galenus.de-difficultate-respirationis-libri-iii 3.12
Τί δ’ ὅταν εἴπῃ , πνευματώδη τινὰ γενέσθαι , χρὴ δέχεσθαι ; πότερον ὃν ἐν τῷ περὶ διαίτης ὀξέων πνευματίαν ἐκάλεσεν ; ἢ τὸν πεπνευματωμένον τὴν γαστέρα ; τί δέ ἐστιν ὁ πνευματίας , ἐν τῷ περὶ διαίτης ὀξέων αὐτὸς ἐξηγήσατο σαφέστατα . προειπὼν γὰρ , ὡς ταχέως πνευματίαι γίνονται , συνάπτων εὐθὺς ἐπιφέρει · ὑπὸ δὲ πολλοῦ καὶ πυκνοῦ πνεύματος . τοῦτο μὲν δὴ καὶ κατ’ ἀρχὰς εὐθὺς ἐξηγησάμην ἐν τῷδε τῷ βιβλίῳ · τὸ δ’ ἐν τῷ τετάρτῳ τῶν ἐπιδημιῶν ἐπισκεπτέον , αὐτὴν ὑπογράψαντας τὴν ῥῆσιν ἔχουσαν ὧδε · ὁ ἐκ τῶν μετάλλων · ὑποχόνδριον δεξιὸν ἐντεταμένον , σπλὴν μέγας , κοιλίη ἐντεταμένη , ὑπόσκληρος , πνευματώδης , ἄχροος . ἐγχωρεῖ γὰρ ἑκάτερον , καὶ δύσπνουν αὐτὸν γεγονέναι , διὰ ( τε ) τὰς ἐν τοῖς ὑποχονδρίοις διαθέσεις , καὶ πνευματωθῆναι τὴν γαστέρα . πολὺ δ’ ἔτι μᾶλλον ἀσαφὴς ὁ ἐφεξῆς ἄῤῥωστος , ἔχων ὡδί · ὁ Τιμαίνεω εἶχέ τι πνεύματος , ὡς ὠχρῶδες εἶναι . καὶ γὰρ καὶ τούτῳ πάνυ τις ἦν ἥπατος κακοπραγία , δι’ ἣν ἐνεχώρει δυσπνοεῖν αὐτὸν , καὶ πνευματοῦσθαι τὴν γαστέρα · τὸ γὰρ ὠχρῶδες χρῶμα κακοπραγοῦντος ἥπατος γνώρισμα . τὸ δ’ ἐφεξῆς λεγόμενον ὡδί · ὁ τῆς λεχοῦς ἀνὴρ , ὁ παρὰ Σιτοδόκῳ , ἰκτεριώδης , πρὸς ὃν ἑβδομαῖον εἰσῆλθον , ὀγδόῃ ἀπώλετο , οὔτε οὐρέων οὔτε διαχωρέων · ὑποχόνδρια μεγάλα καὶ σκληρὰ , καὶ πνεῦμα πυκνόν · οὐδὲ ζήτημ’ ἔχει . σκληρῶν γὰρ οὐ μετρίως καὶ μεγάλων τῶν ὑποχονδρίων γενομένων , εὔλογον πυκνὸν εἶναι αὐτῷ τὸ πνεῦμα . ἀσαφὲς δὲ τελέως ἐστὶ τὸ τούτου συνεχὲς ἐπὶ τῆς λεχοῦς εἰρημένον ὧδε · διαίροντος δὲ τοῦ πυρετοῦ , πνεῦμα οὐκ ἐλύθη . τί γὰρ εἶδος εἶχε δυσπνοίας , οὔτ’ αὐτὸς ἐδήλωσε σαφῶς οὔτε τι σύμπτωμα ἄλλο τοιοῦτον ἔγραψεν , ἐξ οὗ τεκμαίροιτ’ ἄν τις τὴν γενομένην αὐτῇ διάθεσιν . καὶ μέντοι καὶ μετὰ ταύτην οὐκ ὀλίγον προελθὼν ﻿ ἄρχεται διηγεῖσθαι τόνδε τὸν τρόπον · ἡ Τιμαίνεω πνευματώδης . δύναται μὲν γὰρ δύσπνους ἀκούεσθαι , δύναται δὲ καὶ ὥσπερ οἱ πλεῖστοι τῶν ἐξηγησαμένων οἴονται λέγεσθαι , ἐμπεπνευματωμένη τὰ ὑποχόνδρια · βέλτιον δὲ δοκεῖ μοι , καὶ ἴσως ἀναγκαῖον , τὴν πεπνευματωμένην τὰ ὑποχόνδρια λέγεσθαι μᾶλλόν περ ἢ δύσπνουν . ὀλίγον οὖν ἐν τῇ διηγήσει προελθὼν , καί τινι εὐπνοωτέρη , φησὶν , ὡς ἂν ἤδη προειρηκὼς ὑπὲρ αὐτῆς δύσπνουν εἶναι . ὅτι δὲ πνευματώδεις , οἷς πυκνόν ἐστι τὸ πνεῦμα , προσαγορεύειν εἴωθεν , εἴρηται μὲν κᾀν τοῖς πρόσθεν , ἀλλὰ καὶ νῦν δῆλον · ἐπὶ τὸ χεῖρον γὰρ αὖθις ἐτέτραπτο τὰ τῆσδε τῆς ἀνθρώπου συμπτώματα , καὶ κατὰ τὴν ἑξκαιδεκάτην ἡμέραν ἀποθανεῖν αὐτήν φησι , πυκνὸν ἔχουσαν τὸ πνεῦμα . καὶ ὁ μετὰ ταύτην δὲ γεγραμμένος , ὅτι καὶ αὐτὸς ἀνέπνευσε πυκνὸν ἐπὶ τῇ τῶν ὑποχονδρίων διαθέσει , δῆλον ἡ ῥῆσις αὐτὴ ποιήσει , τόνδε τὸν τρόπον ἔχουσα · ὁ παῖς , ὃς ἦν τῆς γυναικὸς τῆς τοῦ Ἀποιμάντου ἀδελφῆς , ὑποχόνδρια μεγάλα , καὶ σπλὴν , πνεῦμα , διαχώρησις πικρόχολος . ὥσπερ γὰρ πνευματώδεις ἐνίοτε καλεῖ τοὺς πυκνὸν ἀναπνέοντας , οὕτω ποτὲ καὶ ἁπλῶς γράφει , πνεῦμα . θαυμαστὸν δ’ οὐδὲν εἰ μεγάλων ὄντων ὑποχονδρίων , ἐγίγνετο πυκνὸν τὸ πνεῦμα . καὶ γὰρ αὖ καὶ προελθὼν ἐπ’ αὐτοῦ πάλιν ἐρεῖ · τὰ ὑποχόνδρια δὲ ἐντεταμένα ἦν , καὶ δὴ καὶ ἦν τι βηχίον ξηρὸν ἡσυχῆ . καθόλου γὰρ , ὡς ἔφαμεν , ἐπειδὰν ἢ ὄγκος , ἢ ὀδύνη τις ἐν τοῖς καθ’ ὑποχόνδρια συσταίη , μικρὸν καὶ πυκνὸν ἐξ ἀνάγκης ἀναπνέουσιν . ὥστ’ οὐδὲν θαυμαστὸν οὐδ’ ἐπειδὰν ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα , προειπὼν , ὑποχόνδριον ὑπολάπαρον , προσθῇ , πνευματῶδες δὲ οὐ κάρτα . εἰ γὰρ δὴ τὸ μὲν λαπαρὸν κενὸν , τὸ δὲ ὑπολάπαρον ὑπόκενον , ἐπὶ τοσοῦτον δυσπνοήσουσιν , ἐφ’ ὅσον αὐτοῖς ἔχει κακῶς τὰ καθ’ ὑποχόνδριον . μετρίως οὖν αὐτῶν πεπονθότων , μετρίως δυσπνοήσουσιν · ὥσπερ πάλιν ἐν τοῖς κατωτέρω τοῦ βιβλίου , ὧδέ πως γράφει · τῇ οἰκέτιδι , ἣν νεώνητον ἐοῦσαν κατεῖδον , ᾗ τὸ σκλήρυσμα ἐν τοῖσι δεξιοῖσιν ἐνῆν μέγα , οὐ κάρτα ὀδυνῶδες · εὐλόγως ἐπάγει , καὶ οὐ πάνυ δύσπνοος . εἴπερ γὰρ τὸ σκλήρυσμα μὴ κάρτα ὀδυνῶδες ἦν , οὐδὲ πάνυ . δύσπνουν εἶναι τὴν ἄνθρωπον εἰκὸς ἦν . οὕτω δὲ καὶ κατὰ τὴν τελευτὴν ἤδη τοῦ βιβλίου περὶ τοῦ πρεσβυτέρου διηγούμενος , εἶτα προειπὼν , παρηνέχθη κοσμίως , ἐπήνεγκεν , οὐ πάνυ δύσπνοος . ἀεὶ γὰρ κατὰ τὸ μέγεθος τῆς ἐργαζομένης τὴν δύσπνοιαν αἰτίας καὶ τὸ τῆς δυσπνοίας γίνεται μέγεθος . ἀλλὰ καὶ ταῦτα μὲν ἐν τῷ τετάρτῳ τῶν ἐπιδημιῶν γέγραπται , ὁμολογοῦντα τοῖς περὶ δυσπνοίας ὑφ’ ἡμῶν ἀποδεδειγμένοις . ἐν δ’ αὖ τῷ ε΄ τῶν ἐπιδημιῶν ιδ’ μὲν ἄῤῥωστος γέγραπται τόνδε τὸν τρόπον · ἐν Λαρίσσῃ Ἱπποσθένης , περιπνευμονίῃ ἐδόκει τοῖς ἰητροῖσι συνέχεσθαι · ἦν δὲ οὐδαμῶς · ἀρχὴν δὲ παλαίων , ἔπεσεν ἐν σκληρῷ χωρίῳ ὕπτιος , καὶ ἐπέπεσεν αὐτῷ · καὶ ἐλούσατο ψυχρῷ , καὶ ἔμεινε , καὶ ἔδοξε βαρύτερος γενέσθαι · τῇ δ’ ὑστεραίῃ ἐπύρεσσε , καὶ βὴξ ἔσχε ξηροτέρη , καὶ τὸ πνεῦμα πυκνόν . εἶτα μικρῷ προελθὼν . ὁπότε δὲ βήσσοι , φησὶν , ὠδυνᾶτο τὰ στήθεα καὶ τὰ νῶτα . οὐδὲν οὖν θαυμαστὸν , οὕτω διακειμένων τῶν κατὰ θώρακα , πυκνὸν γενέσθαι τὸ πνεῦμα τὸ δ’ ἐπὶ τῇ τελευτῇ τοῦ λόγου προσκείμενον , οὐδὲ ῥέγχος εἶχεν , εἰς ἀπόδειξιν μὲν εἴρηται τοῦ μὴ γενέσθαι περιπνευμονικὸν τὸν ἄνθρωπον , ὁμολογεῖ δὲ καὶ αὐτὸ τοῖς κατ’ ἀρχὴν εὐθὺς ἐν τῷδε τῷ λόγῳ πρὸς ἡμῶν εἰρημένοις , ὁπότ’ ἐν τῷ περὶ διαίτης ὀξέων ἐξηγούμεθα τὴν λέξιν ταύτην · οἱ δ’ ἀπὸ τῆς ὀρθοπνοίας τε καὶ τοῦ ῥέγχους ἀποπνιγέντες . ἔννατός τε καὶ τριακοστὸς ἄῤῥωστος ἐν τῷ πέμπτῳ τῶν ἐπιδημιῶν γέγραπται , πυκνὸν ἔχων καὶ αὐτὸς τὸ πνεῦμα . παραγράψω δὲ κᾀνταῦθα τὴν ῥῆσιν αὐτὴν , ὧδέ πως ἔχουσαν · παιδίον ὑπὸ ὀρέος ἐπλήγη τὴν γαστέρα καὶ τὸ ἧπαρ , ἀπέθανε τεταρταῖον · τὸ πνεῦμα πυκνὸν εἶχε , καὶ οὐ κατενόει , καὶ πυρετὸς εἶχεν . οὐκ ἄδηλον ἐπὶ τούτου , τὸ περιτόναιον καὶ τὸ διάφραγμα συμφλεγμῆναι γαστρὶ καὶ ἥπατι , καὶ διὰ τοῦτο καὶ παραφρονῆσαι τὸ παιδίον . ἀλλ’ οὐ κατὰ τὴν παραφροσύνην ἐδυσπνόησεν , ἡ γὰρ μείζων διάθεσις ἡ καθ’ ὑποχόνδριον , καθ’ ἑαυτὴν ἐτύπωσε τὴν ἰδέαν τῆς ἀναπνοῆς , ἡ δ’ ἥττων ἡττήθη . ἐν δὲ τῷ ε΄ ταῦτα .
Lemmas: τίς δέ ὅταν λέγω , πνευματώδης τις γίγνομαι , χρή δέχομαι ; πότερος ὅς ἐν ὁ περί δίαιτα ὀξύς πνευματίας καλέω ; ἤ ὁ πνευματόω ὁ γαστήρ ; τίς δέ εἰμί ὁ πνευματίας , ἐν ὁ περί δίαιτα ὀξύς αὐτός ἐξηγέομαι σαφής . προλέγω γάρ , ὡς ταχύς πνευματίας γίγνομαι , συνάπτω εὐθύς ἐπιφέρω · ὑπό δέ πολύς καί πυκνός πνεῦμα . οὗτος μέν δή καί κατά ἀρχή εὐθύς ἐξηγέομαι ἐν ὅδε ὁ βιβλίον · ὁ δέ ἐν ὁ τέταρτος ὁ ἐπιδημία ἐπισκοπέω , αὐτός ὑπογράφω ὁ ῥῆσις ἔχω ὧδε · ὁ ἐκ ὁ μέταλλον · ὑποχόνδριος δεξιός ἐντείνω , σπλήν μέγας , κοιλία ἐντείνω , ὑπόσκληρος , πνευματώδης , ἄχροος . ἐγχωρέω γάρ ἑκάτερος , καί δύσπνους αὐτός γίγνομαι , διά ( τε ) ὁ ἐν ὁ ὑποχόνδριος διάθεσις , καί πνευματόω ὁ γαστήρ . πολύς δέ ἔτι μάλα ἀσαφής ὁ ἐφεξῆς ἄρρωστος , ἔχω ὡδί · ὁ Τιμαίνης ἔχω τις πνεῦμα , ὡς ὠχρώδης εἰμί . καί γάρ καί οὗτος πάνυ τις εἰμί ἧπαρ κακοπραγία , διά ὅς ἐγχωρέω δυσπνοέω αὐτός , καί πνευματόω ὁ γαστήρ · ὁ γάρ ὠχρώδης χρῶμα κακοπραγέω ἧπαρ γνώρισμα . ὁ δέ ἐφεξῆς λέγω ὡδί · ὁ ὁ λεχώ ἀνήρ , ὁ παρά Σιτοδόκος , ἰκτεριώδης , πρός ὅς ἑβδομαῖος εἰσέρχομαι , ὄγδοος ἀπόλλυμι , οὔτε οὐρέω οὔτε διαχωρέω · ὑποχόνδριος μέγας καί σκληρός , καί πνεῦμα πυκνός · οὐδέ ζήτημα ἔχω . σκληρός γάρ οὐ μέτριος καί μέγας ὁ ὑποχόνδριος γίγνομαι , εὔλογος πυκνός εἰμί αὐτός ὁ πνεῦμα . ἀσαφής δέ τέλειος εἰμί ὁ οὗτος συνεχής ἐπί ὁ λεχώ λέγω ὧδε · διαίρω δέ ὁ πυρετός , πνεῦμα οὐ λύω . τίς γάρ εἶδος ἔχω δύσπνοια , οὔτε αὐτός δηλόω σαφής οὔτε τις σύμπτωμα ἄλλος τοιοῦτος γράφω , ἐκ ὅς τεκμαίρομαι ἄν τις ὁ γίγνομαι αὐτός διάθεσις . καί μέντοι καί μετά οὗτος οὐ ὀλίγος προέρχομαι ﻿ ἄρχω διηγέομαι ὅδε ὁ τρόπος · ὁ Τιμαίνης πνευματώδης . δύναμαι μέν γάρ δύσπνους ἀκούω , δύναμαι δέ καί ὥσπερ ὁ πολύς ὁ ἐξηγέομαι οἴομαι λέγω , ἐμπνευματόω ὁ ὑποχόνδριος · ἀγαθός δέ δοκέω ἐγώ , καί ἴσως ἀναγκαῖος , ὁ πνευματόω ὁ ὑποχόνδριος λέγω μάλα περ ἤ δύσπνους . ὀλίγος οὖν ἐν ὁ διήγησις προέρχομαι , καί τις εὔπνοος , φημί , ὡς ἄν ἤδη προλέγω ὑπέρ αὐτός δύσπνους εἰμί . ὅτι δέ πνευματώδης , ὅς πυκνός εἰμί ὁ πνεῦμα , προσαγορεύω εἴωθα , λέγω μέν εἰͅν ὁ πρόσθεν , ἀλλά καί νῦν δῆλος · ἐπί ὁ κακός γάρ αὖθις τρέπω ὁ ὅδε ὁ ἄνθρωπος σύμπτωμα , καί κατά ὁ ἑξκαιδέκατος ἡμέρα ἀποθνῄσκω αὐτός φημί , πυκνός ἔχω ὁ πνεῦμα . καί ὁ μετά οὗτος δέ γράφω , ὅτι καί αὐτός ἀναπνέω πυκνός ἐπί ὁ ὁ ὑποχόνδριος διάθεσις , δῆλος ὁ ῥῆσις αὐτός ποιέω , ὅδε ὁ τρόπος ἔχω · ὁ παῖς , ὅς εἰμί ὁ γυνή ὁ ὁ Ἀποίμαντος ἀδελφή , ὑποχόνδριος μέγας , καί σπλήν , πνεῦμα , διαχώρησις πικρόχολος . ὥσπερ γάρ πνευματώδης ἐνίοτε καλέω ὁ πυκνός ἀναπνέω , οὕτως ποτέ καί ἁπλῶς γράφω , πνεῦμα . θαυμαστός δέ οὐδείς εἰ μέγας εἰμί ὑποχόνδριος , γίγνομαι πυκνός ὁ πνεῦμα . καί γάρ αὖ καί προέρχομαι ἐπί αὐτός πάλιν λέγω · ὁ ὑποχόνδριος δέ ἐντείνω εἰμί , καί δή καί εἰμί τις βηχίον ξηρός ἡσυχῆ . καθόλου γάρ , ὡς φημί , ἐπειδάν ἤ ὄγκος , ἤ ὀδύνη τις ἐν ὁ κατά ὑποχόνδριος συνίστημι , μικρός καί πυκνός ἐκ ἀνάγκη ἀναπνέω . ὥστε οὐδείς θαυμαστός οὐδέ ἐπειδάν ἐν ὁ μετά οὗτος , προλέγω , ὑποχόνδριος ὑπολάπαρος , προστίθημι , πνευματώδης δέ οὐ κάρτα . εἰ γάρ δή ὁ μέν λαπαρός κενός , ὁ δέ ὑπολάπαρος ὑπόκενος , ἐπί τοσοῦτος δυσπνοέω , ἐπί ὅσος αὐτός ἔχω κακός ὁ κατά ὑποχόνδριος . μέτριος οὖν αὐτός πάσχω , μέτριος δυσπνοέω · ὥσπερ πάλιν ἐν ὁ κάτω ὁ βιβλίον , ὧδε πως γράφω · ὁ οἴκετις , ὅς νεώνητος εἰμί καθοράω , ὅς ὁ σκλήρυσμα ἐν ὁ δεξιός ἔνειμι μέγας , οὐ κάρτα ὀδυνώδης · εὔλογος ἐπάγω , καί οὐ πάνυ δύσπνοος . εἴπερ γάρ ὁ σκλήρυσμα μή κάρτα ὀδυνώδης εἰμί , οὐδέ πάνυ . δύσπνους εἰμί ὁ ἄνθρωπος ἔοικα εἰμί . οὕτως δέ καί κατά ὁ τελευτή ἤδη ὁ βιβλίον περί ὁ πρέσβυς διηγέομαι , εἶτα προλέγω , παραφέρω κόσμιος , ἐπιφέρω , οὐ πάνυ δύσπνοος . ἀεί γάρ κατά ὁ μέγεθος ὁ ἐργάζομαι ὁ δύσπνοια αἰτία καί ὁ ὁ δύσπνοια γίγνομαι μέγεθος . ἀλλά καί οὗτος μέν ἐν ὁ τέταρτος ὁ ἐπιδημία γράφω , ὁμολογέω ὁ περί δύσπνοια ὑπό ἐγώ ἀποδείκνυμι . ἐν δέ αὖ ὁ πέντε ὁ ἐπιδημία ιδʹ μέν ἄρρωστος γράφω ὅδε ὁ τρόπος · ἐν Λάρισσα Ἱπποσθένης , περιπνευμονία δοκέω ὁ ἰατρός συνέχω · εἰμί δέ οὐδαμῶς · ἀρχή δέ παλαίω , πίπτω ἐν σκληρός χωρίον ὕπτιος , καί ἐπιπίπτω αὐτός · καί λούω ψυχρός , καί μένω , καί δοκέω βαρύς γίγνομαι · ὁ δέ ὑστεραῖος πυρέσσω , καί βήξ ἔχω ξηρός , καί ὁ πνεῦμα πυκνός . εἶτα μικρός προέρχομαι . ὁπότε δέ βήσσω , φημί , ὀδυνάω ὁ στῆθος καί ὁ νῶτον . οὐδείς οὖν θαυμαστός , οὕτως διάκειμαι ὁ κατά θώραξ , πυκνός γίγνομαι ὁ πνεῦμα ὁ δέ ἐπί ὁ τελευτή ὁ λόγος πρόσκειμαι , οὐδέ ῥέγχος ἔχω , εἰς ἀπόδειξις μέν λέγω ὁ μή γίγνομαι περιπνευμονικός ὁ ἄνθρωπος , ὁμολογέω δέ καί αὐτός ὁ κατά ἀρχή εὐθύς ἐν ὅδε ὁ λόγος πρός ἐγώ λέγω , ὁπότε ἐν ὁ περί δίαιτα ὀξύς ἐξηγέομαι ὁ λέξις οὗτος · ὁ δέ ἀπό ὁ ὀρθόπνοια τε καί ὁ ῥέγχος ἀποπνίγω . ἔννατος τε καί τριακοστός ἄρρωστος ἐν ὁ πέμπτος ὁ ἐπιδημία γράφω , πυκνός ἔχω καί αὐτός ὁ πνεῦμα . παραγράφω δέ ᾀνταῦθη ὁ ῥῆσις αὐτός , ὧδε πως ἔχω · παιδίον ὑπό ὀρεύς πλήσσω ὁ γαστήρ καί ὁ ἧπαρ , ἀποθνῄσκω τεταρταῖος · ὁ πνεῦμα πυκνός ἔχω , καί οὐ κατανοέω , καί πυρετός ἔχω . οὐ ἄδηλος ἐπί οὗτος , ὁ περιτόναιον καί ὁ διάφραγμα συμφλεγμαίνω γαστήρ καί ἧπαρ , καί διά οὗτος καί παραφρονέω ὁ παιδίον . ἀλλά οὐ κατά ὁ παραφροσύνη δυσπνοέω , ὁ γάρ μέγας διάθεσις ὁ κατά ὑποχόνδριος , κατά ἑαυτοῦ τυπόω ὁ ἰδέα ὁ ἀναπνοή , ὁ δέ ἥσσων ἡσσάομαι . ἐν δέ ὁ πέντε οὗτος .