galenus.de-differentiis-febrium-libri-ii 2.5
Τὸ δὲ τρίτον γένος τῶν διαλειπόντων πυρετῶν ὁ ἀκριβὴς τεταρταῖος , ὅταν ἐπὶ μόνῳ γίνηται τῷ μελαγχολικῷ χυμῷ ψυχρῷ καὶ ξηρῷ τὴν κρᾶσιν ὑπάρχοντι , κατὰ βραχὺ μὲν ὑποτύφεται καθάπερ τις λίθος , ἢ ὄστρακον , ἢ ὀστοῦν , ἤ τι τῶν οὕτω ψυχρῶν καὶ ξηρῶν σωμάτων · ἐπειδὰν δ’ ἐξαφθῇ τις ἐξ αὐτοῦ φλὸξ , οὐδὲν ὑπολείπει καπνῶδες , οὐδὲ ἡμίκαυστον ἐπὶ τῷ παροξυσμῷ , καὶ διὰ τοῦτο κενώσεις τε πλείονες ἐπὶ τούτῳ τῷ χυμῷ μᾶλλον ἢ τῷ φλεγματικῷ , καὶ τὸ διάλειμμα καθαρὸν ἀκριβῶς εἶναι δοκεῖ τῷ κᾀνταῦθα ἅπαν κενοῦσθαί τε καὶ διαφορεῖσθαι τὸ ἐξαφθὲν τοῦ μελαγχολικοῦ χυμοῦ . διὰ τοῦτο δὲ καὶ τὸ ῥῖγος αὐτοῖς ἐστιν , οἷον μάλιστα τοῖς ἐν κρύει καρτερῷ καταψυχθεῖσιν , οὐχ οἷόν περ ἐνίοτε γίνεται τοῖς ἐγκαυθεῖσιν , ἢ κοπωθεῖσιν , ἢ ἐπὶ φαρμάκοις θερμοῖς καὶ δάκνουσιν ἕλκει προσενεχθεῖσιν . ἀνάγκη δὲ τοῦ τοιούτου πυρετοῦ προηγήσασθαι μὲν ὅσα χολὴν ἀθροίζει μέλαιναν , ἐν ἐπιτηδεύμασι , καὶ διαίτῃ , καὶ καταστάσει , καὶ ὥρᾳ , καὶ χώρᾳ , τὴν φύσιν τε καὶ ἡλικίαν εἶναι τοῦ κάμνοντος μελαγχολικωτέραν . ὁ παροξυσμὸς δὲ καὶ τούτου τοῦ πυρετοῦ τῷ μήκει τοῦ χρόνου τῷ τριταίῳ παραπλήσιος , ἔστι δ’ ὅτε καὶ μακρότερος , ἔτι μένοντος ἀκριβῶς , ὡς ἂν ἐπὶ ψυχροτέρῳ χυμῷ συνισταμένου . ἡ δ’ αἰτία παραπλήσιος ἐπί τε τούτων ἐστὶ τῶν πυρετῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων , ἡ τὴν διαφορὰν ἐργαζομένη τοῦ μήκους τῶν παροξυσμῶν , ὥσπερ ὀλίγον ἔμπροσθεν ἐπὶ τῶν ἀκριβῶν εἴρηται τριταίων , ἐν πλήθει καὶ ποιότητι τοῦ χυμοῦ καὶ ῥώμῃ καὶ ἀῤῥωστίᾳ δυνάμεως , ἔτι πρὸς τούτοις αὐτῇ τοῦ κάμνοντος τῇ διαθέσει τὴν διαφορὰν ἔχουσα . καὶ γὰρ καὶ τἄλλα πάντα αὐτοῖς ἀνάλογον ὑπάρχει τοῖς ἐπὶ τῷ πικροχόλῳ χυμῷ συνισταμένοις . εἰ γοῦν μήτε σήποιτο μήτε φέροιτο σφοδρῶς διὰ τῶν αἰσθητικῶν σωμάτων ὁ μελαγχολικὸς χυμὸς , οὐκ ἂν ἀπεργάσεται τεταρταίαν περίοδον ἀκριβῆ . καὶ μὴν καὶ τοῖς ἰκτεριώδεσι παθήμασιν ἀνάλογον αἱ ἐπὶ σπληνὸς ἀῤῥωστίαι χρόνιαι μελαγχολικαὶ , καὶ δύσχροιαι περὶ τὸ σύμπαν γίνονται σῶμα · καὶ τοῖς ἐρυσιπέλασιν ἐπὶ τῇ ξανθῇ χολῇ συνισταμένοις ἀνάλογον οἵ τε καρκῖνοι καὶ αἱ φαγέδαιναι . πυρέττουσι δ’ οὔτε ἐν τούτοις ἐξ ἀνάγκης οὔτ’ ἐν τοῖς μελαγχολικοῖς , εἰ μὴ σαπείη πρότερον ὁ μελαγχολικὸς χυμός . πειρᾶται μὲν γὰρ ἡ φύσις ἀεὶ ἑαυτῆς χρωμένη δυνάμεσιν ὁμοιοῦν μὲν τοῖς τρεφομένοις ὅσον ἂν ἐγχωρῇ γενέσθαι χρηστὸν , ἐκκρίνειν δὲ τὸ μὴ τοιοῦτον · ἢν δέ ποτε διὰ πάχος , ἢ πλῆθος , ἢ γλισχρότητα τοῦ περιττώματος , ἤ τινα στέγνωσιν τῶν ὁδῶν , ἢ καὶ διὰ τὴν ἑαυτῆς ἀσθένειαν ἀδυνατήσῃ πᾶν ἐκκρῖναι τὸ μοχθηρὸν , ἀναγκαῖον αὐτῷ χρονίζοντι κατὰ τὸ τοῦ ζώου σῶμα διαφθείρεσθαι . μένειν μὲν γὰρ οἷον ἦν ἐξ ἀρχῆς οὐδὲ τῶν ἄλλων ὑγρῶν οὐδὲν δύναται , μή τι γε δὴ τὸ οὕτω φαῦλον , ὡς μηκέτ’ ἐπιδέχεσθαι τὸν παρὰ τῆς φύσεως κόσμον , ἀλλ’ ἤτοι πεττόμενον προστίθεταί τε καὶ ὁμοιοῦται τοῖς στερεοῖς τοῦ ζώου μορίοις , ἢ διαφθείρεταί τε καὶ σήπεται . οὕτω γὰρ καὶ τοῖς ἰκτεριώδεσι καὶ μελαγχολικοῖς , ὅταν ἐπὶ πλείονα χρόνον ἐν τῷ σώματι μένωσιν οἱ χολώδεις χυμοὶ πλεονάζοντες , ἐπιγίγνονται πυρετοί . πολλάκις δὲ καὶ ἡ κατὰ τὸ ἧπαρ ἢ τὸν σπλῆνα διάθεσις ἤνεγκε πυρετὸν , ὅταν ἤτοι φλεγμονή τις ἢ ἔμφραξις ἐργάζηται τὰ προειρημένα παθήματα . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον οὐδ’ ὅταν ὁ φλεγματώδης πλεονάζῃ χυμὸς , ἕπεται πυρετὸς , εἰ μὴ σαπείη πρότερον . ἐπὶ τούτῳ μέν γε καὶ τὸ τοῖς παλαιοῖς ἀδύνατον εἶναι δοκοῦν ὦπται πολλάκις . ἔστι δὲ τοῦτο τὸ χωρὶς πυρετοῦ ῥῖγος , ἔστι δὲ οἷς μὲν ἅπαξ γινόμενον , ἔστι δὲ οἷς καὶ κατὰ περίοδον ἐπὶ πλείους ἡμέρας , ἢ συνεχὲς ἀπ’ ἀρχῆς ἄχρι τέλους , ἤτοι παντάπασιν οὕτω μέτριον , ὡς μηδ’ εἶναι δοκεῖν , ὅταν ἡσυχάζωσιν , ἀλλὰ μόνον εἰ κινηθεῖεν , εἰς αἴσθησιν ἥκειν , ἢ καὶ μειζόνως , ὡς καὶ χωρὶς τοῦ κινεῖσθαι διοχλεῖν . ἀλλ’ ὅταν γε καὶ ὁ τοιοῦτος ἐν τῷ χρόνῳ διασαπῇ χυμὸς , οὐ ῥιγοῦσι μόνον , ἀλλὰ καὶ πυρέττουσι . καὶ χρόνιός τε πάνυ καὶ δύσλυτος ἐπιγίγνεται ταῖς τοιαύταις αἰτίαις ὁ πυρετὸς ἐν ἀμφημερινοῦ σχήματι .
Lemmas: ὁ δέ τρίτος γένος ὁ διαλείπω πυρετός ὁ ἀκριβής τεταρταῖος , ὅταν ἐπί μόνος γίγνομαι ὁ μελαγχολικός χυμός ψυχρός καί ξηρός ὁ κρᾶσις ὑπάρχω , κατά βραχύς μέν ὑποτύφομαι καθά τις λίθος , ἤ ὄστρακον , ἤ ὀστέον , ἤ τις ὁ οὕτως ψυχρός καί ξηρός σῶμα · ἐπειδάν δέ ἐξάπτω τις ἐκ αὐτός φλόξ , οὐδείς ὑπολείπω καπνώδης , οὐδέ ἡμίκαυστος ἐπί ὁ παροξυσμός , καί διά οὗτος κένωσις τε πολύς ἐπί οὗτος ὁ χυμός μάλα ἤ ὁ φλεγματικός , καί ὁ διάλειμμα καθαρός ἀκριβής εἰμί δοκέω ὁ ᾀνταῦθη ἅπας κενόω τε καί διαφορέω ὁ ἐξάπτω ὁ μελαγχολικός χυμός . διά οὗτος δέ καί ὁ ῥῖγος αὐτός εἰμί , οἷος μάλα ὁ ἐν κρύος καρτερός καταψύχω , οὐ οἷος περ ἐνίοτε γίγνομαι ὁ ἐγκαίω , ἤ κοπιάω , ἤ ἐπί φάρμακον θερμός καί δάκνω ἕλκος προσφέρω . ἀνάγκη δέ ὁ τοιοῦτος πυρετός προηγέομαι μέν ὅσος χολή ἀθροίζω μέλας , ἐν ἐπιτήδευμα , καί δίαιτα , καί κατάστασις , καί ὥρα , καί χώρα , ὁ φύσις τε καί ἡλικία εἰμί ὁ κάμνω μελαγχολικός . ὁ παροξυσμός δέ καί οὗτος ὁ πυρετός ὁ μῆκος ὁ χρόνος ὁ τριταῖος παραπλήσιος , εἰμί δέ ὅτε καί μακρός , ἔτι μένω ἀκριβής , ὡς ἄν ἐπί ψυχρός χυμός συνίστημι . ὁ δέ αἰτία παραπλήσιος ἐπί τε οὗτος εἰμί ὁ πυρετός καί ὁ ἄλλος ἅπας , ὁ ὁ διαφορά ἐργάζομαι ὁ μῆκος ὁ παροξυσμός , ὥσπερ ὀλίγος ἔμπροσθεν ἐπί ὁ ἀκριβής λέγω τριταῖος , ἐν πλῆθος καί ποιότης ὁ χυμός καί ῥώμη καί ἀρρωστία δύναμις , ἔτι πρός οὗτος αὐτός ὁ κάμνω ὁ διάθεσις ὁ διαφορά ἔχω . καί γάρ καί ἄλλος πᾶς αὐτός ἀνάλογος ὑπάρχω ὁ ἐπί ὁ πικρόχολος χυμός συνίστημι . εἰ γοῦν μήτε σήπω μήτε φέρω σφοδρός διά ὁ αἰσθητικός σῶμα ὁ μελαγχολικός χυμός , οὐ ἄν ἀπεργάζομαι τεταρταῖος περίοδος ἀκριβής . καί μήν καί ὁ ἰκτεριώδης πάθημα ἀνάλογος ὁ ἐπί σπλήν ἀρρωστία χρόνιος μελαγχολικός , καί δύσχροια περί ὁ σύμπας γίγνομαι σῶμα · καί ὁ ἐρυσίπελας ἐπί ὁ ξανθός χολή συνίστημι ἀνάλογος ὁ τε καρκῖνος καί ὁ φαγέδαινα . πυρέσσω δέ οὔτε ἐν οὗτος ἐκ ἀνάγκη οὔτε ἐν ὁ μελαγχολικός , εἰ μή σήπω πρότερος ὁ μελαγχολικός χυμός . πειράω μέν γάρ ὁ φύσις ἀεί ἑαυτοῦ χράω δύναμις ὁμοιόω μέν ὁ τρέφω ὅσος ἄν ἐγχωρέω γίγνομαι χρηστός , ἐκκρίνω δέ ὁ μή τοιοῦτος · ἐάν δέ ποτέ διά πάχος , ἤ πλῆθος , ἤ γλισχρότης ὁ περίσσωμα , ἤ τις στέγνωσις ὁ ὁδός , ἤ καί διά ὁ ἑαυτοῦ ἀσθένεια ἀδυνατέω πᾶς ἐκκρίνω ὁ μοχθηρός , ἀναγκαῖος αὐτός χρονίζω κατά ὁ ὁ ζῷον σῶμα διαφθείρω . μένω μέν γάρ οἷος εἰμί ἐκ ἀρχή οὐδέ ὁ ἄλλος ὑγρός οὐδείς δύναμαι , μή τις γε δή ὁ οὕτως φαῦλος , ὡς μηκέτι ἐπιδέχομαι ὁ παρά ὁ φύσις κόσμος , ἀλλά ἤτοι πέσσω προστίθημι τε καί ὁμοιόω ὁ στερεός ὁ ζῷον μόριον , ἤ διαφθείρω τε καί σήπω . οὕτως γάρ καί ὁ ἰκτεριώδης καί μελαγχολικός , ὅταν ἐπί πολύς χρόνος ἐν ὁ σῶμα μένω ὁ χολώδης χυμός πλεονάζω , ἐπιγίγνομαι πυρετός . πολλάκις δέ καί ὁ κατά ὁ ἧπαρ ἤ ὁ σπλήν διάθεσις φέρω πυρετός , ὅταν ἤτοι φλεγμονή τις ἤ ἔμφραξις ἐργάζομαι ὁ προλέγω πάθημα . κατά δέ ὁ αὐτός λόγος οὐδέ ὅταν ὁ φλεγματώδης πλεονάζω χυμός , ἕπομαι πυρετός , εἰ μή σήπω πρότερος . ἐπί οὗτος μέν γε καί ὁ ὁ παλαιός ἀδύνατος εἰμί δοκέω ὁράω πολλάκις . εἰμί δέ οὗτος ὁ χωρίς πυρετός ῥῖγος , εἰμί δέ ὅς μέν ἅπαξ γίγνομαι , εἰμί δέ ὅς καί κατά περίοδος ἐπί πολύς ἡμέρα , ἤ συνεχής ἀπό ἀρχή ἄχρι τέλος , ἤτοι παντάπασι οὕτως μέτριος , ὡς μηδέ εἰμί δοκέω , ὅταν ἡσυχάζω , ἀλλά μόνος εἰ κινέω , εἰς αἴσθησις ἥκω , ἤ καί μέγας , ὡς καί χωρίς ὁ κινέω διοχλέω . ἀλλά ὅταν γε καί ὁ τοιοῦτος ἐν ὁ χρόνος διασήπομαι χυμός , οὐ ῥιγόω μόνος , ἀλλά καί πυρέσσω . καί χρόνιος τε πάνυ καί δύσλυτος ἐπιγίγνομαι ὁ τοιοῦτος αἰτία ὁ πυρετός ἐν ἀμφημερινός σχῆμα .