galenus.de-difficultate-respirationis-libri-iii 1.9
Ἀλλ’ ἐπεὶ καὶ περὶ τῶν ὡσαύτως ὑπαρχόντων ἀναπνοαῖς τε καὶ σφυγμοῖς αὐτάρκως εἴρηται , ζητήσομεν ἤδη καὶ ὅσον ἐν αὐτοῖς οὐχ ὡσαύτως ἔχει . τὸ γὰρ ἀπὸ τῆς τῶν δυνάμεων ἑτερότητος ἐν ἑκάστῳ τῶν ἐνεργειῶν ἴδιον εἰκός ἐστι πολλαχῶς καὶ τὰς ἰδέας αὐτῶν διαφερούσας ἐργάσασθαι . τοῦτ’ οὖν χρὴ σκοπῆσαι καὶ ζητῆσαι καὶ ἀνευρίσκειν μεθόδῳ . δοκῶ δή μοι καθορᾷν εὐθὺς ἀπ’ αὐτῆς τῆς οὐσίας τῶν πραγμάτων μεγίστην τινὰ διαφορὰν ἁπάντων τῶν ψυχικῶν ἔργων πρὸς τὰ ζωτικά . τῶν μὲν γὰρ ἡ προαίρεσις ἐξουσίαν ἔχει τῆς γενέσεως καὶ δύναταί ποτε , κᾂν ἡ χρεία καλῇ καὶ ἡ δύναμις εὐεκτῇ κᾂν τῶν ὀργάνων ἕκαστον ἐπιτήδειον ᾖ πρὸς τὴν ἐνέργειαν , ὅμως ἴσχειν τε καὶ κωλύειν αὐτὰ τῆς κινήσεως · ὅπου δ’ ἴσχειν μέγα οὕτως , ἦπού γε καὶ τὸ βραδέως κινεῖν ἢ ταχέως , καὶ ἐπιπλέον ἢ ἐπ’ ἔλαττον ἐξαίρειν , καὶ διὰ πλείονος ἢ ἐλάττονος χρόνου , ῥᾷστον αὐτῇ . τοῖς ζωτικοῖς δ’ ἔργοις οὐχ οὕτως ἔχει , ἀλλ’ ὅταν ἡ χρεία καλῇ , τῆς γε δυνάμεως ἐῤῥωμένης καὶ τῶν ὀργάνων ἐπιτηδείων ὑπαρχόντων εἰς τὰς κινήσεις , οὔτε βραδεῖαν οὔτε μικρὰν γενέσθαι οἷόν τε τὴν ἐνέργειαν . ἐπὶ γοῦν τῶν κατὰ τὰ φλεγμαίνοντα μόρια σφυγμῶν ἐναργέστατα φαίνεται διὰ τὴν τῶν ἐν αὐτοῖς ἀρτηριῶν κίνησιν ὀδύνη μὲν σφοδρὰ προσγινομένη διὰ τὸ μὴ ἐφ’ ἡμῶν εἶναι τὴν κίνησιν ἐλάττονα ποιῆσαι τῷ μεγέθει ἢ βραδυτέραν τῷ τάχει · καίτοι γε εἴπερ ἦν ἐφ’ ἡμῖν ἐλάττονά τε καὶ βραδυτέραν αὐτὴν ἐργάσασθαι , οὐδὲν ἂν προὐργιαίτερον ἐποιησάμεθα , μέλλοντές γε ἐκ τούτου παρηγορήσειν τὴν ὀδύνην . παντὶ μὲν γὰρ τῷ φλεγμαίνοντι τελέας ἡσυχίας δεῖ · κινουμένων γὰρ καὶ τριβομένων πρὸς ἄλληλα τῶν ἐν αὐτοῖς μορίων , θλίβεταί τε καὶ ῥευματίζεται καὶ παντοίως ὀδυνᾶται . εἰ δ’ ἄρα ποτὲ καὶ διὰ τὴν τῆς χρείας ἔπειξιν ἀναγκάζοιτο , τὴν μικροτέραν τε καὶ βραδυτέραν κίνησιν ῥᾷον φέρει τῆς μείζονός τε καὶ ὠκυτέρας . οὕτω καὶ τὸ σκέλος , ὅταν φλεγμαίνῃ τι μέρος ἐν αὐτῷ , μάλιστα μὲν ἀναπαύεσθαι ποθεῖ · εἰ δ’ ἀναγκαζοίμεθα κινεῖν αὐτὸ χρείας τινὸς ἐπειγούσης , ἔλαττόν τε καὶ βραδύτερον βαδίζομεν · ἀλλ’ οὐχ οἷόν τε τοῦτ’ ἐπὶ τῶν ἀρτηριῶν ἐργάσασθαι . οὐ γάρ ἐστιν ἐφ’ ἡμῖν ἡ κίνησις αὐτῶν , οὔθ’ ὥστε καταπαύειν γιγνομένην , ὥστε βραδυτέραν ἐξ ὠκυτέρας ἢ ἐκ μείζονος ἐλάττω ποιεῖν , ἀλλ’ ἀνάγκῃ στέργειν τῇ παρούσῃ , κᾂν ὠκεῖα κᾂν μεγάλη κᾂν ὁπωσοῦν ᾖ βιαία . διὰ τοῦτο ἐν τοῖς φλεγμαίνουσι μορίοις τῶν ἀρτηριῶν κινουμένων ὀδυνώμεθα μὲν , ἀλλ’ οὔτε ἀμυδροτέραν οὔτε ἐλάττω τὴν κίνησιν οὔτε βραδυτέραν ἐργάσασθαι δυνάμεθα , καίτοι τῶν γε κατὰ τὴν προαίρεσιν ἐνεργειῶν ἢ παντελῶς ἀναπαύοντες τὸ σκέλος , ἢ μικρὰν κομιδῆ καὶ βραδεῖαν ποιοῦντες . ὅταν δὲ λέγωμεν μικρὰν καὶ μεγάλην κίνησιν , ὅτι μὴ κυρίως , ἀλλ’ ἀπὸ τῶν διαστημάτων φαμὲν , καθ’ ὧν τὸ κινούμενον φέρεται , παντί που δῆλον . οὐκοῦν ἐπειδὴ καὶ ὁ θώραξ ἕν τι τῶν τοῦ ζώου μορίων ἐστὶν ὄργανον ἀναπνοῆς , ὡς ἡ μὲν ἀρτηρία σφυγμῶν , τὸ δὲ σκέλος βαδίσεως , εἰ μέν ἐστι τῶν ζωτικῶν ἔργων ἡ ἀναπνοὴ , ταῖς ἀρτηρίαις ἀνάλογον , εἰ δὲ τῶν ψυχικῶν , τοῖς σκέλεσιν ὁμοίως κινηθήσεται · ἀλλὰ μὴν τῶν ψυχικῶν , ὡς ἐν ἄλλοις ἀποδέδεικται , δῆλον ἄρα ὡς τοῖς σκέλεσιν ὁμοίως κινηθήσεται . εἰ τοίνυν φλεγμαίνων εἴη ἀναγκάζοιτό τε κινεῖσθαι , βραδύτερόν τε καὶ πολὺ ἧττον τοῦ δέοντος διαστήσεται . ἀλλ’ εἰ τοῦτο ποιήσει , ἐνδεῶς ἀναπνεύσει . εἰ δὲ καὶ δεύτερον ἔτι καὶ τρίτον ταὐτὸ τοῦτ’ ἐργάσεται , τὸ καθ’ ἑκάστην ἐνδεὲς ἓν ἀξιόλογόν ποτε κεφάλαιον γενόμενον , ἐγγὺς ἄξει τοῦ πνίγεσθαι τὸ ζῶον . ἵν’ οὖ μὴ γένηται τοῦτο , πυκνοτέρας ποιεῖται τὰς ἐνεργείας , μηκέτι ἡσυχάζων τοσοῦτον , ὅσον ὁπότε εἶχε κατὰ φύσιν , ὅμοιόν τι ποιῶν τοῖς διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τὴν αὐτάρκη τροφὴν εἰς ἅπαξ προσενέγκασθαι , συνεχῶς ὀλίγον τρεφομένοις . ἀλλ’ ἐν τούτῳ ἀναγκαῖον τὴν ὅλην ἀναπνοὴν γενέσθαι μικρὰν καὶ βραδεῖαν καὶ πυκνὴν , καὶ πλέονί γε μικροτέραν τοῦ προσήκοντος , ἢ βραδυτέραν . οὐχ οὕτω γὰρ ἰσχυρὸς ὁ πόνος τῷ θώρακι διὰ τὸ τάχος τῆς κινήσεως , ὡς διὰ τὸ μέγεθος τῆς διαστολῆς . τὸ μὲν γὰρ τάχος , εἰ καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν ὀδυνηρὸν , ἀλλὰ τῷ γε βραχυχρόνιον ἐργάζεσθαι τὴν ὅλην κίνησιν ἧττον λυπεῖ τὸν θώρακα · συντόμως γὰρ ἐφ’ ὃ σπεύδει παραγίνεται · σπεύδει δὲ δήπουθεν ἐπὶ τὴν ἡσυχίαν καὶ ταύτης ὅτι τάχιστα γλίχεται τυχεῖν , ὡς ἂν μόνης αὐτῷ τὴν ἐκ φλεγμονῆς ὀδύνην παραμυθουμένης . τὸ δὲ μέγεθος τῆς διαστολῆς πάντως χαλεπὸν , αὐτῷ τε τῷ βιαίῳ τῆς κινήσεως καὶ τῷ θλίβειν τε ἅμα καὶ τείνειν τὰ φλεγμαίνοντα , καὶ παντοίως ὀδυνᾷν τὸν θώρακα . ταῦτ’ ἄρα καὶ πλέον ἀφαιρεῖ τοῦ μεγέθους ἢ τοῦ τάχους , καὶ ὅταν γε ﻿ τοῦτ’ αὐτὸ μόνον ᾖ τὸ πάθημα , πόνος τις τῶν κατὰ τὸν θώρακα μορίων , μὴ μέντοι τά γε τῆς χρείας ἐπείγει , μενούσης δηλονότι τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ θερμασίας ἐν τοῖς κατὰ φύσιν ὅροις , ἐναργῶς ἡ κίνησις τοῦ θώρακος βραδυτέρα γίνεται · πυρώσεως δέ τινος ἐν αὐτῇ γενομένης , τὸ μὲν τάχος οὐκ ἐκλύεται δι’ ἃς ἔμπροσθεν εἴπομεν αἰτίας , καθαιρεῖται δὲ κᾀνταῦθα τὸ μέγεθος ἱκανῶς , ἀλλ’ ἀντ’ αὐτοῦ πυκνότης γεννᾶται , διὰ τὴν τῆς χρείας ἔπειξιν .
Lemmas: ἀλλά ἐπεί καί περί ὁ ὡσαύτως ὑπάρχω ἀναπνοή τε καί σφυγμός αὔταρκος λέγω , ζητέω ἤδη καί ὅσος ἐν αὐτός οὐ ὡσαύτως ἔχω . ὁ γάρ ἀπό ὁ ὁ δύναμις ἑτερότης ἐν ἕκαστος ὁ ἐνέργεια ἴδιος ἔοικα εἰμί πολλαχῶς καί ὁ ἰδέα αὐτός διαφέρω ἐργάζομαι . οὗτος οὖν χρή σκοπέω καί ζητέω καί ἀνευρίσκω μέθοδος . δοκέω δή ἐγώ καθοράω εὐθύς ἀπό αὐτός ὁ οὐσία ὁ πρᾶγμα μέγας τις διαφορά ἅπας ὁ ψυχικός ἔργον πρός ὁ ζωτικός . ὁ μέν γάρ ὁ προαίρεσις ἐξουσία ἔχω ὁ γένεσις καί δύναμαι ποτέ , ἔͅν ὁ χρεία καλέω καί ὁ δύναμις εὐεκτέω ἔͅν ὁ ὄργανον ἕκαστος ἐπιτήδειος εἰμί πρός ὁ ἐνέργεια , ὅμως ἴσχω τε καί κωλύω αὐτός ὁ κίνησις · ὅπου δέ ἴσχω μέγας οὕτως , ἦπου γε καί ὁ βραδύς κινέω ἤ ταχύς , καί ἐπιπολύ ἤ ἐπί ἐλαχύς ἐξαίρω , καί διά πολύς ἤ ἐλαχύς χρόνος , ῥᾴδιος αὐτός . ὁ ζωτικός δέ ἔργον οὐ οὕτως ἔχω , ἀλλά ὅταν ὁ χρεία καλέω , ὁ γε δύναμις ῥώννυμι καί ὁ ὄργανον ἐπιτήδειος ὑπάρχω εἰς ὁ κίνησις , οὔτε βραδύς οὔτε μικρός γίγνομαι οἷος τε ὁ ἐνέργεια . ἐπί γοῦν ὁ κατά ὁ φλεγμαίνω μόριον σφυγμός ἐναργής φαίνω διά ὁ ὁ ἐν αὐτός ἀρτηρία κίνησις ὀδύνη μέν σφοδρός προσγίγνομαι διά ὁ μή ἐπί ἐγώ εἰμί ὁ κίνησις ἐλαχύς ποιέω ὁ μέγεθος ἤ βραδύς ὁ τάχος · καίτοι γε εἴπερ εἰμί ἐπί ἐγώ ἐλαχύς τε καί βραδύς αὐτός ἐργάζομαι , οὐδείς ἄν προὔργου ποιέω , μέλλω γε ἐκ οὗτος παρηγορέω ὁ ὀδύνη . πᾶς μέν γάρ ὁ φλεγμαίνω τέλειος ἡσυχία δέω · κινέω γάρ καί τρίβω πρός ἀλλήλων ὁ ἐν αὐτός μόριον , θλίβω τε καί ῥευματίζομαι καί παντοίως ὀδυνάω . εἰ δέ ἄρα ποτέ καί διά ὁ ὁ χρεία ἔπειξις ἀναγκάζω , ὁ μικρός τε καί βραδύς κίνησις ῥᾴδιος φέρω ὁ μέγας τε καί ὠκύς . οὕτως καί ὁ σκέλος , ὅταν φλεγμαίνω τις μέρος ἐν αὐτός , μάλα μέν ἀναπαύω ποθέω · εἰ δέ ἀναγκάζω κινέω αὐτός χρεία τις ἐπείγω , ἐλαχύς τε καί βραδύς βαδίζω · ἀλλά οὐ οἷος τε οὗτος ἐπί ὁ ἀρτηρία ἐργάζομαι . οὐ γάρ εἰμί ἐπί ἐγώ ὁ κίνησις αὐτός , οὔτε ὥστε καταπαύω γίγνομαι , ὥστε βραδύς ἐκ ὠκύς ἤ ἐκ μέγας ἐλαχύς ποιέω , ἀλλά ἀνάγκη στέργω ὁ πάρειμι , ᾄν ὠκύς ᾄν μέγας ἔͅν ὁπωσοῦν εἰμί βίαιος . διά οὗτος ἐν ὁ φλεγμαίνω μόριον ὁ ἀρτηρία κινέω ὀδυνάω μέν , ἀλλά οὔτε ἀμυδρός οὔτε ἐλαχύς ὁ κίνησις οὔτε βραδύς ἐργάζομαι δύναμαι , καίτοι ὁ γε κατά ὁ προαίρεσις ἐνέργεια ἤ παντελής ἀναπαύω ὁ σκέλος , ἤ μικρός κομιδῇ καί βραδύς ποιέω . ὅταν δέ λέγω μικρός καί μέγας κίνησις , ὅτι μή κύριος , ἀλλά ἀπό ὁ διάστημα φημί , κατά ὅς ὁ κινέω φέρω , πᾶς που δῆλος . οὐκοῦν ἐπειδή καί ὁ θώραξ εἷς τις ὁ ὁ ζῷον μόριον εἰμί ὄργανον ἀναπνοή , ὡς ὁ μέν ἀρτηρία σφυγμός , ὁ δέ σκέλος βάδισις , εἰ μέν εἰμί ὁ ζωτικός ἔργον ὁ ἀναπνοή , ὁ ἀρτηρία ἀνάλογος , εἰ δέ ὁ ψυχικός , ὁ σκέλος ὅμοιος κινέω · ἀλλά μήν ὁ ψυχικός , ὡς ἐν ἄλλος ἀποδείκνυμι , δῆλος ἄρα ὡς ὁ σκέλος ὅμοιος κινέω . εἰ τοίνυν φλεγμαίνω εἰμί ἀναγκάζω τε κινέω , βραδύς τε καί πολύς ἥσσων ὁ δέω διίστημι . ἀλλά εἰ οὗτος ποιέω , ἐνδεής ἀναπνεύω . εἰ δέ καί δεύτερος ἔτι καί τρίτος αὐτός οὗτος ἐργάζομαι , ὁ κατά ἕκαστος ἐνδεής εἷς ἀξιόλογος ποτέ κεφάλαιος γίγνομαι , ἐγγύς ἄγω ὁ πνίγω ὁ ζῷον . ἵνα ὅς μή γίγνομαι οὗτος , πυκνός ποιέω ὁ ἐνέργεια , μηκέτι ἡσυχάζω τοσοῦτος , ὅσος ὁπότε ἔχω κατά φύσις , ὅμοιος τις ποιέω ὁ διά ὁ μή δύναμαι ὁ αὐτάρκης τροφή εἰς ἅπαξ προσφέρω , συνεχής ὀλίγος τρέφω . ἀλλά ἐν οὗτος ἀναγκαῖος ὁ ὅλος ἀναπνοή γίγνομαι μικρός καί βραδύς καί πυκνός , καί πολύς γε μικρός ὁ προσήκω , ἤ βραδύς . οὐ οὕτως γάρ ἰσχυρός ὁ πόνος ὁ θώραξ διά ὁ τάχος ὁ κίνησις , ὡς διά ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς . ὁ μέν γάρ τάχος , εἰ καί κατά αὐτός ὁ ἐνέργεια ὀδυνηρός , ἀλλά ὁ γε βραχυχρόνιος ἐργάζομαι ὁ ὅλος κίνησις ἥσσων λυπέω ὁ θώραξ · σύντομος γάρ ἐπί ὅς σπεύδω παραγίγνομαι · σπεύδω δέ δήπουθεν ἐπί ὁ ἡσυχία καί οὗτος ὅτι ταχύς γλίχομαι τυγχάνω , ὡς ἄν μόνος αὐτός ὁ ἐκ φλεγμονή ὀδύνη παραμυθέομαι . ὁ δέ μέγεθος ὁ διαστολεύς πάντως χαλεπός , αὐτός τε ὁ βίαιος ὁ κίνησις καί ὁ θλίβω τε ἅμα καί τείνω ὁ φλεγμαίνω , καί παντοίως ὀδυνάω ὁ θώραξ . οὗτος ἄρα καί πολύς ἀφαιρέω ὁ μέγεθος ἤ ὁ τάχος , καί ὅταν γε ﻿ οὗτος αὐτός μόνος εἰμί ὁ πάθημα , πόνος τις ὁ κατά ὁ θώραξ μόριον , μή μέντοι ὁ γε ὁ χρεία ἐπείγω , μένω δηλονότι ὁ ἐν ὁ καρδία θερμασία ἐν ὁ κατά φύσις ὅρος , ἐναργής ὁ κίνησις ὁ θώραξ βραδύς γίγνομαι · πύρωσις δέ τις ἐν αὐτός γίγνομαι , ὁ μέν τάχος οὐ ἐκλύω διά ὅς ἔμπροσθεν λέγω αἰτία , καθαιρέω δέ ᾀνταῦθη ὁ μέγεθος ἱκανός , ἀλλά ἀντί αὐτός πυκνότης γεννάω , διά ὁ ὁ χρεία ἔπειξις .