galenus.de-dignoscendis-pulsibus-libri-iv 2.4
Ἔστιν οὖν τις αὐτάρκης διαστολὴ τῆς ἀρτηρίας , ὡς μήτε διατείνειν μήτ’ ἀπολιπεῖν τι χαλαρὸν αὐτῆς μόριον , ἣν σύμμετρόν τ’ εἶναι φήσομεν καὶ κατὰ φύσιν · εἰ δὲ μὴ , καθ’ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἀναγκασθησόμεθα λέγειν μεγάλους τε καὶ μικροὺς καὶ συμμέτρους ὑπάρχειν σφυγμοὺς , καίτοι δεινὸν ἐν ἀρίστῃ φύσει τὸ μὴ πάντας εἶναι συμμέτρους , πολὺ δὲ δεινότερον τὸν αὐτὸν σφυγμὸν μέγαν θ’ ἅμα καὶ μικρὸν καὶ σύμμετρον γίνεσθαι , τοῖς μὲν μικροτέροις παραβαλλόμενον μέγαν , τοῖς δὲ μείζοσι μικρὸν , ἀμφοτέροις δ’ ὁμοῦ σύμμετρον , δέον , ὅταν μὲν τῷ μικροτέρῳ παραβάλληται , μείζονα καλεῖν αὐτὸν , ὅταν δὲ τῷ μείζονι , μικρότερον , ἀμφοῖν δὲ μέσον . οὕτως γὰρ ἡμῖν ἔξεστι καλεῖν τοὺς ἐν ταῖς ἀρίσταις φύσεσι σφυγμοὺς , ἀλλήλων μὲν μείζονάς τε καὶ μικροτέρους , συμμέτρους δ’ ἅπαντας , εἴπερ τι τῶν ἀνωτέρω λεχθέντων μνημονεύοιμεν , ὁπόταν πρὸς τὴν φύσιν τοῦ ὑποκειμένου σώματος ἀποβλέπειν ἐφάσκομεν δεῖν , ὅταν τὸ σύμμετρόν τε καὶ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν ἐξευρεῖν ᾖ προκείμενον , ὅταν δ’ ἁπλῶς ἀλλήλοις παραβάλλωμεν τοὺς ὄγκους τῶν σωμάτων , μεῖζον μὲν καὶ ἔλαττον καὶ μέσον ἀμφοῖν ὀνομάζειν , μέγαν δὲ καὶ μικρὸν καὶ σύμμετρον μηδέπω . τὸ μὲν γὰρ μεῖζον τοῦ ἐλάττονός ἐστιν ὑπερέχον , τὸ δὲ μέγα τοῦ ὁμογενοῦς συμμέτρου μεῖζον , ὥστ’ ἄμφω μὲν ἐν τῷ πρὸς τὶ λέγεσθαι , ἀλλὰ τὸ μὲν μεῖζον πρὸς ἅπαντα τὰ μικρότερα παραβάλλωμεν , τὸ δὲ μέγα πρὸς ἓν μόνον τὸ ὁμογενὲς μέτριον · εἰ γὰρ ἐκείνου μεῖζον εἴη , μέγα καλεῖται . ἀντίστροφα δὲ τούτοις ἐπί τε μικροτέρου καὶ μικροῦ χρὴ νοεῖν . σύμμετρον δὲ καὶ μέτριον εἶναι λεκτέον τὸ κατὰ τὴν οἰκείαν φύσιν ἔχον , ὥσπερ ἀσύμμετρόν τε καὶ ἄμετρον τὸ παρὰ τὴν φύσιν . ἐπεὶ τοίνυν ἐστὶ σῶμα κοῖλον ἡ ἀρτηρία , τὴν διάστασιν αὐτῆς ἀνάγκη ποτὲ μὲν οἰκείως τε καὶ συμμέτρως τῆς τε χρείας , ἧς ἕνεκα πρὸς τῆς φύσεως ἐγένετο τοιαύτη , καὶ προσέτι τῶν χιτώνων τῶν αὐτῆς , ποτὲ δ’ ἀμέτρως ἐπιτελεῖσθαι . δείκνυται δ’ ἐν ἑτέροις , ὡς ἐν ταῖς ἀρίσταις φύσεσιν εἰς τοσοῦτον διαστέλλεσθαι πέφυκεν , εἰς ὅσον τήν τε χρείαν ἱκανῶς πληρῶσαι καὶ μηδὲν τοὺς χιτῶνας λυπῆσαι . τὸν οὖν βουλόμενον ἑνὶ κανόνι προσέχειν ἐν ταῖς τῶν μεγάλων τε καὶ μικρῶν σφυγμῶν διαγνώσεσι ; τὴν ἀρίστην φύσιν ἐξευρόντα , καὶ γνόντα μιᾶς ἀρτηρίας ἡστινοσοῦν , ἐν αὐτῇ τόν τε τοῦ σώματος ὄγκον τόν τε τῆς διαστολῆς μεμνῆσθαι χρὴ καὶ συλλογίζεσθαι , μέχρι πόσου τὴν μείζονα ταύτης ἀρτηρίαν εἰκὸς ἔχειν μείζονα , καὶ τὴν διαστολὴν ἐν ταῖς ἀρίσταις φύσεσιν · εἶτ’ εἰ μὲν εὑρίσκοιτο τηλικαύτην ἡλίκην ἔσεσθαι στοχάζοιτο , σύμμετρον οὕτω καλεῖν τὸν σφυγμόν · εἰ δ’ ἤτοι μείζονα ταύτης , ἢ ἐλάττονα , μέγαν , ἢ μικρόν . εἴσεται δὲ τὸ τῆς ἀρτηρίας μέγεθος ἐπὶ τῆς ἀρίστης φύσεως ἤτοι διὰ τῆς ἀνατομῆς , εἴτ’ οὖν κατὰ περίπτωσιν εἴτε κατ’ ἐπιτήδευσιν γιγνομένης , ἢ συλλογισάμενος ἐκ τῶν ἐν τοῖς περὶ τῆς ἀρίστης κατασκευῆς εἰρημένων . καίτοι κᾂν εἰ μὴ γιγνώσκῃ τίς ἐστιν ἡ ἀρτηρία τοῖς τὴν ἀρίστην φύσιν ἔχουσιν , ἀλλὰ τόν γε σφυγμὸν αὐτῶν μεμνημένος , εἶτ’ αὖθις συντυχὼν ἑτέρῳ τινὶ καὶ δυνάμενος συλλογίσασθαι , πότερον εἰκὸς μείζονας τοῦτον ἢ μικροτέρας ἐκείνου τὰς ἀρτηρίας ἔχειν , οὕτως ἤδη παραβάλλειν τε τῷ κατὰ τὴν διαστολὴν ὄγκῳ δυνήσεται καὶ στοχάζεσθαι , πότερα σύμμετρος , ἢ μέγας , ἢ μικρὸς ὁ σφυγμός ἐστιν . εἰ μὲν γὰρ ὅσῳ φαίνεται μείζονας τὰς ἀρτηρίας ἔχειν ὁ παραβαλλόμενος ἄνθρωπος , τοσούτῳ καὶ τὴν διαστολὴν αὐτῶν ἔχοι μείζονα , σύμμετρον ἐροῦμεν τὸν σφυγμόν · εἰ δ’ ἤτοι πλέονι τὸ τῆς ἀρτηρίας μέγεθος ἤπερ τὸ τῆς διαστολῆς ὑπερβάλλειν δόξειεν , ἢ ἔλαττον εἴη , μέγαν οὕτως ἢ μικρὸν καλέσομεν · εἰ μὲν τὸ τῆς ἀρτηρίας σῶμα φαίνοιτο μεῖζον ἤπερ τὸ τῶν σφυγμῶν , μικρόν · εἰ δὲ τὸ μὲν τῆς ἀρτηρίας ἔλαττον , τὸ δὲ τῶν σφυγμῶν μεῖζον , μέγαν . οὕτω δὲ καὶ κατὰ τὰ λοιπὰ γένη τῶν σφυγμῶν τό τε κατὰ τὴν κίνησιν αὐτὴν , ἐν ᾧ τάχος τε καὶ βραδύτητα διαγινώσκομεν , καὶ τὸ κατὰ τὴν ἠρεμίαν , ἐν ᾧ πυκνότητα καὶ ἀραιότητα , καὶ τὸ κατὰ τὸν τόνον , ἐν ᾧ σφοδρότητα καὶ ἀμυδρότητα , καὶ προσέτι τὸ κατὰ τὸ σῶμα τῆς ἀρτηρίας , ἐν ᾧ σκληρότητα καὶ μαλακότητα . ἐν ἅπασι γὰρ τούτοις τόν τε σύμμετρον ἐπὶ τῆς ἀρίστης φύσεως ἐξευρήσομεν τούς τε ἀμέτρους ἢ δι’ ὑπερβολὴν , ἢ δι’ ἔλλειψιν , οὐκ ἀλλήλοις , ἀλλὰ τῷ συμμέτρῳ παρεξετάσομεν .
Lemmas: εἰμί οὖν τις αὐτάρκης διαστολή ὁ ἀρτηρία , ὡς μήτε διατείνω μήτε ἀπολείπω τις χαλαρός αὐτός μόριον , ὅς σύμμετρος τε εἰμί φημί καί κατά φύσις · εἰ δέ μή , κατά εἷς καί ὁ αὐτός ἄνθρωπος ἀναγκάζω λέγω μέγας τε καί μικρός καί σύμμετρος ὑπάρχω σφυγμός , καίτοι δεινός ἐν ἀγαθός φύσις ὁ μή πᾶς εἰμί σύμμετρος , πολύς δέ δεινός ὁ αὐτός σφυγμός μέγας τε ἅμα καί μικρός καί σύμμετρος γίγνομαι , ὁ μέν μικρός παραβάλλω μέγας , ὁ δέ μέγας μικρός , ἀμφότερος δέ ὁμοῦ σύμμετρος , δέω , ὅταν μέν ὁ μικρός παραβάλλω , μέγας καλέω αὐτός , ὅταν δέ ὁ μέγας , μικρός , ἄμφω δέ μέσος . οὕτως γάρ ἐγώ ἔξεστι καλέω ὁ ἐν ὁ ἀγαθός φύσις σφυγμός , ἀλλήλων μέν μέγας τε καί μικρός , σύμμετρος δέ ἅπας , εἴπερ τις ὁ ἀνώτερος λέγω μνημονεύω , ὁπόταν πρός ὁ φύσις ὁ ὑπόκειμαι σῶμα ἀποβλέπω φάσκω δέω , ὅταν ὁ σύμμετρος τε καί ὁ μέγας καί ὁ μικρός ἐξευρίσκω εἰμί πρόκειμαι , ὅταν δέ ἁπλῶς ἀλλήλων παραβάλλω ὁ ὄγκος ὁ σῶμα , μέγας μέν καί ἐλαχύς καί μέσος ἄμφω ὀνομάζω , μέγας δέ καί μικρός καί σύμμετρος μηδέπω . ὁ μέν γάρ μέγας ὁ ἐλαχύς εἰμί ὑπερέχω , ὁ δέ μέγας ὁ ὁμογενής σύμμετρος μέγας , ὥστε ἄμφω μέν ἐν ὁ πρός τίς λέγω , ἀλλά ὁ μέν μέγας πρός ἅπας ὁ μικρός παραβάλλω , ὁ δέ μέγας πρός εἷς μόνος ὁ ὁμογενής μέτριος · εἰ γάρ ἐκεῖνος μέγας εἰμί , μέγας καλέω . ἀντίστροφος δέ οὗτος ἐπί τε μικρός καί μικρός χρή νοέω . σύμμετρος δέ καί μέτριος εἰμί λεκτέος ὁ κατά ὁ οἰκεῖος φύσις ἔχω , ὥσπερ ἀσύμμετρος τε καί ἄμετρος ὁ παρά ὁ φύσις . ἐπεί τοίνυν εἰμί σῶμα κοῖλος ὁ ἀρτηρία , ὁ διάστασις αὐτός ἀνάγκη ποτέ μέν οἰκεῖος τε καί σύμμετρος ὁ τε χρεία , ὅς ἕνεκα πρός ὁ φύσις γίγνομαι τοιοῦτος , καί προσέτι ὁ χιτών ὁ αὐτός , ποτέ δέ ἄμετρος ἐπιτελέω . δείκνυμι δέ ἐν ἕτερος , ὡς ἐν ὁ ἀγαθός φύσις εἰς τοσοῦτος διαστέλλω φύω , εἰς ὅσος ὁ τε χρεία ἱκανός πληρόω καί μηδείς ὁ χιτών λυπέω . ὁ οὖν βούλομαι εἷς κανών προσέχω ἐν ὁ ὁ μέγας τε καί μικρός σφυγμός διάγνωσις ; ὁ ἀγαθός φύσις ἐξευρίσκω , καί γιγνώσκω εἷς ἀρτηρία ὅστις , ἐν αὐτός ὁ τε ὁ σῶμα ὄγκος ὁ τε ὁ διαστολεύς μιμνῄσκω χρή καί συλλογίζομαι , μέχρι πόσος ὁ μέγας οὗτος ἀρτηρία ἔοικα ἔχω μέγας , καί ὁ διαστολή ἐν ὁ ἀγαθός φύσις · εἶτα εἰ μέν εὑρίσκω τηλικοῦτος ἡλίκος εἰμί στοχάζομαι , σύμμετρος οὕτως καλέω ὁ σφυγμός · εἰ δέ ἤτοι μέγας οὗτος , ἤ ἐλαχύς , μέγας , ἤ μικρός . οἶδα δέ ὁ ὁ ἀρτηρία μέγεθος ἐπί ὁ ἀγαθός φύσις ἤτοι διά ὁ ἀνατομή , εἴτε οὖν κατά περίπτωσις εἴτε κατά ἐπιτήδευσις γίγνομαι , ἤ συλλογίζομαι ἐκ ὁ ἐν ὁ περί ὁ ἀγαθός κατασκευή λέγω . καίτοι ἔͅν εἰ μή γιγνώσκω τις εἰμί ὁ ἀρτηρία ὁ ὁ ἀγαθός φύσις ἔχω , ἀλλά ὁ γε σφυγμός αὐτός μιμνῄσκω , εἶτα αὖθις συντυγχάνω ἕτερος τις καί δύναμαι συλλογίζομαι , πότερος ἔοικα μέγας οὗτος ἤ μικρός ἐκεῖνος ὁ ἀρτηρία ἔχω , οὕτως ἤδη παραβάλλω τε ὁ κατά ὁ διαστολή ὄγκος δύναμαι καί στοχάζομαι , πότερος σύμμετρος , ἤ μέγας , ἤ μικρός ὁ σφυγμός εἰμί . εἰ μέν γάρ ὅσος φαίνω μέγας ὁ ἀρτηρία ἔχω ὁ παραβάλλω ἄνθρωπος , τοσοῦτος καί ὁ διαστολή αὐτός ἔχω μέγας , σύμμετρος λέγω ὁ σφυγμός · εἰ δέ ἤτοι πολύς ὁ ὁ ἀρτηρία μέγεθος ἤ ὁ ὁ διαστολεύς ὑπερβάλλω δοκέω , ἤ ἐλαχύς εἰμί , μέγας οὕτως ἤ μικρός καλέω · εἰ μέν ὁ ὁ ἀρτηρία σῶμα φαίνω μέγας ἤ ὁ ὁ σφυγμός , μικρός · εἰ δέ ὁ μέν ὁ ἀρτηρία ἐλαχύς , ὁ δέ ὁ σφυγμός μέγας , μέγας . οὕτως δέ καί κατά ὁ λοιπός γένος ὁ σφυγμός ὁ τε κατά ὁ κίνησις αὐτός , ἐν ὅς τάχος τε καί βραδυτής διαγιγνώσκω , καί ὁ κατά ὁ ἠρεμία , ἐν ὅς πυκνότης καί ἀραιότης , καί ὁ κατά ὁ τόνος , ἐν ὅς σφοδρότης καί ἀμυδρότης , καί προσέτι ὁ κατά ὁ σῶμα ὁ ἀρτηρία , ἐν ὅς σκληρότης καί μαλακότης . ἐν ἅπας γάρ οὗτος ὁ τε σύμμετρος ἐπί ὁ ἀγαθός φύσις ἐξευρίσκω ὁ τε ἄμετρος ἤ διά ὑπερβολή , ἤ διά ἔλλειψις , οὐ ἀλλήλων , ἀλλά ὁ σύμμετρος παρεξετάζω .