galenus.de-differentia-pulsuum-libri-iv 2.8
Διὰ τοῦθ’ ἡμεῖς πρῶτον μὲν τὴν ὅλην φύσιν τῶν σφυγμῶν ἀνελύσαμεν εἰς τὰς συντιθείσας αὐτὴν διαφορὰς , τὴν μέν τινα κατὰ τὸ ποσὸν τῆς διαστολῆς ὀνομάσαντες , τὴν δὲ κατὰ τὸ ποιὸν τῆς πληγῆς , ἄλλην δὲ κατὰ τὸ τοῦ χιτῶνος ποιὸν , καὶ ἄλλας τὰς ἑξῆς εἰρημένας . εἶτ’ ἐν αὐταῖς ταύταις πάλιν ἐζητήσαμεν ἁπλᾶς νοήσεις , ἵν’ ὃν ἔχει λόγον ἡ κατὰ τὸ ποσὸν τῆς διαστολῆς διαφορὰ πρὸς τὴν ὅλην τοῦ σφυγμοῦ φύσιν , τὴν ἐκ πάντων συγκειμένην , οὕτως ἡμῖν εὑρεθῇ τι παραπλησίως ἔχον ἄλλο πρὸς αὐτὴν ταύτην . ὡς γὰρ τοῦτο τὸ γένος συμπληρωτικόν ἐστι τῆς ὅλης τοῦ σφυγμοῦ φύσεως , τὸ γένος συμπληρωτικόν ἐστι τῆς ὅλης τοῦ σφυγμοῦ φύσεως , οὕτως αὐτὸ πάλιν τοῦτο τῶν διαστάσεων ἑκάστην συμπληροῖ . σύνδυο σύνδυο δὲ διαστάσεις ἅμα νοεῖν , οὔθ’ ὡς πρὸς τὴν τοῦ ὅλου σφυγμοῦ συμπλήρωσιν ἀναγκαῖον οὔθ’ ὡς πρὸς μίαν τὴν κατὰ τὸ ποσὸν τῆς διαστολῆς . διὰ τοῦτο περιττὸς ὁ περὶ αὐτῶν λόγος , καὶ καλῶς μὲν ὑφ’ ἡμῶν ἑκόντων παρελήφθη , κακῶς δ’ ὁ Ἀρχιγένης οἷον ἐσπάραξεν αὐτὸ , καὶ μόνας ἓξ εἰπὼν συζυγίας , τὰς ἄλλας μίαν οὔσας ﻿ καὶ εἴκοσι παρέλιπεν . ἁπάσας γὰρ δεῖ τὰς διαφορὰς ἑκάστης τῶν διαστάσεων ἁπάσαις ταῖς διαφοραῖς τῶν ἄλλων ζευχθῆναι , ὥστε γενέσθαι καθ’ ἑκάστην δυοῖν διαστάσεων σύζευξιν ἐννέα διαφορῶν , τὰς πάσας δ’ ἑπτὰ καὶ εἴκοσι . παραγράψω δὲ μίαν , ἐξ ἧς καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ἐνέσται μαθεῖν . μακρὸς πλατὺς μακρὸς σύμμετρος μακρὸς στενὸς πλατὺς σύμμετρος σύμμετρος σύμμετρος στενὸς σύμμετρος βραχὺς πλατὺς βραχὺς σύμμετρος βραχὺς στενὸς ἐν τούτῳ μὲν οὖν τῷ διαγράμματι τὰς κατὰ τὸ μῆκος τρεῖς διαφορὰς ταῖς κατὰ τὸ πλάτος τρισὶ συμπλέξαντες ἐννέα συζυγίας ἐποιήσαμεν . ἕτερον δ’ αὖ διάγραμμα κατὰ τὸν αὐτὸν γένοιτο τρόπον ταῖς τοῦ μήκους τρισὶ διαφοραῖς , τὰς τοῦ βάθους τρεῖς ἔχον ἐζευγμένας , καὶ ἄλλο τρίτον , ἐν ᾧ ταῖς τοῦ βάθους τρισὶν αἱ τοῦ πλάτους τρεῖς συμπλακήσονται . καὶ πρόδηλον , ὡς καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ἐννέα γενήσονται συζυγίαι . ὥστ’ εἶναι τὰς πάσας ἑπτὰ καὶ εἴκοσι . δῆλον οὖν ἤδη γέγονεν , ὡς καὶ τούτων τῶν κατὰ σύνδυο νοουμένων παμπόλλους παρῆκεν ὁ Ἀρχιγένης , ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων . ἡμεῖς δὲ τούτους μὲν παρήκαμεν δι’ ἃς εἴπομεν αἰτίας , ἐγράψαμεν δὲ τούς τε κατὰ μίαν διάστασιν νοουμένους ἐννέα τὸν ἀριθμὸν ὄντας καὶ τοὺς κατὰ τὰς τρεῖς ἅμα , τοὺς ἐν τῷ διαγράμματι , τοὺς ἑπτὰ καὶ εἴκοσιν . ἁπάντων δὲ τούτων κοινὸν γένος ἐποιήσαμεν οὐ τὸ μέγεθος , ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῆς διαστολῆς , δηλοῦμέν τε τῶν κατὰ τοὺς σφυγμοὺς διαφορῶν τὰς μὲν ὀνόματι , τὰς δὲ λόγοις . οὔτε γὰρ ἔχουσιν ὀνόματα πᾶσαι καὶ νομοθετεῖν καινὰ περιττὸν ἡγούμεθα , μηδέν γε δὴ χεῖρον τῶν λόγων δηλοῦν δυναμένων . ἐμοὶ μὲν γὰρ δοκοῦσι μὴ πολὺ χεῖρον , ἀλλὰ καὶ πολὺ βέλτιον τῶν ὀνομάτων διδάσκειν οἱ λόγοι . τά τε γὰρ ἄλλα καὶ τὰς πλείστας τῶν διαφορῶν τέμνουσιν εἰς ἄλλας πλείους , καθάπερ εἰρήκαμεν ἐπὶ τοῦ μεγάλου σφυγμοῦ . τούτου γὰρ αὐτοῦ πάλιν ἓξ διαφορὰς ἔστι καὶ νοῆσαι καὶ λόγῳ διερμηνεῦσαι , τὸν μέν τινα μέγιστον ἐν αὐταῖς νοήσαντα καὶ καλέσαντα τὸν πλεῖστον ἀπέχοντα τοῦ συμμέτρου , τὸν δ’ ἁπλῶς μέγαν , τὸν μεταξὺ τοῦ μεγίστου καὶ τοῦ συμμέτρου . μεταξὺ δ’ ἑκατέρων ἄλλας θεῖναι δύο διαφορὰς ἐγχωρεῖ , τὴν μὲν ὀλίγῳ μείζονα τοῦ συμμέτρου , τὴν δ’ ἀπολειπομένην ὀλίγῳ τοῦ μεγίστου . τὸ δ’ οὕτως τέμνειν ὅτι μέν ἐστιν εἰς τὰς προγνώσεις χρησιμώτατον , ἅπαντι δῆλον ὅτῳ καὶ μικρὸν ἐμέλησε τῶν ἔργων τῆς τέχνης . καὶ γὰρ ἐπὶ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ καὶ πάντων ἁπλῶς τῶν κατὰ τὴν τέχνην τὸ διαιρεῖν ἐπὶ σμικρότητα δύνασθαι καὶ ταῖς κατ’ ὀλίγον ὑπεροχαῖς πειρᾶσθαι παρακολουθεῖν ἀνδρός ἐστιν ἄλλως τε συνετοῦ καὶ προσέτι γεγυμνασμένου κατὰ τὰ ἔργα καὶ περὶ παντὸς ποιουμένου τὸ στοχαστικὸν τῆς τέχνης εἰς στενὸν ὡς ἔνι μάλιστα συγκλείειν . οὐ μὴν ἔν γε ταῖς ἀρχαῖς τῆς διδασκαλίας τμητέον οὕτως . τοῖς μὲν γὰρ ἀσυνέτοις τῶν μανθανόντων ταραχὴν οὐκ ὀλίγην παρέξει , τοῖς δὲ συνετοῖς εἷς ἐκ τῶν εἰρημένων ἐπινοηθήσεται . διὰ τοῦτο οὐδὲ ἡμεῖς ἐμνημονεύσαμεν αὐτῶν ἐν τῷ πρώτῳ τῶν ὑπομνημάτων , ἀλλ’ οὐδὲ νῦν ἂν εἴποιμεν , εἰ μὴ πᾶν τὸ πλῆθος τῶν κατὰ τὸ ποσὸν ὀνομαζομένων τε καὶ νοουμένων σφυγμῶν ἠβουλήθημεν ἐνδείξασθαι . καὶ γὰρ τῶν κατὰ μίαν διάστασιν νοουμένων τάς θ’ ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐνδείας ἐξ ἀρχῆς τέμνειν δυνατὸν , ὥσπερ ἐπὶ τοῦ μεγάλου συνεδείξαμεν . ὁ γὰρ σύμμετρος μόνος ἐν ἑκάστῳ τῶν γενῶν εἷς ἐστι καὶ ἄτμητος , οἱ δὲ ἄλλοι πλείστας τομὰς δέχεσθαι δύνανται , πρὸς μέν γε τὴν φύσιν αὐτῶν ἀπείρους , κατὰ γὰρ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν παντὶ γένει τῷ δεξαμένῳ τὴν ὑπερβολὴν καὶ ἔλλειψιν ἀπείρους ἀναγκαῖον εἶναι τὰς διαφορὰς , οὐ μὴν πρός γε τὴν αἴσθησιν οὕτως ἔχει , ἀλλὰ παρὰ τὸ βέλτιον ἢ χεῖρον αὐτοὺς ἠσκῆσθαι , τῇ μὲν καὶ τὰς παρὰ μικρὸν ἐνέσται διαφορὰς γνωρίζειν , τῇ δὲ τὰς ἀξιολόγους μόνον . καὶ γὰρ καὶ τὰς τῆς φωνῆς ὑπεροχὰς ὁ μὲν μουσικὸς οὐκ ἄχρι τόνου καὶ ἡμιτονίου μόνον , ἀλλὰ καὶ μέχρι διέσεως ἱκανῶς διαγινώσκει , ὁ δ’ ἰδιώτης οὐδὲ δυοῖν τόνοιν ὑπεροχὴν ἀκούειν οἷός τε . καὶ γοῦν καὶ ἡμεῖς τό γε νῦν εἷναι τὴν ἡμετέραν αἴσθησιν ἐξηγησάμεθα , παρακολουθοῦμεν γὰρ ἐν τῇ τοῦ συμμέτρου καθ’ ἕκαστον γένος ὑπερβολῇ τε καὶ ἐνδείᾳ διαφοραῖς σφυγμῶν ἕξ . ἀλλ’ ἀρκεῖ τοῖς εἰσαγομένοις , τὰ μὲν πρῶτα μιᾶς ἑτέρας αἰσθάνεσθαι καὶ χωρίζειν αὐτὰς δύνασθαι τῆς συμμέτρου · χρόνῳ δ’ ἂν , οἶμαι , τριβομένοις αὐτοῖς περὶ τὸ πρᾶγμα πρῶτον μὲν ἴσως διχῇ τέμνειν αὐτὰς , εἶτα δὲ καὶ τριχῇ καὶ τετραχῇ περιέσται . ταῦτα πάντα μάλιστα μὲν ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι πολλῶν σφυγμῶν ἓν γένος κοινὸν εἴρηται , χρήσιμα δ’ ἐστὶ καὶ αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ γινώσκεσθαι , καὶ ἡμεῖς τοῖς ἤδη προήκουσιν ἐν τοῖς μαθήμασι τὰ τοιαῦτα λέγομεν , ὧν περ δὴ καὶ μόνων ἐστὶν ἀκούσματα . ὅτι μὲν οὖν ἐστί τι γένος σφυγμῶν τῶν κατὰ τὸ ποσὸν τῆς διαστολῆς συνισταμένων , αὐτάρκως δέδεικται .
Lemmas: διά οὗτος ἐγώ πρῶτος μέν ὁ ὅλος φύσις ὁ σφυγμός ἀναλύω εἰς ὁ συντίθημι αὐτός διαφορά , ὁ μέν τις κατά ὁ ποσός ὁ διαστολεύς ὀνομάζω , ὁ δέ κατά ὁ ποιός ὁ πληγή , ἄλλος δέ κατά ὁ ὁ χιτών ποιός , καί ἄλλος ὁ ἑξῆς λέγω . εἶτα ἐν αὐτός οὗτος πάλιν ζητέω ἁπλόος νόησις , ἵνα ὅς ἔχω λόγος ὁ κατά ὁ ποσός ὁ διαστολεύς διαφορά πρός ὁ ὅλος ὁ σφυγμός φύσις , ὁ ἐκ πᾶς σύγκειμαι , οὕτως ἐγώ εὑρίσκω τις παραπλήσιος ἔχω ἄλλος πρός αὐτός οὗτος . ὡς γάρ οὗτος ὁ γένος συμπληρωτικός εἰμί ὁ ὅλος ὁ σφυγμός φύσις , ὁ γένος συμπληρωτικός εἰμί ὁ ὅλος ὁ σφυγμός φύσις , οὕτως αὐτός πάλιν οὗτος ὁ διάστασις ἕκαστος συμπληρόω . σύνδυο σύνδυο δέ διάστασις ἅμα νοέω , οὔτε ὡς πρός ὁ ὁ ὅλος σφυγμός συμπλήρωσις ἀναγκαῖος οὔτε ὡς πρός εἷς ὁ κατά ὁ ποσός ὁ διαστολεύς . διά οὗτος περισσός ὁ περί αὐτός λόγος , καί καλός μέν ὑπό ἐγώ ἑκών παραλαμβάνω , κακός δέ ὁ Ἀρχιγένης οἷος σπαράσσω αὐτός , καί μόνος ἕξ λέγω συζυγία , ὁ ἄλλος εἷς εἰμί ﻿ καί εἴκοσι παραλείπω . ἅπας γάρ δέω ὁ διαφορά ἕκαστος ὁ διάστασις ἅπας ὁ διαφορά ὁ ἄλλος ζεύγνυμι , ὥστε γίγνομαι κατά ἕκαστος δύο διάστασις σύζευξις ἐννέα διαφορά , ὁ πᾶς δέ ἑπτά καί εἴκοσι . παραγράφω δέ εἷς , ἐκ ὅς καί περί ὁ λοιπός ἔνειμι μανθάνω . μακρός πλατύς μακρός σύμμετρος μακρός στενός πλατύς σύμμετρος σύμμετρος σύμμετρος στενός σύμμετρος βραχύς πλατύς βραχύς σύμμετρος βραχύς στενός ἐν οὗτος μέν οὖν ὁ διάγραμμα ὁ κατά ὁ μῆκος τρεῖς διαφορά ὁ κατά ὁ πλάτος τρεῖς συμπλέκω ἐννέα συζυγία ποιέω . ἕτερος δέ αὖ διάγραμμα κατά ὁ αὐτός γίγνομαι τρόπος ὁ ὁ μῆκος τρεῖς διαφορά , ὁ ὁ βάθος τρεῖς ἔχω ζεύγνυμι , καί ἄλλος τρίτος , ἐν ὅς ὁ ὁ βάθος τρεῖς ὁ ὁ πλάτος τρεῖς συμπλέκω . καί πρόδηλος , ὡς κατά ἕκαστος αὐτός ἐννέα γίγνομαι συζυγία . ὥστε εἰμί ὁ πᾶς ἑπτά καί εἴκοσι . δῆλος οὖν ἤδη γίγνομαι , ὡς καί οὗτος ὁ κατά σύνδυο νοέω πάμπολυς παρίημι ὁ Ἀρχιγένης , ὥσπερ καί ὁ ἄλλος . ἐγώ δέ οὗτος μέν παρίημι διά ὅς λέγω αἰτία , γράφω δέ ὁ τε κατά εἷς διάστασις νοέω ἐννέα ὁ ἀριθμός εἰμί καί ὁ κατά ὁ τρεῖς ἅμα , ὁ ἐν ὁ διάγραμμα , ὁ ἑπτά καί εἴκοσι . ἅπας δέ οὗτος κοινός γένος ποιέω οὐ ὁ μέγεθος , ἀλλά ὁ ποσός ὁ διαστολεύς , δηλόω τε ὁ κατά ὁ σφυγμός διαφορά ὁ μέν ὄνομα , ὁ δέ λόγος . οὔτε γάρ ἔχω ὄνομα πᾶς καί νομοθετέω καινός περισσός ἡγέομαι , μηδείς γε δή κακός ὁ λόγος δηλόω δύναμαι . ἐγώ μέν γάρ δοκέω μή πολύς κακός , ἀλλά καί πολύς ἀγαθός ὁ ὄνομα διδάσκω ὁ λόγος . ὁ τε γάρ ἄλλος καί ὁ πολύς ὁ διαφορά τέμνω εἰς ἄλλος πολύς , καθά λέγω ἐπί ὁ μέγας σφυγμός . οὗτος γάρ αὐτός πάλιν ἕξ διαφορά εἰμί καί νοέω καί λόγος διερμηνεύω , ὁ μέν τις μέγας ἐν αὐτός νοέω καί καλέω ὁ πολύς ἀπέχω ὁ σύμμετρος , ὁ δέ ἁπλῶς μέγας , ὁ μεταξύ ὁ μέγας καί ὁ σύμμετρος . μεταξύ δέ ἑκάτερος ἄλλος τίθημι δύο διαφορά ἐγχωρέω , ὁ μέν ὀλίγος μέγας ὁ σύμμετρος , ὁ δέ ἀπολείπω ὀλίγος ὁ μέγας . ὁ δέ οὕτως τέμνω ὅτι μέν εἰμί εἰς ὁ πρόγνωσις χρήσιμος , ἅπας δῆλος ὅστις καί μικρός μέλω ὁ ἔργον ὁ τέχνη . καί γάρ ἐπί θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός καί πᾶς ἁπλῶς ὁ κατά ὁ τέχνη ὁ διαιρέω ἐπί μικρότης δύναμαι καί ὁ κατά ὀλίγος ὑπεροχή πειράω παρακολουθέω ἀνήρ εἰμί ἄλλος τε συνετός καί προσέτι γυμνάζω κατά ὁ ἔργον καί περί πᾶς ποιέω ὁ στοχαστικός ὁ τέχνη εἰς στενός ὡς ἐν μάλα συγκλείω . οὐ μήν ἐν γε ὁ ἀρχή ὁ διδασκαλία τμητέον οὕτως . ὁ μέν γάρ ἀσύνετος ὁ μανθάνω ταραχή οὐ ὀλίγος παρέχω , ὁ δέ συνετός εἷς ἐκ ὁ λέγω ἐπινοέω . διά οὗτος οὐδέ ἐγώ μνημονεύω αὐτός ἐν ὁ πρῶτος ὁ ὑπόμνημα , ἀλλά οὐδέ νῦν ἄν λέγω , εἰ μή πᾶς ὁ πλῆθος ὁ κατά ὁ ποσός ὀνομάζω τε καί νοέω σφυγμός βούλομαι ἐνδείκνυμι . καί γάρ ὁ κατά εἷς διάστασις νοέω ὁ τε ὑπερβολή καί ὁ ἔνδεια ἐκ ἀρχή τέμνω δυνατός , ὥσπερ ἐπί ὁ μέγας συνδείκνυμι . ὁ γάρ σύμμετρος μόνος ἐν ἕκαστος ὁ γένος εἷς εἰμί καί ἄτμητος , ὁ δέ ἄλλος πολύς τομή δέχομαι δύναμαι , πρός μέν γε ὁ φύσις αὐτός ἄπειρος , κατά γάρ ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἐν πᾶς γένος ὁ δείκνυμι ὁ ὑπερβολή καί ἔλλειψις ἄπειρος ἀναγκαῖος εἰμί ὁ διαφορά , οὐ μήν πρός γε ὁ αἴσθησις οὕτως ἔχω , ἀλλά παρά ὁ ἀγαθός ἤ κακός αὐτός ἀσκέω , ὁ μέν καί ὁ παρά μικρός ἔνειμι διαφορά γνωρίζω , ὁ δέ ὁ ἀξιόλογος μόνος . καί γάρ καί ὁ ὁ φωνή ὑπεροχή ὁ μέν μουσικός οὐ ἄχρι τόνος καί ἡμιτόνιον μόνος , ἀλλά καί μέχρι δίεσις ἱκανός διαγιγνώσκω , ὁ δέ ἰδιώτης οὐδέ δύο τόνος ὑπεροχή ἀκούω οἷος τε . καί γοῦν καί ἐγώ ὁ γε νῦν ἵημι ὁ ἡμέτερος αἴσθησις ἐξηγέομαι , παρακολουθέω γάρ ἐν ὁ ὁ σύμμετρος κατά ἕκαστος γένος ὑπερβολή τε καί ἔνδεια διαφορά σφυγμός ἕξ . ἀλλά ἀρκέω ὁ εἰσάγω , ὁ μέν πρῶτος εἷς ἕτερος αἰσθάνομαι καί χωρίζω αὐτός δύναμαι ὁ σύμμετρος · χρόνος δέ ἄν , οἴομαι , τρίβω αὐτός περί ὁ πρᾶγμα πρῶτος μέν ἴσως διχή τέμνω αὐτός , εἶτα δέ καί τριχῆ καί τετραχῇ περίειμι . οὗτος πᾶς μάλα μέν ὑπέρ ὁ δείκνυμι πολύς σφυγμός εἷς γένος κοινός λέγω , χρήσιμος δέ εἰμί καί αὐτός κατά ἑαυτοῦ γιγνώσκω , καί ἐγώ ὁ ἤδη προήκω ἐν ὁ μάθημα ὁ τοιοῦτος λέγω , ὅς περ δή καί μόνος εἰμί ἄκουσμα . ὅτι μέν οὖν εἰμί τις γένος σφυγμός ὁ κατά ὁ ποσός ὁ διαστολεύς συνίστημι , αὔταρκος δείκνυμι .