galenus.de-consuetudinibus 3
Ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων εὑρῆσθαί μοι δοκῶ τὴν αἰτίαν τῆς τῶν ἐθῶν δυνάμεως , ἐπὶ δὲ τῶν ἔξωθεν ἡμῖν προσπιπτόντων ἴδωμεν ἐφεξῆς . ἔοικε γὰρ καὶ ταῦτα τὴν αὐτὴν κατὰ γένος ἔχειν αἰτίαν τοῖς προειρημένοις . ἀλλοίωσιν οὖν τιν’ ἐργάζεται κατὰ τὸ σῶμα μάλιστα μὲν τῶν ἐπιπολῆς μορίων , ἤδη δὲ καὶ τῶν διὰ βάθους . πιλεῖται μὲν γὰρ καὶ συνάγεται καὶ σφίγγεται καὶ πυκνοῦται τὸ δέρμα πρῶτον μὲν ὑπὸ τῶν ψυχόντων , ἐφεξῆς δὲ καὶ τὰ τούτῳ συνεχῆ κἂν ἐν χρόνῳ πλείονι τὴν αὐτὴν ἀλλοίωσιν πάσχῃ τὸ σῶμα , καὶ τοῖς διὰ βάθους ἡ κοινωνία τῆς μεταβολῆς γίνεται . κατ’ ἀρχὰς δ’ εὐθέως κατὰ συμβεβηκός , οὐ πρώτως , ὑπὸ τοῦ δρῶντος αἰτίου μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις οὐχ ἥκιστα τοῖς ἐν τῷ βάθει κειμένοις συμπίπτει · πυκνωθέντος γὰρ τοῦ δέρματος ἀθροίζεται κατὰ τὸ τοῦ σώματος ὅλου βάθος ἡ θερμασία . ὥσπερ δὲ τὸ ψῦχον αἴτιον τὰς εἰρημένας ἀλλοιώσεις ἐργάζεται , κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον τὰς ἐναντίας αὐτῷ τὸ θερμαῖνον . καὶ γὰρ φύσιν ἔχει πρὸς τῶν ἐναντίων γίνεσθαι τὰ ἐναντία , τὰ μὲν πρώτως , τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός , ἐφ’ ὧν δὴ καὶ μάλιστα σφάλλονται πολλοὶ θεώμενοί τινα κατὰ συμβεβηκὸς ὡσαύτως ἐπιτελούμενα πρὸς τῶν ἐναντίων , ὥσπερ γε πάλιν καὶ ἐναντία πολλάκις ὑπὸ τῶν αὐτῶν αἰτίων γινόμενα . ἀμέλει κἀπὶ τῶν θερμαινόντων ὁμοίως ἀπατᾶσθαι συμβαίνει . τὸ γοῦν θερμὸν αἴτιον , οἷον ὁ ἥλιος , ὁπόταν ὁμιλήσῃ τινὶ σώματι πολυχρονίως , ἐναντίαν διάθεσιν τῇ κατ’ ἀρχὰς ἐργάζεται περὶ αὐτό . ἐν ἀρχῇ μὲν γὰρ ἀλεαίνων ἡμᾶς διαχεῖ μὲν τὰ ὑγρά , χαλᾷ δὲ τὸ δέρμα καὶ μαλακωτέρας ἐργάζεται τὰς σάρκας · εἰ δὲ πλέοσιν ἡμέραις ὥρᾳ θέρους ἐν αὐτῷ διατρίψειέ τις γυμνός , αὐχμηρὸν μὲν καὶ σκληρὸν τούτῳ γίνεται τὸ δέρμα , ξηραὶ δ’ αἱ σάρκες . ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν τοιούτων οὐ μόνης τῆς πολυχρονίου θερμασίας τοὖργον ἀλλὰ καὶ τῆς ἐζευγμένης αὐτῇ ξηρότητος . καὶ πολλάκις γ’ ἡμᾶς ἐν τοῖς περὶ τῶν αἰτίων λογισμοῖς σφάλλει τοῦτο παρορωμένης τῆς ἐπιπλεκομένης αἰτίας . ἐχρῆν γὰρ ἡμᾶς ἐννοεῖν ἕτερον μέν τι δρᾶν τὴν ὑγρὰν θερμασίαν , ἕτερον δὲ τὴν ξηράν , ὅπερ οὐ ποιοῦμεν ἐνίοτε καὶ διὰ τοῦτο σφαλλόμεθα τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν ἑκατέρων τῶν αἰτίων παρορῶντες · εἰ δὲ τις προσέχοι τὸν νοῦν , εἴσεται φυλαττομένην ἑκατέραν . ὥσπερ γὰρ ἡ μὲν ὑγρότης μόνη χωρὶς θερμότητος ἢ ψύξεως ἐπιφανοῦς ὑγραίνει τὸ σῶμα , τῆς θερμότητος θερμαινούσης , οὕτως ἡ σύνοδος ἀμφοτέρων ἀμφότερα φαίνεται δρῶσα . κατὰ μὲν οὖν τὰ τῶν γλυκέων ὑδάτων λουτρὰ συμβαίνει τοῦτο , κατὰ δὲ τὰ εἱληθερῆ τὸ ξηραῖνον αἴτιον ἐπιπλέκεται τῷ θερμαίνοντι . τοιοῦτος γὰρ ὁ θηρινὸς ἥλιος , ὥστ’ εἰκός , ὅσοι γυμνοὶ τὸ πλεῖστον ἐν αὐτῷ διατρίβουσιν , ὥσπερ οἵ τε θερισταὶ καὶ οἱ ναῦται , σκληρὸν καὶ ξηρὸν αὐτῶν γίνεσθαι τὸ δέρμα παραπλησίως τῷ τῶν φολιδωτῶν ζῴων . ὥσπερ οὖν αἱ φυσικαὶ τῶν σωμάτων ἰδιότητές τε καὶ τῆς ὅλης οὐσίας διαφοραί τε τοῦ δέρματος κατὰ σκληρότητα καὶ μαλακότητα πυκνότητά τε καὶ μανότητα διαφόρων μὲν ἐδεσμάτων τε καὶ πομάτων χρῄζουσιν , οὐχ ὁμοίως δ’ ἀλλήλαις ἅπασαι διατίθενται θερμαινόμεναί τε καὶ ψυχόμεναι , οὕτως αἱ δι’ ἔθος γινόμεναι ταῖς φυσικαῖς παραπλήσιαι τὴν αὐτὴν ἐκείναις ἴσχουσιν ὠφέλειάν τε καὶ βλάβην ἐκ τῆς τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων ψυχόντων τε καὶ θερμαινόντων ἀλλοιώσεως . ἀραιὸν μὲν γὰρ καὶ μαλακὸν σῶμα ῥᾳδίως πάσχει θερμαινόμενόν τε καὶ ψυχόμενον · πυκνὸν δὲ καὶ σκληρὸν ἀνέχεταί τε καὶ καταφρονεῖ τῶν ἔξωθεν αὐτῷ προσπιπτόντων ἁπάντων , οὐ μόνον εἰ θερμαίνοιεν ἢ ψύχοιεν , ἀλλ’ εἰ καὶ σκληρὸν εἴη τι καὶ τραχύ . διὸ καὶ χαμευνίας ἀνέχεται ταῦτα , τῶν ἐναντίως διακειμένων οὐ φερόντων αὐτάς · καὶ γὰρ θλᾶται ῥᾳδίως καὶ ψύχεται καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἑτοίμως πάσχει .
Lemmas: ἐπί μέν οὖν ὁ ἐσθίω τε καί πίνω εὑρίσκω ἐγώ δοκέω ὁ αἰτία ὁ ὁ ἔθος δύναμις , ἐπί δέ ὁ ἔξωθεν ἐγώ προσπίπτω ὁράω ἐφεξῆς . ἔοικα γάρ καί οὗτος ὁ αὐτός κατά γένος ἔχω αἰτία ὁ προλέγω . ἀλλοίωσις οὖν τις ἐργάζομαι κατά ὁ σῶμα μάλα μέν ὁ ἐπιπολή μόριον , ἤδη δέ καί ὁ διά βάθος . πιλέω μέν γάρ καί συνάγω καί σφίγγω καί πυκνόω ὁ δέρμα πρῶτος μέν ὑπό ὁ ψύχω , ἐφεξῆς δέ καί ὁ οὗτος συνεχής ἐάν ἐν χρόνος πολύς ὁ αὐτός ἀλλοίωσις πάσχω ὁ σῶμα , καί ὁ διά βάθος ὁ κοινωνία ὁ μεταβολή γίγνομαι . κατά ἀρχή δέ εὐθύς κατά συμβαίνω , οὐ πρῶτος , ὑπό ὁ δράω αἴτιος μεταβολή καί ἀλλοίωσις οὐ ἦκα ὁ ἐν ὁ βάθος κεῖμαι συμπίπτω · πυκνόω γάρ ὁ δέρμα ἀθροίζω κατά ὁ ὁ σῶμα ὅλος βάθος ὁ θερμασία . ὥσπερ δέ ὁ ψύχω αἴτιος ὁ λέγω ἀλλοίωσις ἐργάζομαι , κατά ὁ αὐτός λόγος ὁ ἐναντίος αὐτός ὁ θερμαίνω . καί γάρ φύσις ἔχω πρός ὁ ἐναντίος γίγνομαι ὁ ἐναντίος , ὁ μέν πρῶτος , ὁ δέ κατά συμβαίνω , ἐπί ὅς δή καί μάλα σφάλλω πολύς θεάομαι τις κατά συμβαίνω ὡσαύτως ἐπιτελέω πρός ὁ ἐναντίος , ὥσπερ γε πάλιν καί ἐναντίος πολλάκις ὑπό ὁ αὐτός αἴτιος γίγνομαι . ἀμέλει ἐπί ὁ θερμαίνω ὅμοιος ἀπατάω συμβαίνω . ὁ γοῦν θερμός αἴτιος , οἷος ὁ ἥλιος , ὁπόταν ὁμιλέω τις σῶμα πολυχρόνιος , ἐναντίος διάθεσις ὁ κατά ἀρχή ἐργάζομαι περί αὐτός . ἐν ἀρχή μέν γάρ ἀλεαίνω ἐγώ διαχέω μέν ὁ ὑγρός , χαλάω δέ ὁ δέρμα καί μαλακός ἐργάζομαι ὁ σάρξ · εἰ δέ πολύς ἡμέρα ὥρα θέρος ἐν αὐτός διατρίβω τις γυμνός , αὐχμηρός μέν καί σκληρός οὗτος γίγνομαι ὁ δέρμα , ξηρός δέ ὁ σάρξ . ἀλλά ἐπί μέν ὁ τοιοῦτος οὐ μόνος ὁ πολυχρόνιος θερμασία ἔργον ἀλλά καί ὁ ζεύγνυμι αὐτός ξηρότης . καί πολλάκις γε ἐγώ ἐν ὁ περί ὁ αἴτιος λογισμός σφάλλω οὗτος παροράω ὁ ἐπιπλέκω αἰτία . χρή γάρ ἐγώ ἐννοέω ἕτερος μέν τις δράω ὁ ὑγρός θερμασία , ἕτερος δέ ὁ ξηρός , ὅς οὐ ποιέω ἐνίοτε καί διά οὗτος σφάλλω ὁ οἰκεῖος ἐνέργεια ἑκάτερος ὁ αἴτιος παροράω · εἰ δέ τις προσέχω ὁ νόος , οἶδα φυλάσσω ἑκάτερος . ὥσπερ γάρ ὁ μέν ὑγρότης μόνος χωρίς θερμότης ἤ ψῦξις ἐπιφανής ὑγραίνω ὁ σῶμα , ὁ θερμότης θερμαίνω , οὕτως ὁ σύνοδος ἀμφότερος ἀμφότερος φαίνω δράω . κατά μέν οὖν ὁ ὁ γλυκύς ὕδωρ λουτρόν συμβαίνω οὗτος , κατά δέ ὁ εἱληθερής ὁ ξηραίνω αἴτιος ἐπιπλέκω ὁ θερμαίνω . τοιοῦτος γάρ ὁ θηρινός ἥλιος , ὥστε ἔοικα , ὅσος γυμνός ὁ πολύς ἐν αὐτός διατρίβω , ὥσπερ ὁ τε θεριστής καί ὁ ναύτης , σκληρός καί ξηρός αὐτός γίγνομαι ὁ δέρμα παραπλήσιος ὁ ὁ φολιδωτός ζῷον . ὥσπερ οὖν ὁ φυσικός ὁ σῶμα ἰδιότης τε καί ὁ ὅλος οὐσία διαφορά τε ὁ δέρμα κατά σκληρότης καί μαλακότης πυκνότης τε καί μανότης διάφορος μέν ἔδεσμα τε καί πόμα χρῄζω , οὐ ὅμοιος δέ ἀλλήλων ἅπας διατίθημι θερμαίνω τε καί ψύχω , οὕτως ὁ διά ἔθος γίγνομαι ὁ φυσικός παραπλήσιος ὁ αὐτός ἐκεῖνος ἴσχω ὠφέλεια τε καί βλάβη ἐκ ὁ ὁ εἰσθέω τε καί πίνω ψύχω τε καί θερμαίνω ἀλλοίωσις . ἀραιός μέν γάρ καί μαλακός σῶμα ῥᾴδιος πάσχω θερμαίνω τε καί ψύχω · πυκνός δέ καί σκληρός ἀνέχω τε καί καταφρονέω ὁ ἔξωθεν αὐτός προσπίπτω ἅπας , οὐ μόνος εἰ θερμαίνω ἤ ψύχω , ἀλλά εἰ καί σκληρός εἰμί τις καί τραχύς . διό καί χαμευνία ἀνέχω οὗτος , ὁ ἐναντίος διάκειμαι οὐ φέρω αὐτός · καί γάρ θλάω ῥᾴδιος καί ψύχω καί πᾶς ὁστισοῦν ἑτοῖμος πάσχω .