galenus.de-crisibus-libri-iii 1.14
Ταῦτ’ οὖν ἤδη λέγωμεν ἡμεῖς , ὡς προὐθέμεθα , διαλεγόμενοι κατὰ γένος ἕκαστον . καὶ πρῶτόν γε τῶν σημείων ἁπάντων , ὡς ἔστι τριττή τις διαφορὰ , διέλθωμεν , ἔπειτα δ’ ἑκάστου τὰς δυνάμεις · εἶθ’ ὡς ἄν τις μάλιστα προγινώσκοι τοὺς καιροὺς τῶν νοσημάτων . ἡ μὲν δὴ τριττὴ φύσις ἁπάντων τῶν σημείων ὁποία τίς ἐστιν , εἴρηται μὲν καὶ πρόσθεν , ἀλλ’ οὐδὲν χεῖρον ἀναμνῆσαι καὶ νῦν , ὡς τὰ μὲν πέψεώς τε καὶ ἀπεψίας ἐστὶ , τὰ δ’ ὀλέθρου καὶ σωτηρίας ἐνδεικτικά . ταυτὶ μὲν οὖν τὰ δύο γένη · τρίτον δ’ ἐπὶ τούτοις ἄλλο γένος ἀνακειμένων ταῖς κρίσεσι τῶν σημείων . ἀπεψίας μὲν οὖν καὶ πέψεως γνωρίσματα διαχωρήματά τε καὶ πτύσματα καὶ οὖρα τίθεσθαι χρή · τὰ δ’ ὀλέθρου καὶ σωτηρίας ἐνδεικτικὰ σημεῖα τά τε σὺν αὐτοῖς ἐστιν ἐκκρινόμενα καὶ τὰ καθ’ ὅλον τὸ σῶμα φαινόμενα · περὶ ὧν ἐπὶ πλεῖστον ἐν τῷ προγνωστικῷ διῆλθεν ὁ Ἱπποκράτης . εἴς γε μὴν τὰς κρίσεις συνεισφέρει μὲν τινὰ καὶ τούτων , οὐ μὴν ἀλλ’ ἴδιόν τι γένος αὐτῶν ἐστιν ἐξαίρετον , ὃ μικρὸν ὕστερον ἅπαν εἰρήσεται . τὰ μὲν δὴ τῆς ἀπεψίας τε καὶ πέψεως σημεῖα βεβαίαν ἀεὶ τὴν οἰκείαν ἔχει δύναμιν , ἄν τ’ εὐθὺς ἐν τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν ἄν τε καὶ κατὰ τὰς μετ’ αὐτὴν ἐπιφαίνηται . τὰ μέντοι τοῦ τρόπου τῶν νοσημάτων τριχῶς διῄρηται · τὰ μὲν , ὡς καὶ πρόσθεν ἐλέγετο , τοῖς οὔροις τε καὶ διαχωρήμασι καὶ πτυέλοις ἐμφαινόμενα , τὰ δὲ ἐν ταῖς διαθέσεσιν ὅλου τοῦ σώματος εὑρισκόμενα , τὰ δ’ ἐν ταῖς φυσικαῖς τε καὶ ψυχικαῖς ἐνεργείαις ἐμφαινόμενα . ταῦτα δ’ οὐκ ἔτι σύμπαντα πιστὰ κατὰ πάντας τῶν νοσημάτων τοὺς καιρούς . ἀλλ’ ἐφεξῆς αὐτὰ διαιρήσομεν . τὰ δὲ δὴ κρίσιμα συμπτώματα , διττὴ μὲν καὶ ἡ τούτων φύσις , ἢ ὡς αἰτίων τε ἅμα καὶ ὡς σημείων , ἢ ὡς σημείων μόνον . ἄπιστός τε πᾶσα καὶ τἀναντία σημαίνουσί τε καὶ δρῶσι , κατὰ τοὺς διαφέροντας καιροὺς τῶν νοσημάτων . ἐν τούτοις δὲ δὴ καὶ τὸ σύμπαν ἐστὶν ἀγώνισμα τῆς προγνώσεως . ἐν ἄλλῳ μὲν γὰρ καιρῷ καὶ κατ’ ἄλλην διάθεσίν ἐστι κρίσιμα , κατ’ ἄλλην δέ τινα διάθεσιν , ἢ καιρὸν τῆς νόσου , συμπτώματα μὲν , ἢ σημεῖα γίνεται μοχθηρὰ , κρίσιμα δὲ οὐδ’ ὅλως ἐστίν . εἴρηται δὲ περὶ τούτων καὶ πρὸς Ἱπποκράτους πολλάκις . ἀλλ’ ἀρκεῖ κατά γε τὸ παρὸν ὑπομνῆσαι διὰ μιᾶς ῥήσεως ἐκ τοῦ δευτέρου τῶν ἐπιδημιῶν · τὰ κρίσιμα μὴ κρίνοντα τὰ μὲν θανατώδεα , τὰ δὲ δύσκριτα . τουτὶ δ’ οὐκ ἔτι τοῖς τῆς πέψεώς τε καὶ ἀπεψίας ὑπάρχει σημείοις , ἀλλὰ διὰ παντὸς ἕκαστον αὐτῶν ἕν τι σημαίνει καὶ ταὐτὸν ἀεὶ , τὸ μὲν εὔχρουν εἰ τύχῃ καὶ λευκὴν καὶ λείαν καὶ ὁμαλὴν ὑπόστασιν ἔχον οὖρον πέψεως σημεῖον , τὸ δὲ λεπτόν τε ἅμα καὶ μηδεμίαν ὑπόστασιν ἔχον ἀεὶ σημεῖον ἀπεψίας . καὶ τὸ μὲν τῆς πέψεως ἀγαθὸν ἀεὶ , τὸ δὲ τῆς ἀπεψίας οὐκ ἀγαθόν ἐστιν , εἴ τι μεμνήμεθα τῶν ἔμπροσθεν εἰρημένων . εἰ μέντοι κεφαλαλγίαν , ἢ παραφροσύνην , ἢ σκοτοδινίαν , ἢ δύσπνοιαν , ἢ ἄλυν , ἢ κῶμα θεάσῃ , βέβαιον οὐδὲν ἐπὶ τούτοις οὔτ’ ἀγαθὸν οὔτε κακὸν ἔχεις προγνῶναι . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον οὐδ’ ἱδρῶτας , ἢ ἐμέτους , ἢ κοιλίας , ἢ οὔρων ἔκκρισιν πολλὴν , ἢ αἱμοῤῥαγίαν ἐκ ῥινῶν , ἢ ὑστερῶν , ἢ αἱμοῤῥοΐδων , ἢ παρωτίδας , ἢ τἄλλα ἀποσκήμματα . σύμπαντα γὰρ ταῦτα καὶ κρίσιμα καὶ οὐ κρίσιμα γίγνεται , κατὰ διττὸν τρόπον , ἢ τῷ μηδ’ ὅλως ποιῆσαι κρίσιν ἢ τῷ κακῶς ἐργάσασθαι . τραχήλου μὲν γὰρ πόνος καὶ κροτάφων βάρος καὶ μαρμαρυγαὶ καὶ σκοτόδινοι καὶ κεφαλαλγίαι καὶ δάκρυον παραῤῥέον ἀκούσιον , ἐξέρυθρόν τε τὸ πρόσωπον ἅμα τοῖς ὀφθαλμοῖς , ἢ τὸ κάτω χεῖλος σειόμενον , ἢ ἀγρυπνία τις , ἢ κῶμα , σημεῖα μόνον ἐστὶν ἐνίοτε κρίσιμα , καθάπερ καὶ ἆσθμα καὶ ἄλυς τις , ἢ δύσπνοια καὶ ὑποχόνδριον ἀνασπώμενον , ἄση τέ τις , ἢ ναυτία ἱκανὴ καὶ καῦμα καὶ δίψος σφοδρὸν , καρδιαλγία , καὶ τὸ φέρειν μὴ δύνασθαι τὴν κατάκλισιν , καὶ τὸ παραπαίειν καὶ βοᾷν . γίνεται οὖν ἤδη καὶ ταῦτα πολλάκις ὑπογυίου κρίσεως σημεῖα · τὸ δ’ ἕτερον γένος οὐχ ὡς σημείων ἐστὶ μόνον κρισίμων , ἀλλὰ καὶ ὡς αἰτίων . ἔστι δ’ ἔμετοί τε καὶ διαχωρήσεις γαστρὸς καὶ οὔρων πλῆθος καὶ ἱδρῶτες , αἱμοῤῥαγίαι τε καὶ παρωτίδες καὶ ἀποσκήμματα . συμβαίνει δὲ μήτ’ ἐπὶ τοῖς πρώτοις συμπτώμασι , ἃ δὴ καὶ σημεῖα μόνον ἐστὶ κρίσεως , μήτ’ ἐπὶ τοῖς δευτέροις , ἃ δὴ καὶ τὴν τῶν σημείων ἔχει δύναμιν , καὶ τὴν τῶν αἰτίων γε ἐξ ἀνάγκης γίνεσθαι κρίσιν . ἕτερον δὲ γένος ἐστὶ σημείων τε ἅμα καὶ συμπτωμάτων , οὔτε κρίσιμον ὀνομαζόμενον , ὃ μήτε δηλοῖ μήτε ποιεῖ κρίσιν , οὔθ’ ὁμοίως ﻿ πιστὸν ὅλον , ὥστε κατὰ τὰς πέψεις , οὔτ’ ἄπιστον τελέως ἅπαν , ἀλλ’ ἔστιν εὑρεῖν ἐν αὐτοῖς ἔνια μὲν ἀγαθὰ διὰ παντὸς , ἔνια δὲ φαῦλα . τὸ δ’ οὖν ὡς τὸ πολὺ τοιαῦτ’ εἶναι πάντ’ ἔχει . τὸ μὲν οὖν ἐῤῥῶσθαί τε τὴν διάνοιαν καὶ εὖ ἔχειν πρὸς τὰς προσφορὰς ἀγαθόν . ἀγαθὸν δὲ καὶ ἡ εὔπνοια καὶ ἡ εὐσφυξία καὶ ἡ εὐφορία καὶ τὸ τοῖς ὑγιαίνουσιν ὁμοιότατον πρόσωπον , εὐσχήμων τε κατάκλισις , ὁμαλότης τε τοῦ σώματος σύμπαντος , ὅσα τε ἄλλα κατὰ τὸ προγνωστικὸν ὑφ’ Ἱπποκράτους εἴρηται · κακὰ δὲ τἀναντία τούτου , τουτέστι δυσφορία , κακοσφυξία , δύσπνοια , καὶ μάλισθ’ ἡ ψυχροῦ τοῦ πνεύματος ἐπνεομένου γινομένη · καὶ τὰ ἄλλα ὅσα κατὰ τὸ προγνωστικὸν ὑφ’ Ἱπποκράτους εἴρηται , διορίζοντος σαφῶς ἑκάστου σημείου τὴν δύναμιν . ὅσα μὲν γὰρ ἁπλῶς ἀγαθὰ καὶ δεινὰ καλεῖ , πλειστάκις ἐστὶ τοιαῦτα .
Lemmas: οὗτος οὖν ἤδη λέγω ἐγώ , ὡς προτίθημι , διαλέγω κατά γένος ἕκαστος . καί πρῶτος γε ὁ σημεῖον ἅπας , ὡς εἰμί τρισσός τις διαφορά , διέρχομαι , ἔπειτα δέ ἕκαστος ὁ δύναμις · εἶτα ὡς ἄν τις μάλα προγιγνώσκω ὁ καιρός ὁ νόσημα . ὁ μέν δή τρισσός φύσις ἅπας ὁ σημεῖον ὁποῖος τις εἰμί , λέγω μέν καί πρόσθεν , ἀλλά οὐδείς κακός ἀναμιμνῄσκω καί νῦν , ὡς ὁ μέν πέψις τε καί ἀπεψία εἰμί , ὁ δέ ὄλεθρος καί σωτηρία ἐνδεικτικός . οὗτος μέν οὖν ὁ δύο γένος · τρίτος δέ ἐπί οὗτος ἄλλος γένος ἀνάκειμαι ὁ κρίσις ὁ σημεῖον . ἀπεψία μέν οὖν καί πέψις γνώρισμα διαχώρημα τε καί πτύσμα καί οὖρον τίθημι χρή · ὁ δέ ὄλεθρος καί σωτηρία ἐνδεικτικός σημεῖον ὁ τε σύν αὐτός εἰμί ἐκκρίνω καί ὁ κατά ὅλος ὁ σῶμα φαίνω · περί ὅς ἐπί πολύς ἐν ὁ προγνωστικός διέρχομαι ὁ Ἱπποκράτης . εἰς γε μήν ὁ κρίσις συνεισφέρω μέν τις καί οὗτος , οὐ μήν ἀλλά ἴδιος τις γένος αὐτός εἰμί ἐξαιρετός , ὅς μικρός ὕστερον ἅπας λέγω . ὁ μέν δή ὁ ἀπεψία τε καί πέψις σημεῖον βέβαιος ἀεί ὁ οἰκεῖος ἔχω δύναμις , ἐάν τε εὐθύς ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἡμέρα ἐάν τε καί κατά ὁ μετά αὐτός ἐπιφαίνω . ὁ μέντοι ὁ τρόπος ὁ νόσημα τριχῶς διαιρέω · ὁ μέν , ὡς καί πρόσθεν λέγω , ὁ οὖρον τε καί διαχώρημα καί πτύελον ἐμφαίνω , ὁ δέ ἐν ὁ διάθεσις ὅλος ὁ σῶμα εὑρίσκω , ὁ δέ ἐν ὁ φυσικός τε καί ψυχικός ἐνέργεια ἐμφαίνω . οὗτος δέ οὐ ἔτι σύμπας πιστός κατά πᾶς ὁ νόσημα ὁ καιρός . ἀλλά ἐφεξῆς αὐτός διαιρέω . ὁ δέ δή κρίσιμος σύμπτωμα , δισσός μέν καί ὁ οὗτος φύσις , ἤ ὡς αἴτιος τε ἅμα καί ὡς σημεῖον , ἤ ὡς σημεῖον μόνος . ἄπιστος τε πᾶς καί ἐναντίος σημαίνω τε καί δράω , κατά ὁ διαφέρω καιρός ὁ νόσημα . ἐν οὗτος δέ δή καί ὁ σύμπας εἰμί ἀγώνισμα ὁ πρόγνωσις . ἐν ἄλλος μέν γάρ καιρός καί κατά ἄλλος διάθεσις εἰμί κρίσιμος , κατά ἄλλος δέ τις διάθεσις , ἤ καιρός ὁ νόσος , σύμπτωμα μέν , ἤ σημεῖον γίγνομαι μοχθηρός , κρίσιμος δέ οὐδέ ὅλος εἰμί . λέγω δέ περί οὗτος καί πρός Ἱπποκράτης πολλάκις . ἀλλά ἀρκέω κατά γε ὁ πάρειμι ὑπομιμνῄσκω διά εἷς ῥῆσις ἐκ ὁ δεύτερος ὁ ἐπιδημία · ὁ κρίσιμος μή κρίνω ὁ μέν θανατώδης , ὁ δέ δύσκριτος . οὗτος δέ οὐ ἔτι ὁ ὁ πέψις τε καί ἀπεψία ὑπάρχω σημεῖον , ἀλλά διά πᾶς ἕκαστος αὐτός εἷς τις σημαίνω καί αὐτός ἀεί , ὁ μέν εὔχρους εἰ τυγχάνω καί λευκός καί λεῖος καί ὁμαλός ὑπόστασις ἔχω οὖρος πέψις σημεῖον , ὁ δέ λεπτός τε ἅμα καί μηδείς ὑπόστασις ἔχω ἀεί σημεῖον ἀπεψία . καί ὁ μέν ὁ πέψις ἀγαθός ἀεί , ὁ δέ ὁ ἀπεψία οὐ ἀγαθός εἰμί , εἰ τις μιμνῄσκω ὁ ἔμπροσθεν λέγω . εἰ μέντοι κεφαλαλγία , ἤ παραφροσύνη , ἤ σκοτοδινία , ἤ δύσπνοια , ἤ ἄλυς , ἤ κῶμα θεάομαι , βέβαιος οὐδείς ἐπί οὗτος οὔτε ἀγαθός οὔτε κακός ἔχω προγιγνώσκω . κατά δέ ὁ αὐτός λόγος οὐδέ ἱδρώς , ἤ ἔμετος , ἤ κοιλία , ἤ ὅρος ἔκκρισις πολύς , ἤ αἱμορραγία ἐκ ῥίς , ἤ ὑστέρα , ἤ αἱμορροίς , ἤ παρωτίς , ἤ ἄλλος ἀπόσκημμα . σύμπας γάρ οὗτος καί κρίσιμος καί οὐ κρίσιμος γίγνομαι , κατά δισσός τρόπος , ἤ ὁ μηδέ ὅλος ποιέω κρίσις ἤ ὁ κακός ἐργάζομαι . τράχηλος μέν γάρ πόνος καί κρόταφος βάρος καί μαρμαρυγή καί σκοτόδινος καί κεφαλαλγία καί δάκρυον παραρρέω ἀκούσιος , ἐξέρυθρος τε ὁ πρόσωπον ἅμα ὁ ὀφθαλμός , ἤ ὁ κάτω χεῖλος σείω , ἤ ἀγρυπνία τις , ἤ κῶμα , σημεῖον μόνος εἰμί ἐνίοτε κρίσιμος , καθά καί ἆσθμα καί ἄλυς τις , ἤ δύσπνοια καί ὑποχόνδριος ἀνασπάω , ἄση τε τις , ἤ ναυτία ἱκανός καί καῦμα καί δίψος σφοδρός , καρδιαλγία , καί ὁ φέρω μή δύναμαι ὁ κατάκλισις , καί ὁ παραπαίω καί βοάω . γίγνομαι οὖν ἤδη καί οὗτος πολλάκις ὑπόγυιος κρίσις σημεῖον · ὁ δέ ἕτερος γένος οὐ ὡς σημεῖον εἰμί μόνος κρίσιμος , ἀλλά καί ὡς αἴτιος . εἰμί δέ ἔμετος τε καί διαχώρησις γαστήρ καί ὅρος πλῆθος καί ἱδρώς , αἱμορραγία τε καί παρωτίς καί ἀπόσκημμα . συμβαίνω δέ μήτε ἐπί ὁ πρῶτος σύμπτωμα , ὅς δή καί σημεῖον μόνος εἰμί κρίσις , μήτε ἐπί ὁ δεύτερος , ὅς δή καί ὁ ὁ σημεῖον ἔχω δύναμις , καί ὁ ὁ αἴτιος γε ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι κρίσις . ἕτερος δέ γένος εἰμί σημεῖον τε ἅμα καί σύμπτωμα , οὔτε κρίσιμος ὀνομάζω , ὅς μήτε δηλόω μήτε ποιέω κρίσις , οὔτε ὅμοιος ﻿ πιστός ὅλος , ὥστε κατά ὁ πέψις , οὔτε ἄπιστος τέλειος ἅπας , ἀλλά εἰμί εὑρίσκω ἐν αὐτός ἔνιοι μέν ἀγαθός διά πᾶς , ἔνιοι δέ φαῦλος . ὁ δέ οὖν ὡς ὁ πολύς τοιοῦτος εἰμί πᾶς ἔχω . ὁ μέν οὖν ῥώννυμι τε ὁ διάνοια καί εὖ ἔχω πρός ὁ προσφορά ἀγαθός . ἀγαθός δέ καί ὁ εὔπνοια καί ὁ εὐσφυξία καί ὁ εὐφορία καί ὁ ὁ ὑγιαίνω ὅμοιος πρόσωπον , εὐσχήμων τε κατάκλισις , ὁμαλότης τε ὁ σῶμα σύμπας , ὅσος τε ἄλλος κατά ὁ προγνωστικός ὑπό Ἱπποκράτης λέγω · κακός δέ ἐναντίος οὗτος , τουτέστι δυσφορία , κακοσφυξία , δύσπνοια , καί μάλα ὁ ψυχρός ὁ πνεῦμα ἐπνέω γίγνομαι · καί ὁ ἄλλος ὅσος κατά ὁ προγνωστικός ὑπό Ἱπποκράτης λέγω , διορίζω σαφής ἕκαστος σημεῖον ὁ δύναμις . ὅσος μέν γάρ ἁπλῶς ἀγαθός καί δεινός καλέω , πλειστάκις εἰμί τοιοῦτος .