galenus.de-crisibus-libri-iii 2.3
Ἄρξαι δή μοι πρῶτον ἀσκεῖν ἀπὸ τῶν ἀκριβῶν τύπων . οὔτε γὰρ ἄλλο τι μάτην ὁ Ἱπποκράτης εἶπεν οὔθ’ ὡς ὁ ἀκριβὴς τριταῖος ἐν ἑπτὰ περιόδοις κρίνεται τὸ μακρότατον . τίς οὖν ὁ ἀκριβὴς τριταῖος οὗτος ; οὐδὲν γὰρ παρ’ Ἱπποκράτους αὐτοῦ γνώρισμα γέγραπταί τι τοιοῦτον , οἷον καὶ τοῖς ἐπιτυχοῦσιν εἷναι πρόδηλον . ἀλλ’ εἰ μέν σε χειραγωγήσαιμι , μαθήσῃ ῥᾳδίως τίνα λέγει τὸν ἀκριβῆ τριταῖον . εἰ δ’ ἐάσαιμί σε κυλινδεῖσθαι κατὰ τὰ βιβλία , πρὶν εἰσαχθῆναι προσηκόντως , οὐκ ἂν οὐ μόνον ἐκμάθοις οὐδὲν , οὔτε περὶ τριταίου τι χρηστὸν , οὔτ’ ἄλλου τινὸς τῶν ἁπάντων , ἀλλὰ καὶ παρακούσαις μυρίων . ὅταν οὖν ἀναγνῷς ἐν ἀφορισμοῖς τὰ πλεονάζοντα κατὰ τὸ θέρος νοσήματα πυρετούς τε εἶναι συνεχεῖς καὶ καύσους καὶ τριταίους πλείστους , πρῶτον μὲν αὐτὸ δὴ τοῦτο μὴ παρακούσῃς , τὸ ὡς θέρους μέμνηται οὐ τοῦ παρὰ φύσιν ἔχοντος , οἷον ἐν Κρανῶνί ποτε γενέσθαι φησί , ὕοντος καύματι λάβρῳ δι’ ὅλου . ἀλλ’ εἴ ποτέ τινα τάξιν καὶ κόσμον ἑκάστῃ τῶν ὡρῶν ἐνενόησας , ἀναμνήσθητί μοι καὶ νῦν , ὡς ὁ μὲν χειμὼν ἅπαντος τοῦ ἔτους ὑγρότατός ἐστι καὶ ψυχρότατος , ἐναντίως δ’ αὐτῷ τὸ θέρος ξηρότατόν τε καὶ θερμότατον . εἰ δ’ ἔμπαλιν ὁ μὲν χειμὼν ξηρός , ὑγρὸν δὲ γίγνοιτο τὸ θέρος , οὐ κατὰ φύσιν ἔχει τὰ τῶν ὡρῶν . οὐκ οὖν οὐδὲ τὰ θερινὰ νοσήματα τηνικαῦτα ἐν θέρει πλεονάσει . μὴ γάρ πω δόκει διὰ τὴν προσηγορίαν τῶν ὡρῶν ἕκαστον τῶν νοσημάτων γίνεσθαι τοῖον ἢ τοῖον , ἀλλὰ διὰ τὴν περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος κρᾶσιν . ὡς γὰρ ἂν οὗτος ἔχῃ φύσεως , οὕτω καὶ ἡμᾶς διατίθησι . κατὰ τοῦτο οὖν ἔλεγεν ὁ Ἱπποκράτης ὁπόταν ἔαρ ὅμοιον τῷ φθινοπώρῳ γένηται , φθινοπωρινὰ τὰ νοσήματα προσδέχεσθαι δεῖ . θερμὴν δέ τινα καὶ ξηρὰν κατάστασιν ἔχειν χρὴ τὸ θέρος , ἐπειδὰν ἀκριβῶς διασώζῃ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν . ἀλλ’ εἴπερ οὕτω τοῦτ’ ἔχει , δῆλον , ὡς τὸ μάλιστα τοιοῦτον θέρος πλείστους οἴσει τριταίους πυρετούς . ἆρ’ οὖν ὥρα μὲν ἡ θερμὴ καὶ ξηρὰ τριταίων πυρετῶν εὔφορος , ἡ χώρα δ’ οὐχ ὁμοίως ἡ θερμὴ καὶ ξηρὰ τῆς ὑγρᾶς καὶ ψυχρᾶς εὐφορωτέρα ; παντί που δῆλον · τί οὐχὶ καὶ τοῦ κάμνοντος ἡ κρᾶσις αὐτοῦ ; καὶ τοῦτ’ ἀναγκαῖον . εἰ δὲ καὶ διαιτηθείη θερμότερόν τε καὶ ξηρότερον , ὅπερ ἐστὶν ἐν πόνοις μὲν πλείοσι καὶ ἀγρυπνίαις καὶ φροντίσι καὶ λύπαις , ἐδέσμασί τ’ ἐλάττοσί τε καὶ χολωδεστέροις , ἆρ’ οὖν οὐχὶ καὶ κατὰ ταῦτα χολωδέστερος ἂν αὐτὸς ἑαυτοῦ γένοιτο , καὶ δηλονότι θερμότερός τε καὶ ξηρότερος ; ὅτι μὲν γὰρ ἐπὶ θερμοῖς καὶ ξηροῖς αἰτίοις ἡ ξανθὴ χολὴ πέφυκεν ἀθροίζεσθαι , παρ’ Ἱπποκράτους ἐμάθομεν , ἄλλοθί τε πολλαχόθι κἀξ ὧν ἐν θέρει πλεονάζειν αὐτήν φησι . ταῦτ’ εἴρηταί μοι · καὶ τριταίου πυρετοῦ γένεσιν ἤδη μεμάθηκας . ὃς γὰρ ἂν ἐν θέρει μὲν γένηται , καὶ τούτῳ μάλιστα θερμῷ τε καὶ ξηρῷ , τοιοῦτον δὲ ᾖ καὶ τὸ χωρίον , καὶ ἡ τοῦ κάμνοντος φύσις ὁμοία , καὶ τὰ πρόσθεν διαιτήματα πρὸς ταῦτ’ ἄγοντα , τριταῖος οὗτος δύναται εἶναι . καὶ μὴν ἄχρι γε τούτου χολώδη πυρετὸν ἐγεννήσαμεν τῷ λόγῳ , τριταῖον δ’ οὔπω δεόντως . εἰ γὰρ συνεχεῖς καὶ καύσους καὶ τριταίους πλείστους αὐτό τε θέρος ἕκαστόν τε τῶν εἰρημένων αἰτίων ἀπεργάζεται , κοινὴ ﻿ μέχρι τοῦδε τοῖς καύσοις πυρετοῖς ἡ τοῦ τριταίου γένεσις . ἀτὰρ οὖν καὶ φαίνεται τοῦτό γε καὶ αὐτὸς ὁ παροξυσμὸς τοῦ τριταίου τῶν ὀξυτάτων τε καὶ καυσωδεστάτων πυρετῶν οὐδενὸς ἀπολείπεται . τί ποτ’ οὖν διήνεγκεν ; ὅτι τὴν χολὴν οὗτος μὲν εἰς ἅπαν τὸ σῶμα φερομένην ἔχει , καὶ διὰ τοῦτο ῥίγος τε σφοδρὸν αὐτοῖς προσγίνεται , καὶ χολῆς ἔμετος ἐπιφαίνεται , καὶ τὰ οὖρα καὶ οἱ ἱδρῶτες αὐτοῖς χολώδεις εἰσίν . εἴρηται δὲ καὶ περὶ τούτων ἑτέρωθι , τοῖς δ’ ἄλλοις καύσοις πυρετοῖς , ὅσοι μὴ διαλείπουσιν , τῆς ξανθῆς χολῆς χυμὸς ἐδείκνυτο περιεχόμενος ἐν τοῖς ἀγγείοις ἅμα τῷ αἵματι . καὶ ταύτῃ διαφέρουσιν οὗτοι τῶν τριταίων , εἰ καὶ τὸν ἐργαζόμενον αὐτοὺς χυμὸν ἔχουσι τὸν αὐτὸν , ὅτι τοῖς μὲν ἐντὸς τῶν φλεβῶν ἐστι , τοῖς δὲ σφοδρῶς κινούμενος ἐπὶ παντὸς τοῦ σώματος διασπείρεται τὰ μόρια · καὶ διὰ τοῦτ’ αὐτὸς ἑαυτὸν ἐκκαθαίρει τῷ σφοδρῷ τῆς φορᾶς . αὕτη καὶ τοῦ παύεσθαι τὸν πυρετὸν ἐπὶ τοῖς ἱδρῶσί τε καὶ τοῖς ἐμέτοις ἡ αἰτία . τοῖς καύσοις δ’ ἕκαστος τῶν κατὰ μέρος παροξυσμῶν εἰς ἀπυρεξίαν οὐκ ἔρχεται , διὰ τὸ μηδ’ ἐκκαθαίρεσθαι τὸν αἴτιον χυμόν . ἀλλ’ ἐπειδὰν καὶ τούτοις ἡ χολὴ σφοδρότερον κινηθεῖσα καὶ οἷον ζέσασα , τὸ δὲ τι καὶ πρὸς αὐτῆς τῆς φύσεως ῥωσθείσης ὠθουμένη πάντῃ τοῦ σώματος ἴῃ , ῥίγος τε προσγίνεται καὶ λύσις ἐπιγίνεται . ὑπὸ καύσου γάρ φησιν ἐχομένῳ ῥίγεος ἐπιγενομένου λύσις . ὅτι δ’ οὐ μόνον τὸ ψυχρὸν αἴτιον , ἀλλὰ καὶ τὸ δριμὺ καὶ τὸ θερμὸν ἐργάζεσθαι ῥίγος δύναται , ἐν τοῖς τῶν συμπτωμάτων αἰτίοις ἀποδέδεικται , παραθεμένων ἡμῶν τούς τε διὰ δριμὺ καὶ θερμὸν φάρμακον ἐπιτεθὲν ἕλκει δηχθέντας σφοδρῶς , εἶτα ῥιγώσαντας , τούς τε περιττωμάτων πεπληρωμένους καπνωδῶν , εἶτ’ εἰς βαλανεῖον εἰσελθόντας καὶ φρίξαντας . οὕτως γὰρ δὴ καὶ τοὺς πυρέσσοντας καὶ τοὺς ἀπεπτήσαντας σφοδρῶς , καὶ πάντας οἷς ἂν ᾖ τὸ σῶμα μεστὸν ἀκαθαρσίας δριμείας , ἐάν τ’ εἰς βαλανεῖον εἰσέλθωσιν , ἐάν τ’ εἰς χωρίον ἡλιούμενον σφοδρῶς , ἐάν τ’ ἄλλην ἡντιναοῦν κίνησιν σφοδροτέραν κινηθῶσι , εὐθὺς μὲν φρίττοντας ὁρῶμεν · ἢν δὲ καὶ διατρίψωσιν ἐπὶ πλέον ἐν αὐτοῖς , εἰς ῥίγος τε καὶ κλόνον ἀγομένους , ὡς ἂν εἰς κίνησιν σφοδροτέραν , ἔν τε τοῖς βαλανείοις καὶ τοῖς γυμνασίοις ἐρχομένων , τῶν τέως ἡσυχαζόντων περιττωμάτων . ἅπαντα γὰρ ταῦτα κινούμενά τε καὶ διὰ τῶν αἰσθητικῶν σωμάτων ἐπιφερόμενα νύττει τε καὶ κεντεῖ καὶ τιτρώσκει . κἀντεῦθεν τήν τε ἀνώμαλον αἴσθησιν καὶ τὸ ῥίγος καὶ τὸν κλόνον ἐπιφέρει . ταυτὶ μὲν οὖν ἑτέρωθι λέλεκται . τριταῖος δὲ πυρετὸς ἔκγονος ὑπάρχων τῆς ξανθῆς χολῆς κινουμένης , εὐλόγως εὐθὺς καταρχὰς , ῥίγος οὐκ ἀγεννὲς ἐπιφέρει , διαφέρων αὐτῷ τούτῳ πρῶτον τοῦ τεταρταϊκοῦ ῥίγους , τῷ κεντεῖσθαι δοκεῖν καὶ τιτρώσκεσθαι τὸν χρῶτα . τοιαύτη γὰρ ἐν τριταίοις πυρετοῖς ἡ τοῦ ῥίγους αἴσθησις , ὥσπερ ἐν τεταρταίῳ , κατάψυξιν ἔχουσα σφοδρὰν , ὁμοιοτάτην τῇ διὰ κρύος ἐν χειμῶνι γινομένῃ . ἐδείκνυτο γὰρ δὴ καὶ τῷ τεταρταίῳ πυρετῷ χολὴ μέλαινα πλεονάζουσα μάλιστα , καθάπερ ἐν τοῖς ἀμφημερινοῖς τὸ φλέγμα . τὸν οὖν ἀκριβῆ τριταῖον οὐκ ἐνδέχεται μὴ οὐ μετὰ ῥίγους σφοδροῦ γενέσθαι , νύττοντος καὶ τιτρώσκοντος τὴν σάρκα . τεταρταῖος δὲ πυρετὸς οὐκ εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας εἰσβάλλει μετὰ ῥίγους σφοδροῦ · προϊόντι γὰρ αὐτῷ καὶ αὐξανομένῳ συναύξεται καὶ τὸ ῥίγος , ἥτ’ αἴσθησις οὐ νυττομένων ἐστὶ τῶν καμνόντων , ἀλλὰ καταψυχομένων τε καὶ οἷον θλωμένων ἄχρι καὶ τῶν ὀστῶν . οὕτως γ’ οὖν ἀκοῦσαι λεγόντων αὐτῶν ἐστι , ὡς ὀστοκόπῳ τε συνέχεσθαι καὶ συνθλάσαι τὴν σάρκα φαντάζονται . τῶν δ’ ἀμφημερινῶν οὐδὲ προηγεῖται ῥίγος , οὔτ’ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς οὔτε προϊόντων , ἀλλὰ περιψύχονται μόνον . ἆρ’ οὖν ταῦτα μόνα τὰ γνωρίσματα τῶν τριταίων πυρετῶν ἐστιν , ἢ καὶ τὰ τῶν σφυγμῶν , οὐδὲν οὐδ’ ἐγγὺς ἔχει τοῖς τεταρταίοις ; οὗτοι μὲν γὰρ μικροὺς καὶ ἀμυδροὺς καὶ βραδεῖς καὶ ἀραιοὺς εἰς τοσοῦτον ἐργάζονται τοὺς σφυγμοὺς ἐν ταῖς ἐπισημασίαις , ὡς οὐδεμία διάθεσις ἄλλη . τριταίοις δὲ μικροὶ μὲν καὶ ἀμυδροὶ καὶ βραδεῖς καὶ ἀραιοὶ κατὰ τὰς εἰσβολὰς ἐξ ἀνάγκης γίνονται · ἀλλ’ ἡ βραδύτης τε καὶ ἀραιότης οὐ μικρῷ τινι τῶν ἐν τοῖς τεταρταίοις ἀπολείπεται . δεδέσθαι γάρ σοι δόξει κατὰ τὰς εἰσβολὰς τῶν τεταρταίων ἡ ἀρτηρία καὶ εἴσω καθέλκεσθαι καὶ ἀνιέναι κωλύεσθαι . κατὰ δὲ τὰς τριταϊκὰς οὔτε τοιοῦτον οὐδὲν , ἥτε βραδύτης ἐγγὺς τῇ κατὰ φύσιν ἑκάστῃ κινήσει . τεταρταίων δὲ πυρετῶν εἰσβαλλόντων , εἰ καὶ νέος ὁ κάμνων εἴη , γεροντικῆς ἐσχάτης ἡλικίας ἡ ἀρτηρία τούτου μιμεῖται τὴν κίνησιν . ἐξ οὖν τούτων ἁπάντων ὁ τοῦ γνησίου τριταίου ἐστὶ παροξυσμὸς διενήνοχε , καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τάξις ἀκριβής ἐστιν καὶ ὁμαλότης ἐν τοῖς σφυγμοῖς . οὔτε γὰρ ἐν μιᾷ κινήσει τις ἀνωμαλία κατ’ αὐτοὺς οὔτ’ ἐν ἀθροίσματι . καίτοι σπάνιον τοῦτό γε καὶ παντάπασιν ὀλίγαις ἀρχαῖς παροξυσμῶν ὑπάρχον . ἤδη τε οὖν εἰσβάλλων ὁ τοιοῦτος πυρετὸς , οὐκ ἂν οὐδένα λάθοι τῶν πολλάκις ἑωρακότων αὐτόν . ἔτι δὲ καὶ μᾶλλον ἐν ταῖς καλουμέναις ἀναβάσεσί τε καὶ αὐξήσεσιν · ὁμαλὸν μὲν γὰρ καὶ ἀκώλυτον ἔχει τὸ τάχος , ἐγείρεται δὲ εἰς μέγεθος καὶ σφοδρότητα παραχρῆμα , κἀν τούτοις ἅπασιν ἀνάλογον , εἰς πυκνότητα . καὶ τὸ τῆς φλεγμονῆς αὐτῷ σημεῖον οὐ πάρεστιν . ἤδη τε οὖν δίψος ἐπιφέρει καὶ διακαίει τὸν ἄνθρωπον καὶ μικρὸν ὕστερον ἀκμάζει καὶ τὸ θερμὸν ὁμαλῶς ἐκτέταται πάντη , καὶ κατ’ οὐδὲν ὁ θώραξ τῶν ἄκρων θερμότερός ἐστιν . εἰ δ’ ἐπιβάλλοις τὴν χεῖρα , κατὰ μὲν τὴν πρώτην προσβολὴν ἀπαντᾷ θερμασία πολλὴ καὶ δριμεῖα , καὶ οἷον μετ’ ἀτμοῦ τινος ἀναφερομένη . νικᾶται δ’ ὀλίγον ﻿ ὕστερον ὑπὸ τῆς χειρὸς , οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν κακοήθων καύσων . ἔμπαλιν γὰρ ἐκεῖναι δεινότεραι καὶ ἀηδέστεραι χρονίζουσαι φαίνονται . καὶ δὴ καὶ πίνειν δὴ καιρὸς τῷ κάμνοντι . καὶ πιόντι αὐτίκα δὴ μάλα πλῆθος μὲν ἄνεισιν ἀτμοῦ θερμοῦ διὰ τοῦ δέρματος , ἀγγέλλον ἱδρῶτας · ἔμετος δ’ ἐπιφαίνεται χολῆς , ἢ γαστήρ που κατέῤῥηξε καὶ οὔρησε χολώδη . νυνὶ μὲν γὰρ καὶ ὁ τυχὼν γνωρίσειε τὸν ἀκριβῆ τριταῖον . ἀνέρχεται μὲν γὰρ ἱδρὼς ἀτμώδης τε καὶ θερμὸς , ὥσπερ ἐν βαλανείῳ . ἅπαν δ’ αὐτοῖς ὁμαλῶς ἱδροῖ τὸ σῶμα , καὶ ὁ σφυγμὸς οἷος ὁ τῶν ἀκριβῶς ὑγιαινόντων ἐν γυμνασίοις τε καὶ λουτροῖς , ταχὺς καὶ μέγας καὶ σφοδρὸς καὶ πυκνός . ἦν δὲ δήπουθεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἤδη καὶ ὁμαλός . ἐπὶ τούτοις ἅπασιν εἰς ἀπυρεξίαν παύεται τὸν σύμπαντα χρόνον τοῦ παροξυσμοῦ , ποιησάμενος ὡρῶν οὐ πλειόνων δώδεκα . πλεῖστος γὰρ οὗτος ὁ χρόνος ἐν τριταίοις γνησίοις · ὡς τὰ πολλὰ δὲ ποτὲ μὲν ἑπτὰ πασῶν ὡρῶν ὁ παροξυσμὸς αὐτοῖς γίνεται , ποτὲ δ’ ἤτοι πρωϊαίτερον ἢ ὀψιαίτερον οὐ πολλῷ παύεται . τοῦτον μὲν εἰ μήπω γνωρίσαις ἀκριβῇ τριταῖον ὑπάρχειν , ἀλλ’ ἔτ’ ἀναμένεις τὴν ληρώδη διάτριτον , οὐκ ἂν οὐδ’ ὄνος ἔτι Θεσσάλειος , ἀλλά τις εἴης λίθος . εἰ δὲ καὶ οὐρήσαντος αὐτοῦ τὸ οὖρον ὑπόπυῤῥόν τε καὶ ὑπόξανθον εἴη καὶ συμμέτρως παχύ , καὶ μικρὸν ὕστερον ἢ νεφέλην λευκὴν ἢ ἐναιώρημα χρηστὸν ἐργάζοιτο , νῦν μὲν ἂν οὐκέτ’ οὐδὲ λίθος ἁπλῶς , ἀλλὰ μυλίας τις ἂν εἴης λίθος , εἰ μήπω γνωρίζεις , ὅτι καὶ τριταῖος οὗτος ὁ πυρετός ἐστι καὶ ἀκριβὴς τριταῖος , καὶ τὴν τετάρτην οὐχ ὑπερβαίνοι περίοδον . πυῤῥοτέρων δὲ τῶν οὔρων ὄντων , καὶ μήτ’ ἐναιωρήματος μηδενὸς μήτε νεφέλης ἐν τῇ πρώτῃ περιόδῳ φανείσης , εἰς τὰς ἑπτὰ περιόδους ἐκταθήσεται . πάντων δ’ ἁπλούστατός ἐστι τριταίων πυρετῶν , ὃς ἂν ἅπανθ’ ὅσα περ εἶπον ἔμπροσθεν , ἀκριβῶς εἶναι τριταίου γνωρίσματα προσδείξας , ὑπόστασιν ἐν τοῖς οὔροις λευκὴν καὶ λείαν καὶ ὁμαλὴν ποιήσεται κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν . οὐ γὰρ ὑπερβήσεται τὴν τρίτην οὗτος περίοδον . ἄγε οὖν ἐπειδὴ πάντ’ εἴρηται τὰ τοῦ γνησίου τριταίου γνωρίσματα , καθάπερ τινὰ γενεαλογίαν αὐτοῦ διὰ κεφαλαίων ποιησάμενοι μεταβῶμεν οὕτως ἐφ’ ἕτερον . ὁ μὲν παροξυσμὸς εἰσβάλλει μετὰ ῥίγους σφοδροῦ , τοὺς σφυγμοὺς οἵους εἴρηκα ποιούμενος . ἔπειτ’ ὀλίγον ὕστερον αὔξεταί τε καὶ πρὸς τὴν ἀκμὴν ἐπείγεται σὺν οἷς εἴρηται πᾶσιν . εἶτα λύεται καθ’ ὃν εἴρηται τρόπον . ἡ γένεσις δὲ αὐτοῦ καταστάσεως μὲν αὐχμηρᾶς καὶ θερμῆς δεῖται , καὶ τὸ σύμπαν φάναι , θερινῆς ὥρας , ἡλικίας δ’ ἀκμαστικῆς καὶ χολώδους φύσεως , ἐν πόνοις καὶ φροντίσι καὶ ἀγρυπνίαις καὶ τροφῶν ἐνδείαις γεγενημένης . καὶ εἰ βούλει πρόσθες τούτοις διὰ τοὺς λιθίνους τούτους μεθοδικοὺς , ὅπερ εἴωθέ που καὶ ὁ Ἀρχιγένης προσγράφειν . ἔστω δὲ δή που καὶ ἡ παροῦσα κατάστασις ἐπιδημίαν ἐνηνοχυῖα τριταίων , ἵνα τοῖς τεχνικοῖς γνωρίσμασι καὶ τὸν ἰδιωτικὸν μὲν , ἀληθῆ δὲ στοχασμὸν προσθεὶς , αὐξήσῃς τὸ πιστὸν τῆς προγνώσεως . ὦ πρὸς τῶν θεῶν οὔπω τοῦτον ἐροῦμεν εἶναι τριταῖον , ἀλλὰ τὴν τῶν ἐριουργῶν ἀναμενοῦμεν διάτριτον , ἣν ἐν τῇ γυναικωνίτιδι τρεφόμενος ὁ ληρώδης Θεσσαλὸς ὑπὸ πατρὶ μοχθηρῶς ἔρια ξαίνοντι , κακῶς ἐτόλμα λέγειν Ἱπποκράτην τε καὶ τοὺς ἄλλους παλαιούς ; ὁ τὰ τῆς ἰατρικῆς ἅπαντα θεωρήματα καταλαζονευσάμενος ἑστῶτα ὑπάρχοντα καὶ βέβαια , τριταῖον εἰσβάλλοντα πυρετὸν οὐχ οἷός ἐστι γνωρίζειν , ἀλλ’ ἀναμένει τὴν διάτριτον . τοῦτο γάρ τοι θαυμαστόν ἐστιν . ὅσα μὲν οὐκ ἦν βέβαια , ταῦτα εἶπεν εἶναι βέβαια , σύμπαντα δὲ ἠγνόησε τὰ κατὰ τὴν ἀλήθειαν βέβαια . ταύτης μὲν δὴ τῆς γραὸς οὐδὲ μεμνῆσθαι προσήκει .
Lemmas: ἄρχω δή ἐγώ πρῶτος ἀσκέω ἀπό ὁ ἀκριβής τύπος . οὔτε γάρ ἄλλος τις μάτην ὁ Ἱπποκράτης λέγω οὔτε ὡς ὁ ἀκριβής τριταῖος ἐν ἑπτά περίοδος κρίνω ὁ μακρός . τίς οὖν ὁ ἀκριβής τριταῖος οὗτος ; οὐδείς γάρ παρά Ἱπποκράτης αὐτός γνώρισμα γράφω τις τοιοῦτος , οἷος καί ὁ ἐπιτυγχάνω ἵημι πρόδηλος . ἀλλά εἰ μέν σύ χειραγωγέω , μανθάνω ῥᾴδιος τίς λέγω ὁ ἀκριβής τριταῖος . εἰ δέ ἐάω σύ κυλινδέω κατά ὁ βιβλίον , πρίν εἰσάγω προσηκόντως , οὐ ἄν οὐ μόνος ἐκμανθάνω οὐδείς , οὔτε περί τριταῖος τις χρηστός , οὔτε ἄλλος τις ὁ ἅπας , ἀλλά καί παρακέω μυρίος . ὅταν οὖν ἀναγιγνώσκω ἐν ἀφορισμός ὁ πλεονάζω κατά ὁ θέρος νόσημα πυρετός τε εἰμί συνεχής καί καῦσος καί τριταῖος πολύς , πρῶτος μέν αὐτός δή οὗτος μή παρακούω , ὁ ὡς θέρος μιμνῄσκω οὐ ὁ παρά φύσις ἔχω , οἷος ἐν Κρανών ποτέ γίγνομαι φημί , ὕω καῦμα λάβρος διά ὅλος . ἀλλά εἰ ποτέ τις τάξις καί κόσμος ἕκαστος ὁ ὥρα ἐννοέω , ἀναμιμνῄσκω ἐγώ καί νῦν , ὡς ὁ μέν χειμών ἅπας ὁ ἔτος ὑγρός εἰμί καί ψυχρός , ἐναντίος δέ αὐτός ὁ θέρος ξηρός τε καί θερμός . εἰ δέ ἔμπαλιν ὁ μέν χειμών ξηρός , ὑγρός δέ γίγνομαι ὁ θέρος , οὐ κατά φύσις ἔχω ὁ ὁ ὥρα . οὐ οὖν οὐδέ ὁ θερινός νόσημα τηνικαῦτα ἐν θέρος πλεονάζω . μή γάρ πω δοκέω διά ὁ προσηγορία ὁ ὥρα ἕκαστος ὁ νόσημα γίγνομαι τοῖος ἤ τοῖος , ἀλλά διά ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ κρᾶσις . ὡς γάρ ἄν οὗτος ἔχω φύσις , οὕτως καί ἐγώ διατίθημι . κατά οὗτος οὖν λέγω ὁ Ἱπποκράτης ὁπόταν ἔαρ ὅμοιος ὁ φθινόπωρον γίγνομαι , φθινοπωρινός ὁ νόσημα προσδέχομαι δέω . θερμός δέ τις καί ξηρός κατάστασις ἔχω χρή ὁ θέρος , ἐπειδάν ἀκριβής διασῴζω ὁ ἑαυτοῦ φύσις . ἀλλά εἴπερ οὕτως οὗτος ἔχω , δῆλος , ὡς ὁ μάλα τοιοῦτος θέρος πολύς φέρω τριταῖος πυρετός . ἆρα οὖν ὥρα μέν ὁ θερμός καί ξηρός τριταῖος πυρετός εὔφορος , ὁ χώρα δέ οὐ ὅμοιος ὁ θερμός καί ξηρός ὁ ὑγρός καί ψυχρός εὔφορος ; πᾶς που δῆλος · τίς οὐ καί ὁ κάμνω ὁ κρᾶσις αὐτός ; καί οὗτος ἀναγκαῖος . εἰ δέ καί διαιτέω θερμός τε καί ξηρός , ὅς εἰμί ἐν πόνος μέν πολύς καί ἀγρυπνία καί φροντίς καί λύπη , ἔδεσμα τε ἐλαχύς τε καί χολώδης , ἆρα οὖν οὐ καί κατά οὗτος χολώδης ἄν αὐτός ἑαυτοῦ γίγνομαι , καί δηλονότι θερμός τε καί ξηρός ; ὅτι μέν γάρ ἐπί θερμός καί ξηρός αἴτιος ὁ ξανθός χολή φύω ἀθροίζω , παρά Ἱπποκράτης μανθάνω , ἄλλοθι τε πολλαχόθι ἐκ ὅς ἐν θέρος πλεονάζω αὐτός φημί . οὗτος λέγω ἐγώ · καί τριταῖος πυρετός γένεσις ἤδη μανθάνω . ὅς γάρ ἄν ἐν θέρος μέν γίγνομαι , καί οὗτος μάλα θερμός τε καί ξηρός , τοιοῦτος δέ εἰμί καί ὁ χωρίον , καί ὁ ὁ κάμνω φύσις ὅμοιος , καί ὁ πρόσθεν διαίτημα πρός οὗτος ἄγω , τριταῖος οὗτος δύναμαι εἰμί . καί μήν ἄχρι γε οὗτος χολώδης πυρετός γεννάω ὁ λόγος , τριταῖος δέ οὔπω δεόντως . εἰ γάρ συνεχής καί καῦσος καί τριταῖος πολύς αὐτός τε θέρος ἕκαστος τε ὁ λέγω αἴτιος ἀπεργάζομαι , κοινός ﻿ μέχρι ὅδε ὁ καῦσος πυρετός ὁ ὁ τριταῖος γένεσις . ἀτάρ οὖν καί φαίνω οὗτος γε καί αὐτός ὁ παροξυσμός ὁ τριταῖος ὁ ὀξύς τε καί καυσώδης πυρετός οὐδείς ἀπολείπω . τίς ποτέ οὖν διαφέρω ; ὅτι ὁ χολή οὗτος μέν εἰς ἅπας ὁ σῶμα φέρω ἔχω , καί διά οὗτος ῥίγος τε σφοδρός αὐτός προσγίγνομαι , καί χολή ἔμετος ἐπιφαίνω , καί ὁ οὖρον καί ὁ ἱδρώς αὐτός χολώδης εἰμί . λέγω δέ καί περί οὗτος ἑτέρωθι , ὁ δέ ἄλλος καῦσος πυρετός , ὅσος μή διαλείπω , ὁ ξανθός χολή χυμός δείκνυμι περιέχω ἐν ὁ ἀγγεῖον ἅμα ὁ αἷμα . καί οὗτος διαφέρω οὗτος ὁ τριταῖος , εἰ καί ὁ ἐργάζομαι αὐτός χυμός ἔχω ὁ αὐτός , ὅτι ὁ μέν ἐντός ὁ φλέψ εἰμί , ὁ δέ σφοδρός κινέω ἐπί πᾶς ὁ σῶμα διασπείρω ὁ μόριον · καί διά οὗτος αὐτός ἑαυτοῦ ἐκκαθαίρω ὁ σφοδρός ὁ φορά . οὗτος καί ὁ παύω ὁ πυρετός ἐπί ὁ ἱδρώς τε καί ὁ ἔμετος ὁ αἰτία . ὁ καῦσος δέ ἕκαστος ὁ κατά μέρος παροξυσμός εἰς ἀπυρεξία οὐ ἔρχομαι , διά ὁ μηδέ ἐκκαθαίρω ὁ αἴτιος χυμός . ἀλλά ἐπειδάν καί οὗτος ὁ χολή σφοδρός κινέω καί οἷος ζέω , ὁ δέ τις καί πρός αὐτός ὁ φύσις ῥώννυμι ὠθέω πάντῃ ὁ σῶμα ἔρχομαι , ῥίγος τε προσγίγνομαι καί λύσις ἐπιγίγνομαι . ὑπό καῦσος γάρ φημί ἔχω ῥῖγος ἐπιγίγνομαι λύσις . ὅτι δέ οὐ μόνος ὁ ψυχρός αἴτιος , ἀλλά καί ὁ δριμύς καί ὁ θερμός ἐργάζομαι ῥῖγος δύναμαι , ἐν ὁ ὁ σύμπτωμα αἴτιος ἀποδείκνυμι , παρατίθημι ἐγώ ὁ τε διά δριμύς καί θερμός φάρμακον ἐπιτίθημι ἕλκω δάκνω σφοδρός , εἶτα ῥιγόω , ὁ τε περίσσωμα πληρόω καπνώδης , εἶτα εἰς βαλανεῖον εἰσέρχομαι καί φρίσσω . οὕτως γάρ δή καί ὁ πυρέσσω καί ὁ ἀπεπτέω σφοδρός , καί πᾶς ὅς ἄν εἰμί ὁ σῶμα μεστός ἀκαθαρσία δριμύς , ἐάν τε εἰς βαλανεῖον εἰσέρχομαι , ἐάν τε εἰς χωρίον ἡλιόω σφοδρός , ἐάν τε ἄλλος ὁστισοῦν κίνησις σφοδρός κινέω , εὐθύς μέν φρίσσω ὁράω · ἐάν δέ καί διατρίβω ἐπί πολύς ἐν αὐτός , εἰς ῥῖγος τε καί κλόνος ἄγω , ὡς ἄν εἰς κίνησις σφοδρός , ἐν τε ὁ βαλανεῖον καί ὁ γυμνάσιον ἔρχομαι , ὁ τέως ἡσυχάζω περίσσωμα . ἅπας γάρ οὗτος κινέω τε καί διά ὁ αἰσθητικός σῶμα ἐπιφέρω νύσσω τε καί κεντέω καί τιτρώσκω . ἐντεῦθεν ὁ τε ἀνώμαλος αἴσθησις καί ὁ ῥῖγος καί ὁ κλόνος ἐπιφέρω . οὗτος μέν οὖν ἑτέρωθι λέγω . τριταῖος δέ πυρετός ἔκγονος ὑπάρχω ὁ ξανθός χολή κινέω , εὔλογος εὐθύς καταρχή , ῥῖγος οὐ ἀγεννής ἐπιφέρω , διαφέρω αὐτός οὗτος πρῶτος ὁ τεταρταικός ῥῖγος , ὁ κεντέω δοκέω καί τιτρώσκω ὁ χρώς . τοιοῦτος γάρ ἐν τριταῖος πυρετός ὁ ὁ ῥῖγος αἴσθησις , ὥσπερ ἐν τεταρταῖος , κατάψυξις ἔχω σφοδρός , ὅμοιος ὁ διά κρύος ἐν χειμών γίγνομαι . δείκνυμι γάρ δή καί ὁ τεταρταῖος πυρετός χολή μέλας πλεονάζω μάλα , καθά ἐν ὁ ἀμφημερινός ὁ φλέγμα . ὁ οὖν ἀκριβής τριταῖος οὐ ἐνδέχομαι μή οὐ μετά ῥῖγος σφοδρός γίγνομαι , νύσσω καί τιτρώσκω ὁ σάρξ . τεταρταῖος δέ πυρετός οὐ εὐθύς ἀπό ὁ πρῶτος ἡμέρα εἰσβάλλω μετά ῥῖγος σφοδρός · προέρχομαι γάρ αὐτός καί αὐξάνω συναυξάνω καί ὁ ῥίγος , ὅστε αἴσθησις οὐ νύσσω εἰμί ὁ κάμνω , ἀλλά καταψύχω τε καί οἷος θλάω ἄχρι καί ὁ ὀστέον . οὕτως γε οὖν ἀκούω λέγω αὐτός εἰμί , ὡς ὀστοκόπος τε συνέχω καί συνθλάω ὁ σάρξ φαντάζω . ὁ δέ ἀμφημερινός οὐδέ προηγέομαι ῥίγος , οὔτε εὐθύς ἐκ ἀρχή οὔτε προέρχομαι , ἀλλά περιψύχω μόνος . ἆρα οὖν οὗτος μόνος ὁ γνώρισμα ὁ τριταῖος πυρετός εἰμί , ἤ καί ὁ ὁ σφυγμός , οὐδείς οὐδέ ἐγγύς ἔχω ὁ τεταρταῖος ; οὗτος μέν γάρ μικρός καί ἀμυδρός καί βραδύς καί ἀραιός εἰς τοσοῦτος ἐργάζομαι ὁ σφυγμός ἐν ὁ ἐπισημασία , ὡς οὐδείς διάθεσις ἄλλος . τριταῖος δέ μικρός μέν καί ἀμυδρός καί βραδύς καί ἀραιός κατά ὁ εἰσβολή ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι · ἀλλά ὁ βραδυτής τε καί ἀραιότης οὐ μικρός τις ὁ ἐν ὁ τεταρταῖος ἀπολείπω . δέω γάρ σύ δοκέω κατά ὁ εἰσβολή ὁ τεταρταῖος ὁ ἀρτηρία καί εἴσω καθέλκω καί ἀνίημι κωλύω . κατά δέ ὁ τριταικός οὔτε τοιοῦτος οὐδείς , ὅστε βραδυτής ἐγγύς ὁ κατά φύσις ἕκαστος κίνησις . τεταρταῖος δέ πυρετός εἰσβάλλω , εἰ καί νέος ὁ κάμνω εἰμί , γεροντικός ἔσχατος ἡλικία ὁ ἀρτηρία οὗτος μιμέομαι ὁ κίνησις . ἐκ οὖν οὗτος ἅπας ὁ ὁ γνήσιος τριταῖος εἰμί παροξυσμός διαφέρω , καί πρός οὗτος ἔτι τάξις ἀκριβής εἰμί καί ὁμαλότης ἐν ὁ σφυγμός . οὔτε γάρ ἐν εἷς κίνησις τις ἀνωμαλία κατά αὐτός οὔτε ἐν ἄθροισμα . καίτοι σπάνιος οὗτος γε καί παντάπασι ὀλίγος ἀρχή παροξυσμός ὑπάρχω . ἤδη τε οὖν εἰσβάλλω ὁ τοιοῦτος πυρετός , οὐ ἄν οὐδείς λανθάνω ὁ πολλάκις ὁράω αὐτός . ἔτι δέ καί μάλα ἐν ὁ καλέω ἀνάβασις τε καί αὔξησις · ὁμαλός μέν γάρ καί ἀκώλυτος ἔχω ὁ τάχος , ἐγείρω δέ εἰς μέγεθος καί σφοδρότης παραχρῆμα , ἐν οὗτος ἅπας ἀνάλογος , εἰς πυκνότης . καί ὁ ὁ φλεγμονή αὐτός σημεῖον οὐ πάρειμι . ἤδη τε οὖν δίψος ἐπιφέρω καί διακαίω ὁ ἄνθρωπος καί μικρός ὕστερον ἀκμάζω καί ὁ θερμός ὁμαλής ἐκτείνω πάντῃ , καί κατά οὐδείς ὁ θώραξ ὁ ἄκρον θερμός εἰμί . εἰ δέ ἐπιβάλλω ὁ χείρ , κατά μέν ὁ πρῶτος προσβολή ἀπαντάω θερμασία πολύς καί δριμύς , καί οἷος μετά ἀτμός τις ἀναφέρω . νικάω δέ ὀλίγος ﻿ ὕστερον ὑπό ὁ χείρ , οὐ ὥσπερ ἐπί ὁ κακοήθης καύσων . ἔμπαλιν γάρ ἐκεῖνος δεινός καί ἀηδής χρονίζω φαίνω . καί δή καί πίνω δή καιρός ὁ κάμνω . καί πίνω αὐτίκα δή μάλα πλῆθος μέν ἀνέρχομαι ἀτμός θερμός διά ὁ δέρμα , ἀγγέλλω ἱδρώς · ἔμετος δέ ἐπιφαίνω χολή , ἤ γαστήρ που καταρρήγνυμι καί οὐρέω χολώδης . νυνί μέν γάρ καί ὁ τυγχάνω γνωρίζω ὁ ἀκριβής τριταῖος . ἀνέρχομαι μέν γάρ ἱδρώς ἀτμώδης τε καί θερμός , ὥσπερ ἐν βαλανεῖον . ἅπας δέ αὐτός ὁμαλής ἱδρόω ὁ σῶμα , καί ὁ σφυγμός οἷος ὁ ὁ ἀκριβής ὑγιαίνω ἐν γυμνάσιον τε καί λουτρόν , ταχύς καί μέγας καί σφοδρός καί πυκνός . εἰμί δέ δήπουθεν εὐθύς ἐκ ἀρχή ἤδη καί ὁμαλός . ἐπί οὗτος ἅπας εἰς ἀπυρεξία παύω ὁ σύμπας χρόνος ὁ παροξυσμός , ποιέω ὥρα οὐ πολύς δώδεκα . πολύς γάρ οὗτος ὁ χρόνος ἐν τριταῖος γνήσιος · ὡς ὁ πολύς δέ ποτέ μέν ἑπτά πᾶς ὥρα ὁ παροξυσμός αὐτός γίγνομαι , ποτέ δέ ἤτοι πρωΐ ἤ ὄψιος οὐ πολύς παύω . οὗτος μέν εἰ μήπω γνωρίζω ἀκριβάζω τριταῖος ὑπάρχω , ἀλλά ἔτι ἀναμένω ὁ ληρώδης διάτριτος , οὐ ἄν οὐδέ ὄνος ἔτι Θεσσάλειος , ἀλλά τις εἰμί λίθος . εἰ δέ καί οὐρέω αὐτός ὁ οὖρος ὑπόπυρρος τε καί ὑπόξανθος εἰμί καί σύμμετρος παχύς , καί μικρός ὕστερον ἤ νεφέλη λευκός ἤ ἐναιώρημα χρηστός ἐργάζομαι , νῦν μέν ἄν οὐκέτι οὐδέ λίθος ἁπλῶς , ἀλλά μυλίας τις ἄν εἰμί λίθος , εἰ μήπω γνωρίζω , ὅτι καί τριταῖος οὗτος ὁ πυρετός εἰμί καί ἀκριβής τριταῖος , καί ὁ τέταρτος οὐ ὑπερβαίνω περίοδος . πυρρός δέ ὁ ὅρος εἰμί , καί μήτε ἐναιώρημα μηδείς μήτε νεφέλη ἐν ὁ πρῶτος περίοδος φαίνω , εἰς ὁ ἑπτά περίοδος ἐκτείνω . πᾶς δέ ἁπλόος εἰμί τριταῖος πυρετός , ὅς ἄν ἅπας ὅσος περ λέγω ἔμπροσθεν , ἀκριβής εἰμί τριταῖος γνώρισμα προσδείκνυμι , ὑπόστασις ἐν ὁ οὖρον λευκός καί λεῖος καί ὁμαλός ποιέω κατά ὁ πρῶτος ἡμέρα . οὐ γάρ ὑπερβαίνω ὁ τρίτος οὗτος περίοδος . ἄγω οὖν ἐπειδή πᾶς λέγω ὁ ὁ γνήσιος τριταῖος γνώρισμα , καθά τις γενεαλογία αὐτός διά κεφάλαιος ποιέω μεταβαίνω οὕτως ἐπί ἕτερος . ὁ μέν παροξυσμός εἰσβάλλω μετά ῥῖγος σφοδρός , ὁ σφυγμός οἷος λέγω ποιέω . ἔπειτα ὀλίγος ὕστερον αὐξάνω τε καί πρός ὁ ἀκμή ἐπείγω σύν ὅς λέγω πᾶς . εἶτα λύω κατά ὅς λέγω τρόπος . ὁ γένεσις δέ αὐτός κατάστασις μέν αὐχμηρός καί θερμός δέω , καί ὁ σύμπας φημί , θερινός ὥρα , ἡλικία δέ ἀκμαστικός καί χολώδης φύσις , ἐν πόνος καί φροντίς καί ἀγρυπνία καί τροφή ἔνδεια γίγνομαι . καί εἰ βούλομαι προστίθημι οὗτος διά ὁ λίθινος οὗτος μεθοδικός , ὅς εἴωθα που καί ὁ Ἀρχιγένης προσγράφω . εἰμί δέ δή που καί ὁ πάρειμι κατάστασις ἐπιδημία φέρω τριταῖος , ἵνα ὁ τεχνικός γνώρισμα καί ὁ ἰδιωτικός μέν , ἀληθής δέ στοχασμός προστίθημι , αὐξάνω ὁ πιστός ὁ πρόγνωσις . ὦ πρός ὁ θεός οὔπω οὗτος λέγω εἰμί τριταῖος , ἀλλά ὁ ὁ ἐριουργός ἀναμένω διάτριτος , ὅς ἐν ὁ γυναικωνῖτις τρέφω ὁ ληρώδης Θεσσαλός ὑπό πατήρ μοχθηρός ἔριον ξαίνω , κακός τολμάω λέγω Ἱπποκράτης τε καί ὁ ἄλλος παλαιός ; ὁ ὁ ὁ ἰατρικός ἅπας θεώρημα καταλαζονεύομαι ἵστημι ὑπάρχω καί βέβαιος , τριταῖος εἰσβάλλω πυρετός οὐ οἷος εἰμί γνωρίζω , ἀλλά ἀναμένω ὁ διάτριτος . οὗτος γάρ τοι θαυμαστός εἰμί . ὅσος μέν οὐ εἰμί βέβαιος , οὗτος λέγω εἰμί βέβαιος , σύμπας δέ ἀγνοέω ὁ κατά ὁ ἀλήθεια βέβαιος . οὗτος μέν δή ὁ γραῦς οὐδέ μιμνῄσκω προσήκω .