galenus.de-differentia-pulsuum-libri-iv 1.8
Ἐν δὲ τῷ παρόντι τὰς διαφορὰς ἔτι προσθέντες τῶν δύο τούτων γενῶν τῶν νῦν εἰρημένων , τοῦ τε κατὰ τὴν ἠρεμίαν καὶ τοῦ κατὰ τὸν ῥυθμὸν , ἐπὶ τὰ συνεχῆ τοῦ λόγου μεταβαίνωμεν . ἐν μὲν δὴ τῷ κατὰ τὴν ἡσυχίαν τῆς ἀρτηρίας γένει τρεῖς διαφοραὶ συνίστανται σφυγμῶν , ἀραιὸς , πυκνὸς , μέσος , ὧν καὶ τοὺς λόγους ὀλίγῳ πρόσθεν ἐμάθομεν . ἐν δὲ τῷ κατὰ τὸν ῥυθμὸν οὐχ ἁπλῶς οὕτως ἐγχωρεῖ εἰπεῖν τὰς συνισταμένας διαφορὰς , ἀλλὰ πρῶτον , ὅτι πᾶς σφυγμὸς ῥυθμὸν ἔχει , δηλωτέον , ἵνα μή τινα τὸ τῶν ἀρύθμων καλουμένων σφυγμῶν ἐξαπατῆσαν ὄνομα ψευδῶς ὑπολαμβάνειν ποιήσῃ , παντὸς ἐστερῆσθαι ῥυθμοῦ τοὺς τοιούτους σφυγμούς . ὡς γὰρ ἀτράχηλος ἄνθρωπος καὶ κιθαρῳδὸς ἄφωνος , οὕτω καὶ σφυγμὸς ἄρυθμος καλεῖται , κάκωσιν τοῦ κατὰ φύσιν ῥυθμοῦ δηλούσης τῆς προσηγορίας , οὐ στέρησιν παντελῆ . καὶ ἔστιν ἐναντίος τῷ ἀρύθμῳ οὐχ ὁ ἔνρυθμος , πᾶς γὰρ σφυγμὸς ἔν τινι ῥυθμῷ , ἀλλ’ ὁ εὔρυθμος καλούμενος . ἀμφοτέρων δὴ τούτων , ἀρύθμου λέγω καὶ εὐρύθμου , καινὸν γένος ἐστὶν ὁ ἔνρυθμος σφυγμός . ὁ μὲν οὖν εὔρυθμος εἷς μένει καὶ ἄτμητος . τοῦ δὲ ἀρύθμου τρεῖς εἰσι διαφοραὶ , παράρυθμος , ἑτερόρυθμος , ἔκρυθμος . οἷος δ’ ἐστὶν ἕκαστος , ἐπὶ παραδείγματος μάθοις ἄν . ἑκάστῃ τῶν ἡλικιῶν ἐστί τις κατὰ φύσιν σφυγμός . τούτων οὖν ὁ μὲν σώζων τὸν ῥυθμὸν εὔρυθμος καλεῖται , ὁ δὲ διαφθείρων ἄρυθμος . καὶ τοῦ διαφθείροντος ὁ μὲν τὸν τῆς πλησίον ἡλικίας ῥυθμὸν μεταλαμβάνων παράρυθμος , ὁ δὲ τὸν τῆς ἑτέρας ἡστινοσοῦν ἑτερόρυθμος , ὁ δὲ μηδεμιᾶς ὅλως ἡλικίας ἀποσώζων ῥυθμὸν ἔκρυθμος ὀνομάζεται . οὕτω δὲ καὶ περὶ φύσεων καὶ ὡρῶν καὶ χωρῶν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων χρὴ νοεῖν . ἑκάστου γὰρ αὐτῶν ἐστί τις οἰκεῖος ῥυθμὸς , οὗ διαφθειρομένου τό τ’ ἄρυθμον χρὴ νοεῖν καὶ τὰς εἰρημένας ἐν αὐτῷ διαφοράς . ἁπάντων δὲ τῶν ῥυθμῶν οἱ μὲν ἐν ἴσῳ λόγῳ συνίστανται , οἱ δὲ ἐν ἀνίσῳ · ἐν ἴσῳ μὲν , ὅταν ὁ τῆς διαστολῆς χρόνος ἴσος ὑπάρχῃ τῷ τῆς συστολῆς · ἐν ἀνίσῳ δὲ , ὅταν θάτερος αὐτῶν ὑπερέχῃ . γίνεται δὲ τοῦτὸ ποτὲ μὲν ἐν ῥηταῖς , ποτὲ δὲ ἐν ἀῤῥήτοις ταῖς ὑπεροχαῖς · καὶ ἐν ῥηταῖς μὲν διχῶς , ἢ ὡς ἐν πολλαπλασίῳ λόγῳ , ἢ ὡς ἀριθμοῦ πρὸς ἀριθμὸν , ὅσπερ καὶ ἐπιμόριος ὀνομάζεται . πολλαπλάσιος μὲν οὖν λόγος ἐστὶν ὁ διπλάσιος , ἢ τριπλάσιος , ἢ τετραπλάσιος , ἤ τις τῶν ἑξῆς . ὡς ἀριθμοῦ δὲ πρὸς ἀριθμὸν , ὅταν ἡλίκων ἡ διαστολὴ δυοῖν ᾖ χρόνων , τηλικούτων ἡ συστολὴ , πέντε , ἢ ἑπτὰ , ἢ ἐννέα , ἢ ἕνδεκα · ἀῤῥήτοις δὲ τριχῶς μὲν καθόλου · ἢ γὰρ ὁ τῆς διαστολῆς χρόνος ἄῤῥητός ἐστιν , ἢ ὁ τῆς συστολῆς , ἢ ἀμφότεροι . κατὰ μέρος δὲ τούτων ἕκαστος ποτὲ μὲν ἐπ’ ὀλίγον παρηυξημένους ἔχει τοὺς ἀῤῥήτους χρόνους , εἴτε πλείους εἶεν , εἴθ’ εἷς ὁ πρῶτος , ποτὲ δὲ ἐπὶ πλέον , ποτὲ δὲ ἐπὶ πλεῖστον . ὅτι δὲ πρῶτον χρόνον οὐ πρὸς τὴν φύσιν αὐτὴν , ἀλλὰ πρὸς αἴσθησιν ἀκούειν χρὴ , πρόδηλον . οὕτω γὰρ ἔχει καὶ παρὰ τοῖς μουσικοῖς . ταῦτ’ ἀρκεῖ τὸ νῦν περὶ ῥυθμῶν . ὅσον γὰρ ἐκ τούτου τοῦ γένους τῶν σφυγμῶν , τὸ δυνατόν τε καὶ χρήσιμον , ἢ ἀδύνατόν τε καὶ ἄχρηστον , ἔν τε τοῖς περὶ διαγνώσεως αὐτῶν καὶ ἐν τοῖς περὶ προγνώσεως εἰρήσεται .
Lemmas: ἐν δέ ὁ πάρειμι ὁ διαφορά ἔτι προστίθημι ὁ δύο οὗτος γένος ὁ νῦν λέγω , ὁ τε κατά ὁ ἠρεμία καί ὁ κατά ὁ ῥυθμός , ἐπί ὁ συνεχής ὁ λόγος μεταβαίνω . ἐν μέν δή ὁ κατά ὁ ἡσυχία ὁ ἀρτηρία γένος τρεῖς διαφορά συνίστημι σφυγμός , ἀραιός , πυκνός , μέσος , ὅς καί ὁ λόγος ὀλίγος πρόσθεν μανθάνω . ἐν δέ ὁ κατά ὁ ῥυθμός οὐ ἁπλῶς οὕτως ἐγχωρέω λέγω ὁ συνίστημι διαφορά , ἀλλά πρῶτος , ὅτι πᾶς σφυγμός ῥυθμός ἔχω , δηλόω , ἵνα μή τις ὁ ὁ ἀρῦθμος καλέω σφυγμός ἐξαπατάω ὄνομα ψευδής ὑπολαμβάνω ποιέω , πᾶς στερέω ῥυθμός ὁ τοιοῦτος σφυγμός . ὡς γάρ ἀτράχηλος ἄνθρωπος καί κιθαρῳδός ἄφωνος , οὕτως καί σφυγμός ἄρρυθμος καλέω , κάκωσις ὁ κατά φύσις ῥυθμός δηλόω ὁ προσηγορία , οὐ στέρησις παντελής . καί εἰμί ἐναντίος ὁ ἀρῦθμος οὐ ὁ ἔνρυθμος , πᾶς γάρ σφυγμός ἐν τις ῥυθμός , ἀλλά ὁ εὔρυθμος καλέω . ἀμφότερος δή οὗτος , ἀρῦθμος λέγω καί εὔρυθμος , καινός γένος εἰμί ὁ ἔνρυθμος σφυγμός . ὁ μέν οὖν εὔρυθμος εἷς μένω καί ἄτμητος . ὁ δέ ἀρῦθμος τρεῖς εἰμί διαφορά , παράρυθμος , ἑτερόρυθμος , ἔκρυθμος . οἷος δέ εἰμί ἕκαστος , ἐπί παράδειγμα μανθάνω ἄν . ἕκαστος ὁ ἡλικία εἰμί τις κατά φύσις σφυγμός . οὗτος οὖν ὁ μέν σῴζω ὁ ῥυθμός εὔρυθμος καλέω , ὁ δέ διαφθείρω ἄρρυθμος . καί ὁ διαφθείρω ὁ μέν ὁ ὁ πλησίον ἡλικία ῥυθμός μεταλαμβάνω παράρυθμος , ὁ δέ ὁ ὁ ἕτερος ὅστις ἑτερόρυθμος , ὁ δέ μηδείς ὅλος ἡλικία ἀποσῴζω ῥυθμός ἔκρυθμος ὀνομάζω . οὕτως δέ καί περί φύσις καί ὥρα καί χώρα καί ὁ ἄλλος ἅπας χρή νοέω . ἕκαστος γάρ αὐτός εἰμί τις οἰκεῖος ῥυθμός , ὅς διαφθείρω ὁ τε ἁρυθμός χρή νοέω καί ὁ λέγω ἐν αὐτός διαφορά . ἅπας δέ ὁ ῥυθμός ὁ μέν ἐν ἴσος λόγος συνίστημι , ὁ δέ ἐν ἄνισος · ἐν ἴσος μέν , ὅταν ὁ ὁ διαστολεύς χρόνος ἴσος ὑπάρχω ὁ ὁ συστολή · ἐν ἄνισος δέ , ὅταν θατέρως αὐτός ὑπερέχω . γίγνομαι δέ οὗτος ποτέ μέν ἐν ῥητός , ποτέ δέ ἐν ἄρρητος ὁ ὑπεροχή · καί ἐν ῥητός μέν διχῶς , ἤ ὡς ἐν πολλαπλάσιος λόγος , ἤ ὡς ἀριθμός πρός ἀριθμός , ὅς καί ἐπιμόριος ὀνομάζω . πολλαπλάσιος μέν οὖν λόγος εἰμί ὁ διπλάσιος , ἤ τριπλάσιος , ἤ τετραπλάσιος , ἤ τις ὁ ἑξῆς . ὡς ἀριθμός δέ πρός ἀριθμός , ὅταν ἡλίκος ὁ διαστολή δύο εἰμί χρόνος , τηλικοῦτος ὁ συστολή , πέντε , ἤ ἑπτά , ἤ ἐννέα , ἤ ἕνδεκα · ἄρρητος δέ τριχῶς μέν καθόλου · ἤ γάρ ὁ ὁ διαστολεύς χρόνος ἄρρητος εἰμί , ἤ ὁ ὁ συστολή , ἤ ἀμφότερος . κατά μέρος δέ οὗτος ἕκαστος ποτέ μέν ἐπί ὀλίγος παραυξάνω ἔχω ὁ ἄρρητος χρόνος , εἴτε πολύς εἰμί , εἴτε εἷς ὁ πρῶτος , ποτέ δέ ἐπί πολύς , ποτέ δέ ἐπί πολύς . ὅτι δέ πρῶτος χρόνος οὐ πρός ὁ φύσις αὐτός , ἀλλά πρός αἴσθησις ἀκούω χρή , πρόδηλος . οὕτως γάρ ἔχω καί παρά ὁ μουσικός . οὗτος ἀρκέω ὁ νῦν περί ῥυθμός . ὅσος γάρ ἐκ οὗτος ὁ γένος ὁ σφυγμός , ὁ δυνατός τε καί χρήσιμος , ἤ ἀδύνατος τε καί ἄχρηστος , ἐν τε ὁ περί διάγνωσις αὐτός καί ἐν ὁ περί πρόγνωσις λέγω .