galenus.de-consuetudinibus 1
Τῶν θεραπευτικῶν σκοπῶν ἕνα καὶ τὸν ἀπὸ τῶν ἐθῶν ἡγουμένων ὑπάρχειν οὐ μόνον τῶν ἀρίστων ἰατρῶν ἀλλὰ καὶ πάντων ἀνθρώπων ἔνιοι τῶν ἅπασι τοῖς καλοῖς λυμαινομένων ἐπιχειροῦσι διαβάλλειν ἐρωτῶντες ἡμᾶς , διὰ τί βλαβείς τις , εἰ οὕτως ἔτυχε , κατὰ τὴν πρώτην χρῆσιν ὑπὸ βοείων κρεῶν ἐδωδῆς , εἶτ’ ἀναγκασθεὶς καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐσθίειν ταῦτα δι’ ὅλου τοῦ ἔτους ἢ οὐδὲν οὐκέτι βλάπτοιτ’ ἂν ἢ τῶν ἀήθων ἧττον · εἶθ’ , ὅ τι ἂν εἴπωμεν , ἀνατρέποντες λόγῳ νομίζουσιν ἅμα τούτῳ καὶ τὴν τοῦ πράγματος ὕπαρξιν ἀνῃρηκέναι , καθάπερ εἴ τις ἁπάσαις ἀντειπὼν ταῖς περὶ τοῦ πῶς ὁρῶμεν δόξαις οὐδ’ ὁρᾶν ἡμᾶς συγχωροίη . ὅτι μὲν οὖν μεγίστη μοῖρα πρὸς τὴν τῶν ἰαμάτων εὕρεσιν ἡ ἀπὸ τῶν ἐθῶν ἐστιν , ἐναργῶς φαίνεται καὶ διὰ τοῦθ’ Ἱπποκράτης μὲν ἐν ἀφορισμοῖς ἔγραψεν ,, οἱ εἰθισμένοι τοὺς ξυνήθεας πόνους φέρειν , κἢν ὦσιν ἀσθενέες ἢ γέροντες , τῶν ἀξυνηθέων ἰσχυρῶν τε καὶ νέων ῥᾷον φέρουσιν “ ἐπὶ πλέον τε διῆλθεν ἐν τῷ περὶ διαίτης ὀξέων τάς τ’ ἐκ τῆς ἀήθους διαίτης βλάβας καὶ τὰς ἐκ τῆς συνήθους ὠφελείας , Ἐρασίστρατος δ’ ὁμοίως ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ παραλύσεως ὑπὲρ ἁπάντων ἐθῶν ὡσαύτως Ἱπποκράτει φαίνεται γινώσκων . . . καὶ πρὸς τούτοις γε τῶν παλαιῶν ἰατρῶν οὐκ ἔστιν ὅστις ὁμολογουμένην τε καὶ ἀναντίλεκτον αἰτίαν [ οὔτε τούτων τις οὔτε τῶν ἄλλων ] εἰρηκέναι δοκεῖ . καὶ γὰρ οἱ πιθανὴν δόξαντες εὑρηκέναι κατὰ μίαν ὕλην ἄλλοι ἄλλην εὑρήκασιν , ἔνιοι μὲν ἐπ’ ἐδεσμάτων μόνων , ἔνιοι δ’ ἐπὶ γυμνασίων ἢ ἐπιτηδευμάτων , ἐπὶ πασῶν δὲ τῶν ὑλῶν οὐδείς . ἀμέλει καὶ περὶ τῆς τοῦ ψυχροῦ δόσεως , ἢν ἐπὶ τῶν ὀξέως νοσούντων ποιούμεθα πολλάκις , ἀντιπράττουσιν ἡμῖν ἔνιοι κωλύοντες μὲν διδόναι τοῖς πυρέττουσι , κελεύοντες δ’ ἡμᾶς ἀρκεῖσθαι ταῖς ἀπὸ τῶν ἄλλων σκοπῶν ἐνδείξεσιν , ὡς ἀπό τε τῶν πεπονθότων τόπων καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς διαθέσεως ἡλικίας τε καὶ χώρας καὶ ὥρας ἔτι τε τῆς τοῦ κάμνοντος αὐτοῦ κράσεως καὶ δυνάμεως , αἷς εἰώθαμεν χρῆσθαι , γελοῖον εἶναι φάσκοντες , εἰ φλεγμαίνοντος ἥπατος ἢ πνεύμονος ἢ γαστρὸς ἤ τινος ἑτέρου τῶν οὕτως ἐπικαίρων μορίων ἐπιτρέψομεν τῷ ψυχροπότῃ ψυχρὸν προσφέρεσθαι πόμα δι’ οὐδὲν ἄλλ’ ἢ τὸ ἔθος ( ὅμοιον γὰρ τοῦτ’ εἶναί φασιν ὡς εἰ ἐπιτρέποιμεν λούεσθαι ψυχρῷ τοὺς οὕτως εἰθικότας , εἰ πυρέττοιεν ) , ὥσπερ ἂν ἡμῶν ἅπασι τοῖς ὁπωσοῦν νοσοῦσι τὰ συνήθη πάντα πράττειν ἐπιτρεπόντων , ἀλλ’ οὐχὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἅπασι σκοποῖς καὶ τὸν ἀπὸ τῶν ἐθῶν παραλαμβανόντων . Ἀριστοτέλης γοῦν ὁ Μιτυληναῖος , ἀνὴρ πρωτεύσας ἐν τῇ Περιπατητικῇ θεωρίᾳ , νοσήματι περιπεσὼν ὑπὸ ψυχροῦ πόσεως ὠφεληθῆναι δυναμένῳ , διότι μηδέποτε τοιοῦτο προσενήνεγκτο πόμα , διεκώλυσε τοὺς συμβουλεύοντας αὐτῷ πιεῖν ἐπίστασθαι σαφῶς εἰπών , ὅτι σπασθήσοιτο γευσάμενος ψυχροῦ · καὶ γὰρ ἐπ’ ἄλλου τοῦτ’ ἔφασκεν ἑωρακέναι τήν τε τοῦ σώματος ἕξιν καὶ κρᾶσιν ὁμοίαν ἑαυτῷ καὶ τὸ τῆς θερμοποσίας ἔθος ἐσχηκότος · εἰ δ’ ἦν ἔθος ὥσπερ ἐνίοις πόματος τοιούτου , μάλιστα μὲν ἂν οὐδ’ αὐτὸς ἔδεισεν αὐτοῦ τὴν προσφοράν · ἐπειδὴ δὲ καὶ τοῦτ’ ἔπαθεν , ἐασάτωσαν οἱ παρόντες ἰατροὶ πάντως αὐτόν . ἐκεῖνος μὲν οὖν οὕτως ἀπέθανεν , ὡς ἐπυθόμην · ἐρομένων δέ με τῶν παραγενομένων αὐτῷ τελευτῶντι , πότερον , ὡς ἐπ’ ἄλλων ἐτόλμησα τοῖς μὲν δι’ ὅλης τῆς νόσον , τοῖς δ’ ἔν τινι καιρῷ δοῦναι ψυχρὸν εὐλαβουμένων τῶν ἰατρῶν , οὕτως ἂν ἐτόλμησα καὶ ἐπ’ ἐκείνου ἢ καλῶς ἐστοχάσατο τῆς ἑαυτοῦ φύσεως ὁ ἀνήρ , ἀπεκρινάμην αὐτοῖς ἀκριβῶς αὐτὸν ἐστοχάσθαι . πάνυ γὰρ ἦν ἰσχνὸς καὶ τὸ στόμα τῆς κοιλίας ψυχρότατον εἶχεν ἐξ ἀρχῆς , ὡς λύζειν εὐθέως , εἴ ποτε βραχέως ψυχθείη . ἀλλ’ ὥσπερ οὗτος οὐκ ἂν ἤνεγκε τὸ ψυχρὸν πόμα διά τε τὸ ἔθος καὶ τὴν τοῦ σώματος φύσιν καίτοι τοῦ νοσήματος ἐνδεικνυμένου , οὕτως ἑτέροις ἔδωκα πάνυ θαρρῶν , εἰ καὶ καυσούμενος ἀκριβῶς ὁ πιὼν εἴη , μηδενὸς ἐπιφανῶς σπλάγχνου φλεγμήναντος , οὐ πάνυ δ’ ἔτι θαρρῶν . . ἀλλὰ μετὰ τὸ προειπεῖν τοῖς οἰκείοις τοῦ κάμνοντος , εἰ μέν μὴ πίοι ψυχροῦ , τεθνήξεσθαι πάντως τὸν ἄνθρωπον , εἰ δὲ πίοι , πολλὰς ἐλπίδας ἕξειν σωτηρίας , οὕτως ἔδωκα καὶ σὺν θεῷ φάναι πάντες ἐσώθησαν οἱ λαβόντες . ὥστε πολυχρονίῳ πείρᾳ κεκριμένου τοῦ βοηθήματος ἐπὶ τὴν τῆς αἰτίας ζήτησιν ἰτέον ἀναμνήσαντας πρότερον ὦν ἔγραψαν ὁ μὲν Ἱπποκράτης ἐν τῷ περὶ διαίτης ὀξέων , ὁ δ’ Ἐρασίστρατος ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ παραλύσεως . ἡ μὲν οὖν Ἱπποκράτους ῥῆσις οὕτως ἔχει · ,, ἀλλὰ μὴν εὐκαταμάθητόν γε ἐστίν , ὅτι φαύλη δίαιτα βρώσιός τε καὶ πόσιος αὐτὴ ἑωυτῇ ἐμφερὴς αἰεὶ ἀσφαλεστέρη ἐστὶ τὸ ἐπίπαν ἐς ὑγείην ἢ εἴ τις ἐξαπίνης μέγα μεταβάλλοι ἐς ἄλλο κρεῖσσον , ἐπεὶ καὶ τοῖσι δὶς σιτεομένοισι τῆς ἡμέρης καὶ τοῖσι μονοσιτέουσιν αἱ ἐξαπίναιοι μεταβολαὶ βλάβας καὶ ἀρρωστίην παρέχουσι . καὶ τοὺς μέν γε μὴ μεμαθηκότας ἀριστᾶν , ἢν ἀριστήσωσιν , εὐθέως ἀρρώστους ποιέει καὶ βαρέας ὅλον τὸ σῶμα καὶ ἀσθενέας καὶ ὀκνηρούς · ἢν δὲ καὶ ἐπιδειπνήσωσιν , ὀξυρεγμιώδεας · ἐνίοισι δὲ ἂν καὶ σπατίλη γένοιτο , ὁκόταν παρὰ τὸ ἔθος ἠχθοφορήκῃ ἡ κοιλίη εἰθισμένη ἐπιξηραίνεσθαι καὶ μὴ δὶς διογκοῦσθαι μηδὲ δὶς ἕψειν τὰ σιτία “ . εἶτα μεταξὺ παρενθεὶς ὅπως ἂν τις τὴν βλάβην τούτων ἰάσαιτο , συνάπτων αὖθις ὑπὲρ τῶν παραβάντων τὸ ἔθος οὕτω γράφει · ,, ἔτι δὲ μᾶλλον ἂν πονήσειεν ὁ τοιοῦτος , εἰ τρὶς σιτέοιτο τῆς ἡμέρης ἐς κόρον , ἔτι δὲ μᾶλλον , εἰ πλεονάκις · καίτοι γε πολλοί εἰσιν , οἳ εὐφόρως φέρουσι τρὶς σιτεόμενοι τῆς ἡμέρης ἐς πλῆθος , οἳ ἂν οὕτως ἐθισθῶσιν . ἀλλὰ μὴν καὶ οἱ δὶς μεμαθηκότες σιτέεσθαι τῆς ἡμέρης , ἢν μὴ ἀριστήσωσιν , ἀσθενέες τε καὶ ἄρρωστοί εἰσι καὶ δειλοὶ ἐς πᾶν ἔργον καὶ καρδιαλγέες . κρέμασθαι γὰρ τὰ σπλάγχνα δοκέει αὐτέοισι καὶ οὐρέουσι θερμὸν καὶ χλωρὸν καὶ ἡ ἄφοδος ξυγκαίεται · ἔστι δὲ οἷσι καὶ τὸ στόμα πικραίνεται καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ κοιλαίνονται καὶ οἱ κρόταφοι πάλλονται καὶ τὰ ἄκρα διαψύχονται · καὶ οἱ μὲν πλεῖστοι τῶν ἀνηριστηκότων οὐ δύνανται κατεσθίειν τὸ δεῖπνον · δειπνήσαντες δὲ βαρύνουσι τὴν κοιλίην καὶ δυσκοιτέουσι πολὺ μᾶλλον ἢ εἰ καὶ προηριστήκεσαν . ὁκότε οὖν τὰ τοιαῦτα τοῖς ὑγιαίνουσι γίγνεται εἵνεκα ἡμίσεος ἡμέρης διαίτης μεταβολῆς παρὰ τὸ ἔθος , οὔτε προσθεῖναι λυσιτελὲς φαίνεται οὔτε ἀφελέειν . εἰ τοίνυν οὗτος ὁ παρὰ τὸ ἔθος μονοσιτήσας ὅλην τὴν ἡμέρην κενεαγγήσας δειπνήσειεν , ὁκόσον εἴθιστο , εἰκὸς αὐτόν , εἰ τότε ἀνάριστος ἐὼν ἐπόνεε καὶ ἠρρώστει , δειπνήσας δὲ τότε βαρὺς ἢν , πολὺ μᾶλλον βαρύνεσθαι · εἰ δέ γε ἐπὶ πλείονα χρόνον κενεαγγήσας ἐξαπίνης μεταδειπνήσειεν , ἔτι μᾶλλον ἂν βαρύνοιτο “ . Μετὰ ταῦτα δὲ πάλιν ὁ Ἱπποκράτης , ὥσπερ καὶ πρόσθεν , ἐπανορθώσεις τινὰς τῆς γινομένης βλάβης ἐπὶ τοῖς κενεαγγήσασι παρὰ τὸ ἔθος γράψας ἐφεξῆς πάλιν οὕτω φησί · ,, πολλὰ δὲ ἄν τις ἠδελφισμένα τουτέοισι τῶν ἐς κοιλίην καὶ ἄλλα εἴποι , ὡς εὐφόρως μὲν φέρουσι τὰ βρώματα , ἃ εἰθίδαται , ἢν καὶ μὴ ἀγαθὰ ᾖ φύσει , ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ ποτά · δυσφόρως δὲ φέρουσι τὰ βρώματα , ἃ μὴ εἰθίδαται , καὶ ἢν μὴ κακὰ ᾖ , ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ ποτά . καὶ ὅσα μὲν κρεηφαγίη πολλὴ παρὰ τὸ ἔθος βρωθεῖσα ποιέει ἢ σκόροδα ἢ σίλφιον ἢ ὀπὸς ἢ καυλὸς ἢ ἄλλα ὅσα τοιουτότροπα μεγάλας δυνάμιας ἔχοντα ἰδίας , ἧσσον ἄν τις θαυμάσειεν , εἰ τὰ τοιαῦτα πόνους ἐμποιέει τῇσι κοιλίῃσι μᾶλλον τῶν ἄλλων · ἀλλὰ εἰ καταμάθοις , ὅσον μᾶζα ὄχλον καὶ ὄγκον καὶ στρόφον καὶ φῦσαν τῇ κοιλίῃ παρέχει παρὰ τὸ ἔθος βρωθεῖσα τῷ ἀρτοφαγέειν εἰθισμένῳ ἢ οἷον ἄρτος βάρος καὶ τάσιν κοιλίης τῷ μαζοφαγέειν εἰθισμένῳ ἢ αὐτός γε ὁ ἄρτος θερμὸς βρωθεὶς οἵην δίψην παρέχει καὶ ἐξαπιναίην πληθώρην διὰ τὸ ξηραντικόν τε καὶ βραδύπορον · καὶ οἱ ἄγαν καθαροί τε καὶ ξυγκομιστοὶ παρὰ τὸ ἔθος βρωθέντες οἷα διαφέροντα ἀλλήλων ποιέουσι · καὶ μᾶζά γε ξηρὴ παρὰ τὸ ἔθος ἢ ὑγρὴ ἢ γλίσχρη · καὶ τὰ ἄλφιτα οἷόν τι ποιέει τὰ ποταίνια τοῖσι μὴ εἰωθόσι καὶ τὰ ἑτεροῖα τοῖσι τὰ ποταίνια εἰωθόσι καὶ οἰνοποσίη καὶ ὑδροποσίη παρὰ τὸ ἔθος ἐς θάτερα μεταβληθέντα ἐξαπίνης , καὶ ὑδαρής τε οἶνος καὶ ἄκρητος ἐξαπίνης ποθείς · ὁ μὲν γὰρ πλάδον τε ἐν τῇ ἄνω κοιλίῃ ἐμποιήσει καὶ φῦσαν ἐν τῇ κάτω , ὁ δὲ παλμόν τε φλεβῶν καὶ καρηβαρίην καὶ δίψην · καὶ λευκός τε καὶ μέλας οἶνος παρὰ τὸ ἔθος μεταβάλλουσιν , εἰ καὶ ἄμφω οἰνώδεες εἶεν , ὅμως πολλὰ ἂν ἑτεροιώσειαν κατὰ τὸ σῶμα , ὡς δὴ γλυκύν τε καὶ οἰνώδεα ᾖσσον ἄν τις φαίη θαυμαστὸν εἶναι μὴ τωὐτὸ δύνασθαι ἐξαπίνης μεταβληθέντα “ . Παρὰ μὲν Ἱπποκράτους ἀρκεῖ τὰ δεῦρο τοῦδε γεγραμμένα παραδείγματα περὶ τῆς τῶν ἐθῶν δυνάμεως , Ἐρασίστρατος δ’ ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ παραλύσεως ὧδέ πως ἔγραψεν · ,, δεῖ δὲ πολλὴν πάνυ ἐπίσκεψιν ποιήσασθαι περὶ συνηθείας καὶ ἀσυνηθείας καὶ ἀσυνηθείας τὸν μέλλοντα κατὰ τρόπον ἰατρεύειν · λέγω δὴ τὸ τοιοῦτο · πόνους τοὺς μὲν συνήθεις πολλοὺς πονοῦντες ἄκοποι διατελοῦσιν ὄντες , τοὺς δὲ ἀσυνήθεις ὀλίγους πονήσαντες ὑπόκοποι γίνονται · βρώματά τε ὅσα συνήθη δυσπεπτότερα ὄντα ἔνιοι ῥᾷον πέττουσιν ἢ τὰ ἀσυνήθη εὐπεπτότερα ὄντα · ἐκκρίσεις δὲ τὰς συνήθεις , κἂν ἀλυσιτελεῖς ὦσιν , εἰς συνήθειαν δὲ ἥκωσιν , ἐπιζητεῖ τὸ σῶμα καὶ ἀποστερούμενον τούτων εἰς νόσους ἐμπίπτει , οἷον γίνεται περί τε τὰς τῶν αἱμορροΐδων φορὰς καὶ καθάρσεις , ἃς ἔνιοι αὑτοῖς συνήθεις ποιοῦνται , καὶ δὴ ἑλκῶν κατὰ χρόνον ἐκπιπτόντων καὶ ἰχωρροούντων , καὶ ὡς ἐνίοις κατὰ τινας καιροὺς χολέραι γίνονται . ἁπάσας γὰρ τὰς τοιαύτας ἐκκρίσεις ἀλυσιτελεῖς οὔσας ἐπιζητεῖ τὸ σῶμα καὶ μὴ γινομένων αὐτῶν κατὰ τοὺς εἰθισμένους καιροὺς εἰς πάθη οὐ σμικρὰ ἐμπίπτουσιν , οἷς συνήθη τὰ τοιαῦτα . φαίνεται δὲ καί τινα τοιαῦτα γινόμενα κατὰ τὰς συνηθείας ὧν ἐπιστάμεθα ἐπῶν ἰάμβων · εἴ τις κελεύσειεν ἡμᾶς εἰπεῖν ἐκ μέσου στίχους δύο ἢ τρεῖς ἀσυνήθεις ὄντας τοῦ τοιούτου , οὐκ ἂν εὐπόρως δυναίμεθα · κατὰ δὲ τὴν ἐφεξῆς ἀρίθμησιν ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς τούτους ἐλθόντες στίχους ἐξ ἑτοίμου ῥᾳδίως ἐροῦμεν , συνεθιζόμενοι δὲ καὶ τὸ πρότερον εἰρημένον εὐπόρως ποιοῦμεν . συμβαίνει δὲ καὶ τοιοῦτόν τι · οἱ μὲν ἀσυνήθεις τοῦ μανθάνειν βραδέως τε καὶ ὀλίγον μανθάνουσι , συνηθέστεροι δὲ γενόμενοι πολὺ πλεῖον καὶ ῥᾷον τοῦτο ποιοῦσι . γίνεται δὲ καὶ περὶ τὰς ζητήσεις ὅμοιον · οἱ μὲν γὰρ ἀσυνήθεις τὸ παράπαν τοῦ ζητῆσαι ἐν ταῖς πρώταις κινήσεσι τῆς διανοίας τυφλοῦνται καὶ ἀποσκοτοῦνται καὶ εὐθέως ἀφίστανται τοῦ ζητεῖν κοπιῶντες τῇ διανοίᾳ καὶ ἐξαδυνατοῦντες οὐχ ἧττον ἢ ὅσοι πρὸς δρόμους ἀσυνήθεις ὄντες προσέρχονται · ὁ δὲ συνήθης τῷ ζητεῖν πάντη διαδυόμενός τε καὶ ζητῶν τῇ διανοίᾳ καὶ μεταφερόμενος ἐπὶ πολλοὺς τόπους οὐκ ἀφίσταται τῆς ζητήσεως , οὐχ ὅτι ἐν μέρει ἡμέρας ἀλλ’ οὐδὲ ἐν παντὶ βίῳ ἀναπαύων τὴν ζήτησιν · καὶ μεταφέρων ἐπ’ ἄλλας ἐννοίας τὴν διάνοιαν οὐκ ἀλλοτρίας τοῦ ζητουμένου προβάλλει ἕως ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐλθεῖν . οὕτω φαίνεται ἄχρι νῦν τὰ τῆς συνηθείας ἰσχύειν ἐν ἅπασι τοῖς ἡμετέροις πάθεσιν ὁμοίως τοῖς τε ψυχικοῖς καὶ τοῖς σωματικοῖς . περὶ μὲν δὴ τούτων εἰς τὸ παρὸν ἱκανῶς εἰρήσθω · ἐν δὲ τοῖς καθόλου λόγοις ὑπὲρ ἰατρικῆς λεγομένοις ἐπὶ πλέον ἐξηρίθμηται ἀναγκαίαν ἔχοντα τὴν ἐπίσκεψιν , εἰ μέλλοι μὴ πολλὰ τῶν κατ’ ἰατρικὴν χωλεύειν . “ Ταῦτα μὲν οἱ ἐνδοξότατοι τῶν ἰατρῶν , Ἐρασίστρατος καὶ Ἱπποκράτης , εἰρήκασι περὶ δυνάμεως ἐθῶν , οὐ λόγῳ τὴν εὕρεσιν αὐτῶν ἀνατιθέντες , ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐναργῶς φαινομένων διδαχθέντες , ὅπερ ἀμέλει καὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ὅσοι μὴ καθάπερ ὕες ἢ ὄνοι ζῶσιν , ἀλλὰ παρακολουθοῦσιν ὑφ’ ὧν ὠφελοῦνταί τε καὶ βλάπτονται . πάρεστι γοῦν αὐτῶν ἀκούειν ὁσημέραι λεγόντων εἰθίσθαι τῷδε τῷ βρώματι καὶ τῷδε τῷ πόματι καὶ διὰ τοῦτο μὴ δύνασθαι καταλιπεῖν αὐτά · καὶ γὰρ καὶ βλάπτεσθαι κατὰ τὰς μεταβολάς . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων λέγουσιν , οἷον ἀλουσίας λουτρῶν , ἱππασίας κυνηγεσίων , δρόμου πάλης , ἀγρυπνιῶν ὕπνων , ἡλιώσεως ψύξεως , φροντίδων ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα .
Lemmas: ὁ θεραπευτικός σκοπός εἷς καί ὁ ἀπό ὁ ἔθος ἡγέομαι ὑπάρχω οὐ μόνος ὁ ἀγαθός ἰατρός ἀλλά καί πᾶς ἄνθρωπος ἔνιοι ὁ ἅπας ὁ καλός λυμαίνομαι ἐπιχειρέω διαβάλλω ἐρωτάω ἐγώ , διά τίς βλάπτω τις , εἰ οὕτως τυγχάνω , κατά ὁ πρῶτος χρῆσις ὑπό βόειος κρέας ἐδωδή , εἶτα ἀναγκάζω κατά ἕκαστος ἡμέρα ἐσθίω οὗτος διά ὅλος ὁ ἔτος ἤ οὐδείς οὐκέτι βλάπτω ἄν ἤ ὁ ἀήθης ἥσσων · εἶτα , ὅς τις ἄν λέγω , ἀνατρέπω λόγος νομίζω ἅμα οὗτος καί ὁ ὁ πρᾶγμα ὕπαρξις ἀναιρέω , καθά εἰ τις ἅπας ἀντιλέγω ὁ περί ὁ πῶς ὁράω δόξα οὐδέ ὁράω ἐγώ συγχωρέω . ὅτι μέν οὖν μέγας μοῖρα πρός ὁ ὁ ἴαμα εὕρεσις ὁ ἀπό ὁ ἔθος εἰμί , ἐναργής φαίνω καί διά οὗτος Ἱπποκράτης μέν ἐν ἀφορισμός γράφω ,, ὁ ἐθίζω ὁ συνήθης πόνος φέρω , ἐάν εἰμί ἀσθενής ἤ γέρων , ὁ ἀσυνήθης ἰσχυρός τε καί νέος ῥᾴδιος φέρω “ ἐπί πολύς τε διέρχομαι ἐν ὁ περί δίαιτα ὀξύς ὁ τε ἐκ ὁ ἀήθης δίαιτα βλάβη καί ὁ ἐκ ὁ συνήθης ὠφέλεια , Ἐρασίστρατος δέ ὅμοιος ἐν ὁ δεύτερος περί παράλυσις ὑπέρ ἅπας ἔθος ὡσαύτως Ἱπποκράτης φαίνω γιγνώσκω . . . καί πρός οὗτος γε ὁ παλαιός ἰατρός οὐ εἰμί ὅστις ὁμολογέω τε καί ἀναντίλεκτος αἰτία [ οὔτε οὗτος τις οὔτε ὁ ἄλλος ] λέγω δοκέω . καί γάρ ὁ πιθανός δοκέω εὑρίσκω κατά εἷς ὕλη ἄλλος ἄλλος εὑρίσκω , ἔνιοι μέν ἐπί ἔδεσμα μόνος , ἔνιοι δέ ἐπί γυμνάσιον ἤ ἐπιτήδευμα , ἐπί πᾶς δέ ὁ ὕλη οὐδείς . ἀμέλει καί περί ὁ ὁ ψυχρός δόσις , ἐάν ἐπί ὁ ὀξύς νοσέω ποιέω πολλάκις , ἀντιπράσσω ἐγώ ἔνιοι κωλύω μέν δίδωμι ὁ πυρέσσω , κελεύω δέ ἐγώ ἀρκέω ὁ ἀπό ὁ ἄλλος σκοπός ἔνδειξις , ὡς ἀπό τε ὁ πάσχω τόπος καί ὁ ἐν αὐτός διάθεσις ἡλικία τε καί χώρα καί ὥρα ἔτι τε ὁ ὁ κάμνω αὐτός κρᾶσις καί δύναμις , ὅς εἴωθα χράω , γέλοιος εἰμί φάσκω , εἰ φλεγμαίνω ἧπαρ ἤ πνεύμων ἤ γαστήρ ἤ τις ἕτερος ὁ οὕτως ἐπίκαιρος μόριον ἐπιτρέπω ὁ ψυχροπότης ψυχρός προσφέρω πόμα διά οὐδείς ἄλλος ἤ ὁ ἔθος ( ὅμοιος γάρ οὗτος εἰμί φημί ὡς εἰ ἐπιτρέπω λούω ψυχρός ὁ οὕτως ἐθίζω , εἰ πυρέσσω ) , ὥσπερ ἄν ἐγώ ἅπας ὁ ὁπωσοῦν νοσέω ὁ συνήθης πᾶς πράσσω ἐπιτρέπω , ἀλλά οὐ πρός ὁ ἄλλος ἅπας σκοπέω καί ὁ ἀπό ὁ ἔθος παραλαμβάνω . Ἀριστοτέλης γοῦν ὁ Μιτυληναῖος , ἀνήρ πρωτεύω ἐν ὁ Περιπατητικός θεωρία , νόσημα περιπίπτω ὑπό ψυχρός πόσις ὠφελέω δύναμαι , διότι μηδέποτε τοιοῦτος προσενανεγ́σσω πόμα , διακωλύω ὁ συμβουλεύω αὐτός πίνω ἐπίσταμαι σαφής λέγω , ὅτι σπάω γεύω ψυχρός · καί γάρ ἐπί ἄλλος οὗτος φάσκω ὁράω ὁ τε ὁ σῶμα ἕξις καί κρᾶσις ὅμοιος ἑαυτοῦ καί ὁ ὁ θερμοποσία ἔθος ἔχω · εἰ δέ εἰμί ἔθος ὥσπερ ἔνιοι πόμα τοιοῦτος , μάλα μέν ἄν οὐδέ αὐτός δείδω αὐτός ὁ προσφορά · ἐπειδή δέ καί οὗτος πάσχω , ἐάω ὁ πάρειμι ἰατρός πάντως αὐτός . ἐκεῖνος μέν οὖν οὕτως ἀποθνῄσκω , ὡς πυνθάνομαι · ἔρομαι δέ ἐγώ ὁ παραγίγνομαι αὐτός τελευτάω , πότερος , ὡς ἐπί ἄλλος τολμάω ὁ μέν διά ὅλος ὁ νόσος , ὁ δέ ἐν τις καιρός δίδωμι ψυχρός εὐλαβέομαι ὁ ἰατρός , οὕτως ἄν τολμάω καί ἐπί ἐκεῖνος ἤ καλός στοχάζομαι ὁ ἑαυτοῦ φύσις ὁ ἀνήρ , ἀποκρίνω αὐτός ἀκριβής αὐτός στοχάζομαι . πάνυ γάρ εἰμί ἰσχνός καί ὁ στόμα ὁ κοιλία ψυχρός ἔχω ἐκ ἀρχή , ὡς λύζω εὐθύς , εἰ ποτέ βραχύς ψύχω . ἀλλά ὥσπερ οὗτος οὐ ἄν φέρω ὁ ψυχρός πόμα διά τε ὁ ἔθος καί ὁ ὁ σῶμα φύσις καίτοι ὁ νόσημα ἐνδείκνυμι , οὕτως ἕτερος δίδωμι πάνυ θαρσέω , εἰ καί καυσόω ἀκριβής ὁ πίνω εἰμί , μηδείς ἐπιφανής σπλάγχνον φλεγμαίνω , οὐ πάνυ δέ ἔτι θαρσέω . . ἀλλά μετά ὁ προλέγω ὁ οἰκεῖος ὁ κάμνω , εἰ μέν μή πίνω ψυχρός , θνῄσκω πάντως ὁ ἄνθρωπος , εἰ δέ πίνω , πολύς ἐλπίς ἔχω σωτηρία , οὕτως δίδωμι καί σύν θεός φημί πᾶς σῴζω ὁ λαμβάνω . ὥστε πολυχρόνιος πεῖρα κρίνω ὁ βοήθημα ἐπί ὁ ὁ αἰτία ζήτησις ἔρχομαι ἀναμιμνῄσκω πρότερος ὅς γράφω ὁ μέν Ἱπποκράτης ἐν ὁ περί δίαιτα ὀξύς , ὁ δέ Ἐρασίστρατος ἐν ὁ δεύτερος περί παράλυσις . ὁ μέν οὖν Ἱπποκράτης ῥῆσις οὕτως ἔχω · ,, ἀλλά μήν εὐκαταμάθητος γε εἰμί , ὅτι φαῦλος δίαιτα βρῶσις τε καί πόσις αὐτός ἑαυτοῦ ἐμφερής ἀεί ἀσφαλής εἰμί ὁ ἐπίπαν εἰς ὑγεία ἤ εἰ τις ἐξαπίνης μέγας μεταβάλλω εἰς ἄλλος κρατύς , ἐπεί καί ὁ δίς σιτέω ὁ ἡμέρα καί ὁ μονοσιτέω ὁ ἐξαπίναιος μεταβολή βλάβη καί ἀρρωστία παρέχω . καί ὁ μέν γε μή μανθάνω ἀριστάω , ἐάν ἀριστάω , εὐθύς ἄρρωστος ποιέω καί βαρύς ὅλος ὁ σῶμα καί ἀσθενής καί ὀκνηρός · ἐάν δέ καί ἐπιδειπνέω , ὀξυρεγμιώδης · ἔνιοι δέ ἄν καί σπατίλη γίγνομαι , ὁπόταν παρά ὁ ἔθος ἀχθοφορέω ὁ κοιλία ἐθίζω ἐπιξηραίνω καί μή δίς διογκόω μηδέ δίς ἕψω ὁ σιτίον “ . εἶτα μεταξύ παρεντίθημι ὅπως ἄν τις ὁ βλάβη οὗτος ἰάομαι , συνάπτω αὖθις ὑπέρ ὁ παραβαίνω ὁ ἔθος οὕτως γράφω · ,, ἔτι δέ μάλα ἄν πονέω ὁ τοιοῦτος , εἰ τρίς σιτέω ὁ ἡμέρα εἰς κόρος , ἔτι δέ μάλα , εἰ πλεονάκις · καίτοι γε πολύς εἰμί , ὅς εὔφορος φέρω τρίς σιτέω ὁ ἡμέρα εἰς πλῆθος , ὅς ἄν οὕτως ἐθίζω . ἀλλά μήν καί ὁ δίς μανθάνω σιτέω ὁ ἡμέρα , ἐάν μή ἀριστάω , ἀσθενής τε καί ἄρρωστος εἰμί καί δειλός εἰς πᾶς ἔργον καί καρδιαλγής . κρεμάννυμι γάρ ὁ σπλάγχνον δοκέω αύ̓τεος καί οὐρέω θερμός καί χλωρός καί ὁ ἄφοδος συγκαίω · εἰμί δέ ὅς καί ὁ στόμα πικραίνω καί ὁ ὀφθαλμός κοιλαίνω καί ὁ κρόταφος πάλλω καί ὁ ἄκρον διαψύχω · καί ὁ μέν πολύς ὁ ἀναριστάω οὐ δύναμαι κατεσθίω ὁ δεῖπνον · δειπνέω δέ βαρύνω ὁ κοιλία καί δυσκοιτέω πολύς μάλα ἤ εἰ καί προαριστάω . ὁπότε οὖν ὁ τοιοῦτος ὁ ὑγιαίνω γίγνομαι ἕνεκα ἥμισυς ἡμέρα δίαιτα μεταβολή παρά ὁ ἔθος , οὔτε προστίθημι λυσιτελής φαίνω οὔτε ἀφαιρέω . εἰ τοίνυν οὗτος ὁ παρά ὁ ἔθος μονοσιτέω ὅλος ὁ ἡμέρα κενεαγγέω δειπνέω , ὁπόσος ἐθίζω , ἔοικα αὐτός , εἰ τότε ἀνάριστος εἰμί πονέω καί ἀρρωστέω , δειπνέω δέ τότε βαρύς ἐάν , πολύς μάλα βαρύνω · εἰ δέ γε ἐπί πολύς χρόνος κενεαγγέω ἐξαπίνης μεταδειπνέω , ἔτι μάλα ἄν βαρύνω “ . μετά οὗτος δέ πάλιν ὁ Ἱπποκράτης , ὥσπερ καί πρόσθεν , ἐπανόρθωσις τις ὁ γίγνομαι βλάβη ἐπί ὁ κενεαγγέω παρά ὁ ἔθος γράφω ἐφεξῆς πάλιν οὕτως φημί · ,, πολύς δέ ἄν τις ἀδελφίζω οὗτος ὁ εἰς κοιλία καί ἄλλος λέγω , ὡς εὔφορος μέν φέρω ὁ βρῶμα , ὅς ἐθίζω , ἐάν καί μή ἀγαθός εἰμί φύσις , ὡσαύτως δέ καί ὁ ποτός · δύσφορος δέ φέρω ὁ βρῶμα , ὅς μή ἐθίζω , καί ἐάν μή κακός εἰμί , ὡσαύτως δέ καί ὁ ποτός . καί ὅσος μέν κρεηφαγία πολύς παρά ὁ ἔθος βιβρώσκω ποιέω ἤ σκόροδον ἤ σίλφιον ἤ ὄψ ἤ καυλός ἤ ἄλλος ὅσος τοιουτότροπος μέγας δύναμις ἔχω ἴδιος , ἥσσων ἄν τις θαυμάζω , εἰ ὁ τοιοῦτος πόνος ἐμποιέω ὁ κοιλία μάλα ὁ ἄλλος · ἀλλά εἰ καταμανθάνω , ὅσος μᾶζα ὄχλος καί ὄγκος καί στρόφος καί φῦσα ὁ κοιλία παρέχω παρά ὁ ἔθος βιβρώσκω ὁ ἀρτοφαγέω ἐθίζω ἤ οἷος ἄρτος βάρος καί τάσις κοιλία ὁ μαζοφαγέω ἐθίζω ἤ αὐτός γε ὁ ἄρτος θερμός βιβρώσκω οἷος δίψος παρέχω καί ἐξαπίναιος πληθώρα διά ὁ ξηραντικός τε καί βραδυπόρος · καί ὁ ἄγαν καθαρός τε καί συγκομιστός παρά ὁ ἔθος βιβρώσκω οἷος διαφέρω ἀλλήλων ποιέω · καί μᾶζα γε ξηρός παρά ὁ ἔθος ἤ ὑγρός ἤ γλίσχρος · καί ὁ ἄλφιτον οἷος τις ποιέω ὁ ποταίνιος ὁ μή εἴωθα καί ὁ ἑτεροῖος ὁ ὁ ποταίνιος εἴωθα καί οἰνοποσία καί ὑδροποσία παρά ὁ ἔθος εἰς ἕτερος μεταβάλλω ἐξαπίνης , καί ὑδαρής τε οἶνος καί ἄκρατος ἐξαπίνης πίνω · ὁ μέν γάρ πλάδος τε ἐν ὁ ἄνω κοιλία ἐμποιέω καί φῦσα ἐν ὁ κάτω , ὁ δέ παλμός τε φλέψ καί καρηβαρία καί δίψος · καί λευκός τε καί μέλας οἶνος παρά ὁ ἔθος μεταβάλλω , εἰ καί ἄμφω οἰνώδης εἰμί , ὅμως πολύς ἄν ἑτεροιόω κατά ὁ σῶμα , ὡς δή γλυκύς τε καί οἰνώδης ἀΐσσω ἄν τις φημί θαυμαστός εἰμί μή αὐτός δύναμαι ἐξαπίνης μεταβάλλω “ . παρά μέν Ἱπποκράτης ἀρκέω ὁ δεῦρο ὅδε γράφω παράδειγμα περί ὁ ὁ ἔθος δύναμις , Ἐρασίστρατος δέ ἐν ὁ δεύτερος περί παράλυσις ὧδε πως γράφω · ,, δέω δέ πολύς πάνυ ἐπίσκεψις ποιέω περί συνήθεια καί ἀσυνήθεια καί ἀσυνήθεια ὁ μέλλω κατά τρόπος ἰατρεύω · λέγω δή ὁ τοιοῦτος · πόνος ὁ μέν συνήθης πολύς πονέω ἄκοπος διατελέω εἰμί , ὁ δέ ἀσυνήθης ὀλίγος πονέω ὑπόκοπος γίγνομαι · βρῶμα τε ὅσος συνήθης δύσπεπτος εἰμί ἔνιοι ῥᾴδιος πέσσω ἤ ὁ ἀσυνήθης εὔπεπτος εἰμί · ἔκκρισις δέ ὁ συνήθης , ἐάν ἀλυσιτελής εἰμί , εἰς συνήθεια δέ ἥκω , ἐπιζητέω ὁ σῶμα καί ἀποστερέω οὗτος εἰς νόσος ἐμπίπτω , οἷος γίγνομαι περί τε ὁ ὁ αἱμορροίς φορά καί κάθαρσις , ὅς ἔνιοι ἑαυτοῦ συνήθης ποιέω , καί δή ἕλκος κατά χρόνος ἐκπίπτω καί ἰχωρροέω , καί ὡς ἔνιοι κατά τις καιρός χολέρα γίγνομαι . ἅπας γάρ ὁ τοιοῦτος ἔκκρισις ἀλυσιτελής εἰμί ἐπιζητέω ὁ σῶμα καί μή γίγνομαι αὐτός κατά ὁ ἐθίζω καιρός εἰς πάθος οὐ μικρός ἐμπίπτω , ὅς συνήθης ὁ τοιοῦτος . φαίνω δέ καί τις τοιοῦτος γίγνομαι κατά ὁ συνήθεια ὅς ἐπίσταμαι ἔπος ἴαμβος · εἰ τις κελεύω ἐγώ λέγω ἐκ μέσος στίχος δύο ἤ τρεῖς ἀσυνήθης εἰμί ὁ τοιοῦτος , οὐ ἄν εὔπορος δύναμαι · κατά δέ ὁ ἐφεξῆς ἀρίθμησις ἐπί ὁ αὐτός οὗτος ἔρχομαι στίχος ἐκ ἑτοῖμος ῥᾴδιος λέγω , συνεθίζω δέ καί ὁ πρότερος λέγω εὔπορος ποιέω . συμβαίνω δέ καί τοιοῦτος τις · ὁ μέν ἀσυνήθης ὁ μανθάνω βραδύς τε καί ὀλίγος μανθάνω , συνήθης δέ γίγνομαι πολύς πολύς καί ῥᾴδιος οὗτος ποιέω . γίγνομαι δέ καί περί ὁ ζήτησις ὅμοιος · ὁ μέν γάρ ἀσυνήθης ὁ παράπαν ὁ ζητέω ἐν ὁ πρῶτος κίνησις ὁ διάνοια τυφλόω καί ἀποσκοτόομαι καί εὐθύς ἀφίστημι ὁ ζητέω κοπιάω ὁ διάνοια καί ἐξαδυνατέω οὐ ἥσσων ἤ ὅσος πρός δρόμος ἀσυνήθης εἰμί προσέρχομαι · ὁ δέ συνήθης ὁ ζητέω πάντῃ διαδύνω τε καί ζητέω ὁ διάνοια καί μεταφέρω ἐπί πολύς τόπος οὐ ἀφίστημι ὁ ζήτησις , οὐ ὅτι ἐν μέρος ἡμέρα ἀλλά οὐδέ ἐν πᾶς βίος ἀναπαύω ὁ ζήτησις · καί μεταφέρω ἐπί ἄλλος ἔννοια ὁ διάνοια οὐ ἀλλότριος ὁ ζητέω προβάλλω ἕως ἐπί ὁ πρόκειμαι ἔρχομαι . οὕτως φαίνω ἄχρι νῦν ὁ ὁ συνήθεια ἰσχύω ἐν ἅπας ὁ ἡμέτερος πάθος ὅμοιος ὁ τε ψυχικός καί ὁ σωματικός . περί μέν δή οὗτος εἰς ὁ πάρειμι ἱκανός λέγω · ἐν δέ ὁ καθόλου λόγος ὑπέρ ἰατρικός λέγω ἐπί πολύς ἐξαριθμέω ἀναγκαῖος ἔχω ὁ ἐπίσκεψις , εἰ μέλλω μή πολύς ὁ κατά ἰατρικός χωλεύω . “ οὗτος μέν ὁ ἔνδοξος ὁ ἰατρός , Ἐρασίστρατος καί Ἱπποκράτης , λέγω περί δύναμις ἔθος , οὐ λόγος ὁ εὕρεσις αὐτός ἀνατίθημι , ἀλλά ἐκ ὁ ἐναργής φαίνω διδάσκω , ὅς ἀμέλει καί ὁ ἄλλος ἄνθρωπος ὅσος μή καθά ὗς ἤ ὄνος ζάω , ἀλλά παρακολουθέω ὑπό ὅς ὠφελέω τε καί βλάπτω . πάρειμι γοῦν αὐτός ἀκούω ὁσημέραι λέγω ἐθίζω ὅδε ὁ βρῶμα καί ὅδε ὁ πόμα καί διά οὗτος μή δύναμαι καταλείπω αὐτός · καί γάρ καί βλάπτω κατά ὁ μεταβολή . ὅμοιος δέ καί περί ὁ ἐπιτήδευμα λέγω , οἷος ἀλουσία λουτρόν , ἱππασία κυνηγέσιον , δρόμος πάλα , ἀγρυπνία ὕπνος , ἡλίωσις ψῦξις , φροντίς ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος .