galenus.de-differentiis-febrium-libri-ii 1.1
Αἱ διαφοραὶ τῶν πυρετῶν αἱ μὲν οἰκειόταται καὶ κυριώταται κατὰ τὴν οὐσίαν αὐτῶν εἰσιν · αἱ δ’ ἄλλαι κατά τι τῶν συμβεβηκότων . ἐπεὶ δὲ καὶ αὐτῶν τῶν συμβεβηκότων οὐ μία φύσις , ἀλλὰ τὰ μὲν ἐγγυτέρω τε καὶ οἰκειότερα τῆς διαιρουμένης οὐσίας ἐστὶ , τὰ δὲ ποῤῥωτέρω τε καὶ ἀλλοτριώτερα , διὰ τοῦτο καὶ τῶν ἐνθένδε λαμβανομένων διαφορῶν οὐχ ἓν τὸ γένος ἐστί . μάλιστα μὲν οὖν ἁμαρτάνουσιν οἱ τῶν οἰκείων τε καὶ κυριωτάτων ἀποχωροῦντες · ἐφεξῆς δὲ ὅσοι τούτων ἐπιμνησθέντες ἀνέμιξαν αὐταῖς ὁμοτίμως ἁπάσας τὰς κατὰ τὸ συμβεβηκὸς , οὐ διακρίναντες ἀπὸ τῶν χρησίμων τὰς ἀχρήστους . οὐ μόνον δὲ ἐν τοῖς γένεσι τῶν διαφορῶν ἥμαρτον οἱ πλεῖστοι τῶν ἰατρῶν , ἤτοι πλεονάσαντες , ὡς καὶ τῶν ἀχρήστων μνημονεύειν , ἢ ἐλλιπόντες , ὡς καὶ τῶν χρησίμων ἐνίας παρελθεῖν · ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐν αὐτοῖς τοῖς γένεσι τομὴν εἰς τὰς οἰκείας διαφορὰς ὡσαύτως ἐσφάλησαν . αὐτίκα γέ τοι τοῦ πρώτου τε καὶ κυριωτάτου γένους τῶν διαφορῶν ἀπὸ τῆς τοῦ τεμνομένου πράγματος οὐσίας λαμβανομένου , τινὰς μὲν τῶν ἰατρῶν ἔστιν ἰδεῖν ὅλον παρελθόντας τὸ γένος τοῦτο · τινὰς δὲ ἤτοι πλεονάσαντας , ἢ ἐλλιπόντας ἐν τῇ διαιρέσει , καίτοιγε Ἱπποκράτους ἄριστα πεποιημένου τὴν διαίρεσιν ἐν τῷ ἕκτῳ τῶν ἐπιδημιῶν . ἔχει δὲ ἡ ῥῆσις ὧδε · πυρετοὶ , οἱ μὲν δακνώδεες τῇ χειρί · οἱ δὲ πρηέες · οἱ δὲ οὐ δακνώδεες , ἐπαναδιδόντες δέ · οἱ δὲ ὀξέες μὲν , ἡσσώμενοι δὲ τῆς χειρός · οἱ δὲ περικαέες εὐθέως · οἱ δὲ διὰ παντὸς βληχροὶ , ξηροί · οἱ δὲ ἁλμυρώδεες · οἱ δὲ πεμφιγώδεες , ἰδεῖν δεινοί · οἱ δὲ πρὸς τὴν χεῖρα νοτιώδεες · οἱ δὲ ἐξέρυθροι · οἱ δὲ ἔξωχροι · οἱ δὲ πελιοὶ , καὶ τὰ ἄλλα τὰ τοιαῦτα . ἐναργέστατα γὰρ ἐν τούτοις ἀπό τε τῆς οὐσίας τοῦ πράγματος ἅμα καὶ ἀπὸ τῆς διαγνώσεως εἰς τὰς οἰκείας διαφορὰς ἐποιήσατο τὴν διαίρεσιν . ἡ μὲν γὰρ οὐσία τῶν πυρετῶν ἐν τῷ γένει τῆς παρὰ φύσιν θερμότητος · αἱ διαφοραὶ δὲ τῆς θερμασίας , αἵ τε παρὰ τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧττόν εἰσι , καὶ παρὰ τὴν ὕλην , ἐν ᾗ τὸ παρὰ φύσιν τοῦτο θερμὸν , καὶ αἱ παρὰ τὸν τρόπον αὐτοῦ τῆς κινήσεως , ἃς ἁπάσας συμπλέξας τῷ τρόπῳ τῆς διαγνώσεως ἔγραψεν , ὡς ἐπὶ προήκοντι τῷ λόγῳ δείξομεν . αἱ μέντοι δὴ κατὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον εὔδηλοί τε καὶ σύνηθες ἤδη τοῖς ἰατροῖς ὀνομάζειν ἐν τούτῳ τῷ γένει τῆς διαφορᾶς τὸν μέγαν τε καὶ μικρὸν πυρετὸν , οὐ κυρίως μὲν ἐπὶ ποιοῦ πράγματος ὄνομα ποσότητος ἐπιφέρουσιν , ὅμως δὲ οὖν εἰθισμένοι οὕτω ποιεῖν οὐκ ἐπὶ τοῦ πυρετοῦ μόνον , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἄλλων μυρίων ἐν ποιότητι μὲν ἐχόντων τὴν ὕπαρξιν , ὀνομαζομένων δὲ μεγάλων τε καὶ μικρῶν . αἱ δὲ παρὰ τὴν ὕλην , ἐν ᾗ τὸ παρὰ φύσιν τοῦτο θερμὸν , οἰκειόταται διαφοραὶ τῆς παρὰ φύσιν θερμασίας εἰσὶν , ἤτοι τὸ σῶμα τῆς καρδίας αὐτὸ κατειληφυίας αὐτῆς , ἢ τοὺς περιεχομένους ἐν ταῖς κοιλίας αὐτῆς χυμούς . λοιπὴ δὲ καὶ τρίτη τις ἐπ’ αὐταῖς διαφορὰ , τῆς ἀερώδους οὐσίας μόνης ἐκτεθερμασμένης ἱκανῶς , τῶν δὲ ὑγρῶν καὶ στερεῶν σωμάτων θερμαινομένων μὲν ἔτι , ἐκτεθερμασμένων δὲ οὐδέπω . διαφέρει γὰρ οὐ σμικρῷ τὸ θερμαίνεσθαί τι τοῦ τεθερμάνθαι . μάθοις δ’ ἂν ἐναργέστατα τὸ λεγόμενον ἐπὶ παραδειγμάτων τοιῶνδε . νόησόν μοι θερμὸν ὕδωρ ἐμβεβλημένον λέβητι ψυχρῷ , κᾄπειτα θερμαινόμενον ὑπ’ αὐτοῦ τῇ γειτνιάσει τὸ τοῦ λέβητος σῶμα , θερμὸν δὲ ἀκριβῶς ὅλον μηδέπω γεγενημένον · αὖθις οὖν μοι νόησον εἰς θερμὸν καὶ διάπυρον λέβητα ψυχρὸν ὕδωρ ἐγκεχυμένον , εἶτα θερμαινόμενον ἔτι , θερμὸν μηδέπω μηδὲ αὐτὸ γεγενημένον . ἐπὶ ταύταις ταῖς εἰκόσι κατὰ μὲν τὴν δευτέραν ἡ πρώτη διαφορὰ τῶν πυρετῶν ἐστιν , οὓς ἔφαμεν αὐτὸ τῆς καρδίας τὸ σῶμα κατειληφέναι · κατὰ δὲ τὴν προτέραν ἡ τῶν ἐν τοῖς χυμοῖς τοῖς κατ’ αὐτό · ἡ δὲ λοιπὴ καὶ τρίτη πάντη μὲν οὐκ ἔχει ὅμοιον παράδειγμα , σαφηνείας δ’ ἕνεκα φύσαν ἐννόησόν μοι χαλκευτικὴν ἕλκουσαν εἰς ἑαυτὴν ἀέρα πάνυ θερμὸν , εἶτα θερμαινομένην ἔτι πρὸς αὐτοῦ , ἐκτεθερμασμένην δὲ οὐδέπω . μᾶλλον δ’ ἂν ἔτι τὸ παράδειγμα τὴν τοῦ δηλουμένου πράγματος ἐνδείξεται φύσιν , εἰ περιεχόμενον ὑγρὸν ἐν τῇ φύσῃ νοήσῃς , καὶ μᾶλλον ἔτι , εἰ τὰς ὀπὰς τῆς φύσης , δι’ ὧν ἕλκει τε καὶ ἐκπέμπει τὸν ἀέρα , στεγνὰς οὕτως ἐργασάμενος , ὡς ὑγρῷ μὲν ἀβάτους ὑπάρχειν , ἀέρι δὲ βασίμους · ἐν ᾧ δὴ καὶ μάλιστα διαφέρει τὰ τῆς φύσεως ἔργα τῶν ὑπ’ ἀνθρώπου γινομένων . ἀναμέμικται γὰρ ἔν τε ταῖς ἀρτηρίαις ἁπάσαις διὰ πολλῶν ὀπῶν ἅμα πνεούσαις ἡ ἀερώδης οὐσία τῷ αἵματι , καὶ κατὰ τὴν καρδίαν οὐδὲν ἧττον , ὡς ἂν σύῤῥους ὑπάρχουσα πάσαις αὐταῖς .
Lemmas: ὁ διαφορά ὁ πυρετός ὁ μέν οἰκεῖος καί κύριος κατά ὁ οὐσία αὐτός εἰμί · ὁ δέ ἄλλος κατά τις ὁ συμβαίνω . ἐπεί δέ καί αὐτός ὁ συμβαίνω οὐ εἷς φύσις , ἀλλά ὁ μέν ἐγγύς τε καί οἰκεῖος ὁ διαιρέω οὐσία εἰμί , ὁ δέ πρόσω τε καί ἀλλότριος , διά οὗτος καί ὁ ἐνθένδε λαμβάνω διαφορά οὐ εἷς ὁ γένος εἰμί . μάλα μέν οὖν ἁμαρτάνω ὁ ὁ οἰκεῖος τε καί κύριος ἀποχωρέω · ἐφεξῆς δέ ὅσος οὗτος ἐπιμιμνῄσκομαι ἀναμίσγω αὐτός ὁμότιμος ἅπας ὁ κατά ὁ συμβαίνω , οὐ διακρίνω ἀπό ὁ χρήσιμος ὁ ἄχρηστος . οὐ μόνος δέ ἐν ὁ γένος ὁ διαφορά ἁμαρτάνω ὁ πολύς ὁ ἰατρός , ἤτοι πλεονάζω , ὡς καί ὁ ἄχρηστος μνημονεύω , ἤ ἐλλείπω , ὡς καί ὁ χρήσιμος ἔνιοι παρέρχομαι · ἀλλά κατά ὁ ἐν αὐτός ὁ γένος τομή εἰς ὁ οἰκεῖος διαφορά ὡσαύτως σφάλλω . αὐτίκα γε τοι ὁ πρῶτος τε καί κύριος γένος ὁ διαφορά ἀπό ὁ ὁ τέμνω πρᾶγμα οὐσία λαμβάνω , τις μέν ὁ ἰατρός εἰμί ὁράω ὅλος παρέρχομαι ὁ γένος οὗτος · τις δέ ἤτοι πλεονάζω , ἤ ἐλλείπω ἐν ὁ διαίρεσις , καίτοι Ἱπποκράτης ἀγαθός ποιέω ὁ διαίρεσις ἐν ὁ ἕκτος ὁ ἐπιδημία . ἔχω δέ ὁ ῥῆσις ὧδε · πυρετός , ὁ μέν δακνώδης ὁ χείρ · ὁ δέ πρᾶος · ὁ δέ οὐ δακνώδης , ἐπαναδίδωμι δέ · ὁ δέ ὀξύς μέν , ἡσσάομαι δέ ὁ χείρ · ὁ δέ περικαής εὐθύς · ὁ δέ διά πᾶς βληχρός , ξηρός · ὁ δέ ἁλμυρώδης · ὁ δέ πεμφιγώδης , ὁράω δεινός · ὁ δέ πρός ὁ χείρ νοτιώδης · ὁ δέ ἐξέρυθρος · ὁ δέ ἔξωχρος · ὁ δέ πελιός , καί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος . ἐναργής γάρ ἐν οὗτος ἀπό τε ὁ οὐσία ὁ πρᾶγμα ἅμα καί ἀπό ὁ διάγνωσις εἰς ὁ οἰκεῖος διαφορά ποιέω ὁ διαίρεσις . ὁ μέν γάρ οὐσία ὁ πυρετός ἐν ὁ γένος ὁ παρά φύσις θερμότης · ὁ διαφορά δέ ὁ θερμασία , ὁ τε παρά ὁ μάλα καί ὁ ἥσσων εἰμί , καί παρά ὁ ὕλη , ἐν ὅς ὁ παρά φύσις οὗτος θερμός , καί ὁ παρά ὁ τρόπος αὐτός ὁ κίνησις , ὅς ἅπας συμπλέκω ὁ τρόπος ὁ διάγνωσις γράφω , ὡς ἐπί προήκω ὁ λόγος δείκνυμι . ὁ μέντοι δή κατά ὁ μάλα τε καί ἥσσων εὔδηλος τε καί συνήθης ἤδη ὁ ἰατρός ὀνομάζω ἐν οὗτος ὁ γένος ὁ διαφορά ὁ μέγας τε καί μικρός πυρετός , οὐ κύριος μέν ἐπί ποιός πρᾶγμα ὄνομα ποσότης ἐπιφέρω , ὅμως δέ οὖν ἐθίζω οὕτως ποιέω οὐ ἐπί ὁ πυρετός μόνος , ἀλλά καί ἐπί ἄλλος μυρίος ἐν ποιότης μέν ἔχω ὁ ὕπαρξις , ὀνομάζω δέ μέγας τε καί μικρός . ὁ δέ παρά ὁ ὕλη , ἐν ὅς ὁ παρά φύσις οὗτος θερμός , οἰκεῖος διαφορά ὁ παρά φύσις θερμασία εἰμί , ἤτοι ὁ σῶμα ὁ καρδία αὐτός καταλαμβάνω αὐτός , ἤ ὁ περιέχω ἐν ὁ κοιλία αὐτός χυμός . λοιπός δέ καί τρίτος τις ἐπί αὐτός διαφορά , ὁ ἀερώδης οὐσία μόνος ἐκθερμαίνω ἱκανός , ὁ δέ ὑγρός καί στερεός σῶμα θερμαίνω μέν ἔτι , ἐκθερμαίνω δέ οὐδέπω . διαφέρω γάρ οὐ μικρός ὁ θερμαίνω τις ὁ θερμαίνω . μανθάνω δέ ἄν ἐναργής ὁ λέγω ἐπί παράδειγμα τοιόσδε . νοέω ἐγώ θερμός ὕδωρ ἐμβάλλω λέβης ψυχρός , ᾄπειτη θερμαίνω ὑπό αὐτός ὁ γειτνίασις ὁ ὁ λέβης σῶμα , θερμός δέ ἀκριβής ὅλος μηδέπω γίγνομαι · αὖθις οὖν ἐγώ νοέω εἰς θερμός καί διάπυρος λέβης ψυχρός ὕδωρ ἐγχύνω , εἶτα θερμαίνω ἔτι , θερμός μηδέπω μηδέ αὐτός γίγνομαι . ἐπί οὗτος ὁ εἰκών κατά μέν ὁ δεύτερος ὁ πρῶτος διαφορά ὁ πυρετός εἰμί , ὅς φημί αὐτός ὁ καρδία ὁ σῶμα καταλαμβάνω · κατά δέ ὁ πρότερος ὁ ὁ ἐν ὁ χυμός ὁ κατά αὐτός · ὁ δέ λοιπός καί τρίτος πάντῃ μέν οὐ ἔχω ὅμοιος παράδειγμα , σαφήνεια δέ ἕνεκα φύζω ἐννοέω ἐγώ χαλκευτικός ἕλκω εἰς ἑαυτοῦ ἀήρ πάνυ θερμός , εἶτα θερμαίνω ἔτι πρός αὐτός , ἐκθερμαίνω δέ οὐδέπω . μάλα δέ ἄν ἔτι ὁ παράδειγμα ὁ ὁ δηλόω πρᾶγμα ἐνδείκνυμι φύσις , εἰ περιέχω ὑγρός ἐν ὁ φῦσα νοέω , καί μάλα ἔτι , εἰ ὁ ὀπή ὁ φύσις , διά ὅς ἕλκω τε καί ἐκπέμπω ὁ ἀήρ , στεγνός οὕτως ἐργάζομαι , ὡς ὑγρός μέν ἄβατος ὑπάρχω , ἀήρ δέ βάσιμος · ἐν ὅς δή καί μάλα διαφέρω ὁ ὁ φύσις ἔργον ὁ ὑπό ἄνθρωπος γίγνομαι . ἀναμείγνυμι γάρ ἐν τε ὁ ἀρτηρία ἅπας διά πολύς ὀπή ἅμα πνέω ὁ ἀερώδης οὐσία ὁ αἷμα , καί κατά ὁ καρδία οὐδείς ἥσσων , ὡς ἄν σύρροος ὑπάρχω πᾶς αὐτός .