galenus.de-difficultate-respirationis-libri-iii 1.22
Μόναις γοῦν προσεκτέον ἡμῖν τὸν νοῦν ἐκείναις τῶν συνθέτων δυσπνοιῶν , ἐν αἷς αἱ μὲν ἁπλαῖ κοιναὶ πλειόνων εἰσὶ διαθέσεων , καὶ διὰ τοῦτο σαφὲς οὐδὲν ἐνδείκνυται · συνεζευγμέναι δ’ ἑτέραις τισὶν εἰς διορισμὸν ἥκουσιν ἀσφαλῆ . τὸ γὰρ μέγεθος τῆς ἀναπνοῆς αὐτὸ μὲν καθ’ ἑαυτὸ δύσπνοιά τίς ἐστιν ἁπλῆ · γνώρισμα δ’ οὐδενὸς ὑπάρχει βέβαιον , εἴ γε καὶ τῆς χρείας ἐπειγούσης γίνεται καὶ τῆς διανοίας βεβλαμμένης · ἀλλ’ εἰ μὲν ἅμα πυκνότητι συσταίη , τῆς χρείας ἔπειξιν , εἰ δὲ σὺν ἀραιότητι , παραφροσύνην ἐνδείκνυται . ὡσαύτως δὲ καὶ ἡ σμικρότης αὐτὴ μὲν καθ’ ἑαυτὴν ἢ ὀδυνᾶσθαί τι μόριον , ἢ τὴν χρείαν ἐκλύεσθαι δηλοῖ , ὥστ’ οὐδὲν οὐδ’ αὐτὴ σαφὲς ἐνδείκνυται · σύνθετος δὲ γενομένη , μετὰ μὲν πυκνότητος ἄλγημα , σὺν ἀραιότητι δὲ τῆς χρείας ἔκλυσιν δηλοῖ · κᾂν εἰ τὴν πυκνότητα δι’ αὐτὴν μόνην , ἢ τὴν ἀραιότητα προχειρίσαιο , καὶ τούτων ἂν εὕροις οὐδετέραν οὐδὲν σαφὲς δηλοῦσαν ἄνευ τοῦ διορισθῆναι συμπλακεῖσαν ἑτέρῳ τινὶ δυσπνοίας εἴδει . πυκνὴ γὰρ ἅμα καὶ μεγάλη , τῆς δυνάμεως αὔξησιν ἐνδείκνυται · πυκνὴ δὲ ἅμα καὶ μικρὰ , τινὸς τῶν ταῖς ἀναπνοαῖς συγκινουμένων ὀργάνων ἄλγημα · καὶ ἡ ἀραιὰ δὲ παραφροσύναις ἑπομένη καὶ καταψύξεσιν , εἰ μὲν μετὰ μεγέθους εἴη , τὸ πρότερον τῶν εἰρημένων · εἰ δὲ μετὰ σμικρότητος , τὸ δεύτερον ἐνδείκνυται . καὶ διὰ τοῦτο πασῶν τῶν συνθέτων δυσπνοιῶν αἱ τοιαῦται συζυγίαι χρησιμώταται , καὶ σαφῶς καὶ βεβαίως μίαν ἑκάστην διάθεσιν ἐνδεικνύμεναι , πυκνότης μὲν ἅμα μικρότητος , πόνον , εἰ δὲ σὺν μεγέθει γένηται , τῆς χρείας αὔξησιν · ἀραιότης δὲ μετὰ μὲν μεγέθους παραφροσύνην , μετὰ δὲ σμικρότητος τῆς χρείας ἔκλυσιν . γίγνονται δὲ τέτταρες αὗται συζυγίαι , τῶν ἐν ταῖς ἐνεργείαις κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα διαφορῶν ταῖς τῶν ἠρεμιῶν διαφοραῖς μιγνυμένων . δύο γὰρ ἀντιθέσεις ἀλλήλαις ἐπαλλαττόμεναι , τέτταρας ποιοῦσι τὰς συζεύξεις . ὥστε κᾀνταῦθα δῆλον ἤδη γέγονεν , ὡς οὔτε πλείους οὔτ’ ἐλάττους ἐνδέχεται τὰς ἐκ τῶν ἀντιθέσεων τούτων συμπλοκὰς γενέσθαι . ἀλλ’ ἐπὶ μὲν ταῖς ἠρεμίαις ἀντίθεσις μία μόνη συμβέβηκεν ἡ κατὰ πυκνότητα καὶ ἀραιότητα , ταῖς δ’ ἐνεργείαις οὐχ ἡ κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα μόνον , ἀλλὰ καὶ ἡ κατὰ τάχος καὶ βραδυτῆτα . τέτταρες δὲ δηλονότι καὶ κατὰ τὰς τούτων ἐπαλλάξεις γενήσονται αἱ συζυγίαι · πρώτη μὲν πυκνὴ καὶ ταχεῖα ; δευτέρα πυκνὴ ἅμα καὶ βραδεῖα , τρίτη ἀραιὰ ἅμα καὶ ταχεῖα , καὶ τετάρτη βραδεῖά τε ἅμα καὶ ἀραιά . γνωρίζουσι δ’ οὐδὲν ἁπλῶς ἐξ ἀνάγκης , ὡς αἱ πρότεραι τέτταρες , ἀλλ’ ὧδε χρὴ διορίζεσθαι · πολλῆς μὲν εἰς πυκνότητα μεταπτώσεως γινομένης , ὀλίγης δὲ τῆς εἰς τάχος , ὀδύνης τε ἅμα καὶ χρείας ἐστὶν αὔξησις · εἰ δ’ ἔμπαλιν εἰς τάχος μὲν πλέον , εἰς πυκνότητα δὲ ἔλαττον ἐξίσταται τοῦ κατὰ φύσιν , τὴν χρείαν μόνην ἐπιτετάσθαι δηλώσει . συνδραμεῖται δὲ τῇ μὲν τοιαύτῃ δυσπνοίᾳ πάντως καὶ μέγεθος , τῇ δὲ ἑτέρᾳ τῇ πρὸ αὐτῆς εἰρημένῃ σμικρότης , ὥστ’ οὐδὲν δεησόμεθα τάχους μνημονεύειν . εἰ γὰρ ἡ ἀδιόριστος μὲν κατὰ τάχος καὶ πυκνότητα συζυγία μηδὲν ἡμῖν δηλοῖ σαφὲς , εἰς διορισμὸν δ’ ἐλθοῦσα , τοῦ μὲν τάχους πλεονεκτοῦντος , εὐθὺς καὶ μετὰ μεγέθους γίγνεται , τῆς δὲ πυκνότητος κρατούσης , ἐξ ἀνάγκης ἑπομένην ἔχει τὴν μικρότητα , πυκνὴ μὲν ἅμα καὶ μεγάλη κατὰ τὸν ἕτερον ἔσται διορισμὸν , πυκνὴ δ’ ἅμα καὶ μικρὰ κατὰ τὸν ἕτερον . οὕτω δὲ καὶ πυκνὴ καὶ βραδεῖα συζυγία δειχθήσεται · πλεονεκτούσης μὲν γὰρ τῆς πυκνότητος , ἄλγημα μόνον ἐνδείξεται · τοσοῦτον δὲ ἐξισταμένη τοῦ κατὰ φύσιν , ὅσον καὶ κατὰ βραδυτῆτα , συνθέτου διαθέσεως ἔσται γνώρισμα . καὶ γὰρ τὴν δύναμιν μεμειῶσθαι δηλώσει καὶ ὀδυνᾶσθαί τι μόριον . οὕτω δὲ καὶ εἰ πλεονεκτεῖ τῆς πυκνότητος ἡ βραδυτὴς , ἔσται γνώρισμα διαθέσεως τῆς ἤδη λελεγμένης , ἀλλ’ ἔλαττον μὲν ὀδυνᾶσθαι δηλώσει τοὺς οὕτως ἔχοντας , μειζόνως δὲ τὴν δύναμιν μεμειῶσθαι . οὔκουν οὐδὲ ταύτης εἰς τὰς προγνώσεις δεόμεθά τι τῆς συζυγίας . ἐν μὲν γὰρ ταῖς πρώταις ῥηθείσαις τέτταρσιν , ἃς χρησιμωτάτας ἐλέγομεν ὑπάρχειν , ἔχομεν γνωρίσματα καὶ πόνου καὶ χρείας μειώσεως μεγάλα . καὶ ἡ τρίτη δὲ ῥηθεῖσα συζυγία , ἡ ἀραιά τε ἅμα καὶ ταχεῖα , δηλώσει μὲν οὐδὲν ἐξ ἀνάγκης , συνεδρεύει δ’ ἤτοι παραφροσύναις τισὶν , ἢ καὶ σὺν αὐταῖς ταῖς τῆς χρείας αὐξήσεσιν . εἴρηται δὲ καὶ πρόσθεν , ὡς τῶν παραπαιόντων ἀραιὰ μὲν πάντως ἐστὶν ἡ ἀναπνοὴ καὶ μεγάλη , ταχεῖα δὲ οὐ πάντως , ὥσπερ οὐδὲ βραδεῖα · γίγνεσθαι γὰρ ἑκάτερον αὐτῶν ἀτάκτως τε καὶ ἀνωμάλως · ὅταν μέντοι συνέλθῃ καὶ ἡ τῆς χρείας αὔξησις , ἀναγκάζονται τηνικαῦτα καὶ πολὺ μεῖζον ἀναπνεῖν ἢ εἰ παρέπαιον μόνον , καὶ ἤδη τε καὶ θᾶττον , ὥστε καὶ ταύτης τῆς συζυγίας οὐδὲν εἰς τὰς προγνώσεις δεόμεθα , τὰ δι’ αὐτῆς δηλούμενα μετὰ τοῦ διορισμοῦ φθάνοντες ἔχειν ἐν ταῖς πρώταις συζυγίαις τέτταρσι . λοιπὸν δ’ ἦν ἡ τετάρτη τῶν κατὰ τοῦτο τὸ γένος συνθέτων δυσπνοιῶν , ἡ βραδεῖά τε ἅμα καὶ ἀραιὰ , ἥ τις καὶ αὐτὴ παραφροσύναις τέ τισι συνεδρεύει καὶ χρείας μειώσεσιν . οὐκοῦν οὐδὲ ταύτης οὐκέτι προσδεόμεθα · καὶ γὰρ παραφροσύνην καὶ χρείαν μειουμένην ἐγνωρίζομεν ἐκ τῶν πρώτων τεττάρων συζυγιῶν .
Lemmas: μόνος γοῦν προσέχω ἐγώ ὁ νόος ἐκεῖνος ὁ σύνθετος δύσπνοια , ἐν ὅς ὁ μέν ἁπλόος κοινός πολύς εἰμί διάθεσις , καί διά οὗτος σαφής οὐδείς ἐνδείκνυμι · συζεύγνυμι δέ ἕτερος τις εἰς διορισμός ἥκω ἀσφαλής . ὁ γάρ μέγεθος ὁ ἀναπνοή αὐτός μέν κατά ἑαυτοῦ δύσπνοια τις εἰμί ἁπλόος · γνώρισμα δέ οὐδείς ὑπάρχω βέβαιος , εἰ γε καί ὁ χρεία ἐπείγω γίγνομαι καί ὁ διάνοια βλάπτω · ἀλλά εἰ μέν ἅμα πυκνότης συνίστημι , ὁ χρεία ἔπειξις , εἰ δέ σύν ἀραιότης , παραφροσύνη ἐνδείκνυμι . ὡσαύτως δέ καί ὁ μικρότης αὐτός μέν κατά ἑαυτοῦ ἤ ὀδυνάω τις μόριον , ἤ ὁ χρεία ἐκλύω δηλόω , ὥστε οὐδείς οὐδέ αὐτός σαφής ἐνδείκνυμι · σύνθετος δέ γίγνομαι , μετά μέν πυκνότης ἄλγημα , σύν ἀραιότης δέ ὁ χρεία ἔκλυσις δηλόω · ᾄν εἰ ὁ πυκνότης διά αὐτός μόνος , ἤ ὁ ἀραιότης προχειρίζω , καί οὗτος ἄν εὑρίσκω οὐδέτερος οὐδείς σαφής δηλόω ἄνευ ὁ διορίζω συμπλέκω ἕτερος τις δύσπνοια εἶδος . πυκνός γάρ ἅμα καί μέγας , ὁ δύναμις αὔξησις ἐνδείκνυμι · πυκνός δέ ἅμα καί μικρός , τις ὁ ὁ ἀναπνοή συγκινέω ὄργανον ἄλγημα · καί ὁ ἀραιός δέ παραφροσύνη ἕπομαι καί κατάψυξις , εἰ μέν μετά μέγεθος εἰμί , ὁ πρότερος ὁ λέγω · εἰ δέ μετά μικρότης , ὁ δεύτερος ἐνδείκνυμι . καί διά οὗτος πᾶς ὁ σύνθετος δύσπνοια ὁ τοιοῦτος συζυγία χρήσιμος , καί σαφής καί βέβαιος εἷς ἕκαστος διάθεσις ἐνδείκνυμι , πυκνότης μέν ἅμα μικρότης , πόνος , εἰ δέ σύν μέγεθος γίγνομαι , ὁ χρεία αὔξησις · ἀραιότης δέ μετά μέν μέγεθος παραφροσύνη , μετά δέ μικρότης ὁ χρεία ἔκλυσις . γίγνομαι δέ τέσσαρες οὗτος συζυγία , ὁ ἐν ὁ ἐνέργεια κατά μέγεθος καί μικρότης διαφορά ὁ ὁ ἠρεμία διαφορά μείγνυμι . δύο γάρ ἀντίθεσις ἀλλήλων ἐπαλλάσσω , τέσσαρες ποιέω ὁ σύζευξις . ὥστε ᾀνταῦθη δῆλος ἤδη γίγνομαι , ὡς οὔτε πολύς οὔτε ἐλαχύς ἐνδέχομαι ὁ ἐκ ὁ ἀντίθεσις οὗτος συμπλοκή γίγνομαι . ἀλλά ἐπί μέν ὁ ἠρεμία ἀντίθεσις εἷς μόνος συμβαίνω ὁ κατά πυκνότης καί ἀραιότης , ὁ δέ ἐνέργεια οὐ ὁ κατά μέγεθος καί μικρότης μόνος , ἀλλά καί ὁ κατά τάχος καί βραδυτής . τέσσαρες δέ δηλονότι καί κατά ὁ οὗτος ἐπάλλαξις γίγνομαι ὁ συζυγία · πρῶτος μέν πυκνός καί ταχύς ; δεύτερος πυκνός ἅμα καί βραδύς , τρίτος ἀραιός ἅμα καί ταχύς , καί τέταρτος βραδύς τε ἅμα καί ἀραιός . γνωρίζω δέ οὐδείς ἁπλῶς ἐκ ἀνάγκη , ὡς ὁ πρότερος τέσσαρες , ἀλλά ὧδε χρή διορίζω · πολύς μέν εἰς πυκνότης μετάπτωσις γίγνομαι , ὀλίγος δέ ὁ εἰς τάχος , ὀδύνη τε ἅμα καί χρεία εἰμί αὔξησις · εἰ δέ ἔμπαλιν εἰς τάχος μέν πολύς , εἰς πυκνότης δέ ἐλαχύς ἐξίστημι ὁ κατά φύσις , ὁ χρεία μόνος ἐπιτείνω δηλόω . συντρέχω δέ ὁ μέν τοιοῦτος δύσπνοια πάντως καί μέγεθος , ὁ δέ ἕτερος ὁ πρό αὐτός λέγω μικρότης , ὥστε οὐδείς δέω τάχος μνημονεύω . εἰ γάρ ὁ ἀδιόριστος μέν κατά τάχος καί πυκνότης συζυγία μηδείς ἐγώ δηλόω σαφής , εἰς διορισμός δέ ἔρχομαι , ὁ μέν τάχος πλεονεκτέω , εὐθύς καί μετά μέγεθος γίγνομαι , ὁ δέ πυκνότης κρατέω , ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι ἔχω ὁ μικρότης , πυκνός μέν ἅμα καί μέγας κατά ὁ ἕτερος εἰμί διορισμός , πυκνός δέ ἅμα καί μικρός κατά ὁ ἕτερος . οὕτως δέ καί πυκνός καί βραδύς συζυγία δείκνυμι · πλεονεκτέω μέν γάρ ὁ πυκνότης , ἄλγημα μόνος ἐνδείκνυμι · τοσοῦτος δέ ἐξίστημι ὁ κατά φύσις , ὅσος καί κατά βραδυτής , σύνθετος διάθεσις εἰμί γνώρισμα . καί γάρ ὁ δύναμις μειόω δηλόω καί ὀδυνάω τις μόριον . οὕτως δέ καί εἰ πλεονεκτέω ὁ πυκνότης ὁ βραδυτής , εἰμί γνώρισμα διάθεσις ὁ ἤδη λέγω , ἀλλά ἐλαχύς μέν ὀδυνάω δηλόω ὁ οὕτως ἔχω , μέγας δέ ὁ δύναμις μειόω . οὔκουν οὐδέ οὗτος εἰς ὁ πρόγνωσις δέω τις ὁ συζυγία . ἐν μέν γάρ ὁ πρῶτος λέγω τέσσαρες , ὅς χρήσιμος λέγω ὑπάρχω , ἔχω γνώρισμα καί πόνος καί χρεία μείωσις μέγας . καί ὁ τρίτος δέ λέγω συζυγία , ὁ ἀραιός τε ἅμα καί ταχύς , δηλόω μέν οὐδείς ἐκ ἀνάγκη , συνεδρεύω δέ ἤτοι παραφροσύνη τις , ἤ καί σύν αὐτός ὁ ὁ χρεία αὔξησις . λέγω δέ καί πρόσθεν , ὡς ὁ παραπαίω ἀραιός μέν πάντως εἰμί ὁ ἀναπνοή καί μέγας , ταχύς δέ οὐ πάντως , ὥσπερ οὐδέ βραδύς · γίγνομαι γάρ ἑκάτερος αὐτός ἄτακτος τε καί ἀνώμαλος · ὅταν μέντοι συνέρχομαι καί ὁ ὁ χρεία αὔξησις , ἀναγκάζω τηνικαῦτα καί πολύς μέγας ἀναπνέω ἤ εἰ παραπαίω μόνος , καί ἤδη τε καί ταχύς , ὥστε καί οὗτος ὁ συζυγία οὐδείς εἰς ὁ πρόγνωσις δέω , ὁ διά αὐτός δηλόω μετά ὁ διορισμός φθάνω ἔχω ἐν ὁ πρῶτος συζυγία τέσσαρες . λοιπός δέ εἰμί ὁ τέταρτος ὁ κατά οὗτος ὁ γένος σύνθετος δύσπνοια , ὁ βραδύς τε ἅμα καί ἀραιός , ὅς τις καί αὐτός παραφροσύνη τε τις συνεδρεύω καί χρεία μείωσις . οὐκοῦν οὐδέ οὗτος οὐκέτι προσδέω · καί γάρ παραφροσύνη καί χρεία μειόω γνωρίζω ἐκ ὁ πρῶτος τέσσαρες συζυγία .