galenus.de-constitutione-artis-medicae-ad-patrophilum 12
Σκεπτέον δ’ οὐκ ἐπὶ τούτου τοῦ γένους μόνον , ἀλλὰ κᾀπὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ὧν δύναμις ἡμῖν ἐστιν ἐξεργάσασθαι τὴν ἔνδειξιν . ἡ γὰρ τοῦ νοσήματος ἰδέα τὸν τρόπον ἐνδείκνυται μόνον τῆς ἐπανορθώσεως , εἰ δὲ ἀδύνατός ἐστιν ἢ δυνατὸς , οὐκ ἔτι συνενδείκνυται . λαμβάνεται γὰρ ἐν ἁπάσαις ταῖς ποιητικαῖς τέχναις τὸ τοιοῦτον , οὐκ ἐκ τῆς ἐννοίας τῶν γενησομένων πραγμάτων , ἀλλ’ ἐκ τῆς δυνάμεώς τε καὶ ἀδυναμίας τοῦ δημιουργοῦντος αἰτίου , καὶ προσέτι τῆς κατὰ τὴν ὕλην εὐπορίας τε καὶ ἀπορίας . τὰ γοῦν αὐτὰ πράγματα τοῖς μὲν ἀδύνατα , τοῖς δὲ δυνατὰ καθίσταται , καὶ καθ’ ἕτερον μὲν καιρὸν ἀδύνατα , καθ’ ἕτερον δὲ δυνατά . αἴτιον γοῦν ἐστι τῶν περὶ τὸ σῶμα γινομένων ἐπ’ ἀγαθῷ φύσις τε καὶ ἰατρός . ἀλλὰ τινὰ μέν τῇ φύσει , τινὰ δὲ τοῖς ἰατροῖς ἐστιν ἀδύνατα . τῇ φύσει μὲν ὀστοῦν κατεαγὸς , ὡς παραλλάττειν αὐτοῦ τὰ μόρια καὶ διεστρέφθαι τὸ κῶλον , ἀδύνατον ὀρθῶσαι καὶ διαπλάσαι , τῷ δὲ ἰατρῷ δυνατόν . οὕτω δὲ καὶ τὸ παραρθρῆσαν ἰατρῷ μὲν ἐμβαλεῖν δυνατὸν , ἀδύνατον δὲ τῇ φύσει . τὸ κοῖλον δ’ ἕλκος σαρκῶσαι , τῇ φύσει μέν ἐστι δυνατὸν , ἀδύνατον δ’ ἰατρῷ , καθάπερ γε καὶ τὸ πέψαι τι τῶν ἡμιπέπτων τε καὶ ἀπέπτων . ἀλλὰ καὶ εἰς ταῦθ’ ὑπηρετεῖ τε καὶ συμπράττει τῇ φύσει ὁ ἰατρὸς , καθαρὸν μὲν ἐργαζόμενος τὸ ἕλκος ἐπιθέσει φαρμάκου καθαίροντος , ἐπιφέρων δὲ τὰ συμμέτρως θάλποντα τοῖς πεφθῆναι δεομένοις . πολλὰ δὲ καὶ αὐτῇ τῇ φύσει τῶν ἔμπροσθεν ὑπ’ αὐτῆς ἀπεργασθέντων ἀδύνατον αὖθις ποιῆσαι , καθάπερ φλέβα , καὶ ἀρτηρίαν , καὶ σύνδεσμον , καὶ νεῦρον , ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα . τῆς οὖν θεραπευτικῆς μεθόδου πρῶτον μὲν ἐξευρεῖν , ὥσπερ εἴρηται , τὸν κοινὸν ἁπάντων σκοπὸν , ὅτι τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἐστὶν ἰάματα · δεύτερον δὲ , καθ’ ἕκαστον γένος ὑποτάξαι τἀναντία · τρίτον ἐπὶ τούτοις , σκέψασθαι , πότε μέν ἐστι δυνατὸν ἡμῖν ἢ τῇ φύσει τῷ κατὰ τὴν ἔνδειξιν ὑπηρετῆσαι σκοπῷ , πότε δὲ ἤτοι παντάπασιν ἀδύνατον , ἢ κατὰ χρόνον ἀδύνατον , ἢ ἐκ μέρους ἀδύνατον . καὶ εἴη ἂν οὐκ ἐλαχίστη μοῖρα τῆς φυσικῆς θεωρίας , ἐν ᾗ γε χρὴ γεγυμνάσθαι τὸν ἐξευρήσοντα τὸ δυνατόν τε καὶ ἀδύνατον ἐν ἑκάστῳ τῶν ἐσομένων . αἱ πραγματεῖαι δέ εἰσιν αἱ τοῦτο διδάσκουσαι δύο , ἥ τε περὶ ζωογονίας ὀνομαζομένη , καθ’ ἣν , ὅπως ἐκ σπέρματός τε καὶ καταμηνίου τὴν γένεσιν ἔχει τὸ κυούμενον , ἐπισκεπτόμεθα , καὶ ἡ λοιπὴ περὶ τῶν φυσικῶν δυνάμεων . ἐν μὲν γὰρ τῷ περὶ τῆς φύσεως τοῦ σπέρματος ἐπισκέψαι φανεῖταί σοι πάντως , ὑποβαλόντι τὴν σκέψιν ἀποδεικτικῇ μεθόδῳ , ταῦθ’ , ἅπερ ἡμῖν ἀπεδείχθη , τὸ γεννᾶσθαι τὰ πλεῖστα τῶν ἐν τῷ κυουμένῳ μόρια , τῆς διαπλαττούσης αὐτὰ δυνάμεως ὕλη χρωμένης αὐτῇ τῇ τοῦ σπέρματος οὐσίᾳ . καὶ εἴπερ τοῦτ’ ἐξεύροις , οὐκ ἂν ἔτι θαυμάσαις , εἰ μηδὲν τῶν τοιούτων ἡ φύσις ὕστερόν ποτε δύναται δημιουργεῖν . ἐν δὲ τῷ περὶ φυσικῶν δυνάμεων ἐπισκοπεῖσθαι τὴν περὶ τῶν γεγενημένων διοίκησιν , ὡς κᾀντεῦθεν εὐπορῆσαί σε τῆς εὑρέσεως , ὧν δυνατόν ἐστι τῇ φύσει ποιεῖν , αὐτῇ τε κατὰ μόνας , ὑπηρετουμένῃ τε πρὸς τῶν ἰατρῶν , ὧν τ’ ἀδύνατον . ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ , καθ’ ὃν ἐπισκεπτόμεθα περὶ τῆς τῶν δημιουργικῶν αἰτιῶν δυνάμεως καὶ τῆς τῶν ἀποτελουμένων οὐσίας , ἐξευρήσεις ἅπαντα τὰ δυνατὰ καὶ ἀδύνατα . οἶον εἰ δυνατὸν , ἀπολλυμένου χόνδρου , γεννᾶσθαι πάλιν ἕτερον χόνδρον , ἢ ἀντ’ αὐτοῦ τι παραπλήσιον . οὕτω δὲ καὶ ὀστοῦν εἰ δυνατὸν ἕτερον ποιῆσαι τοῦ μετὰ τὴν ἀποκύησιν ἀπολλυμένου , ἤ τι παραπλήσιον αὐτῷ · καὶ εἰ συμφῦναι τὸ νευρῶδες τοῦ διαφράγματος , ἢ τὴν καρδίαν , ἢ τὸ ἧπαρ , ἢ ὅλως ὁτιοῦν τῶν ἄλλων μορίων . ἐμοὶ δὲ οὐ καιρὸς ἐνταῦθα διέρχεσθαι πάντα . οὐ γὰρ εἰς ἓν τοῦτο τὸ βιβλίον ἐγχωρεῖ τὴν ὅλην ἰατρικὴν καταθέσθαι , οὐδὲ τοῦτ’ ἐξ ἀρχῆς ὁ λόγος ἔσπευδεν , ἀλλὰ τὰς μεθόδους εἰπεῖν , ἐνδείξασθαί τε περὶ τῆς συστάσεως τῆς τέχνης , ἐκ τίνων τε καὶ πόσων ἀρχῶν , καὶ κατὰ τίνας ὁδοὺς γίγνεται . καταπαύσας οὖν ἐνταῦθα τὸν ἐνεστῶτα λόγον , εἰς ἕν τε κεφάλαιον ἀναβαλὼν , προσθήσω τῷ πρόσθεν ἤδη συνεστῶτι μέρει τῆς τέχνης . ὡς γὰρ ἐν ἐκείνῳ τῶν ὑγιεινῶν τε καὶ νοσωδῶν σωμάτων εἶδος ἐξευρόντες ἠξιοῦμεν ἐν ταῖς κατὰ μέρος ὕλαις αὐτὸ θεάσασθαι πάσαις , οὕτω καὶ νῦν , ὑπὸ τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου τῶν σκοπῶν εὑρημένων , εἰς τὰς κατὰ μέρος ὕλας ἐμβιβάζειν αὐτοὺς ἀξιώσομεν , ἵνα γνῶσιν , ὅσα τε δυνατὸν γίγνεσθαι κατ’ αὐτήν εἰσιν , ἢ ἐκ μέρους , ἢ κατά τινα χρόνον , ὅσα τ’ ἀδύνατον παντάπασιν · ἐπισκοπεῖσθαι δὲ κᾀνταῦθα τὴν πρὸς τὰς ἄλλας τέχνας ἀναλογίαν . ὡς γὰρ εἴ τις , ἐξ ὀπτῶν πλίνθων γεγενημένης οἰκίας , εἶτα πεπονθυίας κατά τι μέρος , ἐπανορθοῦσθαι τοῦτο κελεύσειεν , ἐξαιροῦντας μὲν , ὅσαι πεπόνθασι τῶν πλίνθων , εἰς δὲ τὸν ἐκείνων τόπον ἐντιθέντας ἑτέρας ἀπαθεῖς , ἀναγκαῖον ἔσται τῷ δημιουργῷ κατασκευάζειν πρότερον ἑτέρας ὁμοίας ταῖς πεπονθυίαις , ἔτι τε πρὸς τούτῳ τὴν ἐπιτηδείαν ὕλην οὐκ ἔχοντος παρασχεῖν τοῦ δεσπότου τῆς οἰκίας , ἀδύνατον εἷναι λέγειν τὴν ἐπανόρθωσιν · οὕτως ἔχει κᾀπὶ τοῦ νῦν προκειμένου σκέμματος . ἀπορίᾳ γὰρ τῆς ὕλης οὐδὲν ἐξ ὑστέρου ποιεῖν ἡ φύσις οἵα τ’ ἐστὶν , ὧν ἐκ σπέρματος ἐν τῷ διαπλάττειν τὸ ζῶον ἐποίησεν .
Lemmas: σκοπέω δέ οὐ ἐπί οὗτος ὁ γένος μόνος , ἀλλά εἰͅπί ὁ ἄλλος ἅπας ὅς δύναμις ἐγώ εἰμί ἐξεργάζομαι ὁ ἔνδειξις . ὁ γάρ ὁ νόσημα ἰδέα ὁ τρόπος ἐνδείκνυμι μόνος ὁ ἐπανόρθωσις , εἰ δέ ἀδύνατος εἰμί ἤ δυνατός , οὐ ἔτι συνενδείκνυμι . λαμβάνω γάρ ἐν ἅπας ὁ ποιητικός τέχνη ὁ τοιοῦτος , οὐ ἐκ ὁ ἔννοια ὁ γίγνομαι πρᾶγμα , ἀλλά ἐκ ὁ δύναμις τε καί ἀδυναμία ὁ δημιουργέω αἴτιος , καί προσέτι ὁ κατά ὁ ὕλη εὐπορία τε καί ἀπορία . ὁ γοῦν αὐτός πρᾶγμα ὁ μέν ἀδύνατος , ὁ δέ δυνατός καθίστημι , καί κατά ἕτερος μέν καιρός ἀδύνατος , κατά ἕτερος δέ δυνατός . αἴτιος γοῦν εἰμί ὁ περί ὁ σῶμα γίγνομαι ἐπί ἀγαθός φύσις τε καί ἰατρός . ἀλλά τις μέν ὁ φύσις , τις δέ ὁ ἰατρός εἰμί ἀδύνατος . ὁ φύσις μέν ὀστέον κατάγνυμι , ὡς παραλλάσσω αὐτός ὁ μόριον καί διαστρέπτω ὁ κῶλον , ἀδύνατος ὀρθόω καί διαπλάσσω , ὁ δέ ἰατρός δυνατός . οὕτως δέ καί ὁ παραρθρέω ἰατρός μέν ἐμβάλλω δυνατός , ἀδύνατος δέ ὁ φύσις . ὁ κοῖλος δέ ἕλκος σαρκόω , ὁ φύσις μέν εἰμί δυνατός , ἀδύνατος δέ ἰατρός , καθά γε καί ὁ πέσσω τις ὁ ἡμίπεπτος τε καί ἄπεπτος . ἀλλά καί εἰς οὗτος ὑπηρετέω τε καί συμπράσσω ὁ φύσις ὁ ἰατρός , καθαρός μέν ἐργάζομαι ὁ ἕλκος ἐπίθεσις φάρμακον καθαίρω , ἐπιφέρω δέ ὁ σύμμετρος θάλπω ὁ πέσσω δέω . πολύς δέ καί αὐτός ὁ φύσις ὁ ἔμπροσθεν ὑπό αὐτός ἀπεργάζομαι ἀδύνατος αὖθις ποιέω , καθά φλέψ , καί ἀρτηρία , καί σύνδεσμος , καί νεῦρον , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος . ὁ οὖν θεραπευτικός μέθοδος πρῶτος μέν ἐξευρίσκω , ὥσπερ λέγω , ὁ κοινός ἅπας σκοπός , ὅτι ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος εἰμί ἴαμα · δεύτερος δέ , κατά ἕκαστος γένος ὑποτάσσω ἐναντίος · τρίτος ἐπί οὗτος , σκοπέω , πότε μέν εἰμί δυνατός ἐγώ ἤ ὁ φύσις ὁ κατά ὁ ἔνδειξις ὑπηρετέω σκοπός , πότε δέ ἤτοι παντάπασι ἀδύνατος , ἤ κατά χρόνος ἀδύνατος , ἤ ἐκ μέρος ἀδύνατος . καί εἰμί ἄν οὐ ἐλαχύς μοῖρα ὁ φυσικός θεωρία , ἐν ὅς γε χρή γυμνάζω ὁ ἐξευρίσκω ὁ δυνατός τε καί ἀδύνατος ἐν ἕκαστος ὁ εἰμί . ὁ πραγματεία δέ εἰμί ὁ οὗτος διδάσκω δύο , ὁ τε περί ζωογονία ὀνομάζω , κατά ὅς , ὅπως ἐκ σπέρμα τε καί καταμήνιος ὁ γένεσις ἔχω ὁ κυέω , ἐπισκοπέω , καί ὁ λοιπός περί ὁ φυσικός δύναμις . ἐν μέν γάρ ὁ περί ὁ φύσις ὁ σπέρμα ἐπισκέπω φαίνω σύ πάντως , ὑποβάλλω ὁ σκέψις ἀποδεικτικός μέθοδος , οὗτος , ὅς ἐγώ ἀποδείκνυμι , ὁ γεννάω ὁ πολύς ὁ ἐν ὁ κυέω μόριον , ὁ διαπλήσσω αὐτός δύναμις ὕλη χράω αὐτός ὁ ὁ σπέρμα οὐσία . καί εἴπερ οὗτος ἐξευρίσκω , οὐ ἄν ἔτι θαυμάζω , εἰ μηδείς ὁ τοιοῦτος ὁ φύσις ὕστερον ποτέ δύναμαι δημιουργέω . ἐν δέ ὁ περί φυσικός δύναμις ἐπισκοπέω ὁ περί ὁ γίγνομαι διοίκησις , ὡς ἐͅντεῦθα εὐπορέω σύ ὁ εὕρεσις , ὅς δυνατός εἰμί ὁ φύσις ποιέω , αὐτός τε κατά μόνος , ὑπηρετέω τε πρός ὁ ἰατρός , ὅς τε ἀδύνατος . ἐν ἐκεῖνος ὁ τόπος , κατά ὅς ἐπισκοπέω περί ὁ ὁ δημιουργικός αἰτία δύναμις καί ὁ ὁ ἀποτελέω οὐσία , ἐξευρίσκω ἅπας ὁ δυνατός καί ἀδύνατος . οἷος εἰ δυνατός , ἀπόλλυμι χόνδρος , γεννάω πάλιν ἕτερος χόνδρος , ἤ ἀντί αὐτός τις παραπλήσιος . οὕτως δέ καί ὀστέον εἰ δυνατός ἕτερος ποιέω ὁ μετά ὁ ἀποκύησις ἀπόλλυμι , ἤ τις παραπλήσιος αὐτός · καί εἰ συμφύω ὁ νευρώδης ὁ διάφραγμα , ἤ ὁ καρδία , ἤ ὁ ἧπαρ , ἤ ὅλος ὁστισοῦν ὁ ἄλλος μόριον . ἐγώ δέ οὐ καιρός ἐνταῦθα διέρχομαι πᾶς . οὐ γάρ εἰς εἷς οὗτος ὁ βιβλίον ἐγχωρέω ὁ ὅλος ἰατρικός κατατίθημι , οὐδέ οὗτος ἐκ ἀρχή ὁ λόγος σπεύδω , ἀλλά ὁ μέθοδος λέγω , ἐνδείκνυμι τε περί ὁ σύστασις ὁ τέχνη , ἐκ τίς τε καί πόσος ἀρχή , καί κατά τίς ὁδός γίγνομαι . καταπαύω οὖν ἐνταῦθα ὁ ἐνίστημι λόγος , εἰς εἷς τε κεφάλαιος ἀναβάλλω , προστίθημι ὁ πρόσθεν ἤδη συνίστημι μέρος ὁ τέχνη . ὡς γάρ ἐν ἐκεῖνος ὁ ὑγιεινός τε καί νοσώδης σῶμα εἶδος ἐξευρίσκω ἀξιόω ἐν ὁ κατά μέρος ὕλη αὐτός θεάομαι πᾶς , οὕτως καί νῦν , ὑπό ὁ θεραπευτικός μέθοδος ὁ σκοπός εὑρίσκω , εἰς ὁ κατά μέρος ὕλη ἐμβιβάζω αὐτός ἀξιόω , ἵνα γιγνώσκω , ὅσος τε δυνατός γίγνομαι κατά αὐτός εἰμί , ἤ ἐκ μέρος , ἤ κατά τις χρόνος , ὅσος τε ἀδύνατος παντάπασι · ἐπισκοπέω δέ ᾀνταῦθη ὁ πρός ὁ ἄλλος τέχνη ἀναλογία . ὡς γάρ εἰ τις , ἐκ ὀπτός πλίνθος γίγνομαι οἰκία , εἶτα πάσχω κατά τις μέρος , ἐπανορθόω οὗτος κελεύω , ἐξαιρέω μέν , ὅσος πάσχω ὁ πλίνθος , εἰς δέ ὁ ἐκεῖνος τόπος ἐντίθημι ἕτερος ἀπαθής , ἀναγκαῖος εἰμί ὁ δημιουργός κατασκευάζω πρότερος ἕτερος ὅμοιος ὁ πάσχω , ἔτι τε πρός οὗτος ὁ ἐπιτήδειος ὕλη οὐ ἔχω παρέχω ὁ δεσπότης ὁ οἰκία , ἀδύνατος ἵημι λέγω ὁ ἐπανόρθωσις · οὕτως ἔχω εἰͅπί ὁ νῦν πρόκειμαι σκέμμα . ἀπορία γάρ ὁ ὕλη οὐδείς ἐκ ὕστερος ποιέω ὁ φύσις οἷος τε εἰμί , ὅς ἐκ σπέρμα ἐν ὁ διαπλάσσω ὁ ζῷον ποιέω .