galenus.de-differentia-pulsuum-libri-iv 4.3
Ὁ μὲν Ταραντῖνος Ἡρακλείδης ἐμπειρικῷ πρέπουσαν ὑπογραφὴν ποιούμενος τὸν σφυγμὸν εἶναί φησι κίνησιν ἀρτηριῶν καὶ καρδίας . ἴσμεν δ’ ὅτι τὴν ἀρχὴν οὐδ’ ὁρίζεσθαι σπουδάζουσιν οἱ ἀπὸ τῆς ἐμπειρικῆς αἱρέσεως , ἀλλ’ ὑποτυπώσεσί τε καὶ ὑπογραφαῖς χρῶνται . καλοῦσι δ’ οὕτως αὐτοὶ τοὺς λόγους , ὅσοι διὰ βραχέων ἑρμηνεύουσι τὴν ἔννοιαν τοῦ πράγματος , οὗ τὴν προσηγορίαν φθεγγόμεθα . ταύτην οὖν ἡγεῖται τοὺς ἀνθρώπους ἔχειν ἔννοιαν περὶ τὴν τοῦ σφυγμοῦ προσηγορίαν , αὐτούς τε προτείνοντας ἐνίοτε τὴν χεῖρα καὶ τῶν σφυγμῶν ἀξιοῦντας ἅψασθαι τὸν ἰατρόν . ὅταν δέ τινα λέγωμεν ἄσφυκτον , ἐκ τῆς φωνῆς ταύτης ἡγούμεθα σημαίνεσθαι τὸν οὕτω διακείμενον ἄνθρωπον , ὡς μηδεμίαν ὑποπίπτειν κίνησιν ἐν μηδενὶ μέρει τοῦ σώματος ἀρτηρίας μηδεμιᾶς . εἰ δ’ ἔστι τις ἄλλη κίνησις ἐν ταῖς ἀρτηρίαις αὐξανομέναις τε καὶ τρεφομέναις καὶ πληρουμέναις καὶ κενουμέναις , οὐδὲν αὐτῷ μέλει , διότι μηδ’ ὑποπίπτει μηδεμιᾷ τῶν ἡμετέρων αἰσθήσεων τὸ γένος τοῦτο τῶν κινήσεων , ἀλλ’ ἔστι λόγῳ θεωρητόν . ᾧ λόγῳ καὶ τὰ φυτὰ πάντα φασὶν οἱ φυσιολογοῦντες ἀεὶ κινεῖσθαι , καὶ τό γε τούτου μεῖζον , ὅτι καὶ τἄλλα πάντα μέχρι τῶν σκληροτάτων λίθων , καὶ γὰρ καὶ τούτων ἀποῤῥεῖ τι διαπαντός . ἔνιοι δὲ καὶ προσκρίνεσθαί φασιν αὐτοῖς ἐκ τοῦ περιέχοντος . τὴν μὲν οὖν τοιαύτην κίνησιν οὐ μόνον ἔτι ζῶντος , ἀλλὰ καὶ τεθνεῶτος ἤδη τἀνθρώπου , κατὰ τοὺς ταῦτα φυσιολογοῦντας , ἀναγκαῖον ὑπάρχειν , ὥστε οὐκ ὀρθῶς ἐροῦμεν ἀκινήτους ὑπάρχειν τὰς ἀρτηρίας ἐπὶ τῶν τεθνεώτων , οὐδ’ ἀσφύκτους ἐνίοις φαίνεσθαι τῶν ἔτι ζώντων . εἰ δὲ λέγοιντο πρὸς ἁπάντων οὕτως , εὔδηλον εἶναι κίνησιν ἡμᾶς νοεῖν τε καὶ ὀνομάζειν , οὐ τὴν λόγῳ θεωρητὴν , ἀλλ’ ἥ τις ἂν εἰς ἐναργῆ γνῶσιν ἥκῃ διαθέσεως . ἐκ τοιούτων μὲν οὖν λογισμῶν ὅ τε Ταραντῖνος Ἡρακλείδης καὶ ἄλλοι τινὲς τῶν ἐμπειρικῶν ἑαυτοὺς πείσαντες ὑπεγράψαντο τὸν σφυγμὸν εἶναι κίνησιν ἀρτηριῶν καὶ καρδίας , ἐπειδὴ καὶ ταύτην ἑώρων αἰσθητῶς κινουμένην ὡσαύτως ταῖς ἀρτηρίαις . ἀντεῖπον δ’ αὐτοῖς ἔνιοι τῶν δογματικῶν , οὐκ ἀξιοῦντες αἰσθήσει μόνῃ κρίνεσθαι τὴν κίνησιν , ἀλλ’ ἐνίοτε καὶ τῷ λόγῳ · τὸν γοῦν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ τοὺς ἀστέρας ἅπαντας ὁμολογεῖσθαι μὲν ἅπασιν ἀνθρώποις κινεῖσθαι , μὴ γὰρ ἂν ἀπ’ ἀνατολῆς εἰς δύσιν ἀφικνεῖσθαι τοσαύτην φορὰν ἄνευ κινήσεως , οὐ φαίνεσθαι δὲ κινουμένους . ἐχρῆν οὖν , φασὶν , εἰ καὶ μηδὲν ἄλλο , τοῦτο γοῦν προσκεῖσθαι τῷ λόγῳ τῶν ἐμπειρικῶν , τὸ τὴν κίνησιν τῶν ἀρτηριῶν καὶ τῆς καρδίας αἰσθητὴν εἶναι , καὶ λέγειν αὐτοὺς , τὸν σφυγμὸν εἶναι κίνησιν τῶν ἀρτηριῶν καὶ καρδίας αἰσθητήν . ἔνιοι δ’ ἀντιλέγοντες αὐτοῖς κινήσεις αἰσθητάς φασι κατά τε τὴν καρδίαν καὶ τὰς ἀρτηρίας οὐ τὰς σφυγμώδεις μόνον , ἀλλὰ καὶ τὰς παλμώδεις φαίνεσθαι , καὶ ταύτας οὖν ἐχρῆν περιλαμβάνεσθαι κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῶν σφυγμῶν , ἐάν θ’ ἁπλῶς εἴπωσιν ἀρτηριῶν καὶ καρδίας εἶναι τὸν σφυγμὸν κίνησιν ἐάν τε προσθῶσι τὴν αἰσθητήν . ἔνιοι δὲ καὶ σπασμῶν καὶ τρόμων μνημονεύουσιν , ὡς καὶ τοιούτων τινῶν κινήσεων ἔστιν ὅτε γινομένων ἐν ἀρτηρίαις τε καὶ καρδίᾳ , παρὰ φύσιν δηλονότι . καὶ διὰ τοῦτο ἀξιοῦσι προσκεῖσθαι τῷ ὅρῳ τὸ φυσικὴ , τοιοῦτον ὅλον αὐτὸν ἐργαζόμενοι · σφυγμός ἐστιν ἀρτηριῶν τε καὶ καρδίας κίνησις φυσική . τούτοις ἀντιλέγοντες οἱ συναγορεύοντες τῷ τοῦ Ταραντίνου ὅρῳ , φασὶ , μηδέποτ’ ἐν ἀρτηρίαις , ἢ καρδίᾳ τὰς τοιαύτας γίνεσθαι κινήσεις , μόνον τῶν νευρωδῶν σωμάτων οὔσας . ἀλλ’ ὅτι μὲν ὅ τε σπασμὸς καὶ ὁ τρόμος ἐν νεύροις μόνον γίνονται , κᾀγὼ σύμφημι . παλμὸς δὲ προφανῶς ὁρᾶται καὶ περὶ τὸ δέρμα συνιστάμενος . ἐναργῶς δὲ κᾀν τοῖς σαρκώδεσι μορίοις , ἅπερ ἐστὶ μυῶν μέρη , καὶ κατά γε τοὺς φόβους καὶ τὰς ἀγωνίας ἐναργῶς ἡ καρδία φαίνεται παλλομένη . οὐ σμικρὰ δ’ ἀντιλογία περὶ τῶν παθῶν τούτων γέγονεν Ἡροφίλῳ πρὸς τὸν διδάσκαλον Πραξαγόραν , οὐκ ὀρθῶς ἀποφηνάμενον ἀρτηριῶν πάθος εἶναι καὶ παλμὸν καὶ τρόμον καὶ σπασμὸν , οὐ γένει διαφέροντα τῆς σφυγμώδους ἐν αὐτοῖς κινήσεως , ἀλλὰ μεγέθει . κατὰ φύσιν μὲν γὰρ ἐχόντων ἄνευ πάσης περιστάσεως γίνεσθαι τοὺς σφυγμοὺς , αὐξηθείσης δὲ τῆς κινήσεως αὐτῶν εἰς τὸ παρὰ φύσιν πρῶτον μὲν σπασμὸν ἀποτελεῖσθαι , δεύτερον δ’ ἐπ’ αὐτῷ τρόμον , καὶ τρίτον τὸν παλμὸν , ἀλλήλων διαφέροντα μεγέθει πάντα ταῦτα τὰ πάθη . διὰ τοῦτ’ οὖν Ἡρόφιλος εὐθέως ἐν ἀρχῇ τῆς περὶ σφυγμῶν πραγματείας ἀνατρέπειν πειρᾶται τὴν τοῦ διδασκάλου δόξαν , ἀλλ’ ὡς ἔθος Ἡροφίλῳ , δι’ ἑρμηνείας ἀσαφοῦς , ἣν ἐπὶ τὸ σαφὲς οἱ ἀπ’ αὐτοῦ μεταλαμβάνοντες ἔγραψαν ἐν αἷς ἐποιήσαντο πραγματείαις περὶ τῆς Ἡροφίλου αἱρέσεως . ὥστε εἰ μνημονεύω νῦν αὐτῆς Ἡροφίλου ῥήσεως , ἣν ἐν ἀρχῇ τοῦ πρώτου περὶ σφυγμῶν ἔγραψεν , ἢ τῶν εἰρημένων τοῖς ἀπ’ αὐτοῦ , μέγεθος ἑνὸς βιβλίου γενήσεται , περὶ μόνων τούτων ἐπιμελῶς διερχομένου , ὅπου καὶ χωρὶς τοῦ μνημονεῦσαι τούτων ἓν ὅλον ἐμόν ἐστιν ὑπόμνημα περὶ τρόμου καὶ παλμοῦ καὶ σπασμοῦ καὶ ῥίγους . ἀρκεῖ δέ μοι κᾀνταῦθα τὸ πλῆθος ἐνδεδειγμένῳ τῶν ἐπεισαχθησομένων λόγων εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα καταλιπεῖν αὐτὸ , τοσοῦτον μόνον εἰπόντι , κατὰ φύσιν μὲν ἐχόντων ἡμῶν , αἱ κατὰ τὴν καρδίαν τε καὶ τὰς ἀρτηρίας κινήσεις , διαστελλομένων τε κατὰ κύκλον αὐτῶν καὶ αὖθις εἰς ἑαυτὰς συναγομένων , γίνονται , παρὰ φύσιν δὲ ἐχόντων , κᾂν παλμώδης , ἢ κλονώδης , ἢ σπασμώδης , ἢ τρομώδης ἡ κίνησις φαίνοιτο τῶν ἀρτηριῶν , οὐδὲν ἄτοπον εἶναι τὸν σφυγμὸν ὀνομάζεσθαι ποτὲ ﻿ μὲν σπασμώδη , ποτὲ δὲ κλονώδη , ποτὲ δὲ παλμώδη , ποτὲ δὲ τρομώδη . καὶ γὰρ οὖν καὶ καλεῖν ἔθος ἡμῖν ἐστί τινα κλονώδη σφυγμὸν , οὐκ ὀλιγάκις φαινόμενον ἐναργῶς , οὗ τὴν φύσιν ἡρμήνευσα κατὰ τὸ πρῶτον γράμμα τῆσδε τῆς πραγματείας , ὥστε καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον οὐκ ὀρθῶς ἄν τις προσθείη τῷ ὅρῳ τοῦ σφυγμοῦ τὸ φυσική . περὶ δὲ τῆς αἰσθητῆς , ἐπειδὴ καὶ ταύτην ἔνιοι τὴν προσθήκην ἀξιοῦσι ποιεῖσθαι , τὸ πολλάκις εἰρημένον ὑπ’ Ἀριστοτέλους ἄξιον εἰπεῖν . ἐκεῖνος γὰρ ὁ ἀνὴρ αὐτάρκως ἐνίοτε διελθὼν , τὶ προστιθέναι φησὶ δεῖν αὐτῷ διὰ τὰς σοφιστικὰς ἐνοχλήσεις ἔξωθεν ἄλλο τὸ δοκοῦν ἑκάστοτε συμφέρειν τῷ λόγῳ , καὶ διὰ τοῦτο κᾀγὼ τοὐπίπαν ὑπογράφομαι τὸν σφυγμὸν ἀρτηριῶν καὶ καρδίας κίνησιν αἰσθητὴν , καὶ μάλισθ’ ὅτι καλοῦμεν ἀσφύκτους οἷς οὐκ ἔστιν ἡ κίνησις αἰσθητὴ , καίτοι σωζομένης αὐτῆς πολλάκις , ὡς πρὸς τὴν οἰκείαν ὕπαρξιν . οὐ γὰρ ἂν ἔζησαν εἰ παντάπασιν ἡ κίνησις ἀπωλώλει τῆς καρδίας καὶ τῶν ἀρτηριῶν .
Lemmas: ὁ μέν Ταραντῖνος Ἡρακλείδης ἐμπειρικός πρέπω ὑπογραφή ποιέω ὁ σφυγμός εἰμί φημί κίνησις ἀρτηρία καί καρδία . οἶδα δέ ὅτι ὁ ἀρχή οὐδέ ὁρίζω σπουδάζω ὁ ἀπό ὁ ἐμπειρικός αἵρεσις , ἀλλά ὑποτύπωσις τε καί ὑπογραφή χράω . καλέω δέ οὕτως αὐτός ὁ λόγος , ὅσος διά βραχύς ἑρμηνεύω ὁ ἔννοια ὁ πρᾶγμα , ὅς ὁ προσηγορία φθέγγομαι . οὗτος οὖν ἡγέομαι ὁ ἄνθρωπος ἔχω ἔννοια περί ὁ ὁ σφυγμός προσηγορία , αὐτός τε προτείνω ἐνίοτε ὁ χείρ καί ὁ σφυγμός ἀξιόω ἅπτω ὁ ἰατρός . ὅταν δέ τις λέγω ἄσφυκτος , ἐκ ὁ φωνή οὗτος ἡγέομαι σημαίνω ὁ οὕτως διάκειμαι ἄνθρωπος , ὡς μηδείς ὑποπίπτω κίνησις ἐν μηδείς μέρος ὁ σῶμα ἀρτηρία μηδείς . εἰ δέ εἰμί τις ἄλλος κίνησις ἐν ὁ ἀρτηρία αὐξάνω τε καί τρέφω καί πληρόω καί κενόω , οὐδείς αὐτός μέλω , διότι μηδέ ὑποπίπτω μηδείς ὁ ἡμέτερος αἴσθησις ὁ γένος οὗτος ὁ κίνησις , ἀλλά εἰμί λόγος θεωρητός . ὅς λόγος καί ὁ φυτόν πᾶς φημί ὁ φυσιολογέω ἀεί κινέω , καί ὁ γε οὗτος μέγας , ὅτι καί ἄλλος πᾶς μέχρι ὁ σκληρός λίθος , καί γάρ καί οὗτος ἀπορρέω τις διαπαντός . ἔνιοι δέ καί προσκρίνω φημί αὐτός ἐκ ὁ περιέχω . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος κίνησις οὐ μόνος ἔτι ζάω , ἀλλά καί θνῄσκω ἤδη ἄνθρωπος , κατά ὁ οὗτος φυσιολογέω , ἀναγκαῖος ὑπάρχω , ὥστε οὐ ὀρθός λέγω ἀκίνητος ὑπάρχω ὁ ἀρτηρία ἐπί ὁ θνῄσκω , οὐδέ ἄσφυκτος ἔνιοι φαίνω ὁ ἔτι ζάω . εἰ δέ λέγω πρός ἅπας οὕτως , εὔδηλος εἰμί κίνησις ἐγώ νοέω τε καί ὀνομάζω , οὐ ὁ λόγος θεωρητός , ἀλλά ὅς τις ἄν εἰς ἐναργής γνῶσις ἥκω διάθεσις . ἐκ τοιοῦτος μέν οὖν λογισμός ὁ τε Ταραντῖνος Ἡρακλείδης καί ἄλλος τις ὁ ἐμπειρικός ἑαυτοῦ πείθω ὑπογράφω ὁ σφυγμός εἰμί κίνησις ἀρτηρία καί καρδία , ἐπειδή καί οὗτος ὁράω αἰσθητός κινέω ὡσαύτως ὁ ἀρτηρία . ἀντιλέγω δέ αὐτός ἔνιοι ὁ δογματικός , οὐ ἀξιόω αἴσθησις μόνος κρίνω ὁ κίνησις , ἀλλά ἐνίοτε καί ὁ λόγος · ὁ γοῦν ἥλιος καί ὁ σελήνη καί ὁ ἀστήρ ἅπας ὁμολογέω μέν ἅπας ἄνθρωπος κινέω , μή γάρ ἄν ἀπό ἀνατολή εἰς δύσις ἀφικνέομαι τοσοῦτος φορά ἄνευ κίνησις , οὐ φαίνω δέ κινέω . χρή οὖν , φημί , εἰ καί μηδείς ἄλλος , οὗτος γοῦν πρόσκειμαι ὁ λόγος ὁ ἐμπειρικός , ὁ ὁ κίνησις ὁ ἀρτηρία καί ὁ καρδία αἰσθητός εἰμί , καί λέγω αὐτός , ὁ σφυγμός εἰμί κίνησις ὁ ἀρτηρία καί καρδία αἰσθητός . ἔνιοι δέ ἀντιλέγω αὐτός κίνησις αἰσθητός φημί κατά τε ὁ καρδία καί ὁ ἀρτηρία οὐ ὁ σφυγμώδης μόνος , ἀλλά καί ὁ παλμώδης φαίνω , καί οὗτος οὖν χρή περιλαμβάνω κατά ὁ ὑπογραφή ὁ σφυγμός , ἐάν τε ἁπλῶς λέγω ἀρτηρία καί καρδία εἰμί ὁ σφυγμός κίνησις ἐάν τε προστίθημι ὁ αἰσθητός . ἔνιοι δέ καί σπασμός καί τρόμος μνημονεύω , ὡς καί τοιοῦτος τις κίνησις εἰμί ὅτε γίγνομαι ἐν ἀρτηρία τε καί καρδία , παρά φύσις δηλονότι . καί διά οὗτος ἀξιόω πρόσκειμαι ὁ ὅρος ὁ φυσικός , τοιοῦτος ὅλος αὐτός ἐργάζομαι · σφυγμός εἰμί ἀρτηρία τε καί καρδία κίνησις φυσικός . οὗτος ἀντιλέγω ὁ συναγορεύω ὁ ὁ Ταραντῖνος ὅρος , φημί , μηδέποτε ἐν ἀρτηρία , ἤ καρδία ὁ τοιοῦτος γίγνομαι κίνησις , μόνος ὁ νευρώδης σῶμα εἰμί . ἀλλά ὅτι μέν ὁ τε σπασμός καί ὁ τρόμος ἐν νεῦρον μόνος γίγνομαι , ἐͅγώ σύμφημι . παλμός δέ προφανής ὁράω καί περί ὁ δέρμα συνίστημι . ἐναργής δέ εἰͅν ὁ σαρκώδης μόριον , ὅς εἰμί μῦς μέρος , καί κατά γε ὁ φόβος καί ὁ ἀγωνία ἐναργής ὁ καρδία φαίνω πάλλω . οὐ μικρός δέ ἀντιλογία περί ὁ πάθος οὗτος γίγνομαι Ἡρόφιλος πρός ὁ διδάσκαλος Πραξαγόρας , οὐ ὀρθός ἀποφαίνω ἀρτηρία πάθος εἰμί καί παλμός καί τρόμος καί σπασμός , οὐ γένος διαφέρω ὁ σφυγμώδης ἐν αὐτός κίνησις , ἀλλά μέγεθος . κατά φύσις μέν γάρ ἔχω ἄνευ πᾶς περίστασις γίγνομαι ὁ σφυγμός , αὐξάνω δέ ὁ κίνησις αὐτός εἰς ὁ παρά φύσις πρῶτος μέν σπασμός ἀποτελέω , δεύτερος δέ ἐπί αὐτός τρόμος , καί τρίτος ὁ παλμός , ἀλλήλων διαφέρω μέγεθος πᾶς οὗτος ὁ πάθος . διά οὗτος οὖν Ἡρόφιλος εὐθύς ἐν ἀρχή ὁ περί σφυγμός πραγματεία ἀνατρέπω πειράω ὁ ὁ διδάσκαλος δόξα , ἀλλά ὡς ἔθος Ἡρόφιλος , διά ἑρμηνεία ἀσαφής , ὅς ἐπί ὁ σαφής ὁ ἀπό αὐτός μεταλαμβάνω γράφω ἐν ὅς ποιέω πραγματεία περί ὁ Ἡρόφιλος αἵρεσις . ὥστε εἰ μνημονεύω νῦν αὐτός Ἡρόφιλος ῥῆσις , ὅς ἐν ἀρχή ὁ πρῶτος περί σφυγμός γράφω , ἤ ὁ λέγω ὁ ἀπό αὐτός , μέγεθος εἷς βιβλίον γίγνομαι , περί μόνος οὗτος ἐπιμελής διέρχομαι , ὅπου καί χωρίς ὁ μνημονεύω οὗτος εἷς ὅλος ἐμός εἰμί ὑπόμνημα περί τρόμος καί παλμός καί σπασμός καί ῥῖγος . ἀρκέω δέ ἐγώ ᾀνταῦθη ὁ πλῆθος ἐνδείκνυμι ὁ ἐπεισάγω λόγος εἰς ὁ πρόκειμαι ζήτημα καταλείπω αὐτός , τοσοῦτος μόνος λέγω , κατά φύσις μέν ἔχω ἐγώ , ὁ κατά ὁ καρδία τε καί ὁ ἀρτηρία κίνησις , διαστέλλω τε κατά κύκλος αὐτός καί αὖθις εἰς ἑαυτοῦ συνάγω , γίγνομαι , παρά φύσις δέ ἔχω , ἔͅν παλμώδης , ἤ κλονώδης , ἤ σπασμώδης , ἤ τρομώδης ὁ κίνησις φαίνω ὁ ἀρτηρία , οὐδείς ἄτοπος εἰμί ὁ σφυγμός ὀνομάζω ποτέ ﻿ μέν σπασμώδης , ποτέ δέ κλονώδης , ποτέ δέ παλμώδης , ποτέ δέ τρομώδης . καί γάρ οὖν καί καλέω ἔθος ἐγώ εἰμί τις κλονώδης σφυγμός , οὐ ὀλιγάκις φαίνω ἐναργής , ὅς ὁ φύσις ἑρμηνεύω κατά ὁ πρῶτος γράμμα ὅδε ὁ πραγματεία , ὥστε καί κατά οὗτος ὁ λόγος οὐ ὀρθός ἄν τις προστίθημι ὁ ὅρος ὁ σφυγμός ὁ φυσικός . περί δέ ὁ αἰσθητός , ἐπειδή καί οὗτος ἔνιοι ὁ προσθήκη ἀξιόω ποιέω , ὁ πολλάκις λέγω ὑπό Ἀριστοτέλης ἄξιος λέγω . ἐκεῖνος γάρ ὁ ἀνήρ αὔταρκος ἐνίοτε διέρχομαι , τίς προστίθημι φημί δέω αὐτός διά ὁ σοφιστικός ἐνόχλησις ἔξωθεν ἄλλος ὁ δοκέω ἑκάστοτε συμφέρω ὁ λόγος , καί διά οὗτος ἐͅγώ ἐπίπαν ὑπογράφω ὁ σφυγμός ἀρτηρία καί καρδία κίνησις αἰσθητός , καί μάλα ὅτι καλέω ἄσφυκτος ὅς οὐ εἰμί ὁ κίνησις αἰσθητός , καίτοι σῴζω αὐτός πολλάκις , ὡς πρός ὁ οἰκεῖος ὕπαρξις . οὐ γάρ ἄν ζάω εἰ παντάπασι ὁ κίνησις ἀπόλλυμι ὁ καρδία καί ὁ ἀρτηρία .