galenus.de-difficultate-respirationis-libri-iii 3.5
Χρὴ δὲ τοὐντεῦθεν μὴ τοῖς πολλοῖς τῶν ἀντιλεγόντων Ἱπποκράτους παραπλησίως , καὶ ἡμᾶς τὰς μὲν ἀπορίας εὐπόρως ἐξευρίσκειν , ἐν δὲ ταῖς λύσεσιν αὐτῶν ἀπορεῖν , ἀλλὰ πρῶτον μὲν ὁδόν τινα τῆς εὐπορίας εὑρεῖν , ἐφεξῆς δ’ ἀποδείξει πιστώσασθαι τὰ δι’ αὐτὴν εὑρεθέντα . τίς οὖν ὁδὸς τῆς εὐπορίας ; χρὴ γὰρ ἐντεῦθεν ἄρξασθαι · μία μὲν ἡ κοινὴ πάντων τῶν παλαιῶν συνήθης βραχυλογία · δευτέρα δὲ Ἱπποκράτους αὐτοῦ μεγαλοφροσύνη . δέδεικται γὰρ ἡμῖν δεινὸς πολλάκις ὁ ἀνὴρ οὗτος , ὅσα μὲν καὶ τοῖς ἄλλοις ἰατροῖς ἐστι γνώριμα παρατρέχων , ὡς ὑπὸ μηδενὸς τῶν γνησίως ἀσκούντων τὴν τέχνην ἀγνοηθῆναι δυνάμενα , τὰ δὲ τοῖς τοιούτοις ἀγνοούμενα πάντ’ ἐπιμελῶς τε ἅμα καὶ σαφῶς ἐξηγούμενος . εἰ δὴ τοῦτ’ ἐστὶν ἔθος αὐτῷ , τί θαυμαστὸν ἀμφισβητουμένην τε καὶ ἀσαφῆ τοῖς πολλοῖς δυσπνοίας διαφορὰν τὴν κατὰ μέγεθός τε καὶ ἀραιότητα διά τε τῶν ἄλλων συγγραμμάτων ἐπιδεῖξαι πειραθῆναι παραφροσύνης ἰδίαν οὖσαν ἔν τε τῷ προγνωστικῷ σαφοῦς ἀξιῶσαι διδασκαλίας , τὰς δὲ τῆς πυκνότητος , ὡς ἂν μηδὲ ταύτας ἀγνοηθῆναι τοῖς ἰατροῖς δυναμένας , ἑνὶ κεφαλαίῳ περιλαβόντα , διὰ ταχέων δηλῶσαι ; ἔν τε γὰρ πλευρίτισι καὶ περιπνευμονίαις καὶ συνάγχαις καὶ ὀρθοπνοίαις πυκνὸν καὶ μικρὸν γίνεται τὸ πνεῦμα · καὶ εἰ μὴ πλευρῖτις δ’ εἴη , μόνη δ’ ὀδύνη κατὰ τὰς πλευρὰς ὑπάρχοι , πυκνὸν καὶ μικρὸν ἔσται τὸ πνεῦμα , καθάπερ εἰ καὶ περὶ τὸ στόμα τῆς κοιλίας , ἢ τὸν στόμαχον , ἢ τοῦ σπληνὸς τὴν κεφαλὴν , ἢ τοῦ ἥπατος τὰ κυρτά . καὶ γὰρ οὖν κᾀνταῦθα πόνου τινὸς ὑπάρχοντος , ἀνάγκη μικρὸν καὶ πυκνὸν γενέσθαι τὸ πνεῦμα , καὶ πολύ γε μᾶλλον , εἰ περὶ τὸ διάφραγμα γένοιτο καὶ τὸ συνάπτον αὐτοῦ τῷ περιτοναίῳ καὶ τοὺς μῦς τοὺς περικειμένους αὐτόθι . καίτοι κᾂν εἰ μὴ τῇδε μόνον , ἀλλὰ καὶ κατωτέρω μειζόνως πεπονθὸς τὸ περιτόναιον , αἰσθάνεταί τε τῆς βλάβης αὐτοῦ τὸ διάφραγμα καὶ οὕτω μικρὸν καὶ πυκνὸν ἐργάζεται τὸ πνεῦμα . καὶ τῆς γαστρὸς αὐτῆς αἱ μείζους διαθέσεις , αἱ σὺν ὀδύνῃ τε καὶ ὄγκῳ , καὶ τοῦ σπληνὸς τὰ κάτω καὶ τοῦ ἥπατος , οὐδὲν ἧττον καὶ αὐταὶ πυκνὸν καὶ μικρὸν ἐργάζονται τὸ πνεῦμα · καὶ ὅλως , εἴτ’ ὄγκος τις εἴη , θλίβων τε καὶ στενοχωρῶν ὁτιοῦν τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων , εἴτ’ ὀδύνη περί τι μόριον οὕτω πλησιάζον τοῖς ἀναπνευστικοῖς , ὡς κινουμένοις αὐτοῖς συγκινεῖσθαι , πυκνὸν καὶ μικρὸν ἔσται τὸ πνεῦμα . τὰς δ’ ἄλλας αἰτίας τούτων ἐν τῷ πρώτῳ γράμματι διήλθομεν , ὥσπέρ γε καὶ ὅτι θερμασίας πολλῆς ἐν τοῖς ἀναπνευστικοῖς ὀργάνοις ἠθροισμένης , πυκνὸν καὶ μέγα γενήσεται τὸ πνεῦμα . φαίνεται δὲ καὶ τοῦτο σχεδὸν ἁπάσης ἡμέρας ἐπὶ τῶν διακαῶν πάντων πυρετῶν , ὥστ’ οὐδ’ αὐτὸ διαλάθοι τινά . καὶ μέν τοι καὶ ὡς τὴν παρὰ φύσιν φλόγωσιν οὐχ Ἱπποκράτης μόνον , ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι σχεδὸν ἅπαντες οἱ πρὸ Ἐρασιστράτου φλεγμονὴν ὠνόμαζον , οὐχ ἡμῖν μόνοις , ἀλλὰ καὶ σύμπασιν ὡς εἰπεῖν τοῖς Ἱπποκράτους ἐξηγηταῖς ἀποδέδεικται . τούτων οὖν ὑποκειμένων , οὐδὲν ἔτι θαυμαστὸν ἑνὶ κεφαλαίῳ τὰς εἰρημένας ἀμφοτέρας διαφορὰς δηλῶσαι τὸν Ἱπποκράτην , πνεῦμα δὲ πυκνὸν μὲν ἐὸν , εἰπόντα , πόνον σημαίνει ἢ φλεγμονὴν ἐν τοῖσιν ὑπὲρ τῶν φρενῶν χωρίοισιν , ὡς ἂν καὶ ἡμῶν νοῆσαι δυναμένων , ὅτι τὸ μὲν μετὰ μικρότητος πόνον σημαίνει , τὸ δὲ μετὰ μεγέθους φλεγμονὴν , ὅ πέρ ἐστι φλόγωσιν , δηλοῖ · προσθέντα δ’ εὐλόγως , ἐν τοῖσιν ὑπὲρ τῶν φρενῶν χωρίοισιν , ἤτοι τοῖς ἀναπνευστικοῖς , ὡς ἂν τῶν κάτω τοῦ διαφράγματος ἀμέτρων θερμασιῶν εἰς μέγεθός τε καὶ πυκνότητα τὴν ἀναπνοὴν ἐξᾶραι μὴ δυναμένων .
Lemmas: χρή δέ ἐντεῦθεν μή ὁ πολύς ὁ ἀντιλέγω Ἱπποκράτης παραπλήσιος , καί ἐγώ ὁ μέν ἀπορία εὔπορος ἐξευρίσκω , ἐν δέ ὁ λύσις αὐτός ἀπορέω , ἀλλά πρῶτος μέν ὁδός τις ὁ εὐπορία εὑρίσκω , ἐφεξῆς δέ ἀπόδειξις πιστόω ὁ διά αὐτός εὑρίσκω . τίς οὖν ὁδός ὁ εὐπορία ; χρή γάρ ἐντεῦθεν ἄρχω · εἷς μέν ὁ κοινός πᾶς ὁ παλαιός συνήθης βραχυλογία · δεύτερος δέ Ἱπποκράτης αὐτός μεγαλοφροσύνη . δείκνυμι γάρ ἐγώ δεινός πολλάκις ὁ ἀνήρ οὗτος , ὅσος μέν καί ὁ ἄλλος ἰατρός εἰμί γνώριμος παρατρέχω , ὡς ὑπό μηδείς ὁ γνήσιος ἀσκέω ὁ τέχνη ἀγνοέω δύναμαι , ὁ δέ ὁ τοιοῦτος ἀγνοέω πᾶς ἐπιμελής τε ἅμα καί σαφής ἐξηγέομαι . εἰ δή οὗτος εἰμί ἔθος αὐτός , τίς θαυμαστός ἀμφισβητέω τε καί ἀσαφής ὁ πολύς δύσπνοια διαφορά ὁ κατά μέγεθος τε καί ἀραιότης διά τε ὁ ἄλλος σύγγραμμα ἐπιδείκνυμι πειράω παραφροσύνη ἴδιος εἰμί ἐν τε ὁ προγνωστικός σαφής ἀξιόω διδασκαλία , ὁ δέ ὁ πυκνότης , ὡς ἄν μηδέ οὗτος ἀγνοέω ὁ ἰατρός δύναμαι , εἷς κεφάλαιος περιλαμβάνω , διά ταχύς δηλόω ; ἐν τε γάρ πλευρῖτις καί περιπνευμονία καί συνάγχη καί ὀρθόπνοια πυκνός καί μικρός γίγνομαι ὁ πνεῦμα · καί εἰ μή πλευρῖτις δέ εἰμί , μόνος δέ ὀδύνη κατά ὁ πλευρά ὑπάρχω , πυκνός καί μικρός εἰμί ὁ πνεῦμα , καθά εἰ καί περί ὁ στόμα ὁ κοιλία , ἤ ὁ στόμαχος , ἤ ὁ σπλήν ὁ κεφαλή , ἤ ὁ ἧπαρ ὁ κυρτός . καί γάρ οὖν ᾀνταῦθη πόνος τις ὑπάρχω , ἀνάγκη μικρός καί πυκνός γίγνομαι ὁ πνεῦμα , καί πολύς γε μάλα , εἰ περί ὁ διάφραγμα γίγνομαι καί ὁ συνάπτω αὐτός ὁ περιτόναιον καί ὁ μῦς ὁ περίκειμαι αὐτόθι . καίτοι ᾄν εἰ μή τῇδε μόνος , ἀλλά καί κάτω μέγας πάσχω ὁ περιτόναιον , αἰσθάνομαι τε ὁ βλάβη αὐτός ὁ διάφραγμα καί οὕτως μικρός καί πυκνός ἐργάζομαι ὁ πνεῦμα . καί ὁ γαστήρ αὐτός ὁ μέγας διάθεσις , ὁ σύν ὀδύνη τε καί ὄγκος , καί ὁ σπλήν ὁ κάτω καί ὁ ἧπαρ , οὐδείς ἥσσων καί αὐτός πυκνός καί μικρός ἐργάζομαι ὁ πνεῦμα · καί ὅλος , εἴτε ὄγκος τις εἰμί , θλίβω τε καί στενοχωρέω ὁστισοῦν ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον , εἴτε ὀδύνη περί τις μόριον οὕτως πλησιάζω ὁ ἀναπνευστικός , ὡς κινέω αὐτός συγκινέω , πυκνός καί μικρός εἰμί ὁ πνεῦμα . ὁ δέ ἄλλος αἰτία οὗτος ἐν ὁ πρῶτος γράμμα διέρχομαι , ὥσπερ γε καί ὅτι θερμασία πολύς ἐν ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον ἀθροίζω , πυκνός καί μέγας γίγνομαι ὁ πνεῦμα . φαίνω δέ καί οὗτος σχεδόν ἅπας ἡμέρα ἐπί ὁ διακαής πᾶς πυρετός , ὥστε οὐδέ αὐτός διαλανθάνω τις . καί μέν τοι καί ὡς ὁ παρά φύσις φλόγωσις οὐ Ἱπποκράτης μόνος , ἀλλά καί ὁ ἄλλος σχεδόν ἅπας ὁ πρό Ἐρασίστρατος φλεγμονή ὀνομάζω , οὐ ἐγώ μόνος , ἀλλά καί σύμπας ὡς λέγω ὁ Ἱπποκράτης ἐξηγητής ἀποδείκνυμι . οὗτος οὖν ὑπόκειμαι , οὐδείς ἔτι θαυμαστός εἷς κεφάλαιος ὁ λέγω ἀμφότερος διαφορά δηλόω ὁ Ἱπποκράτης , πνεῦμα δέ πυκνός μέν εἰμί , λέγω , πόνος σημαίνω ἤ φλεγμονή ἐν ὁ ὑπέρ ὁ φρήν χωρίον , ὡς ἄν καί ἐγώ νοέω δύναμαι , ὅτι ὁ μέν μετά μικρότης πόνος σημαίνω , ὁ δέ μετά μέγεθος φλεγμονή , ὅς περ εἰμί φλόγωσις , δηλόω · προστίθημι δέ εὔλογος , ἐν ὁ ὑπέρ ὁ φρήν χωρίον , ἤτοι ὁ ἀναπνευστικός , ὡς ἄν ὁ κάτω ὁ διάφραγμα ἄμετρος θερμασία εἰς μέγεθος τε καί πυκνότης ὁ ἀναπνοή ἐξαίρω μή δύναμαι .