galenus.de-differentia-pulsuum-libri-iv 1.9
Ἀλλ’ ἐπὶ τὰ λοιπὰ δύο γένη μεταβαίνωμεν ἤδη · τὸ μὲν ἕτερον ἐν ᾧ τήν τε ὁμαλότητα καὶ τὴν ἀνωμαλίαν ἐπισκοπούμεθα , τὸ δ’ ἕτερον ἐν ᾧ τάξιν τε καὶ ἀταξίαν . ὁμαλότης μὲν οὖν καὶ ἀνωμαλία καθ’ ἕνα τε σφυγμὸν καὶ ﻿ περὶ πλείονας γίνεται . τάξις δὲ καὶ ἀταξία περὶ πλείονας μόνον . ἐπεὶ δὲ χαλεπὴ καὶ δυσθεώρητός ἐστιν ἡ καθ’ ἕνα σφυγμὸν ἀνωμαλία , περὶ τῆς ἐν πλείοσι συνισταμένης πρότερον εἴπωμεν συναποδόντες αὐτῇ καὶ τὸν περὶ τάξεως καὶ ἀταξίας λόγον , ἐπειδὴ παράκειταί τε καὶ οἰκεῖός ἐστιν , οὕτω καὶ ἐπὶ τὴν καθ’ ἕνα σφυγμὸν ἀνωμαλίαν ἐπανελθόντες , ἁπάσας αὐτῆς εἰπεῖν πειρασόμεθα τὰς διαφοράς . ἡ τοίνυν ἐν πλείοσιν σφυγμοῖς θεωρουμένη ὁμαλότης τε καὶ ἀνωμαλία , ἃς καὶ συστηματικὰς καλοῦσιν , ἐν τῷ παραβάλλειν τὰς ἐν τῷ πρώτῳ σφυγμῷ διαφορὰς τὰς ἁπάσας ταῖς ἐν τοῖς ἐφεξῆς νοοῦνται . εἰ μὲν γὰρ ἴσαι φυλάττοιντο κατὰ πάντα , ὁμαλὸς ἁπλῶς ὁ τοιοῦτος καλεῖται σφυγμός · εἰ δὲ ἄνισοι κατὰ πάντα , ἀνώμαλος ἁπλῶς . εἰ δὲ κατὰ τινὰ μὲν , ἢ τινὰς ἴσαι , κατὰ τινὰ δὲ , ἢ τινὰς ἄνισοι , καθ’ ἃς μὲν ἴσαι , κατὰ ταύτας ὁμαλὸς ὁ σφυγμὸς ῥηθήσεται , καθ’ ἃς δ’ ἄνισοι , κατ’ ἐκείνας ἀνώμαλος , πολὺ διαφέροντος , ἢ ἁπλῶς ὁμαλὸν καὶ ἀνώμαλον εἰπεῖν , ἢ καθ’ ἓν ὁτιοῦν γένος . ὁ μὲν γὰρ ἁπλῶς ὁμαλὸς οὔτε μέγεθος οὔτε τάχος οὔτ’ ἄλλο οὐδὲν ἄνισον ἔχει . ὁ δὲ καθ’ ἓν ὁτιοῦν ἅμα τῇ ἐκείνου προσηγορίᾳ λέγεσθαι βούλεται κατὰ μέγεθος ὁμαλὸς , κατὰ τάχος , κατὰ σφοδρότητα , καθ’ ἓν ὁτιοῦν ἄλλο . καὶ μέντοι καὶ ἀνώμαλος , ἤτοι κατὰ μέγεθος , ἢ τάχος , ἤ τι τῶν ἄλλων , ἔσθ’ ὅτε δὲ καὶ κατὰ δύο τούτων , ἢ τρία , ἢ πλείω , ἢ καὶ πάνθ’ ὁμοῦ πολλάκις , ὅταν ἁπλῶς ὁμαλὸς , ἢ ἀνώμαλος λέγηται . τοιοῦτοι μὲν ὅ τε ὁμαλὸς καὶ ἀνώμαλος . ὁ δὲ τεταγμένος καὶ ἄτακτος , τμηθέντος τοῦ ἀνωμάλου εἴς τε τὸ κατὰ περιόδους ἴσον καὶ εἰς τὸ παντοίως ἄνισον , καθ’ ἑκάτερον τῶν τμημάτων τὴν γένεσιν ἴσχουσι · κατὰ μὲν τὸ τῶν περιόδων ἴσον ὁ τεταγμένος , κατὰ δ’ αὖ τὸ παντοίως ἄνισον ὁ ἄτακτος . ᾧδε γὰρ δὴ τὸ πᾶν αὖθις ἀναλαβόντες εἴπωμεν , ὑπὲρ τοῦ μηδὲν ἔτι διαφεύγειν ἀσαφές . αἱ καθ’ ἕνα σφυγμὸν ἅπασαι διαφοραὶ ταῖς ἐν τοῖς ἐξῆς ἴσαι καθ’ ἕκαστον γένος ἔστωσαν , ὁμαλὸς ἁπλῶς ὁ τοιοῦτος λεχθήσεται σφυγμός . ἀλλὰ πᾶσαι πάσαις ἄνισοι τυγχανέτωσαν οὖσαι , ἀνώμαλος ἁπλῶς ὁ τοιοῦτος . ἀλλὰ τὶς μὲν , ἢ τινὲς ἴσαι , τὶς δ’ , ἢ τινὲς ἄνισοι , κατὰ τινὰ μὲν , ἢ τινὰς , ὁ σφυγμὸς ὁμαλὸς ἔσται , κατὰ τινὰ δ’ , ἢ τινὰς ἀνώμαλος . ὁ μὲν οὖν ἁπλῶς ὁμαλὸς , ἢ ὁ κατὰ τινὰ διαφορὰν μίαν , ἢ καὶ πλείους , οὐ δέχεται τομήν . τὸν δ’ ἁπλῶς ἀνώμαλον , ἢ κατὰ τινὰς ἰδέας , ἢ τινὰ τέμνοντες , τῷ κατὰ περιόδους ἴσῳ τε καὶ ἀνίσῳ τὸν τεταγμένον τε καὶ ἄτακτον εὑρήσομεν , ἢ ἁπλῶς , ἢ κατὰ τινὰς διαφορὰς , ἢ τινά . τὸ δὲ κατὰ περιόδους ἴσον οἶμαι μὲν ἤδη σαφὲς ὑπάρχειν , ἀπὸ τῶν ἐφεξῆς ἴσων διωρισμένον , οὐ μὴν ἀλλὰ ὑπὲρ τοῦ μηδὲν ἐλλείπειν τῷ λόγῳ καὶ τοῦτο προσκείσθω παραδείγματος ἕνεκα , προχειρισαμένοις ἓν γένος σφυγμοῦ τὸ κατὰ τὸ μέγεθος . ἔστωσαν γὰρ ὁ μὲν πρῶτος σφυγμὸς καὶ ὁ δεύτερος καὶ ὁ τρίτος ἴσοι κατὰ τὸ μέγεθος , ἄνισος δ’ αὖ τοῖς ἐφεξῆς ἑπέσθω ὁ τέταρτος . δῆλον ὡς ἀνώμαλος κατὰ μέγεθος ὁ τοιοῦτός ἐστι σφυγμὸς , οὐ μὴν ἤδη πω δῆλον , εἰ καὶ ἄτακτος , ἀλλὰ χρὴ περιμένειν ἄλλους τέτταρας , ἵν’ εἰ μὲν οἱ τρεῖς οἱ δεύτεροι καὶ ἀλλήλοις καὶ τοῖς ἐκ τῆς προτέρας περιόδου γεννηθεῖεν ἴσοι , καὶ μετ’ αὐτοὺς ὁ τέταρτος τῷ τετάρτῳ , τεταγμένος ὁ τοιοῦτος λέγοιτο σφυγμὸς κατὰ μέγεθος , εἴ γε ὡσαύτως τὰς πρώτας δύο περιόδους καὶ τὰς ἑξῆς ἁπάσας ἴσας διαφυλάττει . εἰ δὲ μὴ πάντες οἱ ἐκ τῆς δευτέρας περιόδου τοῖς ἐκ τῆς προτέρας ἴσοι γίγνοιντο , τηνικαῦτα ἤδη καὶ ὁ σφυγμὸς ἄτακτος λέγοιτο κατὰ μέγεθος . οὕτω δὲ καὶ κατὰ τάχος καὶ πυκνότητα καὶ τὰς ἄλλας διαφοράς . ἔσθ’ ὅτε δὲ δύο μὲν ἢ τρεῖς περίοδοι σφυγμῶν ἄνισοι κατὰ πᾶν ἀλλήλαις εἰσὶν , αἱ δὲ ἑξῆς οὐκ ἔτι · τὸν τοιοῦτον σφυγμὸν ὅτι μὲν οὐ χρὴ καλεῖν τεταγμένον ἁπλῶς , ἄντικρυς δῆλον , οὐ μὴν οὐδὲ ἁπλῶς ἄτακτον , ἀλλ’ ἐπισκοπεῖσθαι χρὴ καὶ διορίζεσθαι μή τις τῶν κατὰ περιόδους ἐστὶ τεταγμένων . ἔσθ’ ὅτε γὰρ τρεῖς , ἢ τέτταρες περίοδοι ἀλλήλαις ἄνισοι γενόμεναι τὰς ἑξῆς ἴσας ἀνάλογον ἴσχουσιν . ὥστ’ εἰ τύχοι τὴν μὲν τετάρτην τῇ πρώτῃ , τὴν δὲ πέμπτην τῇ δευτέρᾳ , τὴν δ’ ἕκτην τῇ τρίτῃ κατὰ πᾶν ἐξισοῦσθαι , τοιοῦτον τὸν σφυγμὸν εἰώθαμεν τεταγμένον κατὰ περίοδον καλεῖν , μέσον ὄντα τῶν ἁπλῶς λεγομένων τεταγμένων τε καὶ ἀτάκτων . τούτων μὲν γὰρ ἑκάτερος οὐδαμῇ τοῦ ἐναντίου μετέχει , οὔτ’ οὖν ὁ τεταγμένος ἀταξίας οὔθ’ ὁ ἄτακτος τῆς τάξεως . ὁ δὲ κατὰ περίοδον τεταγμένος ἔστιν ᾗ τάξεως , ἔστι δὲ ᾗ ἀταξίας μετέχει , τάξεως μὲν τῆς ἐν ἁπάσαις ταῖς περιόδοις , ἀταξίας δὲ τῆς καθ’ ἑκάστην αὐτῶν . ὁ μὲν γὰρ ἁπλῶς τεταγμένος ἴσας ἁπάσας ἔχει τὰς περιόδους , ὁ δὲ κατὰ περιόδους τεταγμένος οὐχ ἁπάσας ἴσας , ἀλλὰ διά τινος ἀριθμοῦ . πάλιν δὲ ὁ μὲν ἄτακτος οὔτε πάσας ἐφεξῆς ἴσας ἔχει τὰς περιόδους οὔτε διά τινος ἀριθμοῦ . ὁ δὲ κατὰ περίοδον τεταγμένος ἑκάτερον μὲν αὐτῶν οὐκ ἔχει , θάτερον δ’ ἔχει . καὶ οὕτω μέσος τε ἀμφοῖν γίνεται , τεταγμένου τε καὶ ἀτάκτου , καὶ τὸ μὲν ἔχει κοινὸν ἑκατέρου , τὸ δ’ οὔ . δύναιτο δ’ ἄν τις καὶ ἁπλῶς τεταγμένους τοὺς τοιούτους ἡγεῖσθαι σφυγμοὺς , εἰ τὰς κατὰ μέρος περιόδους τὰς διά τινος ἀριθμοῦ ταῖς ἑξῆς ἴσας εἰς μίαν ἁπάσας μεγάλην συναριθμοίη περίοδον . ὅση δὲ καὶ οἵα ποικιλία καὶ πλοκὴ γένοιτ’ ἂν τῶν περιόδων , ἐν διαφέρουσιν ἀριθμοῖς συνισταμένων , οὐ χαλεπὸν συνιδεῖν , καὶ μάλιστα τοῖς γεγυμνασμένοις τὰς ἐν τοῖς πυρετοῖς περιόδους ἐπιπλέκειν ἀλλήλαις . οὔκουν ἐπὶ πλέον ἡμᾶς δεήσει ἔτι τὰς διαφορὰς αὐτῶν ἐπεξιέναι , ἀλλ’ ἐπὶ τὰς κατὰ τὴν ἀνωμαλίαν ἐλθόντας εἰπεῖν προτέρας μὲν τὰς συστηματικὰς , ἑξῆς δὲ τὰς καθ’ ἕνα σφυγμόν .
Lemmas: ἀλλά ἐπί ὁ λοιπός δύο γένος μεταβαίνω ἤδη · ὁ μέν ἕτερος ἐν ὅς ὁ τε ὁμαλότης καί ὁ ἀνωμαλία ἐπισκοπέω , ὁ δέ ἕτερος ἐν ὅς τάξις τε καί ἀταξία . ὁμαλότης μέν οὖν καί ἀνωμαλία κατά εἷς τε σφυγμός καί ﻿ περί πολύς γίγνομαι . τάξις δέ καί ἀταξία περί πολύς μόνος . ἐπεί δέ χαλεπός καί δυσθεώρητος εἰμί ὁ κατά εἷς σφυγμός ἀνωμαλία , περί ὁ ἐν πολύς συνίστημι πρότερος λέγω συναποδίδωμι αὐτός καί ὁ περί τάξις καί ἀταξία λόγος , ἐπειδή παράκειμαι τε καί οἰκεῖος εἰμί , οὕτως καί ἐπί ὁ κατά εἷς σφυγμός ἀνωμαλία ἐπανέρχομαι , ἅπας αὐτός λέγω πειράω ὁ διαφορά . ὁ τοίνυν ἐν πολύς σφυγμός θεωρέω ὁμαλότης τε καί ἀνωμαλία , ὅς καί συστηματικός καλέω , ἐν ὁ παραβάλλω ὁ ἐν ὁ πρῶτος σφυγμός διαφορά ὁ ἅπας ὁ ἐν ὁ ἐφεξῆς νοέω . εἰ μέν γάρ ἴσος φυλάσσω κατά πᾶς , ὁμαλός ἁπλῶς ὁ τοιοῦτος καλέω σφυγμός · εἰ δέ ἄνισος κατά πᾶς , ἀνώμαλος ἁπλῶς . εἰ δέ κατά τις μέν , ἤ τις ἴσος , κατά τις δέ , ἤ τις ἄνισος , κατά ὅς μέν ἴσος , κατά οὗτος ὁμαλός ὁ σφυγμός λέγω , κατά ὅς δέ ἄνισος , κατά ἐκεῖνος ἀνώμαλος , πολύς διαφέρω , ἤ ἁπλῶς ὁμαλός καί ἀνώμαλος λέγω , ἤ κατά εἷς ὁστισοῦν γένος . ὁ μέν γάρ ἁπλῶς ὁμαλός οὔτε μέγεθος οὔτε τάχος οὔτε ἄλλος οὐδείς ἄνισος ἔχω . ὁ δέ κατά εἷς ὁστισοῦν ἅμα ὁ ἐκεῖνος προσηγορία λέγω βούλομαι κατά μέγεθος ὁμαλός , κατά τάχος , κατά σφοδρότης , κατά εἷς ὁστισοῦν ἄλλος . καί μέντοι καί ἀνώμαλος , ἤτοι κατά μέγεθος , ἤ τάχος , ἤ τις ὁ ἄλλος , ἔστε ὅτε δέ καί κατά δύο οὗτος , ἤ τρεῖς , ἤ πολύς , ἤ καί πᾶς ὁμοῦ πολλάκις , ὅταν ἁπλῶς ὁμαλός , ἤ ἀνώμαλος λέγω . τοιοῦτος μέν ὁ τε ὁμαλός καί ἀνώμαλος . ὁ δέ τάσσω καί ἄτακτος , τέμνω ὁ ἀνώμαλος εἰς τε ὁ κατά περίοδος ἴσος καί εἰς ὁ παντοίως ἄνισος , κατά ἑκάτερος ὁ τμῆμα ὁ γένεσις ἴσχω · κατά μέν ὁ ὁ περίοδος ἴσος ὁ τάσσω , κατά δέ αὖ ὁ παντοίως ἄνισος ὁ ἄτακτος . ὧδε γάρ δή ὁ πᾶς αὖθις ἀναλαμβάνω λέγω , ὑπέρ ὁ μηδείς ἔτι διαφεύγω ἀσαφής . ὁ κατά εἷς σφυγμός ἅπας διαφορά ὁ ἐν ὁ ἑξῆς ἴσος κατά ἕκαστος γένος εἰμί , ὁμαλός ἁπλῶς ὁ τοιοῦτος λέγω σφυγμός . ἀλλά πᾶς πᾶς ἄνισος τυγχάνω εἰμί , ἀνώμαλος ἁπλῶς ὁ τοιοῦτος . ἀλλά τίς μέν , ἤ τις ἴσος , τίς δέ , ἤ τις ἄνισος , κατά τις μέν , ἤ τις , ὁ σφυγμός ὁμαλός εἰμί , κατά τις δέ , ἤ τις ἀνώμαλος . ὁ μέν οὖν ἁπλῶς ὁμαλός , ἤ ὁ κατά τις διαφορά εἷς , ἤ καί πολύς , οὐ δέχομαι τομή . ὁ δέ ἁπλῶς ἀνώμαλος , ἤ κατά τις ἰδέα , ἤ τις τέμνω , ὁ κατά περίοδος ἴσος τε καί ἄνισος ὁ τάσσω τε καί ἄτακτος εὑρίσκω , ἤ ἁπλῶς , ἤ κατά τις διαφορά , ἤ τις . ὁ δέ κατά περίοδος ἴσος οἴομαι μέν ἤδη σαφής ὑπάρχω , ἀπό ὁ ἐφεξῆς ἴσος διορίζω , οὐ μήν ἀλλά ὑπέρ ὁ μηδείς ἐλλείπω ὁ λόγος καί οὗτος πρόσκειμαι παράδειγμα ἕνεκα , προχειρίζω εἷς γένος σφυγμός ὁ κατά ὁ μέγεθος . εἰμί γάρ ὁ μέν πρῶτος σφυγμός καί ὁ δεύτερος καί ὁ τρίτος ἴσος κατά ὁ μέγεθος , ἄνισος δέ αὖ ὁ ἐφεξῆς ἕπομαι ὁ τέταρτος . δῆλος ὡς ἀνώμαλος κατά μέγεθος ὁ τοιοῦτος εἰμί σφυγμός , οὐ μήν ἤδη πω δῆλος , εἰ καί ἄτακτος , ἀλλά χρή περιμένω ἄλλος τέσσαρες , ἵνα εἰ μέν ὁ τρεῖς ὁ δεύτερος καί ἀλλήλων καί ὁ ἐκ ὁ πρότερος περίοδος γεννάω ἴσος , καί μετά αὐτός ὁ τέταρτος ὁ τέταρτος , τάσσω ὁ τοιοῦτος λέγω σφυγμός κατά μέγεθος , εἰ γε ὡσαύτως ὁ πρῶτος δύο περίοδος καί ὁ ἑξῆς ἅπας ἴσος διαφυλάσσω . εἰ δέ μή πᾶς ὁ ἐκ ὁ δεύτερος περίοδος ὁ ἐκ ὁ πρότερος ἴσος γίγνομαι , τηνικαῦτα ἤδη καί ὁ σφυγμός ἄτακτος λέγω κατά μέγεθος . οὕτως δέ καί κατά τάχος καί πυκνότης καί ὁ ἄλλος διαφορά . εἰμί ὅτε δέ δύο μέν ἤ τρεῖς περίοδος σφυγμός ἄνισος κατά πᾶς ἀλλήλων εἰμί , ὁ δέ ἑξῆς οὐ ἔτι · ὁ τοιοῦτος σφυγμός ὅτι μέν οὐ χρή καλέω τάσσω ἁπλῶς , ἄντικρυς δῆλος , οὐ μήν οὐδέ ἁπλῶς ἄτακτος , ἀλλά ἐπισκοπέω χρή καί διορίζω μή τις ὁ κατά περίοδος εἰμί τάσσω . εἰμί ὅτε γάρ τρεῖς , ἤ τέσσαρες περίοδος ἀλλήλων ἄνισος γίγνομαι ὁ ἑξῆς ἴσος ἀνάλογος ἴσχω . ὥστε εἰ τυγχάνω ὁ μέν τέταρτος ὁ πρῶτος , ὁ δέ πέμπτος ὁ δεύτερος , ὁ δέ ἕκτος ὁ τρίτος κατά πᾶς ἐξισόω , τοιοῦτος ὁ σφυγμός εἴωθα τάσσω κατά περίοδος καλέω , μέσος εἰμί ὁ ἁπλῶς λέγω τάσσω τε καί ἄτακτος . οὗτος μέν γάρ ἑκάτερος οὐδαμῇ ὁ ἐναντίος μετέχω , οὔτε οὖν ὁ τάσσω ἀταξία οὔτε ὁ ἄτακτος ὁ τάξις . ὁ δέ κατά περίοδος τάσσω εἰμί ᾗ τάξις , εἰμί δέ ᾗ ἀταξία μετέχω , τάξις μέν ὁ ἐν ἅπας ὁ περίοδος , ἀταξία δέ ὁ κατά ἕκαστος αὐτός . ὁ μέν γάρ ἁπλῶς τάσσω ἴσος ἅπας ἔχω ὁ περίοδος , ὁ δέ κατά περίοδος τάσσω οὐ ἅπας ἴσος , ἀλλά διά τις ἀριθμός . πάλιν δέ ὁ μέν ἄτακτος οὔτε πᾶς ἐφεξῆς ἴσος ἔχω ὁ περίοδος οὔτε διά τις ἀριθμός . ὁ δέ κατά περίοδος τάσσω ἑκάτερος μέν αὐτός οὐ ἔχω , ἕτερος δέ ἔχω . καί οὕτως μέσος τε ἄμφω γίγνομαι , τάσσω τε καί ἄτακτος , καί ὁ μέν ἔχω κοινός ἑκάτερος , ὁ δέ οὐ . δύναμαι δέ ἄν τις καί ἁπλῶς τάσσω ὁ τοιοῦτος ἡγέομαι σφυγμός , εἰ ὁ κατά μέρος περίοδος ὁ διά τις ἀριθμός ὁ ἑξῆς ἴσος εἰς εἷς ἅπας μέγας συναριθμέω περίοδος . ὅσος δέ καί οἷος ποικιλία καί πλοκή γίγνομαι ἄν ὁ περίοδος , ἐν διαφέρω ἀριθμός συνίστημι , οὐ χαλεπός συνοράω , καί μάλα ὁ γυμνάζω ὁ ἐν ὁ πυρετός περίοδος ἐπιπλέκω ἀλλήλων . οὔκουν ἐπί πολύς ἐγώ δέω ἔτι ὁ διαφορά αὐτός ἐπεξέρχομαι , ἀλλά ἐπί ὁ κατά ὁ ἀνωμαλία ἔρχομαι λέγω πρότερος μέν ὁ συστηματικός , ἑξῆς δέ ὁ κατά εἷς σφυγμός .