galenus.de-difficultate-respirationis-libri-iii 1.4
Λοιπὸν δ’ ἂν εἴη τὰς αἰτίας αὐτῶν ἐξευρόντας ἐπὶ τὰς συνθέτους αὖθις τρέπεσθαι . τίς οὖν αἰτία ταχείας ἀναπνοῆς καὶ βραδείας καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστου ; ἐμοὶ μὲν δοκεῖ κᾀνταῦθα μεθόδῳ χρῆναι ζητεῖν αὐτὰς , οὐχ ἁπλῶς ἀποφαίνεσθαι . τίς οὖν ἡ μέθοδος ; ἐπειδὴ πρὸς τῶν αὐτῶν ἕκαστον ἢ χεῖρον ἢ βέλτιον γίνεται , πρὸς ὧνπερ ὅλως γίγνεσθαι πέφυκεν , ἐὰν εἰδῶμεν ὑπὸ τίνων αἰτίων ἀναπνοὴ γίγνεται , γνωσόμεθα δηλονότι καὶ τὰς δυσπνοίας αἰτίας . τίνες οὖν αἰτίαι τῆς ἀναπνοῆς ; ἔχεις μὲν αὐτὰς ἑτέρωθι μετ’ ἀποδείξεως γεγραμμένας · νῦν δ’ ἀρκεῖ τῶν κεφαλαίων ἀναμνησθῆναι μόνον . ἡ μὲν δύναμις ἡ ψυχικὴ κινεῖ τὸν θώρακα , τῷ δὲ ὁ πνεύμων συγκινεῖται , ταῖς τούτου δ’ ἕπεται κινήσεσι , διαστελλομένου μὲν εἰσπνοὴ , συστελλομένου δὲ ἐκπνοή . δέδεικται δ’ ἐν ἐκείνοις καὶ ὡς ἡ χρεία τῆς ἀναπνοῆς ἡ μεγίστη μὲν καὶ κυριωτάτη φυλακὴ τῆς ἐμφύτου θερμασίας ἐστὶν , ἤδη δὲ καὶ τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος θρέψις . οὕτω δὲ τούτων ἐχόντων , ἐπειδὰν μὲν ἡ δύναμίς τε καὶ ἡ χρεία καὶ τῶν ὀργάνων ἕκαστον εὐπραγῇ , νόμῳ φύσεως ἀναπνεῖ τὸ ζῶον · ἐπειδὰν δέ τι πάθῃ , κατ’ ἐκεῖνο καὶ τὴν ἀναπνοὴν ἀναγκαῖον ἐμποδίζεσθαι . καὶ τοίνυν , ὥσπερ ἐν ταῖς περὶ τῶν σφυγμῶν πραγματείαις διττὴν ἐποιούμεθα διδασκαλίαν , ἢ καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ζητοῦντες τὰς αἰτίας , ἢ καθ’ ἑκάστην ἐκείνων τὰς ἀλλοιώσεις , οὕτω κᾀνταῦθα χρὴ καθ’ ἑκάτερον γυμνάσασθαι , ὥστε καὶ τῆς αἰτίας προβληθείσης , εὐθὺς ἔχειν εἰπεῖν καὶ τὴν ἑπομένην δύσπνοιαν , καὶ τῆς δυσπνοίας ῥηθείσης , ἀναμιμνήσκεσθαι ῥᾳδίως τῆς ποιούσης αἰτίας . ἀρκτέον οὖν ἡμῖν κᾀνταῦθα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀπὸ τῶν ἁπλῶν δυσπνοιῶν , ὡς ἐν ἐκείνοις ἀπὸ τῶν σφυγμῶν , καὶ ζητητέον , τίνες αἰτίαι ταχεῖαν εἰσπνοὴν ἐργάζονται . ταχὺν μὲν γὰρ σφυγμὸν ἀπεδείξαμεν , ἐπειγούσης μὲν τῆς χρείας , ἐῤῥωμένης δὲ τῆς δυνάμεως , εὐπειθῶν δ’ ὄντων γίγνεσθαι τῶν ὀργάνων . ἐοίκαμεν δὲ κᾀνταῦθα τὰς αὐτὰς ἐρεῖν αἰτίας , εἴ γε μὴ κακῶς ἐν τῷ περὶ χρείας σφυγμῶν ἐδείξαμεν τὴν αὐτὴν ὠφέλειαν , παρὰ μὲν τῆς ἀναπνοῆς τῷ κατὰ τὴν καρδίαν θερμῷ , παρὰ δὲ τῶν σφυγμῶν τῷ καθ’ ὅλον γίγνεσθαι τὸ ζῶον . ἐν ἐκείνῳ δ’ αὐτῷ λόγῳ τῷ περὶ τῶν ἐν τοῖς σφυγμοῖς αἰτίων αὐτάρκως ﻿ εἴρηται καὶ περὶ τῆς Ἀρχιγένους πρὸς Μάγνον ἀντιλογίας , ὡς οὐχ ὑπὸ ῥώμης δυνάμεως ὁ ταχὺς γίνεται σφυγμὸς , ἀλλὰ μᾶλλον ὑπὸ ἀῤῥωστίας , καὶ οὐ χρὴ δὶς περὶ τῶν αὐτῶν λέγειν , ἑνὸς καὶ ταὐτοῦ τρόπου τῆς ἀποδείξεως ἐσομένου . καὶ εἴπερ οὕτω περὶ δυσπνοίας , ὡς περὶ σφυγμῶν , οἱ νεώτεροι τῶν ἰατρῶν ἐπραγματεύσαντο , καὶ μὴ τελέως αὐτῆς ὠλιγώρησαν , οἰκειότερον ἂν ἦν ἐνταῦθα ζητεῖσθαι τὸν περὶ τῆς ταχείας κινήσεως λόγον , ὡς ἂν καὶ σαφεστέρας τῆσδε τῆς πραγματείας οὔσης , καὶ διὰ τοῦτο προτέρας ὀφειλούσης διδάσκεσθαι . ἀλλ’ οὐκ οἶδ’ ὅπως περὶ μὲν αὐτῆς τῆς ἀναπνοῆς ἐπὶ πλεῖστον ἐζήτησαν , οὔτε χρείαν ἧς ἕνεκα γίγνεται παραλιπόντες ἄσκεπτον οὔτε δύναμιν ὑφ’ ἧς δημιουργεῖται , ἐπολυπραγμονήσαντο δὲ καὶ περὶ τῶν ὀργάνων αὐτῶν ἐπιμελῶς , πόσα τε καὶ τίνα καὶ ὅπως εἴη κινούμενα , περὶ δὲ τῆς δυσπνοίας , ὥσπερ οὐκ ἀναγκαιότερον ὄντα τὸν λόγον , ἢ οὐ ποικιλώτερον , ἢ οὐ χαλεπώτερον εὑρεθῆναι , παντάπασιν ἀργῶς παρέδραμον , οἱ μὲν μηδ’ ὅλως μηδὲ τοὐλάχιστον ὑπὲρ αὐτῆς εἰπόντες , οἱ δὲ ἐπὶ βραχὺ κομιδῆ προσαψάμενοι , καί τοι γράψαντος Ἱπποκράτους ἐν τοῖς περὶ τῶν ἐπιδημιῶν , ὥσπέρ τινα μύωπα , τὰς διαφορὰς τῶν δυσπνοιῶν , ὑφ’ οὗ νυττομένους αὐτοὺς ἐχρῆν ἐξεγερθῆναί ποτε τοῦ βαθέος ὕπνου , καὶ ζητῆσαι , τίς ἐφ’ ἑκάστης αὐτῆς ὁ πεπονθὼς τόπος ἐστὶν , καὶ τίς ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως , καὶ τίς ἡ αἰτία , καὶ εἰ παραλέλειπται ταῦτα τελέως ὑφ’ Ἱπποκράτους , ἢ τινὰ μὲν εἴρηται πρὸς αὐτοῦ , τινὰ δ’ οὔ ; καὶ ποῦ τῶν συγγραμμάτων καὶ πῶς ; ἆρά γε τελέως καὶ σαφῶς , ἢ ἐλλιπῶς τε καὶ οἱονεὶ σπερματικῶς ; οὐδὲν γὰρ τούτων ἐζήτησεν οὐδεὶς , οὔτ’ αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἀξίως τῶν θ’ Ἱπποκρατείους ἑαυτοὺς ὀνομαζόντων , ἐξηγητικά τε γραφόντων ὑπομνήματα τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ , τὸν περὶ τῆς δυσπνοίας οὐδεὶς τελέως ἐπεξῆλθε λόγον . ἀλλ’ ἡμεῖς τά τε καθ’ ἕκαστον εἰρημένα τῶν βιβλίων εἰς ταὐτὸν ἀθροίσωμεν ἅπαντα , καὶ δείξωμεν , ὡς κᾀν τούτοις ὁ ἀνὴρ πολὺ δή τι ὑπὲρ τοὺς ἄλλους ἐστίν . οὐ μὴν ἤδη γε τοῦτο ποιητέον . οὐ γάρ μοι πρόκειται μόνον ἐξηγήσασθαι τὴν Ἱπποκράτους γνώμην , ἀλλὰ καὶ τὰς οἰκείας ἀποδείξεις τῶν δογμάτων προσθεῖναι , καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἀληθείας ἀκρίβειαν παρασχεῖν τοῖς ἐντυγχάνουσιν . εἰς δὲ τοῦτο πολὺ κάλλιόν ἐστι μὴ προκαταλαμβάνειν τὸν καιρὸν τῇ δόξῃ τοῦ παλαιοῦ . καὶ τοίνυν ὅδε μὲν ὁ πρότερός μοι λόγος διδασκαλία μετὰ ἀποδείξεως ἔσται τῶν ἀληθῶν · ὁ δ’ ἑξῆς δεύτερος ἐξήγησις ὧν Ἱπποκράτης ἐγίγνωσκε περὶ δυσπνοίας .
Lemmas: λοιπός δέ ἄν εἰμί ὁ αἰτία αὐτός ἐξευρίσκω ἐπί ὁ σύνθετος αὖθις τρέπω . τίς οὖν αἰτία ταχύς ἀναπνοή καί βραδύς καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ; ἐγώ μέν δοκέω ᾀνταῦθη μέθοδος χρή ζητέω αὐτός , οὐ ἁπλῶς ἀποφαίνω . τίς οὖν ὁ μέθοδος ; ἐπειδή πρός ὁ αὐτός ἕκαστος ἤ κακός ἤ ἀγαθός γίγνομαι , πρός ὅς ὅλος γίγνομαι φύω , ἐάν οἶδα ὑπό τίς αἴτιος ἀναπνοή γίγνομαι , γιγνώσκω δηλονότι καί ὁ δύσπνοια αἴτιος . τίς οὖν αἰτία ὁ ἀναπνοή ; ἔχω μέν αὐτός ἑτέρωθι μετά ἀπόδειξις γράφω · νῦν δέ ἀρκέω ὁ κεφάλαιος ἀναμιμνῄσκω μόνος . ὁ μέν δύναμις ὁ ψυχικός κινέω ὁ θώραξ , ὁ δέ ὁ πνεύμων συγκινέω , ὁ οὗτος δέ ἕπομαι κίνησις , διαστέλλω μέν εἰσπνοή , συστέλλω δέ ἐκπνοή . δείκνυμι δέ ἐν ἐκεῖνος καί ὡς ὁ χρεία ὁ ἀναπνοή ὁ μέγας μέν καί κύριος φυλακή ὁ ἔμφυτος θερμασία εἰμί , ἤδη δέ καί ὁ ψυχικός πνεῦμα θρέψις . οὕτως δέ οὗτος ἔχω , ἐπειδάν μέν ὁ δύναμις τε καί ὁ χρεία καί ὁ ὄργανον ἕκαστος εὐπραγέω , νόμος φύσις ἀναπνέω ὁ ζῷον · ἐπειδάν δέ τις πάσχω , κατά ἐκεῖνος καί ὁ ἀναπνοή ἀναγκαῖος ἐμποδίζω . καί τοίνυν , ὥσπερ ἐν ὁ περί ὁ σφυγμός πραγματεία δισσός ποιέω διδασκαλία , ἤ κατά ἕκαστος αὐτός ζητέω ὁ αἰτία , ἤ κατά ἕκαστος ἐκεῖνος ὁ ἀλλοίωσις , οὕτως ᾀνταῦθη χρή κατά ἑκάτερος γυμνάζω , ὥστε καί ὁ αἰτία προβάλλω , εὐθύς ἔχω λέγω καί ὁ ἕπομαι δύσπνοια , καί ὁ δύσπνοια λέγω , ἀναμιμνῄσκω ῥᾴδιος ὁ ποιέω αἰτία . ἄρχω οὖν ἐγώ ᾀνταῦθη κατά ὁ αὐτός τρόπος ἀπό ὁ ἁπλόος δύσπνοια , ὡς ἐν ἐκεῖνος ἀπό ὁ σφυγμός , καί ζητέω , τίς αἰτία ταχύς εἰσπνοή ἐργάζομαι . ταχύς μέν γάρ σφυγμός ἀποδείκνυμι , ἐπείγω μέν ὁ χρεία , ῥώννυμι δέ ὁ δύναμις , εὐπειθής δέ εἰμί γίγνομαι ὁ ὄργανον . ἔοικα δέ ᾀνταῦθη ὁ αὐτός λέγω αἰτία , εἰ γε μή κακός ἐν ὁ περί χρεία σφυγμός δείκνυμι ὁ αὐτός ὠφέλεια , παρά μέν ὁ ἀναπνοή ὁ κατά ὁ καρδία θερμός , παρά δέ ὁ σφυγμός ὁ κατά ὅλος γίγνομαι ὁ ζῷον . ἐν ἐκεῖνος δέ αὐτός λόγος ὁ περί ὁ ἐν ὁ σφυγμός αἴτιος αὔταρκος ﻿ λέγω καί περί ὁ Ἀρχιγένης πρός Μάγνος ἀντιλογία , ὡς οὐ ὑπό ῥώμη δύναμις ὁ ταχύς γίγνομαι σφυγμός , ἀλλά μάλα ὑπό ἀρρωστία , καί οὐ χρή δίς περί ὁ αὐτός λέγω , εἷς καί αὐτός τρόπος ὁ ἀπόδειξις εἰμί . καί εἴπερ οὕτως περί δύσπνοια , ὡς περί σφυγμός , ὁ νέος ὁ ἰατρός πραγματεύομαι , καί μή τέλειος αὐτός ὀλιγωρέω , οἰκεῖος ἄν εἰμί ἐνταῦθα ζητέω ὁ περί ὁ ταχύς κίνησις λόγος , ὡς ἄν καί σαφής ὅδε ὁ πραγματεία εἰμί , καί διά οὗτος πρότερος ὀφείλω διδάσκω . ἀλλά οὐ οἶδα ὅπως περί μέν αὐτός ὁ ἀναπνοή ἐπί πολύς ζητέω , οὔτε χρεία ὅς ἕνεκα γίγνομαι παραλείπω ἄσκεπτος οὔτε δύναμις ὑπό ὅς δημιουργέω , πολυπραγμονέω δέ καί περί ὁ ὄργανον αὐτός ἐπιμελής , πόσος τε καί τίς καί ὅπως εἰμί κινέω , περί δέ ὁ δύσπνοια , ὥσπερ οὐ ἀναγκαῖος εἰμί ὁ λόγος , ἤ οὐ ποικίλος , ἤ οὐ χαλεπός εὑρίσκω , παντάπασι ἀργός παρατρέχω , ὁ μέν μηδέ ὅλος μηδέ ἐλαχύς ὑπέρ αὐτός λέγω , ὁ δέ ἐπί βραχύς κομιδῇ προσάπτω , καί τοι γράφω Ἱπποκράτης ἐν ὁ περί ὁ ἐπιδημία , ὥσπερ τις μύωψ , ὁ διαφορά ὁ δύσπνοια , ὑπό ὅς νύσσω αὐτός χρή ἐξεγείρω ποτέ ὁ βαθύς ὕπνος , καί ζητέω , τίς ἐπί ἕκαστος αὐτός ὁ πάσχω τόπος εἰμί , καί τίς ὁ τρόπος ὁ διάθεσις , καί τίς ὁ αἰτία , καί εἰ παραλείπω οὗτος τέλειος ὑπό Ἱπποκράτης , ἤ τις μέν λέγω πρός αὐτός , τις δέ οὐ ; καί ποῦ ὁ σύγγραμμα καί πῶς ; ἆρα γε τέλειος καί σαφής , ἤ ἐλλιπής τε καί οἱονεί σπερματικός ; οὐδείς γάρ οὗτος ζητέω οὐδείς , οὔτε αὐτός ὁ πρᾶγμα ἄξιος ὁ τε Ἱπποκράτειος ἑαυτοῦ ὀνομάζω , ἐξηγητικός τε γράφω ὑπόμνημα ὁ σύγγραμμα αὐτός , ὁ περί ὁ δύσπνοια οὐδείς τέλειος ἐπεξέρχομαι λόγος . ἀλλά ἐγώ ὁ τε κατά ἕκαστος λέγω ὁ βιβλίον εἰς αὐτός ἀθροίζω ἅπας , καί δείκνυμι , ὡς εἰͅν οὗτος ὁ ἀνήρ πολύς δή τις ὑπέρ ὁ ἄλλος εἰμί . οὐ μήν ἤδη γε οὗτος ποιέω . οὐ γάρ ἐγώ πρόκειμαι μόνος ἐξηγέομαι ὁ Ἱπποκράτης γνώμη , ἀλλά καί ὁ οἰκεῖος ἀπόδειξις ὁ δόγμα προστίθημι , καί ὁ ἐν αὐτός ἀλήθεια ἀκρίβεια παρέχω ὁ ἐντυγχάνω . εἰς δέ οὗτος πολύς καλός εἰμί μή προκαταλαμβάνω ὁ καιρός ὁ δόξα ὁ παλαιός . καί τοίνυν ὅδε μέν ὁ πρότερος ἐγώ λόγος διδασκαλία μετά ἀπόδειξις εἰμί ὁ ἀληθής · ὁ δέ ἑξῆς δεύτερος ἐξήγησις ὅς Ἱπποκράτης γιγνώσκω περί δύσπνοια .