galenus.de-constitutione-artis-medicae-ad-patrophilum 18
Ἐπειδὴ καὶ τοὺς ἀπαλλαγέντας νοσημάτων εἰς εὐρωστίαν ὑγιεινὴν ἄγεσθαι προσήκει , καὶ τοὺς ὑποσυρομένους εἰς τὰ νοσήματα προφυλάττεσθαι τὰς νόσους , ἔτι τε τοὺς ἀμέμπτως ὑγιαίνοντας ἐν τούτῳ φυλάττεσθαι , καὶ τρία ταῦτα ὑπόλοιπα μέρη τῆς τέχνης ἐστὶ , διὰ βραχυτάτων εἰπεῖν τι καὶ περὶ τῆς τούτων συστάσεως . ἐπεὶ τοίνυν εἴρηται καὶ πρόσθεν , ὡς ἔστι τρία τὰ σύμπαντα γένη τῶν παρὰ φύσιν , αἰτίαι τε , καὶ διαθέσεις , καὶ συμπτώματα , τὸ προφυλακτικὸν κᾂν εἴη μέρος τῆς τέχνης , ὃ δὴ καὶ καλοῦσιν ἰδίως προφυλακτικὸν ἐν τῷ πρώτῳ γένει συνιστάμενον . ὅταν γὰρ ἤτοι πλῆθός τι χυμῶν , ἢ φαυλότης , ἢ ἔμφραξις , ἢ φθαρτικὴ δύναμις ἐγγίνηται τῷ σώματι , κίνδυνός ἐστιν ὅσον οὔπω νοσῆσαι τὸν ἄνθρωπον , ποτὲ δὲ καὶ ἐσχάτως κινδυνεῦσαι . δυσδιάγνωστοι δὲ τοιαῦται αἰτίαι ἅτε οὐ λυποῦσαι τὸν ἄνθρωπον . ὥσπερ γε ἀμέλει καὶ ὁ τοῦ λυττῶντος κυνὸς ἰὸς , οὗ σημεῖον ἴδιον οὐδέν ἐστιν ἐν τῷ σώματι περιεχόμενον , πρὶν ἐγγὺς ἥκειν λύττης τὸν δηχθέντα . καὶ δὴ καὶ πυνθάνεσθαι τῶν τοιούτων αἰτιῶν ἀναγκαῖόν ἐστιν τὸν ἰατρὸν αὐτῶν τῶν πασχόντων ὑπὲρ τῶν συμπεσόντων αὐτοῖς ἑκάστου . ὅταν μέντοι πλῆθος ἢ κακοχυμία ὑποτρέφηται , ἢ τὸν ὄγκον τοῦ σώματος , ἢ ἐμφράττηταί τι σπλάγχνον , ἔνεστι γνωρίζειν αὐτὰ διά τινων συμπτωμάτων , ἃ μέσα πώς ἐστι τῶν τε τοῖς ὑγιαίνουσι ὑπαρχόντων καὶ τῶν τοῖς νοσοῦσι συμβαινόντων . τὰ μὲν γὰρ τοῖς ὑγιαίνουσιν ὑπάρχοντα κατὰ φύσιν ἅπαντά ἐστι καὶ ἄμεμπτα · τὰ δὲ τοῖς νοσοῦσι συμβαίνοντα παρὰ φύσιν τε καὶ μεμπτά · τὰ δὲ μεταξὺ τούτων ἐκ μὲν τοῦ γένους ἐστὶ τῶν ταῖς νόσοις συμβαινόντων , οὕτω δὲ σμικρὰ τοῖς μεγέθεσι καὶ ἀσθενῆ ταῖς δυνάμεσι , ὡς μηδέπω κωλύεσθαι πρὸς αὐτῶν τὰς συνήθεις ἑκάστῳ πράξεις . εἴτε γὰρ ὀδύνη κεφαλῆς ἢ ἄλλου τινὸς εἴη μέρους οὕτω σμικρά τις , ὡς μήπω τὸν ἄνθρωπον ἀναγκάζεσθαι κλινήρη γενέσθαι , ἀλλὰ καὶ εἴτε βάρος , ἤτοι καθ’ ὑποχόνδριον , ἢ κεφαλὴν , ἢ ἄλλο τι μέρος , ἢ σπλάγχνον , οὐδὲ τοῦθ’ ἱκανὸν ἀποστῆσαι τῶν συνήθων . ἔτι δὲ δὴ μᾶλλον ὄγκος τοῦ σώματος , ἢ ἰσχνότης , ἢ ἄχροια , καὶ ὁ πρὸς τὰς κινήσεις ὄκνος , ἢ ὑπνώδης διάθεσις , ἢ ἀγρυπνία τῶν κατὰ τὰς τοῦ βίου πράξεις ἐνεργειῶν ἀπάγειν οὐχ ἱκανὰ , καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον ἀνορεξία τις , ἢ ὄρεξις ἐπιτεταμένη σιτίων · ἄμφω γὰρ γίγνεται τοῦ σώματος οὐκ ἀκριβῶς ὑγιαίνοντος , ὥσπερ γε καὶ ἀδίψους παρὰ λόγον , ἢ διψώδεις , ἢ δακνομένους τὸν στόμαχον , ἢ τὴν κοιλίαν , ἢ κοπώδεις ἑαυτοὺς αἰσθάνεσθαι . τοιοῦτος γάρ τις ὁ τύπος ἐστὶ τῶν συμβαινόντων τοῖς ὑποφερομένοις εἰς νόσον . ἡ δ’ ἐπανόρθωσις τῶν ἐργαζομένων αὐτὰ διαθέσεων , συνελόντι μὲν εἰπεῖν , διὰ τῶν ἐναντίων , ὡς ἔμπροσθεν δέδεικται . κατὰ μέρος δ’ ἐπιόντι , τὸ μὲν περιττὸν ἅπαν ἐκκενοῦν προσήκει , διορισάμενον ὅπως ἐστὶ περιττὸν , εἴτε ὡς ποσὸν , εἴτε ὡς ποιὸν , εἴτε ὡς ἄμφω . τὸ δ’ ἐπανελθεῖν δυνάμενον εἰς τὸ κατὰ φύσιν , ἀλλοιοῦν διὰ τῶν ἐναντίων , τὸ μὲν παχὺ καὶ γλίσχρον λεπτύνοντα , τὸ δὲ λεπτὸν παχύνοντα , κοινῇ δ’ ἄμφω πέττοντα , τὰς δ’ ἐμφράξεις διαῤῥίπτοντα , τὰ δ’ ὅλῳ τῷ γένει παρὰ φύσιν , οἷά τε τὰ δηλητήρια καὶ οἱ ἰοὶ τῶν ἰοβόλων ζώων , ἀλλοιοῦντα καὶ κενοῦντα , τὰς μὲν ἀλλοιώσεις διὰ τῶν ἐναντίων , ἤτοι καθ’ ὅλην τὴν οὐσίαν , ἢ κατὰ ποιότητα μίαν , ἢ δύο ποιούμενον , ἐκκενοῦντα δὲ διὰ τῶν ἑλκτικῶν δυνάμεων . δι’ ὧν δ’ ἄν τις ταῦτα ποιήσειε βοηθημάτων , ἐξ αὐτῶν τῶν διαθέσεων ληπτέον . εἰ μὲν γὰρ πάντες ὁμοίως αὐξηθεῖεν χυμοὶ , διὰ φλεβοτομίας μὲν ἡ κυριωτάτη καὶ μεγίστη κένωσις , ἑξῆς δὲ διὰ τρίψεων καὶ γυμνασίων , καὶ λουτρῶν , καὶ ἀσιτίας . οὕτω δὲ χρὴ κενοῦν , καὶ εἰ τὸ αἷμα πλεονάσει μόνον . εἰ δ’ ὁ τῆς ξανθῆς ἢ μελαίνης χολῆς χυμὸς , ἤ τις ὑδατώδης ὀῤῥὸς χυμοῦ , διὰ κενώσεως μὲν , ἀλλ’ οὐχ ὁμοίως . τὰ μὲν γὰρ ἐν ταῖς πρώταις φλεψὶ περιττώματα τοῖς ὑπηλάταις ἐκκαθαίρειν · τὰ δ’ ἐν ταῖς ἄλλαις , δι’ οὕρων μὲν τὰ ὑδατώδη καὶ λεπτὰ , διὰ καθάρσεως δὲ τὰ χολώδη . ἐγχωρεῖ δὲ καὶ τὰ λεπτὰ τοῖς ὑπηλάταίς ἐκκενοῦν . τὰ δὲ καθ’ ὅλην τὴν ἕξιν , ὅσα μὲν λεπτὰ , δι’ ἱδρώτων τε καὶ φαρμάκων , ὁπόσα τῷ δέρματι προσφερόμενα ξηραίνειν πέφυκε · ὅσα δὲ χολώδη , καθάρσει μὲν πρῶτον , ἑξῆς δὲ τῇ διὰ τοῦ δέρματος κενώσει . εἰ δ’ ὁ τοῦ φλέγματος πλεονάζοι χυμὸς , εἰ μὲν ἁλμυρὸν εἴη , καθαίρειν , ὀξὺ δὲ γενόμενον ἀλλοιοῦν πειρᾶσθαι συντελοῦντα τῇ φύσει πρὸς τὴν πέψιν αὐτοῦ . πολὺ δὲ δὴ μᾶλλον ἔτι τὸ γλυκὺ πέττεται ῥᾳδίως . ἄγει δ’ εἰς πέψιν ἡσυχία τε καὶ θάλψις μετρία , καὶ σιτίων εὐχύμων ὀλίγων ἐδωδὴ , καὶ οἴνου πόσις θερμαίνοντος ὀλίγον . τὴν δὲ θάλψιν μετρίαν ποιεῖ ἡ εὔκρατος τρίψις , καὶ αἱ τῶν θερμῶν ὑδάτων σύμμετροι χρήσεις , ἐδέσματά τε καὶ φάρμακα τὰ μετρίως θερμαίνοντα . διαῤῥίπτει δὲ τὰς ἐμφράξεις , ὅσα λεπτύνειν πέφυκεν ἐδέσματά τε καὶ πόματα καὶ φάρμακα τὰς δ’ ὕλας τούτων ὅπως εὑρίσκειν τε καὶ κρίνειν προσήκει , διὰ μιᾶς ἐξηγησάμεθα πραγματείας , ἣν περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως ἐπιγράφομεν . εἴρηται δὲ κᾀν τῷ περὶ τῆς λεπτυνούσης διαίτης γράμματι .
Lemmas: ἐπειδή καί ὁ ἀπαλλάσσω νόσημα εἰς εὐρωστία ὑγιεινός ἄγω προσήκω , καί ὁ ὑποσύρω εἰς ὁ νόσημα προφυλάσσω ὁ νόσος , ἔτι τε ὁ ἄμεμπτος ὑγιαίνω ἐν οὗτος φυλάσσω , καί τρεῖς οὗτος ὑπόλοιπος μέρος ὁ τέχνη εἰμί , διά βραχύς λέγω τις καί περί ὁ οὗτος σύστασις . ἐπεί τοίνυν λέγω καί πρόσθεν , ὡς εἰμί τρεῖς ὁ σύμπας γένος ὁ παρά φύσις , αἰτία τε , καί διάθεσις , καί σύμπτωμα , ὁ προφυλακτικός ἔͅν εἰμί μέρος ὁ τέχνη , ὅς δή καί καλέω ἴδιος προφυλακτικός ἐν ὁ πρῶτος γένος συνίστημι . ὅταν γάρ ἤτοι πλῆθος τις χυμός , ἤ φαυλότης , ἤ ἔμφραξις , ἤ φθαρτικός δύναμις ἐγγίγνομαι ὁ σῶμα , κίνδυνος εἰμί ὅσος οὔπω νοσέω ὁ ἄνθρωπος , ποτέ δέ καί ἔσχατος κινδυνεύω . δυσδιάγνωστος δέ τοιοῦτος αἰτία ἅτε οὐ λυπέω ὁ ἄνθρωπος . ὥσπερ γε ἀμέλει καί ὁ ὁ λυσσάω κύων ἰός , ὅς σημεῖον ἴδιος οὐδείς εἰμί ἐν ὁ σῶμα περιέχω , πρίν ἐγγύς ἥκω λύσσα ὁ δάκνω . καί δή καί πυνθάνομαι ὁ τοιοῦτος αἰτία ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ἰατρός αὐτός ὁ πάσχω ὑπέρ ὁ συμπίπτω αὐτός ἕκαστος . ὅταν μέντοι πλῆθος ἤ κακοχυμία ὑποτρέφω , ἤ ὁ ὄγκος ὁ σῶμα , ἤ ἐμφράσσω τις σπλάγχνον , ἔνειμι γνωρίζω αὐτός διά τις σύμπτωμα , ὅς μέσος πως εἰμί ὁ τε ὁ ὑγιαίνω ὑπάρχω καί ὁ ὁ νοσέω συμβαίνω . ὁ μέν γάρ ὁ ὑγιαίνω ὑπάρχω κατά φύσις ἅπας εἰμί καί ἄμεμπτος · ὁ δέ ὁ νοσέω συμβαίνω παρά φύσις τε καί μεμπτός · ὁ δέ μεταξύ οὗτος ἐκ μέν ὁ γένος εἰμί ὁ ὁ νόσος συμβαίνω , οὕτως δέ μικρός ὁ μέγεθος καί ἀσθενής ὁ δύναμις , ὡς μηδέπω κωλύω πρός αὐτός ὁ συνήθης ἕκαστος πρᾶξις . εἴτε γάρ ὀδύνη κεφαλή ἤ ἄλλος τις εἰμί μέρος οὕτως μικρός τις , ὡς μήπω ὁ ἄνθρωπος ἀναγκάζω κλινήρης γίγνομαι , ἀλλά καί εἴτε βάρος , ἤτοι κατά ὑποχόνδριος , ἤ κεφαλή , ἤ ἄλλος τις μέρος , ἤ σπλάγχνον , οὐδέ οὗτος ἱκανός ἀφίστημι ὁ συνήθης . ἔτι δέ δή μάλα ὄγκος ὁ σῶμα , ἤ ἰσχνότης , ἤ ἄχροια , καί ὁ πρός ὁ κίνησις ὄκνος , ἤ ὑπνώδης διάθεσις , ἤ ἀγρυπνία ὁ κατά ὁ ὁ βίος πρᾶξις ἐνέργεια ἀπάγω οὐ ἱκανός , καί πολύς δή μάλα ἀνορεξία τις , ἤ ὄρεξις ἐπιτείνω σιτίον · ἄμφω γάρ γίγνομαι ὁ σῶμα οὐ ἀκριβής ὑγιαίνω , ὥσπερ γε καί ἄδιψος παρά λόγος , ἤ διψώδης , ἤ δάκνω ὁ στόμαχος , ἤ ὁ κοιλία , ἤ κοπώδης ἑαυτοῦ αἰσθάνομαι . τοιοῦτος γάρ τις ὁ τύπος εἰμί ὁ συμβαίνω ὁ ὑποφέρω εἰς νόσος . ὁ δέ ἐπανόρθωσις ὁ ἐργάζομαι αὐτός διάθεσις , συναιρέω μέν λέγω , διά ὁ ἐναντίος , ὡς ἔμπροσθεν δείκνυμι . κατά μέρος δέ ἐπέρχομαι , ὁ μέν περισσός ἅπας ἐκκενόω προσήκω , διορίζω ὅπως εἰμί περισσός , εἴτε ὡς ποσός , εἴτε ὡς ποιός , εἴτε ὡς ἄμφω . ὁ δέ ἐπανέρχομαι δύναμαι εἰς ὁ κατά φύσις , ἀλλοιόω διά ὁ ἐναντίος , ὁ μέν παχύς καί γλίσχρος λεπτύνω , ὁ δέ λεπτός παχύνω , κοινῇ δέ ἄμφω πέσσω , ὁ δέ ἔμφραξις διαρρίπτω , ὁ δέ ὅλος ὁ γένος παρά φύσις , οἷος τε ὁ δηλητήριος καί ὁ ἰός ὁ ἰοβόλος ζῷον , ἀλλοιόω καί κενόω , ὁ μέν ἀλλοίωσις διά ὁ ἐναντίος , ἤτοι κατά ὅλος ὁ οὐσία , ἤ κατά ποιότης εἷς , ἤ δύο ποιέω , ἐκκενόω δέ διά ὁ ἑλκτικός δύναμις . διά ὅς δέ ἄν τις οὗτος ποιέω βοήθημα , ἐκ αὐτός ὁ διάθεσις λαμβάνω . εἰ μέν γάρ πᾶς ὅμοιος αὐξάνω χυμός , διά φλεβοτομία μέν ὁ κύριος καί μέγας κένωσις , ἑξῆς δέ διά τρῖψις καί γυμνάσιον , καί λουτρόν , καί ἀσιτία . οὕτως δέ χρή κενόω , καί εἰ ὁ αἷμα πλεονάζω μόνος . εἰ δέ ὁ ὁ ξανθός ἤ μέλας χολή χυμός , ἤ τις ὑδατώδης ὀρός χυμός , διά κένωσις μέν , ἀλλά οὐ ὅμοιος . ὁ μέν γάρ ἐν ὁ πρῶτος φλέψ περίσσωμα ὁ ὑπηλάτης ἐκκαθαίρω · ὁ δέ ἐν ὁ ἄλλος , διά ἔρος μέν ὁ ὑδατώδης καί λεπτός , διά κάθαρσις δέ ὁ χολώδης . ἐγχωρέω δέ καί ὁ λεπτός ὁ ὑπηλάτης ἐκκενόω . ὁ δέ κατά ὅλος ὁ ἕξις , ὅσος μέν λεπτός , διά ἱδρώς τε καί φάρμακον , ὁπόσος ὁ δέρμα προσφέρω ξηραίνω φύω · ὅσος δέ χολώδης , κάθαρσις μέν πρῶτος , ἑξῆς δέ ὁ διά ὁ δέρμα κένωσις . εἰ δέ ὁ ὁ φλέγμα πλεονάζω χυμός , εἰ μέν ἁλμυρός εἰμί , καθαίρω , ὀξύς δέ γίγνομαι ἀλλοιόω πειράω συντελέω ὁ φύσις πρός ὁ πέψις αὐτός . πολύς δέ δή μάλα ἔτι ὁ γλυκύς πέσσω ῥᾴδιος . ἄγω δέ εἰς πέψις ἡσυχία τε καί θάλψις μέτριος , καί σιτίον εὔχυμος ὀλίγος ἐδωδή , καί οἶνος πόσις θερμαίνω ὀλίγος . ὁ δέ θάλψις μέτριος ποιέω ὁ εὔκρατος τρῖψις , καί ὁ ὁ θερμός ὕδωρ σύμμετρος χρῆσις , ἔδεσμα τε καί φάρμακον ὁ μέτριος θερμαίνω . διαρρίπτω δέ ὁ ἔμφραξις , ὅσος λεπτύνω φύω ἔδεσμα τε καί πόμα καί φάρμακον ὁ δέ ὕλη οὗτος ὅπως εὑρίσκω τε καί κρίνω προσήκω , διά εἷς ἐξηγέομαι πραγματεία , ὅς περί ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις ἐπιγράφω . λέγω δέ εἰͅν ὁ περί ὁ λεπτύνω δίαιτα γράμμα .