galenus.de-difficultate-respirationis-libri-iii 1.11
Τὰ δὲ τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων ἴδια νῦν ἐπέξιμεν , ὡς μηδὲν ἐλλείπειν τῷ λόγῳ . ὅταν οὖν ἤτοι φυμάτων ἀπέπτων ἐν αὐτοῖς συστάντων , ἢ γλίσχρων καὶ παχέων χυμῶν καταλαβόντων τὰς ὁδοὺς τοῦ πνεύματος , ἤ τινος ὄγκου σκιῤῥώδους ἐν αὐτοῖς ὑποτραφέντος , ἢ τῶν ὁμιλούντων αὐτοῖς σωμάτων ὅτου δὴ καθ’ ὁντιναοῦν τρόπον εἰς ὄγκον ἀμετρότερον ἀρθέντος , ἔλαττον τοῦ δέοντος εἰσπνέηται διὰ στενοχωρίαν τὸ πνεῦμα , προσγίνεται ἐξ ἀνάγκης αὐτῷ διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας τάχος καὶ πυκνότης . ἰδέαι δέ τινες ἐν τῷ γένει τῆς δυσπνοίας ταύτης πλείους συνίστανται , ἄλλων ἄλλοτε μορίων στενοχωρουμένων ἐν τοῖς ἀναπνευστικοῖς ὀργάνοις . οἱ μὲν γὰρ κατὰ τὴν γαστέρα καὶ ἧπαρ , ἤδη δὲ καὶ τὸν σπλῆνα καὶ τὸ κῶλον καὶ τὰ τούτοις συνάπτοντα , συνιστάμενοι παρὰ φύσιν ὄγκοι στενοχωρίᾳ τοῦ διαφράγματος μικρὸν καὶ ταχὺν καὶ πυκνὸν ἐργάζονται τὸ πνεῦμα · κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τοῖς ὑδερικοῖς καὶ ταῖς κυούσαις καὶ τοῖς ὑπερεμπεπλησμένοις καὶ τοῖς προγάστορσι τοιοῦτον γίνεται τὸ τῆς ἀναπνοῆς εἶδος · ἐν δὲ ταῖς καλουμέναις ὀρθοπνοίαις , γλίσχρων καὶ παχέων ὑγρῶν ἐν ταῖς κατὰ τὸν πνεύμονα τραχείαις ἀρτηρίαις ἀθροιζομένων . οὕτω δὲ καὶ εἰ σκιῤῥωθείη τι κατ’ αὐτὸν , ἢ φῦμα γένοιτο , θλῖβον καὶ στενοχωροῦν τὸ τῶν τραχειῶν ἀρτηριῶν γένος , αὗται γὰρ ὑποδέχονται τὸν εἰσπνεόμενον ἀέρα , μικρὸν καὶ πυκνὸν καὶ ταχὺ ἔσται τὸ πνεῦμα . κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον , εἰ κᾀν τῷ θώρακι τοιοῦτον συσταίη φῦμα , οἷς δὴ πολλάκις κυφοῦνται καὶ λορδοῦνται καὶ σκολιοῦνται τὰ κατὰ τὴν ῥάχιν , μικρὸν καὶ πυκνὸν καὶ ταχὺ τὸ πνεῦμα γενήσεται , καταλαμβάνοντος δηλονότι τοῦ παρὰ φύσιν ὄγκου τὴν χώραν τοῦ πνεύμονος , εἰς ἣν διαστελλόμενον ἐξετείνετο . πολλάκις δὲ καὶ αὐτὸν ὅλον τὸν θώρακα στενώτερον αἱ τοιαῦται διαθέσεις ἀπέφηναν , ἢ κυουμέναις εὐθέως συμπεσοῦσαι , ἢ καὶ μετὰ ταῦτα ὕστερον ἀπαντήσασαι . διαφέρει δ’ οὐδὲν πρός γε τὸ στενοχωρούμενον τὸν πνεύμονα μὴ δύνασθαι τὸν ἱκανὸν ἕλκειν ἀέρα , ἢ στενὸν ὅλον γενέσθαι τὸν θώρακα καθ’ ἡντιναοῦν ﻿ διάθεσιν , ἢ τὴν μεταξὺ χώραν ἀπολέσαι καταληφθεῖσαν ὑπό τινων παρὰ φύσιν ἐν αὐτῷ συστάντων σωμάτων , ἢ καὶ σκιῤῥωθέντος αὐτοῦ ἢ φραχθέντος ἢ ἀνοιδήσαντος , ὡς ἐν τοῖς καλουμένοις πνευμονώδεσί τε καὶ περιπνευμονικοῖς γίνεται πάθεσιν · ἓν γὰρ ἐπὶ πάντων ἐστὶ τοῦτο τὸ συνεκτικὸν αἴτιον τοῦ μικρὰν γίνεσθαι τὴν εἰσπνοὴν , ἡ στενοχωρία τῶν τραχειῶν ἀρτηριῶν · διότι δ’ αὐτὴ μικρὰ , διὰ τοῦτο , ὡς πολλάκις εἴρηται , προσέρχεται πυκνότης καὶ τάχος . ἀλλ’ ὅταν μὲν κατ’ αὐτὸν τὸν πνεύμονα τὸ πάθημα συμπέσῃ , καίτοι διαστέλλειν δυναμένου μέχρι πλείστου τοῦ θώρακος , μικρὸν ὅμως εἰσπνέουσιν · οὕτω δὲ καὶ ὅταν αἱ μεταξὺ τῶν ὀργάνων χῶραι καταληφθῶσιν · ὅταν δ’ ὅλος ὁ θώραξ , ἤτοι κυουμένων ἢ καὶ ἄλλως , μικρὸς καὶ στενὸς γένηται , δῆλον ὡς καὶ τὴν διαστολὴν ἀνάλογον ἑαυτῷ μικρὰν ἐργαζόμενος αἰτία τῷ πνεύμονι τῆς περὶ τὴν εἰσπνοὴν ταχύτητος καθίσταται · οὕτως δὲ καὶ ὅταν αἱ φρένες ὑπό του θλίβωνται , κατ’ αὐτὸ τὸ κάτω πέρας ἰδίᾳ τοῦ θώρακος , ὡς ἐν τοῖς ἀνωδύνοις παθήμασι . τούτου γὰρ χρὴ μεμνῆσθαι μάλισθ’ , ὅτι ποτὲ μὲν ἡ τοῦ θώρακος μόνου διάθεσις , ποτὲ δὲ ἡ τοῦ πνεύμονος , ποτὲ δὲ ἡ τῆς μεταξὺ χώρας ἀμφοῖν , εἰς μικρότητα , καὶ διὰ τοῦτο εἰς τάχος καὶ εἰς πυκνότητα τὴν τροπὴν τῆς ἀναπνοῆς ἐργάζεται , τῆς γε δυνάμεως ἐῤῥωμένης . καὶ γὰρ καὶ τούτου χρὴ μεμνῆσθαι πολλάκις ἤδη καὶ πρόσθεν εἰρημένου . μὴ τοίνυν ἔτι τῶν πλευριτικῶν , ἢ τῶν ἀποστάσεις τινὰς ἢ ὅλως ὄγκους ὀδυνηροὺς ἐχόντων κατὰ τὸν θώρακα μνημονεύσωμεν ἐν τῷδε τῷ λόγῳ , περὶ δὲ τῶν ἀνωδύνων παθημάτων , ὅσα τῷ θλίβειν τε τὸν πνεύμονα καὶ στενοχωρεῖν τὰς ἐν αὐτῷ τραχείας ἀρτηρίας μικροτέραν ἐργάζεται τὴν εἰσπνοὴν , ὁ προειρημένος ἅπας ἐπεραίνετο λόγος , ἀλλ’ ἐκεῖνα μὲν τοῖς πρὸ τούτων γεγραμμένοις πάθεσι τοῦ θώρακος προσνείμωμεν , ἐφ’ ὧν ἐλέγομεν διὰ τὴν ὀδύνην ἧττον διιστάμενον τὸν θώρακα , μικρὸν ἐργάζεσθαι τὸ πνεῦμα · τὴν δὲ τῶν ἐμπύων καλουμένων διάθεσιν , κᾂν ὅτι μάλιστα πολλάκις ἐκ πλευρίτιδος ἡ γένεσις αὐτῆς συμπίπτῃ , τούτοις τοῖς νῦν εἰρημένοις συγκαταριθμήσωμεν , ὅσα χωρὶς ἀλγήματος στενοχωρίαν ἐργαζόμενα κατὰ τὸν πνεύμονα , μικρὰν ἀποφαίνει τὴν ἀναπνοήν . τὸ γάρ τοι περιεχόμενον ἐν αὐτῷ πύον κατὰ τὰς τοιαύτας διαθέσεις αἴτιον γίγνεται τῆς περὶ τὴν διάστασιν μικρότητος . ὡς οὖν μηκέτ’ αὐτὸς κατὰ φύσιν διαστελλόμενος , οὐδὲ τὴν ὁλκὴν ἴσην ποιεῖται τοῦ πνεύματος . πῇ ποτ’ οὖν ταῦτα χωρὶς ἀλγήματος πάθη τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων , τοῦτο γὰρ ἔτι λείπει τῷ παρόντι λόγῳ διορισθήσεται τῶν μετ’ ἀλγήματος , εἴ γε καὶ μικρὸν ὡσαύτως ἀμφοτέροις καὶ πυκνὸν γίνεται τὸ πνεῦμα ; ἢ τῷ τάχει τῆς κινήσεως ; ἐν γὰρ τοῖς μετ’ ὀδύνης ὀλίγον μὲν ἀναπνέουσι καὶ πυκνὸν , οὐ μὴν ταχέως , ὅταν γε χωρὶς πυρετοῦ τὸ τοιοῦτον συμπίπτῃ πάθημα · μετὰ μέντοι πυρετοῦ κᾂν εἰ τῇ μικρότητι καὶ τῷ τάχει παραπλήσιον ἀναπνέουσιν , ἀλλὰ τῇ γε πυκνότητι διορίζονται . οὐ μετρίως γὰρ αὐτοῖς πυκνοῦται τὸ πνεῦμα · τοῦτο δ’ οὐχ ὑπάρχει τοῖς διὰ στενοχωρίαν τῶν ἀναπνευστικῶν δυσπνοοῦσιν , ἀλλ’ εἰ καὶ πυκνότερον αὐτοῖς γίγνοιτο τὸ πνεῦμα , μετρίως τοῦτο πάσχει καὶ πολὺ κατωτέρω τῆς ἄκρας πυκνότητος . ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκπνοὴ τοῖς πυρέττουσι μείζων τε ἅμα καὶ θερμοτέρα , ὅπερ οὐχ ὑπῆρχε τοῖς διὰ στενοχωρίαν μικρὸν καὶ πυκνὸν ἐκπνέουσιν . ὅπως δὲ χρὴ διαγινώσκειν ἀκριβῶς μικρότητά τε καὶ μέγεθος ἑκατέρων τῶν μορίων τῆς ὅλης ἀναπνοῆς , ὀλίγον ὕστερον εἰρήσεται , τελεσάντων πρότερον ἡμῶν ἅπαντα τὸν περὶ τῶν ὀργάνων λόγον . ὅτι μὲν γὰρ διαφέρουσιν αἱ χωρὶς ὀδύνης αὐτῶν δύσπνοιαι τῶν μετ’ ὀδύνης , καὶ δὴ λέλεκται .
Lemmas: ὁ δέ ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον ἴδιος νῦν ἐπεξέρχομαι , ὡς μηδείς ἐλλείπω ὁ λόγος . ὅταν οὖν ἤτοι φῦμα ἄπεπτος ἐν αὐτός συνίστημι , ἤ γλίσχρος καί παχύς χυμός καταλαμβάνω ὁ ὁδός ὁ πνεῦμα , ἤ τις ὄγκος σκιρρωδής ἐν αὐτός ὑποτρέφω , ἤ ὁ ὁμιλέω αὐτός σῶμα ὅστις δή κατά ὅστις τρόπος εἰς ὄγκος ἄμετρος ἀείρω , ἐλαχύς ὁ δέω εἰσπνέω διά στενοχωρία ὁ πνεῦμα , προσγίγνομαι ἐκ ἀνάγκη αὐτός διά ὁ λέγω αἰτία τάχος καί πυκνότης . ἰδέα δέ τις ἐν ὁ γένος ὁ δύσπνοια οὗτος πολύς συνίστημι , ἄλλος ἄλλοτε μόριον στενοχωρέω ἐν ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον . ὁ μέν γάρ κατά ὁ γαστήρ καί ἧπαρ , ἤδη δέ καί ὁ σπλήν καί ὁ κῶλον καί ὁ οὗτος συνάπτω , συνίστημι παρά φύσις ὄγκος στενοχωρία ὁ διάφραγμα μικρός καί ταχύς καί πυκνός ἐργάζομαι ὁ πνεῦμα · κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ ὑδερικός καί ὁ κυέω καί ὁ ὑπερεμπίμπλημι καί ὁ προγάστωρ τοιοῦτος γίγνομαι ὁ ὁ ἀναπνοή εἶδος · ἐν δέ ὁ καλέω ὀρθόπνοια , γλίσχρος καί παχύς ὑγρός ἐν ὁ κατά ὁ πνεύμων τραχύς ἀρτηρία ἀθροίζω . οὕτως δέ καί εἰ σκιρρόω τις κατά αὐτός , ἤ φῦμα γίγνομαι , θλίβω καί στενοχωρέω ὁ ὁ τραχύς ἀρτηρία γένος , οὗτος γάρ ὑποδέχομαι ὁ εἰσπνέω ἀήρ , μικρός καί πυκνός καί ταχύς εἰμί ὁ πνεῦμα . κατά ὁ αὐτός δέ τρόπος , εἰ εἰͅν ὁ θώραξ τοιοῦτος συνίστημι φῦμα , ὅς δή πολλάκις κυφόομαι καί λορδόω καί σκολιόομαι ὁ κατά ὁ ῥάχις , μικρός καί πυκνός καί ταχύς ὁ πνεῦμα γίγνομαι , καταλαμβάνω δηλονότι ὁ παρά φύσις ὄγκος ὁ χώρα ὁ πνεύμων , εἰς ὅς διαστέλλω ἐκτείνω . πολλάκις δέ καί αὐτός ὅλος ὁ θώραξ στενός ὁ τοιοῦτος διάθεσις ἀποφαίνω , ἤ κυέω εὐθύς συμπίπτω , ἤ καί μετά οὗτος ὕστερον ἀπαντάω . διαφέρω δέ οὐδείς πρός γε ὁ στενοχωρέω ὁ πνεύμων μή δύναμαι ὁ ἱκανός ἕλκω ἀήρ , ἤ στενός ὅλος γίγνομαι ὁ θώραξ κατά ὁστισοῦν ﻿ διάθεσις , ἤ ὁ μεταξύ χώρα ἀπόλλυμι καταλαμβάνω ὑπό τις παρά φύσις ἐν αὐτός συνίστημι σῶμα , ἤ καί σκιρρῴζω αὐτός ἤ φράζω ἤ ἀνοιδέω , ὡς ἐν ὁ καλέω πνευμονώδης τε καί περιπνευμονικός γίγνομαι πάθος · εἷς γάρ ἐπί πᾶς εἰμί οὗτος ὁ συνεκτικός αἴτιος ὁ μικρός γίγνομαι ὁ εἰσπνοή , ὁ στενοχωρία ὁ τραχύς ἀρτηρία · διότι δέ αὐτός μικρός , διά οὗτος , ὡς πολλάκις λέγω , προσέρχομαι πυκνότης καί τάχος . ἀλλά ὅταν μέν κατά αὐτός ὁ πνεύμων ὁ πάθημα συμπίπτω , καίτοι διαστέλλω δύναμαι μέχρι πολύς ὁ θώραξ , μικρός ὅμως εἰσπνέω · οὕτως δέ καί ὅταν ὁ μεταξύ ὁ ὄργανον χώρα καταλαμβάνω · ὅταν δέ ὅλος ὁ θώραξ , ἤτοι κυέω ἤ καί ἄλλος , μικρός καί στενός γίγνομαι , δῆλος ὡς καί ὁ διαστολή ἀνάλογος ἑαυτοῦ μικρός ἐργάζομαι αἰτία ὁ πνεύμων ὁ περί ὁ εἰσπνοή ταχύτης καθίστημι · οὕτως δέ καί ὅταν ὁ φρήν ὑπό τις θλίβω , κατά αὐτός ὁ κάτω πέρας ἴδιος ὁ θώραξ , ὡς ἐν ὁ ἀνώδυνος πάθημα . οὗτος γάρ χρή μιμνῄσκω μάλα , ὅτι ποτέ μέν ὁ ὁ θώραξ μόνος διάθεσις , ποτέ δέ ὁ ὁ πνεύμων , ποτέ δέ ὁ ὁ μεταξύ χώρα ἄμφω , εἰς μικρότης , καί διά οὗτος εἰς τάχος καί εἰς πυκνότης ὁ τροπή ὁ ἀναπνοή ἐργάζομαι , ὁ γε δύναμις ῥώννυμι . καί γάρ καί οὗτος χρή μιμνῄσκω πολλάκις ἤδη καί πρόσθεν λέγω . μή τοίνυν ἔτι ὁ πλευριτικός , ἤ ὁ ἀπόστασις τις ἤ ὅλος ὄγκος ὀδυνηρός ἔχω κατά ὁ θώραξ μνημονεύω ἐν ὅδε ὁ λόγος , περί δέ ὁ ἀνώδυνος πάθημα , ὅσος ὁ θλίβω τε ὁ πνεύμων καί στενοχωρέω ὁ ἐν αὐτός τραχύς ἀρτηρία μικρός ἐργάζομαι ὁ εἰσπνοή , ὁ προλέγω ἅπας περαίνω λόγος , ἀλλά ἐκεῖνος μέν ὁ πρό οὗτος γράφω πάθος ὁ θώραξ προσνέμω , ἐπί ὅς λέγω διά ὁ ὀδύνη ἥσσων διίστημι ὁ θώραξ , μικρός ἐργάζομαι ὁ πνεῦμα · ὁ δέ ὁ ἔμπυος καλέω διάθεσις , ἔͅν ὅτι μάλα πολλάκις ἐκ πλευρῖτις ὁ γένεσις αὐτός συμπίπτω , οὗτος ὁ νῦν λέγω συγκαταριθμέω , ὅσος χωρίς ἄλγημα στενοχωρία ἐργάζομαι κατά ὁ πνεύμων , μικρός ἀποφαίνω ὁ ἀναπνοή . ὁ γάρ τοι περιέχω ἐν αὐτός πύον κατά ὁ τοιοῦτος διάθεσις αἴτιος γίγνομαι ὁ περί ὁ διάστασις μικρότης . ὡς οὖν μηκέτι αὐτός κατά φύσις διαστέλλω , οὐδέ ὁ ὁλκή ἴσος ποιέω ὁ πνεῦμα . πῇ ποτέ οὖν οὗτος χωρίς ἄλγημα πάθος ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον , οὗτος γάρ ἔτι λείπω ὁ πάρειμι λόγος διορίζω ὁ μετά ἄλγημα , εἰ γε καί μικρός ὡσαύτως ἀμφότερος καί πυκνός γίγνομαι ὁ πνεῦμα ; ἤ ὁ τάχος ὁ κίνησις ; ἐν γάρ ὁ μετά ὀδύνη ὀλίγος μέν ἀναπνέω καί πυκνός , οὐ μήν ταχύς , ὅταν γε χωρίς πυρετός ὁ τοιοῦτος συμπίπτω πάθημα · μετά μέντοι πυρετός ᾄν εἰ ὁ μικρότης καί ὁ τάχος παραπλήσιος ἀναπνέω , ἀλλά ὁ γε πυκνότης διορίζω . οὐ μέτριος γάρ αὐτός πυκνόω ὁ πνεῦμα · οὗτος δέ οὐ ὑπάρχω ὁ διά στενοχωρία ὁ ἀναπνευστικός δυσπνοέω , ἀλλά εἰ καί πυκνός αὐτός γίγνομαι ὁ πνεῦμα , μέτριος οὗτος πάσχω καί πολύς κάτω ὁ ἄκρος πυκνότης . ἀλλά καί ὁ ἐκπνοή ὁ πυρέσσω μέγας τε ἅμα καί θερμός , ὅς οὐ ὑπάρχω ὁ διά στενοχωρία μικρός καί πυκνός ἐκπνέω . ὅπως δέ χρή διαγιγνώσκω ἀκριβής μικρότης τε καί μέγεθος ἑκάτερος ὁ μόριον ὁ ὅλος ἀναπνοή , ὀλίγος ὕστερον λέγω , τελέω πρότερος ἐγώ ἅπας ὁ περί ὁ ὄργανον λόγος . ὅτι μέν γάρ διαφέρω ὁ χωρίς ὀδύνη αὐτός δύσπνοια ὁ μετά ὀδύνη , καί δή λέγω .