galenus.de-diebus-decretoriis-libri-iii 2.11
Πρὸς μέντοι τὴν διδασκαλίαν ἄμεινον ἐν μείζοσιν ὅροις αὐτὰ περιλαμβάνειν , ὅπως μὴ πάμπολλα γίνοιντο · μὴ μέντοι μηδὲ πάλιν οὕτω μακροῖς ὡς ἐφεξῆς ἀλλήλων τάττειν τὰ πάμπολυ διαφέροντα , ὅθεν οὐδὲ τοὺς δύο τὰ πάντα τῶν νοσημάτων εἴδη τιθεμένους , εἶτ’ ἄτμητον αὐτῶν ἑκάτερον φυλάττοντας ἐπαινῶν , οὔτε τοὺς τοσαύτην εἶναι λέγοντας ὅσαι περ αἱ τῶν κρινουσῶν ἡμερῶν εἰσι περίοδοι . τίς ἂν οὖν ἡ ἀρίστη διδασκαλία γίνοιτο καὶ μάλιστα τῇ χρείᾳ τῆς τέχνης ἐπιτήδειος ; εἴ τις τῶν σοφιστῶν ἰατρῶν ἐπιχειρήσειεν ἰατρεύειν ἐπιμελῶς , ἐάσας τὸν ὑψηλὸν ἐκεῖνον θρόνον ἐφ’ οὗ καθεζόμενος ὥσπερ τις μέγας βασιλεὺς ἐπιτρίβει τὰ μειράκια , τοῦτον εὖ οἶδ’ ὅτι πρὸς αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἐκδιδαχθήσεται τὸ χρήσιμον . ὥσπερ οὖν καὶ ὁ πάντα θαυμαστὸς Ἱπποκράτης ἀπὸ τῶν ἐναργῶν αὐτῶν ὁρμώμενος ποτὲ μὲν οὕτω γράφει · ὅκου μὲν κάτοξυ τὸ νόσημα , αὐτίκα καὶ τοὺς ἐσχάτους ἔχει πόνους καὶ τῇ ἐσχάτως λεπτοτάτῃ διαίτῃ ἀναγκαῖον χρέεσθαι · ποτὲ δ’ οὕτω · τὰ ὀξέα τῶν νοσημάτων κρίνεται ἐν τεσσαρεσκαίδεκα ἡμέρῃσιν . εἶτ’ αὖθις · αὗται μὲν οὖν διὰ τεσσάρων εἰς τὰς κ΄ ἐκ προσθέσιος ἀφικνέονται . εἶτ’ αὖθις δὲ πάλιν · εὔπνοιαν δὲ χρὴ νομίζειν κάρτα μεγάλην δύναμιν ἔχειν εἰς σωτηρίην ἐν πᾶσι τοῖσιν ὀξέσι νοσήμασιν , ὁκόσα σὺν πυρετοῖς ἐστι καὶ ἐν μ΄ ἡμέρῃσι κρίνεται . καὶ μὲν δὴ καὶ τῆς ξ΄ καὶ τῆς π΄ καὶ τῆς ρκ΄ αὖθις μέμνηται καὶ ταύτας πάλιν καταλιπὼν τὰς μὲν θερινὰς νόσους χειμῶνος λύεσθαί φησι , τὰς δὲ χειμερινὰς θέρους . λέγει δὲ καὶ οὕτως · τὰ δὲ πλεῖστα τοῖσι παιδίοισι πάθεα κρίνεται μὲν ἐν μ΄ ἡμέρῃσι , τὰ δὲ ἐν ἑπτὰ μησὶ , τὰ δὲ ἐν ἑπτὰ ἔτεσι τὰ δὲ πρὸς τὴν ἥβην προσάγουσιν αὗται πᾶσαι πρός τε διδασκαλίαν ἅμα σαφῆ καὶ πρὸς τὴν τῶν ἀῤῥώστων χρείαν ἱκανῶς ὠφέλιμοι διαφοραί . καὶ γὰρ οὖκ καὶ τὸ τῆς διαίτης εἶδος ἕτερος ἐφ’ ἑκάστης ἐστίν . γνοίης δ’ ἂν μάλιστα τὸν αὐτὸν ἄῤῥωστον ἐν ἁπάσαις αὐταῖς ἐξ ὑποθέσεως ὑποβαλὼν τῷ λόγῳ . νεανίσκος δή τις ἰσχυρὸς ἑαλωκέτω νοσήματι κατὰ τὴν πρώτην τετράδα κριθήσεσθαι μέλλοντι , τὸν ἀφορισμὸν ἐπὶ τούτου μάλιστα προχειρισάμενος ἐκεῖνον . ὅκου μὲν οὖν κάτοξυ τὸ νόσημα αὐτίκα καὶ τοὺς ἐσχάτους πόνους ἔχει καὶ τῇ ἐσχάτως λεπτοτάτῃ διαίτῃ ἀναγκαῖον χρέεσθαι , μήτε τροφήν τινα δῷς τούτῳ μήτε μελίκρατον ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον , ἀλλὰ καὶ τοῦ ὕδατος ὅσον οἷόν τε φείδεσθαι κέλευε . τὸν αὐτὸν τοῦτον νεανίσκον ὑποθέμενος ἑβδομαῖον κριθήσεσθαι , βραχύ τι τῆς προειρημένης διαίτης ὑπάλλαξον , ἤτοι μελίκρατον διδοὺς ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον πόμα τῇ φύσει τοῦ νοσήματος οἰκεῖον , ὡς Ἱπποκράτης ἐδίδαξε . προσδιοριεῖς δὲ καὶ ταῦτα τὰ μὲν αὐτὸς ἀπό τινων σημείων , οἷον κράσεως , ἔθους καὶ ἡλικίας ἀνευρίσκων , ἔνια δὲ καὶ τοῦ νοσοῦντος ἀναπυνθανόμενος , εἰ στόμαχον ἰσχυρὸν ἔχει μακρὰς ἀσιτίας φέρειν δυνάμενον , ἢ κακούμενον ἑτοίμως καὶ ῥᾳδίως διαλυόμενον . οὕτω δὲ καὶ τὴν ἕξιν ἐπισκοπῶν τἀνθρώπου τὰ μὲν αὐτὸς ἐξ ὧν ἔμαθες ἐν τοῖς περὶ κράσεων ἐξευρίσκων , ἔνια δὲ καὶ τοῦ νοσοῦντος ἀναπυνθανόμενος . εἰσὶ γάρ τινες ἱκανῶς εὐδιαφόρητοι καὶ διὰ τοῦτο μακροτέρας ἀσιτίας οὐ φέρουσιν , οὐδ’ ἂν ἰσχυροὶ τὴν δύναμιν ἔμπροσθεν ὦσιν . εἰ δή σοί τι τοιοῦτον ἀνερωτῶντι καὶ αὐτῷ στοχαζομένῳ φαίνοιτο καὶ ῥᾳδίως μὲν ὁ κάμνων διαφοροῖτο , ῥᾳδίως δ’ ὁ στόμαχος αὐτοῦ πάσχοι , πτισάνης χυλὸν ἀκριβῶς διηθημένον ἑκάστης ἡμέρας ὀλίγον διδόναι καὶ μνημονεύων πάλιν ἐνταῦθα τοῦ πρὸς Ἱπποκράτους εἰρημένου , ὅσον ἕνεκα τοῦ ἔθους εἰσιέναι τι καὶ κεναγγείην μὴ γίνεσθαι πολλὴν , αὐτῆς δὲ ἑβδόμης ἐπιστάσης μηκέτι τρέφειν , ἀλλὰ πρὸ μιᾶς , ἢ πρὸσθεν ἔλαττον διδόναι . καὶ γὰρ οὖν καὶ περὶ τούτων ἀκριβῶς ἡμᾶς ἐδίδαξεν ὁ παλαιὸς ἐν τῷ περὶ διαίτης ὀξέων . εἰ μέντοι τριταῖος ἢ τεταρταῖος ὁ τοιοῦτος νεανίσκος ἐλπίζοιτο κριθήσεσθαι , ﻿ μήτε τοῦ στομάχου τὴν κάκωσιν μήτε τῆς ἕξεως τὴν κένωσιν ὑπόπτευε . πρὸς μέντοι τῷ νέος ὑπάρχειν ἅμα καὶ ἰσχυρότατος εἶναι καὶ ῥᾳδίως ἀσιτιῶν ἀνέχεσθαι μακρῶν οὗτος ὁμολογήσει καὶ δυσδιαφόρητός σοι φαίνοιτο καὶ μηδὲν εἴη νόσημα νοσῶν τοιοῦτον ὡς ὀξυμέλιτος ἢ μελικράτου δεῖσθαι , τελέως ἀσιτεῖσθαι τοῦτον ἐγχωρεῖ μέχρι τῆς ζ΄ · εἰ δ’ εἰς τὴν γ΄ ἢ δ΄ τετράδα κρίσιν ἔσεσθαι προσδοκήσειεν , οὐκέτ’ ἐγχωρεῖ τὸν τοιοῦτον οὔτ’ ἐπ’ ἀσιτίας φυλάττειν οὔτ’ ἐπὶ μόνου πόματος · ὥστε οὐ σμικρά τις ἡ μεταβολὴ τῆς διαίτης , οὔκουν οὐδὲ τῶν νοσημάτων ἡ διαφορά σμικρά .
Lemmas: πρός μέντοι ὁ διδασκαλία ἀγαθός ἐν μέγας ὅρος αὐτός περιλαμβάνω , ὅπως μή πάμπολυς γίγνομαι · μή μέντοι μηδέ πάλιν οὕτως μακρός ὡς ἐφεξῆς ἀλλήλων τάσσω ὁ πάμπολυς διαφέρω , ὅθεν οὐδέ ὁ δύο ὁ πᾶς ὁ νόσημα εἶδος τίθημι , εἶτα ἄτμητος αὐτός ἑκάτερος φυλάσσω ἐπαινέω , οὔτε ὁ τοσοῦτος εἰμί λέγω ὅσος περ ὁ ὁ κρίνω ἡμέρα εἰμί περίοδος . τίς ἄν οὖν ὁ ἀγαθός διδασκαλία γίγνομαι καί μάλα ὁ χρεία ὁ τέχνη ἐπιτήδειος ; εἰ τις ὁ σοφιστής ἰατρός ἐπιχειρέω ἰατρεύω ἐπιμελής , ἐάω ὁ ὑψηλός ἐκεῖνος θρόνος ἐπί ὅς καθέζομαι ὥσπερ τις μέγας βασιλεύς ἐπιτρίβω ὁ μειράκιον , οὗτος εὖ οἶδα ὅτι πρός αὐτός ὁ πρᾶγμα ἐκδιδάσκω ὁ χρήσιμος . ὥσπερ οὖν καί ὁ πᾶς θαυμαστός Ἱπποκράτης ἀπό ὁ ἐναργής αὐτός ὁρμάω ποτέ μέν οὕτως γράφω · ὅπου μέν κάτοξυς ὁ νόσημα , αὐτίκα καί ὁ ἔσχατος ἔχω πόνος καί ὁ ἔσχατος λεπτός δίαιτα ἀναγκαῖος χράω · ποτέ δέ οὕτως · ὁ ὀξύς ὁ νόσημα κρίνω ἐν τεσσαρεσκαίδεκα ἡμέρα . εἶτα αὖθις · οὗτος μέν οὖν διά τέσσαρες εἰς ὁ ἄν ἐκ πρόσθεσις ἀφικνέομαι . εἶτα αὖθις δέ πάλιν · εὔπνοια δέ χρή νομίζω κάρτα μέγας δύναμις ἔχω εἰς σωτηρία ἐν πᾶς ὁ ὀξύς νόσημα , ὁπόσος σύν πυρετός εἰμί καί ἐν μʹ ἡμέρα κρίνω . καί μέν δή καί ὁ ξʹ καί ὁ πʹ καί ὁ ρκʹ αὖθις μιμνῄσκω καί οὗτος πάλιν καταλείπω ὁ μέν θερινός νόσος χειμών λύω φημί , ὁ δέ χειμερινός θέρος . λέγω δέ καί οὕτως · ὁ δέ πολύς ὁ παιδίον πάθος κρίνω μέν ἐν μʹ ἡμέρα , ὁ δέ ἐν ἑπτά μείς , ὁ δέ ἐν ἑπτά ἔτος ὁ δέ πρός ὁ ἥβη προσάγω οὗτος πᾶς πρός τε διδασκαλία ἅμα σαφής καί πρός ὁ ὁ ἄρρωστος χρεία ἱκανός ὠφέλιμος διαφορά . καί γάρ οὐ καί ὁ ὁ δίαιτα εἶδος ἕτερος ἐπί ἕκαστος εἰμί . γιγνώσκω δέ ἄν μάλα ὁ αὐτός ἄρρωστος ἐν ἅπας αὐτός ἐκ ὑπόθεσις ὑποβάλλω ὁ λόγος . νεανίσκος δή τις ἰσχυρός ἁλίσκομαι νόσημα κατά ὁ πρῶτος τετράς κρίνω μέλλω , ὁ ἀφορισμός ἐπί οὗτος μάλα προχειρίζω ἐκεῖνος . ὅπου μέν οὖν κάτοξυς ὁ νόσημα αὐτίκα καί ὁ ἔσχατος πόνος ἔχω καί ὁ ἔσχατος λεπτός δίαιτα ἀναγκαῖος χράω , μήτε τροφή τις δίδωμι οὗτος μήτε μελίκρατον ἤ ἄλλος τις τοιοῦτος , ἀλλά καί ὁ ὕδωρ ὅσος οἷος τε φείδομαι κελεύω . ὁ αὐτός οὗτος νεανίσκος ὑποτίθημι ἑβδομαῖος κρίνω , βραχύς τις ὁ προλέγω δίαιτα ὑπαλλάσσω , ἤτοι μελίκρατον δίδωμι ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος πόμα ὁ φύσις ὁ νόσημα οἰκεῖος , ὡς Ἱπποκράτης διδάσκω . προσδιορίζω δέ καί οὗτος ὁ μέν αὐτός ἀπό τις σημεῖον , οἷος κρᾶσις , ἔθος καί ἡλικία ἀνευρίσκω , ἔνιοι δέ καί ὁ νοσέω ἀναπυνθάνομαι , εἰ στόμαχος ἰσχυρός ἔχω μακρός ἀσιτία φέρω δύναμαι , ἤ κακόω ἑτοῖμος καί ῥᾴδιος διαλύω . οὕτως δέ καί ὁ ἕξις ἐπισκοπέω ἄνθρωπος ὁ μέν αὐτός ἐκ ὅς μανθάνω ἐν ὁ περί κρᾶσις ἐξευρίσκω , ἔνιοι δέ καί ὁ νοσέω ἀναπυνθάνομαι . εἰμί γάρ τις ἱκανός εὐδιαφόρητος καί διά οὗτος μακρός ἀσιτία οὐ φέρω , οὐδέ ἐάν ἰσχυρός ὁ δύναμις ἔμπροσθεν εἰμί . εἰ δή σύ τις τοιοῦτος ἀνερωτάω καί αὐτός στοχάζομαι φαίνω καί ῥᾴδιος μέν ὁ κάμνω διαφορέω , ῥᾴδιος δέ ὁ στόμαχος αὐτός πάσχω , πτισάνη χυλός ἀκριβής διηθέω ἕκαστος ἡμέρα ὀλίγος δίδωμι καί μνημονεύω πάλιν ἐνταῦθα ὁ πρός Ἱπποκράτης λέγω , ὅσος ἕνεκα ὁ ἔθος εἰσέρχομαι τις καί κεναγγία μή γίγνομαι πολύς , αὐτός δέ ἕβδομος ἐφίστημι μηκέτι τρέφω , ἀλλά πρό εἷς , ἤ πρόσθεν ἐλαχύς δίδωμι . καί γάρ οὖν καί περί οὗτος ἀκριβής ἐγώ διδάσκω ὁ παλαιός ἐν ὁ περί δίαιτα ὀξύς . εἰ μέντοι τριταῖος ἤ τεταρταῖος ὁ τοιοῦτος νεανίσκος ἐλπίζω κρίνω , ﻿ μήτε ὁ στόμαχος ὁ κάκωσις μήτε ὁ ἕξις ὁ κένωσις ὑποπτεύω . πρός μέντοι ὁ νέος ὑπάρχω ἅμα καί ἰσχυρός εἰμί καί ῥᾴδιος ἀσιτία ἀνέχω μακρός οὗτος ὁμολογέω καί δυσδιαφόρητος σύ φαίνω καί μηδείς εἰμί νόσημα νοσέω τοιοῦτος ὡς ὀξύμελι ἤ μελίκρατον δέω , τέλειος ἀσιτέω οὗτος ἐγχωρέω μέχρι ὁ ζʹ · εἰ δέ εἰς ὁ γʹ ἤ δέ τετράς κρίσις εἰμί προσδοκέω , οὐκέτι ἐγχωρέω ὁ τοιοῦτος οὔτε ἐπί ἀσιτία φυλάσσω οὔτε ἐπί μόνος πόμα · ὥστε οὐ μικρός τις ὁ μεταβολή ὁ δίαιτα , οὔκουν οὐδέ ὁ νόσημα ὁ διαφορά μικρός .