galenus.de-curandi-ratione-per-venae-sectionem 12
Οὐδὲν οὕτω τὴν ἰατρικὴν τέχνην ἐν ταῖς πράξεσιν ἀποφαίνει στοχαστικὸν , ὡς τὸ ποσὸν ἑκάστου τῶν βοηθημάτων . εἰδότες γοῦν ἀκριβῶς πολλάκις ὡς καιρὸς τοῦ δοῦναι τροφὴν ἢ ποτὸν ἤτοι θερμὸν ἢ ψυχρὸν ἐνέστηκεν , ὁπόσον χρὴ δοῦναι βεβαίως οὐκ ἴσμεν . ὡσαύτως δὲ κᾀπὶ τῶν καθαιρόντων φαρμάκων , ὅτι ἤτοι χολῆς ξανθῆς , ἢ μελαίνης , ἢ φλέγματος , ἢ τῶν ὀῤῥωδῶν περιττωμάτων ἐστὶ δοτέον τῷ κάμνοντι κενωτικὸν φάρμακον ἀκριβῶς ἴσμεν ἐνίοτε , πόσον δὲ δοῦναι προσήκει οὐκ ἐπιστάμεθα . ἀλλὰ τοιαύτη μὲν ἡ δόσης ἐπανόρθωσιν οὐδεμίαν ἔχει . τὸ γὰρ ἅπαξ εἰς τὴν γαστέρα καταποθὲν φάρμακον οὐ δύναται μὴ καταπεπῶσθαι πᾶν , οὐδ’ ἔστιν οἷόν τε μᾶλλον ἤδη καθαιρομένου τοῦ ἀνθρώπου μέρος ἀφελεῖν τι τοῦ προσενηνεγμένου . ἐπὶ δὲ τῆς φλεβοτομίας ἀγαθὸν τοῦτο μέγιστον ὑπάρχει , παύειν ὁπότε βούλοιο τὴν κένωσιν , εἶτ’ αὖθις πάλιν ἐν ᾧπερ ἂν ἐθελήσεις καιρῷ ῥεῖν ἐπιτρέπειν , ἄχρις ἂν ὀρθῶς ἔχειν σοι φαίνηται . διόπερ ἄμεινον ἐστὶν , ἐὰν μηδὲν ἐπείγῃ , τὴν πρώτην ἀφαίρεσιν ἐλλιπέστερον ποιησάμενοι , ἐπαφαιρεῖν αὖθις · εἰ δὲ βούλοιο , καὶ τρίτον . ἐφ’ ὧν οὖν ἐστὶ κενώσεως μὲν χρεία πολλῆς , οὐκ ἰσχυρὰ δ’ ἡ δύναμις , ἐπὶ τούτων προσήκει ταμιεύεσθαι τὴν κένωσιν , ὥσπερ ἀμέλει κᾀπὶ τῶν πλῆθος ἐχόντων ὠμοτέρων χυμῶν ἐθεάσασθέ με πράττοντα . κενώσας γὰρ ὀλίγον αἷμα εὐθέως δίδωμι μελικράτου καλῶς ἡψημένου μετά τινος τῶν λεπτυντικῶν φαρμάκων ἢ ὑσσώπου ἢ ὀριγάνου καὶ ποτὲ καλαμίνθης , ἢ γλήχωνος , ἢ καὶ μετὰ τοῦ μελικράτου , ἢ ὀξυμέλιτος , ἢ ὀξυγλυκέως , εἶτ’ αὖθις ἐπαφαιρῶ ποτὲ μὲν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἡμέρας , ἐνίοτε δὲ κατὰ τὴν ὑστεραίαν , ἐν ᾗ πάλιν ὁμοίως διδοὺς τῶν εἰρημένων τι φαρμάκων αὖθις ἐπαφαιρῶ , καὶ κατὰ τὴν τρίτην ἡμέραν δὶς ὡσαύτως . ἀλλ’ ὅταν ᾖ ζέοντος αἵματος πλῆθος , ἀνάπτον ὀξύτατον πυρετὸν , ἀθρόας ἐστὶ κενώσεως χρεία . καὶ τοῦτο χρὴ πειρᾶσθαι κενοῦν , ἄχρι λειποθυμίας , ἐπισκεψάμενον τὴν ῥῶσιν τῆς δυνάμεως . ὥστε ἐνίων οἶδα κοτύλας ἓξ ἀφελεῖν εὐθέως ἤτοι κατὰ τὴν δευτέραν ἢ τὴν τρίτην ἢ τὴν τετάρτην ἡμέραν . ἐνίοτε καὶ κατὰ τὴν πρώτην αὐτὴν , ὅταν μὲν πυρετὸς ἄρξηται περὶ τὰ πρῶτα τῆς νυκτὸς ἢ τὰ μέσα , καλῶς δ’ ᾖ πεπεμμένα τὰ κατὰ τὴν προτεραίαν ἐδηδεσμένα . τινῶν δὲ κατὰ τὴν προτεραίαν ἀνωμαλίαν ἵδρωτα ἢ ἄλγημα κεφαλῆς ἢ ἄλλου τινὸς μέρους ᾐτιασμένων , καὶ διὰ τοῦτο ἐνδεῶς διαιτηθέντων , ἀρχομένων δὲ πυρέττειν , νυκτὸς ἤδη προηκούσης , οἶδα κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τελευτῶσαν ἀφελὼν αἵματος . ἐφ’ ὧν γὰρ ἄν σοι φαίνηται ζέοντος αἵματος πλῆθος , ὅτι τάχιστα πειρῶ κενοῦν αὐτὸ πρὶν ἐπί τι κατασκήψει μόριον κύριον , ὥστε καὶ διὰ τῆς νυκτὸς οὐκ ὀκνήσεις τεμεῖν ἐνίοτε φλέβα . γελοῖον γὰρ ὅπερ οἱ πολλοὶ πράττουσιν ἀπὸ δευτέρας ὥρας ἡμέρας ἄχρι έ ἢ στ΄ ἀφαιροῦντες μόνον αἵματος , ἐν ἄλλῳ δ’ οὐδενὶ χρόνῳ οὓς εἰ μὴ καὶ κλυστῆρσι καὶ τροφῆς προσφορᾷ καὶ τοῖς ἄλλοις βοηθήμασιν ἑώρων χρωμένους ἐν ἅπαντι καιρῷ τῆς νυκτὸς , ἐνῆν ἄν μοι χαλεπὸς ὁ πρὸς αὐτοὺς λόγος . ἐπεὶ δὲ πάντα πράττοντες οὐ τὸν ὡρισμένον ἀριθμὸν ὡρῶν ἕνα καὶ κοινὸν ἐπὶ πάντων τῶν νοσούντων , ἀλλ’ ὡς ἂν ὑπαγορεύῃ τὸ πάθος ἐπὶ μόνης τῆς φλεβοτομίας τὸν εἰρημένον ἀρτίως ἀεὶ περιμένουσι καιρὸν , εὐφωρότατον ἴσχουσι τὸ σφάλμα . τοὺς οὖν οὕτω διακειμένους ἀῤῥώστους , ὡς εἰρήκαμεν , προσήκει μέχρι λειποθυμίας ἄγειν . ἐνίους γὰρ αὐτῶν οἶδα καταψυχθέντας μὲν ἐξ ἀνάγκης ἐπὶ τῇ λειποθυμίᾳ , προσγενομένων δὲ νοτίδων ἐν ὅλῳ τῷ σώματι καὶ τῆς γαστρὸς καταῤῥαγείσης ἐν τάχει παυσαμένους τῆς νόσου . προσέχειν μέντοι καλῶς ἔχει τῇ καθαιρέσει τῶν σφυγμῶν , ἐφαπτόμενον αὐτῶν ἔτι ῥέοντος τοῦ αἵματος , ὥσπερ κᾀπὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων εἴωθα πράττειν τῶν φλεβοτομουμένων , ὅπως μή ποτε λάθῃς αὐτὸν ἀντὶ λειποθυμίας θάνατον ἐργασάμενος , ὅπερ οἶδα τρισὶν ἰατροῖς γενόμενον . ἐφλεβοτόμησεν εἰς μὲν αὐτῶν γυναῖκα πυρέττουσαν , ἑκάτερος δὲ τῶν ἄλλων ἄνδρα μέχρι λειποθυμίας τοσαύτης ὡς μηκέτι ἀναληφθῆναι . καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸ βέλτιόν ἐστι φυλάττεσθαι τὰς ἀθρόας κενώσεις , εἰ μή τις ἀνάγκη μεγάλη κελεύῃ . καὶ μέντοι καὶ ἡ ἀντίσπασις οὐ μικρὸν οὖσα βοήθημα καὶ διὰ φλεβοτομίας γιγνομένη πολλάκις ὅσῳ περ εἰς ἀριθμὸν πλέονα τὰς κατὰ μέρος ἀφαιρέσεις αὐξήσεις , τοσοῦτον δραστικώτερον γίνεται . ταῦτα μὲν οὖν ἀμείνω προεγνῶσθαι .
Lemmas: οὐδείς οὕτως ὁ ἰατρικός τέχνη ἐν ὁ πρᾶξις ἀποφαίνω στοχαστικός , ὡς ὁ ποσός ἕκαστος ὁ βοήθημα . οἶδα γοῦν ἀκριβής πολλάκις ὡς καιρός ὁ δίδωμι τροφή ἤ ποτόν ἤτοι θερμός ἤ ψυχρός ἐνίστημι , ὁπόσος χρή δίδωμι βέβαιος οὐ οἶδα . ὡσαύτως δέ εἰͅπί ὁ καθαίρω φάρμακον , ὅτι ἤτοι χολή ξανθός , ἤ μέλας , ἤ φλέγμα , ἤ ὁ ὀρρώδης περίσσωμα εἰμί δίδωμι ὁ κάμνω κενωτικός φάρμακον ἀκριβής οἶδα ἐνίοτε , πόσος δέ δίδωμι προσήκω οὐ ἐπίσταμαι . ἀλλά τοιοῦτος μέν ὁ δόσις ἐπανόρθωσις οὐδείς ἔχω . ὁ γάρ ἅπαξ εἰς ὁ γαστήρ καταπίνω φάρμακον οὐ δύναμαι μή καταπεπωθέω πᾶς , οὐδέ εἰμί οἷος τε μάλα ἤδη καθαίρω ὁ ἄνθρωπος μέρος ἀφαιρέω τις ὁ προσφέρω . ἐπί δέ ὁ φλεβοτομία ἀγαθός οὗτος μέγας ὑπάρχω , παύω ὁπότε βούλομαι ὁ κένωσις , εἶτα αὖθις πάλιν ἐν ὅς ἄν ἐθέλω καιρός ῥέω ἐπιτρέπω , ἄχρι ἄν ὀρθός ἔχω σύ φαίνω . διόπερ ἀγαθός εἰμί , ἐάν μηδείς ἐπείγω , ὁ πρῶτος ἀφαίρεσις ἐλλιπής ποιέω , ἐπαφαιρέω αὖθις · εἰ δέ βούλομαι , καί τρίτος . ἐπί ὅς οὖν εἰμί κένωσις μέν χρεία πολύς , οὐ ἰσχυρός δέ ὁ δύναμις , ἐπί οὗτος προσήκω ταμιεύω ὁ κένωσις , ὥσπερ ἀμέλει εἰͅπί ὁ πλῆθος ἔχω ὠμός χυμός θεάομαι ἐγώ πράσσω . κενόω γάρ ὀλίγος αἷμα εὐθύς δίδωμι μελίκρατον καλός ἑψέω μετά τις ὁ λεπτυντικός φάρμακον ἤ ὕσσωπος ἤ ὀρίγανος καί ποτέ καλαμίνθη , ἤ βλήχων , ἤ καί μετά ὁ μελίκρατον , ἤ ὀξύμελι , ἤ ὀξυγλυκεύς , εἶτα αὖθις ἐπαφαιρέω ποτέ μέν ἐπί ὁ αὐτός ἡμέρα , ἐνίοτε δέ κατά ὁ ὑστεραῖος , ἐν ὅς πάλιν ὅμοιος δίδωμι ὁ λέγω τις φάρμακον αὖθις ἐπαφαιρέω , καί κατά ὁ τρίτος ἡμέρα δίς ὡσαύτως . ἀλλά ὅταν εἰμί ζέω αἷμα πλῆθος , ἀνάπτω ὀξύς πυρετός , ἀθρόος εἰμί κένωσις χρεία . καί οὗτος χρή πειράω κενόω , ἄχρι λειποθυμία , ἐπισκοπέω ὁ ῥῶσις ὁ δύναμις . ὥστε ἔνιοι οἶδα κοτύλη ἕξ ἀφαιρέω εὐθύς ἤτοι κατά ὁ δεύτερος ἤ ὁ τρίτος ἤ ὁ τέταρτος ἡμέρα . ἐνίοτε καί κατά ὁ πρῶτος αὐτός , ὅταν μέν πυρετός ἄρχω περί ὁ πρῶτος ὁ νύξ ἤ ὁ μέσος , καλός δέ εἰμί πέμπω ὁ κατά ὁ προτεραῖος ἐσθίω . τις δέ κατά ὁ προτεραῖος ἀνωμαλία ἵδρωτος ἤ ἄλγημα κεφαλή ἤ ἄλλος τις μέρος αἰτιάζομαι , καί διά οὗτος ἐνδεής διαιτέω , ἄρχω δέ πυρέσσω , νύξ ἤδη προήκω , οἶδα κατά ὁ πρῶτος ἡμέρα τελευτάω ἀφαιρέω αἷμα . ἐπί ὅς γάρ ἄν σύ φαίνω ζέω αἷμα πλῆθος , ὅτι ταχύς πειράω κενόω αὐτός πρίν ἐπί τις κατασκήπτω μόριον κύριος , ὥστε καί διά ὁ νύξ οὐ ὀκνέω τέμνω ἐνίοτε φλέψ . γέλοιος γάρ ὅς ὁ πολύς πράσσω ἀπό δεύτερος ὥρα ἡμέρα ἄχρι έʹ ἤ στʹ ἀφαιρέω μόνος αἷμα , ἐν ἄλλος δέ οὐδείς χρόνος ὅς εἰ μή καί κλυστήρ καί τροφή προσφορά καί ὁ ἄλλος βοήθημα ὁράω χράω ἐν ἅπας καιρός ὁ νύξ , ἔνειμι ἄν ἐγώ χαλεπός ὁ πρός αὐτός λόγος . ἐπεί δέ πᾶς πράσσω οὐ ὁ ὁρίζω ἀριθμός ὥρα εἷς καί κοινός ἐπί πᾶς ὁ νοσέω , ἀλλά ὡς ἄν ὑπαγορεύω ὁ πάθος ἐπί μόνος ὁ φλεβοτομία ὁ λέγω ἄρτιος ἀεί περιμένω καιρός , εὐφωρός ἴσχω ὁ σφάλμα . ὁ οὖν οὕτως διάκειμαι ἄρρωστος , ὡς λέγω , προσήκω μέχρι λειποθυμία ἄγω . ἔνιοι γάρ αὐτός οἶδα καταψύχω μέν ἐκ ἀνάγκη ἐπί ὁ λειποθυμία , προσγίγνομαι δέ νοτίς ἐν ὅλος ὁ σῶμα καί ὁ γαστήρ καταράσσω ἐν τάχος παύω ὁ νόσος . προσέχω μέντοι καλός ἔχω ὁ καθαίρεσις ὁ σφυγμός , ἐφάπτω αὐτός ἔτι ῥέω ὁ αἷμα , ὥσπερ εἰͅπί ὁ ἄλλος ἅπας εἴωθα πράσσω ὁ φλεβοτομέω , ὅπως μή ποτέ λανθάνω αὐτός ἀντί λειποθυμία θάνατος ἐργάζομαι , ὅς οἶδα τρεῖς ἰατρός γίγνομαι . φλεβοτομέω εἰς μέν αὐτός γυνή πυρέσσω , ἑκάτερος δέ ὁ ἄλλος ἀνήρ μέχρι λειποθυμία τοσοῦτος ὡς μηκέτι ἀναλαμβάνω . καί διά οὗτος αὐτός ἀγαθός εἰμί φυλάσσω ὁ ἀθρόος κένωσις , εἰ μή τις ἀνάγκη μέγας κελεύω . καί μέντοι καί ὁ ἀντίσπασις οὐ μικρός εἰμί βοήθημα καί διά φλεβοτομία γίγνομαι πολλάκις ὅσος περ εἰς ἀριθμός πολύς ὁ κατά μέρος ἀφαίρεσις αὔξησις , τοσοῦτος δραστικός γίγνομαι . οὗτος μέν οὖν ἀγαθός προγιγνώσκω .