galenus.de-crisibus-libri-iii 3.5
Ὅτι δὲ αἱ τοιαῦται σύμπασαι κρίσεις , ἃς ἐξηριθμησάμεθα , πασῶν εἰσιν ἄρισται , τουτέστιν ἀκίνδυνοί τε καὶ τέλειαι καὶ ἀσφαλεῖς , εἰ τοῖς ἐξ ἀρχῆς εἰρημένοις ἅπασαν ἠκολούθησέ τις , οὐδεμιᾶς ἀποδείξεως ἔτι προσδεῖται . ὅταν γὰρ ἐπί τε σημείων ἀγαθῶν γίγνωνται καὶ πέψεως ἀκριβοῦς , ἀρίστας ἀναγκαῖον ὑπάρχειν αὐτὰς , ὅπου γε καὶ ὁ πεπασμὸς μόνος ταχύτητι κρίσεως καὶ ἀσφάλειαν ὑγιείας σημαίνει . οὐδὲ γὰρ ἐπινοῆσαι δυνατὸν ἐπ’ ἀκριβεῖ πέψει νοσήματος ἀπαντῆσαί ποτε κρίσιν οὐκ ἀγαθὴν , ἀκριβὴς δὲ πέψις ἐν ταῖς ἀκμαῖς γίνεται , καὶ διὰ τοῦτο ἀπ’ ἀρχῆς εὐθὺς ὑφ’ ἡμῶν παρῄνητο μηδὲν οὕτως ἀσκεῖν προγινώσκειν ὡς τὴν ἀκμὴν τοῦ νοσήματος . εἰ γὰρ καὶ τὸ σχῆμα τῆς διαίτης ὡς πρὸς ἐκείνην συντάττεται , καὶ κρίσις ἀρίστη κατ’ ἐκείνην γίνεται , καὶ πασῶν ἐστι τῶν κρίσεων αὕτη κανών . εἰ γὰρ ἡ ἐγγυτέρω ταύτης ἀεὶ τῆς ποῤῥωτέρω βελτίων , οὐδὲν οὕτως ἀσκεῖν χρὴ τὸν ἰατρὸν ὡς προγινώσκειν ἀκμήν . ἔστω γὰρ ἐπὶ τῆς ιδ΄ ἡμέρας ἐλπίζεσθαί σοι τὴν ἀκμὴν , ἤτοι δὲ διὰ μέγεθος τοῦ νοσήματος ἢ διὰ τὸ τῆς κινήσεως τάχος , ἢ καὶ δι’ ἄλλόν τινα ἔξωθεν ἐρεθισμὸν , ἐπὶ τὴν ια΄ εἰσβάλλειν τὴν κρίσιν , οὐκέτ’ οὐδὲ τελείαν αὐτὴν , οὐδ’ ὅλως ἀγαθὴν ἐλπίσαι δυνατὸν , ἀλλ’ ἐν παντὶ δέει κατὰ τοῦτον τὸν καιρὸν ἀνάγκη εἶναι , καὶ μάλιστα , εἰ καὶ μὴ παντάπασιν ἀκίνδυνον ὑπάρχει τὸ νόσημα . σωτηρίου μέντοι φαινομένου , τὸ γοῦν ἤτοι μετὰ χαλεπῶν γενέσθαι συμπτωμάτων τὴν κρίσιν , ἢ μὴ τελείαν , ἢ πάντως ὑποτροπιάσειν ἀναγκαῖον ὑποπτεύειν . οὕτως ἄρα μεγίστη τις δύναμις ἐν τοῖς πεπασμοῖς ἐστι , καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἐν ταῖς ἀκμαῖς . καὶ γὰρ οὖν καὶ εἴ τινα κατὰ ταύτας οὐκ ἐκρίθη νοσήματα , κριθῆναι τούτοις ἐπὶ τῶν παρακμῶν ἀμήχανον . ὅσα γὰρ ἂν ἅπαξ ὑπερβῇ τὸν τῆς ἀκμῆς καιρὸν , ἄκριτα μείναντα , κατὰ βραχὺ ταῦτα λύεται , καὶ μὲν δὴ καὶ κίνδυνος ἔτι θανάτου μετὰ τὸν τῆς ἀκμῆς καιρὸν οὐδείς ἐστιν . ἐμοὶ γοῦν κριτῇ , καίτοι δοκοῦσί τινες ἑωρᾶσθαι τεθνεῶτας ἐν ταῖς παρακμαῖς . ἀλλ’ εἴτε τῇ πείρᾳ χρὴ κρίνειν , εἴτε τῷ λόγῳ , κατ’ ἄλλο τι τούτους ἀποθανόντας οἶδα , καὶ οὐ κατ’ αὐτὸ τὸ νόσημα · πάντες γοῦν ἐφ’ ἁμαρτήμασιν ἀπώλοντο , μάλιστα μὲν τοῖς ἑαυτῶν , ἐνίοτε δὲ καὶ τοῖς τῶν ἰατρῶν . οὕτω μὲν ἡ πεῖρα μαρτυρεῖ τὸ μηδένα κατὰ τὰς παρακμὰς ἀποθανεῖν δι’ αὐτὸ τὸ νόσημα , ταύτης δ’ ἔτι πολὺ μᾶλλον ὁ λόγος . οὐ γὰρ ἐγχωρεῖ πεφθέντων τῶν νοσερῶν αἰτίων , οὐδὲ τῆς φύσεως ἐπικρατούσης ἔτι , ἀπολέσθαι τὸν ἄνθρωπον , ἄν γε θεραπεύηται καλῶς ὑπὸ τῶν ἰατρῶν . ὅπου γὰρ διήνεγκέ τε καὶ ἀπεμαχέσατο , καὶ ἀντήρκεσε τῷ σφοδροτάτῳ τῆς νόσου , καὶ κατηγωνίσατο τὰ λυποῦντα , τοῦτο γάρ ἐστιν ὁ πεπασμὸς , οὐκ ἐνδέχεται ταύτην οὐκέτι νικηθῆναι . καὶ μὴν εἴπερ ἀήττητος ἡ φύσις τοῦ νοσήματος εἴη , κατ’ οὐδένα τρόπον ἐγχωρεῖ θάνατον ἀπαντῆσαι , εἴ γε δὴ ﻿ μηδ’ ἄλλό τι θάνατός ἐστι παρὰ τὴν παντελῆ τῆς φύσεως ἧτταν , διαρκούσης δὲ καὶ κρατούσης καὶ νικώσης ἀνάγκη σώζεσθαι τὸ ζῶον . ἐκ πάντων οὖν ὁ λόγος ἀναγκάζει τοῦτ’ ἀσκεῖν μάλιστα , τῆς νόσου προγινώσκειν τὸ μέρος , ὃ καλοῦσιν ἀκμήν . καὶ γὰρ δὴ καὶ ἡ τοῦ τεθνήξεσθαι τὸν ἄνθρωπον , ἢ μὴ τεθνήξεσθαι πρόγνωσις , ἄνευ τοῦ προγνῶναι τὸν καιρὸν τῆς ἀκμῆς οὐκ ἄν ποτε γένοιτο . τότε γὰρ πρῶτον ἀποθανεῖν ἀναγκαῖον , ὅταν ἡ δύναμις ὑπὸ τοῦ νοσήματος ἡττηθῇ . χρὴ δὲ , εἴτε δύναμιν , εἴτε φύσιν εἴποιμι , ταὐτὸν ἀκούειν σε νῦν , καὶ μὴν οὐκ ἐγχωρεῖ σε γνῶναί ποτε , πότερον πρῶτον ἡττηθήσεται , τοῦ μέλλοντος ἀδήλου παντάπασιν ὑπάρχοντος . εἰ μὲν γὰρ ἐντὸς ἡμέρας μιᾶς ἡ κρίσις ἔσεσθαι μέλλει , φθάσει δηλονότι σωθεὶς ὁ νοσῶν , πρὶν τὴν δύναμιν ὑπὸ τοῦ νοσήματος νικηθῆναι . εἰ δ’ οὐκ ἐνδέχεται πρὸ τῶν κ΄ ἡμερῶν , εἰ τύχοι , γενέσθαι τὴν ἀκμὴν , ἐνδέχεται φθάσαι καμεῖν ἐν τῷ χρόνῳ τὴν δύναμιν , ὥστε τῶν ὁμοίων πάντων φαινομένων ἀῤῥώστων ἐγχωρεῖ τὸν μὲν σωθῆναι , τὸν δ’ ἀπολέσθαι διὰ τὸν καιρὸν τῆς μελλούσης ἀκμῆς . εἰ μὲν οὖν εἶχέ τις ἄλλον ἡμᾶς διδάξαι διορισμὸν εἰς τὸ διακρίνειν δύνασθαι τούς τ’ ἀπολεσθησομένους καὶ σωθησομένους , οὐδὲν ἂν ἴσως εἰς τοῦτο δεοίμεθα διαγινώσκειν ἀκμὴν μέλλουσαν , εἰ οὐκ ἐνδέχεται τῶν ὡσαύτως φαινομένων νόσων ὅστις ἐστὶν ὁ σωθησόμενος , ἢ τεθνηξόμενος , ἑτέρως ἢ ὡς ἐγὼ νῦν εἴρηκα , μεγίστη καὶ κατὰ τοῦτο χρεία τοῦ προγνῶναι τὴν ἀκμήν . Ἱπποκράτης μὲν οὖν συντεκμαίρεσθαί φησι χρῆναι τὸν νοσέοντα , εἰ ἐξαρκέσει πρὸς τὴν ἀκμὴν τῆς νόσου , καὶ πότερον ἐκεῖνος ἀπαυδήσει πρότερον , καὶ οὐκ ἐξαρκέσει τῇ διαίτῃ , ἢ ἡ νοῦσος ἀπαυδήσει πρότερον καὶ ἀμβλυνεῖται . φαίνεται δὲ καὶ Διοκλῆς καὶ Πλειστόνικος καὶ Πραξαγόρας καὶ Φιλότιμος καὶ πάντες ἁπλῶς εἰπεῖν οἱ δοκιμώτατοι τῶν ἰατρῶν οὐδὲν ἐξευρίσκοντες ἄλλο βέλτιον εἰς διάγνωσιν τοῦ τεθνήξεσθαι τὸν ἄνθρωπον , ἢ σωθήσεσθαι . τοῖς δὲ πάντῃ τὰ καλὰ τῆς τέχνης λυμηναμένοις οὔτ’ ἄλλό τι σοφώτερον ἐξεύρηται , καὶ τοῦτ’ ἐσχάτως ἠμέληται . τίς γὰρ αὐτῶν ἢ μέγεθος νοσήματος , ἢ ῥώμην δυνάμεως ἀσκεῖ διαγινώσκειν , ἢ τὴν μέλλουσαν ἀκμὴν προγινώσκειν ; καὶ μὴν ἄνευ τῆς τῶν τριῶν τούτων ἀκριβοῦς διαγνώσεως οὐκ ἐνδέχεται περὶ σωτηρίας οὐδὲν ἐξευρεῖν , οὐ μᾶλλον ἢ εἰ φορτίον τις ἱκανὸς κομίζειν ἔσοιτο , χωρὶς τοῦ καὶ τὴν ῥώμην εἰδέναι τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὸ μέγεθος τοῦ φορτίου καὶ τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ . ἀνάλογον γάρ ἐστιν ἡ μὲν δύναμις τῷ βαστάζοντι , τὸ δὲ νόσημα τῷ φορτίῳ , τὸ δὲ μῆκος τοῦ χρόνου τὸ μέχρι τῆς ἀκμῆς τῷ μήκει τῆς ὁδοῦ . πῶς οὖν οἷόν τέ ἐστι γνῶναι περὶ τοῦ κάμνοντος , εἰ ἐξαρκέσει , μηδεμίαν ἔχοντα πρόγνωσιν περὶ τῆς ἀκμῆς ; ἐξ ἁπάντων οὖν ὁ λόγος ἀναγκάζει μηδὲν οὕτως ἀσκεῖν ὡς τῆς μελλούσης ἀκμῆς τὴν πρόγνωσιν . εἰ γὰρ καὶ διαιτῆσαι καλῶς οὐκ ἐγχωρεῖ χωρὶς τοῦ ταύτην προγνῶναι , καὶ περὶ σωτηρίας τοῦ νοσοῦντος , ἢ περὶ θανάτου , καθ’ ἕτερον τρόπον οὐχ οἷόν τε σαφῶς ἐξευρεῖν . ἀλλ’ οὐδὲ περὶ κρίσεως , εἴτε ὅλως , εἴτε μηδ’ ὅλως ἔσται καὶ γινομένη πηνίκα καὶ ὁποία τις ἔσται , χωρὶς τῆς κατὰ τὴν ἀκμὴν προγνώσεως ἀδύνατον εἰδέναι . μέγιστον ἂν εἴη καὶ πρῶτον ἁπάντων τῶν κατὰ τὴν τέχνην ἀκμῆς μελλούσης ἀσκῆσαι πρόγνωσιν . ὅπως μὲν οὖν χρὴ τοῦτο ποιεῖν , ἔμπροσθεν εἴρηται .
Lemmas: ὅτι δέ ὁ τοιοῦτος σύμπας κρίσις , ὅς ἐξαριθμέω , πᾶς εἰμί ἀγαθός , τουτέστι ἀκίνδυνος τε καί τέλειος καί ἀσφαλής , εἰ ὁ ἐκ ἀρχή λέγω ἅπας ἀκολουθέω τις , οὐδείς ἀπόδειξις ἔτι προσδέω . ὅταν γάρ ἐπί τε σημεῖον ἀγαθός γίγνομαι καί πέψις ἀκριβής , ἀγαθός ἀναγκαῖος ὑπάρχω αὐτός , ὅπου γε καί ὁ πεπασμός μόνος ταχύτης κρίσις καί ἀσφάλεια ὑγίεια σημαίνω . οὐδέ γάρ ἐπινοέω δυνατός ἐπί ἀκριβής πέψις νόσημα ἀπαντάω ποτέ κρίσις οὐ ἀγαθός , ἀκριβής δέ πέψις ἐν ὁ ἀκμή γίγνομαι , καί διά οὗτος ἀπό ἀρχή εὐθύς ὑπό ἐγώ παραινέω μηδείς οὕτως ἀσκέω προγιγνώσκω ὡς ὁ ἀκμή ὁ νόσημα . εἰ γάρ καί ὁ σχῆμα ὁ δίαιτα ὡς πρός ἐκεῖνος συντάσσω , καί κρίσις ἀγαθός κατά ἐκεῖνος γίγνομαι , καί πᾶς εἰμί ὁ κρίσις οὗτος κανών . εἰ γάρ ὁ ἐγγύς οὗτος ἀεί ὁ πρόσω ἀγαθός , οὐδείς οὕτως ἀσκέω χρή ὁ ἰατρός ὡς προγιγνώσκω ἀκμή . εἰμί γάρ ἐπί ὁ ιδʹ ἡμέρα ἐλπίζω σύ ὁ ἀκμή , ἤτοι δέ διά μέγεθος ὁ νόσημα ἤ διά ὁ ὁ κίνησις τάχος , ἤ καί διά ἄλλος τις ἔξωθεν ἐρεθισμός , ἐπί ὁ ιαʹ εἰσβάλλω ὁ κρίσις , οὐκέτι οὐδέ τέλειος αὐτός , οὐδέ ὅλος ἀγαθός ἐλπίζω δυνατός , ἀλλά ἐν πᾶς δέος κατά οὗτος ὁ καιρός ἀνάγκη εἰμί , καί μάλα , εἰ καί μή παντάπασι ἀκίνδυνος ὑπάρχω ὁ νόσημα . σωτήριος μέντοι φαίνω , ὁ γοῦν ἤτοι μετά χαλεπός γίγνομαι σύμπτωμα ὁ κρίσις , ἤ μή τέλειος , ἤ πάντως ὑποτροπιάζω ἀναγκαῖος ὑποπτεύω . οὕτως ἄρα μέγας τις δύναμις ἐν ὁ πεπασμός εἰμί , καί διά οὗτος καί ἐν ὁ ἀκμή . καί γάρ οὖν καί εἰ τις κατά οὗτος οὐ κρίνω νόσημα , κρίνω οὗτος ἐπί ὁ παρακμή ἀμήχανος . ὅσος γάρ ἄν ἅπαξ ὑπερβαίνω ὁ ὁ ἀκμή καιρός , ἄκριτος μένω , κατά βραχύς οὗτος λύω , καί μέν δή καί κίνδυνος ἔτι θάνατος μετά ὁ ὁ ἀκμή καιρός οὐδείς εἰμί . ἐγώ γοῦν κριτής , καίτοι δοκέω τις ὁράω θνῄσκω ἐν ὁ παρακμή . ἀλλά εἴτε ὁ πεῖρα χρή κρίνω , εἴτε ὁ λόγος , κατά ἄλλος τις οὗτος ἀποθνῄσκω οἶδα , καί οὐ κατά αὐτός ὁ νόσημα · πᾶς γοῦν ἐπί ἁμάρτημα ἀπόλλυμι , μάλα μέν ὁ ἑαυτοῦ , ἐνίοτε δέ καί ὁ ὁ ἰατρός . οὕτως μέν ὁ πεῖρα μαρτυρέω ὁ μηδείς κατά ὁ παρακμή ἀποθνῄσκω διά αὐτός ὁ νόσημα , οὗτος δέ ἔτι πολύς μάλα ὁ λόγος . οὐ γάρ ἐγχωρέω πέσσω ὁ νοσερός αἴτιος , οὐδέ ὁ φύσις ἐπικρατέω ἔτι , ἀπόλλυμι ὁ ἄνθρωπος , ἐάν γε θεραπεύω καλός ὑπό ὁ ἰατρός . ὅπου γάρ διαφέρω τε καί ἀπομάχομαι , καί ἀνταρκέω ὁ σφοδρός ὁ νόσος , καί καταγωνίζομαι ὁ λυπέω , οὗτος γάρ εἰμί ὁ πεπασμός , οὐ ἐνδέχομαι οὗτος οὐκέτι νικάω . καί μήν εἴπερ ἀήσσητος ὁ φύσις ὁ νόσημα εἰμί , κατά οὐδείς τρόπος ἐγχωρέω θάνατος ἀπαντάω , εἰ γε δή ﻿ μηδέ ἄλλος τις θάνατος εἰμί παρά ὁ παντελής ὁ φύσις ἧσσα , διαρκέω δέ καί κρατέω καί νικάω ἀνάγκη σῴζω ὁ ζῷον . ἐκ πᾶς οὖν ὁ λόγος ἀναγκάζω οὗτος ἀσκέω μάλα , ὁ νόσος προγιγνώσκω ὁ μέρος , ὅς καλέω ἀκμή . καί γάρ δή καί ὁ ὁ θνῄσκω ὁ ἄνθρωπος , ἤ μή θνῄσκω πρόγνωσις , ἄνευ ὁ προγιγνώσκω ὁ καιρός ὁ ἀκμή οὐ ἄν ποτέ γίγνομαι . τότε γάρ πρῶτος ἀποθνῄσκω ἀναγκαῖος , ὅταν ὁ δύναμις ὑπό ὁ νόσημα ἡσσάομαι . χρή δέ , εἴτε δύναμις , εἴτε φύσις λέγω , αὐτός ἀκούω σύ νῦν , καί μήν οὐ ἐγχωρέω σύ γιγνώσκω ποτέ , πότερος πρῶτος ἡσσάομαι , ὁ μέλλω ἄδηλος παντάπασι ὑπάρχω . εἰ μέν γάρ ἐντός ἡμέρα εἷς ὁ κρίσις εἰμί μέλλω , φθάνω δηλονότι σῴζω ὁ νοσέω , πρίν ὁ δύναμις ὑπό ὁ νόσημα νικάω . εἰ δέ οὐ ἐνδέχομαι πρό ὁ ἄν ἡμέρα , εἰ τυγχάνω , γίγνομαι ὁ ἀκμή , ἐνδέχομαι φθάνω κάμνω ἐν ὁ χρόνος ὁ δύναμις , ὥστε ὁ ὅμοιος πᾶς φαίνω ἄρρωστος ἐγχωρέω ὁ μέν σῴζω , ὁ δέ ἀπόλλυμι διά ὁ καιρός ὁ μέλλω ἀκμή . εἰ μέν οὖν ἔχω τις ἄλλος ἐγώ διδάσκω διορισμός εἰς ὁ διακρίνω δύναμαι ὁ τε ἀπ́ολομαι καί σῴζω , οὐδείς ἄν ἴσως εἰς οὗτος δέω διαγιγνώσκω ἀκμή μέλλω , εἰ οὐ ἐνδέχομαι ὁ ὡσαύτως φαίνω νόσος ὅστις εἰμί ὁ σῴζω , ἤ τεθνήγω , ἕτερος ἤ ὡς ἐγώ νῦν λέγω , μέγας καί κατά οὗτος χρεία ὁ προγιγνώσκω ὁ ἀκμή . Ἱπποκράτης μέν οὖν συντεκμαίρομαι φημί χρή ὁ νοσέω , εἰ ἐξαρκέω πρός ὁ ἀκμή ὁ νόσος , καί πότερος ἐκεῖνος ἀπαυδάω πρότερος , καί οὐ ἐξαρκέω ὁ δίαιτα , ἤ ὁ νόσος ἀπαυδάω πρότερος καί ἀμβλύνω . φαίνω δέ καί Διοκλῆς καί Πλειστόνικος καί Πραξαγόρας καί Φιλότιμος καί πᾶς ἁπλῶς λέγω ὁ δόκιμος ὁ ἰατρός οὐδείς ἐξευρίσκω ἄλλος ἀγαθός εἰς διάγνωσις ὁ θνῄσκω ὁ ἄνθρωπος , ἤ σῴζω . ὁ δέ πάντῃ ὁ καλός ὁ τέχνη λυμαίνομαι οὔτε ἄλλος τις σοφός ἐξευρίσκω , καί οὗτος ἔσχατος ἀμελέω . τίς γάρ αὐτός ἤ μέγεθος νόσημα , ἤ ῥώμη δύναμις ἀσκέω διαγιγνώσκω , ἤ ὁ μέλλω ἀκμή προγιγνώσκω ; καί μήν ἄνευ ὁ ὁ τρεῖς οὗτος ἀκριβής διάγνωσις οὐ ἐνδέχομαι περί σωτηρία οὐδείς ἐξευρίσκω , οὐ μάλα ἤ εἰ φορτίον τις ἱκανός κομίζω εἰμί , χωρίς ὁ καί ὁ ῥώμη οἶδα ὁ ἄνθρωπος καί ὁ μέγεθος ὁ φορτίον καί ὁ μῆκος ὁ ὁδός . ἀνάλογος γάρ εἰμί ὁ μέν δύναμις ὁ βαστάζω , ὁ δέ νόσημα ὁ φορτίον , ὁ δέ μῆκος ὁ χρόνος ὁ μέχρι ὁ ἀκμή ὁ μῆκος ὁ ὁδός . πῶς οὖν οἷος τε εἰμί γιγνώσκω περί ὁ κάμνω , εἰ ἐξαρκέω , μηδείς ἔχω πρόγνωσις περί ὁ ἀκμή ; ἐκ ἅπας οὖν ὁ λόγος ἀναγκάζω μηδείς οὕτως ἀσκέω ὡς ὁ μέλλω ἀκμή ὁ πρόγνωσις . εἰ γάρ καί διαιτέω καλός οὐ ἐγχωρέω χωρίς ὁ οὗτος προγιγνώσκω , καί περί σωτηρία ὁ νοσέω , ἤ περί θάνατος , κατά ἕτερος τρόπος οὐ οἷος τε σαφής ἐξευρίσκω . ἀλλά οὐδέ περί κρίσις , εἴτε ὅλος , εἴτε μηδέ ὅλος εἰμί καί γίγνομαι πηνίκα καί ὁποῖος τις εἰμί , χωρίς ὁ κατά ὁ ἀκμή πρόγνωσις ἀδύνατος οἶδα . μέγας ἄν εἰμί καί πρῶτος ἅπας ὁ κατά ὁ τέχνη ἀκμή μέλλω ἀσκέω πρόγνωσις . ὅπως μέν οὖν χρή οὗτος ποιέω , ἔμπροσθεν λέγω .