galenus.de-curandi-ratione-per-venae-sectionem 5
Οὐ μόνον ἡ τροφὴ τοῖς τοῦ ζώου μέρεσιν ἐξ αἵματός ἐστιν , ἀλλὰ καὶ ἡ κατὰ φύσιν θερμασία τὴν διαμονὴν ἐξ αἵματος ἔχει , καθάπερ ἐκ τῶν ἐπιτηδείων καίεσθαι ξύλων τὸ κατὰ τῆς ἑστίας πῦρ , ὑφ’ οὗ καὶ τοὺς οἴκους ὁρῶμεν ὅλους θερμαινομένους . ὥσπερ οὖν τὸ πῦρ τοῦτο βλάπτεται ποτὲ μὲν ἀθρόως ξύλων ἐπιβληθέντων αὐτῷ , ποτὲ δ’ εἰ καὶ μὴ πολλῶν , ἀλλ’ ὑγρῶν ἱκανῶς , ἐνίοτε δ’ οὐδ’ ὅλως ἐπιτιθεμένων ἢ παντάπασιν ὀλίγων , οὕτω καὶ ἡ κατὰ τὴν καρδίαν θερμότης ποτὲ μὲν ἐλάττων ἑαυτῆς διά τε πλῆθος αἵματος ἢ ἔνδειαν πολλὴν ἢ ποιότητα ψυχρὰν ἀποτελεῖται , ποτὲ δὲ πλείων ἤτοι διὰ ποιότητα θερμὴν αἵματος ἢ δι’ ἔνδειαν ὀλίγην . ὅ τι δ’ ἂν ἡ καρδία πάθοι κατὰ ψύξιν ἢ θερμότητα , τούτου καὶ τἄλλα μέρη τοῦ σώματος εὐθέως μεταλαμβάνει . γίγνεται δὲ καὶ καθ’ ἕν τι μέρος ἐνίοτε παρὰ φύσιν ἤτοι θερμότης ἢ ψυχρότης , ὡς δέδεικται πολλάκις ἐν ἑτέροις ὑπομνήμασι . καὶ γενέσεις δὲ τούτων ἐν διττῷ τρόπῳ , ποτὲ μὲν ἐπὶ χυμοῖς θερμοῖς ἢ ψυχροῖς , ἐνίοτε δὲ καὶ κατὰ δυσκρασίαν μόνην . ἀλλ’ αἱ μερικαὶ θερμότητες καὶ ψύξεις , ὅσαι μὲν ἐγγύς εἰσι τῷ πεπονθότι μορίῳ συμμεταβάλλουσιν , εἰς ὅλον δ’ οὐκ ἐκτείνονται τὸ σῶμα πρὶν τὴν καρδίαν ἀλλοιῶσαι . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπεδείχθη καὶ τὸ σῶμα τῆς καρδίας ἀλλοιούμενον διττῶς , ἤτοι κατὰ δυσκρασίαν ἢ διὰ χυμοὺς θερμοὺς ἢ ψυχροὺς ἢ δι’ ἔνδειαν τινὸς αὐτῶν . οἱ χυμοὶ δὲ ἐδείχθησαν θερμοὶ καὶ ψυχροὶ γινόμενοι διά τε τὸ ποσὸν τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων καὶ δι’ ἡσυχίας τε καὶ κινήσεις σώματός τε καὶ ψυχῆς πλείους . ὥσπερ δὲ ἐν τῇ γαστρὶ πολλάκις αἱ πέψεις γίνονται μοχθηραὶ , φλεγματωδεστέρων ἢ χολωδεστέρων ἀποτελουμένων τῶν ληφθέντων , ἢ τινὰ παρὰ φύσιν ἑτέραν διαφθορὰν ἰσχόντων ἢ ὠμῶν καὶ ἀμεταβλήτων ἄχρι πλείστου μενόντων καὶ πνευματουμένων , οὕτω καὶ κατὰ τὴν τοῦ αἵματος γένεσιν ἀποτυγχανομένων , ἀνάλογον ταῖς ἐπὶ τῆς γαστρὸς ἀποτυχίαις τῆς πέψεως , ἔσονται κατ’ αὐτὰς τὰς ἀρτηρίας καὶ τὰς φλέβας κατὰ τοὺς χυμοὺς διαθέσεις . ἐπεὶ δὲ πάντα τὰ θερμὰ καὶ ὑγρὰ φαίνεται τάχιστα σηπόμενα , καὶ μάλισθ’ ὅταν ἐν θερμοῖς ᾖ χωρίοις , ἀναγκαῖον ἔσται καὶ τὴν ἐκ τῆς κοιλίας ἀναδιδομένην τροφὴν , ὅταν μὴ κρατῆται καὶ μεταβάλληται πρὸς τῆς φύσεως εἰς γένεσιν αἵματος χρηστοῦ , σηπεδόνας ἴσχειν ἄλλοτε ἀλλοίας . ἐπεὶ δὲ τοῖς ἒξ ὕλης θερμοῦ σηπομένοις συμβαίνει γίνεσθαι θερμοτέροις , διὰ τοῦτο θερμότερον ἔσται τὸ σηπόμενον αἷμα . τούτου δὲ θερμοτέρου γιγνομένου καὶ τὸ μόριον ἐν ᾧ σήπεται θερμότερον αἰσθητῶς ἔσται . ἐπεὶ δ’ ὑπὸ τῶν αἰσθητῶς θερμῶν τὰ πλησιάζοντα συνθερμαίνεται , συνθερμανθήσεται τοῖς οὕτω διακειμένοις μορίοις τὰ πέριξ ἅπαντα , δακνώδει καὶ δριμείᾳ δηλονότι θερμασίᾳ , τοιαύτη γὰρ ἡ ἐκ σηπεδόνος . ἐὰν οὖν ἀξιόλογόν τε τὸ μόριον ᾖ τὸ οὕτως θερμανθὲν , ἐκτείνειν τε τὴν ἑαυτοῦ θερμασίαν ἐπὶ τὴν καρδίαν ἱκανὸν , ἤτοι γε ὅτι πλησίον αὐτῆς ἐστὶν , ἢ ὅτι κύριον , ἢ ὅτι θερμὸν , συνεκπυρώσει κᾀκείνην , ἅτε φύσει θερμοτάτην οὖσαν . εἰ δὲ ἅπαξ αὐτὴ πυρωθείη , ῥᾳδίως ἤδη τὸ πᾶν αὐτῆς σῶμα συνεκθερμανθήσεται , ﻿ καθάπερ τινὸς ἑστίας φλόγα πολλὴν ἐχούσης ὁ περιέχων αὐτὴν οἶκος . ὀνομάζουσι δὲ τὸ τοιοῦτον πάθημα τοῦ σώματος οἱ Ἕλληνες πυρετόν . ἐνίοτε δὲ πρὶν ἄρχεσθαι σήπεσθαι τὸ πλῆθος τοῦ αἵματος , ἐπί τι μόριον ἀθρόως ἀφικόμενον ἤτοι τελέως ἐνέκρωσεν , ὥστε διαφθεῖραι τὴν ἐνέργειαν , ἢ βλάβην ἀξιόλογον ἐνεγκεῖν . αἱ γοῦν ἀποπληξίαι κατὰ τοῦτον γίνονται τὸν τρόπον , ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ ζώου ῥυέντος ἀθρόως αἵματος πολλοῦ . ὡς ὅταν γ’ εἰς ἄλλο τι κατασκήψῃ μόριον , ὄγκον ἐν τούτῳ παρὰ φύσιν ἐργάζεται . ἐκ τούτου τοῦ γένους ἐστὶ καὶ ἡ φλεγμονή . ὅταν δὲ παχύτερόν τε καὶ μελαγχολικώτερον ᾖ τὸ κατασκῆψαν αἷμα , σκιῤῥώδης ὁ ὄγκος γίνεται , καθάπερ γε καὶ χαῦνος , ὅταν ᾖ φλεγματικώτερον τὸ ῥεῦμα · χολώδους δὲ ὄντος ἐρυσίπελας ἀποτελεῖται . διωρισμένα δ’ ἀκριβῶς ἔχεις ἅπαντα ταῦτα κατὰ τὰς προειρημένας ἄρτι πραγματείας , ἀλλὰ νῦν γ’ , ὡς ἔφην , ὑποθέσεις τῷ παρόντι λόγῳ τὰ δεδειγμένα ποιούμενος ἀκολούθως αὐτοῖς τὸν περὶ τῆς φλεβοτομίας ἐπιδείκνυμι λόγον . ὄντος οὖν πλήθους διττοῦ , κάλλιστον γὰρ ἐντεῦθεν ἄρξασθαι , καὶ τοῦ μὲν ὡς πρὸς τὴν δύναμιν εἰς σηπεδόνα τε ῥᾳδίως ἀφικνουμένου καὶ μέντοι καὶ κατασκήπτοντος ἐνίοτε εἰς μόριά τινα , κᾀν τούτοις ἐργαζομένου τοὺς παρὰ φύσιν ὄγκους , ἑτέρου δὲ τοῦ κατὰ τὸ καλούμενον ἔγχυμα , κατασκήπτοντος μὲν καὶ τούτου πολλάκις εἰς μόρια καὶ γεννῶντος ὄγκους , ἀλλὰ καὶ τὰς ἀποπληξίας καὶ τὰς ῥήξεις τῶν φλεβῶν ἐργαζομένου , πειρᾶσθαι χρὴ κενοῦν αὐτὸ διὰ ταχέων , πρὶν ἄρξασθαί τι μέγα κακὸν ἐργάσασθαι περὶ τὸν ἄνθρωπον . εἴρηται δ’ ἐπὶ πλέον ὅπως τε χρὴ διαγινώσκειν ἄμφω τὰ πάθη καὶ ὅπως ἰᾶσθαι , κατὰ τὴν τῶν ὑγιεινῶν πραγματείαν , ὥσπερ γε κἀπειδὰν ἤτοι πυρετὸς ἢ αἵματος ἀναγωγὴ γένηται διὰ πλῆθος , ἤτοι τῶν ἀποπληκτικῶν ἀῤῥωστημάτων , ὅπως χρὴ καὶ τοῦτο θεραπεύειν ἐν τοῖς τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου γράμμασιν εἴρηται , διὸ καὶ περιττὴν ἡγοῦμαι τήνδε τὴν συγγραφήν . εἰ μὲν γὰρ ὡσαύτως καὶ ἐν ἐκείναις ταῖς πραγματείαις ἔγραψα , κἀνταῦθα γράφοιμι , δὶς περὶ τῶν αὐτῶν ἀναγκασθήσομαι διέρχεσθαι , καὶ διὰ ταῦτα μακρὸν ἀποτείνειν τὸν λόγον . εἰ δὲ ἐπὶ τὸ συντομώτερον ἄγοιμι τὸν λόγον τόνδε , κινδυνεύσω παθεῖν δυοῖν θάτερον , ἢ ἀσαφῶς τι διὰ τὴν βραχυλογίαν εἰπεῖν , ἢ διορισμόν τινα τῶν χρησίμων παραλιπεῖν . ἀλλ’ ἐπεὶ μὴ κατὰ τὴν ἐμαυτοῦ προαίρεσιν ἧκον ἐπὶ τὸν λόγον τοῦτον , εἴ τι γίγνοιτο τῶν εἰρημένων τούτων ἐν αὐτῷ σφάλμα , τὴν αἰτίαν οἱ ἀξιώσαντες ἕξουσιν , ὥσπερ γε καὶ εἰ κατορθωθείη καὶ φανείη χρήσιμος , ἀποστήσομαι τῶν ἐπαίνων ἐκείνοις .
Lemmas: οὐ μόνος ὁ τροφή ὁ ὁ ζῷον μέρος ἐκ αἷμα εἰμί , ἀλλά καί ὁ κατά φύσις θερμασία ὁ διαμονή ἐκ αἷμα ἔχω , καθά ἐκ ὁ ἐπιτήδειος καίω ξύλον ὁ κατά ὁ ἑστία πῦρ , ὑπό ὅς καί ὁ οἶκος ὁράω ὅλος θερμαίνω . ὥσπερ οὖν ὁ πῦρ οὗτος βλάπτω ποτέ μέν ἀθρόος ξύλον ἐπιβάλλω αὐτός , ποτέ δέ εἰ καί μή πολύς , ἀλλά ὑγρός ἱκανός , ἐνίοτε δέ οὐδέ ὅλος ἐπιτίθημι ἤ παντάπασι ὀλίγος , οὕτως καί ὁ κατά ὁ καρδία θερμότης ποτέ μέν ἐλαχύς ἑαυτοῦ διά τε πλῆθος αἷμα ἤ ἔνδεια πολύς ἤ ποιότης ψυχρός ἀποτελέω , ποτέ δέ πολύς ἤτοι διά ποιότης θερμός αἷμα ἤ διά ἔνδεια ὀλίγος . ὅς τις δέ ἄν ὁ καρδία πάσχω κατά ψῦξις ἤ θερμότης , οὗτος καί ἄλλος μέρος ὁ σῶμα εὐθύς μεταλαμβάνω . γίγνομαι δέ καί κατά εἷς τις μέρος ἐνίοτε παρά φύσις ἤτοι θερμότης ἤ ψυχρότης , ὡς δείκνυμι πολλάκις ἐν ἕτερος ὑπόμνημα . καί γένεσις δέ οὗτος ἐν δισσός τρόπος , ποτέ μέν ἐπί χυμός θερμός ἤ ψυχρός , ἐνίοτε δέ καί κατά δυσκρασία μόνος . ἀλλά ὁ μερικός θερμότης καί ψῦξις , ὅσος μέν ἐγγύς εἰμί ὁ πάσχω μόριον συμμεταβάλλω , εἰς ὅλος δέ οὐ ἐκτείνω ὁ σῶμα πρίν ὁ καρδία ἀλλοιόω . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος ἐπιδείκνυμι καί ὁ σῶμα ὁ καρδία ἀλλοιόω δισσός , ἤτοι κατά δυσκρασία ἤ διά χυμός θερμός ἤ ψυχρός ἤ διά ἔνδεια τις αὐτός . ὁ χυμός δέ δείκνυμι θερμός καί ψυχρός γίγνομαι διά τε ὁ ποσός ὁ εἰσθέω τε καί πίνω καί διά ἡσυχία τε καί κίνησις σῶμα τε καί ψυχή πολύς . ὥσπερ δέ ἐν ὁ γαστήρ πολλάκις ὁ πέψις γίγνομαι μοχθηρός , φλεγματώδης ἤ χολώδης ἀποτελέω ὁ λαμβάνω , ἤ τις παρά φύσις ἕτερος διαφθορά ἴσχω ἤ ὠμός καί ἀμετάβλητος ἄχρι πολύς μένω καί πνευματόω , οὕτως καί κατά ὁ ὁ αἷμα γένεσις ἀποτυγχάνω , ἀνάλογος ὁ ἐπί ὁ γαστήρ ἀποτυχία ὁ πέψις , εἰμί κατά αὐτός ὁ ἀρτηρία καί ὁ φλέψ κατά ὁ χυμός διάθεσις . ἐπεί δέ πᾶς ὁ θερμός καί ὑγρός φαίνω ταχύς σήπω , καί μάλα ὅταν ἐν θερμός εἰμί χωρίον , ἀναγκαῖος εἰμί καί ὁ ἐκ ὁ κοιλία ἀναδίδωμι τροφή , ὅταν μή κρατέω καί μεταβάλλω πρός ὁ φύσις εἰς γένεσις αἷμα χρηστός , σηπεδών ἴσχω ἄλλοτε ἀλλοῖος . ἐπεί δέ ὁ ἐκ ὕλη θερμός σήπω συμβαίνω γίγνομαι θερμός , διά οὗτος θερμός εἰμί ὁ σήπω αἷμα . οὗτος δέ θερμός γίγνομαι καί ὁ μόριον ἐν ὅς σήπω θερμός αἰσθητός εἰμί . ἐπεί δέ ὑπό ὁ αἰσθητός θερμός ὁ πλησιάζω συνθερμαίνω , συνθερμαίνω ὁ οὕτως διάκειμαι μόριον ὁ πέριξ ἅπας , δακνώδης καί δριμύς δηλονότι θερμασία , τοιοῦτος γάρ ὁ ἐκ σηπεδών . ἐάν οὖν ἀξιόλογος τε ὁ μόριον εἰμί ὁ οὕτως θερμαίνω , ἐκτείνω τε ὁ ἑαυτοῦ θερμασία ἐπί ὁ καρδία ἱκανός , ἤτοι γε ὅτι πλησίον αὐτός εἰμί , ἤ ὅτι κύριος , ἤ ὅτι θερμός , συνεκπυρόω κᾁκείνης , ἅτε φύσις θερμός εἰμί . εἰ δέ ἅπαξ αὐτός πυρόω , ῥᾴδιος ἤδη ὁ πᾶς αὐτός σῶμα συνεκθερμαίνω , ﻿ καθά τις ἑστία φλόξ πολύς ἔχω ὁ περιέχω αὐτός οἶκος . ὀνομάζω δέ ὁ τοιοῦτος πάθημα ὁ σῶμα ὁ Ἕλλην πυρετός . ἐνίοτε δέ πρίν ἄρχω σήπω ὁ πλῆθος ὁ αἷμα , ἐπί τις μόριον ἀθρόος ἀφικνέομαι ἤτοι τέλειος νεκρόω , ὥστε διαφθείρω ὁ ἐνέργεια , ἤ βλάβη ἀξιόλογος φέρω . ὁ γοῦν ἀποπληξία κατά οὗτος γίγνομαι ὁ τρόπος , ἐπί ὁ ἀρχή ὁ ζῷον ῥέω ἀθρόος αἷμα πολύς . ὡς ὅταν γε εἰς ἄλλος τις κατασκήπτω μόριον , ὄγκος ἐν οὗτος παρά φύσις ἐργάζομαι . ἐκ οὗτος ὁ γένος εἰμί καί ὁ φλεγμονή . ὅταν δέ παχύς τε καί μελαγχολικός εἰμί ὁ κατασκήπτω αἷμα , κιρρώδης ὁ ὄγκος γίγνομαι , καθά γε καί χαῦνος , ὅταν εἰμί φλεγματικός ὁ ῥεῦμα · χολώδης δέ εἰμί ἐρυσίπελας ἀποτελέω . διορίζω δέ ἀκριβής ἔχω ἅπας οὗτος κατά ὁ προλέγω ἄρτι πραγματεία , ἀλλά νῦν γε , ὡς φημί , ὑπόθεσις ὁ πάρειμι λόγος ὁ δείκνυμι ποιέω ἀκόλουθος αὐτός ὁ περί ὁ φλεβοτομία ἐπιδείκνυμι λόγος . εἰμί οὖν πλῆθος δισσός , καλός γάρ ἐντεῦθεν ἄρχω , καί ὁ μέν ὡς πρός ὁ δύναμις εἰς σηπεδών τε ῥᾴδιος ἀφικνέομαι καί μέντοι καί κατασκήπτω ἐνίοτε εἰς μόριον τις , εἰͅν οὗτος ἐργάζομαι ὁ παρά φύσις ὄγκος , ἕτερος δέ ὁ κατά ὁ καλέω ἔγχυμα , κατασκήπτω μέν καί οὗτος πολλάκις εἰς μόριον καί γεννάω ὄγκος , ἀλλά καί ὁ ἀποπληξία καί ὁ ῥῆξις ὁ φλέψ ἐργάζομαι , πειράω χρή κενόω αὐτός διά ταχύς , πρίν ἄρχω τις μέγας κακός ἐργάζομαι περί ὁ ἄνθρωπος . λέγω δέ ἐπί πολύς ὅπως τε χρή διαγιγνώσκω ἄμφω ὁ πάθος καί ὅπως ἰάομαι , κατά ὁ ὁ ὑγιεινός πραγματεία , ὥσπερ γε ἐπειδάν ἤτοι πυρετός ἤ αἷμα ἀναγωγή γίγνομαι διά πλῆθος , ἤτοι ὁ ἀποπληκτικός ἀρρώστημα , ὅπως χρή καί οὗτος θεραπεύω ἐν ὁ ὁ θεραπευτικός μέθοδος γράμμα λέγω , διό καί περισσός ἡγέομαι ὅδε ὁ συγγραφή . εἰ μέν γάρ ὡσαύτως καί ἐν ἐκεῖνος ὁ πραγματεία γράφω , ἐνταῦθα γράφω , δίς περί ὁ αὐτός ἀναγκάζω διέρχομαι , καί διά οὗτος μακρός ἀποτείνω ὁ λόγος . εἰ δέ ἐπί ὁ σύντομος ἄγω ὁ λόγος ὅδε , κινδυνεύω πάσχω δύο ἕτερος , ἤ ἀσαφής τις διά ὁ βραχυλογία λέγω , ἤ διορισμός τις ὁ χρήσιμος παραλείπω . ἀλλά ἐπεί μή κατά ὁ ἐμαυτοῦ προαίρεσις ἥκω ἐπί ὁ λόγος οὗτος , εἰ τις γίγνομαι ὁ λέγω οὗτος ἐν αὐτός σφάλμα , ὁ αἰτία ὁ ἀξιόω ἔχω , ὥσπερ γε καί εἰ κατορθόω καί φαίνω χρήσιμος , ἀφίστημι ὁ ἔπαινος ἐκεῖνος .