galenus.de-crisibus-libri-iii 3.9
Ὥσπερ γὰρ ὁ πάντα ἔχων ἀγαθὰ σημεῖα τῇ πρώτῃ τετράδι τελέως ὑγιασθήσεται , κατὰ τὸν αὐτὸν , οἶμαι , τρόπον ᾧ πάντα ἐστὶ μοχθηρὰ , τεθνήξεται πάντως καὶ οὗτος ἐντὸς τῆς πρώτης τετράδος . ἀλλ’ ὁ μὲν σωζόμενος ἅπαντας διέξεισι τῆς νόσου τοὺς καθόλου καιροὺς , ἀρχὴν καὶ ἀνάβασιν καὶ ἀκμὴν καὶ παρακμὴν , εἰ καί τισιν μὴ δοκεῖ γίγνεσθαι παρακμὴν κατὰ τὰς αἰφνιδίους κρίσεις . εἰρήσεται γὰρ ὀλίγον ὕστερον ὑπὲρ τούτων . τῷ τεθνηξομένῳ δὲ εἰς μὲν τὸν τῆς παρακμῆς καιρὸν ἀδύνατον ἐξικέσθαι , οὐ μὴν οὐδ’ ἐξ ἀνάγκης εἰς τὸν τῆς ἀκμῆς . ἐνδέχεται γὰρ αὐτὸν καὶ κατὰ τὸν τῆς ἀναβάσεως καὶ κατὰ τὸν τῆς ἀρχῆς χρόνον ἀπολέσθαι , κριθῆναι δὲ οὐκ ἀναγκαῖον αὐτῷ , καὶ μάλιστα εἰ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἀποθνήσκει τῆς νόσου . γίνεται δὲ τοῦτο μεγάλως τῆς φύσεως ὑπὸ τοῦ νοσήματος κρατηθείσης . τηνικαῦτα γὰρ οὐδ’ ἐπιχειρεῖ διαγωνίζεσθαι πρὸς αὐτὸ , χωρὶς δὲ τοῦ διαγωνίζεσθαι κρίσις οὐ γίνεται . τέταρτος οὖν οὗτός ἐστιν ὁ τρόπος τοῦ θανάτου μηδενὶ τῶν τῆς σωτηρίας ἐοικώς . οὐδεὶς μὲν γὰρ ἀθρόως ἀπηλλάγη τοῦ νοσήματος ἄνευ κρίσεως , ἀθρόως δ’ ﻿ ἀποθνήσκουσιν οὐκ ὀλίγοι , μὴ κριθέντες , ἐν μὲν ταῖς ἀρχαῖς τῶν παροξυσμῶν οἱ πλεῖστοι , καὶ μάλιστα δ’ ὅσοι διὰ πλῆθος , ἢ πάχος ὕλης , ἢ μέγεθος φλεγμονῶν ὀλεθρίως ἔχουσιν . ἐν δὲ ταῖς παρακμαῖς , ἐφ’ ὧν ἄῤῥωστος ἡ δύναμις · χρὴ γὰρ καὶ τοῦτο γινώσκειν , ἅπαντος μᾶλλον ἀληθέστατον ὑπάρχον , ὡς κᾀν ταῖς παρακμαῖς τῶν κατὰ μέρος παροξυσμῶν ἀπόλλυνται πάμπολλοι , καὶ τοῦτο θεασάμενοί τινες οἴονται ὡς καὶ ἐν τῷ καθόλου καιρῷ τῆς παρακμῆς ἐνδέχεταί τινα . τελευτῆσαι , τὸ δ’ οὐχ οὕτως ἔχει . παρελθούσης μὲν γὰρ τῆς ἀκμῆς τοῦ νοσήματος ἡ μὲν φύσις ἤδη κεκράτηκεν , οὐδὲ γὰρ ἂν ἄλλως παρήκμασε τὸ νόσημα . τρόπος δὲ οὐδ’ εἷς οὐδ’ ἐπινοηθῆναι θανάτου δύναται τηνικαῦτα , πλὴν ἐξ ἁμαρτήματος , οὐ μὴν τοῦτό γε πρόκειται νῦν σκοπεῖν , ἀλλ’ εἰ τῷ λόγῳ τοῦ νοσήματος . οὔτ’ οὖν εἶδόν ποτε τοῦτο γινόμενον οὔθ’ ὁ λόγος ἐξευρίσκει . τῶν μέντοι κατὰ μέρος παροξυσμῶν ἐν ταῖς παρακμαῖς ἐθεασάμεθά τε παμπόλλους πολλάκις ἀποθνήσκοντας , ὅ τε λόγος οὐδὲν εἶναι θαυμαστόν φησιν ἄῤῥωστον δύναμιν ἐν μὲν τῷ χρόνῳ τῆς ἀρχῆς τοῦ παροξυσμοῦ καὶ ἀναβάσεώς τε καὶ ἀκμῆς ἐξαρκέσαι , συνεχομένης ἔτι τηνικαῦτα καὶ οἷον ἐσφιγμένης τῆς ἕξεως , ἐν δὲ τῷ τῆς παρακμῆς , ἀνάπαλιν κινουμένης τῆς θερμασίας , ἐκ μὲν τῶν μέσων νῦν ἐπὶ τὰ πέρατα διαφορεῖσθαί τε καὶ διαλύεσθαι τὴν ἕξιν . ἔνιοι μὲν οὖν τῶν τοιούτων ἐξαιφνίδιον ἀποθνήσκουσιν , ὡς δοκεῖν τοῖς παροῦσιν λειποψυχεῖν μᾶλλον αὐτοὺς ἢ ἀπόλλυσθαι , τινὲς δὲ κατὰ βραχὺ καὶ οὐκ ἐξαίφνης ἀπέθανον , ἀρξάμενοι μὲν πάντες ἐπὶ τῆς ἀκμῆς τοῦ παροξυσμοῦ , λανθάνοντες δὲ τοὺς πολλοὺς οὕτως ὥστε καὶ πάνυ ταχέως αὐτοῖς καὶ θᾶττον ἢ κατὰ τὴν ἐλπίδα δοκοῦσιν οἱ τοιοῦτοι μεταπίπτειν ἐκ τῆς ἀκμῆς εἰς τὴν παρακμήν · ἀλλ’ ἥ γε γνώρισις σαφεστάτη διὰ τῶν σφυγμῶν . οὐ γάρ τί που βραχὺ τοὐν μέσῳ τῶν τε θανάτου λόγῳ θᾶττον τῆς ἐλπίδος εἰς φαντασίαν ἡκόντων παρακμῆς καὶ τῶν ὄντως παρακμαζόντων . ἐπ’ ἀμφοτέρων μὲν γὰρ ἀθροώτερον ἡ πυρεκτικὴ θερμασία διαφορεῖται . γίνεται δ’ ὑπὸ τῶν ἐναντιωτάτων αἰτίων , εἴ γε δὴ ῥώμῃ φύσεως ἐναντιωτάτη ἐστὶν ἀῤῥωστία . σφοδρότερος μὲν οὖν ἀεὶ καὶ μᾶλλον ὁ σφυγμὸς , εὐτακτότερός τε καὶ ὁμαλώτερος ἐπὶ χρησταῖς γίνεται παρακμαῖς . ἀπωθεῖται γὰρ ἡ φύσις εὐρωστότερον ἅπασαν ἀθρόως ἔξω τὴν πυρεκτικὴν θερμασίαν . ἀμυδρότερος δὲ καὶ ἀτακτότερος καὶ ἀνώμαλος ἐν ταῖς ὀλεθρίοις παρακμαῖς . διαῤῥεῖ γὰρ ἅμα τοῖς ἄλλοις καὶ ἡ πυρεκτικὴ θερμασία , κᾀντεῦθεν ἡ φαντασία τοῦ βελτίονος , εἶτ’ ὀλίγον ὕστερον ἢ ἀποπατῆσαι διαναστάντες ἐλειποψύχησάν τε καὶ μικρὸν ἔνιοι καὶ γλίσχρον ἐφιδρώσαντες ἀπέθανον , ἢ καὶ χωρὶς τοῦ διαναστῆναι , κατὰ μὲν τὰς παρακμὰς τῶν παροξυσμῶν οὕτως ἀποθνήσκουσιν ἄνευ κρίσεως , κατὰ δὲ τὰς ἀρχὰς ὑπὸ τῆς ἀθροωτέρας ἔσω τῶν χυμῶν ῥοπῆς , οἷον καταπνιγείσης καὶ ἀποσβεσθείσης τῆς φύσεως , ὡς εἰ καὶ πλῆθός τις χλωρῶν ξύλων ἀθρόως ἐπισωρεύσειε φλογί . λοιπὸς δὲ ἐστιν ἄνευ κρίσεως ἐν τοῖς ὀλεθρίοις νοσήμασιν ὁ κατὰ τὰς ἀκμὰς θάνατος , τῇ σφοδρότητι τοῦ παροξυσμοῦ νικηθείσης τῆς φύσεως . οὕτω δὲ κᾀν ταῖς ἀναβάσεσιν αὐτῶν ἀπόλλυνται πολλάκις , οὐ κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον ἢ λόγῳ τῆς ἀκμῆς . ὅλως γὰρ ὅταν ὑπὸ σφοδρότητος νοσήματος ἡ δύναμις νικηθῇ , λόγῳ μὲν ἀκμῆς ἀπόλλυνται , συμβαίνει δὲ ἐνίοτε καὶ κατὰ τὰς ἀναβάσεις τῶν παροξυσμῶν , ἀλλὰ καὶ σπανιώτερον τοῦτ’ ἔστι καὶ ὁ τρόπος ὁ αὐτὸς τῷ κατὰ τὴν ἀκμήν . τρεῖς οὖν οἱ πάντες τρόποι θανάτου τοῖς χωρὶς τοῦ κριθῆναι θνήσκουσι . πρῶτος μὲν ὁ κατὰ τὰς εἰσβολὰς τῶν παροξυσμῶν ἐν ταῖς φλεγμοναῖς τοὐπίπαν μεγάλαις , ἐν κυρίοις μορίοις γινομέναις , ἢ πλήθει καὶ πάχει καὶ γλισχρότητι τῶν χυμῶν , ἀθρόως εἴσω ῥυέντων , ὡς ἀποφράξαι τελέως τὰς διεξόδους τοῦ πνεύματος . ἕτερος δὲ ὁ κατὰ τὰς ἀκμὰς , τῇ βίᾳ τοῦ νοσήματος ἡττηθείσης τῆς φύσεως . ἄλλος δὲ καὶ λοιπὸς ἐν ταῖς παρακμαῖς σπανιώτατος , τοῦ τόνου τοῦ ζωτικοῦ λυθέντος , τούτων οὐδεὶς ἅμα κρίσει γίνεται . τὴν ἀρχὴν γὰρ οὐδὲ ἐπεχείρησεν ἀποτρίψασθαι τὸ νόσημα κατὰ τοὺς τοιούτους θανάτους ἡ φύσις , ἡνίκα δ’ ἐπιχειροίη μὲν , ἡττᾶται δὲ , κρίσιν ἤδη κακὴν ὀνομάζω τὸ τοιοῦτον καὶ γίνεται πάντως . ἢ σὺν ἐκκρίσεσιν , ἢ σὺν ἀποστήμασιν ἀξιολόγοις ἅμα τῇ λοιπῇ πάσῃ ταραχῇ τῇ πρόσθεν εἰρημένῃ .
Lemmas: ὥσπερ γάρ ὁ πᾶς ἔχω ἀγαθός σημεῖον ὁ πρῶτος τετράς τέλειος ὑγιάζω , κατά ὁ αὐτός , οἴομαι , τρόπος ὅς πᾶς εἰμί μοχθηρός , θνῄσκω πάντως καί οὗτος ἐντός ὁ πρῶτος τετράς . ἀλλά ὁ μέν σῴζω ἅπας διεξέρχομαι ὁ νόσος ὁ καθόλου καιρός , ἀρχή καί ἀνάβασις καί ἀκμή καί παρακμή , εἰ καί τις μή δοκέω γίγνομαι παρακμή κατά ὁ αἰφνίδιος κρίσις . λέγω γάρ ὀλίγος ὕστερον ὑπέρ οὗτος . ὁ τεθνήχομαι δέ εἰς μέν ὁ ὁ παρακμή καιρός ἀδύνατος ἐξικνέομαι , οὐ μήν οὐδέ ἐκ ἀνάγκη εἰς ὁ ὁ ἀκμή . ἐνδέχομαι γάρ αὐτός καί κατά ὁ ὁ ἀνάβασις καί κατά ὁ ὁ ἀρχή χρόνος ἀπόλλυμι , κρίνω δέ οὐ ἀναγκαῖος αὐτός , καί μάλα εἰ κατά ὁ ἀρχή ἀποθνῄσκω ὁ νόσος . γίγνομαι δέ οὗτος μέγας ὁ φύσις ὑπό ὁ νόσημα κρατέω . τηνικαῦτα γάρ οὐδέ ἐπιχειρέω διαγωνίζομαι πρός αὐτός , χωρίς δέ ὁ διαγωνίζομαι κρίσις οὐ γίγνομαι . τέταρτος οὖν οὗτος εἰμί ὁ τρόπος ὁ θάνατος μηδείς ὁ ὁ σωτηρία ἔοικα . οὐδείς μέν γάρ ἀθρόος ἀπαλλάσσω ὁ νόσημα ἄνευ κρίσις , ἀθρόος δέ ﻿ ἀποθνῄσκω οὐ ὀλίγος , μή κρίνω , ἐν μέν ὁ ἀρχή ὁ παροξυσμός ὁ πολύς , καί μάλα δέ ὅσος διά πλῆθος , ἤ πάχος ὕλη , ἤ μέγεθος φλεγμονή ὀλέθριος ἔχω . ἐν δέ ὁ παρακμή , ἐπί ὅς ἄρρωστος ὁ δύναμις · χρή γάρ καί οὗτος γιγνώσκω , ἅπας μάλα ἀληθής ὑπάρχω , ὡς εἰͅν ὁ παρακμή ὁ κατά μέρος παροξυσμός ἀπόλλυμι πάμπολυς , καί οὗτος θεάομαι τις οἴομαι ὡς καί ἐν ὁ καθόλου καιρός ὁ παρακμή ἐνδέχομαι τις . τελευτάω , ὁ δέ οὐ οὕτως ἔχω . παρέρχομαι μέν γάρ ὁ ἀκμή ὁ νόσημα ὁ μέν φύσις ἤδη κρατέω , οὐδέ γάρ ἄν ἄλλος παρακμάζω ὁ νόσημα . τρόπος δέ οὐδέ εἷς οὐδέ ἐπινοέω θάνατος δύναμαι τηνικαῦτα , πλήν ἐκ ἁμάρτημα , οὐ μήν οὗτος γε πρόκειμαι νῦν σκοπέω , ἀλλά εἰ ὁ λόγος ὁ νόσημα . οὔτε οὖν ὁράω ποτέ οὗτος γίγνομαι οὔτε ὁ λόγος ἐξευρίσκω . ὁ μέντοι κατά μέρος παροξυσμός ἐν ὁ παρακμή θεάομαι τε πάμπολυς πολλάκις ἀποθνῄσκω , ὁ τε λόγος οὐδείς εἰμί θαυμαστός φημί ἄρρωστος δύναμις ἐν μέν ὁ χρόνος ὁ ἀρχή ὁ παροξυσμός καί ἀνάβασις τε καί ἀκμή ἐξαρκέω , συνέχω ἔτι τηνικαῦτα καί οἷος σφίγγω ὁ ἕξις , ἐν δέ ὁ ὁ παρακμή , ἀνάπαλιν κινέω ὁ θερμασία , ἐκ μέν ὁ μέσος νῦν ἐπί ὁ πέρας διαφορέω τε καί διαλύω ὁ ἕξις . ἔνιοι μέν οὖν ὁ τοιοῦτος ἐξαιφνίδιος ἀποθνῄσκω , ὡς δοκέω ὁ πάρειμι λιποψυχέω μάλα αὐτός ἤ ἀπόλλυμι , τις δέ κατά βραχύς καί οὐ ἐξαίφνης ἀποθνῄσκω , ἄρχω μέν πᾶς ἐπί ὁ ἀκμή ὁ παροξυσμός , λανθάνω δέ ὁ πολύς οὕτως ὥστε καί πάνυ ταχύς αὐτός καί ταχύς ἤ κατά ὁ ἐλπίς δοκέω ὁ τοιοῦτος μεταπίπτω ἐκ ὁ ἀκμή εἰς ὁ παρακμή · ἀλλά ὁ γε γνώρισις σαφής διά ὁ σφυγμός . οὐ γάρ τις που βραχύς ἐν μέσος ὁ τε θάνατος λόγος ταχύς ὁ ἐλπίς εἰς φαντασία ἥκω παρακμή καί ὁ ὄντως παρακμάζω . ἐπί ἀμφότερος μέν γάρ ἀθρόος ὁ πυρεκτικός θερμασία διαφορέω . γίγνομαι δέ ὑπό ὁ ἐναντίος αἴτιος , εἰ γε δή ῥώμη φύσις ἐναντίος εἰμί ἀρρωστία . σφοδρός μέν οὖν ἀεί καί μάλα ὁ σφυγμός , εὔτακτος τε καί ὁμαλός ἐπί χρηστός γίγνομαι παρακμή . ἀπωθέω γάρ ὁ φύσις εὔρωστος ἅπας ἀθρόος ἔξω ὁ πυρεκτικός θερμασία . ἀμυδρός δέ καί ἄτακτος καί ἀνώμαλος ἐν ὁ ὀλέθριος παρακμή . διαρρέω γάρ ἅμα ὁ ἄλλος καί ὁ πυρεκτικός θερμασία , ἐͅντεῦθα ὁ φαντασία ὁ ἀγαθός , εἶτα ὀλίγος ὕστερον ἤ ἀποπατέω διανίστημι λιποψυχέω τε καί μικρός ἔνιοι καί γλίσχρος ἐφιδρόω ἀποθνῄσκω , ἤ καί χωρίς ὁ διανίσταμαι , κατά μέν ὁ παρακμή ὁ παροξυσμός οὕτως ἀποθνῄσκω ἄνευ κρίσις , κατά δέ ὁ ἀρχή ὑπό ὁ ἀθρόος ἔσω ὁ χυμός ῥοπή , οἷος καταπνίγω καί ἀποσβέννυμι ὁ φύσις , ὡς εἰ καί πλῆθος τις χλωρός ξύλον ἀθρόος ἐπισωρεύω φλόξ . λοιπός δέ εἰμί ἄνευ κρίσις ἐν ὁ ὀλέθριος νόσημα ὁ κατά ὁ ἀκμή θάνατος , ὁ σφοδρότης ὁ παροξυσμός νικάω ὁ φύσις . οὕτως δέ εἰͅν ὁ ἀνάβασις αὐτός ἀπόλλυμι πολλάκις , οὐ κατά ἄλλος τις τρόπος ἤ λόγος ὁ ἀκμή . ὅλος γάρ ὅταν ὑπό σφοδρότης νόσημα ὁ δύναμις νικάω , λόγος μέν ἀκμή ἀπόλλυμι , συμβαίνω δέ ἐνίοτε καί κατά ὁ ἀνάβασις ὁ παροξυσμός , ἀλλά καί σπάνιος οὗτος εἰμί καί ὁ τρόπος ὁ αὐτός ὁ κατά ὁ ἀκμή . τρεῖς οὖν ὁ πᾶς τρόπος θάνατος ὁ χωρίς ὁ κρίνω θνῄσκω . πρῶτος μέν ὁ κατά ὁ εἰσβολή ὁ παροξυσμός ἐν ὁ φλεγμονή ἐπίπαν μέγας , ἐν κύριος μόριον γίγνομαι , ἤ πλῆθος καί πάχος καί γλισχρότης ὁ χυμός , ἀθρόος εἴσω ῥέω , ὡς ἀποφράσσω τέλειος ὁ διέξοδος ὁ πνεῦμα . ἕτερος δέ ὁ κατά ὁ ἀκμή , ὁ βία ὁ νόσημα ἡττάω ὁ φύσις . ἄλλος δέ καί λοιπός ἐν ὁ παρακμή σπάνιος , ὁ τόνος ὁ ζωτικός λύω , οὗτος οὐδείς ἅμα κρίσις γίγνομαι . ὁ ἀρχή γάρ οὐδέ ἐπιχειρέω ἀποτρίβω ὁ νόσημα κατά ὁ τοιοῦτος θάνατος ὁ φύσις , ἡνίκα δέ ἐπιχειρέω μέν , ἡσσάομαι δέ , κρίσις ἤδη κακός ὀνομάζω ὁ τοιοῦτος καί γίγνομαι πάντως . ἤ σύν ἔκκρισις , ἤ σύν ἀπόστημα ἀξιόλογος ἅμα ὁ λοιπός πᾶς ταραχή ὁ πρόσθεν λέγω .