galenus.de-differentiis-febrium-libri-ii 1.6
Αἱ δὲ θερμότεραι τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος καταστάσεις , οἷαι περὶ κυνὸς ἐπιτολὴν γίνονται μάλιστα , διὰ μὲν τῆς εἰσπνοῆς ἄντικρυς αὐτὴν θερμαίνουσι τὴν καρδίαν · ἔξωθεν δὲ περικεχυμέναι τῷ σώματι σύμπαν αὐτὸ θερμὸν ἀποφαίνουσι , καὶ μάλιστα τὰς ἀρτηρίας , ὡς ἂν ἑλκούσας τι καὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος , οἷς ἅπασι συνδιατίθεσθαι τὴν καρδίαν ἀναγκαῖόν ἐστι , καὶ θερμὴν ἀμέτρως γινομένην αὐτὴν πρώτην τε καὶ μάλιστα τὴν πυρετώδη διάθεσιν ἴσχειν , ἐπιπέμπειν τε παντὶ τῷ σώματι . κατὰ δὲ τὰς λοιμώδεις καταστάσεις ἡ εἰσπνοὴ μάλιστα αἰτία . γίνεται μὲν γάρ ποτε καὶ διὰ τοὺς ἐν τῷ σώματι χυμοὺς ἐπιτηδείους πρὸς σῆψιν ὑπάρχοντας , ὅταν ἀφορμήν τινα βραχεῖαν ἐκ τοῦ περιέχοντος εἰς ἀρχὴν πυρετοῦ λάβῃ τὸ ζῶον · ὡς τὰ πολλὰ δὲ ἐκ τῆς ἀναπνοῆς ἄρχεται τοῦ πέριξ ἀέρος ὑπὸ σηπεδονώδους ἀναθυμιάσεως μιανθέντος . ἡ δὲ ἀρχὴ τῆς σηπεδόνος ἤτοι πλῆθός τι νεκρῶν ἐστι μὴ καυθέντων , ὡς ἐν πολέμοις εἴωθε συμπίπτειν · ἢ ἐκ τελμάτων τινῶν , ἢ λιμνῶν ἀναθυμιάσεις ὥρᾳ θέρους · ἔστι δ’ ὅτε κατάρχει μὲν ἄμετρος θερμασία τοῦ περιέχοντος , ὡς ἐπὶ τοῦ καταλαβόντος Ἀθηναίους λοιμοῦ , καθά φησιν ὁ Θουκυδίδης · ἀλλ’ ἐν καλύβαις πνιγηραῖς ὥρᾳ θέρους διαιτωμένων ὁ φθόρος κατὰ τὸ σῶμα ἐγίνετο . τῷ δ’ εἶναι τοὺς ἐν τῷ σώματι χυμοὺς ἐκ μοχθηρᾶς διαίτης ἐπιτηδείους εἰς σῆψιν ἀρχὴ τοῦ λοιμώδους γίνεται πυρετοῦ . τάχα δὲ καὶ κατὰ τὸ συνεχὲς ἐξ Αἰθιοπίας ἐῤῥύη τινὰ σηπεδονώδη μιάσματα τοῖς ἐπιτηδείως ἔχουσι σώματα βλαβῆναι πρὸς αὐτῶν , αἴτια πυρετοῦ γενησόμενα . χρὴ γὰρ μεμνῆσθαι τούτου ἀεὶ παρ’ ὅλον αὐτὸν τὸν λόγον , ὡς οὐδὲν τῶν αἰτίων ἄνευ τῆς τοῦ πάσχοντος ἐπιτηδειότητος ἐνεργεῖν πέφυκεν · ἢ οὕτως ἂν οἵ τ’ ἐν ἡλίῳ θερινῷ διατρίψαντες ἅπαντες ἐπύρεττον οἵ τ’ ἐπὶ πλέον κινηθέντες , ἢ οἰνωθέντες , ἢ θυμωθέντες , ἢ λυπηθέντες . οὕτω δ’ ἂν , οἶμαι , καὶ περὶ κυνὸς ἐπιτολὴν ἅπαντες ἐνόσουν ἔν τε τοῖς λοιμοῖς ἀπέθνησκον · ἀλλ’ , ὡς εἴρηται , μεγίστη μοῖρα γενέσεως νοσημάτων ἐστὶν ἡ τοῦ μέλλοντος πάσχειν σώματος ἑτοιμότης . ὑποκείσθω γοῦν ὡς ἐν παραδείγματι , κατὰ μὲν τὸ περιέχον ἐμφέρεσθαί τινα λοιμοῦ σπέρματα ; τῶν δ’ ὁμιλούντων αὐτῷ σωμάτων τὰ μὲν εἶναι περιττωμάτων παντοίων μεστὰ ἑτοίμων ἤδη καὶ καθ’ ἑαυτὰ σήπεσθαι , τὰ δὲ ἀπέριττα καὶ καθαρά · καὶ προσκείσθω τοῖς μὲν προτέροις ἔμφραξις τῶν πόρων πολλαχόθεν , καὶ ἡ καλουμένη πληθώρα καὶ βίος ἀργὸς ἐν ἀδδηφαγίαις καὶ μέθαις καὶ ἀφροδισίων ἀμέτροις χρήσεσι καὶ ταῖς ἐξ ἀνάγκης ἅπασι τοῖς εἰρημένοις ἀκολουθούσαις ἀπεψίαις · τοῖς δ’ ἄλλοις ἅπασι σώμασι τοῖς καθαροῖς καὶ ἀπερίττοις ὑπαρχέτω πρὸς τοῖς οὖσιν ἀγαθοῖς εὔπνοια μὲν ἅπασι τοῖς πόροις ἀφράκτοις τε καὶ ἀθλίπτοις ὑπάρχουσι , γυμνάσια δὲ σύμμετρα καὶ σώφρων δίαιτα · κᾄπειτα ἐπὶ ταύταις ταῖς ὑποθέσεσιν ἐννόησον , ὅπως ἑκάτερα τῶν σωμάτων εἰκός ἐστι διατίθεσθαι πρὸς τῶν ἀναπνεομένων εἰς αὐτὰ σηπεδονωδῶν ἀέρων . ἆρ’ οὐκ εἰκὸς τὰ μὲν εὐθὺς ὑπὸ τῆς πρώτης εἰσπνοῆς ἀρχήν τε τοῦ σήπεσθαι λαμβάνειν , ἐπὶ πλεῖστόν τε προσέρχεσθαι κακώσεως · ὅσα δὲ ἀπέριττα καὶ καθαρὰ , τὰ μὲν μηδόλως , τὰ δὲ ἐπ’ ὀλίγον πάσχειν , ὡς ῥᾴστην αὐτοῖς γίγνεσθαι τὴν εἰς τὸ κατὰ φύσιν ἐπάνοδον ; οὕτω δὲ κᾀπειδὰν ἡ κατὰ τὸν ἀέρα κρᾶσις ἀμέτρως ἐκτραπῇ τοῦ κατὰ φύσιν ἐς ὑγρότητά τε καὶ θερμότητα , λοιμώδη μὲν ἀνάγκη γενέσθαι νοσήματα , πάσχειν δ’ ἐν αὐτοῖς μάλιστα τοὺς ἤδη προπεπληρωμένους ὑγρότητος περιττῆς · ὡς ὅστις γε συμμέτροις τε πόνοις καὶ βίῳ κεκοσμημένῳ χρῆται , τὸ πάμπαν ἀπαθὴς διαμένει κατὰ πάσας τὰς τοιαύτας διαθέσεις . οὗτος ὁ λόγος ἐφ’ ἑνὸς μὲν εἴρηται παραδείγματος , ἀληθεύεται δὲ ὅμως ἐπὶ παντὸς γένους αἰτίας . καὶ ὅστις γε προῄρηται τελέως ἐν αὐτῷ γυμνάσασθαι , τὸ περὶ τῶν προκαταρκτικῶν αἰτίων ἀναγινωσκέτω βιβλίον · ἐγὼ δὲ ἐν τῷ παρόντι μήκους φειδόμενος ἑνὶ κεφαλαίῳ σύμπαντα περιλαβὼν αὐτὸν ἀπαλλάξομαι . χρὴ γὰρ ἐφ’ ἑκάστου τῶν αἰτίων , ᾗ τινι μάλιστα ἐπισκεψάμενον δυνάμει νοσάζειν πέφυκεν , ἑξῆς ἐπισκοπεῖσθαι τὰς ὁμολογούσας τε καὶ ἀντιβαινούσας αὐτῷ διαθέσεις τῶν σωμάτων , εὖ εἰδότα ὡς ταῖς μὲν ὁμολογούσαις ἑτοίμη βλάβη , ταῖς δὲ ἐναντιουμέναις ﻿ τε καὶ ἀπομαχομέναις , εἰς ὅσον ἂν ἥκῃ δυνάμεως καὶ μεγέθους ἡ ἐναντίωσις , εἰς τοσοῦτον ἀηττήτοις ὑπάρξει διαμένειν . οἶδα γοῦν ἔγωγέ ποτε τοιαύτης καταστάσεως γενομένης , οἵαν Ἱπποκράτης ἐν Κρανῶνι γενέσθαι φησὶν , ἄνθρακας ἐπιδημήσαντας οὐκ ὀλίγους , ὧν ἥ τε γένεσις καὶ ἄλλα σύμπαντα καθ’ ὃν ἐκεῖνος ἔγραψε τρόπον ἠκριβοῦτο . καὶ μέντοι καὶ ὅσα κατὰ τὸ τρίτον τῶν ἐπιδημιῶν ἐπὶ τῆς λοιμώδους ἔγραψε καταστάσεως , καὶ ταῦτα σύμπαντα καθ’ ἑτέραν ὁμοίαν ἐκείνῃ κατάστασιν ὡσαύτως ἐγίνετο . κεφάλαιον δὲ αὐτῶν ἦν , ὡς αὐτὸς ὁ Ἱπποκράτης ἐδήλωσεν , ἡ σηπεδὼν , καὶ ἡμεῖς τοῦτο προγινώσκοντες εὐθὺς ἀρχομένης τῆς καταστάσεως , ὅσα μὲν ὑγρὰ τῶν σωμάτων ἑωρῶμεν , εὐθὺς ἐκ παντὸς τρόπου ξηραίνειν ἐπεχειροῦμεν · ὅσα δὲ ξηρότερα , τὴν ἀρχαίαν φύσιν ἐπὶ τούτων ἐφυλάττομεν · ὅσα δὲ περιττωματικὰ , καθάρσεσιν ἐξιώμεθα · τὰς δὲ ἐμφράξεις τῶν πόρων ἐξεφράττομέν τε καὶ διεῤῥύπτομεν . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἤδη πως ἔχεται τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου , καὶ δῆλον ὅτι δι’ ἐκείνης τῆς πραγματείας ἐπὶ πλεῖστον εἰρήσεται . νῦν δὲ ἐπεμνήσθην αὐτῶν ἀκολουθήσας τῷ λόγῳ διδάσκοντι , καθ’ ὅν τινα τρόπον ὑπὸ μιᾶς αἰτίας δυναστευούσης ἔνιοι μὲν ἁλίσκονται πυρετοῖς , ἔνιοι δὲ ἀπαθεῖς διαμένουσιν . αἱ γὰρ τῶν σωμάτων διαθέσεις ἀνόμοιοί τε καὶ πολυειδεῖς ὑπάρχουσαι , τινὲς μὲν εὐνίκητοί τε καὶ παθεῖν ἑτοιμόταται πρὸς τῆς ἐνεργούσης αἰτίας εἰσὶ , τινὲς δὲ ἀήττητοι καὶ τὸ πάμπαν ἀπαθεῖς ὑπάρχουσιν , ἢ δυσκόλως πάσχουσιν . εἰς ἀπόδειξιν δὲ τοῦ πράγματος ἠναγκάσθημεν ὑπομνησθῆναι καὶ τῆς θεραπείας , ὅμοιόν τι παθόντες Ἱπποκράτει προγράψαντί που κατά τινα τρόπον ἐκεῖνο τὸ πολυθρύλλητον ῥῆμα , τὸ δηλοῖ δὲ ἡ ἴησις .
Lemmas: ὁ δέ θερμός ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ κατάστασις , οἷος περί κύων ἐπιτολή γίγνομαι μάλα , διά μέν ὁ εἰσπνοή ἄντικρυς αὐτός θερμαίνω ὁ καρδία · ἔξωθεν δέ περιχέω ὁ σῶμα σύμπας αὐτός θερμός ἀποφαίνω , καί μάλα ὁ ἀρτηρία , ὡς ἄν ἕλκω τις καί ὁ οὐσία αὐτός ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ , ὅς ἅπας συνδιατίθημι ὁ καρδία ἀναγκαῖος εἰμί , καί θερμός ἄμετρος γίγνομαι αὐτός πρῶτος τε καί μάλα ὁ πυρετώδης διάθεσις ἴσχω , ἐπιπέμπω τε πᾶς ὁ σῶμα . κατά δέ ὁ λοιμώδης κατάστασις ὁ εἰσπνοή μάλα αἴτιος . γίγνομαι μέν γάρ ποτέ καί διά ὁ ἐν ὁ σῶμα χυμός ἐπιτήδειος πρός σῆψις ὑπάρχω , ὅταν ἀφορμή τις βραχύς ἐκ ὁ περιέχω εἰς ἀρχή πυρετός λαμβάνω ὁ ζῷον · ὡς ὁ πολύς δέ ἐκ ὁ ἀναπνοή ἄρχω ὁ πέριξ ἀήρ ὑπό σηπεδονώδης ἀναθυμίασις μιαίνω . ὁ δέ ἀρχή ὁ σηπεδών ἤτοι πλῆθος τις νεκρός εἰμί μή καίω , ὡς ἐν πόλεμος εἴωθα συμπίπτω · ἤ ἐκ τέλμα τις , ἤ λίμνη ἀναθυμίασις ὥρα θέρος · εἰμί δέ ὅτε κατάρχω μέν ἄμετρος θερμασία ὁ περιέχω , ὡς ἐπί ὁ καταλαμβάνω Ἀθηναῖος λοιμός , καθά φημί ὁ Θουκυδίδης · ἀλλά ἐν καλύβη πνιγηρός ὥρα θέρος διαιτάω ὁ φθόρος κατά ὁ σῶμα γίγνομαι . ὁ δέ εἰμί ὁ ἐν ὁ σῶμα χυμός ἐκ μοχθηρός δίαιτα ἐπιτήδειος εἰς σῆψις ἀρχή ὁ λοιμώδης γίγνομαι πυρετός . τάχα δέ καί κατά ὁ συνεχής ἐκ Αἰθιοπία ῥέω τις σηπεδονώδης μίασμα ὁ ἐπιτήδειος ἔχω σῶμα βλάπτω πρός αὐτός , αἴτιος πυρετός γίγνομαι . χρή γάρ μιμνῄσκω οὗτος ἀεί παρά ὅλος αὐτός ὁ λόγος , ὡς οὐδείς ὁ αἴτιος ἄνευ ὁ ὁ πάσχω ἐπιτηδειότης ἐνεργέω φύω · ἤ οὕτως ἄν ὁ τε ἐν ἥλιος θερινός διατρίβω ἅπας πυρέσσω ὁ τε ἐπί πολύς κινέω , ἤ οἰνόω , ἤ θυμόω , ἤ λυπέω . οὕτως δέ ἄν , οἴομαι , καί περί κύων ἐπιτολή ἅπας νοσέω ἐν τε ὁ λοιμός ἀποθνῄσκω · ἀλλά , ὡς λέγω , μέγας μοῖρα γένεσις νόσημα εἰμί ὁ ὁ μέλλω πάσχω σῶμα ἑτοιμότης . ὑπόκειμαι γοῦν ὡς ἐν παράδειγμα , κατά μέν ὁ περιέχω ἐμφέρω τις λοιμός σπέρμα ; ὁ δέ ὁμιλέω αὐτός σῶμα ὁ μέν εἰμί περίσσωμα παντοῖος μεστός ἑτοῖμος ἤδη καί κατά ἑαυτοῦ σήπω , ὁ δέ ἀπέριττος καί καθαρός · καί πρόσκειμαι ὁ μέν πρότερος ἔμφραξις ὁ πόρος πολλαχόθεν , καί ὁ καλέω πληθώρα καί βίος ἀργός ἐν ἀδδηφαγία καί μέθη καί ἀφροδίσιος ἄμετρος χρῆσις καί ὁ ἐκ ἀνάγκη ἅπας ὁ λέγω ἀκολουθέω ἀπεψία · ὁ δέ ἄλλος ἅπας σῶμα ὁ καθαρός καί ἀπέριττος ὑπάρχω πρός ὁ εἰμί ἀγαθός εὔπνοια μέν ἅπας ὁ πόρος ἄφρακτος τε καί ἄθλιπτος ὑπάρχω , γυμνάσιον δέ σύμμετρος καί σώφρων δίαιτα · ᾄπειτη ἐπί οὗτος ὁ ὑπόθεσις ἐννοέω , ὅπως ἑκάτερος ὁ σῶμα ἔοικα εἰμί διατίθημι πρός ὁ ἀναπνέω εἰς αὐτός σηπεδονώδης ἀήρ . ἆρα οὐ ἔοικα ὁ μέν εὐθύς ὑπό ὁ πρῶτος εἰσπνοή ἀρχή τε ὁ σήπω λαμβάνω , ἐπί πολύς τε προσέρχομαι κάκωσις · ὅσος δέ ἀπέριττος καί καθαρός , ὁ μέν μηδόλως , ὁ δέ ἐπί ὀλίγος πάσχω , ὡς ῥᾴδιος αὐτός γίγνομαι ὁ εἰς ὁ κατά φύσις ἐπάνοδος ; οὕτως δέ ἐͅπειδάν ὁ κατά ὁ ἀήρ κρᾶσις ἄμετρος ἐκτρέπω ὁ κατά φύσις εἰς ὑγρότης τε καί θερμότης , λοιμώδης μέν ἀνάγκη γίγνομαι νόσημα , πάσχω δέ ἐν αὐτός μάλα ὁ ἤδη προπληρόω ὑγρότης περισσός · ὡς ὅστις γε σύμμετρος τε πόνος καί βίος κοσμέω χράω , ὁ πάμπαν ἀπαθής διαμένω κατά πᾶς ὁ τοιοῦτος διάθεσις . οὗτος ὁ λόγος ἐπί εἷς μέν λέγω παράδειγμα , ἀληθεύω δέ ὅμως ἐπί πᾶς γένος αἰτία . καί ὅστις γε προαιρέω τέλειος ἐν αὐτός γυμνάζω , ὁ περί ὁ προκαταρκτικός αἴτιος ἀναγιγνώσκω βιβλίον · ἐγώ δέ ἐν ὁ πάρειμι μῆκος φείδομαι εἷς κεφάλαιος σύμπας περιλαμβάνω αὐτός ἀπαλλάσσω . χρή γάρ ἐπί ἕκαστος ὁ αἴτιος , ὅς τις μάλα ἐπισκοπέω δύναμις νοσάζω φύω , ἑξῆς ἐπισκοπέω ὁ ὁμολογέω τε καί ἀντιβαίνω αὐτός διάθεσις ὁ σῶμα , εὖ οἶδα ὡς ὁ μέν ὁμολογέω ἑτοῖμος βλάβη , ὁ δέ ἐναντιόομαι ﻿ τε καί ἀπομάχομαι , εἰς ὅσος ἄν ἥκω δύναμις καί μέγεθος ὁ ἐναντίωσις , εἰς τοσοῦτος ἀήσσητος ὑπάρχω διαμένω . οἶδα γοῦν ἐγώ ποτέ τοιοῦτος κατάστασις γίγνομαι , οἷος Ἱπποκράτης ἐν Κρανών γίγνομαι φημί , ἄνθραξ ἐπιδημέω οὐ ὀλίγος , ὅς ὁ τε γένεσις καί ἄλλος σύμπας κατά ὅς ἐκεῖνος γράφω τρόπος ἀκριβόω . καί μέντοι καί ὅσος κατά ὁ τρίτος ὁ ἐπιδημία ἐπί ὁ λοιμώδης γράφω κατάστασις , καί οὗτος σύμπας κατά ἕτερος ὅμοιος ἐκεῖνος κατάστασις ὡσαύτως γίγνομαι . κεφάλαιος δέ αὐτός εἰμί , ὡς αὐτός ὁ Ἱπποκράτης δηλόω , ὁ σηπεδών , καί ἐγώ οὗτος προγιγνώσκω εὐθύς ἄρχω ὁ κατάστασις , ὅσος μέν ὑγρός ὁ σῶμα ὁράω , εὐθύς ἐκ πᾶς τρόπος ξηραίνω ἐπιχειρέω · ὅσος δέ ξηρός , ὁ ἀρχαῖος φύσις ἐπί οὗτος φυλάσσω · ὅσος δέ περισσωματικός , κάθαρσις ἐξιάομαι · ὁ δέ ἔμφραξις ὁ πόρος ἐκφράσσω τε καί διαρρύπτω . ἀλλά οὗτος μέν ἤδη πως ἔχω ὁ θεραπευτικός μέθοδος , καί δῆλος ὅτι διά ἐκεῖνος ὁ πραγματεία ἐπί πολύς λέγω . νῦν δέ ἐπιμιμνῄσκομαι αὐτός ἀκολουθέω ὁ λόγος διδάσκω , κατά ὅς τις τρόπος ὑπό εἷς αἰτία δυναστεύω ἔνιοι μέν ἁλίσκομαι πυρετός , ἔνιοι δέ ἀπαθής διαμένω . ὁ γάρ ὁ σῶμα διάθεσις ἀνόμοιος τε καί πολυειδής ὑπάρχω , τις μέν εὐνίκητος τε καί πάσχω ἑτοῖμος πρός ὁ ἐνεργέω αἰτία εἰμί , τις δέ ἀήσσητος καί ὁ πάμπαν ἀπαθής ὑπάρχω , ἤ δύσκολος πάσχω . εἰς ἀπόδειξις δέ ὁ πρᾶγμα ἀναγκάζω ὑπομιμνῄσκω καί ὁ θεραπεία , ὅμοιος τις πάσχω Ἱπποκράτης προγράφω που κατά τις τρόπος ἐκεῖνος ὁ πολυθρύλλητος ῥῆμα , ὁ δηλόω δέ ὁ ἴεσις .