galenus.de-dignoscendis-pulsibus-libri-iv 1.6
Ἵν’ οὖν ὁλόκληρον ἔχωσιν οἱ φιλομαθεῖς τὴν ὁδὸν τῆς ἀσκήσεως , μὴ τὸ καθόλου μόνον ἀρκεσθῶμεν αὐτῆς εἰρηκότες , ἀπὸ τίνων ἄρχεσθαι σφυγμῶν προσήκει γυμνάζειν τὴν ἁφὴν ἐν τῷ ζητεῖν τὴν συστολὴν , ἀλλὰ καὶ οἵστισιν ὑπάρχουσιν οὗτοι νοσοῦσί τε καὶ ὑγιαίνουσιν , ἐφεξῆς εἴπωμεν . εἰ γὰρ ἔτι τοῦτο μάθοιεν , ῥᾷον , οἶμαι , τοῦ προκειμένου τύχοιεν , ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ὑγιαινόντων ὅσοι σύμμετροί τε τὴν ἕξιν εἰσὶ καὶ τὴν φύσιν εὔκρατοι , καὶ τῆς ἡλικίας ἐν ἀκμῇ μάλιστα , καὶ τῶν ὡρῶν τοῦ ἔτους ἐν τῷ ἦρι καὶ γῆν ἐποικοῦσιν εὔκρατον , εὐρωστοῦσί τε καὶ λύπης καὶ δέους καὶ πλησμονῆς καὶ κινήσεως ἐκτός εἰσιν , οὗτοι πάντες σφοδρὸν καὶ μέγαν ἔχουσι τὸν σφυγμόν . εἰ δὲ καὶ γυμνάσαιντο σύμμετρα καὶ λουτροῖς μετρίοις θαλφθεῖεν , ἢ οἶνον μὴ πολὺν πάνυ προσενηνεγμένοι τύχοιεν , ἢ θυμοῖντο , ἢ ἀνδρίζοιντο , οὐ μεγάλους ἔτι καὶ σφοδροὺς ἁπλῶς , ἀλλ’ εἰς ἄκρον μεγίστους τε καὶ σφοδροτάτους ἕξουσι τοὺς σφυγμούς . οἱ αὐτοὶ δὲ νοσοῦντες οὗτοι τὸν ἀκριβῆ τριταῖον , ἢ καῦσον τὸν ἐπιεικῆ καὶ ἁπλοῦν , ἤ τινα ἄλλον θερμὸν ἰσχυρῶς καὶ οἷον ζέοντα πυρετὸν , καὶ τῶν ἐφημέρων τινὰ τῶν ἐπὶ βουβῶσι καὶ ἐγκαύσεσι καὶ κόποις μετρίοις συνισταμένων , μεγίστους καὶ τόθ’ ἕξουσιν καὶ σφοδροτάτους σφυγμούς . εἰ δὲ τινὰ μὲν ὧν εἶπον παρείη αὐτοῖς , τινὰ δὲ μὴ , σφοδροὺς μὲν καὶ μεγάλους ἔτι ἔχοιεν ἂν , ἀλλ’ ἧττον , εἰ οὕτως ἔτυχεν , εἴ τινος ἀκμάζοντος καὶ ὑγιαίνοντος , οὐ μὴν συμμέτρου τὴν ἕξιν , ἀλλ’ ἤτοι πίονος , ἢ ἰσχνοῦ , χωρίον οἰκοῦντος ψυχρὸν , ἅπτοιο τῶν σφυγμῶν , σφοδροὺς μὲν εὑρήσεις αὐτοὺς καὶ μεγάλους , ἀλλ’ οὐχ ὁμοίους τοῖς προειρημένοις . οὐ μὴν ἀλλὰ κᾀπὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων , ἐφ’ ὧν ὁ σφυγμὸς ἔτι μένει σφοδρὸς καὶ μέγας , εἰ καθ’ ὃν εἴπομεν τρόπον ἅπτοιο τῆς ἀρτηρίας , αἰσθήσῃ τῆς συστολῆς , ἐναργέστατα δ’ ἐφ’ ὧν εἴρηται μέγιστός τε καὶ σφοδρότατος . ὅτι μὲν οὖν εἰ σφοδρότατος εἴη , μᾶλλον ἐμπίπτει τῇ ἁφῇ , καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἔφοδος αὐτοῦ σαφεστέρα γίγνεται , πρόσθεν ἐλέχθη · ὅτι δὲ καὶ εἰ μέγιστος , ᾧδ’ ἂν μάλιστα μάθοις , εἰ νοήσεις , ὅτι τοσοῦτον ἐν ταῖς συστολαῖς ἡ ἀρτηρία κάτω πέφυκε φέρεσθαι , ﻿ ὅσον ἐν ταῖς διαστολαῖς ἄνω φέρεται . εἰ δὲ τοῦτο , μετὰ μεγίστης διαστάσεως ἑκατέραν ἀνάγκη φέρεσθαι τὴν κίνησιν , ἄνω μὲν ἐν τῷ διαστέλλεσθαι , κάτω δ’ ἐν τῷ συστέλλεσθαι , ὥστε τὴν μὲν ἄνω θεῖν ἐπὶ πλεῖστον , τὴν δ’ ἀφίστασθαι . τοῦ δ’ ἀφίστασθαι τὴν αἴσθησιν ἐλέγομεν , οὐ τοῦ ἀφεστάναι γίγνεσθαι · ἐφ’ ὅσον οὖν αὐξηθῇ τὸ ἀφίστασθαι τῷ τε τῆς διαστάσεως καὶ τῷ τοῦ χρόνου μεγέθει , καὶ ἡ διάγνωσις ἐπὶ τοσοῦτον αὐτοῦ σαφεστέρα γενήσεται . διὰ τοῦτο ἔφαμεν εἶναι τὴν πρώτην ἄσκησιν τῆς ἁφῆς οὐκ ἐπὶ τῶν σφοδροτάτων μόνον , ἀλλὰ καὶ μεγίστων ἅμα ποιεῖσθαι σφυγμῶν , καὶ μηδ’ ὠκέως πάνυ κινουμένων . ἐλέχθη δ’ ὅτι καὶ ἡ σκληρότης συντελεῖ τι πρὸς τὴν τῆς συστολῆς διάγνωσιν , οὐ μὴν τὴν αἰτίαν εἴπομεν ἐκεῖ . νῦν δ’ οὐδὲν κωλύει καὶ ταύτην ἤδη προσθεῖναι . τῷ γὰρ πληγῆς βιαίῳ μέγα συμβάλλεται καὶ ἡ τοῦ χιτῶνος τῆς ἀρτηρίας σκληρότης . εἴσῃ δ’ αὐτὸ κᾀπὶ τῶν ἐκτὸς σαφῶς , εἰ τῇ ἴσῃ ῥώμῃ χρώμενος , ἢ λίθον σκληρότατον ἐπερείδοις ὁτῳοῦν , ἢ ξύλον , ἤ τι τῶν μαλακῶν . ἀνάγκη γὰρ , οἶμαι , πολὺ θᾶττόν τε καὶ μᾶλλον ὑπὸ τοῦ λίθου θλιφθῆναί τε καὶ ἀνατραπῆναι τὸ ἐπερεῖδον ἢ πρὸς τοῦ ξύλου . τῷ δ’ ἀνάλογον ἔχειν ἀεὶ τῇ κατὰ τὸ διαστέλλεσθαι βίᾳ τὴν αἴσθησιν τοῦ συστέλλεσθαι σαφέστεραι γενήσονται τῶν συστολῶν αἱ διαγνώσεις , ὁπόσαι βιαιοτέραις ἕπονται διαστολαῖς . μέγας δὲ σφυγμὸς οὔτε ῥᾳδίως μίγνυται τῷ σκληρῷ , καὶ τὰς διαθέσεις ἐν αἷς εἰς ταὐτὸν ἥκουσιν ἔν τε τῇ περὶ τῶν κατὰ τοὺς σφυγμοὺς αἰτίων πραγματείᾳ καὶ τῇ περὶ τῆς δι’ αὐτῶν προγνώσεως ἐροῦμεν . ἐν δὲ τῷ παρόντι τοσοῦτον ἀρκέσει τοῖς εἰσαγομένοις , παραδείγματος ἕνεκα , μαθεῖν , ὡς τοῖς ἰσχυροῖς μὲν τὴν ζωτικὴν δύναμιν , ἣν καὶ ζωτικὸν τόνον ἔνιοι τῶν ἰατρῶν καλοῦσι , πλημμελήσουσι δὲ κατὰ τὴν δίαιταν ἄλλα τέ τινα , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ περὶ τὰς τῶν οἴνων οὐκ ἐν καιρῷ πόσεις οἱ τοιοῦτοι συμπίπτουσι σφυγμοί . καὶ γὰρ οὖν καὶ ἐπὶ τούτων ὥσπερ κᾀπὶ τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων ἡ συστολὴ τῆς ἀρτηρίας ἐναργής . ὅτι δὲ καὶ ἡ βραδύτης ἐφ’ ὅσον αὔξει τὸν χρόνον τῆς ἀποχωρήσεως , ἐπὶ τοσοῦτον ἐναργεστέραν ἐνδείξεται τὴν κίνησιν , οὐδ’ αὐτὸ χαλεπὸν συλλογίσασθαι . καὶ διὰ τοῦτο καὶ αὕτη συντελεῖ τι πρὸς τὴν διάγνωσιν . οἷον μὲν οὖν εἶναι χρὴ σφυγμὸν τὸν αἰσθητὴν μέλλοντα ποιήσειν τὴν συστολὴν , αὐτάρκως εἴρηται .
Lemmas: ἵνα οὖν ὁλόκληρος ἔχω ὁ φιλομαθής ὁ ὁδός ὁ ἄσκησις , μή ὁ καθόλου μόνος ἀρκέω αὐτός λέγω , ἀπό τίς ἄρχω σφυγμός προσήκω γυμνάζω ὁ ἁφή ἐν ὁ ζητέω ὁ συστολή , ἀλλά καί οἵτς ὑπάρχω οὗτος νοσέω τε καί ὑγιαίνω , ἐφεξῆς λέγω . εἰ γάρ ἔτι οὗτος μανθάνω , ῥᾴδιος , οἴομαι , ὁ πρόκειμαι τυγχάνω , ἐπί μέν οὖν ὁ ὑγιαίνω ὅσος σύμμετρος τε ὁ ἕξις εἰμί καί ὁ φύσις εὔκρατος , καί ὁ ἡλικία ἐν ἀκμή μάλα , καί ὁ ὥρα ὁ ἔτος ἐν ὁ ἔαρ καί γῆ ἐποικέω εὔκρατος , εὐρωστέω τε καί λύπη καί δέος καί πλησμονή καί κίνησις ἐκτός εἰμί , οὗτος πᾶς σφοδρός καί μέγας ἔχω ὁ σφυγμός . εἰ δέ καί γυμνάζω σύμμετρος καί λουτρόν μέτριος θάλπω , ἤ οἶνος μή πολύς πάνυ προσφέρω τυγχάνω , ἤ θυμόω , ἤ ἀνδρίζω , οὐ μέγας ἔτι καί σφοδρός ἁπλῶς , ἀλλά εἰς ἄκρος μέγας τε καί σφοδρός ἔχω ὁ σφυγμός . ὁ αὐτός δέ νοσέω οὗτος ὁ ἀκριβής τριταῖος , ἤ καῦσος ὁ ἐπιεικής καί ἁπλόος , ἤ τις ἄλλος θερμός ἰσχυρός καί οἷος ζέω πυρετός , καί ὁ ἐφήμερος τις ὁ ἐπί βουβών καί ἔγκαυσις καί κόπος μέτριος συνίστημι , μέγας καί τότε ἔχω καί σφοδρός σφυγμός . εἰ δέ τις μέν ὅς λέγω πάρειμι αὐτός , τις δέ μή , σφοδρός μέν καί μέγας ἔτι ἔχω ἄν , ἀλλά ἥσσων , εἰ οὕτως τυγχάνω , εἰ τις ἀκμάζω καί ὑγιαίνω , οὐ μήν σύμμετρος ὁ ἕξις , ἀλλά ἤτοι πίων , ἤ ἰσχνός , χωρίον οἰκέω ψυχρός , ἅπτω ὁ σφυγμός , σφοδρός μέν εὑρίσκω αὐτός καί μέγας , ἀλλά οὐ ὅμοιος ὁ προλέγω . οὐ μήν ἀλλά εἰͅπί ὁ τοιοῦτος ἅπας , ἐπί ὅς ὁ σφυγμός ἔτι μένω σφοδρός καί μέγας , εἰ κατά ὅς λέγω τρόπος ἅπτω ὁ ἀρτηρία , αἰσθάνομαι ὁ συστολή , ἐναργής δέ ἐπί ὅς λέγω μέγας τε καί σφοδρός . ὅτι μέν οὖν εἰ σφοδρός εἰμί , μάλα ἐμπίπτω ὁ ἁφή , καί διά οὗτος ὁ ἔφοδος αὐτός σαφής γίγνομαι , πρόσθεν λέγω · ὅτι δέ καί εἰ μέγας , ὧδε ἄν μάλα μανθάνω , εἰ νοέω , ὅτι τοσοῦτος ἐν ὁ συστολή ὁ ἀρτηρία κάτω φύω φέρω , ﻿ ὅσος ἐν ὁ διαστολή ἄνω φέρω . εἰ δέ οὗτος , μετά μέγας διάστασις ἑκάτερος ἀνάγκη φέρω ὁ κίνησις , ἄνω μέν ἐν ὁ διαστέλλω , κάτω δέ ἐν ὁ συστέλλω , ὥστε ὁ μέν ἄνω θέω ἐπί πολύς , ὁ δέ ἀφίστημι . ὁ δέ ἀφίστημι ὁ αἴσθησις λέγω , οὐ ὁ ἀφίστημι γίγνομαι · ἐπί ὅσος οὖν αὐξάνω ὁ ἀφίστημι ὁ τε ὁ διάστασις καί ὁ ὁ χρόνος μέγεθος , καί ὁ διάγνωσις ἐπί τοσοῦτος αὐτός σαφής γίγνομαι . διά οὗτος φημί εἰμί ὁ πρῶτος ἄσκησις ὁ ἁφή οὐ ἐπί ὁ σφοδρός μόνος , ἀλλά καί μέγας ἅμα ποιέω σφυγμός , καί μηδέ ὠκύς πάνυ κινέω . λέγω δέ ὅτι καί ὁ σκληρότης συντελέω τις πρός ὁ ὁ συστολή διάγνωσις , οὐ μήν ὁ αἰτία λέγω ἐκεῖ . νῦν δέ οὐδείς κωλύω καί οὗτος ἤδη προστίθημι . ὁ γάρ πληγή βίαιος μέγας συμβάλλω καί ὁ ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία σκληρότης . οἶδα δέ αὐτός εἰͅπί ὁ ἐκτός σαφής , εἰ ὁ ἴσος ῥώμη χράω , ἤ λίθος σκληρός ἐπερείδω ὅστις , ἤ ξύλον , ἤ τις ὁ μαλακός . ἀνάγκη γάρ , οἴομαι , πολύς ταχύς τε καί μάλα ὑπό ὁ λίθος θλίβω τε καί ἀνατρέπω ὁ ἐπερείδω ἤ πρός ὁ ξύλον . ὁ δέ ἀνάλογος ἔχω ἀεί ὁ κατά ὁ διαστέλλω βία ὁ αἴσθησις ὁ συστέλλω σαφής γίγνομαι ὁ συστολή ὁ διάγνωσις , ὁπόσος βίαιος ἕπομαι διαστολή . μέγας δέ σφυγμός οὔτε ῥᾴδιος μείγνυμι ὁ σκληρός , καί ὁ διάθεσις ἐν ὅς εἰς αὐτός ἥκω ἐν τε ὁ περί ὁ κατά ὁ σφυγμός αἴτιος πραγματεία καί ὁ περί ὁ διά αὐτός πρόγνωσις λέγω . ἐν δέ ὁ πάρειμι τοσοῦτος ἀρκέω ὁ εἰσάγω , παράδειγμα ἕνεκα , μανθάνω , ὡς ὁ ἰσχυρός μέν ὁ ζωτικός δύναμις , ὅς καί ζωτικός τόνος ἔνιοι ὁ ἰατρός καλέω , πλημμελέω δέ κατά ὁ δίαιτα ἄλλος τε τις , οὐ ἦκα δέ καί περί ὁ ὁ οἶνος οὐ ἐν καιρός πόσις ὁ τοιοῦτος συμπίπτω σφυγμός . καί γάρ οὖν καί ἐπί οὗτος ὥσπερ εἰͅπί ὁ ἔμπροσθεν λέγω ὁ συστολή ὁ ἀρτηρία ἐναργής . ὅτι δέ καί ὁ βραδυτής ἐπί ὅσος αὐξάνω ὁ χρόνος ὁ ἀποχώρησις , ἐπί τοσοῦτος ἐναργής ἐνδείκνυμι ὁ κίνησις , οὐδέ αὐτός χαλεπός συλλογίζομαι . καί διά οὗτος καί οὗτος συντελέω τις πρός ὁ διάγνωσις . οἷος μέν οὖν εἰμί χρή σφυγμός ὁ αἰσθητός μέλλω ποιέω ὁ συστολή , αὔταρκος λέγω .