσαύτως δέ καί περί ψυχρός , καί ὑγρός , καί ξηρός ὁ αὐτός ἐρώτησις ποιέω ἐγώ · τίς δέ οὗτος , φημί , σύ διαφέρω ; ταράσσω ἤδη , καί μή , καθώς πρόσθεν , ἑτοῖμος ἀποκρίνω . ὅτι πολύς διαλλάσσω , φημί , ἤ ἄπειρος τις πλῆθος ὑποτίθημι στοιχεῖον , ἤ περαίνω . ἄπειρος μέν γάρ εἰμί ὁ μέτριος θερμός , ἤ ψυχρός , ἤ ξηρός , ἤ ὑγρός ὑποτίθημι στοιχεῖον , οὐ ἄπειρος δέ ὁ ἄκρος · εἷς γάρ κατά ἕκαστος εἰμί γένος . ὥστε ἵημι τέσσαρες ὁ πᾶς στοιχεῖον περαίνω . οὕτως τοίνυν , φημί , νοέω καί τέσσαρες . δῆλος οὖν , λέγω , ὅτι καί ἄκρον ὁ ποιότης , καί ἁπλόος , καί πρῶτος . τίς γάρ , λέγω , ἔτι οὗτος πολυπραγμονέω ; ﻿ ἵνα , φημί , νοέω ὁ λέγω ἀκριβής . ἀλλά οὕτως , φημί , λέγω , καί οὕτως νοέω . πῶς κελεύω ἐγώ νοέω , πάλιν ἐπανερωτάω ἐγώ , ὁ ἄκρος θερμός ἤ ὑγρός στοιχεῖον ; ὁ δέ ὀργίζω τε ἤδη καί καί ταράσσω ἱκανός , ὅστις δέ ἄν , φημί , ὁ θερμός ἐπικρατέω , θερμός ὀνομάζω σῶμα , καί ὑγρός αὖ , καί ψυχρός , καί ξηρός ὡσαύτως , ἐν ὄϊς κρατέω καί πλεονεκτέω ὁ λέγω ἕκαστος . ὀνομάζω οὖν , φημί , οὕτως οὐδείς κωλύω · καί γάρ ὀνομάζω καί ἄρτος θερμός , καί φακῆ , καί πτισάνη , καί βαλανεῖον · ἀλλά οὐ ἡγέομαι σύ οὗτος ἕκαστος ἀξιόω ἐγώ νοέω στοιχεῖον , ἀλλά μόνος ἐκεῖνος ὁ ἄκρος θερμός · οὕτως δέ καί ὁ ἄκρος ψυχρός , καί ξηρός , καί ὑγρός . ἁπλόος γάρ εἰμί χρή , καί ἄμικτος , οὐ σύνθετος , οὐδέ μείγνυμι ἤδη ὁ στοιχεῖον . οὕτως , φημί , νοέω · πτισάνη γάρ καί φακῆ οὐ ἄν λέγω στοιχεῖον . καί μήν , λέγω , εἰ ὁ ἄκρος θερμός σῶμα νοέω στοιχεῖον ἵημι , πῦρ εὐθύς ἐννοέω , καί οὐδείς ἄλλος . νοέω τοίνυν , φημί , πῦρ . οὕτως οὖν , φημί , βούλομαι ἐγώ καί ὁ ἄκρος ὑγρός ὕδωρ νοέω ; συγχωρέω καί οὗτος πάνυ μόγις . ἐπί πῦρ οὖν αὖθις ἥκω , ἀήρ τε καί ὕδωρ , καί γῆ , ὅς κατά ἀρχή ἀποχωρέω . ὁ δέ , σύ γάρ , φημί , τοιοῦτος ταράσσω ὁ λόγος . καί ἅμα πρός ὁ ἄλλος ἀποβλέπω μαθητής , οὗτος , φημί , τρέφω ἐν διαλεκτικός , καί ὁ ἐκεῖθεν ἀναπίμπλημι ψώρα , ( οὕτως γάρ δή καί ὀνομάζω αὐτός ) ἀναστρέφω πᾶς , καί διαστρέφω , καί κυκάω , σοφίζω ἐγώ , ἵνα ἐπιδείκνυμι ὁ λογικός ἑαυτοῦ παρασκευή . ἥκω γοῦν ἀξιόω ἐγώ ὁμώνυμος νοέω ὁ θερμός , εἷς μέν ὡς ποιότης , καθά ὁ λευκός χρῶμα , δεύτερος δέ ὁ ὁ ἄκρος ποιότης δέχομαι σῶμα , καί τρίτος , ὅς ὁ τοιοῦτος ἐπικρατέω ποιότης , θερμός ὀνομάζω , καθά ὁ βαλανεῖον . ἀλλά ἐγώ , φημί , σόφισμα λύω οὐ μανθάνω . αὐτός τοίνυν , ὡς πλέκω , οὕτως καί λύω . οὗτος μέν ἐγώ συμπίπτω ἔτος ἐννεακαιδέκατος ἄγω . καί ὁ λοιπός ὁ πολύς μέν σιωπάω ὑπέρ ὁ μή δοκέω ἐρίζω · αὐτός δέ ἀνασκέπτομαι παρά ἐμαυτοῦ τάτα ἄλλος καί ὁ περί στοιχεῖον λόγος . θαυμάζω δέ , πῶς οὐ αἰσθάνομαι συγχέω ἑαυτοῦ ὁ Ἀθήναιος , ὅς θερμός μέν , καί ψυχρός , καί ξηρός , καί ὑγρός ὀνομάζω ἐπιχειρέω , ἀπαξιόω δέ πῦρ λέγω , καί γῆ , καί ἀήρ , καί ὕδωρ . ναί φημί · ὁ γάρ προσεχής ὁ ζῷον λαμβάνω , οὐ ὁ κοινός πᾶς σῶμα στοιχεῖον . καλέω δέ προσεχής ὁ οἷος ἴδιος , καί μηδείς ἄλλος ὁ ἅπας . ἐγώ δέ καί κατά ἀρχή εὐθύς λέγω , πάμπολυς διαφέρω ὁ φαίνω στοιχεῖον ὁ ὄντως στοιχεῖον . ἔοικα δέ καί νῦν λέγω ὑπέρ αὐτός διά μακρός . εἴπερ γάρ ἐλαχύς τις καί ἁπλόος εἰμί μόριον ὁ στοιχεῖον , εἰμί ἄν ὡς πρός ὁ αἴσθησις ὀστέον , καί χόνδρος , καί σύνδεσμος , καί ὄνυξ , καί θρίξ , καί πιμελή , καί σάρξ , καί νεῦρον , καί μυελός , ἴς τε καί ὑμήν , καί ἁπλῶς λέγω ἅπας ὁ ὁμοιομερής στοιχεῖον ὁ ἀνθρώπινος σῶμα . ἆρα οὖν ὁ Ἀθήναιος τίθημι που οὗτος στοιχεῖον ; καί μήν αὐτός εἰμί ὁ γράφω , ἕκαστος μέν ὁ ὁμοιομερής ἐκ ὁ πρῶτος γίγνομαι στοιχεῖον · ἐκ δέ ὁ ὁμοιομερής ἤδη καί σύγκειμαι ὁ ἄλλος ὁ ζῷον μόριον . ὁ οὖν σάρξ ( εἰ οὕτως τυγχάνω ) ἤ ὁ πιμελή ἐρωτάω ὁ στοιχεῖον , δῆλος , ὅτι ὁ θερμός , καί ὁ ψυχρός , καί ὁ ὑγρός , καί ὁ ξηρός ἀποκρίνω . καί μέν δή καί ὀστέον , καί χόνδρος , καί θρίξ ὡσαύτως ὑγρός , καί ξηρός , καί θερμός , καί ψυχρός ἵημι φημί ὁ στοιχεῖον . καιρός οὖν ἤδη πυνθάνομαι σύ , ὁποῖος ὑγρός , καί ξηρός , καί ψυχρός , καί θερμός ἀποφῄναμαι . κατά μέν γάρ ὁ ἐπικράτησις ὑγρός μέν ὁ σάρξ . ὁ χόνδρος δέ ψυχρός . ὡσαύτως δέ ὁ μέν ὀστέον ξηρός καί ψυχρός , ὁ πιμελή δέ ὑγρός καί θερμός , ἕκαστος τε ὁ ἄλλος ὁμοιομερής ἤ τοῖος ἤ τοῖος ἐπικράτεια εἰμί ὁ ἁπλόος . εἴπερ οὖν ὁ κατά ἐπικράτησις θερμός ἤ ψυχρός , ἤ ξηρός ἤ ὑγρός ἀποφαίνω τις εἰμί στοιχεῖον , ὀστέον , καί χόνδρος , καί νεῦρον , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος , στοιχεῖον γίγνομαι ὁ ἀνθρώπινος σῶμα . ἀλλά οὐ οὗτος φημί ὁ Ἀθήναιος , ἀλλά ὁ οὗτος συνθετικός ὄντως εἰμί στοιχεῖον δῆλος οὖν , ὡς ὑπερβαίνω ὁ αἴσθησις , ἐπί ὁ πρῶτος καί ὄντως ἁπλόος ὁ λογισμός προέρχομαι , ὅς μηκέτι ἐγχωρέω λέγω ἐπικράτεια τοῖος ἤ τοῖος γίγνομαι · σύνθετος γάρ κοᾀκίς πάλιν εἰμί , καί διχῆ σφάλλω ὁ προσήκω , ὅτι τε ὁ αἰσθητός ἀποχωρέω , ὡς ἁπλόος τις ζητέω , καί ὅτι μηδέ ἐν ὁ ἄδηλος ἤδη ὁ ἁπλόος ἔχω . ἐν μέν γάρ ὁ φαίνω , εἰ καί μηδείς ἄλλος , ὁ γοῦν ὁμολογέω ἐγώ ὑπάρχω . οὐδείς γοῦν εἰμί , ὅς οὐ φημί , πρῶτος καί ἁπλόος μόριον πρός ὁ αἴσθησις εἰμί χόνδρος , καί πιμελή , καί ﻿ ὑμήν , καί ὁ ἄλλος σύμπας ὁ ὁμοιομερής . ὁ δέ καί οὗτος ἀπολείπω , διότι πρός ὁ φύσις εἰμί σύνθετος , ἔͅν ὁ αἴσθησις ἁπλόος φαίνω , καί μηδέπω μηδείς ὁ ἁπλόος λέγω , τίς ἄν εὐσχήμων ἀπολογία γίγνομαι πρός ὁ μή περισσός τε καί μάταιος φλυαρέω ; εἰ μέν γάρ ὁ κατά ἐπικράτεια ὑγρός , καί θερμός , καί ψυχρός , καί ξηρός ὀνομάζω , ἔχω ἐναργής ἤδη ὁ στοιχεῖον γιγνώσκω , νεῦρον , καί ὑμήν , καί χόνδρος , καί σάρξ , καί σύνδεσμος , καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ὅς λέγω . εἰ δέ ὁ πρός ὁ φύσις ἁπλόος ζητέω , ἄμικτος τε εἰμί χρή οὗτος , καί ἄκρατος , καί ἄκρος ὁ ποιότης . πάλιν οὖν ἥκω ἐπί πῦρ , καί ἀήρ , καί ὕδωρ , καί γῆ . ἐν οὗτος γάρ μόνος εὑρίσκω ἄμικτος τε καί ἄκρατος ὁ ποιότης , ἄκρος μέν ἐν πῦρ θερμότης τε καί ξηρότης , ἄκρος δέ ἐν ὁ γῆ ψυχρότης καί ξηρότης , καί ὁ ἄλλος ἐν ἑκάτερος κατά ὁ οἰκεῖος φύσις . ᾄν εἰ μή τέσσαρες δέ βούλομαι , ἀλλά δύο λέγω ἐκ αὐτός ἤ τρεῖς ὁ στοιχεῖον , τάχα ἄν ἔχω τις εὐπορέω λογισμός . ὁ δέ ἅμα μέν ἄκρος ὑγρός ὁμολογέω εἰμί ὁ στοιχεῖον , ἅμα δέ ἄλλος τις λέγω οἴομαι παρά ὁ ὕδωρ , ἔσχατος ἠλίθιος , εἰ μή τις ἄρα ὁ ποιότης αὐτός μόνος εἰμί λέγω στοιχεῖον , καί οὐ ὁ δέχομαι οὗτος σῶμα . γίγνομαι γάρ οὕτως οὐ ὁ ὕδωρ στοιχεῖον , ἀλλά ὑγρότης , οὐδέ ὁ πῦρ , ἀλλά ὁ ἄκρος θερμότης . εἰ δέ οὗτος , πρῶτος μέν πῦρ ἀνώτερος καί γῆ καί ὕδωρ καί ἀήρ ἀναβαίνω ὁ λόγος ὁ μηδέ ἐπί οὗτος προέρχομαι ὑπομένω , ὡς πρόσω ὁ ἰατρικός εἰμί · δεύτερος δέ φανερός ἐξελέγχω μή γιγνώσκω , ὅπῃ διαφέρω στοιχεῖον ἀρχή . ὅτι τε γάρ ἁπλόος εἰμί πῦρ ὁ ἄκρος θερμότης , ὅτι τε , οὗτος ἐγγίγνομαι ὁ ὕλη , πῦρ ἀποτελέω , ὁ φιλόσοφος ὁμολογέω πᾶς , ὅς Ἀθήναιος ἕπομαι σπουδάζω . καί μέν δή καί ὡς ἀρχή ὁ ὁ πῦρ γένεσις ἵλημι τις εἰμί ὁ ἅπας ὑποβάλλω ὁ στοιχεῖον ὁ ἄποιος , ὁ τε ἐγγίγνομαι οὗτος θερμότης ὁ ἄκρον , καί οὗτος ὅμοιος ὁμολογέω · καί ὡς ὁ μέν ὕλη διά πᾶς ὁ αἰών εἰμί , ἀγέννητος τε καί ἄφθαρτος εἰμί , ὁ δέ γίγνομαι τε καί ἀπογίγνομαι αὐτός ὁ ποιότης εἰμί · καί ὡς ὁμογενής εἰμί χρή ὁ στοιχεῖον , ὅς ἄν εἰμί στοιχεῖον . ἐν οὗτος γάρ δή καί διαφέρω στοιχεῖον ἀρχή , ἐν ὁ ὁ μέν ἀρχή οὐ ἐκ ἀνάγκη ὁμογενής εἰμί ὁ πρᾶγμα , ὅς ὑπάρχω ἀρχή , ὁ δέ στοιχεῖον πάντως ὁμογενής . ποιότης μέν γάρ ἁπλόος ποιότης σύνθετος στοιχεῖον , ἁπλόος δέ σῶμα σῶμα οὐ ἁπλόος . καί μήν εἰ ὁ θερμός , καί ψυχρός , καί ξηρός , καί ὑγρός λέγω τριχῶς , ἤ ὡς ποιότης , ἤ ὡς ἄμικτος , ἤ ὡς μείγνυμι σῶμα , φαίνω δέ οὔτε ὁ ποιότης στοιχεῖον , οὔτε ὁ κεράννυμι καί μείγνυμι σῶμα , ὑπολείπω τοίνυν ὁ ἄκρατος τε καί ἄμικτος σῶμα καί ἁπλόος ὁ ποιότης ὁ στοιχεῖον εἰμί . πάλιν οὖν ἥκω πῦρ , καί γῆ , καί ὕδωρ , καί ἀήρ , ἐν ὅς πρῶτος ἄκρος θερμότης , καί ψυχρότης , καί ξηρότης , καί ὑγρότης εἰμί . ὁ δέ διά οὗτος δείδω οὗτος ὁμολογέω εἰμί στοιχεῖον , διότι μήτε ἐξαιρέω ἐκ ὁ σῶμα αὐτός τις , μήτε ἐντίθημι , ἔσχατος ἠλίθιος . ὁ γάρ ἐκ ὁ στοιχεῖον γίγνομαι προσφέρω , πάντως δήπου καί ὁ στοιχεῖον ὁ σῶμα ἐγώ ἐντίθημι . ἀλλά οὐ εἰλικρινής , φημί , οὐδέ μόνος . κακός οὖν λέγω , μήτε ἐξαιρέω , μήτε ἐντίθημι στοιχεῖον . χρή γάρ οὐ ἁπλῶς οὕτως λέγω , ἀλλά ὅτι μή μόνος , μηδέ ἄμικτος , μηδέ αὐτός κατά ἑαυτοῦ . καίτοι καί οὗτος αὐτός τίς ποτέ βούλομαι περαίνω αὐτός ; οὔτε γάρ ἄχρηστος ὁ περί ὁ στοιχεῖον θεωρία διά οὗτος ἄν ἔοικα νομίζω , διότι μηδείς αὐτός ἄμικτος ἕτερος ὁ σῶμα ἐγώ προσφέρω , οὔτε διά οὗτος πῦρ , καί ἀήρ , καί ὕδωρ , καί γῆ κακός λέγω στοιχεῖον , διότι ὁ μέν ἐκ αὐτός γίγνομαι χράω , μόνος δέ αὐτός ἕκαστος ἴδιος καί κατά ἑαυτοῦ παντάπασι ἄχρηστος ὑπάρχω . καίτοι καί εἰλικρινής χράω πολλάκις ὁ ὁ κόσμος στοιχεῖον , ὕδωρ μέν ὁσημέραι χράω , καί πίνω , καί λούω , καί ἄλλος ὁπωσοῦν , ἀήρ τε πανταχόθεν ἐγώ περίκειμαι , καί διά ὁ εἰσπνοή ἕλκω . καί μέν δή καί καταψύχω πολλάκις δέω πῦρ . οὐ οὖν οἶδα , τίς ποτέ εἰμί ὅς περαίνω , φάσκω , μήτε ἐξαιρέω τις ὁ σῶμα ἐγώ , μήτε ἐντίθημι πῦρ , καί ὕδωρ , καί ἀήρ , καί γῆ . ἐγώ μέν γάρ καί ὁ ἐν ὁ κρύος παρά πῦρ θάλπω ἀντεισάγω φημί ὁ σῶμα πῦρ , καί ὅστις ὕδωρ πίνω , καί οὗτος ἀντεισάγω ὕδωρ εἰς ὁ σῶμα , καί ὁ ἀναπνέω δέ κατά ὁ αὐτός λόγος ἀήρ . καί μέν γε καί ὅσος ὁ ζῷον ἤ ψάμμος , ἤ γῆ , ἤ λίθος , ἤ βόρβορος , ἤ ὀστέον σιτέω , καί οὗτος φανερός ἐπεισάγω ὁ σῶμα γῆ . εἰ δέ , ὅτι μήτε μέχρι ὁ καίω θάλπω τις παρά ὁ πῦρ , μήτε ἄχρι ὁ διαράσσω πίνω , διά οὗτος οὐ ἡγέομαι ὁ στοιχεῖον οὐδείς ἐγώ ἐπεισάγω ὁ σῶμα , θαυμάζω χρή σοφία ὁ ἀνήρ , οὐδέ ἄχρι τοσοῦτος συνίημι δύναμαι , ὡς , εἰ παντελής ﻿ ἀπόλλυμι ὁ στοιχεῖον ὁστισοῦν , εὐθύς καί ὁ ζῷον φθείρω . ἀπόλλυμι δέ , εἰ μέν ἐκπυρόω , ὁ ψυχρός στοιχεῖον , εἰ δέ ἔσχατος καταψύχω ὁ θερμός . οὕτως δέ ἔͅν ἔσχατος ἀποξηραίνω ὁ σῶμα , τέλειος ἀναιρέω ὁ ὑγρός · ᾄν ἐξυγραίνω , ὁ ξηρός . ὥστε αὐτός ἐναντίος , ἤ ἐκεῖνος λέγω , ἀεί μέν ἀφαιρέω καί προστίθημι ὁ στοιχεῖον τις · μέτρον μέντοι οὗτος γίγνομαι ὁ γε μή βούλομαι διαφθείρω ὁ ζῷον · ὁ γάρ ἄμετρος αὐτός χρῆσις εἰς ὄλεθρος τελευτάω .