galenus.de-consuetudinibus 2
Καταφρονήσαντες οὖν καὶ ἡμεῖς τῶν ἤτοι μηδὲν πάνυ ἢ σμικρὸν ἡγουμένων εἰς θεραπείαν συντελεῖν τὸν ἀπὸ τῶν ἐθῶν σκοπὸν ἐπισκεψώμεθα , τίς ποτ’ ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ πολὺ δύνασθαι τὸ ἔθος καὶ εἴτε μία τις ἐστὶν ἢ καὶ καθ’ ἑκάστην ὕλην ἑτέρα . λέγω δ’ ὕλην , ἐφ’ ᾗ συνέστη τὸ ἔθος , οἷον , ὡς ἔφην , ἐδέσματα ἢ πόματα ἢ γυμνάσια ἢ ἕτερόν τι τοιοῦτο . καὶ γὰρ τήν γ’ ἀρχὴν ἐπὶ τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων ποιησώμεθα . τί δή ποτε γὰρ οἱ τῇ τῶν βοείων κρεῶν ἐδωδῇ συνήθως χρώμενοι τινὲς μὲν οὐδ’ ὅλως βλάπτονται , τινὲς δ’ ἧττον ἢ πρόσθεν ; ἢ διὰ τί κατὰ φύσιν τινὲς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς , ὡς αὐτὸς Ἐρασίστρατος ἔγραψε , ῥᾷον πέττουσι τὰ βόεια κρέα τῶν πετραίων ἰχθύων ; ἀλλὰ τούτου μὲν ἡ αἰτία λέλεκται κατὰ τὴν τῶν φυσικῶν δυνάμεων ἐπίσκεψιν , εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν ὀλίγον ὕστερον ἐν τῇ τοῦ λόγου κοινωνίᾳ · νυνὶ δ’ ἀπὸ τῶν δι’ ἔθος ἄμεινον πεττόντων ὁτιοῦν ἐδεσμάτων τὴν ἀρχὴν τῆς διδασκαλίας ποιησώμεθα κοινὴν ὑπόθεσιν λαβόντες εἰς ταῦτα πάντα τὰ φύσει τισὶν οἰκεῖά τε καὶ οὐκ οἰκεῖα . λέλεκται . μὲν οὖν ἐπὶ πλέον ὑπὲρ ἁπάντων τούτων κατὰ τὴν τῶν φυσικῶν δυνάμεων ἐπίσκεψιν · ἀρξώμεθα δὲ καὶ νῦν τοῦ λόγου τὴν τῆς πέψεως ἔννοιαν προχειρισάμενοι . καθάπερ γὰρ ἄρτους οἱ σιτοποιοὶ λέγονται πέττειν οὐκ ἐπειδὰν ἀλοῦντές τε καὶ διάττοντες εἰς λεπτὰ μόρια καταθραύσωσι τοὺς πυρούς , ἀλλ’ ὅταν ἐπὶ τῷ τοιοῦτο πρᾶξαι δεύσαντες ὕδατι ζύμην μίξαντες μαλάξωσιν , εἶτα καλύψαντές τινι τῶν θαλπόντων ἐάσωσιν , ἄχρις ἄν , ὡς αὐτοὶ καλοῦσι , ζυμωθῇ , καὶ μετὰ ταῦτα διὰ κλιβάνων ἢ ἰπνῶν ὀπτήσωσιν , οὕτω κἀπὶ τῶν εἰς γαστέρα καταποθέντων οὐκ ἐπειδὰν ἐν αὐτῇ καταθραυσθῇ καὶ λυθῇ , πεπέφθαι φαμέν , ἀλλ’ ὅταν , ὡς οἱ πεττόμενοι πυροί , κατὰ ποιότητα τὴν μεταβολὴν σχῇ . καθάπερ δ’ ἐπὶ τῶν ἄρτων εἰς τὴν οἰκείαν ἡμῖν τοῖς ἐσθίουσιν ἀχθῆναι χρὴ ποιότητα τὸν πεττόμενον σῖτον , οὕτω κατὰ τὴν κοιλίαν ἔτι καὶ μᾶλλον εἰς οἰκειοτέραν , ὀνομάζω δ’ οἰκειοτέραν ἑτέραν ἑτέρας κατὰ τὴν ὁμοιότητα τοῦ μέλλοντος ἐξ αὐτῆς τρέφεσθαι σώματος . ἄλλο γὰρ ἄλλῳ σώματι τῶν τρεφόντων οἰκεῖόν ἐστι καὶ διὰ τοῦτο τὰ ζῷα πρὸς τὰς οἰκείας ἔρχονται τροφὰς ἀδιδάκτως ὑπὸ τῆς φύσεως ὠθούμενα , τὰ μὲν ὑποζύγια πρός τε τὰς βοτάνας καὶ ἄχυρα καὶ χιλὴν καὶ κριθήν , οἱ λέοντες δὲ πρὸς τὰς σάρκας , ὥσπερ καὶ παρδάλεις καὶ λύκοι . καθάπερ οὖν ἐν τοῖς ζῴοις κατὰ γένος οὐ σμικρὰ διαφορὰ τῶν οἰκείων ἑκάστῳ τροφῶν ἐστιν , οὕτω καὶ κατ’ εἶδος ἐν τοῖς γένεσιν εὑρίσκονται διαφοραὶ μεγάλαι τῶν μὲν μηδὲ γεύσασθαι δυναμένων οἴνου , πάμπολυ δ’ ἑτέρων ἀλύπως πινόντων καὶ τῶν μέν , ὡς εἴρηται , τά τε τῶν βοῶν καὶ τράγων καὶ κριῶν κρέα μεθ’ ἡδονῆς μὲν ἐσθιόντων , πεττόντων δ’ ἀλύπως , τῶν δὲ μηδὲ τὴν ὀσμὴν αὐτῶν ὑπομενόντων , μήτι γε τὴν ἐδωδὴν καὶ εἰ δι’ ἀπορίαν ἐδέσματος ἑτέρου , καθάπερ ἐν λιμῷ γίνεται , βιάσαιντο σφᾶς αὐτοὺς προσάρασθαι τὸ τοιοῦτον κρέας , οὔτε πέψαι δυναμένων αὐτὸ χωρὶς βλάβης ἀνατρεπομένων τε τὴν ὄρεξιν ἐπὶ τῇ προσφορᾷ βαρυνομένων τε παραχρῆμα κἂν ἐρυγή τις αὐτοῖς ἐπιγένηται , μηδὲ ταύτης ἀλύπως ἀνεχομένων . ὅτι δὲ ταῦθ’ οὕτως ἔχοντα φαίνεται , πρῶτον μὲν ἐκείνου χρὴ μεμνῆσθαι , τοῦ προσφέρεσθαι τοὺς ἀνθρώπους ἥδιον ἄλλον ἄλλο κατὰ τὴν οἰκειότητα τῆς φύσεως ἔρχεσθαί τε πρὸς τὴν τῶν τοιούτων ἐδωδὴν μᾶλλον , ὥσπερ γε καὶ πρὸς τὴν τῶν εὐπέπτων αὐτοῖς εἶναι φανέντων , ἀποστρέφεσθαι δὲ καὶ φεύγειν ἀπὸ τῶν ἀηδῶν καὶ δυσπέπτων , ὥστε σημεῖον εἶναι τὸ ἔθος οἰκειότητος φυσικῆς . ὅτι δὲ καὶ αἰτία γίνεται πολλάκις , δῆλον ἐκ τῶν ἐν ἀρχῇ μὲν ἀηδῶς ἢ βλαβερῶς ὑπό τινων διατιθεμένων , εἰ δὲ κατὰ βραχὺ τὴν πρὸς αὐτὰ συνήθειαν ὑπομείναιεν , οὔτ’ ἀηδῶς οὔτε βλαβερῶς ἔτι διατιθεμένων . ἡ δ’ αἰτία καὶ τοῦδε τοιαύτη τις ἐστίν · ὥσπερ ἀλλοιοῦται κατὰ ποιότητα τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων ἕκαστον , οὕτω καὶ αὐτὸ διατίθησί πως τὸ ἀλλοιοῦν . ἔνεστι δὲ καὶ τούτου λαβεῖν ἐναργὲς τεκμήριον ἐκ τῆς τῶν γεννωμένων χυμῶν διαφορᾶς ὑφ’ ἑκάστου τῶν ἐδεσμάτων · τὰ μὲν γὰρ μελαγχολικὸν αἷμα γεννᾷ , τὰ δὲ φλεγματικὸν ἢ τὴν ὠχράν τε καὶ ξανθὴν ὀνομαζομένην χολὴν οὐκ ὀλίγην ἔχον , ὥσπερ ἔνια καθαρὸν αἷμα · διαφορὰν οὖν τινα καὶ τοῖς τρεφομένοις μορίοις ἀναγκαῖον γίνεσθαι πρὸς ἄλληλα κατὰ τὴν τοῦ τρέφοντος αἵματος ἰδέαν . ἐναργὲς δὲ τεκμήριον τῆς τῶν τρεφομένων ὁμοιώσεως πρὸς τὸ τρέφον ἡ τῶν φυτῶν τε καὶ σπερμάτων μεταβολὴ μέχρι τοσούτου γινομένη πολλάκις , ὡς τὸ βλαβερώτατον ἐν ἑτέρᾳ γῇ μεταφυτευθὲν εἰς ἑτέραν γῆν οὐ μόνον ἀβλαβὲς ἀλλὰ καὶ χρήσιμον γίνεσθαι . πολλὴ γὰρ καὶ ἡ τούτων πεῖρα τοῖς τὰ γεωργικά τε καὶ περὶ φυτῶν ὑπομνήματα συνθεῖσι , καθάπερ γε καὶ τοῖς περὶ τῆς τῶν ζῴων ἱστορίας γράψασι τῆς κατὰ τὰ χωρία γινομένης μεταβολῆς . ἐπεὶ τοίνυν οὐ μόνον ἀλλοιοῦται τὸ τρέφον ὑπὸ τοῦ τρεφομένου , ἀλλὰ καὶ αὐτό πως τιν’ ἀλλοιοῖ βραχεῖαν ἀλλοίωσιν , ἀναγκαῖόν ἐστι τὴν βραχεῖαν ταύτην ἀξιόλογον ἐν τῷ χρόνῳ γίνεσθαι , ὥστ’ εἰς ἴσον ἥκειν οἰκειότητι φυσικῇ τὴν ἐκ τῶν πολυχρονίων ἐθῶν .
Lemmas: καταφρονέω οὖν καί ἐγώ ὁ ἤτοι μηδείς πάνυ ἤ μικρός ἡγέομαι εἰς θεραπεία συντελέω ὁ ἀπό ὁ ἔθος σκοπός ἐπισκοπέω , τίς ποτέ εἰμί ὁ αἰτία ὁ πολύς δύναμαι ὁ ἔθος καί εἴτε εἷς τις εἰμί ἤ καί κατά ἕκαστος ὕλη ἕτερος . λέγω δέ ὕλη , ἐπί ὅς συνίστημι ὁ ἔθος , οἷος , ὡς φημί , ἔδεσμα ἤ πόμα ἤ γυμνάσιον ἤ ἕτερος τις τοιοῦτος . καί γάρ ὁ γε ἀρχή ἐπί ὁ ἐσθίω τε καί πίνω ποιέω . τίς δή ποτέ γάρ ὁ ὁ ὁ βόειος κρέας ἐδωδή συνήθης χράω τις μέν οὐδέ ὅλος βλάπτω , τις δέ ἥσσων ἤ πρόσθεν ; ἤ διά τίς κατά φύσις τις εὐθύς ἐκ ἀρχή , ὡς αὐτός Ἐρασίστρατος γράφω , ῥᾴδιος πέσσω ὁ βόειος κρέας ὁ πετραῖος ἰχθῦς ; ἀλλά οὗτος μέν ὁ αἰτία λέγω κατά ὁ ὁ φυσικός δύναμις ἐπίσκεψις , λέγω δέ καί νῦν ὀλίγος ὕστερον ἐν ὁ ὁ λόγος κοινωνία · νυνί δέ ἀπό ὁ διά ἔθος ἀγαθός πέσσω ὁστισοῦν ἔδεσμα ὁ ἀρχή ὁ διδασκαλία ποιέω κοινός ὑπόθεσις λαμβάνω εἰς οὗτος πᾶς ὁ φύσις τις οἰκεῖος τε καί οὐ οἰκεῖος . λέγω . μέν οὖν ἐπί πολύς ὑπέρ ἅπας οὗτος κατά ὁ ὁ φυσικός δύναμις ἐπίσκεψις · ἄρχω δέ καί νῦν ὁ λόγος ὁ ὁ πέψις ἔννοια προχειρίζω . καθά γάρ ἄρτος ὁ σιτοποιός λέγω πέσσω οὐ ἐπειδάν ἀλόω τε καί διαίσσω εἰς λεπτός μόριον καταθραύω ὁ πυρός , ἀλλά ὅταν ἐπί ὁ τοιοῦτος πράσσω δεύω ὕδωρ ζύμη μείγνυμι μαλάσσω , εἶτα καλύπτω τις ὁ θάλπω ἐάω , ἄχρι ἄν , ὡς αὐτός καλέω , ζυμόω , καί μετά οὗτος διά κρίβανος ἤ ἰπνός ὀπτάω , οὕτως ἐπί ὁ εἰς γαστήρ καταπίνω οὐ ἐπειδάν ἐν αὐτός καταθραύω καί λύω , πέσσω φημί , ἀλλά ὅταν , ὡς ὁ πέσσω πυρός , κατά ποιότης ὁ μεταβολή ἔχω . καθά δέ ἐπί ὁ ἄρτος εἰς ὁ οἰκεῖος ἐγώ ὁ ἐσθίω ἄγω χρή ποιότης ὁ πέσσω σῖτος , οὕτως κατά ὁ κοιλία ἔτι καί μάλα εἰς οἰκεῖος , ὀνομάζω δέ οἰκεῖος ἕτερος ἕτερος κατά ὁ ὁμοιότης ὁ μέλλω ἐκ αὐτός τρέφω σῶμα . ἄλλος γάρ ἄλλος σῶμα ὁ τρέφω οἰκεῖος εἰμί καί διά οὗτος ὁ ζῷον πρός ὁ οἰκεῖος ἔρχομαι τροφή ἀδίδακτος ὑπό ὁ φύσις ὠθέω , ὁ μέν ὑποζύγιον πρός τε ὁ βοτάνη καί ἄχυρον καί χιλή καί κριθή , ὁ λέων δέ πρός ὁ σάρξ , ὥσπερ καί πάρδαλις καί λύκος . καθά οὖν ἐν ὁ ζῷον κατά γένος οὐ μικρός διαφορά ὁ οἰκεῖος ἕκαστος τροφή εἰμί , οὕτως καί κατά εἶδος ἐν ὁ γένεσις εὑρίσκω διαφορά μέγας ὁ μέν μηδέ γεύω δύναμαι οἶνος , πάμπολυς δέ ἕτερος ἄλυπος πίνω καί ὁ μέν , ὡς λέγω , ὁ τε ὁ βοῦς καί τράγος καί κριός κρέας μετά ἡδονή μέν ἐσθίω , πέσσω δέ ἄλυπος , ὁ δέ μηδέ ὁ ὀσμή αὐτός ὑπομένω , μήτι γε ὁ ἐδωδή καί εἰ διά ἀπορία ἔδεσμα ἕτερος , καθά ἐν λιμός γίγνομαι , βιάζω σφεῖς αὐτός προσαίρω ὁ τοιοῦτος κρέας , οὔτε πέσσω δύναμαι αὐτός χωρίς βλάβη ἀνατρέπω τε ὁ ὄρεξις ἐπί ὁ προσφορά βαρύνω τε παραχρῆμα ἐάν ἐρυγή τις αὐτός ἐπιγίγνομαι , μηδέ οὗτος ἄλυπος ἀνέχω . ὅτι δέ οὗτος οὕτως ἔχω φαίνω , πρῶτος μέν ἐκεῖνος χρή μιμνῄσκω , ὁ προσφέρω ὁ ἄνθρωπος ἡδύς ἄλλος ἄλλος κατά ὁ οἰκειότης ὁ φύσις ἔρχομαι τε πρός ὁ ὁ τοιοῦτος ἐδωδή μάλα , ὥσπερ γε καί πρός ὁ ὁ εὔπεπτος αὐτός εἰμί φαίνω , ἀποστρέφω δέ καί φεύγω ἀπό ὁ ἀηδής καί δύσπεπτος , ὥστε σημεῖον εἰμί ὁ ἔθος οἰκειότης φυσικός . ὅτι δέ καί αἰτία γίγνομαι πολλάκις , δῆλος ἐκ ὁ ἐν ἀρχή μέν ἀηδής ἤ βλαβερός ὑπό τις διατίθημι , εἰ δέ κατά βραχύς ὁ πρός αὐτός συνήθεια ὑπομένω , οὔτε ἀηδής οὔτε βλαβερός ἔτι διατίθημι . ὁ δέ αἰτία καί ὅδε τοιοῦτος τις εἰμί · ὥσπερ ἀλλοιόω κατά ποιότης ὁ εἰσθέω τε καί πίνω ἕκαστος , οὕτως καί αὐτός διατίθημι πως ὁ ἀλλοιόω . ἔνειμι δέ καί οὗτος λαμβάνω ἐναργής τεκμήριον ἐκ ὁ ὁ γεννάω χυμός διαφορά ὑπό ἕκαστος ὁ ἔδεσμα · ὁ μέν γάρ μελαγχολικός αἷμα γεννάω , ὁ δέ φλεγματικός ἤ ὁ ὠχρός τε καί ξανθός ὀνομάζω χολή οὐ ὀλίγος ἔχω , ὥσπερ ἔνιοι καθαρός αἷμα · διαφορά οὖν τις καί ὁ τρέφω μόριον ἀναγκαῖος γίγνομαι πρός ἀλλήλων κατά ὁ ὁ τρέφω αἷμα ἰδέα . ἐναργής δέ τεκμήριον ὁ ὁ τρέφω ὁμοίωσις πρός ὁ τρέφω ὁ ὁ φυτόν τε καί σπέρμα μεταβολή μέχρι τοσοῦτος γίγνομαι πολλάκις , ὡς ὁ βλαβερός ἐν ἕτερος γῆ μεταφυτεύω εἰς ἕτερος γῆ οὐ μόνος ἀβλαβής ἀλλά καί χρήσιμος γίγνομαι . πολύς γάρ καί ὁ οὗτος πεῖρα ὁ ὁ γεωργικός τε καί περί φυτόν ὑπόμνημα συντίθημι , καθά γε καί ὁ περί ὁ ὁ ζῷον ἱστορία γράφω ὁ κατά ὁ χωρίον γίγνομαι μεταβολή . ἐπεί τοίνυν οὐ μόνος ἀλλοιόω ὁ τρέφω ὑπό ὁ τρέφω , ἀλλά καί αὐτός πως τις ἀλλοιόω βραχύς ἀλλοίωσις , ἀναγκαῖος εἰμί ὁ βραχύς οὗτος ἀξιόλογος ἐν ὁ χρόνος γίγνομαι , ὥστε εἰς ἴσος ἥκω οἰκειότης φυσικός ὁ ἐκ ὁ πολυχρόνιος ἔθος .