galenus.de-dignoscendis-pulsibus-libri-iv 1.3
Ἀγαθίνου τοίνυν λέγοντος ἀναίσθητον εἶναι τὴν συστολὴν τῆς ἀρτηρίας , Ἡροφίλου δὲ διὰ παντὸς ὡς ὑπὲρ αἰσθητῆς διαλεγομένου , χαλεπὸν ὄντως ἦν καὶ ἄπορον ἑτέρῳ πρὸ θατέρου πιστεῦσαι , τοσαύτην μὲν ἀμφοτέρων σπουδὴν εἰσενηνεγμένων εἴς τε τἄλλα τῆς ἰατρικῆς καὶ τὴν περὶ τοὺς σφυγμοὺς τέχνην αὐξῆσαι , μακρῷ τε χρόνῳ τόν τε λογισμὸν καὶ τὴν αἴσθησιν ἱκανῶς γεγυμνασμένων . ἐδόκει δή μοι δίκαιον εἶναι πρῶτον μὲν ἀσκῆσαι τὴν ἁφὴν τῆς παρὰ μικρὸν αἰσθάνεσθαι διαφορᾶς , ἵν’ εἴπερ ἡμῖν αὐτοῖς ποτε καταφανὴς ἐναργῶς γένοιτο ἡ συστολὴ , μηκέτ’ ἄλλου δεοίμεθα μάρτυρος · δεύτερον δὲ καὶ τὴν τῶν πρεσβυτέρων ἱστορίαν ἀναλέξασθαι . τῶν πλείστων μὲν γὰρ καὶ τῶν ἀξιοπίστων αἰσθητὴν λεγόντων , μηδ’ ἂν ὅτι μάλιστα πολλῷ χρόνῳ τριβομένοις ἡμῖν ἔτ’ ἀναίσθητος φαίνηται , προαφίστασθαί τε καὶ ἀπογινώσκειν τῆς εὑρέσεως , εἰ δὲ μηδεὶς ἄλλος ἢ ὀλίγοι παντελῶς καὶ ἄπιστοι τοῦτο λέγοιεν , ἡμῖν τε περὶ αὐτὸ ἔχουσιν ἀδιάγνωστον φαίνεται , τηνικαῦτ’ ἤδη καὶ ἀπογινώσκειν τῆς εὑρέσεως αὐτοῦ καὶ ἀναίσθητον ὁμολογεῖν ὑπάρχειν . εὑρίσκοντες οὖν τοὺς μὲν Ἡροφιλείους σχεδὸν ἅπαντας αἰσθητὴν εἶναι λέγοντας , τοῦ δὲ περὶ τὸν Ἐρασίστρατον χοροῦ τοὺς μὲν ὁμολογοῦντας , τοὺς δ’ ἀρνουμένους , καὶ τρίτους τοὺς ἀπ’ Ἀθηναίου τοῦ Ἀτταλέως , ὧν εἷς ἦν καὶ Ἀγαθῖνος , ὡσαύτως πρὸς ἀλλήλους διαφερομένους , ὅσον μὲν ἐπὶ τῇ τῶν πρεσβυτέρων ἱστορίᾳ πλέον οὐδὲν ἡμῖν ἔγνωμεν ἐσόμενον , ἴσων σχεδὸν ἀριθμῷ τε καὶ ἀξιώματι τῶν ὁμολογούντων τοῖς ἀρνουμένοις ὑπαρχόντων · ἐφ’ ἡμῶν δ’ αὐτῶν ἅμα τοῖς διδασκάλοις διεσκοπούμεθα , μηδ’ αὐτοῖς ὁμολογοῦσι σαφῆ διάγνωσιν ἐσχηκέναι ποτὲ τῆς συστολῆς . ἐν τούτῳ δ’ , οἷα εἰκὸς , καὶ λόγῳ τινὲς ἐκινοῦντο , καὶ πᾶσι μὲν αὐτοῖς ἐδόκει πιθανὸν εἶναι μὴ δύνασθαι τῆς ἀποχωρούσης ἀρτηρίας αἰσθάνεσθαι τὴν ἁφήν · ἤτοι γὰρ τῆς κινήσεως αὐτῆς , ἢ τῆς ἅμ’ αὐτῆς πληγῆς αἴσθησιν ἡμῖν γίγνεσθαι κατὰ τὴν διαστολὴν , ἀποχωρούσης δὲ καὶ συστελλομένης οὔτε πληγῆς ἔθ’ ἡμᾶς οὔτε κινήσεως αἰσθάνεσθαι · τῶν γὰρ ὁμιλούντων αὐτῇ καὶ προσιόντων καὶ ψαυόντων , οὐ τῶν ἀφισταμένων εἶναι διαγνωστικὴν , ἐπεὶ οὕτως ἂν καὶ τῶν ἐκ μακροῦ διαστήματος εἰς ἐπίγνωσιν ἐλθεῖν , εἴπερ ἅπαξ αὐτῇ συγχωρηθείη τῶν οὐχ ἁπτομένων αἰσθάνεσθαι . ταῦτα καὶ τοιαῦτα λέγοντες , ἀνέπειθόν με ῥᾳδίως , ὡς ἂν καὶ αὐτὴν τὴν ἁφὴν μάρτυρα ὧν ἔφασκον ἔχοντες . οὐ γὰρ ᾐσθανόμην τῆς συστελλομένης τῆς ἀρτηρίας καὶ ὀλίγου δεῖν ἀπέστην ὡς οὐκ αἰσθητῆς αὐτῆς , εἰ μή μοί ποτε καθάπερ ἐκ παρατρίψεως πυκνῆς πῦρ ἐξαφθὲν καὶ λάμψαν ἐναργῶς ἔδειξε τὸ ἀληθὲς , ὥστε μηκέτι ἑτέρων δεῖσθαι μαρτύρων καὶ κριτῶν , ἀλλ’ αὐτὸν ἱκανὸν ἐμαυτῷ γενέσθαι . δηλώσω δὲ τὸ σύμπαν , ἐντεῦθεν ἀρξάμενος , ὅθεν περ καὶ αὐτὸν ἐμὲ ὁ λόγος ἐποδήγησεν . ἐπειδὴ τῶν ἁπτομένων σωμάτων τὰ μὲν ἐπιπολῆς ἀλλήλων ἅπτεται ψαύοντα μόνον , ἕτερά τε βιάζεται καὶ ὠθεῖ καὶ ἀνατρέπει , κᾀνταῦθα τὸ μὲν ἰσχυρότερόν τε καὶ σκληρότερον οἷον ἐγκαταβαίνει τῷ ἀσθενεστέρῳ τε καὶ μαλακωτέρῳ , θάτερον δ’ εἴκει τε καὶ ἀνατρέπεται καὶ οἷον περισχίζεται τῷ βιαζομένῳ τὴν διάλυσιν αὐτῶν ἀπ’ ἀλλήλων , οὐ τὸν αὐτὸν ἐνδέχεται γίγνεσθαι τρόπον , ἀλλὰ τὰ μὲν ἐπιπολῆς ἁπτόμενα καὶ ἀποχωρεῖ ἀθρόως , ὅσα δ’ εἴκοντος τοῦ μαλακωτέρου προσωτέρω ἰόντα οἷον ἐγκαταβαίνει αὐτῷ , ταῦτα οὐκ ἔτ’ ἀθρόως ἀφίσταται , ἀλλ’ ὅσον ἀπὸ τῆς πρώτης προσβολῆς ἐσωτέρω χωροῦντα ἐβιάσατο , τοσοῦτον ἀποχωριζομένοις αὐτοῖς αἰσθητὸν φυλάττεται . χρόνος γάρ τις ἐν τῷ μεταξὺ γενήσεται τῆς τε πρώτης ὁρμῆς τοῦ ἀφίστασθαι καὶ τῆς ἐσχάτης τελευτῆς , μεθ’ ἣν οὐκέτ’ ἀφίστασθαι , ἀλλ’ ἐφεστάναι ἤδη λεχθήσεται , ἐν ᾧ χρόνῳ παντὶ κατὰ βραχὺ μὲν ἀποχωροῦντος τοῦ ἑτέρου , κατὰ βραχὺ δὲ τῆς θατέρου θλίψεως ἐκλυομένης , ἑκατέρων ἡ κίνησις αἰσθητὴ γενήσεται . εἰ δὲ δὴ καὶ τοῦτο προσείη , ὥστε τὸ μὲν κινούμενον κάτωθεν ἄνω φέρεσθαι , τὸ δ’ ἁπτόμενον ἄνωθεν ἐπικεῖσθαι , πρὸς τῷ τῆς θλίψεως ἀφαιρεῖσθαι τὸ ἐπικείμενον ἔτι καὶ οἷον καταπίπτειν αὐτῷ συμβήσεται , τοῦ πρότερον ἀντερείδοντός τε καὶ ὠθοῦντος ἄνω νῦν κάτω φερομένου .
Lemmas: Ἀγάθινος τοίνυν λέγω ἀναίσθητος εἰμί ὁ συστολή ὁ ἀρτηρία , Ἡρόφιλος δέ διά πᾶς ὡς ὑπέρ αἰσθητός διαλέγω , χαλεπός ὄντως εἰμί καί ἄπορος ἕτερος πρό ἕτερος πιστεύω , τοσοῦτος μέν ἀμφότερος σπουδή εἰσφέρω εἰς τε ἄλλος ὁ ἰατρικός καί ὁ περί ὁ σφυγμός τέχνη αὐξάνω , μακρός τε χρόνος ὁ τε λογισμός καί ὁ αἴσθησις ἱκανός γυμνάζω . δοκέω δή ἐγώ δίκαιος εἰμί πρῶτος μέν ἀσκέω ὁ ἁφή ὁ παρά μικρός αἰσθάνομαι διαφορά , ἵνα εἴπερ ἐγώ αὐτός ποτέ καταφανής ἐναργής γίγνομαι ὁ συστολή , μηκέτι ἄλλος δέω μάρτυς · δεύτερος δέ καί ὁ ὁ πρέσβυς ἱστορία ἀναλέγω . ὁ πολύς μέν γάρ καί ὁ ἀξιόπιστος αἰσθητός λέγω , μηδέ ἄν ὅτι μάλα πολύς χρόνος τρίβω ἐγώ ἔτι ἀναίσθητος φαίνω , προαφίσταμαι τε καί ἀπογιγνώσκω ὁ εὕρεσις , εἰ δέ μηδείς ἄλλος ἤ ὀλίγος παντελής καί ἄπιστος οὗτος λέγω , ἐγώ τε περί αὐτός ἔχω ἀδιάγνωστος φαίνω , τηνικαῦτα ἤδη καί ἀπογιγνώσκω ὁ εὕρεσις αὐτός καί ἀναίσθητος ὁμολογέω ὑπάρχω . εὑρίσκω οὖν ὁ μέν Ἡροφίλειος σχεδόν ἅπας αἰσθητός εἰμί λέγω , ὁ δέ περί ὁ Ἐρασίστρατος χορός ὁ μέν ὁμολογέω , ὁ δέ ἀρνέομαι , καί τρίτος ὁ ἀπό Ἀθήναιος ὁ Ἀτταλεύς , ὅς εἷς εἰμί καί Ἀγαθῖνος , ὡσαύτως πρός ἀλλήλων διαφέρω , ὅσος μέν ἐπί ὁ ὁ πρέσβυς ἱστορία πολύς οὐδείς ἐγώ γιγνώσκω εἰμί , ἴσος σχεδόν ἀριθμός τε καί ἀξίωμα ὁ ὁμολογέω ὁ ἀρνέομαι ὑπάρχω · ἐπί ἐγώ δέ αὐτός ἅμα ὁ διδάσκαλος διασκοπέω , μηδέ αὐτός ὁμολογέω σαφής διάγνωσις ἔχω ποτέ ὁ συστολή . ἐν οὗτος δέ , οἷος ἔοικα , καί λόγος τις κινέω , καί πᾶς μέν αὐτός δοκέω πιθανός εἰμί μή δύναμαι ὁ ἀποχωρέω ἀρτηρία αἰσθάνομαι ὁ ἁφή · ἤτοι γάρ ὁ κίνησις αὐτός , ἤ ὁ ἅμα αὐτός πληγή αἴσθησις ἐγώ γίγνομαι κατά ὁ διαστολή , ἀποχωρέω δέ καί συστέλλω οὔτε πληγή ἔτι ἐγώ οὔτε κίνησις αἰσθάνομαι · ὁ γάρ ὁμιλέω αὐτός καί προσέρχομαι καί ψαύω , οὐ ὁ ἀφίστημι εἰμί διαγνωστικός , ἐπεί οὕτως ἄν καί ὁ ἐκ μακρός διάστημα εἰς ἐπίγνωσις ἔρχομαι , εἴπερ ἅπαξ αὐτός συγχωρέω ὁ οὐ ἅπτω αἰσθάνομαι . οὗτος καί τοιοῦτος λέγω , ἀναπείθω ἐγώ ῥᾴδιος , ὡς ἄν καί αὐτός ὁ ἁφή μάρτυς ὅς φάσκω ἔχω . οὐ γάρ αἰσθάνομαι ὁ συστέλλω ὁ ἀρτηρία καί ὀλίγος δέω ἀφίστημι ὡς οὐ αἰσθητός αὐτός , εἰ μή ἐγώ ποτέ καθά ἐκ παράτριψις πυκνός πῦρ ἐξάπτω καί λάμπω ἐναργής δείκνυμι ὁ ἀληθής , ὥστε μηκέτι ἕτερος δέω μάρτυς καί κριτής , ἀλλά αὐτός ἱκανός ἐμαυτοῦ γίγνομαι . δηλόω δέ ὁ σύμπας , ἐντεῦθεν ἄρχω , ὅθεν περ καί αὐτός ἐγώ ὁ λόγος ἐφοδηγέω . ἐπειδή ὁ ἅπτω σῶμα ὁ μέν ἐπιπολή ἀλλήλων ἅπτω ψαύω μόνος , ἕτερος τε βιάζω καί ὠθέω καί ἀνατρέπω , ᾀνταῦθη ὁ μέν ἰσχυρός τε καί σκληρός οἷος ἐγκαταβαίνω ὁ ἀσθενής τε καί μαλακός , ἕτερος δέ εἴκω τε καί ἀνατρέπω καί οἷος περισχίζω ὁ βιάζω ὁ διάλυσις αὐτός ἀπό ἀλλήλων , οὐ ὁ αὐτός ἐνδέχομαι γίγνομαι τρόπος , ἀλλά ὁ μέν ἐπιπολή ἅπτω καί ἀποχωρέω ἀθρόος , ὅσος δέ εἴκω ὁ μαλακός πρόσω ἔρχομαι οἷος ἐγκαταβαίνω αὐτός , οὗτος οὐ ἔτι ἀθρόος ἀφίστημι , ἀλλά ὅσος ἀπό ὁ πρῶτος προσβολή ἔσω χωρέω βιάζω , τοσοῦτος ἀποχωρίζω αὐτός αἰσθητός φυλάσσω . χρόνος γάρ τις ἐν ὁ μεταξύ γίγνομαι ὁ τε πρῶτος ὁρμή ὁ ἀφίστημι καί ὁ ἔσχατος τελευτή , μετά ὅς οὐκέτι ἀφίστημι , ἀλλά ἐφίστημι ἤδη λέγω , ἐν ὅς χρόνος πᾶς κατά βραχύς μέν ἀποχωρέω ὁ ἕτερος , κατά βραχύς δέ ὁ ἕτερος θλῖψις ἐκλύω , ἑκάτερος ὁ κίνησις αἰσθητός γίγνομαι . εἰ δέ δή καί οὗτος πρόσειμι , ὥστε ὁ μέν κινέω κάτωθεν ἄνω φέρω , ὁ δέ ἅπτω ἄνωθεν ἐπίκειμαι , πρός ὁ ὁ θλῖψις ἀφαιρέω ὁ ἐπίκειμαι ἔτι καί οἷος καταπίπτω αὐτός συμβαίνω , ὁ πρότερος ἀντερείδω τε καί ὠθέω ἄνω νῦν κάτω φέρω .