galenus.de-crisibus-libri-iii 3.3
Καὶ πάντ’ ἤδη λέλεκταί μοι ταῦτα , τὰ μὲν ἐν τῷ πρώτῳ τῶν περὶ κρισίμων ἡμερῶν ὑπομνήματι , τὰ δ’ ἐν τοῖς προηγουμένοις τοῦδε δυσί . λέξω δὲ καὶ νῦν αὐτὰ διὰ κεφαλαίων ἅπαντα , τά τε τὴν παροῦσαν ἤδη κρίσιν ὁποία τις ἔσοιτο δηλοῦντα καὶ τὰ τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι προδηλοῦντα . πρῶτον μὲν δὴ καὶ μέγιστον ἁπάντων τὸ ἐπισκέπτεσθαι τοὺς πεπασμοὺς , ἐξ οὔρων τε καὶ διαχωρημάτων καὶ πτυσμάτων , ὡς ἔγωγε μυρίαις ἤδη κρίσεσι παραγενόμενος οὐδέποτε ἐθεασάμην ἀπολόμενον οὐδένα τῶν ἐπ’ πεπασμοῖς κριθέντων , οὐ μὴν τὴν ἴσην γε ἀξίαν ἀπονέμειν ἅπασι χρὴ τοῖς σημείοις , ἀλλ’ ἐν μὲν τοῖς κατὰ θώρακά τε καὶ πνεύμονος πάθεσι προσέχειν μὲν μάλιστα τὸν νοῦν τοῖς πτύσμασι , μὴ μέντοι μηδὲ τῶν οὔρων τῆς ἐπισκέψεως ἀμελεῖν , προσεπιβλέπειν δὲ καὶ τὰ διαχωρήματα · πυρεττόντων δὲ μόνον ἄνευ σπλάγχνου τινὸς διαθέσεως , ἤ τινος τῶν καθ’ ἧπαρ ἢ νεφροὺς ἢ κύστιν ἢ σπλῆνα φλεγμαινόντων , τοῖς οὔροις μάλιστα προσέχειν τὸν νοῦν , ὥσπερ εἰ καὶ τὰ κατὰ τὴν γαστέρα πεπόνθασι , τοῖς διαχωρήμασι μὲν πρῶτον , οὐκ ἀμελητέον δὲ οὐδὲ τῶν οὔρων . ἀεὶ γὰρ ὁπόταν ᾖ ὁ πυρετὸς , εἴτ’ ἐπὶ χυμοῖς μόνοις σηπομένοις ἀναπτόμενος , εἴτ’ ἐπὶ μορίῳ φλεγμαίνοντι συνεπόμενος , εἰς οὖρα μάλιστά σε βλέπειν ἀξιῶ , κἀντεῦθεν γνωρίζειν τοὺς πεπασμοὺς , ὡς ἔμπροσθεν εἴρηται . πρῶτον μὲν δὴ καὶ μέγιστον ἀγαθῆς κρίσεως σημεῖον ἐνεστώσης οἱ πεπασμοὶ , δεύτερον δὲ τὸ προδεδηλῶσθαι διά τινος τῶν ἐπιδήλων ᾗ συνῆπται τῆς κρινούσης ἡμέρας ἡ δύναμις · ἐφεξῆς δὲ τὸ εἶδος τοῦ νοσήματος αὐτοῦ καὶ τὸ ἦθος · εἶδος μὲν , εἰ τριταῖος , ἢ ἀμφημερινὸς , ﻿ ἢ καῦσος , ἢ πλευρῖτις , ἢ περιπνευμονία · ἦθος δὲ , εἰ μέτριον καὶ ἐπιεικὲς , ἢ πονηρόν τε καὶ κακόηθες . ἐφεξῆς δὲ τούτοις , εἰ κατὰ τὴν τοῦ νοσήματος ἰδέαν ἡ ἔκκρισις εἴη . εἰ μὲν γὰρ καῦσος εἴη ὁ πυρετὸς , ἢ αἱμοῤῥαγείτω διὰ ῥινῶν , ἢ ῥιγώσας σφοδρῶς ἱδρούτω πολλῷ καὶ θερμῷ δι’ ὅλου τοῦ σώματος , ἢ ἐμείτω τε καὶ διαχωρείτω χολώδη . παραπλησίως δὲ καὶ ὁ τριταῖος ἐμέτοις τε καὶ διαχωρήμασι χολώδεσι , καὶ ἱδρῶτι πολλῷ δι’ ὅλου τοῦ σώματος κρινέσθω . φλέγμα δὲ συχνὸν ἐν ἀμφημερινοῖς ἐκκενούσθω , καὶ πολλοὶ γινέσθωσαν ἱδρῶτες ἐν ὅλῳ τῷ σώματι . κρίνει δὲ καὶ φρενῖτιν ἱδρὼς χρηστὸς καὶ μᾶλλον εἰ ἐκ τῆς κεφαλῆς πολὺς καὶ θερμὸς ἐκρέοι , σύμπαντος ἱδροῦντος τοῦ ἄλλου σώματος . ἀλλὰ καὶ δι’ αἱμοῤῥαγίας τε τὰς ἐκ ῥινῶν ἔστιν ὅτε φρενῖτις ἐκρίθη βεβαίως , οὐ μὴν λήθαργος ἢ περιπνευμονία χαίρουσιν αἱμοῤῥαγίαις . ἐν μέσῳ δὲ αὐτῶν ἐστι πλευρῖτις . ἧττον μὲν γὰρ ἢ καῦσος καὶ φρενῖτις , μᾶλλον δὲ ἢ περιπνευμονία καὶ λήθαργος αἱμοῤῥαγίαις λυθήσεται . λύουσι δ’ ἱκανῶς καὶ τὰς τοῦ ἥπατος καὶ τὰς τοῦ σπληνὸς φλεγμονὰς αἱμοῤῥαγίαι διὰ ῥινῶν , ἐπειδὰν ἅμα πυρετοῖς ὀξέσι φλεγμαίνῃ τὰ σπλάγχνα . καὶ πάσας δὲ τὰς καθ’ ὑποχόνδρια φλεγμονὰς τὰς θερμὰς καὶ ὀξείας ἡ διὰ ῥινῶν αἱμοῤῥαγία κρίνει . χρὴ δὲ καὶ κατ’ εὐθυωρίαν αἱμοῤῥαγεῖν , ἐκ δεξιοῦ μὲν μυκτῆρος ἐφ’ ἥπατί τε καὶ τοῖς κατὰ τὸ δεξιὸν ὑποχόνδριον , ἐξ ἀριστεροῦ δὲ ἐπί τε σπληνὶ καὶ τοῖς ταύτῃ μορίοις . ὀνίνησι δὲ καὶ ἱδρὼς χρηστὸς ἁπάσας τὰς καθ’ ὑποχόνδρια φλεγμονὰς τὰς θερμὰς καὶ ὀξείας . ἥπατος δὴ τὰ μὲν κυρτὰ φλεγμαίνοντα τρισὶν ὑπακούει μάλιστα τρόποις ἐκκρίσεως , αἱμοῤῥαγίαις ἐκ μυκτῆρος δεξιοῦ καὶ ἱδρῶσι χρηστοῖς καὶ οὔροις πολλοῖς , τὰ δὲ σιμὰ διαχωρήμασί τε χολώδεσι καὶ ἱδρῶσιν , ἔστιν ὅτε δὲ καὶ ἐμέτοις . ἐκκαθαίρεσθαι δὲ δι’ οὔρων ἐθέλει πολὺ δὴ μᾶλλον ἔτι τῶν κυρτῶν τοῦ ἥπατος ἅπανθ’ ὅσα κατὰ νεφροὺς καὶ κύστιν ἐπόνησαν , ὥσπερ γε τὰ κατὰ θώρακα καὶ πνεύμονα πτύσμασιν . οἱ δὲ ἱδρῶτες ἅπασί τε πυρετοῖς οἰκεῖοι καὶ μᾶλλον τοῖς περικαέσιν . ἐπωφελοῦσι δ’ οὐ σμικρὰ καὶ τὰς ζεούσας φλεγμονὰς , ὅτε , ὡς εἴρηται καὶ πρόσθεν , ἅμα πεπασμοῖς γίνονται . ἤδη δὲ καὶ τοὺς ἀμφημερινοὺς κρίνουσι σὺν ἐμέτοις τε καὶ διαχωρήμασι φλεγματώδεσι , καὶ τοὺς τεταρταίους , εἰ μέλανα σὺν αὐτοῖς ἐκκενοῖτο καὶ ποικίλα , καὶ τοὺς ἡμιτριταίους , εἰ χολώδη τε ἅμα καὶ φλεγματώδη . κρίνουσι δὲ καὶ παρωτίδες ληθάργους τε καὶ τὰ περὶ τὴν κεφαλὴν ἅπαντα · καὶ τἄλλα ἀποσκήμματα τοὺς χρονίζοντας ἅπαντας πυρετοὺς κρίνειν ἀσφαλῶς εἴωθεν · ἀλλ’ οὔπω περὶ τῶν χρονιζόντων πρόκειται λέγειν . αἱ γὰρ ἐξαιφνίδιοι μεταβολαὶ , τῶν ὀξέων εἰσὶν , ὧν τὴν ἀρίστην ἐξηγοῦμαι νῦν ὁποία τίς ἐστιν , ὅτι γε πάντως οὐκ ἄνευ πεπασμοῦ , ὅτι τε κατά τινα τῶν κρισίμων ἡμερῶν γινομένη , καὶ προσέτι διὰ τῆς ἐπιδήλου προδεδηλωμένη , καὶ μέντοι καὶ τὸ τῆς κρίσεως εἶδος οἰκεῖον τῷ νοσήματι ποιουμένη . προσεπιβλέπειν δ’ ἐνταῦθα κελεύω σε καὶ τὴν ἡλικίαν τοῦ κάμνοντος καὶ τὴν φύσιν καὶ τὴν προγεγενημένην δίαιταν καὶ τὸ χωρίον ἐν ᾧ νοσεῖ καὶ τὴν ὥραν τοῦ ἔτους καὶ τὴν ἐνεστῶσαν κατάστασιν . εἰ μὲν γὰρ ὥσπερ τὸ νόσημα χολῶδες εἰ τύχοι , καὶ τούτων ἕκαστον ὁμοίως εἴη χολῶδες , ἐκκαθαίρεσθαι χρὴ χολὴν ἐν ταῖς κρίσεσι , ὥσπερ εἰ καὶ φλέγμα πλεονεκτεῖ , ἐκκενοῦσθαι προσήκει φλέγμα . ποικίλων δὲ ἐπικρατούντων χυμῶν ποικίλην εἶναι χρὴ καὶ τὴν κένωσιν . ἐπειδὰν δέ σοι ταῦτα σύμπαντα καλῶς ᾖ διηκριβωμένα , παρακολουθεῖν ἤδη σε χρὴ τοῖς ἀποβαίνουσι . εἰ μὲν γὰρ ὅ τε πυρετὸς λύοιτο κρινομένῳ τῷ κάμνοντι καὶ τῶν ἄλλων ἀπαλλάττοιτο συμπτωμάτων , εὐχρούστερός τε γίγνοιτο πρὸς λόγον τῆς κενώσεως , εὐσφυκτότερός τε καὶ ἰσχυρότερος ἐν ταῖς ἐξαναστάσεσιν , αὕτη μὲν ἡ ἀρίστη κρίσις ἐστίν · εἰ δέ τι τούτων λείποι , τοσοῦτον ἀποδεῖ τῆς ἀρίστης ἡλίκη τοῦ λείποντος ἡ δύναμις .
Lemmas: καί πᾶς ἤδη λέγω ἐγώ οὗτος , ὁ μέν ἐν ὁ πρῶτος ὁ περί κρίσιμος ἡμέρα ὑπόμνημα , ὁ δέ ἐν ὁ προηγέομαι ὅδε δύο . λέγω δέ καί νῦν αὐτός διά κεφάλαιος ἅπας , ὁ τε ὁ πάρειμι ἤδη κρίσις ὁποῖος τις εἰμί δηλόω καί ὁ ὁ μέλλω εἰμί προδηλόω . πρῶτος μέν δή καί μέγας ἅπας ὁ ἐπισκοπέω ὁ πεπασμός , ἐκ ὅρος τε καί διαχώρημα καί πτύσμα , ὡς ἐγώ μυρίος ἤδη κρίσις παραγίγνομαι οὐδέποτε θεάομαι ἀπόλλυμι οὐδείς ὁ ἐπί πεπασμός κρίνω , οὐ μήν ὁ ἴσος γε ἀξία ἀπονέμω ἅπας χρή ὁ σημεῖον , ἀλλά ἐν μέν ὁ κατά θώραξ τε καί πνεύμων πάθος προσέχω μέν μάλα ὁ νόος ὁ πτύσμα , μή μέντοι μηδέ ὁ ὅρος ὁ ἐπίσκεψις ἀμελέω , προσεπιβλέπω δέ καί ὁ διαχώρημα · πυρέσσω δέ μόνος ἄνευ σπλάγχνον τις διάθεσις , ἤ τις ὁ κατά ἧπαρ ἤ νεφρός ἤ κύστις ἤ σπλήν φλεγμαίνω , ὁ οὖρον μάλα προσέχω ὁ νόος , ὥσπερ εἰ καί ὁ κατά ὁ γαστήρ πάσχω , ὁ διαχώρημα μέν πρῶτος , οὐ ἀμελητέος δέ οὐδέ ὁ ὅρος . ἀεί γάρ ὁπόταν εἰμί ὁ πυρετός , εἶτα ἐπί χυμός μόνος σήπω ἀνάπτω , εἴτε ἐπί μόριον φλεγμαίνω συνέπομαι , εἰς οὖρον μάλα σύ βλέπω ἀξιόω , ἐντεῦθεν γνωρίζω ὁ πεπασμός , ὡς ἔμπροσθεν λέγω . πρῶτος μέν δή καί μέγας ἀγαθός κρίσις σημεῖον ἐνίστημι ὁ πεπασμός , δεύτερος δέ ὁ προδηλόω διά τις ὁ ἐπίδηλος ὅς συνάπτω ὁ κρίνω ἡμέρα ὁ δύναμις · ἐφεξῆς δέ ὁ εἶδος ὁ νόσημα αὐτός καί ὁ ἦθος · εἶδος μέν , εἰ τριταῖος , ἤ ἀμφημερινός , ﻿ ἤ καῦσος , ἤ πλευρῖτις , ἤ περιπνευμονία · ἦθος δέ , εἰ μέτριος καί ἐπιεικής , ἤ πονηρός τε καί κακοήθης . ἐφεξῆς δέ οὗτος , εἰ κατά ὁ ὁ νόσημα ἰδέα ὁ ἔκκρισις εἰμί . εἰ μέν γάρ καῦσος εἰμί ὁ πυρετός , ἤ αἱμορραγέω διά ῥίς , ἤ ῥιγόω σφοδρός ἱδρόω πολύς καί θερμός διά ὅλος ὁ σῶμα , ἤ ἐμέω τε καί διαχωρέω χολώδης . παραπλήσιος δέ καί ὁ τριταῖος ἔμετος τε καί διαχώρημα χολώδης , καί ἱδρώς πολύς διά ὅλος ὁ σῶμα κρίνω . φλέγμα δέ συχνός ἐν ἀμφημερινός ἐκκενόω , καί πολύς γίγνομαι ἱδρώς ἐν ὅλος ὁ σῶμα . κρίνω δέ καί φρενῖτις ἱδρώς χρηστός καί μάλα εἰ ἐκ ὁ κεφαλή πολύς καί θερμός ἐκρέω , σύμπας ἱδρόω ὁ ἄλλος σῶμα . ἀλλά καί διά αἱμορραγία τε ὁ ἐκ ῥίς εἰμί ὅτε φρενῖτις κρίνω βέβαιος , οὐ μήν λήθαργος ἤ περιπνευμονία χαίρω αἱμορραγία . ἐν μέσος δέ αὐτός εἰμί πλευρῖτις . ἥσσων μέν γάρ ἤ καῦσος καί φρενῖτις , μάλα δέ ἤ περιπνευμονία καί λήθαργος αἱμορραγία λύω . λύω δέ ἱκανός καί ὁ ὁ ἧπαρ καί ὁ ὁ σπλήν φλεγμονή αἱμορραγία διά ῥίς , ἐπειδάν ἅμα πυρετός ὀξύς φλεγμαίνω ὁ σπλάγχνον . καί πᾶς δέ ὁ κατά ὑποχόνδριος φλεγμονή ὁ θερμός καί ὀξύς ὁ διά ῥίς αἱμορραγία κρίνω . χρή δέ καί κατά εὐθυωρία αἱμορραγέω , ἐκ δεξιός μέν μυκτήρ ἐπί ἧπαρ τε καί ὁ κατά ὁ δεξιός ὑποχόνδριος , ἐκ ἀριστερός δέ ἐπί τε σπλήν καί ὁ ταύτῃ μόριον . ὀνίνημι δέ καί ἱδρώς χρηστός ἅπας ὁ κατά ὑποχόνδριος φλεγμονή ὁ θερμός καί ὀξύς . ἧπαρ δή ὁ μέν κυρτός φλεγμαίνω τρεῖς ὑπακούω μάλα τρόπος ἔκκρισις , αἱμορραγία ἐκ μυκτήρ δεξιός καί ἱδρώς χρηστός καί οὖρον πολύς , ὁ δέ σιμός διαχώρημα τε χολώδης καί ἱδρώς , εἰμί ὅτε δέ καί ἔμετος . ἐκκαθαίρω δέ διά ὅρος ἐθέλω πολύς δή μάλα ἔτι ὁ κυρτός ὁ ἧπαρ ἅπας ὅσος κατά νεφρός καί κύστις πονέω , ὥσπερ γε ὁ κατά θώραξ καί πνεύμων πτύσμα . ὁ δέ ἱδρώς ἅπας τε πυρετός οἰκεῖος καί μάλα ὁ περικαής . ἐπωφελέω δέ οὐ μικρός καί ὁ ζέω φλεγμονή , ὅτε , ὡς λέγω καί πρόσθεν , ἅμα πεπασμός γίγνομαι . ἤδη δέ καί ὁ ἀμφημερινός κρίνω σύν ἔμετος τε καί διαχώρημα φλεγματώδης , καί ὁ τεταρταῖος , εἰ μέλας σύν αὐτός ἐκκενόω καί ποικίλος , καί ὁ ἡμιτριταῖος , εἰ χολώδης τε ἅμα καί φλεγματώδης . κρίνω δέ καί παρωτίς λήθαργος τε καί ὁ περί ὁ κεφαλή ἅπας · καί ἄλλος ἀπόσκημμα ὁ χρονίζω ἅπας πυρετός κρίνω ἀσφαλής εἴωθα · ἀλλά οὔπω περί ὁ χρονίζω πρόκειμαι λέγω . ὁ γάρ ἐξαιφνίδιος μεταβολή , ὁ ὀξύς εἰμί , ὅς ὁ ἀγαθός ἐξηγέομαι νῦν ὁποῖος τις εἰμί , ὅτι γε πάντως οὐ ἄνευ πεπασμός , ὅτι τε κατά τις ὁ κρίσιμος ἡμέρα γίγνομαι , καί προσέτι διά ὁ ἐπίδηλος προδηλόω , καί μέντοι καί ὁ ὁ κρίσις εἶδος οἰκεῖος ὁ νόσημα ποιέω . προσεπιβλέπω δέ ἐνταῦθα κελεύω σύ καί ὁ ἡλικία ὁ κάμνω καί ὁ φύσις καί ὁ προγίγνομαι δίαιτα καί ὁ χωρίον ἐν ὅς νοσέω καί ὁ ὥρα ὁ ἔτος καί ὁ ἐνίστημι κατάστασις . εἰ μέν γάρ ὥσπερ ὁ νόσημα χολώδης εἰ τυγχάνω , καί οὗτος ἕκαστος ὅμοιος εἰμί χολώδης , ἐκκαθαίρω χρή χολή ἐν ὁ κρίσις , ὥσπερ εἰ καί φλέγμα πλεονεκτέω , ἐκκενόω προσήκω φλέγμα . ποικίλος δέ ἐπικρατέω χυμός ποικίλος εἰμί χρή καί ὁ κένωσις . ἐπειδάν δέ σύ οὗτος σύμπας καλός εἰμί διακριβόω , παρακολουθέω ἤδη σύ χρή ὁ ἀποβαίνω . εἰ μέν γάρ ὁ τε πυρετός λύω κρίνω ὁ κάμνω καί ὁ ἄλλος ἀπαλλάσσω σύμπτωμα , εὔχρους τε γίγνομαι πρός λόγος ὁ κένωσις , εὔσφυκτος τε καί ἰσχυρός ἐν ὁ ἐξανάστασις , οὗτος μέν ὁ ἀγαθός κρίσις εἰμί · εἰ δέ τις οὗτος λείπω , τοσοῦτος ἀποδέω ὁ ἀγαθός ἡλίκος ὁ λείπω ὁ δύναμις .