galenus.de-constitutione-artis-medicae-ad-patrophilum 7
Ἐστὶ μὲν δὴ τὸ προκείμενον , ὥσπερ τοῦ σύμπαντος σώματος ἐξ ἀνατομῆς ἐμάθομεν ἅπαντα τὰ μόρια μέχρι τῶν ἁπλουστάτων , ὡς πρὸς τὴν αἴσθησιν , οὕτω καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐξευρεῖν , ὁποῖα τὰ . πρὸς τὴν φύσιν ἐστὶ τὰ πρῶτά τε καὶ ἁπλούστατα μόρια . μὴ τοίνυν ἐπὶ πάντων , ἀλλ’ ἐφ’ ἑνὸς , ὡς ἐπὶ παραδείγματος , ὁ λόγος ἡμῖν γιγνέσθω . τῆς σαρκὸς ἐπισκεπτομένης , πρῶτον μὲν , εἰ ἕν τι τὴν ἰδέαν ἐστὶ τὸ γεννῆσαν αὐτὴν στοιχεῖον . οὐδὲν γὰρ χεῖρον οὕτως ὀνομάσαι τὸ πρῶτόν τε καὶ ἁπλούστατον ἐν αὐτῇ μόριον . εἶθ’ ἑξῆς , εἴπερ μὴ φαίνοιτο τοιοῦτον , εἰ πολλά . κᾄπειτα , πόσα γε , καὶ τίνα , καὶ ὅστις ὁ τρόπος αὐτοῖς ἐστι τῆς συνθέσεως . ἐπεὶ τοίνυν ἡ σὰρξ ὀδυνᾶται τεμνομένη τε καὶ θερμαινομένη σφοδρῶς , ἀδύνατον ἓν εἶναι τῷ εἴδει τὸ στοιχεῖον , οἷον Ἐπίκουρος ὑπέθετο τὴν ἄτομον . ὅτι γὰρ οὐχ ἓν τῷ εἴδει τὸ στοιχεῖόν ἐστι τοιοῦτον , ἐνθένδε δῆλον . οὐδεμία τῶν ἀτόμων αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν οὔτε θερμὴ τὴν φύσιν ἐστὶν , οὔτε ψυχρὰ , οὐ μὴν οὐδὲ λευκὴ τίς ἐστιν ἐξ αὐτῶν ἢ μέλαινα . καὶ τί διατρίβω , καὶ καταμηκύνω κατακερματίζων τὸν λόγον ; ὅλως γὰρ οὐδεμία ποιότης ἐστὶν αὐτῇ τῇ ἀτόμῳ , ὡς οἱ πατέρες αὐτῶν βούλονται . τῶν γὰρ δὴ τοιούτων ποιοτήτων πᾶσαι δι’ ὅλων φαίνονται διεληλυθέναι τῶν σωμάτων · ὡς ἥ γε κατὰ τὸ σχῆμα ποιότης ὑπάρχει πάσαις αὐταῖς , ὑπάρχει δὲ καὶ ἀντιτυπία , καὶ βάρος . ἀλλ’ εἴτε ποιότητα χρὴ καλεῖν , εἴτε ἄλλο τι τὰ τοιαῦτα , πρός γε τὸ προκείμενον οὐδὲν διαφέρει . πάσαις γὰρ αὐταῖς ὑπάρχει τὰ εἰρημένα , καὶ οὐ διαφέρουσιν ἀλλήλων εἴδει , καθάπερ αἱ ὁμοιομέρειαι τοῖς ἐκείνας ὑποτιθεμένοις , ἢ τὰ τέτταρα στοιχεῖα τοῖς τιθεμένοις ταῦτα . φησὶν οὖν ὁ Ἱπποκράτης , ἐγὼ δέ φημι , εἰ ἓν ἦν ἄνθρωπος , οὐδέποτ’ ἂν ἤλγεεν , ὀρθότατα λέγων . τὸ γὰρ ἓν ἀμετάβλητον εἰς ἕτερον , οὐκ ἔχον γε εἰς ὃ μεταβάλοι . τὸ δὲ ἀμετάβλητον ἀναλλοίωτον καὶ ἀπαθὲς , τὸ δὲ ἀπαθὲς ἀνώδυνον . γίγνεται τοίνυν ἐκ τῶν εἰρημένων προτάσεων συμπέρασμα , τὸ ἓν ἀπαθὲς ὑπάρχειν · ἐφ’ ᾧ πάλιν ἕτερος ἐρωτηθήσεται λόγος τοιόσδε . εἰ ἓν ἦν τῷ εἴδει τὸ στοιχεῖον , οὐδὲν ἐν τοῖς πᾶσιν οὐδέποτε ὀδυνήσεται · ἀλλὰ μὴν ὀδυνᾶται · οὐκ ἄρα ἕν ἐστι τὸ στοιχεῖον . ἐπεὶ δ’ ὑπέκειτο περὶ σαρκὸς ποιεῖσθαι τὸν λόγον , ἐπ’ ἐκείνης ἐξεταζέσθω . εἰ ἓν ἦν τῷ εἴδει τὸ τῆς σαρκὸς στοιχεῖον , οὐδέποτε ἡ σὰρξ ὀδυνήσεται · ἀλλὰ μὴν ὀδυνᾶται · οὐκ ἄρα ἕν ἐστι τῷ εἴδει τὸ τῆς σαρκὸς στοιχεῖον . ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ καθ’ ἕτερον ἐρωτηθήσεται τρόπον . εἰ ἀπαθές ἐστι τὸ τῆς σαρκὸς στοιχεῖον , οὐκ ὀδυνηθήσεται · ἀλλὰ μὴν ὀδυνᾶται · οὐκ ἄρα ἐστὶν ἀπαθές . εἰ δὲ καὶ πλείω λέγοι τις εἶναι τὰ στοιχεῖα , μὴ μέντοι γε ἀλλοιούμενα , καὶ ἐπ’ ἐκείνων ὁ αὐτὸς λόγος ἐρωτηθήσεται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον . εἰ ἀπαθῆ τῆς σαρκός ἐστι τὰ στοιχεῖα , οὐκ ἀλγήσει · ἀλλὰ μὴν ἀλγεῖ · οὐκ ἄρα ἐστὶν ἀπαθῆ τὰ τῆς σαρκὸς στοιχεῖα . ὁ μὲν οὖν πρότερος λόγος ἀνατρέπει τήν τε τῶν ἀτόμων , καὶ τὴν τῶν ἀνάρμων , καὶ τὴν τῶν ἐλαχίστων ὑπόθεσιν . κατὰ δὲ τὸν δεύτερον ἥ τε τῶν ὁμοιομερειῶν ἀναιρεῖται δόξα , καὶ ἡ Ἐμπεδοκλέους . καὶ γὰρ οὗτος ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων βούλεται συνίστασθαι τὰ σώματα , μὴ μεταβαλλόντων εἰς ἄλληλα . πρόσεχε νοῦν ἤδη τῷ λόγῳ , ὡς θᾶττον ἐλπίδος ἐξεῦρε τὸ μέγιστον μέρος ὧν ἐζήτεις . οὐκ ἀπαθῆ γὰρ ἀπέδειξεν εἶναι δεῖν τὰ στοιχεῖα τῆς σαρκός . οὔκουν ἔτι καθέξουσι τὸ προκείμενον κατὰ τὸν λόγον ἐν τῇ συνθέσει τῶν ἀπαθῶν ἐκείνων σωμάτων , ἃ δὴ στοιχεῖα τῆς τῶν ὄντων ἁπάντων φύσεως ὑποτίθενται , τὰς ὀδύνας γεννᾶσθαι φάσκοντες . ἀπαθὲς γὰρ ὀδυνώμενον οὔθ’ ἡ διάνοια παραδέχεται , καὶ πολὺ δὴ μᾶλλον οὐδὲν τῶν αἰσθητῶν μαρτυρεῖ . τοὺς γοῦν δακτύλους εἰ συμπλέξῃς ἀλλήλοις , εἶτ’ αὖθις ἀποχωρίζοις , οὔθ’ ἡ σύνοδος , οὔθ’ ὁ διαχωρισμὸς ὀδύνην ἐργάσεται . τὸ μὲν γὰρ ὀδυνᾶσθαι σὺν τῷ πάσχειν ἐστίν . πάσχει δὲ οὐδὲν τὸ ψαῦον , ἐπειδήπερ ἐν δυοῖν τούτοιν ἐστὶ τὸ πάσχειν , ἀλλοιώσει τε τῇ δι’ ὅλων καὶ λύσει τῆς συνεχείας . ὁπότ’ οὖν οὐδ’ ἐν τοῖς παθητικοῖς ἐναργῶς σώμασιν οὔθ’ ἡ σύνοδος , οὔθ’ ἡ ἄφοδος ὀδύνην ἐργάζεται , σχολῇ γε ἂν ἐν τοῖς ἀπαθέσιν ἐργάσαιτο . οὐ μὴν οὐδὲ τὸ ἄναρμον τὸ Ἀσκληπιάδου θραυστὸν ὂν ὀδυνήσεται θραυόμενον , ἀναίσθητον γάρ ἐστιν . ὥστε οὐδὲ τούτῳ πλέον ὀδύνης ἔσται ἐξ ὧν πάσχει , τῆς αἰσθήσεως ἀπούσης , ὥσπερ ὀστῷ καὶ χόνδρῳ , καὶ πιμελῇ , καὶ συνδέσμῳ , καὶ θριξί . καὶ γὰρ ταῦτα πάντα πάσχει μὲν , οὐκ ὀδυνᾶται δὲ , διότι μηδὲ αἰσθάνεται . χρὴ τοίνυν τὸ μέλλον ὀδυνήσεσθαι παθητὸν εἶναι καὶ αἰσθητόν . οὐ μὴν ἐξ αἰσθητικῶν γε τῶν πρώτων ἀναγκαῖον εἷναι τὸ αἰσθητικὸν , ἀλλ’ ἀρκεῖ τὸ παθητικὸν μόνον . αἰσθητικὸν γὰρ δύναται γενέσθαι ποτὲ , μεταβάλλον τε καὶ ἀλλοιούμενον . ἐπεὶ δ’ ἀπείρους ἐγχωρεῖ τὸ πλῆθος γενέσθαι τὰς ἐκ τῶν στοιχείων ἀλλοιώσεις τε καὶ κράσεις , ἄπειροι τῶν κατὰ μέρος σωμάτων αἱ ἰδιότητες συστήσονται , καθ’ ἃς οὐδὲν ἄτοπον ἀναίσθητα γενέσθαι πολλὰ , καὶ τῶν αἰσθανομένων τὸ μὲν μᾶλλον αἰσθάνεσθαι , τὸ δ’ ἧττον . ὅτι μὲν οὖν ἀναγκαῖόν ἐστι καὶ πλείω τοῦ ἑνὸς εἶναι τὰ στοιχεῖα , καὶ ἀλλοιοῦσθαι φύσιν ἔχοντα , δεδήλωται σαφῶς , τοῖς γε , ὡς ὀλίγον ἔμπροσθεν εἴρηται , τὴν παρασκευὴν ἔχουσιν ἅπασαν , ἐξ ὧν ἄν τις ἐπιστημονικὸς γένοιτο . τοὺς δ’ εἰς τοσοῦτον ἥκοντας ἀναισθησίας , ὡς μηδ’ εἴ τίς ἐστιν ἀποδεικτικὴ μέθοδος , ζητῆσαι πρότερον ἐθέλειν , ἢ παρ’ ἄλλου μαθεῖν , ἢ ἀσκηθῆναι , τούτους οὐδὲ κοινωνοὺς τοῦ λόγου ποιητέον . οὐ γὰρ ἐρίζοντες ἄλλοις , ἢ νικᾷν ἐθέλοντες , ἀλλὰ τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν εὑρεῖν σπουδάζοντες , ἐπὶ τόνδε τὸν λόγον ἀφικόμεθα . τῷ γὰρ βουλομένῳ καὶ τὰς ἀπαιδεύτους ὑπολήψεις αὐτῶν ἐξελέγχειν ἴδιον γέγραπται βιβλίον , ἐν ᾧ περὶ τῶν καθ’ Ἱπποκράτην στοιχείων ἐπισκεπτόμεθα .
Lemmas: εἰμί μέν δή ὁ πρόκειμαι , ὥσπερ ὁ σύμπας σῶμα ἐκ ἀνατομή μανθάνω ἅπας ὁ μόριον μέχρι ὁ ἁπλόος , ὡς πρός ὁ αἴσθησις , οὕτως καί αὐτός οὗτος ἐξευρίσκω , ὁποῖος ὁ . πρός ὁ φύσις εἰμί ὁ πρῶτος τε καί ἁπλόος μόριον . μή τοίνυν ἐπί πᾶς , ἀλλά ἐπί εἷς , ὡς ἐπί παράδειγμα , ὁ λόγος ἐγώ γίγνομαι . ὁ σάρξ ἐπισκοπέω , πρῶτος μέν , εἰ εἷς τις ὁ ἰδέα εἰμί ὁ γεννάω αὐτός στοιχεῖον . οὐδείς γάρ κακός οὕτως ὀνομάζω ὁ πρῶτος τε καί ἁπλόος ἐν αὐτός μόριον . εἶτα ἑξῆς , εἴπερ μή φαίνω τοιοῦτος , εἰ πολύς . ᾄπειτη , πόσος γε , καί τίς , καί ὅστις ὁ τρόπος αὐτός εἰμί ὁ σύνθεσις . ἐπεί τοίνυν ὁ σάρξ ὀδυνάω τέμνω τε καί θερμαίνω σφοδρός , ἀδύνατος εἷς εἰμί ὁ εἶδος ὁ στοιχεῖον , οἷος Ἐπίκουρος ὑποτίθημι ὁ ἄτομος . ὅτι γάρ οὐ εἷς ὁ εἶδος ὁ στοιχεῖον εἰμί τοιοῦτος , ἐνθένδε δῆλος . οὐδείς ὁ ἄτομος αὐτός κατά ἑαυτοῦ οὔτε θερμός ὁ φύσις εἰμί , οὔτε ψυχρός , οὐ μήν οὐδέ λευκός τις εἰμί ἐκ αὐτός ἤ μέλας . καί τίς διατρίβω , καί καταμηκύνω κατακερματίζω ὁ λόγος ; ὅλος γάρ οὐδείς ποιότης εἰμί αὐτός ὁ ἄτομος , ὡς ὁ πατήρ αὐτός βούλομαι . ὁ γάρ δή τοιοῦτος ποιότης πᾶς διά ὅλος φαίνω διέρχομαι ὁ σῶμα · ὡς ὁ γε κατά ὁ σχῆμα ποιότης ὑπάρχω πᾶς αὐτός , ὑπάρχω δέ καί ἀντιτυπία , καί βάρος . ἀλλά εἴτε ποιότης χρή καλέω , εἴτε ἄλλος τις ὁ τοιοῦτος , πρός γε ὁ πρόκειμαι οὐδείς διαφέρω . πᾶς γάρ αὐτός ὑπάρχω ὁ λέγω , καί οὐ διαφέρω ἀλλήλων εἶδος , καθά ὁ ὁμοιομέρεια ὁ ἐκεῖνος ὑποτίθημι , ἤ ὁ τέσσαρες στοιχεῖον ὁ τίθημι οὗτος . φημί οὖν ὁ Ἱπποκράτης , ἐγώ δέ φημί , εἰ εἷς εἰμί ἄνθρωπος , οὐδέποτε ἄν ἀλγέω , ὀρθός λέγω . ὁ γάρ εἷς ἀμετάβλητος εἰς ἕτερος , οὐ ἔχω γε εἰς ὅς μεταβάλλω . ὁ δέ ἀμετάβλητος ἀναλλοίωτος καί ἀπαθής , ὁ δέ ἀπαθής ἀνώδυνος . γίγνομαι τοίνυν ἐκ ὁ λέγω πρότασις συμπέρασμα , ὁ εἷς ἀπαθής ὑπάρχω · ἐπί ὅς πάλιν ἕτερος ἐρωτάω λόγος τοιόσδε . εἰ εἷς εἰμί ὁ εἶδος ὁ στοιχεῖον , οὐδείς ἐν ὁ πᾶς οὐδέποτε ὀδυνάω · ἀλλά μήν ὀδυνάω · οὐ ἄρα εἷς εἰμί ὁ στοιχεῖον . ἐπεί δέ ὑπόκειμαι περί σάρξ ποιέω ὁ λόγος , ἐπί ἐκεῖνος ἐξετάζω . εἰ εἷς εἰμί ὁ εἶδος ὁ ὁ σάρξ στοιχεῖον , οὐδέποτε ὁ σάρξ ὀδυνάω · ἀλλά μήν ὀδυνάω · οὐ ἄρα εἷς εἰμί ὁ εἶδος ὁ ὁ σάρξ στοιχεῖον . ὁ δέ αὐτός λόγος καί κατά ἕτερος ἐρωτάω τρόπος . εἰ ἀπαθής εἰμί ὁ ὁ σάρξ στοιχεῖον , οὐ ὀδυνάω · ἀλλά μήν ὀδυνάω · οὐ ἄρα εἰμί ἀπαθής . εἰ δέ καί πολύς λέγω τις εἰμί ὁ στοιχεῖον , μή μέντοι γε ἀλλοιόω , καί ἐπί ἐκεῖνος ὁ αὐτός λόγος ἐρωτάω κατά ὁ αὐτός τρόπος . εἰ ἀπαθής ὁ σάρξ εἰμί ὁ στοιχεῖον , οὐ ἀλγέω · ἀλλά μήν ἀλγέω · οὐ ἄρα εἰμί ἀπαθής ὁ ὁ σάρξ στοιχεῖον . ὁ μέν οὖν πρότερος λόγος ἀνατρέπω ὁ τε ὁ ἄτομος , καί ὁ ὁ ἄναρμος , καί ὁ ὁ ἐλαχύς ὑπόθεσις . κατά δέ ὁ δεύτερος ὁ τε ὁ ὁμοιομέρεια ἀναιρέω δόξα , καί ὁ Ἐμπεδοκλῆς . καί γάρ οὗτος ἐκ ὁ τέσσαρες στοιχεῖον βούλομαι συνίστημι ὁ σῶμα , μή μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων . προσέχω νόος ἤδη ὁ λόγος , ὡς ταχύς ἐλπίς ἐξευρίσκω ὁ μέγας μέρος ὅς ζητέω . οὐ ἀπαθής γάρ ἀποδείκνυμι εἰμί δέω ὁ στοιχεῖον ὁ σάρξ . οὔκουν ἔτι κατέχω ὁ πρόκειμαι κατά ὁ λόγος ἐν ὁ σύνθεσις ὁ ἀπαθής ἐκεῖνος σῶμα , ὅς δή στοιχεῖον ὁ ὁ εἰμί ἅπας φύσις ὑποτίθημι , ὁ ὀδύνη γεννάω φάσκω . ἀπαθής γάρ ὀδυνάω οὔτε ὁ διάνοια παραδέχομαι , καί πολύς δή μάλα οὐδείς ὁ αἰσθητός μαρτυρέω . ὁ γοῦν δάκτυλος εἰ συμπλέκω ἀλλήλων , εἶτα αὖθις ἀποχωρίζω , οὔτε ὁ σύνοδος , οὔτε ὁ διαχωρισμός ὀδύνη ἐργάζομαι . ὁ μέν γάρ ὀδυνάω σύν ὁ πάσχω εἰμί . πάσχω δέ οὐδείς ὁ ψαύω , ἐπειδή ἐν δύο οὗτος εἰμί ὁ πάσχω , ἀλλοίωσις τε ὁ διά ὅλος καί λύσις ὁ συνέχεια . ὁπότε οὖν οὐδέ ἐν ὁ παθητικός ἐναργής σῶμα οὔτε ὁ σύνοδος , οὔτε ὁ ἄφοδος ὀδύνη ἐργάζομαι , σχολή γε ἄν ἐν ὁ ἀπαθής ἐργάζομαι . οὐ μήν οὐδέ ὁ ἄναρμος ὁ Ἀσκληπιάδης θραυστός εἰμί ὀδυνάω θραύω , ἀναίσθητος γάρ εἰμί . ὥστε οὐδέ οὗτος πολύς ὀδύνη εἰμί ἐκ ὅς πάσχω , ὁ αἴσθησις ἄπειμι , ὥσπερ ὀστέον καί χόνδρος , καί πιμελή , καί σύνδεσμος , καί θρίξ . καί γάρ οὗτος πᾶς πάσχω μέν , οὐ ὀδυνάω δέ , διότι μηδέ αἰσθάνομαι . χρή τοίνυν ὁ μέλλω ὀδυνάω παθητός εἰμί καί αἰσθητός . οὐ μήν ἐκ αἰσθητικός γε ὁ πρῶτος ἀναγκαῖος ἵημι ὁ αἰσθητικός , ἀλλά ἀρκέω ὁ παθητικός μόνος . αἰσθητικός γάρ δύναμαι γίγνομαι ποτέ , μεταβάλλω τε καί ἀλλοιόω . ἐπεί δέ ἄπειρος ἐγχωρέω ὁ πλῆθος γίγνομαι ὁ ἐκ ὁ στοιχεῖον ἀλλοίωσις τε καί κρᾶσις , ἄπειρος ὁ κατά μέρος σῶμα ὁ ἰδιότης συνίστημι , κατά ὅς οὐδείς ἄτοπος ἀναίσθητος γίγνομαι πολύς , καί ὁ αἰσθάνομαι ὁ μέν μάλα αἰσθάνομαι , ὁ δέ ἥσσων . ὅτι μέν οὖν ἀναγκαῖος εἰμί καί πολύς ὁ εἷς εἰμί ὁ στοιχεῖον , καί ἀλλοιόω φύσις ἔχω , δηλόω σαφής , ὁ γε , ὡς ὀλίγος ἔμπροσθεν λέγω , ὁ παρασκευή ἔχω ἅπας , ἐκ ὅς ἄν τις ἐπιστημονικός γίγνομαι . ὁ δέ εἰς τοσοῦτος ἥκω ἀναισθησία , ὡς μηδέ εἰ τις εἰμί ἀποδεικτικός μέθοδος , ζητέω πρότερος ἐθέλω , ἤ παρά ἄλλος μανθάνω , ἤ ἀσκέω , οὗτος οὐδέ κοινωνός ὁ λόγος ποιέω . οὐ γάρ ἐρίζω ἄλλος , ἤ νικάω ἐθέλω , ἀλλά ὁ ἀλήθεια αὐτός εὑρίσκω σπουδάζω , ἐπί ὅδε ὁ λόγος ἀφικνέομαι . ὁ γάρ βούλομαι καί ὁ ἀπαίδευτος ὑπόληψις αὐτός ἐξελέγχω ἴδιος γράφω βιβλίον , ἐν ὅς περί ὁ κατά Ἱπποκράτης στοιχεῖον ἐπισκοπέω .