galenus.de-differentiis-febrium-libri-ii 2.11
Εἴη δ’ ἂν ἐν τοῖς ὑπολοίποις οὐδενὸς φαυλότερον σκέμμα τόδε , πότερον ὥσπερ ἐπὶ ταῖς χολαῖς ἀμφοτέραις καὶ τῷ φλέγματι γίνονταί τινες ἰδέαι πυρετῶν , οὕτω κᾀπὶ τῷ αἵματι σηπομένῳ . τοὺς μὲν γὰρ ἐφημέρους πυρετοὺς , ἐκθερμανθέντος αὐτοῦ μόνον , οὐ μέν τοι σαπέντος , ἐλέγομεν γίγνεσθαι . κατὰ δὲ τὰς σήψεις , ἀνάγκη γάρ ποτε καὶ τὸ αἷμα σήπεσθαι , ζητητέον ἐστὶ τὴν ἰδέαν τῶν πυρετῶν . εὑρεθήσεσθαι δὲ εἰκὸς αὐτὴν , ἂν πρότερον ἐξεύρωμεν πῶς σήπεται αἷμα . δοκεῖ μὲν γὰρ ὀρθῶς Ἀριστοτέλης εἰρηκέναι τὴν σῆψιν ὑπὸ θερμότητος ἀλλοτρίας γίγνεσθαι . λέγει δ’ ἀλλοτρίαν τὴν ἔξωθεν , οὐκ ἔμφυτον οὐδ’ οἰκείαν ἑκάστου τῶν ὄντων . αὕτη μὲν γὰρ πέφυκεν πέπτειν , ἡ δ’ ἀλλοτρία διαφθείρειν , ὅπερ ἐστι σήπειν . ἔξωθεν δὲ θερμότης ἐπιγίγνεται τῷ αἵματι κατά τε τὰς ἐγκαύσεις καὶ τὰς λοιμώδεις καταστάσεις , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν , ἅπαντας τοὺς πυρετοὺς , ὑφ’ ἧς ἄν τινος αἰτίας εἰς γένεσιν ἥκωσιν . ἀλλὰ κᾀπειδὰν ἔν τινι μορίῳ τοῦ ζώου τὸ αἷμα πλέον ἀθροισθὲν ὑπὲρ τὴν δύναμιν αὐτοῦ γένηται , διαφθείρεται , καὶ μάλισθ’ ὅταν ἐμφραχθῇ διὰ πάχος ἐν μικροῖς ἀγγείοις , ἢ σφηνωθῇ διὰ πλῆθος , ὁποῖόν τι συμβαίνει κατά τε τοὺς βουβῶνας καὶ τὰ φύματα , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν , ἁπάσας τὰς φλεγμονάς . ἐν γὰρ ταῖς τοιαύταις διαθέσεσι κατὰ διττὴν αἰτίαν φθείρεται τὸ αἷμα , τῷ τε μὴ διαπνεῖσθαι καὶ τῷ μὴ κρατεῖσθαι πρὸς τῆς φύσεως . ὅτι δὲ καὶ τὰ μὴ διαπνεόμενα σήπεσθαι πέφυκεν , ἐπὶ τῶν ἐκτὸς ἁπάντων ἐστὶ θεάσασθαι καρπῶν τε καὶ σπερμάτων , ἤδη δὲ καὶ ἱματίων . ἐπαγαγεῖν δ’ ἡμᾶς ἱκανῶς δύναται τῷ λεγομένῳ καὶ τὸ κατὰ τὰς πλευρίτιδας . ἀναβήττουσι γὰρ ἐν αὐταῖς οἱ μὲν ἀφρῶδες , οἱ δ’ ὠχρὸν , οἱ δ’ ἐρυθρὸν ἰχῶρα , τοῦ κατὰ τὴν φλεγμονὴν ἐπικρατοῦντος χυμοῦ τὸ μὴ στεγόμενον , ἀλλ’ ὑπὸ λεπτότητος ἔξω ἱδρούμενον . ἔστι δ’ ὅτε καὶ μέλας ὁ ἰχὼρ φαίνεται οὗτος , καὶ οὐδὲ κατ’ ἀρχὰς εὐθέως , ἀλλ’ ἐν τῷ χρόνῳ προϊόντι , προηγησαμένων ὡς τὰ πολλὰ τῶν ὠχρῶν πτυσμάτων , ἅπερ ἦν τοῦ πικροχόλου κρατοῦντος χυμοῦ γνωρίσματα , καθάπερ ἀφρώδη μὲν τοῦ φλέγματος , ἐρυθρὰ δὲ τοῦ αἵματος . εἰκὸς οὖν ποτε καὶ αὐτὸ τὸ αἷμα σήπεσθαι κατὰ τὰ φλεγμαίνοντα χωρία , καὶ τὸν ἐπ’ αὐτῷ πυρετὸν ἁπλούστερον μὲν εἶναι τῶν ἐπὶ τοῖς ἄλλοις χυμοῖς , ἀναλογίαν δὲ τῶν παροξυσμῶν ἐν τριταίᾳ μάλιστα περιόδῳ λαμβάνειν . οὕτω γὰρ φαίνεται κᾀπὶ τῶν πλευριτικῶν γινόμενον , ὅταν ἐρυθρὰ πτύωσιν · εἰ δ’ ὑπεροπτηθείη , μεταβάλλει μὲν δήπου πάντως · ὅσον μὲν δὴ λεπτότατόν τε ἅμα καὶ πῖόν ἐστιν , εἰς τὴν ὠχράν · ὅσον δὲ παχύτερον , εἰς τὴν μέλαιναν χολὴν , ὥσπερ κᾀπὶ τῶν καλουμένων ἀνθράκων , καὶ γὰρ ἐπὶ τούτων ἐξ αἵματος ἰσχυρῶς ζέσαντος ἡ μετάπτωσις εἰς τὸν μελαγχολικὸν χυμὸν γίνεται . οὕτω δ’ ἀκούειν χρὴ τό γε νῦν εἶναι μελαγχολικὸν χυμὸν , ὡς οὐκ ἀκριβῶς ἤδη γεγονότα μέλαιναν χολὴν , ἀλλ’ ἐν μεθορίῳ τινὶ τεταγμένον . καὶ τοίνυν καὶ οἱ πυρετοὶ κατὰ τὰς τῶν χυμῶν ἰδέας , εἰς οὓς μεταβάλλει τὸ αἷμα , συστήσονται , μόνῳ τῷ κακοήθει καὶ οὐ κακοήθει διαλλάττοντες . ἁπλούστεροι γὰρ οἱ ἐπὶ τῇ τοῦ αἵματος μεταβολῇ τά τ’ ἄλλα καὶ τῷ πρᾴῳ τῆς θερμασίας . εἰ γὰρ ὅτι μάλιστα παμπόλλη φαίνοιτο κατὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς χειρὸς , ἀλλὰ πραεῖά γε πάντως ἐστὶν , ὥσπερ ἡ κατὰ τὰ βαλανεῖα . τὸ μὲν γὰρ πλῆθος ἀεὶ τῆς πυρετώδους θερμασίας ἐν τῷ πλήθει κεῖται τῆς ἀποῤῥοῆς · τὸ δὲ ἀνιαρὸν , ὡς πρὸς τὴν ἐπιβαλλομένην ἔξωθεν χεῖρα , κατὰ τὴν τοῦ χυμοῦ δριμύτητα . καί σοι τοῦτ’ ἔστω μέγιστον γνώρισμα τοῦ τὸν πυρετὸν ἐργαζομένου χυμοῦ , λέγω δὴ τὸ κατὰ τὴν ποιότητα τῆς θερμασίας . ἡ μὲν γὰρ ἀτμωδεστέρα τε καὶ ἀλυποτέρα τοῦ αἵματός ἐστιν · αἱ δ’ ἀνιαραὶ καὶ διαβρωτικαὶ καὶ δακνώδεις ἐπὶ ταῖς χολαῖς συνίστανται . ὅταν δὲ κατὰ μὲν τὴν πρώτην ἐπιβολὴν ἀτμῶδές τι μᾶλλον , οὐ δριμὺ φαίνηται , χρονιζόντων δὲ κατὰ βραχὺ , προσγίνηται τὸ δακνῶδες αὐτῷ , καὶ μάλιστα ἀνώμαλον , ὡς δι’ ἠθμοῦ τινος ἢ κοσκίνου διηθεῖσθαι δοκεῖν , ἐπὶ φλέγματι σηπομένῳ τὸν τοιοῦτον πυρετὸν ἴσθι γινόμενον .
Lemmas: εἰμί δέ ἄν ἐν ὁ ὑπόλοιπος οὐδείς φαῦλος σκέμμα ὅδε , πότερος ὥσπερ ἐπί ὁ χολή ἀμφότερος καί ὁ φλέγμα γίγνομαι τις ἰδέα πυρετός , οὕτως εἰͅπί ὁ αἷμα σήπω . ὁ μέν γάρ ἐφήμερος πυρετός , ἐκθερμαίνω αὐτός μόνος , οὐ μέν τοι σήπω , λέγω γίγνομαι . κατά δέ ὁ σῆψις , ἀνάγκη γάρ ποτέ καί ὁ αἷμα σήπω , ζητέω εἰμί ὁ ἰδέα ὁ πυρετός . εὑρίσκω δέ ἔοικα αὐτός , ἐάν πρότερος ἐξευρίσκω πῶς σήπω αἷμα . δοκέω μέν γάρ ὀρθός Ἀριστοτέλης λέγω ὁ σῆψις ὑπό θερμότης ἀλλότριος γίγνομαι . λέγω δέ ἀλλότριος ὁ ἔξωθεν , οὐ ἔμφυτος οὐδέ οἰκεῖος ἕκαστος ὁ εἰμί . οὗτος μέν γάρ φύω πέσσω , ὁ δέ ἀλλότριος διαφθείρω , ὅς εἰμί σήπω . ἔξωθεν δέ θερμότης ἐπιγίγνομαι ὁ αἷμα κατά τε ὁ ἔγκαυσις καί ὁ λοιμώδης κατάστασις , καί ἁπλῶς λέγω , ἅπας ὁ πυρετός , ὑπό ὅς ἄν τις αἰτία εἰς γένεσις ἥκω . ἀλλά ἐͅπειδάν ἐν τις μόριον ὁ ζῷον ὁ αἷμα πολύς ἀθροίζω ὑπέρ ὁ δύναμις αὐτός γίγνομαι , διαφθείρω , καί μάλα ὅταν ἐμφράσσω διά πάχος ἐν μικρός ἀγγεῖον , ἤ σφηνόω διά πλῆθος , ὁποῖος τις συμβαίνω κατά τε ὁ βουβών καί ὁ φῦμα , καί ἁπλῶς λέγω , ἅπας ὁ φλεγμονή . ἐν γάρ ὁ τοιοῦτος διάθεσις κατά δισσός αἰτία φθείρω ὁ αἷμα , ὁ τε μή διαπνέω καί ὁ μή κρατέω πρός ὁ φύσις . ὅτι δέ καί ὁ μή διαπονέω σήπω φύω , ἐπί ὁ ἐκτός ἅπας εἰμί θεάομαι καρπός τε καί σπέρμα , ἤδη δέ καί ἱμάτιον . ἐπάγω δέ ἐγώ ἱκανός δύναμαι ὁ λέγω καί ὁ κατά ὁ πλευρῖτις . ἀναβήσσω γάρ ἐν αὐτός ὁ μέν ἀφρώδης , ὁ δέ ὠχρός , ὁ δέ ἐρυθρός ἰχώρ , ὁ κατά ὁ φλεγμονή ἐπικρατέω χυμός ὁ μή στέγω , ἀλλά ὑπό λεπτότης ἔξω ἱδρόω . εἰμί δέ ὅτε καί μέλας ὁ ἰχώρ φαίνω οὗτος , καί οὐδέ κατά ἀρχή εὐθύς , ἀλλά ἐν ὁ χρόνος προέρχομαι , προηγέομαι ὡς ὁ πολύς ὁ ὠχρός πτύσμα , ὅς εἰμί ὁ πικρόχολος κρατέω χυμός γνώρισμα , καθά ἀφρώδης μέν ὁ φλέγμα , ἐρυθρός δέ ὁ αἷμα . ἔοικα οὖν ποτέ καί αὐτός ὁ αἷμα σήπω κατά ὁ φλεγμαίνω χωρίον , καί ὁ ἐπί αὐτός πυρετός ἁπλόος μέν εἰμί ὁ ἐπί ὁ ἄλλος χυμός , ἀναλογία δέ ὁ παροξυσμός ἐν τριταῖος μάλα περίοδος λαμβάνω . οὕτως γάρ φαίνω εἰͅπί ὁ πλευριτικός γίγνομαι , ὅταν ἐρυθρός πτύω · εἰ δέ ὑπεροπτάω , μεταβάλλω μέν δήπου πάντως · ὅσος μέν δή λεπτός τε ἅμα καί πῖος εἰμί , εἰς ὁ ὠχρός · ὅσος δέ παχύς , εἰς ὁ μέλας χολή , ὥσπερ εἰͅπί ὁ καλέω ἄνθραξ , καί γάρ ἐπί οὗτος ἐκ αἷμα ἰσχυρός ζέω ὁ μετάπτωσις εἰς ὁ μελαγχολικός χυμός γίγνομαι . οὕτως δέ ἀκούω χρή ὁ γε νῦν εἰμί μελαγχολικός χυμός , ὡς οὐ ἀκριβής ἤδη γίγνομαι μέλας χολή , ἀλλά ἐν μεθόριος τις τάσσω . καί τοίνυν καί ὁ πυρετός κατά ὁ ὁ χυμός ἰδέα , εἰς ὅς μεταβάλλω ὁ αἷμα , συνίστημι , μόνος ὁ κακοήθης καί οὐ κακοήθης διαλλάσσω . ἁπλόος γάρ ὁ ἐπί ὁ ὁ αἷμα μεταβολή ὁ τε ἄλλος καί ὁ πρᾶος ὁ θερμασία . εἰ γάρ ὅτι μάλα πάμπολυς φαίνω κατά ὁ ἐπιβολή ὁ χείρ , ἀλλά πρᾶος γε πάντως εἰμί , ὥσπερ ὁ κατά ὁ βαλανεῖον . ὁ μέν γάρ πλῆθος ἀεί ὁ πυρετώδης θερμασία ἐν ὁ πλῆθος κεῖμαι ὁ ἀπορροή · ὁ δέ ἀνιαρός , ὡς πρός ὁ ἐπιβάλλω ἔξωθεν χείρ , κατά ὁ ὁ χυμός δριμύτης . καί σύ οὗτος εἰμί μέγας γνώρισμα ὁ ὁ πυρετός ἐργάζομαι χυμός , λέγω δή ὁ κατά ὁ ποιότης ὁ θερμασία . ὁ μέν γάρ ἀτμώδης τε καί ἄλυπος ὁ αἷμα εἰμί · ὁ δέ ἀνιαρός καί διαβρωτικός καί δακνώδης ἐπί ὁ χολή συνίστημι . ὅταν δέ κατά μέν ὁ πρῶτος ἐπιβολή ἀτμώδης τις μάλα , οὐ δριμύς φαίνω , χρονίζω δέ κατά βραχύς , προσγίγνομαι ὁ δακνώδης αὐτός , καί μάλα ἀνώμαλος , ὡς διά ἠθμός τις ἤ κόσκινον διηθέω δοκέω , ἐπί φλέγμα σήπω ὁ τοιοῦτος πυρετός οἶδα γίγνομαι .