galenus.de-elementis-ex-hippocrate-libri-ii 2.2
Ὅτι μὲν οὖν ἐκ τοῦ τῆς μητρὸς αἵματος ἅπαντα γέγονε τὰ τῶν ἐναίμων ζώων μόρια , πρόδηλον παντί . μετέχοντος δὲ τούτου φλέγματός τε καὶ διττῶν χολῶν , εὐλόγως ἐνταῦθα διέστησαν , οἱ μὲν ἐξ αἵματος μόνου τὴν γένεσιν ὑπάρχειν ἡμῖν , οἱ δὲ ἐκ τῶν τεττάρων χυμῶν φάσκοντες . ἔστι μὲν οὖν οὐχ ὁμοίως ἀποδεῖξαι τἀληθὲς ἐνταῦθα δυνατὸν , ὡς ἐπὶ τῶν πρώτων στοιχείων · ἑκάτερος γὰρ ὁ λόγος ἔχει τι πιθανόν . ἐξ ὦν δ’ οὑν ὁ Ἱπποκράτης κινηθεὶς , ἀληθέστερον εἶναι νομίζει , τοὺς τέσσαρας χυμοὺς ὕλην εἶναι τῆς τοῦ ἀνθρώπου γενέσεως , ἐπιδεῖξαι πειράσομαι , τὴν ἀρχὴν ἐνθένδε ποιησάμενος . ὁμοιομερὲς μὲν οὖν ἐστι καὶ σὰρξ , καὶ νεῦρον . ἀλλ’ ἡ μὲν σὰρξ ἔναιμός τε καὶ μαλακὴ καὶ θερμή · τοὐναντίον δὲ τὸ νεῦρον ἄναιμόν τε καὶ σκληρὸν καὶ ψυχρόν . οὐ μὴν οὔτ’ ἐκείνη μαλακὴ καὶ θερμὴ τελέως ἐστὶν , οὔτε τὸ νεῦρον σκληρὸν καὶ ψυχρόν . ἀλλὰ τὸ μὲν αἷμα τῆς σαρκὸς μαλακώτερόν τε καὶ θερμότερόν ἐστι · τὸ δὲ ὀστοῦν τοῦ νεύρου σκληρότερον καὶ ψυχρότερον . οὕτω δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον μορίων ἕτερον ἑτέρου , τὸ μὲν ψυχρότερόν ἐστι , τὸ δὲ θερμότερον , καὶ τὸ μὲν μαλακώτερον , τὸ δὲ σκληρότερον . ἆρ’ οὖν ἐκ τῆς αὐτῆς οὐσίας τὰ πάντα γέγονεν , ἢ μᾶλλον ἀγαθός τις οὖσα δημιουργὸς ἡ φύσις , ἡνίκα τὸ πρῶτον ἐκ τοῦ παρὰ τῆς μητρὸς αἵματος , εἰς τὴν μήτραν ἰόντος , ἐγέννα τε καὶ διέπλαττε τὸ ἔμβρυον , εἰς μὲν τὴν τῶν σκληροτέρων σωμάτων πῆξιν εἷλκεν ἐξ αὐτοῦ τὸ παχύτερον , εἰς δὲ τὴν τῶν μαλακωτέρων τὸ ὑγρότερον ; οὕτω δὲ καὶ τὸ μὲν θερμότερον εἰς τὴν τῶν θερμοτέρων , τὸ δὲ ψυχρότερον εἰς τὴν τῶν ψυχροτέρων ; ἐμοὶ μὲν οὖν οὕτω δοκεῖ μακρῷ φυσικώτερον εἶναι , καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἀρχὴν εὐθέως διαπεπλάσθαι τὸ κύημα , κᾀν τῷ μετὰ ταῦτα χρόνῳ παντὶ τὴν τροφὴν καὶ τὴν αὔξησιν ἕκαστον τῶν μορίων ἔχειν ἐκ τῆς οἰκείας ὕλης . ἕν μὲν γάρ τι φαίνεται τὸ αἷμα , καθάπερ καὶ τὸ γάλα . διδάσκει δ’ ὁ λόγος , οὐχ ἓν ὑπάρχειν αὐτὸ , καθότι μηδὲ τὸ γάλα . τὸ μὲν γάρ ἐστιν ἄκρως ὀῤῥῶδες καὶ λεπτὸν ἐν τῷ γάλακτι , τὸ δὲ ἄκρως τυρῶδες καὶ παχύ . ταῦτα δὲ , ἕως μὲν ἐκέκρατο πρὸς ἄλληλα , μέσον ἀπειργάζετο τὸ γάλα τυροῦ καὶ ὀῤῥοῦ · διακριθέντα δὲ , τὴν οἰκείαν ἰδέαν ἐνεδείξατο , καὶ τὴν τοῦ γάλακτος ἐδίδαξε φύσιν , ὡς οὐκ ἄρα ἓν ἦν ἀκριβῶς , ἀλλ’ ἐξ ἐναντίων τε καὶ διαφερόντων συγκείμενον . ὡς οὖν ἐν τῷ γάλακτι τὸ μέν ἐστιν ὀῤῥὸς , τὸ δὲ τυρὸς , οὕτω καὶ ἐν τῷ αἵματι τὸ μὲν οἷον ἰχὼρ αἵματος ἀνάλογον ὀῤῥῷ γάλακτος , τὸ δὲ οἶον ἰλύς τις καὶ τρὺξ ἀνάλογον τῷ τυρῷ . καὶ μὲν δὴ καὶ ἶνας ἐμφερομένας τῷ αἵματι σαφῶς ἐστι θεάσασθαι , καὶ τούτων ἐξαιρεθεισῶν , οὐ πήγνυται τὸ αἷμα , καὶ χωρισθὲν τῶν ἰνῶν τὸ αἷμα καὶ χροιᾷ καὶ συστάσει διαφέρει . τὸ μὲν γὰρ ἐρυθρὸν ἀκριβῶς φαίνεται , τὸ δὲ ξανθότερον τούτου , τὸ δὲ μελάντερον . ἔστιν ὅτε δὲ καὶ σαφῶς ἐπανθεῖ τι λευκὸν αὐτῷ , καί ποτε πελιδνὸν ἅπαν ﻿ ἐφάνη , καὶ νὴ Δία γε πολλάκις ἐγγὺς τῷ μέλανι , καθάπερ τις πορφύρα κατακορής · ὥστ’ οὐχ ἓν ἀκριβῶς τὸ αἷμα . πάντων γὰρ ἂν , οἶμαι , καὶ ζώων καὶ ἀνθρώπων ὅμοιον ὑπῆρχε διὰ παντὸς , εἴπερ ἦν ὄντως ἓν . ἀλλά ποτε ἐν αὐτῷ πλεονεκτεῖ τὸ παχὺ καὶ μέλαν , ὡς καὶ τὴν χρόαν ἅπαντος τοῦ σώματος μελαντέραν φαίνεσθαι , καὶ τὰς οὐλὰς μελαίνεσθαι , καὶ κιρσοῦσθαι τὰς ἐν τοῖς σκέλεσι φλέβας , ἅμα τινὶ πελιδνῷ χρώματι · ποτὲ δὲ τὸ ξανθὸν , ὡς καὶ τοῦτ’ ἔκ τε τῶν τριχῶν ἐστιν ἰδεῖν , κᾀκ τῆς συμπάσης τοῦ σώματος χρόας , ἐμέτων τε καὶ διαχωρημάτων · ἔστι δ’ ὅτε τὸ ἐρυθρὸν ἢ λευκὸν , ὡς καὶ ταῦτα ἔκ τε τῶν τοῦ ὅλου σώματος χρωμάτων καὶ τριχῶν καὶ διαχωρημάτων φαίνεσθαι . καὶ μὲν δὴ κᾂν εἰ τὰς φλέβας ἐκτέμοις ὑγιαινόντων ἔτι τῶν ἀνθρώπων , τοῦ μέν τινος αὐτῶν ξανθὸν ῥυήσεται τὸ αἷμα , τοῦ δ’ ἐρυθρὸν , τοῦ δὲ λευκότερον , τοῦ δὲ μελάντερον . κᾂν εἰ δοῦναι δὲ φάρμακον ἐθέλοις ἐκκαθαῖρον τὸ σῶμα , τοιοῦτον ἐκκενώσει χυμὸν , ὁποῖον ἕλκειν πέφυκεν , ἀλλ’ οὐκ ἴσον ἐν πάσῃ φύσει σώματος , οὔθ’ ὑγιαινόντων , οὔτ’ ἀῤῥωστούντων . ἵνα γὰρ ἀπὸ τῶν ἀῤῥωστούντων ἄρξωμαι , χολῆς τῆς ὠχρᾶς τε καὶ ξανθῆς ὀνομαζομένης εἰ δοίης τοῖς ἰκτεριῶσιν ἀγωγὸν φάρμακον , ἄξει σοι παμπόλλην χολήν . εἰ δέ γε τοῖς τὸν καλούμενον ὕδερον λευκοφλεγματίαν νοσοῦσι ταὐτὸ τοῦτο δοίης φάρμακον , ἐλαχίστην μὲν ἐκκενώσει χολήν . εἰ δ’ αὖ πάλιν ἕτερον δοίης φάρμακον , ὑφ’ οὗ φλέγμα κενοῦσθαι πέφυκεν , ἥκιστα μὲν ἐν τοῖς ἰκτεριῶσι κενώσει φλέγμα , καὶ σὺν μεγάλῃ τῇ βλάβῃ · πάμπολυ δὲ τοῖς προειρημένοις ὑδέροις , καὶ χωρὶς τοῦ βλάψαι . καὶ μέντοι καὶ τοῖς ἐλεφαντιῶσι πολλάκις ἐδώκαμεν , ὅ τι χολὴν ἐκκαθαίρει μέλαιναν · ὑφ’ οὗ καὶ ῥᾴστην καὶ πλείστην σὺν ὠφελείᾳ μεγάλῃ τὴν κένωσιν εἴδομεν ἀπαντῶσαν .
Lemmas: ὅτι μέν οὖν ἐκ ὁ ὁ μήτηρ αἷμα ἅπας γίγνομαι ὁ ὁ ἔναιμος ζῷον μόριον , πρόδηλος πᾶς . μετέχω δέ οὗτος φλέγμα τε καί δισσός χολή , εὔλογος ἐνταῦθα διΐστημι , ὁ μέν ἐκ αἷμα μόνος ὁ γένεσις ὑπάρχω ἐγώ , ὁ δέ ἐκ ὁ τέσσαρες χυμός φάσκω . εἰμί μέν οὖν οὐ ὅμοιος ἀποδείκνυμι ἀληθής ἐνταῦθα δυνατός , ὡς ἐπί ὁ πρῶτος στοιχεῖον · ἑκάτερος γάρ ὁ λόγος ἔχω τις πιθανός . ἐκ ὅς δέ ἐν ὁ Ἱπποκράτης κινέω , ἀληθής εἰμί νομίζω , ὁ τέσσαρες χυμός ὕλη εἰμί ὁ ὁ ἄνθρωπος γένεσις , ἐπιδείκνυμι πειράω , ὁ ἀρχή ἐνθένδε ποιέω . ὁμοιομερής μέν οὖν εἰμί καί σάρξ , καί νεῦρον . ἀλλά ὁ μέν σάρξ ἔναιμος τε καί μαλακός καί θερμός · ἐναντίος δέ ὁ νεῦρον ἄναιμος τε καί σκληρός καί ψυχρός . οὐ μήν οὔτε ἐκεῖνος μαλακός καί θερμός τέλειος εἰμί , οὔτε ὁ νεῦρον σκληρός καί ψυχρός . ἀλλά ὁ μέν αἷμα ὁ σάρξ μαλακός τε καί θερμός εἰμί · ὁ δέ ὀστέον ὁ νεῦρον σκληρός καί ψυχρός . οὕτως δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος μόριον ἕτερος ἕτερος , ὁ μέν ψυχρός εἰμί , ὁ δέ θερμός , καί ὁ μέν μαλακός , ὁ δέ σκληρός . ἆρα οὖν ἐκ ὁ αὐτός οὐσία ὁ πᾶς γίγνομαι , ἤ μάλα ἀγαθός τις εἰμί δημιουργός ὁ φύσις , ἡνίκα ὁ πρῶτος ἐκ ὁ παρά ὁ μήτηρ αἷμα , εἰς ὁ μήτρα ἔρχομαι , γεννάω τε καί διαπλήσσω ὁ ἔμβρυον , εἰς μέν ὁ ὁ σκληρός σῶμα πῆξις ἕλκω ἐκ αὐτός ὁ παχύς , εἰς δέ ὁ ὁ μαλακός ὁ ὑγρός ; οὕτως δέ καί ὁ μέν θερμός εἰς ὁ ὁ θερμός , ὁ δέ ψυχρός εἰς ὁ ὁ ψυχρός ; ἐγώ μέν οὖν οὕτως δοκέω μακρός φυσικός εἰμί , καί κατά ὁ πρῶτος ἀρχή εὐθύς διαπλάσσω ὁ κύημα , εἰͅν ὁ μετά οὗτος χρόνος πᾶς ὁ τροφή καί ὁ αὔξησις ἕκαστος ὁ μόριον ἔχω ἐκ ὁ οἰκεῖος ὕλη . εἷς μέν γάρ τις φαίνω ὁ αἷμα , καθά καί ὁ γάλα . διδάσκω δέ ὁ λόγος , οὐ εἷς ὑπάρχω αὐτός , καθότι μηδέ ὁ γάλα . ὁ μέν γάρ εἰμί ἄκρος ὀρρώδης καί λεπτός ἐν ὁ γάλα , ὁ δέ ἄκρος τυρώδης καί παχύς . οὗτος δέ , ἕως μέν κεράννυμι πρός ἀλλήλων , μέσος ἀπεργάζομαι ὁ γάλα τυρός καί ὀρός · διακρίνω δέ , ὁ οἰκεῖος ἰδέα ἐνδείκνυμι , καί ὁ ὁ γάλα διδάσκω φύσις , ὡς οὐ ἄρα εἷς εἰμί ἀκριβής , ἀλλά ἐκ ἐναντίος τε καί διαφέρω σύγκειμαι . ὡς οὖν ἐν ὁ γάλα ὁ μέν εἰμί ὀρός , ὁ δέ τυρός , οὕτως καί ἐν ὁ αἷμα ὁ μέν οἷος ἰχώρ αἷμα ἀνάλογος ὀρός γάλα , ὁ δέ οἷος ἰλύς τις καί τρύξ ἀνάλογος ὁ τυρός . καί μέν δή καί ἴς ἐμφέρω ὁ αἷμα σαφής εἰμί θεάομαι , καί οὗτος ἐξαιρέω , οὐ πήγνυμι ὁ αἷμα , καί χωρίζω ὁ ἴνη ὁ αἷμα καί χροιά καί σύστασις διαφέρω . ὁ μέν γάρ ἐρυθρός ἀκριβής φαίνω , ὁ δέ ξανθός οὗτος , ὁ δέ μέλας . εἰμί ὅτε δέ καί σαφής ἐπανθέω τις λευκός αὐτός , καί ποτέ πελιδνός ἅπας ﻿ φαίνω , καί νή Ζεύς γε πολλάκις ἐγγύς ὁ μέλας , καθά τις πορφύρα κατακορής · ὥστε οὐ εἷς ἀκριβής ὁ αἷμα . πᾶς γάρ ἄν , οἴομαι , καί ζῷον καί ἄνθρωπος ὅμοιος ὑπάρχω διά πᾶς , εἴπερ εἰμί ὄντως εἷς . ἀλλά ποτέ ἐν αὐτός πλεονεκτέω ὁ παχύς καί μέλας , ὡς καί ὁ χροιά ἅπας ὁ σῶμα μελάντερος φαίνω , καί ὁ οὐλή μελαίνω , καί κιρσόω ὁ ἐν ὁ σκέλος φλέψ , ἅμα τις πελιδνός χρῶμα · ποτέ δέ ὁ ξανθός , ὡς καί οὗτος ἐκ τε ὁ θρίξ εἰμί ὁράω , ἐͅκ ὁ σύμπας ὁ σῶμα χροιά , ἔμετος τε καί διαχώρημα · εἰμί δέ ὅτε ὁ ἐρυθρός ἤ λευκός , ὡς καί οὗτος ἐκ τε ὁ ὁ ὅλος σῶμα χρῶμα καί θρίξ καί διαχώρημα φαίνω . καί μέν δή ἔͅν εἰ ὁ φλέψ ἐκτέμνω ὑγιαίνω ἔτι ὁ ἄνθρωπος , ὁ μέν τις αὐτός ξανθός ῥέω ὁ αἷμα , ὁ δέ ἐρυθρός , ὁ δέ λευκός , ὁ δέ μέλας . ἔͅν εἰ δίδωμι δέ φάρμακον ἐθέλω ἐκκαθαίρω ὁ σῶμα , τοιοῦτος ἐκκενόω χυμός , ὁποῖος ἕλκω φύω , ἀλλά οὐ ἴσος ἐν πᾶς φύσις σῶμα , οὔτε ὑγιαίνω , οὔτε ἀρρωστέω . ἵνα γάρ ἀπό ὁ ἀρρωστέω ἄρχω , χολή ὁ ὠχρός τε καί ξανθός ὀνομάζω εἰ δίδωμι ὁ ἰκτεριάω ἀγωγός φάρμακον , ἄγω σύ πάμπολυς χολή . εἰ δέ γε ὁ ὁ καλέω ὕδερος λευκοφλεγματίας νοσέω αὐτός οὗτος δίδωμι φάρμακον , ἐλαχύς μέν ἐκκενόω χολή . εἰ δέ αὖ πάλιν ἕτερος δίδωμι φάρμακον , ὑπό ὅς φλέγμα κενόω φύω , ἦκα μέν ἐν ὁ ἰκτεριάω κενόω φλέγμα , καί σύν μέγας ὁ βλάβη · πάμπολυς δέ ὁ προλέγω ὕδερος , καί χωρίς ὁ βλάπτω . καί μέντοι καί ὁ ἐλεφαντιάω πολλάκις δίδωμι , ὅς τις χολή ἐκκαθαίρω μέλας · ὑπό ὅς καί ῥᾴδιος καί πολύς σύν ὠφέλεια μέγας ὁ κένωσις ὁράω ἀπαντάω .