galenus.de-dignoscendis-pulsibus-libri-iv 2.2
Τίνες οὖν ὅροι τῷ μεγάλῳ τε καὶ σμικρῷ , καθάπερ ἑκάστῳ τῶν εἰρημένων , οὐκ ἔχομεν εἰπεῖν , ἀλλ’ εἰς τοσοῦτον ἔτι πλάτος ἡ νόησις ἐκτέταται τοῦ μεγάλου , ὥστε καὶ αὐτοῦ τοῦ κόσμου παντὸς εἰπεῖν , εἴ τι μεῖζον δύναιτό τις νοῆσαι , καὶ τοῦτο δέξεται τὴν τοῦ μεγάλου κατηγορίαν . ἀλλὰ καὶ μύρμηξ καὶ κώνωψ καὶ κέγχρος καὶ εἴ τι τούτου μικρότερον εἴη ζῶον , ἢ σπέρμα , δέχεται τὴν τοῦ μεγάλου κατηγορίαν . οὐ γὰρ μύρμηξ μόνον , ἀλλὰ κέγχρος τις καὶ κώνωψ μέγας λέγεται . δῆλον οὖν τό γε τοσοῦτον , ὡς ἕκαστον τοῖς ὁμογενέσι παραβαλλόμενον ἢ μικρὸν , ἢ μέγα λέγομεν , ἁπλῶς δ’ οὐδέν . καὶ ταύτῃ διήνεγκε τὸ μεῖζον τοῦ μεγάλου , τὸ μὲν μεῖζον παντὸς τοῦ μικροτέρου δύνασθαι μεῖζον λέγεσθαι , τὸ μέγα δ’ οὐ παντὸς , οὗ τινος μεῖζον , ἀλλὰ τὸ μόνον τῶν ὁμογενῶν . οὕτω δὲ καὶ περὶ μικροτέρου καὶ μικροῦ χρὴ διορίζεσθαι καὶ περὶ ταχέος καὶ θάττονος καὶ βραδέος καὶ βραδυτέρου τὸν αὐτὸν τρόπον , εἴ γε καὶ ἵππος βραδὺς λέγεταί τις καὶ μύρμηξ ταχύς . ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον ὠνομασμένων εὑρήσεις ἔν τε τοῖς τῶν σφυγμῶν γένεσιν ἅπασι καὶ κατὰ τὴν ὅλην ἰατρικήν . ἤδη δὲ καὶ κατὰ τὸν σύμπαντα βίον τῶν ἀνθρώπων καὶ σκληρὸν καὶ σκληρότερον καὶ μαλακὸν καὶ μαλακώτερον καὶ πυκνὸν καὶ πυκνότερον καὶ τἄλλα πάντα παραπλήσια τὰ μὲν πρὸς ἕτερον ὅ τι δήποτε παραβάλλεται , τὰ δὲ πρὸς μόνα τὰ κατὰ τὸ ἐν αὐτοῖς γένος . ἆρ’ οὖν ἤδη τὸ πᾶν ἔχομεν , ἢ καὶ τούτῳ τις ﻿ τῷ λόγῳ λείπει διορισμός ; οὐ γὰρ ἅπασι τοῖς ἐκ ταὐτοῦ γένος τὸ μέγα παραβάλλοντες οὕτως ὀνομάζομεν . οὐ γὰρ ἂν Ἀχιλλεύς θ’ ἅμα καὶ Αἴας ἐλέγοντο μεγάλοι καὶ Πολυδάμας καὶ Μίλων , εἴ γε τοῦ μὲν Αἴαντος ὁ Ἀχιλλεὺς , τοῦ δὲ Μίλωνος Πολυδάμας ἦν μείζων , ἀλλὰ δῆλον ὅτι τῷ μέσῳ τε καὶ μετρίῳ καὶ συμμέτρῳ προσαγορευομένῳ καθ’ ἕκαστον γένος ὥσπερ κανόνι καὶ κριτηρίῳ τἄλλα παραβάλλοντες , ὅσα μὲν ὑπὲρ αὐτὸ , μεγάλα πάντ’ εἶναι λέγομεν , ὅσα δ’ ἐναντία , σμικρά . καὶ τοῦτ’ ἔστιν μὲν κᾀν τῷ βίῳ παντὶ , μάλιστα δ’ οὖν ἐν ταῖς τέχναις · περὶ γὰρ τὴν τοῦ συμμέτρου θήραν ἔχουσιν ἅπασαι , καὶ τοῦτ’ ἐκπορίζειν σπεύδουσι ταῖς οὐσίαις περὶ ἃς καταγίγνονται , καὶ πολὺ σιτίον ἐδηδοκέναι τόνδε τινά φησιν ὁ ἰατρὸς , ὅταν ὑπὲρ τὴν τοῦ τρεφομένου σώματος ᾖ φύσιν , καὶ ὀλίγον αὖθις , ὅταν ἀπολίπηται συμμετρίας τοῦ τρεφομένου . οὕτω γοῦν ἀθλητῇ δύο μνᾶς κρεῶν ὀλίγον εἶναι λέγοντες , τῷ νοσοῦντι πολλάκις ἀπαγορεύομεν χυλοῦ πτισάνης ἐκροφῆσαι λεκάνιον , ὡς πλέον ὂν τοῦ συμμέτρου . καὶ μέγαν οὖν σφυγμὸν καὶ μικρὸν ἐροῦμεν τὸν ἐξιστάμενον τῆς συμμετρίας , καὶ τούτους μὲν πολλοὺς ἑκατέρους , ἕνα δὲ τὸν σύμμετρον , ὃν χρὴ θηρᾶσαί τε καὶ τῇ μνήμῃ παραθεμένους ἐπάγειν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν οἷον μέτρον τι δίκαιον ὑπ’ αὐτῆς τῆς φύσεως ὡρισμένον . ὅπως οὖν αὐτὸν ἐξεύρωμεν , ἤδη σκοπῶμεν . ἐπὶ τοῦτο γὰρ ὁ πᾶς σπεύδει λόγος καὶ τούτου χάριν εἴρηται τὰ πρόσθεν ἅπαντα . εὕροιμεν δ’ ἂν αὐτὸν , εἴπερ δυναίμεθα , μεθόδῳ . χρήσιμον γὰρ τοῦτο πρὸς τὸ κατὰ πάντων τῶν συμμέτρων ἕνα λόγον ἔχειν , καὶ μὴ ζητεῖν αὖθις , ὅπως μὲν εὑρίσκειν χρὴ τὸ κατὰ τὴν κίνησιν σύμμετρον , ὅπως δὲ τὸν κατὰ τὴν ἡσυχίαν , ἢ τὸ τῆς ἀρτηρίας σῶμα . καὶ πρῶτον μὲν τοῦτ’ ἴδωμεν , εἰ χρὴ καθ’ ἕκαστον γένος σφυγμὸν ἕνα ζητεῖν τὸν σύμμετρον , ἢ πλείους , ἄλλον μὲν ὡς ἐν ἡλικίᾳ σύμμετρον , ἄλλον δ’ ὡς ἐν ἕξεσι σωμάτων , ἄλλον δ’ ὡς ἐν κράσεσιν , ἄλλον δ’ ὡς ἐν ὥραις , ἢ χώραις , ἢ καταστάσεσιν , ἢ ἐπιτηδεύμασιν , ἢ ψυχικαῖς διαθέσεσιν . ἐν ἅπασι γὰρ τούτοις τοὺς μὲν μεγάλους , τοὺς δὲ μικροὺς , τοὺς δὲ συμμέτρους λέγομεν εἶναι σφυγμοὺς , καὶ τοὺς μὲν ταχεῖς , τοὺς δὲ βραδεῖς , τοὺς δὲ συμμέτρους , καὶ κατὰ τὰς ἄλλας διαφορὰς ὡσαύτως . καὶ τάχ’ ἄν τινι δόξειε τοῦτ’ εὐλογώτερον εἶναι καὶ τῇ χρείᾳ μᾶλλον ὁμολογοῦν , τὸ καθ’ ἕκαστον γένος σφυγμῶν ἕνα ποιεῖν τὸν σύμμετρον . ἐπισκεψώμεθα οὖν ἀκριβέστερον αὐτὸ , καὶ προχειρισάμενοι γένος ἓν σφυγμῶν ὡς ἐν παραδείγματι τὸ τῶν μεγάλων τε καὶ μικρῶν , ὑπὲρ ὧν ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐλέγομεν , τὸν μέσον αὐτῶν , καὶ τὸν σύμμετρον ἐξευρεῖν πειραθῶμεν , ἰδίᾳ μὲν ἐν ἡλικίαις , ἰδίᾳ δ’ ἐν ὥραις τε καὶ χώραις καὶ φύσεσι καὶ κράσεσι καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι τοῖς τοιούτοις . ἀρκέσει γὰρ , εἰ τοῦθ’ εὕροιμεν , εἰς τὴν χρείαν , εἴ τε πρόκειται μὲν ἡμῖν τὸν οἰκεῖον ἑκάστου τῶν εἰρημένων σφυγμῶν εἰδέναι , καὶ τὰς εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἐκτροπὰς αὐτοῦ διαγινώσκειν . ἡ δὲ νῦν εἰρημένη διδασκαλία φαίνεται τοῦθ’ ἡμῖν ἐκπορίζουσα . σκεψώμεθ’ οὖν ἀκριβῶς , εἰ δυνατὸν ἐξευρεῖν αὐτό . φαίνεται γὰρ ἐμοὶ μὲν χαλεπώτατον , ἴσως δὲ καὶ ἀδύνατον . ἡ χαλεπότης δ’ ἐν τῷ μηδὲν τῶν εἰρημένων ἰδίᾳ καὶ καθ’ αὑτὸ λαβεῖν δύνασθαι . πότε γὰρ ἰδίᾳ καὶ καθ’ αὑτὴν ἔστιν ἰδεῖν τὴν ἐν ταῖς ὥραις διαφορὰν τῶν σφυγμῶν ἄνευ σώματος , ὃ καὶ μὴ κράσεως πὼς ἔχει καὶ ἕξεως καὶ ἡλικίας καὶ τῶν ἄλλων τῶν εἰρημένων ; ὥστ’ οὐκ ἂν ἔχοις εἰπεῖν , ἦρι μὲν τηλικοῦτος σφυγμὸς οἰκεῖος , θέρει δ’ ὁ τηλικοῦτος . ἐρωτηθεὶς γὰρ ἐν τίνι καὶ λέγεις σώματι , πότερον ἐν θερμοτέρῳ τὴν κρᾶσιν , ἢ ψυχροτέρῳ καὶ ἰσχνῷ , ἢ παχεῖ · καὶ ἀκμάζοντος , ἢ γέροντος , ἢ ψυχρῷ χωρίῳ , ἢ θερμῷ , καὶ ἀνδρὸς , ἢ γυναικὸς , καὶ κατὰ τὰς ἄλλας διαφορὰς ὡσαύτως . ὥστε φαίνεται δεῖν κατὰ τὴν ὅλην τῶν ὑποκειμένων σωμάτων φύσιν ἐπισκοπεῖσθαι τὸν οἰκεῖόν τε καὶ οὐκ οἰκεῖον σφυγμὸν , ἵνα εἰδῶμεν , εἰ οὕτως ἔτυχεν , ὅτι Δίωνι μὲν ὁ σφυγμὸς τηλικοῦτός ἐστι φύσει , Θέωνι δὲ τηλικοῦτος . ἀλλὰ καὶ τοῦτ’ ἄτοπον , οὐ μόνον τῷ χρῆναι καθ’ ἕκαστον ἄνθρωπον ἰδίαν ἡμᾶς ἔχειν μνήμην τε τῶν οἰκείων σφυγμῶν καὶ μὴ δύνασθαι περὶ μηδενὸς διαγνῶναι μηδὲν ᾧ πρῶτον οὐκ ἐντυγχάνομεν , ἀλλὰ καὶ τῷ μηδ’ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ Δίωνος , εἰ τύχοι , τὸν ἕνα τοῦτον τὸν οἰκεῖον σφυγμὸν ἐν ἑκάστῳ γένει δυνατὸν ἰδίᾳ καὶ χωρὶς τῆς τῶν ἔξωθεν πραγμάτων περιστάσεως λαβεῖν . πότε γὰρ καὶ λήψει ; πότερα τοῦ ἐν χειμῶνι Δίωνος , ἢ τοῦ κατὰ τὸ θέρος , καὶ πότερα τοῦ ἐν Ῥώμῃ , ἢ τοῦ ἐν Λιβύῃ , καὶ τοῦ ἰσχνοτέρου γεγονότος , ἢ τοῦ παχυτέρου , καὶ ἀργότερον , ἢ ἐπιπονώτερον διηγημένου , καὶ ἐνδεέστερον , ἢ δαψιλέστερον διῃτημένου , καὶ οἶνον , ἢ ὕδωρ πεπωκότος , ἢ διψῶντος ; οὐ γὰρ ἔστιν ἄνευ τούτων καὶ ἄλλων μυρίων περιστάσεων ἰδίᾳ ποτὲ καὶ ταὐτὸ λαβεῖν τὸ Δίωνος σῶμα . μένει τοίνυν καὶ νῦν ἔτι ἡ ἐξ ἀρχῆς ἀπορία . τὸν γὰρ τῇ ὅλῃ φύσει τοῦ ὑποκειμένου σώματος οἰκεῖον σφυγμὸν , ὃν δὴ καὶ σύμμετρον ἐκαλοῦμεν , ἐν ἴσῳ τῷ μέτριον εὑρεῖν ἀδυνατοῦμεν . ἄμεινον οὖν ἴσως μὴ ταύτῃ μετιέναι τὴν περὶ τοῦ σφυγμοῦ διάγνωσιν , ἀλλ’ ὡς τοῖς εἰσαγομένοις ἐγράψαμεν , ἐφ’ ἑκάστου τῶν εἰρημένων αἰτίων τὴν τροπὴν ἐκμαθεῖν . ἔστι γάρ τιν’ εὑρεῖν τοῦ τοιούτου μέθοδον , ἣν καὶ νῦν παραγράψαντες πρότερον ἐφεξῆς ἐπισκεψώμεθα , πότερ’ αὐτάρκης ἐστὶν εἰς ἅπαν , ἢ καὶ αὐτὴ κατά τι ἐλλιπής . εἴη δ’ ἂν ἡ μέθοδος τοιάδε , προχειρισαμένων ἡμῶν ἕνεκα παραδείγματος ﻿ ἕν τι τῶν τρέπειν τοὺς σφυγμοὺς πεφυκότων αἰτίων , οἷον γυμνάσιον . προτεθέντος γὰρ σκοπεῖσθαι , τίνα τρόπον τῶν σφυγμῶν ἐργάσεται γυμνάσιον τὴν τροπὴν , λαβὼν οὖν τιν’ ἄνθρωπον , ἁπάσας αὐτοῦ τὰς διαφορὰς τῶν σφυγμῶν ἐπίσκεψαι πρότερον , εἶτα γυμνάσας αὖθις ἐπίσκεψαι , τίς μὲν αὐτῶν ἐξετάθη , τίς δ’ ἐξελύθη , καὶ μέχρι πόσου , καὶ οὕτως ἐξευρήσεις , ὁπόσον πέφυκε γυμνάσιον τρέπειν τοὺς σφυγμούς . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ λουτρῶν καὶ πομάτων καὶ ἐδεσμάτων καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων , ἐκ τῆς καθ’ ἕκαστον ἄνθρωπον πείρας ἕτοιμον εὑρεῖν τὰς τροπάς . οὕτω μὲν ἡ πεῖρα ῥᾴστη , τὰ δὲ τῶν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ πείρᾳ λογισμῶν οὐκέτι ῥᾴδια . κίνδυνος γὰρ ὥσπερ ἐν πάσῃ πείρᾳ σφαλῆναι παρὰ τὸ ἀδιόριστον , οὕτω κᾀνταῦθα . διχῶς δὲ τοῦτ’ αὐτὸ ἀδιόριστον γίνεται , τὸ μὲν τῷ μὴ τεμεῖν τὸ κοινὸν εἰς τὰς ἐν αὐτῷ πάσας διαφορὰς , τὸ δὲ τῷ μὴ σκέψασθαι τοῖς τρέπουσιν αἰτίοις τίνα μὲν προηγουμένως , ἢ πρώτως , ἢ ὅπως ἄν τις ὀνομάζειν ἐθέλῃ , τίνα δὲ κατὰ συμβεβηκὸς ἠκολούθησε . τὸ μὲν δὴ μὴ τέμνειν τὸ κοινὸν εἰς τὰς ἐν αὐτῷ πάσας διαφορὰς τοιόνδε · δεῖται γὰρ ὁ λόγος , ἵν’ ᾖ σαφὴς , παραδείγματος . εἴ τις ἀποφήναιτο τῶν γυμνασαμένων τοὺς σφυγμοὺς τοιούσδε γίγνεσθαι , μὴ διορισάμενος , μήθ’ ᾧ τινι λέγῃ τῷ γυμνασαμένῳ μήτε πῶς γεγυμνασμένῳ μήτε πότε μήθ’ ὁπόσα , παρὰ τὸ μὴ τέμνειν τὸ κοινὸν εἰς τὰς διαφορὰς ἐσφάλη · τίνι γὰρ καὶ λέγω τῷ γυμνασαμένῳ , πῶς ἡλικίας ἔχοντι , πῶς δὲ ἰσχύος , ἢ ἀσθενείας , πῶς δὲ χυμῶν , πῶς δὲ ἕξεως , πῶς δὲ κράσεως , πῶς δὲ τῆς τῶν μορίων τοῦ σώματος συμπηγίας , πῶς δὲ τοῦ πρὸς τὸ γυμνάσιον ἔθους . εἰς τοσαῦτα γὰρ διαιρεῖται τὸ τίνι . τὸ δὲ πῶς ἐγυμνάσατο πάλιν εἰς ἄλλας τέμνεται διαφορὰς , ἆρά γε συντόνως , ἢ οὒ , καὶ ὀξέως , ἢ οὒ , καὶ ὁμαλῶς , ἢ οὔ . καθ’ ἕκαστον γὰρ τούτων οὐχ ὡσαύτως τραπήσεται . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὸ πότε διαφέρουσαν ἀνάγκη γενέσθαι τὴν τροπήν . οὐ γάρ ἐστι ταὐτὸν ἐδηδοκότα γυμνάζειν ἢ νῆστιν , καὶ λυπούμενον ἢ χαίροντα , καὶ πρόθυμον ἢ ῥᾴθυμον , καὶ ἐῤῥιγωκότα ἢ διατεθερμασμένον , καὶ πλέονα τοῦ δέοντος ἢ ἐλάττονα , ἢ σύμμετρα κεκοιμημένον . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὸ ποσὸν τῶν γυμνασίων ἡ τροπὴ διάφορας γενήσεται . οὐ γὰρ ὡσαύτως τὰ σύμμετρα τοῖς πλείοσιν , ἢ ἐλάττοσιν ὑπαλλάξει τοὺς σφυγμούς . τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς , ἢ πρώτως γίνεσθαι τὴν τροπὴν , ᾧδε χρὴ διορίζεσθαι . μή τι ἆρα περιττωμάτων μὲν ἦν μεστὸς , ἀρξαμένῳ δ’ αὐτῷ γυμνάζεσθαι ῥυέντων εἰς τὴν γαστέρα πλειόνων χυμῶν μοχθηρῶν , ἢ δάκνεσθαι τὸ στόμα συνέβη τῆς γαστρὸς τῇ κακίᾳ τῶν χυμῶν , ἢ βαρυνθῆναι τῷ πλήθει , ἢ ἀνατρέπεσθαί τε καὶ ναυτιᾷν , καὶ διὰ ταῦτα τὸν ἄνθρωπον ἢ ἀναλύειν , ἢ ἐκλύεσθαι , ἢ καταψύχεσθαι , ἢ πνίγεσθαι . τούτων γὰρ ἕκαστον ἀλλοιώσει τοὺς σφυγμοὺς καί τις ἴσως οἰήσεται κατὰ τὸν τοῦ γυμνασίου λόγον αὐτοὺς τετράφθαι . καὶ γὰρ εἰ πληθωρικὸς ὢν , καὶ τοῖς κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα νοσωδέστερος , ἀρξάμενος ὠκέως γυμνάζεσθαι , δύσπνους γένοιτο , τραπήσονται μὲν οἱ σφυγμοὶ κατὰ τὸν τῆς δυσπνοίας λόγον , ἴσως δ’ οἰήσεται κατὰ τὰ γυμνάσια . πῶς οὖν χρὴ διορίζεσθαι πρὸς τὸ μηδὲν ἐν τῇ πείρᾳ σφάλλεσθαι , εἴρηται μὲν ἑτέρωθι μακρότερον , εἰρήσεται δὲ κᾀνταῦθα διὰ βραχέων . πάσας τὰς εἰρημένας διαφορὰς εἰς τρεῖς ταύτας ἀναγαγεῖν χρὴ τὰς καθόλου , τὸ μὲν ὑποκείμενον σῶμα παραλαμβάνοντας εἰς τὴν πεῖραν , ὑγιαῖνόν τε καὶ κατὰ μηδεμίαν τῶν ἔξωθεν τροπὴν δυναστευόμενον , τὸ προσαγόμενον δ’ αὐτῷ γυμνάσιον σύμμετρον τῇ ποσότητι φυλάττοντας , ἐν δὲ τῇ τροπῇ σκοπουμένους , μή τι κατὰ συμβεβηκὸς ἀπήντησεν , καὶ οὐ κατὰ ταύτην τοῦ γυμνασίου τὴν φύσιν . ἂν γὰρ εἰς ταῦτα τὰ τρία βλέπῃς , ῥᾳδίως ἐξευρήσεις , πῶς καὶ μέχρι πόσου τρέπει τὸ προσιὸν αἴτιον . καὶ οὕτως ἐξέσται σοι καθ’ ἕκαστον εἶδος αἰτίου τῇ πείρᾳ τὴν τροπὴν ἐκμαθόντι χρῆσθαι πρὸς τὰς ἐν ταῖς νόσοις διαγνώσεις , ῥᾳδίως εὑρίσκοντι , πόσον μὲν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν αἰτίων ἐτράπησαν οἱ σφυγμοὶ , πόσον δ’ ἀπὸ τοῦ νοσήματος . ὥστ’ οὐκέτι σοι δεήσει προγιγνώσκειν ποῖος ὁ φύσει σύμμετρος , ἀλλὰ τὸν ἑκάστῳ τῶν ὑποκειμένων οἰκεῖον ἐπιστάμενος , εἰς ὅσον οὕτως ὑπό τε τῶν ἄλλων αἰτίων καὶ αὐτοῦ τοῦ νοσήματος ἐτράπη , γνωρίζειν δυνήσῃ . καὶ μὴν εἰ μὴ πρὸς ταῦτα δεοίμεθα τῆς τοῦ συμμέτρου γνώσεως , ἐκ περιττοῦ ζητήσομεν αὐτόν . πῶς οὖν ἐροῦμέν τινα μέγαν , ἢ ταχὺν , πρὶν τὸν σύμμετρον ἐξευρεῖν ; ἔτι γὰρ ἔοικε τὸ ἐξ ἀρχῆς φυλάττεσθαι ζήτημα . τί δὲ καὶ δεόμεθα τοῦ μέγαν , ἢ ταχὺν λέγειν ; ἀποχρήσει γὰρ ἡμῖν τῶν τρόπων μόνων μνημονεύειν ᾧδέ πως λέγουσι · γυμνάσια σύμμετρα τοὺς σφυγμοὺς εἰς μέγεθος καὶ τάχος καὶ σφοδρότητα καὶ πυκνότητα τρέπει . καὶ τοῦτο φήσομεν καὶ τοὺς ἄλλους βουλομένους δηλοῦν ἐν γυμνασίοις φάσκειν μεγάλους καὶ ταχεῖς καὶ σφοδροὺς καὶ πυκνοὺς γίγνεσθαι τοὺς σφυγμούς . ἀλλ’ ἡμεῖς πρῶτον μὲν οὐχ ἁπλῶς ἐροῦμεν ἐν γυμνασίοις , ἀλλ’ ἐν τοῖς συμμέτροις προσθήσομεν . τὰ γὰρ πλείω τῆς φύσεως τοῦ γυμναζομένου σώματος εἰς ἕτερον εἶδος τροπῆς μεθίστησι τοὺς σφυγμούς . ἔπειτα δ’ οὐδ’ ἁπλῶς οὕτω μεγάλους καὶ ταχεῖς ἐροῦμεν , ἀλλὰ καὶ μείζονας καὶ θάττονας καὶ σφοδροτέρους καὶ πυκνοτέρους καὶ τἄλλα πάντα φήσομεν οὕτως χρῆναι λέγειν , οἷον ὅτι κατὰ μὲν τὰς ἡλικίας μέγιστοι μὲν οἱ τῶν ἀκμαζόντων , μικρότατοι δ’ οἱ τῶν γερόντων , οἱ δὲ τῶν παρακμαζόντων μείζους μὲν τῶν ἐν τοῖς γέρουσιν , ἐλάττους δὲ τῶν ἐν τοῖς ἀκμάζουσιν . καὶ κατὰ τὰς ὥρας ὡσαύτως καὶ κατ’ ἄλλα πάντα τὴν αὐτὴν ποιησόμεθα διδασκαλίαν , ἐν ἑκάστῳ τῶν γενῶν τοὺς σφυγμοὺς ἀλλήλοις παραβάλλοντες , οὐχ ἁπλῶς ὑπὲρ αὐτῶν ἀποφαινόμενοι . τῷ μὲν οὖν ἐμπειρικῷ τάχα ἂν ἀρκέσειεν ἡ τοιαύτη διδασκαλία . καὶ ﻿ μετ’ ὀλίγον ἀκριβέστερον ὑπὲρ αὐτῆς ἐπισκεψόμεθα · τῷ δὲ τὰς πρώτας καὶ συνεκτικὰς ὀνομαζομένας αἰτίας ἑκάστου τῶν σφυγμῶν ἐξευρεῖν βουλομένῳ καὶ σὺν λόγῳ τε καὶ μεθόδῳ τὴν τέχνην ἀσκοῦντι τὸ σύμμετρον ἑκάστῳ τῶν γενῶν ἀναγκαῖον ἐπίστασθαι . φέρε γὰρ ζητεῖσθαι διὰ τί μικρὸς ὁ τοῦ παιδίου σφυγμὸς , εἶτα ἀπορεῖν ἡμᾶς αἰτίας εὐλόγους . καὶ γὰρ καὶ ἀπορήσομεν , ἂν μὴ φθάνωμεν ἀκριβῶς ἐξητακότες τὰς τῶν μεγάλων τε καὶ μικρῶν σφυγμῶν τῆς γενέσεως αἰτίας . οὐ γὰρ εὑρήσομεν ἐπὶ τῶν παίδων τὰς τοὺς μικροὺς γεννώσας . καὶ μὴν εἰ καὶ καθ’ ἓν ὁτιοῦν ὁ τῆς αἰτίας λογισμὸς σφάλλοιτο , κᾀν τοῖς ἄλλοις ἐν οἷς εὐπορεῖν δοκεῖ δικαίως ὑποπτευθήσεται . πάντῃ γὰρ ὁμολογεῖν αὐτὸν , εἴπερ ἀληθής ἐστιν , ἑαυτῷ προσήκει . διὰ ταῦτ’ οὖν ἀναγκαῖον ἐπίστασθαι τὸν σύμμετρον . ἴσως γὰρ καὶ ὁ τοῦ παιδὸς ὑπὲρ τὸν σύμμετρόν ἐστιν . Ἡρόφιλος γοῦν ποτὲ μὲν εὐμεγέθη τὸν σφυγμὸν τοῦτον ὀνομάζει . τί δή ποτ’ οὖν , φησί τις , ὁ Ἀρχιγένης μικρὸν αὐτὸν εἶναί φησιν ; ἴσως ἂν εἴποιμί σοι τὴν αἰτίαν τῆς διαφωνίας , ἂν πρότερον γνῷς , ὅτι τὸ προκείμενον ἀποδέδεικται , τὸ δεῖν εἰς τὴν περὶ τῶν ἐν σφυγμοῖς αἰτίων θεωρίαν ἐπίστασθαι τὸν σύμμετρον ἀνδρὶ λογικῷ τ’ εἶναι βουλομένῳ καὶ σὺν τῷ τῆς αἰτίας λογισμῷ πάντ’ ἐπίστασθαι προῃρημένῳ . καὶ τοῦτο μὲν ἴσως ἧττον , ( ἐρεῖ γάρ τις μὴ βούλεσθαι λογικὸς εἶναι , ) τὸ δ’ ὀλίγῳ πρόσθεν ἀναβληθὲν , ὡς ἄξιον σκέψεως , ἤδη θεασώμεθα , τὸ μηδένα τῶν ἐμπειρικῶν δύνασθαι τὴν τήρησιν ἀκριβῆ καὶ διηρθρωμένην ποιήσασθαι , πρὶν τὸν ἁπλῶς σύμμετρον ἐξευρεῖν . ἐπειδὴ γὰρ αὐτῷ πρόκειται μὴ μόνον εἰ τρέπει τοὺς σφυγμοὺς εἰς τάχος , ἢ μέγεθος , ἤ τι τῶν ἄλλων ἡ παροῦσα περίστασις , ἀλλὰ καὶ μέχρι πόσου τρέπει γιγνώσκειν , ἡ γὰρ ὅλη χρεία τῆς διὰ τῶν σφυγμῶν προγνώσεως ἐν τούτῳ μάλιστα περιέχεται , τὸ δ’ ἄχρι πόσου τρέπει διαγινώσκειν ἀμήχανον ἀγνοοῦντα τὸ κατὰ φύσιν , ἀνάγκη προεπίστασθαι τὸ κατὰ φύσιν ἑκάστου τῶν νοσούντων , εἰ μέλλει τὸ ποσὸν τῆς παρούσης τροπῆς διαγνώσεσθαι . οὐ μὴν ἅπασί γε τοῖς νοσοῦσιν ὑγιαίνουσιν ἐνέτυχεν , ἵν’ ἐκ τῆς πείρας μάθοι , εἶτα μεμνημένος παραβάλλοι τοῖς νοσοῦσι τὴν φύσιν . πῶς οὖν ἔτι δυνήσεται δι’ ἐμπειρίας ἔχειν τὸ προκείμενον ; ἢ πάλιν κᾀνταῦθα κατὰ κοινότητάς τινας ἡ τήρησις ἔσται ; πῶς καὶ τίνα τρόπον ; οὐ γὰρ ἔθ’ ὁμοίως ἐνταυθοῖ δυνατὸν , ὡς ἐπὶ τῶν ἔξωθεν αἰτίων , τὰ μὲν ἄλλα φυλάττειν ἄτρεπτα , μόνον δ’ ὑπαλλάττειν καθ’ ὃ τὴν τήρησιν ἐποιούμεθα . καὶ γὰρ καὶ χρώματα καὶ σχήματα καὶ ὀσμαὶ καὶ μήκη καὶ πλάτη καὶ βάθη σωμάτων καὶ λεπτότητες καὶ πάχη καὶ ἡ κατὰ γένη τε καὶ ἡλικίας καὶ χώρας καὶ ὥρας καὶ τὴν παροῦσαν κατάστασιν διαφορὰ πᾶσιν ἐξ ἀνάγκης ὑπάρχει τοῖς ἀνθρώποις , ὥστ’ ἐπειδὴ χωρὶς μὲν τούτων οὐκ ἂν εὕροις οὐδένα , τὴν τήρησιν δὲ τὴν ἐν αὐτοῖς χαλεπὸν ἀγαγεῖν ὑπὸ τῶν ὀλίγον πρόσθεν εἰρημένων , ἐπὶ τῶν ἔξωθεν αἰτίων τροπῶν ἑτέρας τινὸς ἡμῖν δεήσει μεθόδου . ὅτι δὲ χαλεπὸν ἐπὶ τούτου τὴν τήρησιν ποιήσασθαι , μάθοις ἂν , εἰ μὴ λόγῳ μόνον , ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτῶν τῶν ἔργων ἐθέλοις ἐξευρίσκειν ἀνθρώπους δύο καθ’ ἕν τι μόνον ἑκάστοτε διαφέροντας , ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὡσαύτως ἔχοντας . οὐ γὰρ εὑρήσεις ῥᾳδίως πρὸς τῷ καὶ παμπόλλας γίνεσθαι τὰς τῶν ἐπαλλάξεων συζυγίας καὶ μακροῦ μὲν χρόνου δεῖσθαι πρὸς τὴν τήρησιν , ἀμηχάνου δέ τινος καὶ θαυμαστῆς μνήμης . τά τε γὰρ ἄλλα καὶ τὰ μηδὲν εἰς τὴν τροπὴν τῶν σφυγμῶν διαφέροντα παραφυλάττειν ἀναγκαῖόν ἐστι μέχρι πλείστου τοῖς ἐμπειρικοῖς , ἵν’ αὐτό γε τοῦθ’ , ὅτι μηδὲν διαφέρει , βεβαίως ἐπιγνῶσι . καὶ τοῦτ’ ἔστι τὸ μάλιστα τὴν ἄλογόν τε καὶ ἀμέθοδον κίνησιν εἰς ἀπέραντόν τι χρόνου μῆκος ἐκτοπίζον , καὶ διὰ τοῦτ’ ἀεί φαμεν , ὥσπερ οὖν καὶ δι’ ἑτέρων ἐπέδειξα , τηρήσει μόνῃ συστήσασθαι τὴν τέχνην , ἄνευ λογισμοῦ τῶν ἀδυνάτων ὑπάρχειν . κᾂν εἰ συγχωρηθείη γε ταῦτα πάντα , τὸ γοῦν ποσὸν τῆς καθ’ ἕκαστον αὐτῶν τροπῆς ἀμνημόνευτον γενήσεται πρὸς μηδὲν μέτρον ὡρισμένον ἀναφέρειν ἡμῶν τάς θ’ ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐνδείας δυναμένων . πῶς γὰρ ἄν τις μνημονεύσειεν ἅπαντα ταῦτα , συμπλέξας ἀλλήλοις τὰ τοῖς σώμασιν ἐξ ἀνάγκης ὑπάρχοντα μετὰ τοῦ καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ποσοῦ ; πάντως γὰρ ἡ συμπλοκὴ τοιάδε , τις ἔσται · τῷ λευκῷ μὲν ἐπὶ τοσοῦτον , εὐρυστέρνῳ δὲ ἐπὶ τοσοῦτον · ὁμοίως δὲ παχεῖ μέχρι τοσοῦδε καὶ πλάτους καὶ βάθους τοῦ κατὰ τὸ σῶμα μέχρι τοσοῦδε , προήκοντι , ἄῤῥενι ὄντι καὶ παιδὶ καὶ ἐν ὥρᾳ θερινῇ καὶ ἐν χωρίῳ φύσει ψυχρῷ καὶ ἐν καταστάσει ξηρᾷ τοιόσδε τις ὁ σφυγμός ἐστι . τοιαύτας γάρ τινας συμπλοκὰς ἀπεράντους τὸ πλῆθος ὑπὸ μηδενὸς ἀνθρώπων μήτε τηρηθῆναι μήτε μνημονευθῆναι δυναμένας , ἀλλ’ ἄχρι λόγου μόνον ἐν ταῖς τῶν σοφιστῶν διατριβαῖς τὸ δυνατὸν ἐχούσας , ἐπ’ αὐτῶν δὲ τῶν ἔργων τῆς τέχνης ἀδυνάτους ἐξελεγχομένας , ἀναγκαῖον ἔσται συμπλέκειν . εἰ δὲ δὴ καὶ τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἅπασι τοῖς εἰρημένοις αἱ τοιαῦται συζεύξεις μέλλοιεν ἀλλήλων διαφέρειν , ὥσπερ οὖν διαφέρουσιν , εἰς ὅσην ἀμηχανίαν ἄξουσι τὸν τηρητικὸν , οἶμαι πρόδηλον ὑπάρχειν . ἄμεινον οὖν ἴσως μὴ διατρίβειν ἔτι , μηδ’ ἐγχρονίζειν , ἐνδεικνύμενον τὸ χαλεπὸν καὶ ἀπέραντον τῆς ἐμπειρικῆς τηρήσεως , ἀλλ’ αὐτὸν δεῖξαι μέθοδόν τινα λογικὴν , ᾗ χρώμενοι τὸ παρὰ τῆς ἐμπειρίας χρηστὸν ἑτοίμως ληψόμεθα . τίς δ’ ἂν εἴη μέθοδος ; ἡ τοιάδε · μάλιστα τὴν ἀρίστην τοῦ σώματος ἡμῶν ἐξευρόντας κατασκευὴν πρῶτα μὲν ἐπισκέψασθαι χρὴ , ποῖοί τινες οἱ κατ’ αὐτήν εἰσι σφυγμοὶ , καὶ τοῦθ’ οὐχ ἁπλῶς οὐδ’ ὡς ἔτυχε ποιητέον , ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ καταστάσει λαβόντας τὸν ἄνθρωπον , ἐν οἵᾳ τὴν οἰκείαν κίνησιν οἱ σφυγμοὶ φυλάττουσιν ὑπὸ μηδενὸς τῶν ﻿ ἔξωθεν αἰτίων τετραμμένοι . γένοιτο δ’ ἂν τοῦτο μήτ’ ἀργίᾳ μακρᾷ κατεσχημένου μήθ’ ὑπόγυιον γεγυμνασμένου , ἀλλὰ μηδ’ ἐν ἀσιτίᾳ μακρᾷ γεγονότος , ἢ ἀρτίως ἐδηδοκότος . εἶναι δὲ χρὴ καὶ τὸ περιέχον εὔκρατον δηλονότι καὶ τὸν ἄνθρωπον ἔξω τῶν ψυχικῶν παθημάτων , ἐν γαλήνῃ καθαρᾷ τὴν ψυχὴν ἔχοντα . μετὰ δὲ ταῦτα τὰς μοχθηρὰς τοῦ σώματος κατασκευὰς εὑρόντα πρῶτον μὲν ἐξαριθμήσασθαι τὰς διαφορὰς αὐτῶν , ἔπειτα δὲ τάς τε ὑπερβολὰς , καὶ τὰς ἐνδείας τὰς ἐν αὐταῖς κατιδόντα τῇ συμμέτρῳ τε καὶ ἀρίστῃ παραβάλλειν , καὶ λογίσασθαι μὲν πρῶτον , ὅσον εἰκὸς διαλλάττειν τοὺς ἐν ταῖς τοιαύταις φύσεσι σφυγμοὺς τῶν ἐν τῇ ἀρίστῃ , ἔπειτα καὶ δι’ αὐτῆς τῆς πείρας βασανίσαι τὸν λόγον , εἰ ὁμολογεῖ τοῖς ἐναργέσι , καὶ τοῦτο πολλάκις ποιήσαντα καὶ δι’ ἀσκήσεως μακρᾶς τόν τε λογισμὸν καὶ τὴν ἁφὴν γυμνάσαντα , τότε νομίζειν ἤδη βεβαίως ἐπίστασθαι τόν τε σύμμετρον ἐν ἅπασι τοῖς γένεσιν τῶν σφυγμῶν καὶ τοὺς ὁπωσοῦν ὑπερβάλλοντας τοῦδε , ἢ ἐλλείποντας . ἐμοὶ μὲν εἴρηται τὸ πᾶν · ὅστις δὲ ἢ τὴν φύσιν τοῦ σώματος ἡμῶν , ἢ τὰς μοχθηρὰς οὐκ οἶδεν , ἢ λόγῳ μὲν αὐτὰς ἐπεσκέψατο , διαγινώσκειν δ’ ἐντυγχάνων οὐκ ἐμελέτησεν , οὐδὲ ἂν ἔχοι πλέον ἐκ τοῦ παρόντος λόγου . δικαίως οὖν ἐστιν ἐκεῖνα πρότερον ἐκμαθὼν οὕτως ἐπὶ τάδε ἥκειν . καὶ γὰρ οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐν αὐταῖς εὑρήσει διαφωνίαν τοῖς τε παλαιοῖς ἰατροῖς πρὸς ἀλλήλους τοῖς τε νεωτέροις οὐ πρὸς ἀλλήλους μόνον , ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς παλαιούς . οὔτε γὰρ τίς ἡ ἀρίστη φύσις ὡμολόγηται πᾶσιν οὔτε τῶν μοχθηρῶν ὁ ἀριθμὸς εὕρηταί πως . καὶ τὰ σημεῖα , δι’ ὧν τις ἢ τὰς ἀρίστας , ἢ τὰς μοχθηρὰς γνωρίζοι , παντάπασιν ὀλίγοι τῶν ἰατρῶν ἔγραψαν . εἰ δὲ καὶ ταῦτα πάντα τοῖς ἔμπροσθεν ὡμολόγητό τε καὶ δεόντως εὕρητο , διαγινώσκειν γοῦν ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἔργων τὰς φύσεις ἐχρῆν πρότερον ἀσκήσαντας , καὶ οὕτως ἐπιχειρεῖν τῇ περὶ τοὺς σφυγμοὺς τέχνῃ . τάχα τινὲς ἀχθεσθήσονται τῷ πλήθει τῆς ἐπεισαγομένης θεωρίας , ἀλλ’ ἡμεῖς γ’ οὐκ ἀχθεσθησόμεθα προπηλακιζομένου τοῦ πράγματος . οὐδὲ γὰρ ἠλπίσαμέν ποτε πάντας ἀρέσκειν , ἢ ὠφελήσειν αὐτό . πάνυ δὲ τοῦτο σαφῶς καὶ ἀκριβῶς ἐπιστάμενοι , πλὴν ἑνὸς τοῦ τῆς ἀληθείας ἐραστοῦ , τοῖς ἄλλοις ἅπασι λῆρον εἶναι μακρὸν δόξαι τοὺς τοιούτους λόγους , ἐπὶ τὴν διέξοδον αὐτῶν ἐτραπόμεθα τὸν ἕνα τῶν πολλῶν προτιμήσαντες . εἰ δὲ δὴ καὶ ἡμᾶς τις αὐτοὺς ἐθεάσατο περὶ τοῖς νοσοῦσι τά τε προγεγονότα καὶ μέλλοντα προλέγοντας , οἶμαι καὶ τοῦτον , εἰ μὴ παντάπασιν εἴη κηφὴν , ἐρασθήσεσθαι τῆς θεωρίας , εἰ καὶ μακροτέρα φαίνοιτο , χρήσιμον οὕτω καὶ καλὸν τέλος ἐπαγγελλομένης .
Lemmas: τίς οὖν ὅρος ὁ μέγας τε καί μικρός , καθά ἕκαστος ὁ λέγω , οὐ ἔχω λέγω , ἀλλά εἰς τοσοῦτος ἔτι πλάτος ὁ νόησις ἐκτείνω ὁ μέγας , ὥστε καί αὐτός ὁ κόσμος πᾶς λέγω , εἰ τις μέγας δύναμαι τις νοέω , καί οὗτος δέχομαι ὁ ὁ μέγας κατηγορία . ἀλλά καί μύρμηξ καί κώνωψ καί κέγχρος καί εἰ τις οὗτος μικρός εἰμί ζῷον , ἤ σπέρμα , δέχομαι ὁ ὁ μέγας κατηγορία . οὐ γάρ μύρμηξ μόνος , ἀλλά κέγχρος τις καί κώνωψ μέγας λέγω . δῆλος οὖν ὁ γε τοσοῦτος , ὡς ἕκαστος ὁ ὁμογενής παραβάλλω ἤ μικρός , ἤ μέγας λέγω , ἁπλῶς δέ οὐδείς . καί οὗτος διαφέρω ὁ μέγας ὁ μέγας , ὁ μέν μέγας πᾶς ὁ μικρός δύναμαι μέγας λέγω , ὁ μέγας δέ οὐ πᾶς , ὅς τις μέγας , ἀλλά ὁ μόνος ὁ ὁμογενής . οὕτως δέ καί περί μικρός καί μικρός χρή διορίζω καί περί ταχύς καί ταχύς καί βραδύς καί βραδύς ὁ αὐτός τρόπος , εἰ γε καί ἵππος βραδύς λέγω τις καί μύρμηξ ταχύς . ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ὀνομάζω εὑρίσκω ἐν τε ὁ ὁ σφυγμός γένεσις ἅπας καί κατά ὁ ὅλος ἰατρικός . ἤδη δέ καί κατά ὁ σύμπας βίος ὁ ἄνθρωπος καί σκληρός καί σκληρός καί μαλακός καί μαλακός καί πυκνός καί πυκνός καί ἄλλος πᾶς παραπλήσιος ὁ μέν πρός ἕτερος ὅς τις δήποτε παραβάλλω , ὁ δέ πρός μόνος ὁ κατά ὁ ἐν αὐτός γένος . ἆρα οὖν ἤδη ὁ πᾶς ἔχω , ἤ καί οὗτος τις ﻿ ὁ λόγος λείπω διορισμός ; οὐ γάρ ἅπας ὁ ἐκ αὐτός γένος ὁ μέγας παραβάλλω οὕτως ὀνομάζω . οὐ γάρ ἄν Ἀχιλλεύς τε ἅμα καί Αἴας λέγω μέγας καί Πολυδάμας καί Μίλων , εἰ γε ὁ μέν Αἴας ὁ Ἀχιλλεύς , ὁ δέ Μίλων Πολυδάμας εἰμί μέγας , ἀλλά δῆλος ὅτι ὁ μέσος τε καί μέτριος καί σύμμετρος προσαγορεύω κατά ἕκαστος γένος ὥσπερ κανών καί κριτήριον ἄλλος παραβάλλω , ὅσος μέν ὑπέρ αὐτός , μέγας πᾶς εἰμί λέγω , ὅσος δέ ἐναντίος , μικρός . καί οὗτος εἰμί μέν εἰͅν ὁ βίος πᾶς , μάλα δέ οὖν ἐν ὁ τέχνη · περί γάρ ὁ ὁ σύμμετρος θήρα ἔχω ἅπας , καί οὗτος ἐκπορίζω σπεύδω ὁ οὐσία περί ὅς καταγίγνομαι , καί πολύς σιτίον ἐσθίω ὅδε τις φημί ὁ ἰατρός , ὅταν ὑπέρ ὁ ὁ τρέφω σῶμα εἰμί φύσις , καί ὀλίγος αὖθις , ὅταν ἀπολείπω συμμετρία ὁ τρέφω . οὕτως γοῦν ἀθλητής δύο μνᾶ κρέας ὀλίγος εἰμί λέγω , ὁ νοσέω πολλάκις ἀπαγορεύω χυλός πτισάνη ἐκροφέω λεκάνιον , ὡς πολύς εἰμί ὁ σύμμετρος . καί μέγας οὖν σφυγμός καί μικρός λέγω ὁ ἐξίστημι ὁ συμμετρία , καί οὗτος μέν πολύς ἑκάτερος , εἷς δέ ὁ σύμμετρος , ὅς χρή θηράω τε καί ὁ μνήμη παρατίθημι ἐπάγω ὁ ἄλλος ἅπας οἷος μέτρον τις δίκαιος ὑπό αὐτός ὁ φύσις ὁρίζω . ὅπως οὖν αὐτός ἐξευρίσκω , ἤδη σκοπέω . ἐπί οὗτος γάρ ὁ πᾶς σπεύδω λόγος καί οὗτος χάριν λέγω ὁ πρόσθεν ἅπας . εὑρίσκω δέ ἄν αὐτός , εἴπερ δύναμαι , μέθοδος . χρήσιμος γάρ οὗτος πρός ὁ κατά πᾶς ὁ σύμμετρος εἷς λόγος ἔχω , καί μή ζητέω αὖθις , ὅπως μέν εὑρίσκω χρή ὁ κατά ὁ κίνησις σύμμετρος , ὅπως δέ ὁ κατά ὁ ἡσυχία , ἤ ὁ ὁ ἀρτηρία σῶμα . καί πρῶτος μέν οὗτος ὁράω , εἰ χρή κατά ἕκαστος γένος σφυγμός εἷς ζητέω ὁ σύμμετρος , ἤ πολύς , ἄλλος μέν ὡς ἐν ἡλικία σύμμετρος , ἄλλος δέ ὡς ἐν ἕξις σῶμα , ἄλλος δέ ὡς ἐν κρᾶσις , ἄλλος δέ ὡς ἐν ὥρα , ἤ χώρα , ἤ κατάστασις , ἤ ἐπιτήδευμα , ἤ ψυχικός διάθεσις . ἐν ἅπας γάρ οὗτος ὁ μέν μέγας , ὁ δέ μικρός , ὁ δέ σύμμετρος λέγω εἰμί σφυγμός , καί ὁ μέν ταχύς , ὁ δέ βραδύς , ὁ δέ σύμμετρος , καί κατά ὁ ἄλλος διαφορά ὡσαύτως . καί τάχα ἄν τις δοκέω οὗτος εὔλογος εἰμί καί ὁ χρεία μάλα ὁμολογέω , ὁ κατά ἕκαστος γένος σφυγμός εἷς ποιέω ὁ σύμμετρος . ἐπισκοπέω οὖν ἀκριβής αὐτός , καί προχειρίζω γένος εἷς σφυγμός ὡς ἐν παράδειγμα ὁ ὁ μέγας τε καί μικρός , ὑπέρ ὅς ὀλίγος ἔμπροσθεν λέγω , ὁ μέσος αὐτός , καί ὁ σύμμετρος ἐξευρίσκω πειράω , ἴδιος μέν ἐν ἡλικία , ἴδιος δέ ἐν ὥρα τε καί χώρα καί φύσις καί κρᾶσις καί ὁ ἄλλος ἅπας ὁ τοιοῦτος . ἀρκέω γάρ , εἰ οὗτος εὑρίσκω , εἰς ὁ χρεία , εἰ τε πρόκειμαι μέν ἐγώ ὁ οἰκεῖος ἕκαστος ὁ λέγω σφυγμός οἶδα , καί ὁ εἰς ὁ παρά φύσις ἐκτροπή αὐτός διαγιγνώσκω . ὁ δέ νῦν λέγω διδασκαλία φαίνω οὗτος ἐγώ ἐκπορίζω . σκοπέω οὖν ἀκριβής , εἰ δυνατός ἐξευρίσκω αὐτός . φαίνω γάρ ἐγώ μέν χαλεπός , ἴσως δέ καί ἀδύνατος . ὁ χαλεπότης δέ ἐν ὁ μηδείς ὁ λέγω ἴδιος καί κατά ἑαυτοῦ λαμβάνω δύναμαι . πότε γάρ ἴδιος καί κατά ἑαυτοῦ εἰμί ὁράω ὁ ἐν ὁ ὥρα διαφορά ὁ σφυγμός ἄνευ σῶμα , ὅς καί μή κρᾶσις πως ἔχω καί ἕξις καί ἡλικία καί ὁ ἄλλος ὁ λέγω ; ὥστε οὐ ἄν ἔχω λέγω , ἔαρ μέν τηλικοῦτος σφυγμός οἰκεῖος , θέρος δέ ὁ τηλικοῦτος . ἐρωτάω γάρ ἐν τίς καί λέγω σῶμα , πότερος ἐν θερμός ὁ κρᾶσις , ἤ ψυχρός καί ἰσχνός , ἤ παχύς · καί ἀκμάζω , ἤ γέρων , ἤ ψυχρός χωρίον , ἤ θερμός , καί ἀνήρ , ἤ γυνή , καί κατά ὁ ἄλλος διαφορά ὡσαύτως . ὥστε φαίνω δέω κατά ὁ ὅλος ὁ ὑπόκειμαι σῶμα φύσις ἐπισκοπέω ὁ οἰκεῖος τε καί οὐ οἰκεῖος σφυγμός , ἵνα οἶδα , εἰ οὕτως τυγχάνω , ὅτι Δίων μέν ὁ σφυγμός τηλικοῦτος εἰμί φύσις , Θέων δέ τηλικοῦτος . ἀλλά καί οὗτος ἄτοπος , οὐ μόνος ὁ χρή κατά ἕκαστος ἄνθρωπος ἴδιος ἐγώ ἔχω μνήμη τε ὁ οἰκεῖος σφυγμός καί μή δύναμαι περί μηδείς διαγιγνώσκω μηδείς ὅς πρῶτος οὐ ἐντυγχάνω , ἀλλά καί ὁ μηδέ ἀπό αὐτός ὁ Δίων , εἰ τυγχάνω , ὁ εἷς οὗτος ὁ οἰκεῖος σφυγμός ἐν ἕκαστος γένος δυνατός ἴδιος καί χωρίς ὁ ὁ ἔξωθεν πρᾶγμα περίστασις λαμβάνω . πότε γάρ καί λαμβάνω ; πότερος ὁ ἐν χειμών Δίων , ἤ ὁ κατά ὁ θέρος , καί πότερος ὁ ἐν Ῥώμη , ἤ ὁ ἐν Λιβύη , καί ὁ ἰσχνός γίγνομαι , ἤ ὁ παχύς , καί ἀργός , ἤ ἐπίπονος διηγέομαι , καί ἐνδεής , ἤ δαψιλής διαιτέω , καί οἶνος , ἤ ὕδωρ πίνω , ἤ διψάω ; οὐ γάρ εἰμί ἄνευ οὗτος καί ἄλλος μυρίος περίστασις ἴδιος ποτέ καί αὐτός λαμβάνω ὁ Δίων σῶμα . μένω τοίνυν καί νῦν ἔτι ὁ ἐκ ἀρχή ἀπορία . ὁ γάρ ὁ ὅλος φύσις ὁ ὑπόκειμαι σῶμα οἰκεῖος σφυγμός , ὅς δή καί σύμμετρος καλέω , ἐν ἴσος ὁ μέτριος εὑρίσκω ἀδυνατέω . ἀγαθός οὖν ἴσως μή οὗτος μεθίημι ὁ περί ὁ σφυγμός διάγνωσις , ἀλλά ὡς ὁ εἰσάγω γράφω , ἐπί ἕκαστος ὁ λέγω αἴτιος ὁ τροπή ἐκμανθάνω . εἰμί γάρ τις εὑρίσκω ὁ τοιοῦτος μέθοδος , ὅς καί νῦν παραγράφω πρότερος ἐφεξῆς ἐπισκοπέω , πότερος αὐτάρκης εἰμί εἰς ἅπας , ἤ καί αὐτός κατά τις ἐλλιπής . εἰμί δέ ἄν ὁ μέθοδος τοιόσδε , προχειρίζω ἐγώ ἕνεκα παράδειγμα ﻿ εἷς τις ὁ τρέπω ὁ σφυγμός φύζω αἴτιος , οἷος γυμνάσιον . προτίθημι γάρ σκοπέω , τίς τρόπος ὁ σφυγμός ἐργάζομαι γυμνάσιον ὁ τροπή , λαμβάνω οὖν τις ἄνθρωπος , ἅπας αὐτός ὁ διαφορά ὁ σφυγμός ἐπισκοπέω πρότερος , εἶτα γυμνάζω αὖθις ἐπισκοπέω , τίς μέν αὐτός ἐκτείνω , τίς δέ ἐκλύω , καί μέχρι πόσος , καί οὕτως ἐξευρίσκω , ὁπόσος φύω γυμνάσιον τρέπω ὁ σφυγμός . ὅμοιος δέ καί περί λουτρόν καί πόμα καί ἔδεσμα καί ὁ ἄλλος ἅπας , ἐκ ὁ κατά ἕκαστος ἄνθρωπος πεῖρα ἑτοῖμος εὑρίσκω ὁ τροπή . οὕτως μέν ὁ πεῖρα ῥᾴδιος , ὁ δέ ὁ ἐπί ὁ τοιοῦτος πεῖρα λογισμός οὐκέτι ῥᾴδιος . κίνδυνος γάρ ὥσπερ ἐν πᾶς πεῖρα σφάλλω παρά ὁ ἀδιόριστος , οὕτως ᾀνταῦθη . διχῶς δέ οὗτος αὐτός ἀδιόριστος γίγνομαι , ὁ μέν ὁ μή τέμνω ὁ κοινός εἰς ὁ ἐν αὐτός πᾶς διαφορά , ὁ δέ ὁ μή σκοπέω ὁ τρέπω αἴτιος τίς μέν προηγέομαι , ἤ πρῶτος , ἤ ὅπως ἄν τις ὀνομάζω ἐθέλω , τίς δέ κατά συμβαίνω ἀκολουθέω . ὁ μέν δή μή τέμνω ὁ κοινός εἰς ὁ ἐν αὐτός πᾶς διαφορά τοιόσδε · δέω γάρ ὁ λόγος , ἵνα εἰμί σαφής , παράδειγμα . εἰ τις ἀποφαίνω ὁ γυμνάζω ὁ σφυγμός τοιόσδε γίγνομαι , μή διορίζω , μήτε ὅς τις λέγω ὁ γυμνάζω μήτε πῶς γυμνάζω μήτε πότε μήτε ὁπόσος , παρά ὁ μή τέμνω ὁ κοινός εἰς ὁ διαφορά σφάλλω · τίς γάρ καί λέγω ὁ γυμνάζω , πῶς ἡλικία ἔχω , πῶς δέ ἰσχύς , ἤ ἀσθένεια , πῶς δέ χυμός , πῶς δέ ἕξις , πῶς δέ κρᾶσις , πῶς δέ ὁ ὁ μόριον ὁ σῶμα συμπηγία , πῶς δέ ὁ πρός ὁ γυμνάσιον ἔθος . εἰς τοσοῦτος γάρ διαιρέω ὁ τίς . ὁ δέ πῶς γυμνάζω πάλιν εἰς ἄλλος τέμνω διαφορά , ἆρα γε σύντονος , ἤ οὐ , καί ὀξύς , ἤ οὐ , καί ὁμαλής , ἤ οὐ . κατά ἕκαστος γάρ οὗτος οὐ ὡσαύτως τρέπω . ὅμοιος δέ καί περί ὁ πότε διαφέρω ἀνάγκη γίγνομαι ὁ τροπή . οὐ γάρ εἰμί αὐτός ἐσθίω γυμνάζω ἤ νῆστις , καί λυπέω ἤ χαίρω , καί πρόθυμος ἤ ῥᾴθυμος , καί ῥιγόω ἤ διαθερμαίνω , καί πολύς ὁ δέω ἤ ἐλαχύς , ἤ σύμμετρος κοιμάω . ὅμοιος δέ καί περί ὁ ποσός ὁ γυμνάσιον ὁ τροπή διάφορος γίγνομαι . οὐ γάρ ὡσαύτως ὁ σύμμετρος ὁ πολύς , ἤ ἐλαχύς ὑπαλλάσσω ὁ σφυγμός . ὁ δέ κατά συμβαίνω , ἤ πρῶτος γίγνομαι ὁ τροπή , ὧδε χρή διορίζω . μή τις ἆρα περίσσωμα μέν εἰμί μεστός , ἄρχω δέ αὐτός γυμνάζω ῥέω εἰς ὁ γαστήρ πολύς χυμός μοχθηρός , ἤ δάκνω ὁ στόμα συμβαίνω ὁ γαστήρ ὁ κακία ὁ χυμός , ἤ βαρύνω ὁ πλῆθος , ἤ ἀνατρέπω τε καί ναυτιάω , καί διά οὗτος ὁ ἄνθρωπος ἤ ἀναλύω , ἤ ἐκλύω , ἤ καταψύχω , ἤ πνίγω . οὗτος γάρ ἕκαστος ἀλλοιόω ὁ σφυγμός καί τις ἴσως οἴομαι κατά ὁ ὁ γυμνάσιον λόγος αὐτός τρέπω . καί γάρ εἰ πληθωρικός εἰμί , καί ὁ κατά θώραξ καί πνεύμων νοσώδης , ἄρχω ὠκύς γυμνάζω , δύσπνους γίγνομαι , τρέπω μέν ὁ σφυγμός κατά ὁ ὁ δύσπνοια λόγος , ἴσως δέ οἴομαι κατά ὁ γυμνάσιον . πῶς οὖν χρή διορίζω πρός ὁ μηδείς ἐν ὁ πεῖρα σφάλλω , λέγω μέν ἑτέρωθι μακρός , λέγω δέ ᾀνταῦθη διά βραχύς . πᾶς ὁ λέγω διαφορά εἰς τρεῖς οὗτος ἀνάγω χρή ὁ καθόλου , ὁ μέν ὑπόκειμαι σῶμα παραλαμβάνω εἰς ὁ πεῖρα , ὑγιαίνω τε καί κατά μηδείς ὁ ἔξωθεν τροπή δυναστεύω , ὁ προσάγω δέ αὐτός γυμνάσιον σύμμετρος ὁ ποσότης φυλάσσω , ἐν δέ ὁ τροπή σκοπέω , μή τις κατά συμβαίνω ἀπαντάω , καί οὐ κατά οὗτος ὁ γυμνάσιον ὁ φύσις . ἐάν γάρ εἰς οὗτος ὁ τρεῖς βλέπω , ῥᾴδιος ἐξευρίσκω , πῶς καί μέχρι πόσος τρέπω ὁ προσέρχομαι αἴτιος . καί οὕτως ἔξεστι σύ κατά ἕκαστος εἶδος αἴτιος ὁ πεῖρα ὁ τροπή ἐκμανθάνω χράω πρός ὁ ἐν ὁ νόσος διάγνωσις , ῥᾴδιος εὑρίσκω , πόσος μέν ἀπό ὁ ἔξωθεν αἴτιος τρέπω ὁ σφυγμός , πόσος δέ ἀπό ὁ νόσημα . ὥστε οὐκέτι σύ δέω προγιγνώσκω ποῖος ὁ φύσις σύμμετρος , ἀλλά ὁ ἕκαστος ὁ ὑπόκειμαι οἰκεῖος ἐπίσταμαι , εἰς ὅσος οὕτως ὑπό τε ὁ ἄλλος αἴτιος καί αὐτός ὁ νόσημα τρέπω , γνωρίζω δύναμαι . καί μήν εἰ μή πρός οὗτος δέω ὁ ὁ σύμμετρος γνῶσις , ἐκ περισσός ζητέω αὐτός . πῶς οὖν λέγω τις μέγας , ἤ ταχύς , πρίν ὁ σύμμετρος ἐξευρίσκω ; ἔτι γάρ ἔοικα ὁ ἐκ ἀρχή φυλάσσω ζήτημα . τίς δέ καί δέω ὁ μέγας , ἤ ταχύς λέγω ; ἀποχράω γάρ ἐγώ ὁ τρόπος μόνος μνημονεύω ὧδε πως λέγω · γυμνάσιον σύμμετρος ὁ σφυγμός εἰς μέγεθος καί τάχος καί σφοδρότης καί πυκνότης τρέπω . καί οὗτος φημί καί ὁ ἄλλος βούλομαι δηλόω ἐν γυμνάσιον φάσκω μέγας καί ταχύς καί σφοδρός καί πυκνός γίγνομαι ὁ σφυγμός . ἀλλά ἐγώ πρῶτος μέν οὐ ἁπλῶς λέγω ἐν γυμνάσιον , ἀλλά ἐν ὁ σύμμετρος προστίθημι . ὁ γάρ πολύς ὁ φύσις ὁ γυμνάζω σῶμα εἰς ἕτερος εἶδος τροπή μεθίστημι ὁ σφυγμός . ἔπειτα δέ οὐδέ ἁπλῶς οὕτως μέγας καί ταχύς λέγω , ἀλλά καί μέγας καί ταχύς καί σφοδρός καί πυκνός καί ἄλλος πᾶς φημί οὕτως χρή λέγω , οἷος ὅτι κατά μέν ὁ ἡλικία μέγας μέν ὁ ὁ ἀκμάζω , μικρός δέ ὁ ὁ γέρων , ὁ δέ ὁ παρακμάζω μέγας μέν ὁ ἐν ὁ γέρων , ἐλαχύς δέ ὁ ἐν ὁ ἀκμάζω . καί κατά ὁ ὥρα ὡσαύτως καί κατά ἄλλος πᾶς ὁ αὐτός ποιέω διδασκαλία , ἐν ἕκαστος ὁ γένος ὁ σφυγμός ἀλλήλων παραβάλλω , οὐ ἁπλῶς ὑπέρ αὐτός ἀποφαίνω . ὁ μέν οὖν ἐμπειρικός τάχα ἄν ἀρκέω ὁ τοιοῦτος διδασκαλία . καί ﻿ μετά ὀλίγος ἀκριβής ὑπέρ αὐτός ἐπισκοπέω · ὁ δέ ὁ πρῶτος καί συνεκτικός ὀνομάζω αἰτία ἕκαστος ὁ σφυγμός ἐξευρίσκω βούλομαι καί σύν λόγος τε καί μέθοδος ὁ τέχνη ἀσκέω ὁ σύμμετρος ἕκαστος ὁ γένος ἀναγκαῖος ἐπίσταμαι . φέρω γάρ ζητέω διά τίς μικρός ὁ ὁ παιδίον σφυγμός , εἶτα ἀπορέω ἐγώ αἰτία εὔλογος . καί γάρ καί ἀπορέω , ἐάν μή φθάνω ἀκριβής ἐξετάζω ὁ ὁ μέγας τε καί μικρός σφυγμός ὁ γένεσις αἰτία . οὐ γάρ εὑρίσκω ἐπί ὁ παῖς ὁ ὁ μικρός γεννάω . καί μήν εἰ καί κατά εἷς ὁστισοῦν ὁ ὁ αἰτία λογισμός σφάλλω , ἐͅν ὁ ἄλλος ἐν ὅς εὐπορέω δοκέω δίκαιος ὑποπτεύω . πάντῃ γάρ ὁμολογέω αὐτός , εἴπερ ἀληθής εἰμί , ἑαυτοῦ προσήκω . διά οὗτος οὖν ἀναγκαῖος ἐπίσταμαι ὁ σύμμετρος . ἴσως γάρ καί ὁ ὁ παῖς ὑπέρ ὁ σύμμετρος εἰμί . Ἡρόφιλος γοῦν ποτέ μέν εὐμεγέθης ὁ σφυγμός οὗτος ὀνομάζω . τίς δή ποτέ οὖν , φημί τις , ὁ Ἀρχιγένης μικρός αὐτός εἰμί φημί ; ἴσως ἄν λέγω σύ ὁ αἰτία ὁ διαφωνία , ἐάν πρότερος γιγνώσκω , ὅτι ὁ πρόκειμαι ἀποδείκνυμι , ὁ δέω εἰς ὁ περί ὁ ἐν σφυγμός αἴτιος θεωρία ἐπίσταμαι ὁ σύμμετρος ἀνήρ λογικός τε εἰμί βούλομαι καί σύν ὁ ὁ αἰτία λογισμός πᾶς ἐπίσταμαι προλέγω . καί οὗτος μέν ἴσως ἥσσων , ( λέγω γάρ τις μή βούλομαι λογικός εἰμί , ) ὁ δέ ὀλίγος πρόσθεν ἀναβάλλω , ὡς ἄξιος σκέψις , ἤδη θεάομαι , ὁ μηδείς ὁ ἐμπειρικός δύναμαι ὁ τήρησις ἀκριβής καί διαρθρόω ποιέω , πρίν ὁ ἁπλῶς σύμμετρος ἐξευρίσκω . ἐπειδή γάρ αὐτός πρόκειμαι μή μόνος εἰ τρέπω ὁ σφυγμός εἰς τάχος , ἤ μέγεθος , ἤ τις ὁ ἄλλος ὁ πάρειμι περίστασις , ἀλλά καί μέχρι πόσος τρέπω γιγνώσκω , ὁ γάρ ὅλος χρεία ὁ διά ὁ σφυγμός πρόγνωσις ἐν οὗτος μάλα περιέχω , ὁ δέ ἄχρι πόσος τρέπω διαγιγνώσκω ἀμήχανος ἀγνοέω ὁ κατά φύσις , ἀνάγκη προεφίστημι ὁ κατά φύσις ἕκαστος ὁ νοσέω , εἰ μέλλω ὁ ποσός ὁ πάρειμι τροπή διαγιγνώσκω . οὐ μήν ἅπας γε ὁ νοσέω ὑγιαίνω ἐντυγχάνω , ἵνα ἐκ ὁ πεῖρα μανθάνω , εἶτα μιμνῄσκω παραβάλλω ὁ νοσέω ὁ φύσις . πῶς οὖν ἔτι δύναμαι διά ἐμπειρία ἔχω ὁ πρόκειμαι ; ἤ πάλιν ᾀνταῦθη κατά κοινότης τις ὁ τήρησις εἰμί ; πῶς καί τίς τρόπος ; οὐ γάρ ἔτι ὅμοιος ἐνταυθοῖ δυνατός , ὡς ἐπί ὁ ἔξωθεν αἴτιος , ὁ μέν ἄλλος φυλάσσω ἄτρεπτος , μόνος δέ ὑπαλλάσσω κατά ὅς ὁ τήρησις ποιέω . καί γάρ καί χρῶμα καί σχῆμα καί ὀσμή καί μῆκος καί πλάτος καί βάθος σῶμα καί λεπτότης καί πάχος καί ὁ κατά γένος τε καί ἡλικία καί χώρα καί ὥρα καί ὁ πάρειμι κατάστασις διαφορά πᾶς ἐκ ἀνάγκη ὑπάρχω ὁ ἄνθρωπος , ὥστε ἐπειδή χωρίς μέν οὗτος οὐ ἄν εὑρίσκω οὐδείς , ὁ τήρησις δέ ὁ ἐν αὐτός χαλεπός ἄγω ὑπό ὁ ὀλίγος πρόσθεν λέγω , ἐπί ὁ ἔξωθεν αἴτιος τροπή ἕτερος τις ἐγώ δέω μέθοδος . ὅτι δέ χαλεπός ἐπί οὗτος ὁ τήρησις ποιέω , μανθάνω ἄν , εἰ μή λόγος μόνος , ἀλλά καί διά αὐτός ὁ ἔργον ἐθέλω ἐξευρίσκω ἄνθρωπος δύο κατά εἷς τις μόνος ἑκάστοτε διαφέρω , ἐν δέ ὁ ἄλλος ἅπας ὡσαύτως ἔχω . οὐ γάρ εὑρίσκω ῥᾴδιος πρός ὁ καί πάμπολυς γίγνομαι ὁ ὁ ἐπάλλαξις συζυγία καί μακρός μέν χρόνος δέω πρός ὁ τήρησις , ἀμήχανος δέ τις καί θαυμαστός μνήμη . ὁ τε γάρ ἄλλος καί ὁ μηδείς εἰς ὁ τροπή ὁ σφυγμός διαφέρω παραφυλάσσω ἀναγκαῖος εἰμί μέχρι πολύς ὁ ἐμπειρικός , ἵνα αὐτός γε οὗτος , ὅτι μηδείς διαφέρω , βέβαιος ἐπιγιγνώσκω . καί οὗτος εἰμί ὁ μάλα ὁ ἄλογος τε καί ἀμέθοδος κίνησις εἰς ἀπέραντος τις χρόνος μῆκος ἐκτοπίζω , καί διά οὗτος ἀεί φημί , ὥσπερ οὖν καί διά ἕτερος ἐπιδείκνυμι , τήρησις μόνος συνίστημι ὁ τέχνη , ἄνευ λογισμός ὁ ἀδύνατος ὑπάρχω . ᾄν εἰ συγχωρέω γε οὗτος πᾶς , ὁ γοῦν ποσός ὁ κατά ἕκαστος αὐτός τροπή ἀμνημόνευτος γίγνομαι πρός μηδείς μέτρον ὁρίζω ἀναφέρω ἐγώ ὁ τε ὑπερβολή καί ὁ ἔνδεια δύναμαι . πῶς γάρ ἄν τις μνημονεύω ἅπας οὗτος , συμπλέκω ἀλλήλων ὁ ὁ σῶμα ἐκ ἀνάγκη ὑπάρχω μετά ὁ κατά ἕκαστος αὐτός πός ; πάντως γάρ ὁ συμπλοκή τοιόσδε , τις εἰμί · ὁ λευκός μέν ἐπί τοσοῦτος , εὐρύστερνος δέ ἐπί τοσοῦτος · ὅμοιος δέ παχύς μέχρι τοσόσδε καί πλάτος καί βάθος ὁ κατά ὁ σῶμα μέχρι τοσόσδε , προήκω , ἄρσην εἰμί καί παῖς καί ἐν ὥρα θερινός καί ἐν χωρίον φύσις ψυχρός καί ἐν κατάστασις ξηρός τοιόσδε τις ὁ σφυγμός εἰμί . τοιοῦτος γάρ τις συμπλοκή ἀπέραντος ὁ πλῆθος ὑπό μηδείς ἄνθρωπος μήτε τηρέω μήτε μνημονεύω δύναμαι , ἀλλά ἄχρι λόγος μόνος ἐν ὁ ὁ σοφιστής διατριβή ὁ δυνατός ἔχω , ἐπί αὐτός δέ ὁ ἔργον ὁ τέχνη ἀδύνατος ἐξελέγχω , ἀναγκαῖος εἰμί συμπλέκω . εἰ δέ δή καί ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἅπας ὁ λέγω ὁ τοιοῦτος σύζευξις μέλλω ἀλλήλων διαφέρω , ὥσπερ οὖν διαφέρω , εἰς ὅσος ἀμηχανία ἄγω ὁ τηρητικός , οἴομαι πρόδηλος ὑπάρχω . ἀγαθός οὖν ἴσως μή διατρίβω ἔτι , μηδέ ἐγχρονίζω , ἐνδείκνυμι ὁ χαλεπός καί ἀπέραντος ὁ ἐμπειρικός τήρησις , ἀλλά αὐτός δείκνυμι μέθοδος τις λογικός , ὅς χράω ὁ παρά ὁ ἐμπειρία χρηστός ἑτοῖμος λαμβάνω . τίς δέ ἄν εἰμί μέθοδος ; ὁ τοιόσδε · μάλα ὁ ἀγαθός ὁ σῶμα ἐγώ ἐξευρίσκω κατασκευή πρῶτος μέν ἐπισκοπέω χρή , ποῖος τις ὁ κατά αὐτός εἰμί σφυγμός , καί οὗτος οὐ ἁπλῶς οὐδέ ὡς τυγχάνω ποιέω , ἀλλά ἐν τοιοῦτος κατάστασις λαμβάνω ὁ ἄνθρωπος , ἐν οἷος ὁ οἰκεῖος κίνησις ὁ σφυγμός φυλάσσω ὑπό μηδείς ὁ ﻿ ἔξωθεν αἴτιος τρέπω . γίγνομαι δέ ἄν οὗτος μήτε ἀργία μακρός κατέχω μήτε ὑπόγυιος γυμνάζω , ἀλλά μηδέ ἐν ἀσιτία μακρός γίγνομαι , ἤ ἄρτιος ἐσθίω . εἰμί δέ χρή καί ὁ περιέχω εὔκρατος δηλονότι καί ὁ ἄνθρωπος ἔξω ὁ ψυχικός πάθημα , ἐν γαλήνη καθαρός ὁ ψυχή ἔχω . μετά δέ οὗτος ὁ μοχθηρός ὁ σῶμα κατασκευή εὑρίσκω πρῶτος μέν ἐξαριθμέω ὁ διαφορά αὐτός , ἔπειτα δέ ὁ τε ὑπερβολή , καί ὁ ἔνδεια ὁ ἐν αὐτός καθοράω ὁ σύμμετρος τε καί ἀγαθός παραβάλλω , καί λογίζομαι μέν πρῶτος , ὅσος ἔοικα διαλλάσσω ὁ ἐν ὁ τοιοῦτος φύσις σφυγμός ὁ ἐν ὁ ἀγαθός , ἔπειτα καί διά αὐτός ὁ πεῖρα βασανίζω ὁ λόγος , εἰ ὁμολογέω ὁ ἐναργής , καί οὗτος πολλάκις ποιέω καί διά ἄσκησις μακρός ὁ τε λογισμός καί ὁ ἁφή γυμνάζω , τότε νομίζω ἤδη βέβαιος ἐπίσταμαι ὁ τε σύμμετρος ἐν ἅπας ὁ γένεσις ὁ σφυγμός καί ὁ ὁπωσοῦν ὑπερβάλλω ὅδε , ἤ ἐλλείπω . ἐγώ μέν λέγω ὁ πᾶς · ὅστις δέ ἤ ὁ φύσις ὁ σῶμα ἐγώ , ἤ ὁ μοχθηρός οὐ οἶδα , ἤ λόγος μέν αὐτός ἐπισκοπέω , διαγιγνώσκω δέ ἐντυγχάνω οὐ μελετάω , οὐδέ ἄν ἔχω πολύς ἐκ ὁ πάρειμι λόγος . δίκαιος οὖν εἰμί ἐκεῖνος πρότερος ἐκμανθάνω οὕτως ἐπί ὅδε ἥκω . καί γάρ οὐ ὁ τυγχάνω ἐν αὐτός εὑρίσκω διαφωνία ὁ τε παλαιός ἰατρός πρός ἀλλήλων ὁ τε νεώτερος οὐ πρός ἀλλήλων μόνος , ἀλλά καί πρός ὁ παλαιός . οὔτε γάρ τίς ὁ ἀγαθός φύσις ὁμολογέω πᾶς οὔτε ὁ μοχθηρός ὁ ἀριθμός εὑρίσκω πως . καί ὁ σημεῖον , διά ὅς τις ἤ ὁ ἀγαθός , ἤ ὁ μοχθηρός γνωρίζω , παντάπασι ὀλίγος ὁ ἰατρός γράφω . εἰ δέ καί οὗτος πᾶς ὁ ἔμπροσθεν ὁμολογέω τε καί δεόντως εὑρίσκω , διαγιγνώσκω γοῦν ἐπί αὐτός ὁ ἔργον ὁ φύσις χρή πρότερος ἀσκέω , καί οὕτως ἐπιχειρέω ὁ περί ὁ σφυγμός τέχνη . τάχα τις ἄχθομαι ὁ πλῆθος ὁ ἐπεισάγω θεωρία , ἀλλά ἐγώ γε οὐ ἄχθομαι προπηλακίζω ὁ πρᾶγμα . οὐδέ γάρ ἐλπίζω ποτέ πᾶς ἀρέσκω , ἤ ὠφελέω αὐτός . πάνυ δέ οὗτος σαφής καί ἀκριβής ἐπίσταμαι , πλήν εἷς ὁ ὁ ἀλήθεια ἐραστής , ὁ ἄλλος ἅπας λῆρος εἰμί μακρός δοκέω ὁ τοιοῦτος λόγος , ἐπί ὁ διέξοδος αὐτός τρέπω ὁ εἷς ὁ πολύς προτιμάω . εἰ δέ δή καί ἐγώ τις αὐτός θεάομαι περί ὁ νοσέω ὁ τε προγίγνομαι καί μέλλω προλέγω , οἴομαι καί οὗτος , εἰ μή παντάπασι εἰμί κηφήν , ἔραμαι ὁ θεωρία , εἰ καί μακρός φαίνω , χρήσιμος οὕτως καί καλός τέλος ἐπαγγέλλω .