galenus.de-differentia-pulsuum-libri-iv 4.8
Ἐπὶ δὲ τὸν ὑπὸ τοῦ Ζήνωνος εἰρημένον ὅρον ἔλθωμεν , ἀνδρὸς οὐδενὸς δευτέρου τῶν Ἡροφιλείων . οὗτος δὴ τὸν σφυγμόν φησιν εἶναι τῶν ἀρτηριωδῶν μερῶν μικτὴν ἐνέργειαν ἐκ συστολῆς καὶ διαστάσεως , καθ’ ἣν ἐν ἅπασι τοῖς μέρεσι τὴν αὐτὴν ὑπάρχειν τάξιν ἠκολούθησεν , ἐάν τε ἐν τοῖς ἴσοις ἐάν τε ἐν τοῖς ἀνίσοις ἐκείνη συντελῆται χρόνοις . καὶ οὕτως οὖν ἐνέργειαν μὲν εἰπὼν εἶναι μικτὴν , οὐ μόνον τὸ γένος ἀπεφήνατο τῶν σφυγμῶν , ἀλλὰ καὶ τὴν , ὡς οἴεται , προσεχῆ διαφορὰν , ὑπερβὰς μὲν , ὅτι κατὰ κίνησιν ἡ ἐνέργεια γίγνοιτο , καὶ τῆς κινήσεως κατὰ φορὰν , τῶν δὲ τῆς φορᾶς εἰδῶν ἢ διαφορῶν μνημονεύσας , συστολῆς τε καὶ διαστολῆς . εὔδηλον γὰρ ὅτι τὴν διάστασιν ἀντὶ τῆς διαστολῆς εἴρηκεν . οὐ κακῶς δ’ εἶπε μικτὴν εἶναι τὴν κίνησιν , οὐχ ἁπλῆν , οὐδὲ μονοειδῆ , σύνθετος γάρ ἐστιν ἐξ ἐναντίων μορίων , ὡσαύτως τῇ κατὰ τὴν ἀναπνοήν . εὔδηλον δὲ καὶ ὅτι τὸ ἕτερον μέρος μόνον τῆς συνθέτου ταύτης κινήσεως οὐ βούλεται σφυγμὸν ὀνομάζειν , ἀλλὰ μέρος σφυγμοῦ . τὸ γὰρ οἴεσθαι διὰ τοῦτο καὶ τὴν διαστολὴν ὅλην ὀνομάζεσθαι σφυγμὸν , ὅτι μέγας σφυγμὸς λέγεται κατ’ αὐτὴν , οὐκ ἐννενοηκότων ἐστὶν , ὡς ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς μέρεσι συμβεβηκότων ἐνίοτε τὴν ἐπωνυμίαν ἴσχει τὸ σύμπαν . ἐν γοῦν τῷ σιμὸς ἄνθρωπος καὶ γρυπὸς καὶ γλαυκὸς καὶ χαροπὸς καὶ φαλακρὸς ἑτέροις τε παμπόλλοις ἀπὸ τῆς κατὰ τὰ μόρια διαθέσεως ἐπωνυμία τῷ ὅλῳ γίγνεται . τῶν δ’ ἄλλων σχεδὸν ἁπάντων Ἡροφιλείων ἢ ἀρτηριῶν , ἢ καρδίας , ἢ ἀμφοτέρων τούτων τὴν διαστολὴν καὶ συστολὴν σφυγμὸν ὀνομαζόντων , οὗτος οὐ καρδίας καὶ ἀρτηριῶν , ἀλλὰ τῶν ἀρτηριωδῶν μερῶν ἔφη , διὰ τὴν περὶ τῆς καρδίας ζήτησιν , ἣν ἔμπροσθεν εἶπον . ἐκπέφυκε γὰρ ἡ μεγίστη τῶν κατὰ τὸ ζῶον ἀρτηριῶν ἐκ τῆς ἀριστερᾶς κοιλίας αὐτῆς . αὐτὸ δὲ τὸ σῶμα τῆς κοιλίας ταύτης ὅτι μὴ ταὐτόν ἐστι τῷ τῶν ἀρτηριῶν , ὁμολογεῖται καὶ αὐτοῖς τοῖς ἀρτηριώδη καλοῦσιν αὐτήν . ὡς γὰρ νευρῶδές τι σῶμα λέγομεν ἕτερον ὂν νεύρου , οὕτω καὶ ἀρτηριώδη τὴν κοιλίαν ταύτην ἐκάλεσαν ἑτέραν προφανῶς ἔχουσαν οὐσίαν τῶν ἀρτηριῶν . οὐ συγχωρεῖται δ’ αὐτοῖς ὑπὸ τῶν ἀντιλεγόντων οὐδ’ ἀρτηριώδης ὀρθῶς ὀνομάζεσθαι . τὴν αὐτὴν γὰρ ἔχει φύσιν τῇ δεξιᾷ , σαρκοειδεῖ τὴν οὐσίαν οὔσῃ . διὸ κᾀν τοῖς μυσὶν ἔνιοι τὴν καρδίαν ἐνηρίθμησαν . ἀλλ’ οὗτοι μὲν ὅπως σφάλλονται , δι’ ἑτέρων δέδεικται · λέγειν δ’ οὕτως ἐτόλμησαν διὰ τὴν ὁμοιότητα τῆς σωματικῆς οὐσίας αὐτῶν . ὁμοιότατον γάρ ἐστι τὸ τῆς καρδίας σῶμα τῷ τῶν σκληρῶν μυῶν . καὶ μέντοι καὶ φαίνεται σαφῶς ἀμφοτέραις ταῖς κοιλίαις σφύζουσα , καὶ καθ’ ὃν ἔγκειται καιρὸν ἔτι τῷ ζώῳ καὶ μετὰ τὴν ἐξαίρεσιν ἄχρι χρόνου τινός . ἀλλὰ καὶ ὅτι τὸν κατὰ φύσιν μόνον ὥρισται σφυγμὸν ὁ Ζήνων , καὶ κατὰ τοῦτο εἰκότως ἐγκέκληται · τὸ γὰρ ἐν ἅπασι τοῖς μέρεσι τὴν αὐτὴν ὑπάρχειν τάξιν τῆς κινήσεως τῶν ἀρτηριῶν , ἐπὶ μὲν τῶν κατὰ φύσιν ἐχόντων ἀληθὲς , ἐπὶ δὲ τῶν παρὰ φύσιν ἐνίοτε ψεῦδος . ἐγκαλεῖ δ’ Ἀριστόξενος εἰκότως τῷ Ζήνωνι , καθάπερ καὶ ἄλλοις πολλοῖς , τῆς περιττῆς προσθήκης ἐν τῷ φάναι , ἐάν τε ἐν τοῖς ἴσοις ἐάν τε ἐν τοῖς ἀνίσοις ἐκείνη συντελῆται χρόνοις . κατὰ γὰρ τὴν κοινὴν καὶ γενικὴν ἔννοιαν τῶν σφυγμῶν μὴ περιέχεσθαι μήτε τοῦτο μήθ’ ὅλως ἄλλο τι τῶν κατὰ τὴν διαίρεσιν τοῦ προκειμένου πράγματος εἰς τὸν ὁρισμόν . ὁ γοῦν εἰπὼν τὸν ἄνθρωπον εἶναι ζῶον , εἶτα προσθεὶς αὐτῷ διαφορὰν τὸ πεζὸν , εἶθ’ ἑξῆς τὸ δίπουν , οὐκέτι δεῖται τὰς ἐν αὐτοῖς τοῖς ἀνθρώποις προσθεῖναι διαφορὰς , ὡς γενέσθαι τὸν ὅρον τοιοῦτον · ἄνθρωπός ἐστι ζῶον πεζὸν δίπουν , καθ’ ὃ τεχνῖται καὶ ἄτεχνοι καὶ σοφοὶ καὶ ἀμαθεῖς γίνονται . μόνων μὲν γὰρ ἀνθρώπων ὄντως εἰσὶν αἱ τοιαῦται διαφοραὶ , περιτταὶ δὲ ὡς πρὸς τὸν οἰκεῖον ὁρισμόν . ἀρκεῖ γὰρ ἤτοι ζῶον πεζὸν δίπουν εἰπεῖν , ἢ ζῶον λογικὸν θνητόν . οὐ γὰρ τὸ προκείμενον εἰς τὸν ὁρισμὸν πρᾶγμα τέμνεσθαι χρὴ , καθάπερ ἔφην , ἀλλὰ τὸ γένος αὐτοῦ , καὶ μέχρι τοσούτου τέμνεσθαι , μέχρις ἂν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἀφικώμεθα πρᾶγμα . συμπληρωθείσης δ’ ἀκριβῶς αὐτοῦ τῆς ἐννοίας καὶ τοῦ λόγου τὴν οὐσίαν αὐτάρκως δηλοῦντος , ἄχρηστος ἡ μετὰ ταῦτα προσθήκη πᾶσα , καὶ μάλισθ’ ἡ κατὰ τὴν διαίρεσιν αὐτοῦ τοῦ μέλλοντος ὁρίζεσθαι πράγματος ﻿ γιγνομένη . τὸ γὰρ κοινὸν ἁπάντων σφυγμῶν προσήκει δηλοῦσθαι κατὰ τὸν ὅρον , ὅπερ ἐστὶ καθ’ ὃ σφυγμοὶ νοοῦνταί τε καὶ λέγονται , οὐ καθ’ ὃ τοιοίδε τινὲς σφυγμοί . ὡς ἐάν γέ τινος ἐφάψηται διαφορᾶς ὁ κατὰ τὸν ὅρον λόγος , ὑποκάτω τοῦ προκειμένου πράγματος οὔσης , ἀφορμὴν παρέξει τοῖς ἐγκαλεῖν βουλομένοις ὡς κακῶς τῶν ἄλλων παραλελειμμένων . ὡς γὰρ ὁ Ζήνων προσέθηκεν , ἐάν τε ἐν τοῖς ἴσοις ἐάν τ’ ἐν τοῖς ἀνίσοις χρόνοις συντελῆται , τὴν κατὰ χρόνον ἔν γε τοῖς σφυγμοῖς διαφορὰν ἐνδεικνύμενος , οὕτως ἄλλος προσθήσει τὴν κατὰ μέγεθος , εἶτ’ ἄλλος τὴν κατὰ σφοδρότητα , καὶ ἄλλος μέν γε τὴν κατὰ πυκνότητα , τὴν κατ’ ἀριθμὸν δ’ ἄλλος , ἁπάσας δὲ τὰς ὑπολοίπους διαφορὰς ἄλλος τις καὶ ἄλλος . ταῦτα μὲν οὖν εἰκότως ἐμέμψαντο τῷ τοῦ Ζήνωνος ὅρῳ , πλεονασθέντι περιττῶς . εἶχον δ’ ἐγκαλεῖν , εἴπερ ἐβούλοντο , καὶ τὰ παρὰ τοῖς διαλεκτικοῖς εἰρημένα περὶ τῶν πλεοναζόντων ὅρων κατὰ τὴν λέξιν . ἐπιδεικνύουσι γὰρ οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι τὴν τῆς λέξεως αὔξησιν , μείωσιν ἐργαζομένην τοῦ κατὰ τὸν ὁρισμὸν πράγματος , καθάπερ εἰ καὶ τὸν ἄνθρωπόν τις εἴποι πεζὸν δίπουν ζῶον γεωμετροῦν . οἱ γὰρ μὴ γεωμετροῦντες οὐκ ἔσονται ἄνθρωποι . προδήλου γεγονυίας ἤδη καὶ τῆς κατὰ τοῦτον τὸν ὅρον ἀντιλογίας αὐτῶν , εἰς ὅσον ἐκτείνεσθαι δύναται , μεταβῶμεν ἀπὸ τοῦ Ζήνωνος ἐπὶ τὸν Χρύσερμον , ὁριζόμενον οὑτωσὶ τὸν σφυγμόν ·
Lemmas: ἐπί δέ ὁ ὑπό ὁ Ζήνων λέγω ὅρος ἔρχομαι , ἀνήρ οὐδείς δεύτερος ὁ Ἡροφίλαος . οὗτος δή ὁ σφυγμός φημί εἰμί ὁ ἀρτηριώδης μέρος μικτός ἐνέργεια ἐκ συστολή καί διάστασις , κατά ὅς ἐν ἅπας ὁ μέρος ὁ αὐτός ὑπάρχω τάξις ἀκολουθέω , ἐάν τε ἐν ὁ ἴσος ἐάν τε ἐν ὁ ἄνισος ἐκεῖνος συντελέω χρόνος . καί οὕτως οὖν ἐνέργεια μέν λέγω εἰμί μικτός , οὐ μόνος ὁ γένος ἀποφαίνω ὁ σφυγμός , ἀλλά καί ὁ , ὡς οἴομαι , προσεχής διαφορά , ὑπερβαίνω μέν , ὅτι κατά κίνησις ὁ ἐνέργεια γίγνομαι , καί ὁ κίνησις κατά φορά , ὁ δέ ὁ φορά εἶδος ἤ διαφορά μνημονεύω , συστολή τε καί διαστολεύς . εὔδηλος γάρ ὅτι ὁ διάστασις ἀντί ὁ διαστολεύς λέγω . οὐ κακός δέ λέγω μικτός εἰμί ὁ κίνησις , οὐ ἁπλόος , οὐδέ μονοειδής , σύνθετος γάρ εἰμί ἐκ ἐναντίος μόριον , ὡσαύτως ὁ κατά ὁ ἀναπνοή . εὔδηλος δέ καί ὅτι ὁ ἕτερος μέρος μόνος ὁ σύνθετος οὗτος κίνησις οὐ βούλομαι σφυγμός ὀνομάζω , ἀλλά μέρος σφυγμός . ὁ γάρ οἴομαι διά οὗτος καί ὁ διαστολή ὅλος ὀνομάζω σφυγμός , ὅτι μέγας σφυγμός λέγω κατά αὐτός , οὐ ἐννοέω εἰμί , ὡς ἀπό ὁ ἐν ὁ μέρος συμβαίνω ἐνίοτε ὁ ἐπωνυμία ἴσχω ὁ σύμπας . ἐν γοῦν ὁ σιμός ἄνθρωπος καί γρυπός καί γλαυκός καί χαροπός καί φαλακρός ἕτερος τε πάμπολυς ἀπό ὁ κατά ὁ μόριον διάθεσις ἐπωνυμία ὁ ὅλος γίγνομαι . ὁ δέ ἄλλος σχεδόν ἅπας Ἡροφίλαος ἤ ἀρτηρία , ἤ καρδία , ἤ ἀμφότερος οὗτος ὁ διαστολή καί συστολή σφυγμός ὀνομάζω , οὗτος οὐ καρδία καί ἀρτηρία , ἀλλά ὁ ἀρτηριώδης μέρος φημί , διά ὁ περί ὁ καρδία ζήτησις , ὅς ἔμπροσθεν λέγω . ἐκφύω γάρ ὁ μέγας ὁ κατά ὁ ζῷον ἀρτηρία ἐκ ὁ ἀριστερός κοιλία αὐτός . αὐτός δέ ὁ σῶμα ὁ κοιλία οὗτος ὅτι μή αὐτός εἰμί ὁ ὁ ἀρτηρία , ὁμολογέω καί αὐτός ὁ ἀρτηριώδης καλέω αὐτός . ὡς γάρ νευρώδης τις σῶμα λέγω ἕτερος εἰμί νεῦρον , οὕτως καί ἀρτηριώδης ὁ κοιλία οὗτος καλέω ἕτερος προφανής ἔχω οὐσία ὁ ἀρτηρία . οὐ συγχωρέω δέ αὐτός ὑπό ὁ ἀντιλέγω οὐδέ ἀρτηριώδης ὀρθός ὀνομάζω . ὁ αὐτός γάρ ἔχω φύσις ὁ δεξιός , σαρκοειδής ὁ οὐσία εἰμί . διό εἰͅν ὁ μῦς ἔνιοι ὁ καρδία ἐναριθμέω . ἀλλά οὗτος μέν ὅπως σφάλλω , διά ἕτερος δείκνυμι · λέγω δέ οὕτως τολμάω διά ὁ ὁμοιότης ὁ σωματικός οὐσία αὐτός . ὅμοιος γάρ εἰμί ὁ ὁ καρδία σῶμα ὁ ὁ σκληρός μῦς . καί μέντοι καί φαίνω σαφής ἀμφότερος ὁ κοιλία σφύζω , καί κατά ὅς ἔγκειμαι καιρός ἔτι ὁ ζῷον καί μετά ὁ ἐξαίρεσις ἄχρι χρόνος τις . ἀλλά καί ὅτι ὁ κατά φύσις μόνος ὁρίζω σφυγμός ὁ Ζήνων , καί κατά οὗτος ἔοικα ἐγκαλέω · ὁ γάρ ἐν ἅπας ὁ μέρος ὁ αὐτός ὑπάρχω τάξις ὁ κίνησις ὁ ἀρτηρία , ἐπί μέν ὁ κατά φύσις ἔχω ἀληθής , ἐπί δέ ὁ παρά φύσις ἐνίοτε ψεῦδος . ἐγκαλέω δέ Ἀριστόξενος ἔοικα ὁ Ζήνων , καθά καί ἄλλος πολύς , ὁ περισσός προσθήκη ἐν ὁ φημί , ἐάν τε ἐν ὁ ἴσος ἐάν τε ἐν ὁ ἄνισος ἐκεῖνος συντελέω χρόνος . κατά γάρ ὁ κοινός καί γενικός ἔννοια ὁ σφυγμός μή περιέχω μήτε οὗτος μήτε ὅλος ἄλλος τις ὁ κατά ὁ διαίρεσις ὁ πρόκειμαι πρᾶγμα εἰς ὁ ὁρισμός . ὁ γοῦν λέγω ὁ ἄνθρωπος εἰμί ζῷον , εἶτα προστίθημι αὐτός διαφορά ὁ πεζός , εἶτα ἑξῆς ὁ δίπους , οὐκέτι δέω ὁ ἐν αὐτός ὁ ἄνθρωπος προστίθημι διαφορά , ὡς γίγνομαι ὁ ὅρος τοιοῦτος · ἄνθρωπος εἰμί ζῷον πεζός δίπους , κατά ὅς τεχνίτης καί ἄτεχνος καί σοφός καί ἀμαθής γίγνομαι . μόνος μέν γάρ ἄνθρωπος ὄντως εἰμί ὁ τοιοῦτος διαφορά , περισσός δέ ὡς πρός ὁ οἰκεῖος ὁρισμός . ἀρκέω γάρ ἤτοι ζῷον πεζός δίπους λέγω , ἤ ζῷον λογικός θνητός . οὐ γάρ ὁ πρόκειμαι εἰς ὁ ὁρισμός πρᾶγμα τέμνω χρή , καθά φημί , ἀλλά ὁ γένος αὐτός , καί μέχρι τοσοῦτος τέμνω , μέχρι ἄν ἐπί ὁ πρόκειμαι ἀφικνέομαι πρᾶγμα . συμπληρόω δέ ἀκριβής αὐτός ὁ ἔννοια καί ὁ λόγος ὁ οὐσία αὔταρκος δηλόω , ἄχρηστος ὁ μετά οὗτος προσθήκη πᾶς , καί μάλα ὁ κατά ὁ διαίρεσις αὐτός ὁ μέλλω ὁρίζω πρᾶγμα ﻿ γίγνομαι . ὁ γάρ κοινός ἅπας σφυγμός προσήκω δηλόω κατά ὁ ὅρος , ὅς εἰμί κατά ὅς σφυγμός νοέω τε καί λέγω , οὐ κατά ὅς τοιόσδε τις σφυγμός . ὡς ἐάν γε τις ἐφάπτω διαφορά ὁ κατά ὁ ὅρος λόγος , ὑποκάτω ὁ πρόκειμαι πρᾶγμα εἰμί , ἀφορμή παρέχω ὁ ἐγκαλέω βούλομαι ὡς κακός ὁ ἄλλος παραλείπω . ὡς γάρ ὁ Ζήνων προστίθημι , ἐάν τε ἐν ὁ ἴσος ἐάν τε ἐν ὁ ἄνισος χρόνος συντελέω , ὁ κατά χρόνος ἐν γε ὁ σφυγμός διαφορά ἐνδείκνυμι , οὕτως ἄλλος προστίθημι ὁ κατά μέγεθος , εἶτα ἄλλος ὁ κατά σφοδρότης , καί ἄλλος μέν γε ὁ κατά πυκνότης , ὁ κατά ἀριθμός δέ ἄλλος , ἅπας δέ ὁ ὑπόλοιπος διαφορά ἄλλος τις καί ἄλλος . οὗτος μέν οὖν ἔοικα μέμφομαι ὁ ὁ Ζήνων ὅρος , πλεονάζω περισσός . ἔχω δέ ἐγκαλέω , εἴπερ βούλομαι , καί ὁ παρά ὁ διαλεκτικός λέγω περί ὁ πλεονάζω ὅρος κατά ὁ λέξις . ἐπιδείκνυμι γάρ ὁ ἀνήρ ἐκεῖνος ὁ ὁ λέξις αὔξησις , μείωσις ἐργάζομαι ὁ κατά ὁ ὁρισμός πρᾶγμα , καθά εἰ καί ὁ ἄνθρωπος τις λέγω πεζός δίπους ζῷον γεωμετρέω . ὁ γάρ μή γεωμετρέω οὐ εἰμί ἄνθρωπος . πρόδηλος γίγνομαι ἤδη καί ὁ κατά οὗτος ὁ ὅρος ἀντιλογία αὐτός , εἰς ὅσος ἐκτείνω δύναμαι , μεταβαίνω ἀπό ὁ Ζήνων ἐπί ὁ Χρύσερμος , ὁρίζω οὕτως ὁ σφυγμός ·