galenus.de-crisibus-libri-iii 2.13
Τὰ μὲν δύο γένη τῶν πυρετῶν ὅπως ἄν τις ἐξ ἀρχῆς γνωρίζοι , λέλεκται . λέγω δὲ δύο γένη τῶν πυρετῶν τό τ’ ἐπὶ μορίοις τισὶ πεπονθόσι καὶ τὸ τῶν χυμῶν μόνον ἐξαπτομένων . ἐφεξῆς δ’ ἂν εἴη λέγειν ὑπὲρ τοῦ τρίτου γένους τῶν πυρετῶν , οὓς ἐφημέρους ἔφαμεν ὀνομάζεσθαι . τοῦ πνεύματος δ’ αὐτοῦ μόνου παθήμαθ’ ὑπάρχουσιν ﻿ οὗτοι , χωρὶς χυμῶν σηπεδόνος , ἢ μορίου φλεγμονῆς , ἔξω τῶν ἐπὶ βουβῶσιν . αἱ προφάσεις δ’ αὐτῶν τῆς γενέσεως ἀγρυπνία καὶ ἀπεψία καὶ λύπη καὶ φόβος καὶ θυμὸς καὶ φροντὶς , ἔκκαυσίς τε καὶ ψύξις καὶ κόπος καὶ μέθη καὶ πάνθ’ ὅσα τοιαῦτα . πῶς οὖν καὶ τούτους γνωρίζειν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν ἡμερῶν χρὴ , ἐφεξῆς δίειμι · κοινῇ μὲν ἁπάντων ὁ σφυγμὸς εἰς τάχος ἐπιδίδωσι καὶ πυκνότητα , πολλάκις δὲ καὶ μέγεθος . ἀκριβῶς δὲ ἀποσώζει τὴν κατὰ φύσιν ὁμαλότητά τε καὶ μαλακότητα καὶ τάξιν , ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ οὖρα τὰ μὲν ἐναιωρήματα χρηστὰ , τὰ δ’ ὑποστάσεις ἴσχει , τὰ δὲ νεφέλας , εὔχροα δὲ πάντα , καθάπερ καὶ ἡ θερμασία πάντων μὲν ἀτμώδης ἐστὶν , ἀλλὰ τοῖς μὲν εὐθὺς ἐν τῇ πρώτῃ τῆς ἁφῆς ἐπιβολῇ , τοῖς δ’ ἐξ ὑστέρου , καὶ πάντ’ αὐτῶν ἄπεστι τὰ κακοήθη συμπτώματα , περὶ ὧν Ἱπποκράτης ἐδίδαξεν ἡμᾶς ἐν προγνωστικῷ . ταῦτα μὲν οὖν ἁπάντων ἐστὶ κοινὰ σημεῖα τῶν ἐφημέρων πυρετῶν · ἴδια δ’ ἑκάστῳ , καθάπερ εἴρηταί μοι κᾀν τῷ πρώτῳ τῶν πρὸς Γλαύκωνα θεραπευτικῶν . ἄρξομαι δὲ καὶ νῦν ἀπὸ τῶν ψυχικῶν παθῶν τοῦ λόγου , φροντίδος καὶ φόβου καὶ θυμοῦ καὶ λύπης . εἰ μὲν δὴ μενόντων ἔτι τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν ἡ ἐπίσκεψις γένοιτο , διὰ τῶν σφυγμῶν μάλιστα πειρᾶσθαι διαγινώσκειν , ὡς ἐν τοῖς περὶ σφυγμῶν γέγραπται . μετὰ δὲ ταῦτα καὶ τὴν ἀπὸ τῶν ἄλλων εἰσάγειν διάγνωσιν . εἰ δ’ αὐτὰ μὲν εἴη πεπαυμένα , μένοι δ’ ἡ διάθεσις , ἀμυδρὸν μέν τι κᾀν τοῖς σφυγμοῖς εὑρήσεις γνώρισμα τῶν ποιησάντων τὸν πυρετὸν παθῶν , ἀποχρήσῃ δέ σοι καὶ χωρὶς τῶν σφυγμῶν τὰ λοιπὰ πάντα . κοινῇ μὲν γὰρ ἅπασι πυῤῥότερα τὰ οὖρα , πρόσεστι δὲ τοῖς μὲν διὰ λύπην δριμύτης μᾶλλον ἢ πλῆθος θερμασίας , ὡς τοῖς γε διὰ θυμὸν ἔμπαλιν . ἀλλὰ καὶ ἡ ἰσχνότης τοῦ σώματος ἐπιδηλοτέρα τοῖς λυπηθεῖσιν ἢ τοῖς φροντίσασι , καὶ ἡ τῶν ὀφθαλμῶν κοιλότης καί τις ἀήθης ἄχροια . ταῦτα μὲν δὴ καὶ τῶν ἄλλως ὁπωσοῦν φροντισάντων κοινὰ , μάλιστα δὲ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐστι διορίζειν . ἔνεστι γὰρ ἐκ τούτων τεκμήρασθαι κᾀν τοῖς ὑγιαίνουσι μὲν τὸ τῆς ψυχῆς ἦθος , καὶ νοσούντων δὲ σαφέστατα σημεῖα τῷ γε δυναμένῳ συνορᾷν . οὕτως μὲν δὴ τοὺς διὰ μαθήματά τε καὶ θεωρίαν τινὰ φροντίσαντας τῶν λυπηθέντων διακρίνειν προσήκει , τούς γ’ ἐπ’ ἀγρυπνίας , διορίζει μὲν καὶ τὸ τῆς ἀχροίας εἶδος . ὕποιδον γάρ ἐστιν αὐτοῖς τὸ πρόσωπον καὶ αἱ τῶν ὀφθαλμῶν κινήσεις δῆλαι , μόγις γὰρ ἐπαίρουσι τὰ βλέφαρα , καὶ μὴν ὑγρότης δὲ , ξηροὶ γὰρ γίνονται τοῖς λυπηθεῖσιν , ἢ φροντίσασιν . ἡ κοιλότης δὲ κοινὸν ἁπάντων σύμπτωμα , λύπης , ἀγρυπνίας , φροντίδος , οὐ μὴν ἤδη καὶ θυμοῦ . τούτῳ γὰρ οὔτε τὰ τῆς κοιλότητος τῶν ὀφθαλμῶν οὔτε τὰ τῆς ἀχροίας ἐπίδηλα , καὶ μὴν θερμασία πλείων τε καὶ ὠκέως ἐκ τοῦ βάθους ἀναφερομένη . καὶ τὸ μέγεθος τῶν σφυγμῶν οὐκ ἀφαιρεῖται , καθάπερ ἐπ’ ἀγρυπνίας τε καὶ λύπης καὶ φροντίδος , ὥστε θυμὸν μὲν καὶ πάνυ σαφῶς αὐτῶν διοριεῖς . ἀλλήλων δὲ ἐκεῖνα , καθάπερ προείρηται , τῶν δ’ ἐπὶ κόποις πυρεττόντων τὸ δέρμα ξηρότερον ἤπερ ἄλλῳ τινὶ τῶν ἐφημέρων πυρετῶν . ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἅπασι τοῖς ἐπὶ κόπῳ πυρέξασι κοινὸν , ἔν γε τῷ μέχρι τῆς ἀκμῆς τοῦ παροξυσμοῦ χρόνῳ . τῷ δὲ ἀπὸ τοῦδε τοῖς πλείστοις μὲν ὅσοι μὴ ὑπερεπόνησαν , ἰκμάδες τινὲς , ἢ ἀτμὸς θερμὸς ἐκ τοῦ βάθους ἀναφέρεται , τισὶ δὲ κἀν τοῖς μετὰ τὴν ἀκμὴν χρόνοις ἡ ξηρότης παραμένει . γίνεται δὲ τοῦτο μάλιστα τοῖς ὑπερπονήσασιν , ἢ ἐγκαυθεῖσιν , ἢ ψυχθεῖσιν ἅμα τῷ κόπῳ . καὶ μὲν δὴ καὶ τὰ τῶν σφυγμῶν οὐχ ὡσαύτως ἐν ἀμφοτέροις ἔχει . μικροὶ μὲν γὰρ τοῖς ὑπερπονήσασι , μεγάλοι δέ εἰσι τοῖς ἄλλοις . οἱ δὲ ἐπὶ τῇ πυκνώσει τοῦ δέρματος ἀναπτόμενοι πυρετοὶ , πυκνοῦται δὲ ἢ ψυχόμενον , ἢ ποιότητος στρυφνῆς ἀθρόως αὐτῷ ἐμπεσούσης , οἷόν τι καὶ τῷ λουσαμένῳ ἐν τῷ ὕδατι τῷ στυπτηριώδει ἐγένετο , οὗτοι μόνοι πάντων πυρετῶν στεγνόν εἰσι πάθος . ἔνεστι δὲ αὐτοὺς τῇ ἁφῇ διαγινώσκειν , ὥσπερ καὶ τοὺς αὐχμώδεις τῶν πυρετῶν τοὺς ἐπὶ τοῖς κόποις . οὐ γὰρ ἂν οὐδ’ ἡ τούτων πύκνωσις ἁφὴν γεγυμνασμένην διαλάθοι . ἀτὰρ οὖν καὶ ἡ τῆς θερμασίας κίνησις ἐπαναδιδοῦσά πώς ἐστι , πρᾳεῖα μὲν κατὰ τὴν πρώτην ἐπιβολὴν φαινομένη , δριμεῖα δὲ , εἰ χρονίσαις ἐπὶ πλέον , γινομένη . οὐ μὴν οὐδὲ τὰ οὖρα πυῤῥὰ τοῖς τοιούτοις , οὐδ’ ὁ τοῦ σώματος ὄγκος συμπέπτωκεν . οὔκουν οὐδ’ οἱ ὀφθαλμοὶ κοῖλοι καὶ ξηροὶ γίγνοιντο ἂν , ἀλλ’ ἔστιν οἷς ὑγρότεροί τε καὶ προπετέστεροι δόξουσιν εἶναι τῶν κατὰ φύσιν , οἱ δὲ σφυγμοὶ μικρότεροι , καθάπερ ἐπὶ λύπης καὶ φροντίδος καὶ ἀγρυπνίας , κἀν τοῖς ἄγαν ἀμέτροις γυμνασίοις . τῶν δ’ ἐπὶ βουβῶσι πυρετῶν τῶν ἐφημέρων οἱ σφυγμοὶ μέγιστοι γίνονται καὶ ὠκεῖς καὶ πυκνοὶ καὶ ἡ θερμασία πολλὴ , καὶ μετὰ τὴν ἀκμὴν εὐθὺς ἐκ τοῦ βάθους ἀναφέρεταί τις ἰκμὰς , θερμὴ μὲν , ἀλλ’ ἡδεῖα . τὸ γὰρ δριμὺ καὶ δάκνον ἥκιστα πάντων πυρετῶν τοῖς τοιούτοις ὑπάρχει , καὶ τὸ πρόσωπον ἐρυθρὸν αὐτοῖς γίνεται τοὐπίπαν , καὶ ἐν ὄγκῳ μείζονι , καὶ τὰ οὖρα ὑπόλευκα . κοινὸν δὲ τοῖς τοιούτοις ἅπασι πυρετοῖς τοῖς ἐφημέροις ἡ ὁμαλότης τοῦ σφυγμοῦ . παντελῶς γὰρ ἐξ αὐτῶν ὀλίγοι τὴν κατὰ μίαν πληγὴν ἀνωμαλίαν ἐμφαίνουσιν , ἀλλ’ οὐδ’ οὗτοι πάνυ σαφῶς , οὐδ’ ἐναργῶς . εἴρηταί μοι δὴ καὶ τὰ τῶν ἐφημέρων πυρετῶν γνωρίσματα . περὶ δὲ τῶν ἑκτικῶν οὐ νῦν καιρὸς , οὐδεὶς γὰρ ἐν ταῖς πρώταις ἡμέραις , ἀλλ’ ἐν τῷ χρόνῳ προϊόντι τοιοῦτος ἀποτελεῖται , ὥστε περὶ μὲν ἐκείνων ἐν τοῖς ἐφεξῆς εἰρήσεται , νυνὶ δὲ καταπαύσω τὸν παρόντα λόγον ἐνθάδε .
Lemmas: ὁ μέν δύο γένος ὁ πυρετός ὅπως ἄν τις ἐκ ἀρχή γνωρίζω , λέγω . λέγω δέ δύο γένος ὁ πυρετός ὁ τε ἐπί μόριον τις πάσχω καί ὁ ὁ χυμός μόνος ἐξάπτω . ἐφεξῆς δέ ἄν εἰμί λέγω ὑπέρ ὁ τρίτος γένος ὁ πυρετός , ὅς ἐφήμερος φημί ὀνομάζω . ὁ πνεῦμα δέ αὐτός μόνος πάθημα ὑπάρχω ﻿ οὗτος , χωρίς χυμός σηπεδών , ἤ μόριον φλεγμονή , ἔξω ὁ ἐπί βουβών . ὁ πρόφασις δέ αὐτός ὁ γένεσις ἀγρυπνία καί ἀπεψία καί λύπη καί φόβος καί θυμός καί φροντίς , ἔκκαυσις τε καί ψῦξις καί κόπος καί μέθη καί πᾶς ὅσος τοιοῦτος . πῶς οὖν καί οὗτος γνωρίζω ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἡμέρα χρή , ἐφεξῆς διέρχομαι · κοινῇ μέν ἅπας ὁ σφυγμός εἰς τάχος ἐπιδίδωμι καί πυκνότης , πολλάκις δέ καί μέγεθος . ἀκριβής δέ ἀποσῴζω ὁ κατά φύσις ὁμαλότης τε καί μαλακότης καί τάξις , ὡσαύτως δέ καί ὁ οὖρον ὁ μέν ἐναιώρημα χρηστός , ὁ δέ ὑπόστασις ἴσχω , ὁ δέ νεφέλη , εὔχροος δέ πᾶς , καθά καί ὁ θερμασία πᾶς μέν ἀτμώδης εἰμί , ἀλλά ὁ μέν εὐθύς ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἁφή ἐπιβολή , ὁ δέ ἐκ ὕστερος , καί πᾶς αὐτός ἄπειμι ὁ κακοήθης σύμπτωμα , περί ὅς Ἱπποκράτης διδάσκω ἐγώ ἐν προγνωστικός . οὗτος μέν οὖν ἅπας εἰμί κοινός σημεῖον ὁ ἐφήμερος πυρετός · ἴδιος δέ ἕκαστος , καθά λέγω ἐγώ εἰͅν ὁ πρῶτος ὁ πρός Γλαύκων θεραπευτικός . ἄρχω δέ καί νῦν ἀπό ὁ ψυχικός πάθος ὁ λόγος , φροντίς καί φόβος καί θυμός καί λύπη . εἰ μέν δή μένω ἔτι ὁ ὁ ψυχή πάθος ὁ ἐπίσκεψις γίγνομαι , διά ὁ σφυγμός μάλα πειράω διαγιγνώσκω , ὡς ἐν ὁ περί σφυγμός γράφω . μετά δέ οὗτος καί ὁ ἀπό ὁ ἄλλος εἰσάγω διάγνωσις . εἰ δέ αὐτός μέν εἰμί παύω , μένω δέ ὁ διάθεσις , ἀμυδρός μέν τις εἰͅν ὁ σφυγμός εὑρίσκω γνώρισμα ὁ ποιέω ὁ πυρετός πάθος , ἀποχράω δέ σύ καί χωρίς ὁ σφυγμός ὁ λοιπός πᾶς . κοινῇ μέν γάρ ἅπας πυρρός ὁ οὖρον , πρόσειμι δέ ὁ μέν διά λύπη δριμύτης μάλα ἤ πλῆθος θερμασία , ὡς ὁ γε διά θυμός ἔμπαλιν . ἀλλά καί ὁ ἰσχνότης ὁ σῶμα ἐπίδηλος ὁ λυπέω ἤ ὁ φροντίζω , καί ὁ ὁ ὀφθαλμός κοιλότης καί τις ἀήθης ἄχροια . οὗτος μέν δή καί ὁ ἄλλος ὁπωσοῦν φροντίζω κοινός , μάλα δέ ὁ ὀφθαλμός εἰμί διορίζω . ἔνειμι γάρ ἐκ οὗτος τεκμαίρομαι εἰͅν ὁ ὑγιαίνω μέν ὁ ὁ ψυχή ἦθος , καί νοσέω δέ σαφής σημεῖον ὁ γε δύναμαι συνοράω . οὕτως μέν δή ὁ διά μάθημα τε καί θεωρία τις φροντίζω ὁ λυπέω διακρίνω προσήκω , ὁ γε ἐπί ἀγρυπνία , διορίζω μέν καί ὁ ὁ ἄχροια εἶδος . ὕποιδος γάρ εἰμί αὐτός ὁ πρόσωπον καί ὁ ὁ ὀφθαλμός κίνησις δῆλος , μόγις γάρ ἐπαίρω ὁ βλέφαρον , καί μήν ὑγρότης δέ , ξηρός γάρ γίγνομαι ὁ λυπέω , ἤ φροντίζω . ὁ κοιλότης δέ κοινός ἅπας σύμπτωμα , λύπη , ἀγρυπνία , φροντίς , οὐ μήν ἤδη καί θυμός . οὗτος γάρ οὔτε ὁ ὁ κοιλότης ὁ ὀφθαλμός οὔτε ὁ ὁ ἄχροια ἐπίδηλος , καί μήν θερμασία πολύς τε καί ὠκύς ἐκ ὁ βάθος ἀναφέρω . καί ὁ μέγεθος ὁ σφυγμός οὐ ἀφαιρέω , καθά ἐπί ἀγρυπνία τε καί λύπη καί φροντίς , ὥστε θυμός μέν καί πάνυ σαφής αὐτός διορίζω . ἀλλήλων δέ ἐκεῖνος , καθά προλέγω , ὁ δέ ἐπί κόπος πυρέσσω ὁ δέρμα ξηρός ἤ ἄλλος τις ὁ ἐφήμερος πυρετός . ἀλλά οὗτος μέν ἅπας ὁ ἐπί κόπος πυρέσσω κοινός , ἐν γε ὁ μέχρι ὁ ἀκμή ὁ παροξυσμός χρόνος . ὁ δέ ἀπό ὅδε ὁ πολύς μέν ὅσος μή ὑπερπονέω , ἰκμάς τις , ἤ ἀτμός θερμός ἐκ ὁ βάθος ἀναφέρω , τις δέ ἐν ὁ μετά ὁ ἀκμή χρόνος ὁ ξηρότης παραμένω . γίγνομαι δέ οὗτος μάλα ὁ ὑπερπονέω , ἤ ἐγκαίω , ἤ ψύχω ἅμα ὁ κόπος . καί μέν δή καί ὁ ὁ σφυγμός οὐ ὡσαύτως ἐν ἀμφότερος ἔχω . μικρός μέν γάρ ὁ ὑπερπονέω , μέγας δέ εἰμί ὁ ἄλλος . ὁ δέ ἐπί ὁ πύκνωσις ὁ δέρμα ἀνάπτω πυρετός , πυκνόω δέ ἤ ψύχω , ἤ ποιότης στρυφνός ἀθρόος αὐτός ἐμπίπτω , οἷος τις καί ὁ λούω ἐν ὁ ὕδωρ ὁ στυπτηριώδης γίγνομαι , οὗτος μόνος πᾶς πυρετός στεγνός εἰμί πάθος . ἔνειμι δέ αὐτός ὁ ἁφή διαγιγνώσκω , ὥσπερ καί ὁ αὐχμώδης ὁ πυρετός ὁ ἐπί ὁ κόπος . οὐ γάρ ἄν οὐδέ ὁ οὗτος πύκνωσις ἁφή γυμνάζω διαλανθάνω . ἀτάρ οὖν καί ὁ ὁ θερμασία κίνησις ἐπαναδίδωμι πως εἰμί , πρᾶος μέν κατά ὁ πρῶτος ἐπιβολή φαίνω , δριμύς δέ , εἰ χρονίζω ἐπί πολύς , γίγνομαι . οὐ μήν οὐδέ ὁ οὖρον πυρρός ὁ τοιοῦτος , οὐδέ ὁ ὁ σῶμα ὄγκος συμπίπτω . οὔκουν οὐδέ ὁ ὀφθαλμός κοῖλος καί ξηρός γίγνομαι ἄν , ἀλλά εἰμί ὅς ὑγρός τε καί προπετής δοκέω εἰμί ὁ κατά φύσις , ὁ δέ σφυγμός μικρός , καθά ἐπί λύπη καί φροντίς καί ἀγρυπνία , ἐν ὁ ἄγαν ἄμετρος γυμνάσιον . ὁ δέ ἐπί βουβών πυρετός ὁ ἐφήμερος ὁ σφυγμός μέγας γίγνομαι καί ὠκύς καί πυκνός καί ὁ θερμασία πολύς , καί μετά ὁ ἀκμή εὐθύς ἐκ ὁ βάθος ἀναφέρω τις ἰκμάς , θερμός μέν , ἀλλά ἡδύς . ὁ γάρ δριμύς καί δάκνω ἦκα πᾶς πυρετός ὁ τοιοῦτος ὑπάρχω , καί ὁ πρόσωπον ἐρυθρός αὐτός γίγνομαι ἐπίπαν , καί ἐν ὄγκος μέγας , καί ὁ οὖρον ὑπόλευκος . κοινός δέ ὁ τοιοῦτος ἅπας πυρετός ὁ ἐφήμερος ὁ ὁμαλότης ὁ σφυγμός . παντελής γάρ ἐκ αὐτός ὀλίγος ὁ κατά εἷς πληγή ἀνωμαλία ἐμφαίνω , ἀλλά οὐδέ οὗτος πάνυ σαφής , οὐδέ ἐναργής . λέγω ἐγώ δή καί ὁ ὁ ἐφήμερος πυρετός γνώρισμα . περί δέ ὁ ἑκτικός οὐ νῦν καιρός , οὐδείς γάρ ἐν ὁ πρῶτος ἡμέρα , ἀλλά ἐν ὁ χρόνος προέρχομαι τοιοῦτος ἀποτελέω , ὥστε περί μέν ἐκεῖνος ἐν ὁ ἐφεξῆς λέγω , νυνί δέ καταπαύω ὁ πάρειμι λόγος ἐνθάδε .