galenus.de-crisibus-libri-iii 1.16
Πῶς δ’ ἄν τις , εἰ καὶ μήπω παρεῖεν οἱ καθόλου καιροὶ τῆς νόσου , οἷός τ’ εἴη προγινώσκειν αὐτοὺς τῇ χρείᾳ τῆς τέχνης συμφορώτατα , τοῦτο ἤδη δίειμι . πρόκειται μὲν γὰρ εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας εἰδέναι τό γε τοσοῦτον , ὡς ἤτοι κατὰ τὴν πρώτην ἢ τὴν δευτέραν τετράδα κριθήσεται τὸ νόσημα . τὸ γὰρ εἴτε τεσσαρεσκαιδεκαταῖον , εἴτε εἰκοσταῖον , οὔπω δῆλον . ἀλλ’ οὐδὲν ἐκ τούτου μέγα τὸ τῆς διαίτης εἶδος ὑπαλλάττεται , καθάπερ εἰ τεταρταῖον ἢ πεμπταῖον κρίνεσθαι μέλλον , οὕτως αὐτό τις διαιτήσειεν , ὡς εἰ καὶ τεσσαρακοσταῖον ἔμελλε λυθήσεσθαι . τουτὶ μὲν γὰρ ἐσχάτως ἄτοπον . καὶ ὅστις ἰατρὸς οὐ προγινώσκει κατὰ τὴν πρώτην , ἢ τὸ πλεῖστόν γε τὴν δευτέραν ἡμέραν , τὸ μὴ δυνάμενον ἐξωτέρω τῆς πρώτης ἐκταθῆναι νόσημα ἑβδομάδος , μέγιστα τοῦτον εἰκὸς ἁμαρτάνειν . εἰ μὲν οὖν ἅπαξ , ἢ δίς ποτε σφαλείη περὶ τὸ τοιοῦτον , συγγνωστός · εἰ δ’ ὅλως οὐκ οἴεται πρόγνωσιν οὐδεμίαν εἶναι τῆς ἐσομένης ἀκμῆς τοῦ νοσήματος , οὐδὲ σμικρὸν οὗτος ἐπαΐει τέχνης ἰατρικῆς . ἐγώ γ’ οὖν τοσοῦτον ἀποδέω τοῦ τὸ μέλλον πᾶν ἄγνωστον ὑπολαμβάνειν , ὥστ’ εἰς ἐπιστήμην βεβαίαν ἐνίοτε ἥκειν αὐτὸ πείθομαι . τί γὰρ ἂν , εἴ τις εὐθὺς κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν οὐδὲν ἔχων σημεῖον κινδυνῶδες , ἀλλὰ καὶ προσέτι σύμπαντα σωτήρια , πυρέττοι μὲν ὀξέως , οὐροίη δὲ εὔχρουν τε ἅμα καὶ συμμέτρως παχὺ , ἆρα οὐ πρόδηλον ἰατρῷ τοῖς ἔργοις τῆς τέχνης προσηδρευκότι περὶ μὲν πρώτην τετράδα τὸ τοιοῦτον κριθήσεσθαι ; καὶ μᾶλλον , εἰ νεφέλη τις , ἢ ἐναιώρημα χρηστὸν αὐτῷ γένοιτο , καὶ πολὺ δὲ μᾶλλον , εἰ καὶ ὑπόστασις ἀγαθή ; ἀλλὰ δὴ τοῦτο διὰ συντόμου μὲν εἴρηται , μαθεῖν δ’ οὐκ ἐνδέχεται διὰ συντόμου αὐτό . πάντα γὰρ χρὴ ἐπίστασθαι τὰ ἀγαθά τε καὶ κακὰ σημεῖα τὸν ἀκριβῶς αὐτὰ προγνωσόμενον . ὥσπερ οὖν εἰδὼς ταῦτα καὶ ὁ Ἱπποκράτης ἔλεγεν · οἵ τε γὰρ εὐηθέστατοι τῶν πυρετῶν καὶ ἐπὶ σημείων ἀσφαλεστάτων γινόμενοι τεταρταῖοι παύονται , ἢ πρόσθεν , οἵ τε κακοηθέστατοι καὶ ἐπὶ σημείων δεινοτάτων γινόμενοι τεταρταῖοι κτείνουσιν , ἢ πρόσθεν · εὐήθεις μὲν εἰπὼν τοὺς ἐναντίους τοῖς κακοήθεσιν , ἀποφηνάμενος δὲ ὡς οὐδέτεροι τὴν τετάρτην ἡμέραν ὑπερβαίνουσι . ἀλλ’ οἱ μὲν λύονται πάντως , οἱ δὲ ἀναιροῦσιν . ὡς οὖν ὁ πάντ’ ἔχων ἀσφαλέστατα σημεῖα πυρετὸς ὀξὺς , ἐν τῇ πρώτῃ περιόδῳ τῶν κρισίμων ἡμερῶν ἴσχει τὴν λύσιν , οὕτως ὁ παρακείμενος αὐτῷ τῆς ἑβδόμης οὐκ ἂν ἐξωτέρω προβαίη . τίς δ’ ἐστὶν οὗτος , ἢ δῆλον ὅτι ᾧ πάντα οὐκ ἔστι ἀσφαλέστατα ; λέλεκται γὰρ οὖν ἤδη καὶ πρόσθεν ὡς οὐ ταὐτόν ἐστιν ὑπερθετικῶς εἰπεῖν ἢ ἁπλῶς ὁτιοῦν . οὐκ οὖν οὐδ’ ἀσφαλές τε καὶ ἀσφαλέστατον , οὐδὲ κακόηθες καὶ κακοηθέστατον , οὐδὲ δεινὸν καὶ δεινότατον , ἴσην ἔχει τὴν δύναμιν . ἔστω δή τις εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας πυρετὸς ὀξὺς , οὐκ ἄκρως μὲν ἁπλούστατός τε καὶ ἐπὶ σημείων ἀσφαλεστάτων , ἁπλοῦς μέντοι καὶ ἐπὶ σημείων ἀσφαλῶν . ﻿ ὃν γὰρ Ἱπποκράτης εὐήθη καλεῖ , τοῦτον ἐγὼ ἁπλοῦν ὀνομάζω , σαφηνείας ἕνεκεν φεύγων τὴν ὁμωνυμίαν , οὗτος εἰς τὴν δευτέραν τετράδα προβήσεται . τὸ δ’ εἴτε κατὰ τὴν πέμπτην ἡμέραν , ἢ τὴν ἕκτην , ἢ τὴν ἑβδόμην κριθήσεται , προϊόντος τοῦ λόγου διορισθήσεται . κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ ὁ κακοήθης τε καὶ ἐπὶ σημείων δεινῶν γινόμενος , καὶ γὰρ καὶ οὗτος ὅσον ἀπολείπεται τοῦ κακοηθεστάτου καὶ μετὰ σημείων δεινοτάτων γινομένου , τοσοῦτον καὶ τὸν θάνατον ὀψιαίτερον ποιήσει . εἰ δέ τις ἁπλοῦς τε καὶ ἁπλουστάτους καὶ κακοήθεις τε καὶ κακοηθεστάτους πυρετοὺς ἀγνοεῖ διαγινώσκειν , οὔτ’ εἰ καλῶς οὔτ’ εἰ μὴ καλῶς εἶπεν ὑπὲρ αὐτῶν Ἱπποκράτης , οἶός τ’ ἔσται ποτὲ τῇ πείρᾳ βασανίσαι . εἰ δὲ μηδὲ τὰς τῶν σημείων εἰδείη δυνάμεις , ἀλλ’ ἁπλῶς οἴοιτο τὰ μὲν ἀγαθὰ , τὰ δὲ κακὰ μόνον ὑπάρχειν αὐτῶν , ἔτι καὶ μᾶλλον ὡς ἐπῳδὴν γραὸς ἀναγνώσεται τὰ πρὸς Ἱπποκράτους γεγραμμένα . τοὺς μὲν δὴ τοιούτους τῶνδε τῶν ὑπομνημάτων ἀπαλλάττεσθαι ἀξιῶ · τοῖς δὲ τὸ προγνωστικὸν Ἱπποκράτους ἀκριβῶς ἀνεγνωκόσιν ἐφεξῆς διαλέξομαι . κατὰ μὲν δὴ τὴν πρώτην ἡμέραν , οὕτως δὲ ἄκουέ μου διαπαντὸς ὅλον τὸν ἐξ ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς χρόνον , εἰς τὰς τέτταρας ἐπὶ ταῖς εἴκοσι ὥραις τεμνόμενον , ὑδατῶδες μὲν ἀκριβῶς οὐρείσθω , πυρετὸς δὲ ἔστω βληχρός · οὗτος ὁ ἄνθρωπος εἰς μακρὸν ἐκταθήσεται χρόνον . ὁπόσον δέ τινα τοῦτον ἐν μὲν ταῖς πρώταις ἡμέραις οὔτε δυνατὸν γνῶναι οὔτε εἰδέναι χρήσιμον . οὗ γὰρ ἕνεκα δεόμεθα τῆς τοιαύτης προγνώσεως , ἔχομεν ἤδη τοῦτο τὸ τῆς διαίτης τὸ σχῆμα καταστήσασθαι πρόσφορον , τῆς ἀκμῆς μετὰ πολλὰς ἡμέρας ἐσομένης . καθ’ ἑκάστην μέντοι τετράδα παραφυλάττων ἀκριβῶς τὰ σημεῖα , καὶ αὐτὸν τὸν τῆς ἀκμῆς χρόνον ἀκριβῶς δυνήσῃ προγνῶναι . χρὴ γὰρ , φησὶν , ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐνθυμέεσθαι , καὶ καθ’ ἑκάστην τετράδα προστιθεμένην σκέπτεσθαι , καὶ οὐ λήσεις ὅπῃ τρέψεται τὸ νόσημα . ταυτὶ μὲν οὖν κᾀν τοῖς ἐφεξῆς ἐπιπλέον ἐξεργασόμεθα . πρὸς δὲ τὴν τοῦ πρώτου καιροῦ πρόγνωσιν , ὃν ἀρχὴν ὀνομάζουσιν , εἰς ὅσον ἐκταθήσεται χρόνον , ἤδη μέγα τι κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν ἐδείχθη λαμβανόμενον , ὅπερ ἐπὶ τῆς δευτέρας ἡμέρας ἔτι σαφέστερον ἔνεστι διορίζεσθαι . μενόντων γὰρ ὁμοίως τοῦ τε πυρετοῦ καὶ τῶν οὔρων , οὐ μόνον ὡς οὔπω τῆς ἀναβάσεως ἡ νόσος ὑπήρξατο λέγειν ἔχομεν , ἀλλ’ ὡς οὐδὲ θᾶττον ἄρξεται τῆς ἑβδόμης ἡμέρας . ἔμαθες γὰρ ὡς ἐσχάτως ἄπεπτον ὑπάρχει τὸ ὑδατῶδες οὖρον . ὥστ’ οὐ μόνον ἤδη παρόντα διαγινώσκειν οἷόν τε τὸν τῆς ἀρχῆς καιρὸν , ἀλλὰ καὶ προγινώσκειν πολλάκις εἰς ὅ τι τελευτήσει .
Lemmas: πῶς δέ ἄν τις , εἰ καί μήπω πάρειμι ὁ καθόλου καιρός ὁ νόσος , οἷος τε εἰμί προγιγνώσκω αὐτός ὁ χρεία ὁ τέχνη σύμφορος , οὗτος ἤδη διέρχομαι . πρόκειμαι μέν γάρ εὐθύς ἀπό ὁ πρῶτος ἡμέρα οἶδα ὁ γε τοσοῦτος , ὡς ἤτοι κατά ὁ πρῶτος ἤ ὁ δεύτερος τετράς κρίνω ὁ νόσημα . ὁ γάρ εἴτε τεσσαρεσκαιδεκαταῖος , εἴτε εἰκοσταῖος , οὔπω δῆλος . ἀλλά οὐδείς ἐκ οὗτος μέγας ὁ ὁ δίαιτα εἶδος ὑπαλλάσσω , καθά εἰ τεταρταῖος ἤ πεμπταῖος κρίνω μέλλω , οὕτως αὐτός τις διαιτέω , ὡς εἰ καί τεσσαρακοσταῖος μέλλω λύω . οὗτος μέν γάρ ἔσχατος ἄτοπος . καί ὅστις ἰατρός οὐ προγιγνώσκω κατά ὁ πρῶτος , ἤ ὁ πολύς γε ὁ δεύτερος ἡμέρα , ὁ μή δύναμαι ἐξωτέρω ὁ πρῶτος ἐκτείνω νόσημα ἑβδομάς , μέγας οὗτος ἔοικα ἁμαρτάνω . εἰ μέν οὖν ἅπαξ , ἤ δίς ποτέ σφάλλω περί ὁ τοιοῦτος , συγγνωστός · εἰ δέ ὅλος οὐ οἴομαι πρόγνωσις οὐδείς εἰμί ὁ εἰμί ἀκμή ὁ νόσημα , οὐδέ μικρός οὗτος ἐπαίω τέχνη ἰατρικός . ἐγώ γε οὖν τοσοῦτος ἀποδέω ὁ ὁ μέλλω πᾶς ἄγνωστος ὑπολαμβάνω , ὥστε εἰς ἐπιστήμη βέβαιος ἐνίοτε ἥκω αὐτός πείθω . τίς γάρ ἄν , εἰ τις εὐθύς κατά ὁ πρῶτος ἡμέρα οὐδείς ἔχω σημεῖον κινδυνώδης , ἀλλά καί προσέτι σύμπας σωτήριος , πυρέσσω μέν ὀξύς , οὐρέω δέ εὔχρους τε ἅμα καί σύμμετρος παχύς , ἆρα οὐ πρόδηλος ἰατρός ὁ ἔργον ὁ τέχνη προσεδρεύω περί μέν πρῶτος τετράς ὁ τοιοῦτος κρίνω ; καί μάλα , εἰ νεφέλη τις , ἤ ἐναιώρημα χρηστός αὐτός γίγνομαι , καί πολύς δέ μάλα , εἰ καί ὑπόστασις ἀγαθός ; ἀλλά δή οὗτος διά σύντομος μέν λέγω , μανθάνω δέ οὐ ἐνδέχομαι διά σύντομος αὐτός . πᾶς γάρ χρή ἐπίσταμαι ὁ ἀγαθός τε καί κακός σημεῖον ὁ ἀκριβής αὐτός προγιγνώσκω . ὥσπερ οὖν οἶδα οὗτος καί ὁ Ἱπποκράτης λέγω · ὁ τε γάρ εὐήθης ὁ πυρετός καί ἐπί σημεῖον ἀσφαλής γίγνομαι τεταρταῖος παύω , ἤ πρόσθεν , ὁ τε κακοήθης καί ἐπί σημεῖον δεινός γίγνομαι τεταρταῖος κτείνω , ἤ πρόσθεν · εὐήθης μέν λέγω ὁ ἐναντίος ὁ κακοήθης , ἀποφαίνω δέ ὡς οὐδέτερος ὁ τέταρτος ἡμέρα ὑπερβαίνω . ἀλλά ὁ μέν λύω πάντως , ὁ δέ ἀναιρέω . ὡς οὖν ὁ πᾶς ἔχω ἀσφαλής σημεῖον πυρετός ὀξύς , ἐν ὁ πρῶτος περίοδος ὁ κρίσιμος ἡμέρα ἴσχω ὁ λύσις , οὕτως ὁ παράκειμαι αὐτός ὁ ἕβδομος οὐ ἄν ἐξωτέρω προβαίνω . τίς δέ εἰμί οὗτος , ἤ δῆλος ὅτι ὅς πᾶς οὐ εἰμί ἀσφαλής ; λέγω γάρ οὖν ἤδη καί πρόσθεν ὡς οὐ αὐτός εἰμί ὑπερθετικός λέγω ἤ ἁπλῶς ὁστισοῦν . οὐ οὖν οὐδέ ἀσφαλής τε καί ἀσφαλής , οὐδέ κακοήθης καί κακοήθης , οὐδέ δεινός καί δεινός , ἴσος ἔχω ὁ δύναμις . εἰμί δή τις εὐθύς ἀπό ὁ πρῶτος ἡμέρα πυρετός ὀξύς , οὐ ἄκρος μέν ἁπλόος τε καί ἐπί σημεῖον ἀσφαλής , ἁπλόος μέντοι καί ἐπί σημεῖον ἀσφαλής . ﻿ ὅς γάρ Ἱπποκράτης εὐήθης καλέω , οὗτος ἐγώ ἁπλόος ὀνομάζω , σαφήνεια ἕνεκα φεύγω ὁ ὁμωνυμία , οὗτος εἰς ὁ δεύτερος τετράς προβαίνω . ὁ δέ εἴτε κατά ὁ πέμπτος ἡμέρα , ἤ ὁ ἕκτος , ἤ ὁ ἕβδομος κρίνω , προέρχομαι ὁ λόγος διορίζω . κατά αὐτός δέ καί ὁ κακοήθης τε καί ἐπί σημεῖον δεινός γίγνομαι , καί γάρ καί οὗτος ὅσος ἀπολείπω ὁ κακοήθης καί μετά σημεῖον δεινός γίγνομαι , τοσοῦτος καί ὁ θάνατος ὄψιος ποιέω . εἰ δέ τις ἁπλόος τε καί ἁπλόος καί κακοήθης τε καί κακοήθης πυρετός ἀγνοέω διαγιγνώσκω , οὔτε εἰ καλός οὔτε εἰ μή καλός λέγω ὑπέρ αὐτός Ἱπποκράτης , οἷος τε εἰμί ποτέ ὁ πεῖρα βασανίζω . εἰ δέ μηδέ ὁ ὁ σημεῖον οἶδα δύναμις , ἀλλά ἁπλῶς οἴομαι ὁ μέν ἀγαθός , ὁ δέ κακός μόνος ὑπάρχω αὐτός , ἔτι καί μάλα ὡς ἐπῳδή γραῦς ἀναγιγνώσκω ὁ πρός Ἱπποκράτης γράφω . ὁ μέν δή τοιοῦτος ὅδε ὁ ὑπόμνημα ἀπαλλάσσω ἀξιόω · ὁ δέ ὁ προγνωστικός Ἱπποκράτης ἀκριβής ἀναγιγνώσκω ἐφεξῆς διαλέγω . κατά μέν δή ὁ πρῶτος ἡμέρα , οὕτως δέ ἀκούω ἐγώ διαπαντός ὅλος ὁ ἐκ ἡμέρα τε καί νύξ χρόνος , εἰς ὁ τέσσαρες ἐπί ὁ εἴκοσι ὥρα τέμνω , ὑδατώδης μέν ἀκριβής οὐρέω , πυρετός δέ εἰμί βληχρός · οὗτος ὁ ἄνθρωπος εἰς μακρός ἐκτείνω χρόνος . ὁπόσος δέ τις οὗτος ἐν μέν ὁ πρῶτος ἡμέρα οὔτε δυνατός γιγνώσκω οὔτε οἶδα χρήσιμος . ὅς γάρ ἕνεκα δέω ὁ τοιοῦτος πρόγνωσις , ἔχω ἤδη οὗτος ὁ ὁ δίαιτα ὁ σχῆμα καθίστημι πρόσφορος , ὁ ἀκμή μετά πολύς ἡμέρα εἰμί . κατά ἕκαστος μέντοι τετράς παραφυλάσσω ἀκριβής ὁ σημεῖον , καί αὐτός ὁ ὁ ἀκμή χρόνος ἀκριβής δύναμαι προγιγνώσκω . χρή γάρ , φημί , ἀπό ὁ πρῶτος ἡμέρα ἐνθυμέομαι , καί κατά ἕκαστος τετράς προστίθημι σκοπέω , καί οὐ λανθάνω ὅπῃ τρέπω ὁ νόσημα . οὗτος μέν οὖν εἰͅν ὁ ἐφεξῆς ἐπιπολύ ἐξεργάζομαι . πρός δέ ὁ ὁ πρῶτος καιρός πρόγνωσις , ὅς ἀρχή ὀνομάζω , εἰς ὅσος ἐκτείνω χρόνος , ἤδη μέγας τις κατά ὁ πρῶτος ἡμέρα δείκνυμι λαμβάνω , ὅς ἐπί ὁ δεύτερος ἡμέρα ἔτι σαφής ἔνειμι διορίζω . μένω γάρ ὅμοιος ὁ τε πυρετός καί ὁ ὅρος , οὐ μόνος ὡς οὔπω ὁ ἀνάβασις ὁ νόσος ὑπάρχω λέγω ἔχω , ἀλλά ὡς οὐδέ ταχύς ἄρχω ὁ ἕβδομος ἡμέρα . μανθάνω γάρ ὡς ἔσχατος ἄπεπτος ὑπάρχω ὁ ὑδατώδης οὖρος . ὥστε οὐ μόνος ἤδη πάρειμι διαγιγνώσκω οἷος τε ὁ ὁ ἀρχή καιρός , ἀλλά καί προγιγνώσκω πολλάκις εἰς ὅς τις τελευτάω .