galenus.de-differentiis-febrium-libri-ii 1.4
Ἐπεὶ τοίνυν ὁρῶμεν οὐχ ἕνα τρόπον οὔτε γενέσεως οὔτε αὐξήσεως τῆς θερμασίας , ὅτι μηδὲ αὐτοῦ τοῦ πυρὸς , ἀλλ’ ἤτοι διὰ κίνησιν , ἢ διὰ σῆψιν , ἢ διὰ ὁμιλίαν ἑτέρας θερμότητος , ἢ δι’ ἐπίσχεσιν ἀποῤῥοῆς θερμῆς , ἢ δι’ ἐπιμιξίαν οὐσίας θερμῆς ὥσπέρ γε ἐκ πηγῆς τινος ἀναζεούσης , ἤτοι γεννωμένης , ὥς γε πρὸς τὴν ἡμετέραν αἴσθησιν , ἢ αὐξανομένης τὴν θερμασίαν , ἀνάγκη πάσας καὶ τὰς τῶν πυρετῶν αἰτίας εἰς τοὺς εἰρημένους ἀνάγεσθαι τρόπους . οἷον αὐτίκα ἡ ἔγκαυσις , εἴθ’ ἡ ἀπὸ τοῦ ἡλίου ἐνέργεια ταύτην ἔχει τὴν προσηγορίαν , εἴτε τὸ γιγνόμενον ﻿ ἐν τῷ σώματι πάθος , εἴτε τὸ ἤδη γεγενημένον . ἔστι μὲν δήπου καὶ αὐτὸ τοῦτο παρὰ φύσιν θερμότης , οὐ μὴν ἤδη γέ πω πυρετὸς , εἰ μὴ συνεκθερμαίνῃ τὴν καρδίαν . ἅπαν γέ τοι τοῦτο τὸ γένος τῆς αἰτίας ἐξ ὁμιλίας γίνεται τοῦ θερμαίνοντος , εἴτε ἥλιος , εἴτε φάρμακον εἴη τὸ θερμαῖνον , ἔξωθεν ἁπτόμενον , ἢ πλησιάζον , ἢ ὁμιλοῦν , ἢ ὅπως ἄν τις ὀνομάζειν ἐθέλῃ . ὁ δέ γε θυμὸς οἷον ζέσις τις καὶ κίνησις σφοδρὰ τῆς θυμοειδοῦς δυνάμεως ἐν τῷ σώματι τῆς καρδίας αὐτῷ καθιδρυμένης . συνεκθερμαίνεται δὲ αὐτῇ ποτὲ μὲν ἡ τοῦ πνεύματος , ἔστιν ὅτε δὲ ἡ τοῦ αἵματος οὐσία , καὶ ἢν ἐπιτηδείως ἔχοντα τύχῃ πρὸς τὸ τὰ δεξάμενα κατασχεῖν ἐπὶ πολὺ τὴν θερμότητα , κᾂν τῆς καρδίας ἡ κίνησις καταστῇ , διαμένει ταῦτα παρὰ φύσιν θερμὰ , κᾀν τῷδε πυρέττειν ἀνάγκη τὸν ἄνθρωπον . ὁ μὲν οὖν τοιοῦτος πυρετὸς ἀρχὴν ἔχει τὴν κίνησίν τε καὶ ζέσιν τῆς ἐμφύτου θερμασίας · ὁ δὲ ἐπὶ λύπαις οὐκέτι ζέσιν , ἀλλὰ κίνησιν μόνον · ὁ δ’ ἐπὶ κόποις , ἀρχὴν μὲν καὶ αὐτὸς ἔχει κίνησιν πλείονα μυῶν καὶ νεύρων καὶ συνδέσμων καὶ ἄρθρων , ἃ δὴ καὶ πρῶτα θερμαίνεται , διαδίδοται δὲ κατὰ τὸ συνεχὲς ἐντεῦθεν εἰς τὴν καρδίαν ἡ θερμασία , κᾀν τούτῳ πυρέττουσιν . ὁ δ’ ἐπὶ πυκνώσει τοῦ δέρματος ἀναπτόμενος πυρετὸς , ὁποῖος μάλιστα τοῖς γε στυφθεῖσι καὶ ψυχθεῖσιν εἴωθε συμπίπτειν , ἀθροιζομένης ἐν τῷ σώματι τῆς δακνώδους ἀποῤῥοῆς γίνεται . διαπνεῖται μὲν γὰρ ἀεὶ τὰ τῶν ζώων σώματα κατὰ διττὸν τρόπον , ἀπερχομένων μὲν εἰς τοὐκτὸς ὁσημέραι τῶν ἀτμωδῶν καὶ λιγνυωδῶν περιττωμάτων , ἑλκομένης δὲ εἴσω τῆς ἐμψυχούσης τε καὶ ῥιπιζούσης τὸ κατὰ φύσιν θερμὸν ἀερώδους οὐσίας . ἐπειδὰν οὖν αἰτία τις ἰσχυρὰ πυκνώσασα τὸ δέρμα τὰς εἰρημένας διόδους στεγνώσῃ , πολλάκις μὲν εἰς πληθωρικὴν ἐνέβαλε διάθεσιν , ὅταν ἀτμῶδές τε καὶ χρηστὸν ᾖ τὸ ἀποῤῥέον · ἔστι δ’ ὅτε εἰς πυρετὸν , ὅταν δριμὺ καὶ δακνῶδες εἴη , ἡνίκα μάλιστα κᾀκ τοῦ μηδὲν εἴσω τοῦ σώματος ἕλκεσθαι τὸ ἀναψύχον ἡ θερμασία συνεπαύξεται . δριμὺ δ’ ἀποῤῥεῖ καὶ δακνῶδες περίττωμα τοῖς ἤτοι κακοχυμοτέροις , ἢ ἐδέσματα μοχθηρὰ προσφερομένοις , ἢ πολλάκις ἀπεπτοῦσι , καὶ μάλιστα εἰ ἐπὶ τοῖς τοιούτοις ἐδέσμασιν ἢ ἰλυῶδες καὶ πηλῶδες καὶ βορβορῶδες καὶ τελματῶδες , ἢ λιμναῖον , ἢ ὁπωσοῦν διεφθαρμένον τε καὶ σεσηπὸς ὕδωρ πίνουσιν · ὡσαύτως δὲ καὶ τοῖς ὑπερπονοῦσιν , ἢ ἀγρυπνοῦσιν , ἢ φροντίζουσιν , ἢ φάρμακα δριμέα συνεχῶς προσφερομένοις . ἐδέσματα μὲν οὖν λέγω μοχθηρὰ τά τε φύσει τοιαῦτα , καθάπερ κρόμμυά τε καὶ σκόροδα καὶ κάρδαμα καὶ πράσα καὶ κράμβας ὤκιμά τε καὶ ἀκαλήφας , ὅσα τ’ ἄλλα καλοῦσιν ἄγρια , καθάπερ καὶ τὰς λαψάνας παρ’ ἡμῖν , τά τε φύσει μὲν χρηστὰ , διὰ σηπεδόνα δέ τινα τὴν ἴσην τοῖς εἰρημένοις ἢ καὶ μείζονα πολλάκις ἐπικτησάμενα κακίαν , ὥσπερ καὶ πυροὶ καὶ κριθαὶ καὶ τἄλλα γεύματα σύμπαντα σιτηρὰ , τὰ μὲν ὑπὸ χρόνου μήκους εἰς σηπεδονώδη διάθεσιν ἀχθέντα , τὰ δὲ εὐρῶτος ἐμπλησθέντα διὰ μοχθηρὰν ἀπόθεσιν , ἔνια δὲ καὶ κατὰ τὴν πρώτην γένεσιν ὑπ’ ἐρυσίβης κακωθέντα . τοιαῦτα γοῦν ἐδέσματα καὶ νῦν ἀναγκασθέντες ἐσθίειν πολλοὶ διὰ λιμὸν οἱ μὲν ἀπέθανον ἀπὸ σηπεδονωδῶν τε καὶ λοιμωδῶν πυρετῶν , οἱ δὲ ἐξανθήμασιν ἑάλωσαν ψωρώδεσί τε καὶ λεπρώδεσιν . ὅταν μὲν οὖν ἀνάμεστον ᾖ τὸ σῶμα τοιούτων χυμῶν , ἔμφραξις δὲ μηδεμία κατὰ μηδὲν τῶν σπλάγχνων ᾖ , ἀκωλύτως δὲ διαπνέηται καὶ ἀναψύχηται κατὰ τὸ δέρμα σύμπαν τὸ ζῶον , ὑγιαίνει μὲν , ἀλλ’ ἐπίκαιρόν τε καὶ σφαλερὰν ἔχει τὴν ὑγείαν . ἐπειδὰν δὲ ἤτοι τὸ ἐκτὸς πέρας στεγνωθῇ , ἢ ἐμφραχθῇ τὰς ἐν τῷ βάθει διόδους , ἐπὶ μὲν ταῖς στεγνώσεσι τὸ νῦν εἰρημένον , ἐπὶ δὲ ταῖς ἐμφράξεσι τὸ μετ’ ὀλίγον εἰρησόμενον ἕπεται γένος τῶν πυρετῶν . οὐδὲν οὖν θαυμαστὸν οὐδὲ διὰ τί τῶν ἀπεπτησάντων οἱ μὲν ἐπύρεξαν , οἱ δὲ οὔ . τοῖς μὲν ἤδη κακοχύμοις οὖσι καὶ κακῶς διαπνεομένοις , ἢ πονήσασιν ἀκαίρως , ἢ λουσαμένοις προπετέστερον , ἕτοιμον πυρέξαι · τοῖς δὲ εὐχύμοις καὶ καλῶς διαπνεομένοις , ἡσυχάσασι καὶ θάλψασι τὰ κατὰ τὴν γαστέρα καὶ τὸ ἧπαρ , ἀδύνατον πυρέξαι · μένει γὰρ αὐτόθι πᾶν αὐτοῖς τὸ διεφθαρμένον κατὰ τὴν γαστέρα καὶ τὸ ἧπαρ , καὶ ἐν τῷ χρόνῳ δὲ πέττεται κατὰ βραχὺ , καὶ γίνεται χρηστόν · ὥσπερ καὶ τοῖς ἐπὶ κινήσεσι σφοδροτέραις ἀφικομένοις ἢ εἰς ἥλιον θερινὸν , ἢ λουτρὸν θερμὸν γλυκέων ὑδάτων , ἀναλαμβάνεται πάντῃ εἰς τὴν τοῦ σώματος ἕξιν τὰ διεφθαρμένα σιτία · οὕτω δὲ καὶ οἷς ἐπῆλθε κάτω τὰ διεφθαρμένα σιτία , πυρετὸς οὐκ ἠκολούθησεν , εἰ μὴ κατ’ ἄλλην τινὰ αἰτίαν , οἱονεὶ κοπωθεῖσιν ἐπὶ ταῖς πολλαῖς ἐξαναστάσεσιν ἢ φλεγμήνασι τὰ κατὰ τὴν γαστέρα .
Lemmas: ἐπεί τοίνυν ὁράω οὐ εἷς τρόπος οὔτε γένεσις οὔτε αὔξησις ὁ θερμασία , ὅτι μηδέ αὐτός ὁ πῦρ , ἀλλά ἤτοι διά κίνησις , ἤ διά σῆψις , ἤ διά ὁμιλία ἕτερος θερμότης , ἤ διά ἐπίσχεσις ἀπορροή θερμός , ἤ διά ἐπιμιξία οὐσία θερμός ὥσπερ γε ἐκ πηγή τις ἀναζάω , ἤτοι γεννάω , ὡς γε πρός ὁ ἡμέτερος αἴσθησις , ἤ αὐξάνω ὁ θερμασία , ἀνάγκη πᾶς καί ὁ ὁ πυρετός αἰτία εἰς ὁ λέγω ἀνάγω τρόπος . οἷος αὐτίκα ὁ ἔγκαυσις , εἴτε ὁ ἀπό ὁ ἥλιος ἐνέργεια οὗτος ἔχω ὁ προσηγορία , εἴτε ὁ γίγνομαι ﻿ ἐν ὁ σῶμα πάθος , εἴτε ὁ ἤδη γίγνομαι . εἰμί μέν δήπου καί αὐτός οὗτος παρά φύσις θερμότης , οὐ μήν ἤδη γε πω πυρετός , εἰ μή συνεκθερμαίνω ὁ καρδία . ἅπας γε τοι οὗτος ὁ γένος ὁ αἰτία ἐκ ὁμιλία γίγνομαι ὁ θερμαίνω , εἴτε ἥλιος , εἴτε φάρμακον εἰμί ὁ θερμαίνω , ἔξωθεν ἅπτω , ἤ πλησιάζω , ἤ ὁμιλέω , ἤ ὅπως ἄν τις ὀνομάζω ἐθέλω . ὁ δέ γε θυμός οἷος ζέσις τις καί κίνησις σφοδρός ὁ θυμοειδής δύναμις ἐν ὁ σῶμα ὁ καρδία αὐτός καθιδρύω . συνεκθερμαίνω δέ αὐτός ποτέ μέν ὁ ὁ πνεῦμα , εἰμί ὅτε δέ ὁ ὁ αἷμα οὐσία , καί ἐάν ἐπιτήδειος ἔχω τυγχάνω πρός ὁ ὁ δείκνυμι κατέχω ἐπί πολύς ὁ θερμότης , εἴͅν ὁ καρδία ὁ κίνησις καθίστημι , διαμένω οὗτος παρά φύσις θερμός , εἰͅν ὅδε πυρέσσω ἀνάγκη ὁ ἄνθρωπος . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος πυρετός ἀρχή ἔχω ὁ κίνησις τε καί ζέσις ὁ ἔμφυτος θερμασία · ὁ δέ ἐπί λύπη οὐκέτι ζέσις , ἀλλά κίνησις μόνος · ὁ δέ ἐπί κόπος , ἀρχή μέν καί αὐτός ἔχω κίνησις πολύς μῦς καί νεῦρον καί σύνδεσμος καί ἄρθρον , ὅς δή καί πρῶτος θερμαίνω , διαδίδωμι δέ κατά ὁ συνεχής ἐντεῦθεν εἰς ὁ καρδία ὁ θερμασία , εἰͅν οὗτος πυρέσσω . ὁ δέ ἐπί πύκνωσις ὁ δέρμα ἀνάπτω πυρετός , ὁποῖος μάλα ὁ γε στύφω καί ψύχω εἴωθα συμπίπτω , ἀθροίζω ἐν ὁ σῶμα ὁ δακνώδης ἀπορροή γίγνομαι . διαπνέω μέν γάρ ἀεί ὁ ὁ ζῷον σῶμα κατά δισσός τρόπος , ἀπέρχομαι μέν εἰς ἑκτός ὁσημέραι ὁ ἀτμώδης καί λιγνυώδης περίσσωμα , ἕλκω δέ εἴσω ὁ ἐμψύχω τε καί ῥιπίζω ὁ κατά φύσις θερμός ἀερώδης οὐσία . ἐπειδάν οὖν αἰτία τις ἰσχυρός πυκνόω ὁ δέρμα ὁ λέγω δίοδος στεγνόω , πολλάκις μέν εἰς πληθωρικός ἐμβάλλω διάθεσις , ὅταν ἀτμώδης τε καί χρηστός εἰμί ὁ ἀπορρέω · εἰμί δέ ὅτε εἰς πυρετός , ὅταν δριμύς καί δακνώδης εἰμί , ἡνίκα μάλα ἐͅκ ὁ μηδείς εἴσω ὁ σῶμα ἕλκω ὁ ἀναψύχω ὁ θερμασία συνεπαυξάνω . δριμύς δέ ἀπορρέω καί δακνώδης περίσσωμα ὁ ἤτοι κακόχυμος , ἤ ἔδεσμα μοχθηρός προσφέρω , ἤ πολλάκις ἀπεπτέω , καί μάλα εἰ ἐπί ὁ τοιοῦτος ἔδεσμα ἤ ἰλυώδης καί πηλώδης καί βορβορώδης καί τελματώδης , ἤ λιμναῖος , ἤ ὁπωσοῦν διαφθείρω τε καί σήπω ὕδωρ πίνω · ὡσαύτως δέ καί ὁ ὑπερπονέω , ἤ ἀγρυπνέω , ἤ φροντίζω , ἤ φάρμακον δριμύς συνεχής προσφέρω . ἔδεσμα μέν οὖν λέγω μοχθηρός ὁ τε φύσις τοιοῦτος , καθά κρόμμυον τε καί σκόροδον καί κάρδαμον καί πράσον καί κράμβη ὤκιμον τε καί ἀκαλήφη , ὅσος τε ἄλλος καλέω ἄγριος , καθά καί ὁ λαψάνη παρά ἐγώ , ὁ τε φύσις μέν χρηστός , διά σηπεδών δέ τις ὁ ἴσος ὁ λέγω ἤ καί μέγας πολλάκις ἐπικτάομαι κακία , ὥσπερ καί πυρός καί κριθή καί ἄλλος γεῦμα σύμπας σιτηρός , ὁ μέν ὑπό χρόνος μῆκος εἰς σηπεδονώδης διάθεσις ἄγω , ὁ δέ εὐρώς ἐμπίμπλημι διά μοχθηρός ἀπόθεσις , ἔνιοι δέ καί κατά ὁ πρῶτος γένεσις ὑπό ἐρυσίβη κακόω . τοιοῦτος γοῦν ἔδεσμα καί νῦν ἀναγκάζω ἐσθίω πολύς διά λιμός ὁ μέν ἀποθνῄσκω ἀπό σηπεδονώδης τε καί λοιμώδης πυρετός , ὁ δέ ἐξάνθημα ἁλίσκομαι ψωρώδης τε καί λεπρώδης . ὅταν μέν οὖν ἀνάμεστος εἰμί ὁ σῶμα τοιοῦτος χυμός , ἔμφραξις δέ μηδείς κατά μηδείς ὁ σπλάγχνον εἰμί , ἀκώλυτος δέ διαπνέω καί ἀναψύχω κατά ὁ δέρμα σύμπας ὁ ζῷον , ὑγιαίνω μέν , ἀλλά ἐπίκαιρος τε καί σφαλερός ἔχω ὁ ὑγεία . ἐπειδάν δέ ἤτοι ὁ ἐκτός πέρας στεγνόω , ἤ ἐμφράσσω ὁ ἐν ὁ βάθος δίοδος , ἐπί μέν ὁ στέγνωσις ὁ νῦν λέγω , ἐπί δέ ὁ ἔμφραξις ὁ μετά ὀλίγος λέγω ἕπομαι γένος ὁ πυρετός . οὐδείς οὖν θαυμαστός οὐδέ διά τίς ὁ ἀπεπτέω ὁ μέν πυρέσσω , ὁ δέ οὐ . ὁ μέν ἤδη κακόχυμος εἰμί καί κακός διαπονέω , ἤ πονέω ἄκαιρος , ἤ λούω προπετής , ἑτοῖμος πυρέσσω · ὁ δέ εὔχυμος καί καλός διαπονέω , ἡσυχάζω καί θάλπω ὁ κατά ὁ γαστήρ καί ὁ ἧπαρ , ἀδύνατος πυρέσσω · μένω γάρ αὐτόθι πᾶς αὐτός ὁ διαφθείρω κατά ὁ γαστήρ καί ὁ ἧπαρ , καί ἐν ὁ χρόνος δέ πέσσω κατά βραχύς , καί γίγνομαι χρηστός · ὥσπερ καί ὁ ἐπί κίνησις σφοδρός ἀφικνέομαι ἤ εἰς ἥλιος θερινός , ἤ λουτρόν θερμός γλυκύς ὕδωρ , ἀναλαμβάνω πάντῃ εἰς ὁ ὁ σῶμα ἕξις ὁ διαφθείρω σιτίον · οὕτως δέ καί ὅς ἐπέρχομαι κάτω ὁ διαφθείρω σιτίον , πυρετός οὐ ἀκολουθέω , εἰ μή κατά ἄλλος τις αἰτία , οἱονεί κοπιάω ἐπί ὁ πολύς ἐξανάστασις ἤ φλεγμαίνω ὁ κατά ὁ γαστήρ .