galenus.de-dignoscendis-pulsibus-libri-iv 1.4
Ταῦτα διά τε κύστεων καὶ ἀσκῶν καὶ φυσῶν καὶ τῶν τοιούτων ἁπάντων ὀργάνων ἔνεστι πείρᾳ μαθεῖν , ὅτῳ μὴ πάνυ ἐναργὴς ἡ διὰ τοῦ λόγου ἔνδειξις . εὑρεθήσεται γὰρ ἐπὶ πάντων ἔνθα μὲν ἀβίαστος ἡ τῶν ἁπτομένων ὁμιλία καὶ ἡ ἀποχώρησις ἄνευ χρόνου γιγνομένη , θατέρου δ’ ὑπάρχοντος ἰσχυροτέρου , εἰς ὅσον ἂν ὠθούμενον εἴη τὸ ἀσθενέστερον , εἰς τοσοῦτο καὶ τὸ κινούμενον , ὅταν ἀφίστηται τὸ βιασάμενον . εἰ δὲ δὴ καὶ κάτωθεν ἄνω τὸ θλῖβον ἔρχοιτο , πολὺ δήπου ῥᾷόν τε καὶ θᾶττον τηνικαῦτα ﻿ τὸ ἀσθενέστερον ἀκολουθήσει τῷ ἰσχυροτέρῳ , σύμμαχον τῆς ἀκολουθήσεως προσλαβὸν τὴν εἰς τὸ κάτω ῥοπήν . δυνήσει δὲ πληρώσας ἢ ἀσκὸν ἢ κύστιν ἤ τι τοιοῦτον ἄλλο ὑγρᾶς οὐσίας ἢ ἀέρος ἐπιπολῆς μὲν ψαύειν αἴρων τε καὶ αὖθις προσφέρων μὲν δακτύλους , ἔπειτα δ’ ἤδη καὶ ὠθεῖν τε καὶ βιάζεσθαι πρόσω , κᾀνταῦθα πάλιν ἐναλλὰξ αἴρων τε καὶ προσφέρων . ὄψει γὰρ ἐναργῶς τὴν μὲν ἑτέραν τῶν ἀποχωρήσεων τὴν ἐπὶ τῇ ψαύσει χωρὶς αἰσθητοῦ χρόνου , τὴν δ’ ἑτέραν τὴν ἐπὶ τῇ θλίψει μετά τινος ἀεὶ χρόνου γιγνομένην . καὶ κατὰ μὲν τὴν προτέραν ἀκίνητον ὄψει τὸ ἀγγεῖον , εἴτε προσάγοις εἴτ’ ἀπάγοις τὸν δάκτυλον , ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ κινούμενον οὐ προσβάλλοντος μόνον , ἀλλὰ καὶ ἀφαιροῦντος . ἀνάλογον δή μοι τίθει τῷ μὲν δακτύλῳ ἀρτηρίαν , τῷ δ’ ἀγγείῳ τὸ ἐφαπτόμενον αὐτῆς σῶμα , καὶ μένοντος δηλονότι τοῦ ἁπτομένου καθ’ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τρόπον , ἡ ἀρτηρία κινουμένη προσίτω τε καὶ ἀποχωρείτω . γιγνέσθω δὲ ἡ μέν τις προσβολὴ τῆς ἀρτηρίας τῷ ἔξωθεν ἁπτομένῳ σώματι οἷον ψαῦσίς τε καὶ ἐπαφὴ , καθάπερ ἐπὶ τῶν ἀμυδρῶν ἔχει σφυγμῶν , ἡ δέ τις οὐ ψαῦσις μόνον , ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ βάθος ὦσις , ὡς ἐπὶ τῶν σφοδρῶν . ἀνάγκη τοίνυν ἐπὶ μὲν τῆς προτέρας , ὅταν ἡ ἀρτηρία συστέλληται , τὸ μὲν , ὅτι ἀπεχώρησε τοῦ ἔξωθεν ἁπτομένου δύνασθαι λέγειν , τὸ δ’ , ὅτι νῦν ἀποχωρεῖ μὴ δύνασθαι . χρόνου γὰρ ἡ τοιαύτη χρῄζει διάγνωσις , ἀθρόως δὲ καὶ χωρὶς αἰσθητοῦ χρόνου τῶν ἐπιπολῆς ἁπτομένων σωμάτων αἱ ἀποστάσεις γίγνονται . κατὰ δὲ τὴν ἑτέραν προσβολὴν τῆς ἀρτηρίας τὴν ἐπὶ τῶν σφοδρῶν σφυγμῶν , ὑφ’ ἧς ἀπωθεῖσθαι τὴν ἁφὴν ἡμῶν συμβέβηκε , πρότερον μὲν τοῦ χωρίζεσθαι ἡ αἴσθησις , ἐφεξῆς δ’ αὐτοῦ τοῦ κεχωρίσθαι ἡ διάγνωσις , οὐκέτι τῆς αἰσθήσεως τοῦτο γνωριζούσης , ἀλλὰ τῷ παύεσθαι τὸ ταύτης πάθος τοῦ νοῦ τότε ὡς χωριζόμενον νῦν κεχωρίσθαι συλλογισαμένου , τοῦ δ’ ἐπιπολῆς ἁπτομένου τὸ μὲν χωρίζεσθαι παντάπασιν ἀδιάγνωστον , τὸ κεχωρίσθαι δὲ κᾀπὶ τούτων συλλογισμῷ ληπτέον .
Lemmas: οὗτος διά τε κύστις καί ἀσκός καί φῦσα καί ὁ τοιοῦτος ἅπας ὄργανον ἔνειμι πεῖρα μανθάνω , ὅστις μή πάνυ ἐναργής ὁ διά ὁ λόγος ἔνδειξις . εὑρίσκω γάρ ἐπί πᾶς ἔνθα μέν ἀβίαστος ὁ ὁ ἅπτω ὁμιλία καί ὁ ἀποχώρησις ἄνευ χρόνος γίγνομαι , ἕτερος δέ ὑπάρχω ἰσχυρός , εἰς ὅσος ἄν ὠθέω εἰμί ὁ ἀσθενής , εἰς τοσοῦτος καί ὁ κινέω , ὅταν ἀφίστημι ὁ βιάζω . εἰ δέ δή καί κάτωθεν ἄνω ὁ θλίβω ἔρχομαι , πολύς δήπου ῥᾴδιος τε καί ταχύς τηνικαῦτα ﻿ ὁ ἀσθενής ἀκολουθέω ὁ ἰσχυρός , σύμμαχος ὁ ἀκολούθησις προσλαμβάνω ὁ εἰς ὁ κάτω ῥοπή . δύναμαι δέ πληρόω ἤ ἀσκός ἤ κύστις ἤ τις τοιοῦτος ἄλλος ὑγρός οὐσία ἤ ἀήρ ἐπιπολή μέν ψαύω ἀείρω τε καί αὖθις προσφέρω μέν δάκτυλος , ἔπειτα δέ ἤδη καί ὠθέω τε καί βιάζω πρόσω , ᾀνταῦθη πάλιν ἐναλλάξ ἀείρω τε καί προσφέρω . ὁράω γάρ ἐναργής ὁ μέν ἕτερος ὁ ἀποχώρησις ὁ ἐπί ὁ ψαῦσις χωρίς αἰσθητός χρόνος , ὁ δέ ἕτερος ὁ ἐπί ὁ θλῖψις μετά τις ἀεί χρόνος γίγνομαι . καί κατά μέν ὁ πρότερος ἀκίνητος ὁράω ὁ ἀγγεῖον , εἴτε προσάγω εἴτε ἀπάγω ὁ δάκτυλος , ἐν δέ ὁ δεύτερος κινέω οὐ προσβάλλω μόνος , ἀλλά καί ἀφαιρέω . ἀνάλογος δή ἐγώ τίθημι ὁ μέν δάκτυλος ἀρτηρία , ὁ δέ ἀγγεῖον ὁ ἐφάπτω αὐτός σῶμα , καί μένω δηλονότι ὁ ἅπτω κατά εἷς καί ὁ αὐτός τρόπος , ὁ ἀρτηρία κινέω προσέρχομαι τε καί ἀποχωρέω . γίγνομαι δέ ὁ μέν τις προσβολή ὁ ἀρτηρία ὁ ἔξωθεν ἅπτω σῶμα οἷος ψαῦσις τε καί ἐπαφή , καθά ἐπί ὁ ἀμυδρός ἔχω σφυγμός , ὁ δέ τις οὐ ψαῦσις μόνος , ἀλλά καί εἰς ὁ βάθος ὦσις , ὡς ἐπί ὁ σφοδρός . ἀνάγκη τοίνυν ἐπί μέν ὁ πρότερος , ὅταν ὁ ἀρτηρία συστέλλω , ὁ μέν , ὅτι ἀποχωρέω ὁ ἔξωθεν ἅπτω δύναμαι λέγω , ὁ δέ , ὅτι νῦν ἀποχωρέω μή δύναμαι . χρόνος γάρ ὁ τοιοῦτος χρῄζω διάγνωσις , ἀθρόος δέ καί χωρίς αἰσθητός χρόνος ὁ ἐπιπολή ἅπτω σῶμα ὁ ἀπόστασις γίγνομαι . κατά δέ ὁ ἕτερος προσβολή ὁ ἀρτηρία ὁ ἐπί ὁ σφοδρός σφυγμός , ὑπό ὅς ἀπωθέω ὁ ἁφή ἐγώ συμβαίνω , πρότερος μέν ὁ χωρίζω ὁ αἴσθησις , ἐφεξῆς δέ αὐτός ὁ χωρίζω ὁ διάγνωσις , οὐκέτι ὁ αἴσθησις οὗτος γνωρίζω , ἀλλά ὁ παύω ὁ οὗτος πάθος ὁ νόος τότε ὡς χωρίζω νῦν χωρίζω συλλογίζομαι , ὁ δέ ἐπιπολή ἅπτω ὁ μέν χωρίζω παντάπασι ἀδιάγνωστος , ὁ χωρίζω δέ εἰͅπί οὗτος συλλογισμός λαμβάνω .