galenus.de-difficultate-respirationis-libri-iii 1.7
Κατὰ μὲν δὴ ταῦτα πάντως ἐοίκασιν οἱ σφυγμοὶ ταῖς ἀναπνοαῖς , ὥστε εἰ καὶ τὰς αἰτίας πρῶτα προχειριζόμενοι , τὰς ἀκολουθούσας αὐταῖς ἀλλοιώσεις τῆς ἀναπνοῆς ἐπισκοποίμεθα , παραπλησίους εὑρήσομεν . οἷον εἰ καὶ τῆς θερμασίας αὐξηθείσης , τῶν ἄλλων αἰτίων τῆς ἀναπνοῆς ἀτρέπτων μενόντων , ὁποῖόν τι τὸ τῆς δυσπνοίας εἶδος ἔσται , ζητοῦμεν · εὑρήσομεν γὰρ , ὡς κᾀν τῷ πρώτῳ δέδεικται τῶν ἐν τοῖς σφυγμοῖς αἰτίων , ὅτι βραχὺ μὲν αὐξηθείσης αὐτῆς , μείζων μὲν σαφῶς , οὐ μὴν καὶ θάττων · ἐπὶ πλεῖστον δὲ καὶ μεγίστη καὶ ταχεῖα καὶ ἤδη πυκνὴ γίγνοιτ’ ἂν ἡ εἰσπνοή · κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ εἰ μειωθείη τὸ κατὰ φύσιν θερμὸν , τῶν ἄλλων αἰτίων ἀτρέπτων μενόντων , ὅτι μικρὰν οὕτω καὶ βραδεῖαν καὶ ἀραιὰν ἀνάγκη γίνεσθαι τὴν εἰσπνοὴν , ἀλλ’ ὀλίγῳ μέν τινι τοῦ κατὰ φύσιν μικροτέραν , πολὺ δὲ βραδυτέραν , πάμπολυ δ’ ἀραιοτέραν . ἐῤῥωμένης γὰρ τῆς δυνάμεως οὔσης οὐκ ἐνδέχεται πολλῷ μικροτέραν γίνεσθαι τὴν διαστολήν . ἀλλ’ εἴπερ ἐκλυθείη τὰ τῆς χρείας ἱκανῶς , ἐπὶ πλεῖστον ἡσυχάζειν εἰκὸς , οὐ μὴν οὐδὲ κινεῖσθαι διὰ ταῦτα παντάπασι βραδέως , ἐῤῥωμένης τῆς δυνάμεως . ἃ δὲ ἐπὶ τῆς θερμασίας αὐξανομένης , ταῦτα κᾀπὶ τῆς τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος ἐπειγούσης θρέψεως εἴδη δυσπνοιῶν ἔσται , δηλονότι τῶν περὶ τὴν εἰσπνοὴν συνισταμένων . ὥσπέρ γε καὶ ἡ ἀμετρία τῆς λιγνυώδους τῶν χυμῶν συγκαύσεως τὰς αὐτὰς τῆς ἐκπνοῆς δυσπνοίας ἐργάσεται ταῖς ἐπὶ τῆς εἰσπνοῆς εἰρημέναις . ταχεῖαι μὲν γὰρ ἔσονται καὶ μεγάλαι καὶ πυκναὶ , πολλοῦ τοιούτου περιττώματος ἠθροισμένου · βραδεῖαι δὲ καὶ μικραὶ καὶ ἀραιαὶ κατὰ τὰς ἐναντίας διαθέσεις . ἆρ’ οὖν ὁ μὲν λόγος οὕτως ἀξιοῖ , μάχεται δέ τι τῶν ἐναργῶς φαινομένων ; ἐγὼ μὲν ὁμολογοῦντα ταῦτα πάντα κατά τε τὰς ἡλικίας καὶ τὰς χώρας καὶ ὅλως τὰς καταστάσεις ἁπάσας τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος εὑρίσκω · μαρτυρεῖ δ’ οὐχ ἥκιστα καὶ τὰ ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν ἅπασι καὶ τὰ ἐν τοῖς νοσήμασιν . ἄνθα μὲν γὰρ τὸ θερμὸν πλεονεκτεῖ , ταχείας καὶ μεγάλας καὶ πυκνὰς ἔστιν ἰδεῖν γιγνομένας εἰσπνοάς · ἔνθα δ’ αὖ τὸ ψυχρὸν , τὰς ἐναντίας , βραδεῖς τε καὶ μικρὰς καὶ ἀραιάς . καὶ μὴν ὅσοις μὲν κενοῦται τὸ ψυχικὸν πνεῦμα , καὶ διὰ τοῦτο τάχα δεῖται τῆς ἀναθρέψεως , οὐ μόνον μέγα , ἀλλὰ καὶ ταχὺ καὶ πυκνὸν εἰσπνέουσιν · οἷς δ’ οὐδὲν κενοῦται , τὸ ἐναντίον τούτοις εἶδος τῆς εἰσπνοῆς · εἰ δ’ ἄμφω συνδράμοι , καὶ θερμασίας αὔξησις καὶ πνεύματος ἀνάλωσις , οὗτοι τὴν μεγίστην ἁπασῶν καὶ ταχίστην καὶ πυκνοτάτην εἰσπνοὴν ἴσχουσι , καὶ μάλιστ’ εἰ σφοδρῶς ἑκάτερα αὐξηθείη , ὥσπέρ γε καὶ μειωθέντων ἀμφοῖν ἰσχυρῶς , μικρόταται καὶ βραδύταται καὶ ἀραιόταται γίνονται εἰσπνοαί . καὶ μὲν δὴ καὶ τὸ τῶν ἐκπνοῶν εἶδος , εἰ μὲν ἀθροισθείη πολλὰ καπνώδη περιττώματα , μέγιστόν τε καὶ τάχιστον καὶ πυκνότατον · εἰ δ’ ὀλίγιστα παντελῶς εἴη , μικρότατόν τε καὶ βραδύτατον καὶ ἀραιότατον . ἡλικιῶν μέν γε τὰς μὲν ἐν αὐξήσει πάσας καὶ μέγα καὶ ταχὺ καὶ πυκνὸν εἰσπνεούσας ὁρῶμεν · τὰς δ’ ἐν παρακμῇ τοὐναντίον , ἀραιὸν μὲν καὶ μικρὸν καὶ βραδύ · ὅτι ταῖς μὲν θερμὸν πλέον , ταῖς δ’ ἔλαττον · καὶ ταῖς μὲν συναύξεσθαι τῷ σώματι τὴν οὐσίαν τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος ἀνάγκη , ταῖς δὲ συμμαραίνεσθαι . δι’ ἀμφοτέρας οὖν τὰς αἰτίας πολὺ παραλλάττουσιν ἐν ταῖς τῆς εἰσπνοῆς ἰδέαις οἱ νέοι τῶν πρεσβυτέρων · δι’ ἄλλας δ’ αὖ δύο αἰτίας ἐν ταῖς ἐκπνοαῖς . ἐπεὶ γὰρ ταῖς αὐξανούσαις ἡλικίαις διά τε τὴν τῆς ἐμφύτου θερμασίας ῥώμην καὶ δι’ αὐτὴν τὴν αὔξησιν πάμπολύ τι πλῆθος ἀναλίσκεται χυμῶν , ταῖς δὲ παρακμαστικαῖς ὅσον εἰς αὐτὸ τὸ ζῇν μόνον , ὡς μήτε αὐξανομέναις ἔτι καὶ ἀποψυχομέναις ἤδη , κατὰ λόγον ταῖς μὲν ταχεῖα καὶ μεγάλη καὶ πυκνὴ , ταῖς δὲ ἐναντίως διακειμένη κατὰ πᾶν ἡ ἐκπνοὴ φαίνεται . τὴν αὐτὴν δὲ ταύτην ἰδέαν καὶ οἱ σφυγμοὶ κατὰ τὰς τῶν ἡλικιῶν διαφορὰς ἔχοντες εὑρίσκονται , καθάπερ καὶ τοῦτ’ ἐν τρίτῳ τῶν ἐν αὐτοῖς αἰτίων διήλθομεν . ὡς δ’ ἐν ταῖς ἡλικίαις , οὕτω κᾀν ταῖς ὥραις καὶ ταῖς χώραις καὶ πάσαις ταῖς τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος καταστάσεσιν οἵ τε σφυγμοὶ ταῖς ἀναπνοαῖς αἵ τ’ ἀναπνοαὶ τοῖς σφυγμοῖς ἀνάλογον ἔχουσιν , ἐν μὲν ταῖς θερμαῖς εἰς μέγεθος καὶ τάχος καὶ πυκνότητα τρεπόμεναι , κατὰ δὲ τὰς ψυχρὰς εἰς τἀναντία . καὶ εἴρηται περὶ τούτων ἁπάντων ἐν ἐκείνοις , ὥσπέρ γε καὶ περὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων . ἐν μὲν γὰρ τῷ τρέχειν καὶ παλαίειν καὶ ὁπωσοῦν ἄλλως ἀνδρίζεσθαι μέγα καὶ ταχὺ καὶ πυκνὸν ἀναπνέομεν , ἡσυχάζοντες δὲ μικρὸν καὶ βραδὺ καὶ ἀραιόν · ὅτι ταῖς μὲν συντόνοις κινήσεσιν αὐξάνεται μὲν τὸ θερμὸν , δαπανᾶται δὲ τὸ πνεῦμα τὸ ψυχικόν · ἠρεμούντων δὲ καὶ ἀκινήτων μενόντων , τὸ μὲν θερμὸν μαραίνεται , πνεῦμα δ’ οὐδ’ ὅλως ἢ παντελῶς ὀλίγον ἀναλίσκεται . καὶ τοίνυν καὶ τῶν λουτρῶν τὰ μὲν θερμὰ ταχεῖάν τε καὶ μεγάλην καὶ πυκνὴν ἐργάζεται τὴν ἀναπνοὴν , τὰ δὲ ψυχρὰ τὴν ἐναντίαν . ἐν τοῖς ὕπνοις δὲ καὶ πάνυ δεῖ προσέχειν τὸν νοῦν τῷ γινομένῳ . πλεονεκτεῖ γὰρ καὶ κατὰ μέγεθος καὶ τάχος κινήσεως ἡ ἐκπνοὴ τῆς εἰσπνοῆς , ὅτε τῶν σιτίων τε καὶ χυμῶν ἁπάντων αἱ κατεργασίαι , καὶ αἱ πέψεις μάλιστα γίνονται . πλεῖστον οὖν εἰκὸς ἐν αὐτοῖς καὶ τὸ καπνῶδες ἀθροίζεσθαι περίττωμα .
Lemmas: κατά μέν δή οὗτος πάντως ἔοικα ὁ σφυγμός ὁ ἀναπνοή , ὥστε εἰ καί ὁ αἰτία πρῶτος προχειρίζω , ὁ ἀκολουθέω αὐτός ἀλλοίωσις ὁ ἀναπνοή ἐπισκοπέω , παραπλήσιος εὑρίσκω . οἷον εἰ καί ὁ θερμασία αὐξάνω , ὁ ἄλλος αἴτιος ὁ ἀναπνοή ἄτρεπτος μένω , ὁποῖος τις ὁ ὁ δύσπνοια εἶδος εἰμί , ζητέω · εὑρίσκω γάρ , ὡς εἰͅν ὁ πρῶτος δείκνυμι ὁ ἐν ὁ σφυγμός αἴτιος , ὅτι βραχύς μέν αὐξάνω αὐτός , μέγας μέν σαφής , οὐ μήν καί ταχύς · ἐπί πολύς δέ καί μέγας καί ταχύς καί ἤδη πυκνός γίγνομαι ἄν ὁ εἰσπνοή · κατά αὐτός δέ καί εἰ μειόω ὁ κατά φύσις θερμός , ὁ ἄλλος αἴτιος ἄτρεπτος μένω , ὅτι μικρός οὕτως καί βραδύς καί ἀραιός ἀνάγκη γίγνομαι ὁ εἰσπνοή , ἀλλά ὀλίγος μέν τις ὁ κατά φύσις μικρός , πολύς δέ βραδύς , πάμπολυς δέ ἀραῖος . ἐρρωμένος γάρ ὁ δύναμις εἰμί οὐ ἐνδέχομαι πολύς μικρός γίγνομαι ὁ διαστολή . ἀλλά εἴπερ ἐκλύω ὁ ὁ χρεία ἱκανός , ἐπί πολύς ἡσυχάζω ἔοικα , οὐ μήν οὐδέ κινέω διά οὗτος παντάπασι βραδύς , ῥώννυμι ὁ δύναμις . ὅς δέ ἐπί ὁ θερμασία αὐξάνω , οὗτος εἰͅπί ὁ ὁ ψυχικός πνεῦμα ἐπείγω θρέψις εἶδος δύσπνοια εἰμί , δηλονότι ὁ περί ὁ εἰσπνοή συνίστημι . ὥσπερ γε καί ὁ ἀμετρία ὁ λιγνυώδης ὁ χυμός σύγκαυσις ὁ αὐτός ὁ ἐκπνοή δύσπνοια ἐργάζομαι ὁ ἐπί ὁ εἰσπνοή λέγω . ταχύς μέν γάρ εἰμί καί μέγας καί πυκνός , πολύς τοιοῦτος περίσσωμα ἀθροίζω · βραδύς δέ καί μικρός καί ἀραιός κατά ὁ ἐναντίος διάθεσις . ἆρα οὖν ὁ μέν λόγος οὕτως ἀξιόω , μάχομαι δέ τις ὁ ἐναργής φαίνω ; ἐγώ μέν ὁμολογέω οὗτος πᾶς κατά τε ὁ ἡλικία καί ὁ χώρα καί ὅλος ὁ κατάστασις ἅπας ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ εὑρίσκω · μαρτυρέω δέ οὐ ἦκα καί ὁ ἐν ὁ ἐπιτήδευμα ἅπας καί ὁ ἐν ὁ νόσημα . ἄνθος μέν γάρ ὁ θερμός πλεονεκτέω , ταχύς καί μέγας καί πυκνός εἰμί ὁράω γίγνομαι εἰσπνοή · ἔνθα δέ αὖ ὁ ψυχρός , ὁ ἐναντίος , βραδύς τε καί μικρός καί ἀραιός . καί μήν ὅσος μέν κενόω ὁ ψυχικός πνεῦμα , καί διά οὗτος τάχα δέω ὁ ἀνάθρεψις , οὐ μόνος μέγας , ἀλλά καί ταχύς καί πυκνός εἰσπνέω · ὅς δέ οὐδείς κενόω , ὁ ἐναντίος οὗτος εἶδος ὁ εἰσπνοή · εἰ δέ ἄμφω συντρέχω , καί θερμασία αὔξησις καί πνεῦμα ἀνάλωσις , οὗτος ὁ μέγας ἅπας καί ταχύς καί πυκνός εἰσπνοή ἴσχω , καί μάλα εἰ σφοδρός ἑκάτερος αὐξάνω , ὥσπερ γε καί μειόω ἄμφω ἰσχυρός , μικρός καί βραδύς καί ἀραῖος γίγνομαι εἰσπνοή . καί μέν δή καί ὁ ὁ ἐκπνοή εἶδος , εἰ μέν ἀθροίζω πολύς καπνώδης περίσσωμα , μέγας τε καί ταχύς καί πυκνός · εἰ δέ ὀλίγιστος παντελής εἰμί , μικρός τε καί βραδύς καί ἀραῖος . ἡλικία μέν γε ὁ μέν ἐν αὔξησις πᾶς καί μέγας καί ταχύς καί πυκνός εἰσπνέω ὁράω · ὁ δέ ἐν παρακμή ἐναντίος , ἀραιός μέν καί μικρός καί βραδύς · ὅτι ὁ μέν θερμός πολύς , ὁ δέ ἐλαχύς · καί ὁ μέν συναυξάνω ὁ σῶμα ὁ οὐσία ὁ ψυχικός πνεῦμα ἀνάγκη , ὁ δέ συμμαραίνω . διά ἀμφότερος οὖν ὁ αἰτία πολύς παραλλάσσω ἐν ὁ ὁ εἰσπνοή ἰδέα ὁ νέος ὁ πρέσβυς · διά ἄλλος δέ αὖ δύο αἰτία ἐν ὁ ἐκπνοή . ἐπεί γάρ ὁ αὐξάνω ἡλικία διά τε ὁ ὁ ἔμφυτος θερμασία ῥώμη καί διά αὐτός ὁ αὔξησις πάμπολυς τις πλῆθος ἀναλίσκω χυμός , ὁ δέ παρακμαστικός ὅσος εἰς αὐτός ὁ ζάω μόνος , ὡς μήτε αὐξάνω ἔτι καί ἀποψύχω ἤδη , κατά λόγος ὁ μέν ταχύς καί μέγας καί πυκνός , ὁ δέ ἐναντίος διάκειμαι κατά πᾶς ὁ ἐκπνοή φαίνω . ὁ αὐτός δέ οὗτος ἰδέα καί ὁ σφυγμός κατά ὁ ὁ ἡλικία διαφορά ἔχω εὑρίσκω , καθά καί οὗτος ἐν τρίτος ὁ ἐν αὐτός αἴτιος διέρχομαι . ὡς δέ ἐν ὁ ἡλικία , οὕτως εἰͅν ὁ ὥρα καί ὁ χώρα καί πᾶς ὁ ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ κατάστασις ὁ τε σφυγμός ὁ ἀναπνοή ὁ τε ἀναπνοή ὁ σφυγμός ἀνάλογος ἔχω , ἐν μέν ὁ θερμός εἰς μέγεθος καί τάχος καί πυκνότης τρέπω , κατά δέ ὁ ψυχρός εἰς ἐναντίος . καί λέγω περί οὗτος ἅπας ἐν ἐκεῖνος , ὥσπερ γε καί περί ὁ ἐπιτήδευμα . ἐν μέν γάρ ὁ τρέχω καί παλαίω καί ὁπωσοῦν ἄλλος ἀνδρίζω μέγας καί ταχύς καί πυκνός ἀναπνέω , ἡσυχάζω δέ μικρός καί βραδύς καί ἀραιός · ὅτι ὁ μέν σύντονος κίνησις αὐξάνω μέν ὁ θερμός , δαπανάω δέ ὁ πνεῦμα ὁ ψυχικός · ἠρεμέω δέ καί ἀκίνητος μένω , ὁ μέν θερμός μαραίνω , πνεῦμα δέ οὐδέ ὅλος ἤ παντελής ὀλίγος ἀναλίσκω . καί τοίνυν καί ὁ λουτρόν ὁ μέν θερμός ταχύς τε καί μέγας καί πυκνός ἐργάζομαι ὁ ἀναπνοή , ὁ δέ ψυχρός ὁ ἐναντίος . ἐν ὁ ὕπνος δέ καί πάνυ δέω προσέχω ὁ νόος ὁ γίγνομαι . πλεονεκτέω γάρ καί κατά μέγεθος καί τάχος κίνησις ὁ ἐκπνοή ὁ εἰσπνοή , ὅτε ὁ σιτίον τε καί χυμός ἅπας ὁ κατεργασία , καί ὁ πέψις μάλα γίγνομαι . πολύς οὖν ἔοικα ἐν αὐτός καί ὁ καπνώδης ἀθροίζω περίσσωμα .