galenus.de-difficultate-respirationis-libri-iii 1.2
Καὶ τοίνυν ἐπειδὴ δύο μέν ἐστι τὰ πρῶτα καὶ κυριώτατα μόρια τῆς ὅλης ἀναπνοῆς , εἰσπνοή τε καὶ ἐκπνοὴ , δύο δ’ ἄλλα κατὰ συμβεβηκὸς αἱ μεταξὺ τούτων ἡσυχίαι , ἐν τέσσαρσιν ἂν οὕτω τοῖς πᾶσιν ἡ περὶ δυσπνοίας γίνεται σκέψις . ὥστε πάντως δεήσει τινὶ τῶν εἰρημένων , ἤ τισιν , ἢ καὶ πᾶσιν ἅμα πλημμελεῖσθαί τε καὶ διαφθείρεσθαι τῆς κατὰ φύσιν ἰδέας εἰς δυσπνοίας γένεσιν . ὀνομάζειν δὲ σαφοῦς ἕνεκα διδασκαλίας οὐδὲν ἂν εἴη χεῖρον ἁπλῆν μὲν δύσπνοιαν , ἥ τις ἂν ἓν μόριον ἑκάστοτε τῆς ὅλης ἀναπνοῆς καταλαμβάνει , σύνθετον δὲ τὴν ἐν πλείοσι συνισταμένην . ἀλλ’ ἐπεὶ δεύτερόν ἐστιν ἀεὶ τὸ σύνθετον τῶν ἁπλῶν , κατὰ λόγον ἂν εἴη πρότερον περὶ φύσει προτέρων ποιήσασθαι τὸν λόγον , ὥστε καὶ ἀπὸ τῶν ἁπλῶν δυσπνοιῶν ἄρξασθαι . ἐπειδὰν δὲ ταύτας αὐτάρκως διέλθωμεν , μετὰ ταῦτα ἐπαλλάττοντες τάς τε κινήσεις καὶ τὰς ἡσυχίας κατ’ ἀλλήλας τε καὶ καθ’ ἑαυτὰς , οὕτω τὰς συνθέτους ἐξευρήσομεν . τίνες οὖν εἰσιν αἱ κατὰ φύσιν αἰτίαι τῆς ἔσω τε καὶ ἔξω φορᾶς τοῦ πνεύματος , καὶ τίνες ἑκατέρας τῶν ἡσυχιῶν ; ταυτὶ γὰρ ἦν τὰ πάντα μόρια τῆς ἀναπνοῆς . ἐπειδὴ δύο μὲν ἐξ ὧν εἴπομεν μορίων κινήσεις εἰσὶν , ἡ ἔξω καὶ ἔσω φορὰ τοῦ πνεύματος , δύο δὲ διορίζουσαι ταύτας ἠρεμίαι , γένεσις δὲ ταῖς μὲν κινήσεσι σύνθετος , ταῖς δ’ ἠρεμίαις ἁπλῆ , δῆλον ὡς τῶν μὲν πλείους ἀμετρίαι , τῶν δ’ ἡσυχιῶν διτταὶ γενήσονται . αὗται μὲν γὰρ οὖσαι ἁπλαῖ τοῦ χρόνου τῷ ποσῷ τὰς διαφορὰς ἴσχουσι μόνῳ · αἱ κινήσεις δ’ οὐ ταύτῃ μόνον , ἀλλὰ καὶ τῷ ποσῷ τοῦ διαστήματος καθ’ οὗ φέρονται διοίσουσιν . ὥστ’ ἔσονται διτταὶ μὲν ἀμετρίαι αὐτῶν , καθὰ καὶ τῶν ἡσυχιῶν ἑκάτεραι , τοῦ χρόνου τῷ ποσῷ διαιρούμεναι , καθ’ ἃς ἤτοι ταχεῖαι ἢ βραδεῖαι λεχθήσονται · διτταὶ δ’ ἄλλαι τῷ ποσῷ τῆς διαστολῆς τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων διαφέρουσαι , καθ’ ἃς ἤτοι μεγάλας ἢ μικρὰς αὐτὰς ὀνομάζουσιν . εἴπερ γὰρ ἀχώριστα πάσης ἐστὶ τῆς κατὰ τόπον κινήσεως ὅ τε χρόνος ἐν ᾧ κινεῖται τὸ κινούμενον καὶ τὸ διάστημα καθ’ οὗ φέρεται , διὰ μὲν τὸν χρόνον ταχέως μὲν καὶ βραδέως ἐροῦμεν γίνεσθαι τὴν κίνησιν , διὰ δὲ τὸ διάστημα πολὺ καὶ ὀλίγον . ἀλλὰ τήν γε διαστολὴν τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων οὐκ ὀλίγην καὶ πολλὴν , ἀλλὰ μικρὰν καὶ μεγάλην ὀνομάζειν ἔθος , ὥσπέρ γε καὶ τὴν συστολήν · ὁ γὰρ αὐτὸς λόγος ἐπ’ ἀμφοτέρων τῶν κινήσεων . ὥσπερ δὲ κινήσεως ἴδια τάχος καὶ βραδύτης , οὕτω καὶ τοῦ ποσοῦ τῶν διαλειμμάτων ἀραιότης καὶ πυκνότης . πυκνὰς γοῦν τὰς ἀμπέλους ἢ τὰς ἐλαίας ἢ ὁτιοῦν ἄλλο τοιοῦτον φυτεύεσθαι λέγομεν , ὅταν τὸ βραχύτατον διάστημα αὐτῶν δηλῶσαι βουληθῶμεν · οὕτω δὲ καὶ ἀραιὰς , ὅταν πολὺ τὸ ἐν μέσῳ τῶν πεφυτευμένων σωμάτων ᾖ , καὶ καθόλου φάναι πάντα τὰ ἐκ πλειόνων διωρισμένων συγκείμενα τούτοις χρῆται τοῖς ὀνόμασιν . ἐπεὶ οὖν καὶ ἡ ἀναπνοὴ σύνθετός ἐστιν ἐξ ἐναντίων κινήσεων ἡσυχίαις διωρισμένων , πυκνὴν αὐτὴν ἐργάζεται τὸ βραχὺ τῶν ἡσυχιῶν , ﻿ ἀραιὰν δὲ τὸ μακρόν . αὗται μὲν οὖν πᾶσαι δυσπνοίας ἁπλαῖ διαφοραὶ καὶ ταῦτ’ αὐτῶν τὰ ὀνόματα , τοῖς τε ἄλλοις παλαιοῖς συνήθη καὶ Ἱπποκράτει . εἰ δέ τις ἑτέρως ὀνομάζειν ἐθέλει , καθάπερ ἤδη τινὲς τῶν νεωτέρων ἰατρῶν , οὐδὲν ἡμῖν διαφέρει · πλὴν ἴστω γε οὗτος μήτε τοῖς Ἱπποκράτει συνήθεσι μήτε τοῖς ἄλλοις παλαιοῖς μήθ’ ὅλως τοῖς ἄλλοις Ἕλλησιν ὀνόμασι χρησάμενος · ἀλλ’ εἰ καὶ τούτων καταφρονοίη , μήτε κυρίως μήτε σαφῶς ἑρμηνεύων . εἰ μὲν γὰρ ἓν ὄνομα κατ’ ἀμφοῖν φέρει , τῆς τε κινήσεως καὶ τῆς ἡσυχίας , ἤτοι τὸ τάχος μόνον ἢ τὴν πυκνότητα , καὶ αὖθις ἐπὶ τῶν ἐναντίων ἢ τὴν βραδυτῆτα μόνον ἢ τὴν ἀραιότητα , τοῖς ἑτέροις μηδόλως χρώμενος , ἀσαφείας ἄντικρυς ὁ τοιοῦτος ἐπιθυμεῖ . πολὺ γὰρ , οἶμαι , σαφέστερον , ἓν ἑκατέρῳ τῶν πραγμάτων ὄνομα θέμενον ἴδιον , ἐκεῖνο καλεῖν διαπαντὸς , εἰδότα γε ὡς τὰ κοινὰ τῶν ὀνομάτων οὐδὲν μᾶλλόν γε τὸ ἕτερον τούτων δηλοῦντα , συγχεῖ καὶ ταράττει τὸν ἀκροατὴν , ὡς μὴ γνῶναι , τί ποτ’ ἐστὶ τὸ λεγόμενον , πρὶν διαστείλασθαι τὴν ὁμωνυμίαν · εἰ δὲ ἓν μὲν ἑκατέρῳ τῶν πραγμάτων ἐπιφέρει τις ὄνομα , μὴ ὡς ἡμεῖς μέντοι διείλομεν , ἀλλ’ ὑπεναντίως , τάχος μὲν καὶ βραδυτῆτα κατὰ τῶν ἡσυχιῶν , ἀραιότητα δὲ καὶ πυκνότητα κατὰ τῶν κινήσεων , οὐκ οἷδ’ ὅ τι βούλοιτ’ αὐτῷ τοῖς ἀκύροις τε καὶ ἀήθεσιν ὀνόμασι πρὸ τῶν κυρίων τε καὶ δι’ ἔθους χρῆσθαι . ὅτι γὰρ καὶ οἱ νῦν ἅπαντες ἄνθρωποι καὶ οἱ παλαιοὶ βραδυτῆτα καὶ τάχος οὐδενὸς ἄλλου κατηγοροῦσι , πλὴν τῶν κινουμένων , οὐδεὶς ἀγνοεῖ . τί ποτ’ οὖν σοφὸν ἀπειργασμένον ἔσται τῷ μετατιθέντι τὴν τῶν ὀνομάτων χρῆσιν εἰς τοσοῦτον , ὡς τὰς ἡσυχίας τοῖς τῶν κινήσεων προσαγορεύειν ὀνόμασιν ; τί δὲ σοφὸν , εἰ τὰ τῶν διαλειμμάτων ὀνόματα ταῖς ἐνεργείαις ἐπιφέρει ; ὡς γὰρ καὶ τὰς ἀμπέλους πυκνὰς καὶ τὰς ἐλαίας , ὅταν ὀλίγον ἔχωσι τὸ μεταξὺ διάστημα , λέγομεν , ἀραιὰς ὀνομάζοντες , εἰ πλέον εἴη , οὕτω τὰς τῶν ζώων ἐνεργείας τὰς μὲν δι’ ὀλίγου χρόνου γινομένας πυκνὰς , ἀραιὰς δὲ τὰς διὰ πολλοῦ καλοῦμεν . εἰ δέ τις , ὡς ἔφην , οὐχ οὕτως , ἀλλ’ ἑτέρως ὀνομάζειν ἐθέλει , μήθ’ Ἱπποκράτει μήτε τοῖς ἄλλοις παλαιοῖς μήθ’ ὅλως τοῖς Ἕλλησιν ἑπόμενος , ἀλλὰ μηδὲ τοῦ σαφοῦς τῆς ἑρμηνείας φροντίζων , ἐκείνῳ μὲν ἐπιτρεπτέον νικᾷν νίκην Καδμείαν .
Lemmas: καί τοίνυν ἐπειδή δύο μέν εἰμί ὁ πρῶτος καί κύριος μόριον ὁ ὅλος ἀναπνοή , εἰσπνοή τε καί ἐκπνοή , δύο δέ ἄλλος κατά συμβαίνω ὁ μεταξύ οὗτος ἡσυχία , ἐν τέσσαρες ἄν οὕτως ὁ πᾶς ὁ περί δύσπνοια γίγνομαι σκέψις . ὥστε πάντως δέω τις ὁ λέγω , ἤ τις , ἤ καί πᾶς ἅμα πλημμελέω τε καί διαφθείρω ὁ κατά φύσις ἰδέα εἰς δύσπνοια γένεσις . ὀνομάζω δέ σαφής ἕνεκα διδασκαλία οὐδείς ἄν εἰμί κακός ἁπλόος μέν δύσπνοια , ὅς τις ἄν εἷς μόριον ἑκάστοτε ὁ ὅλος ἀναπνοή καταλαμβάνω , σύνθετος δέ ὁ ἐν πολύς συνίστημι . ἀλλά ἐπεί δεύτερος εἰμί ἀεί ὁ σύνθετος ὁ ἁπλόος , κατά λόγος ἄν εἰμί πρότερος περί φύσις πρότερος ποιέω ὁ λόγος , ὥστε καί ἀπό ὁ ἁπλόος δύσπνοια ἄρχω . ἐπειδάν δέ οὗτος αὔταρκος διέρχομαι , μετά οὗτος ἐπαλλάσσω ὁ τε κίνησις καί ὁ ἡσυχία κατά ἀλλήλων τε καί κατά ἑαυτοῦ , οὕτως ὁ σύνθετος ἐξευρίσκω . τίς οὖν εἰμί ὁ κατά φύσις αἰτία ὁ ἔσω τε καί ἔξω φορά ὁ πνεῦμα , καί τίς ἑκάτερος ὁ ἡσυχία ; οὗτος γάρ εἰμί ὁ πᾶς μόριον ὁ ἀναπνοή . ἐπειδή δύο μέν ἐκ ὅς λέγω μόριον κίνησις εἰμί , ὁ ἔξω καί ἔσω φορά ὁ πνεῦμα , δύο δέ διορίζω οὗτος ἠρεμία , γένεσις δέ ὁ μέν κίνησις σύνθετος , ὁ δέ ἠρεμία ἁπλόος , δῆλος ὡς ὁ μέν πολύς ἀμετρία , ὁ δέ ἡσυχία δισσός γίγνομαι . οὗτος μέν γάρ εἰμί ἁπλόος ὁ χρόνος ὁ πός ὁ διαφορά ἴσχω μόνος · ὁ κίνησις δέ οὐ οὗτος μόνος , ἀλλά καί ὁ πός ὁ διάστημα κατά ὅς φέρω διαφέρω . ὥστε εἰμί δισσός μέν ἀμετρία αὐτός , καθά καί ὁ ἡσυχία ἑκάτερος , ὁ χρόνος ὁ πός διαιρέω , κατά ὅς ἤτοι ταχύς ἤ βραδύς λέγω · δισσός δέ ἄλλος ὁ πός ὁ διαστολεύς ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον διαφέρω , κατά ὅς ἤτοι μέγας ἤ μικρός αὐτός ὀνομάζω . εἴπερ γάρ ἀχώριστος πᾶς εἰμί ὁ κατά τόπος κίνησις ὁ τε χρόνος ἐν ὅς κινέω ὁ κινέω καί ὁ διάστημα κατά ὅς φέρω , διά μέν ὁ χρόνος ταχύς μέν καί βραδύς λέγω γίγνομαι ὁ κίνησις , διά δέ ὁ διάστημα πολύς καί ὀλίγος . ἀλλά ὁ γε διαστολή ὁ ἀναπνευστικός ὄργανον οὐ ὀλίγος καί πολύς , ἀλλά μικρός καί μέγας ὀνομάζω ἔθος , ὥσπερ γε καί ὁ συστολή · ὁ γάρ αὐτός λόγος ἐπί ἀμφότερος ὁ κίνησις . ὥσπερ δέ κίνησις ἴδιος τάχος καί βραδυτής , οὕτως καί ὁ πός ὁ διάλειμμα ἀραιότης καί πυκνότης . πυκνός γοῦν ὁ ἄμπελος ἤ ὁ ἐλαία ἤ ὁστισοῦν ἄλλος τοιοῦτος φυτεύω λέγω , ὅταν ὁ βραχύς διάστημα αὐτός δηλόω βούλομαι · οὕτως δέ καί ἀραιός , ὅταν πολύς ὁ ἐν μέσος ὁ φυτεύω σῶμα εἰμί , καί καθόλου φημί πᾶς ὁ ἐκ πολύς διορίζω σύγκειμαι οὗτος χράω ὁ ὄνομα . ἐπεί οὖν καί ὁ ἀναπνοή σύνθετος εἰμί ἐκ ἐναντίος κίνησις ἡσυχία διορίζω , πυκνός αὐτός ἐργάζομαι ὁ βραχύς ὁ ἡσυχία , ﻿ ἀραιός δέ ὁ μακρός . οὗτος μέν οὖν πᾶς δύσπνοια ἁπλόος διαφορά καί οὗτος αὐτός ὁ ὄνομα , ὁ τε ἄλλος παλαιός συνήθης καί Ἱπποκράτης . εἰ δέ τις ἕτερος ὀνομάζω ἐθέλω , καθά ἤδη τις ὁ νέος ἰατρός , οὐδείς ἐγώ διαφέρω · πλήν οἶδα γε οὗτος μήτε ὁ Ἱπποκράτης συνήθης μήτε ὁ ἄλλος παλαιός μήτε ὅλος ὁ ἄλλος Ἕλλην ὄνομα χράω · ἀλλά εἰ καί οὗτος καταφρονέω , μήτε κύριος μήτε σαφής ἑρμηνεύω . εἰ μέν γάρ εἷς ὄνομα κατά ἄμφω φέρω , ὁ τε κίνησις καί ὁ ἡσυχία , ἤτοι ὁ τάχος μόνος ἤ ὁ πυκνότης , καί αὖθις ἐπί ὁ ἐναντίος ἤ ὁ βραδυτής μόνος ἤ ὁ ἀραιότης , ὁ ἕτερος μηδόλως χράω , ἀσάφεια ἄντικρυς ὁ τοιοῦτος ἐπιθυμέω . πολύς γάρ , οἴομαι , σαφής , εἷς ἑκάτερος ὁ πρᾶγμα ὄνομα τίθημι ἴδιος , ἐκεῖνος καλέω διαπαντός , οἶδα γε ὡς ὁ κοινός ὁ ὄνομα οὐδείς μάλα γε ὁ ἕτερος οὗτος δηλόω , συγχέω καί ταράσσω ὁ ἀκροατής , ὡς μή γιγνώσκω , τίς ποτέ εἰμί ὁ λέγω , πρίν διαστέλλω ὁ ὁμωνυμία · εἰ δέ εἷς μέν ἑκάτερος ὁ πρᾶγμα ἐπιφέρω τις ὄνομα , μή ὡς ἐγώ μέντοι διείλω , ἀλλά ὑπεναντίος , τάχος μέν καί βραδυτής κατά ὁ ἡσυχία , ἀραιότης δέ καί πυκνότης κατά ὁ κίνησις , οὐ ὅδε ὅς τις βούλομαι αὐτός ὁ ἄκυρος τε καί ἀήθης ὄνομα πρό ὁ κύριος τε καί διά ἔθος χράω . ὅτι γάρ καί ὁ νῦν ἅπας ἄνθρωπος καί ὁ παλαιός βραδυτής καί τάχος οὐδείς ἄλλος κατηγορέω , πλήν ὁ κινέω , οὐδείς ἀγνοέω . τίς ποτέ οὖν σοφός ἀπεργάζομαι εἰμί ὁ μετατίθημι ὁ ὁ ὄνομα χρῆσις εἰς τοσοῦτος , ὡς ὁ ἡσυχία ὁ ὁ κίνησις προσαγορεύω ὄνομα ; τίς δέ σοφός , εἰ ὁ ὁ διάλειμμα ὄνομα ὁ ἐνέργεια ἐπιφέρω ; ὡς γάρ καί ὁ ἄμπελος πυκνός καί ὁ ἐλαία , ὅταν ὀλίγος ἔχω ὁ μεταξύ διάστημα , λέγω , ἀραιός ὀνομάζω , εἰ πολύς εἰμί , οὕτως ὁ ὁ ζῷον ἐνέργεια ὁ μέν διά ὀλίγος χρόνος γίγνομαι πυκνός , ἀραιός δέ ὁ διά πολύς καλέω . εἰ δέ τις , ὡς φημί , οὐ οὕτως , ἀλλά ἕτερος ὀνομάζω ἐθέλω , μήτε Ἱπποκράτης μήτε ὁ ἄλλος παλαιός μήτε ὅλος ὁ Ἕλλην ἕπομαι , ἀλλά μηδέ ὁ σαφής ὁ ἑρμηνεία φροντίζω , ἐκεῖνος μέν ἐπιτρεπτέον νικάω νίκη Καδμεῖος .