galenus.de-diebus-decretoriis-libri-iii 3.2
Πάντων μὲν τῶν ἄνωθεν ἄστρων ἀπολαύομεν τῆς δυνάμεως , ἀλλ’ ὁ μάλιστα κοσμῶν τὰ τῇδε καὶ ῥυθμίζων καὶ διατάττων ὁ ἥλιός ἐστιν . οὐ γὰρ δὴ ἄλλος γέ τις ἦρος καὶ θέρους , φθινοπώρου τε καὶ χειμῶνος αἴτιος , οὐδ’ ἄλλος ἐπιφανῶς οὕτως οὔτ’ ἐξ ἰλύος γηΐνης ζῶα γεννᾷν πέφυκεν , οὔτε καρποὺς τελειοῦν , οὔτ’ εἰς ὀχείαν τε καὶ τὴν τοῦ γένους διαμονὴν ἐκκαλεῖσθαι τὰ ζῶα . μεγάλα μὲν καὶ τὰ τῆς σελήνης ἔργα περὶ τὴν ἐνταῦθα οὐσίαν , ἀλλὰ τῶν ἡλίου δεύτερα . καὶ γὰρ ἀεὶ τοὺς μῆνας αὕτη διατάττει , καὶ μάλιστ’ ἐπιφανῶς ἐν τοῖς θαλαττίοις ζώοις . ἀλλά τοι καὶ αὐτὸ τοῦτο δι’ ἥλιον ἔχει . νέον μὲν γὰρ αὐτῇ τὸ φῶς , ὅταν ἡλίου πρῶτον ἀπολαύει , τοσοῦτον δὲ αὐτῆς ἀεὶ πεφώτισται μέρος , ὁπόσον ὁ ἥλιος ὁρᾷ . τελέως δ’ ἐκλείπει καὶ ἀφώτιστος γίνεται τῆς γῆς ἐπισκοτούσης αὐτῇ , ὥστε ἐκ τῶν πρὸς ἥλιον ἀποστάσεων ἁπάσας ἔχει τὰς μεταβολάς . καὶ γὰρ καὶ πλήρης ἐστὶν , ἐπειδὰν διάμετρος ᾖ , καὶ διχότομος , ἐπειδὰν τετράγωνος , καὶ ἀμφίκυρτος , ἐπειδὰν τρίγωνος , καὶ μηνοειδὴς , ἐπειδὰν ἑξάγωνος , καὶ νέα τότε πρῶτον , ὅταν ἀπὸ συνόδου φαίνηται καὶ ἀφανὴς παντάπασιν , ἐπειδὰν ὑπ’ ἐκείνου περιλάμπηται . καὶ καρποὺς οὖν παχύνει καὶ τὰ ζῶα πιαίνει καὶ τὰς τῶν καταμηνίων ταῖς γυναιξὶ προθεσμίας διαφυλάττει καὶ τὰς τῶν ἐπιλήπτων τηρεῖ περιόδους , ἐξ ὧν ἡλίου πλέον , ἢ ἔλαττον μεταλαμβάνει . πάντα μὲν γὰρ ἃ δρᾷν πέφυκεν , ἀμυδρὰ γίνεται , μηνοειδοῦς γενομένης αὐτῆς · ἅπαντα δὲ ἰσχυρὰ πεπληρωμένης , ὥστε καὶ τοὺς καρποὺς ἐν τῷδε πεπαίνει καὶ αὐξάνει τάχιστα καὶ τὰ νεκρὰ σώματα διασήπει καὶ τοὺς ὑπὸ τὴν αὐγὴν αὐτῆς κοιμηθέντας , ἢ καὶ ἄλλως ἐπιπλέον διατρίψαντας , ὠχροὺς καὶ καρηβαρικοὺς ἀπεργάζεται . ὡς μὲν οὖν ἡλίου σελήνη τὰ πάντα δεῖται , οὕτω δ’ ἥλιος εἰς οὐδὲν τῶν μεγίστων οὔτ’ ἄλλου τινὸς ἄστρων οὔτ’ αὐτῆς τῆς σελήνης . οὐδεὶς γὰρ ὁ κωλύσων αὐτὸν οὐ θέρος δημιουργεῖν , ἡνίκα κατὰ κορυφὴν ἡμῶν ἱστῆται , οὐ κρύος ἐπιφέρειν , εἰ ταπεινὸς ἐπιφέρηται , οὐκ ἰσημερίας διατάττειν ἑκατέρας , εἰ συμμέτρως ᾖ λοξός · ἀλλ’ αὐτὸς μὲν οἷον βασιλεύς τις μέγιστός ἐστιν , ἡ σελήνη δ’ ὕπαρχος οὐ σμικρός . ἐν μέσῳ τε γὰρ ἐκείνου καὶ ἡμῶν τεταγμένη τὸν περίγειον εἰκότως ἐπιτροπεύει τόπον , οὐ δυνάμεως ὑπεροχῇ παρὰ τοὺς ἄλλους πλανήτας , ἀλλ’ ἐγγύτητι πλεονεκτοῦσα . διὰ τοῦτο πάντως μὲν κρύος κατέχει τὸν παρ’ ἡμῖν τόπον , ἐπειδὰν ὁ ἥλιος εἰς τὰ χειμέρια τρέπηται , καὶ πάντως θάλπος , ἐπειδὰν κατὰ κορυφὴν ἡμῶν ᾖ πλησίον τε ταύτης φέρηται . τὰς κατὰ μέρος δ’ ἐν ἑκάστῳ τῶν μηνῶν ἡμέρας ἡ σελήνη διατάττει , σμικρᾶς μεταβολῆς ἐξουσίαν ἔχουσα . καὶ ταύτην οὐχ ἁπλῶς , ἀλλ’ ἐξ ὧν ὑφ’ ἡλίου βλέπεται .
Lemmas: πᾶς μέν ὁ ἄνωθεν ἄστρον ἀπολαύω ὁ δύναμις , ἀλλά ὁ μάλα κοσμέω ὁ τῇδε καί ῥυθμίζω καί διατάσσω ὁ ἥλιος εἰμί . οὐ γάρ δή ἄλλος γε τις ἔαρ καί θέρος , φθινόπωρον τε καί χειμών αἴτιος , οὐδέ ἄλλος ἐπιφανής οὕτως οὔτε ἐκ ἰλύς γήινος ζῷον γεννάω φύω , οὔτε καρπός τελειόω , οὔτε εἰς ὀχεία τε καί ὁ ὁ γένος διαμονή ἐκκαλέω ὁ ζῷον . μέγας μέν καί ὁ ὁ σελήνη ἔργον περί ὁ ἐνταῦθα οὐσία , ἀλλά ὁ ἥλιος δεύτερος . καί γάρ ἀεί ὁ μείς οὗτος διατάσσω , καί μάλα ἐπιφανής ἐν ὁ θαλάσσιος ζῷον . ἀλλά τοι καί αὐτός οὗτος διά ἥλιος ἔχω . νέος μέν γάρ αὐτός ὁ φάος , ὅταν ἥλιος πρῶτος ἀπολαύω , τοσοῦτος δέ αὐτός ἀεί φωτίζω μέρος , ὁπόσος ὁ ἥλιος ὁράω . τέλειος δέ ἐκλείπω καί ἀφώτιστος γίγνομαι ὁ γῆ ἐπισκοτέω αὐτός , ὥστε ἐκ ὁ πρός ἥλιος ἀπόστασις ἅπας ἔχω ὁ μεταβολή . καί γάρ καί πλήρης εἰμί , ἐπειδάν διάμετρος εἰμί , καί διχότομος , ἐπειδάν τετράγωνος , καί ἀμφίκυρτος , ἐπειδάν τρίγωνος , καί μηνοειδής , ἐπειδάν ἑξάγωνος , καί νέος τότε πρῶτος , ὅταν ἀπό σύνοδος φαίνω καί ἀφανής παντάπασι , ἐπειδάν ὑπό ἐκεῖνος περιλάμπω . καί καρπός οὖν παχύνω καί ὁ ζῷον πιαίνω καί ὁ ὁ καταμήνιος ὁ γυνή προθεσμία διαφυλάσσω καί ὁ ὁ ἐπίληπτος τηρέω περίοδος , ἐκ ὅς ἥλιος πολύς , ἤ ἐλαχύς μεταλαμβάνω . πᾶς μέν γάρ ὅς δράω φύω , ἀμυδρός γίγνομαι , μηνοειδής γίγνομαι αὐτός · ἅπας δέ ἰσχυρός πληρόω , ὥστε καί ὁ καρπός ἐν ὅδε πεπαίνω καί αὐξάνω ταχύς καί ὁ νεκρός σῶμα διασήπομαι καί ὁ ὑπό ὁ αὐγή αὐτός κοιμάω , ἤ καί ἄλλος ἐπιπολύ διατρίβω , ὠχρός καί καρηβαρικός ἀπεργάζομαι . ὡς μέν οὖν ἥλιος σελήνη ὁ πᾶς δέω , οὕτως δέ ἥλιος εἰς οὐδείς ὁ μέγας οὔτε ἄλλος τις ἄστρον οὔτε αὐτός ὁ σελήνη . οὐδείς γάρ ὁ κωλύω αὐτός οὐ θέρος δημιουργέω , ἡνίκα κατά κορυφή ἐγώ ἵστημι , οὐ κρύος ἐπιφέρω , εἰ ταπεινός ἐπιφέρω , οὐ ἰσημερία διατάσσω ἑκάτερος , εἰ σύμμετρος εἰμί λοξός · ἀλλά αὐτός μέν οἷος βασιλεύς τις μέγας εἰμί , ὁ σελήνη δέ ὕπαρχος οὐ μικρός . ἐν μέσος τε γάρ ἐκεῖνος καί ἐγώ τάσσω ὁ περίγειος ἔοικα ἐπιτροπεύω τόπος , οὐ δύναμις ὑπεροχή παρά ὁ ἄλλος πλανήτης , ἀλλά ἐγγύτης πλεονεκτέω . διά οὗτος πάντως μέν κρύος κατέχω ὁ παρά ἐγώ τόπος , ἐπειδάν ὁ ἥλιος εἰς ὁ χειμέριος τρέπω , καί πάντως θάλπος , ἐπειδάν κατά κορυφή ἐγώ εἰμί πλησίον τε οὗτος φέρω . ὁ κατά μέρος δέ ἐν ἕκαστος ὁ μείς ἡμέρα ὁ σελήνη διατάσσω , μικρός μεταβολή ἐξουσία ἔχω . καί οὗτος οὐ ἁπλῶς , ἀλλά ἐκ ὅς ὑπό ἥλιος βλέπω .