galenus.de-constitutione-artis-medicae-ad-patrophilum 11
Ἡ μὲν οὖν θεραπευτικὴ μέθοδος ἐκ τῆς τῶν ὑγιαινόντων τε καὶ νοσούντων σωμάτων ἄρχεται διαθέσεως . ἐπειδὴ γὰρ τὸ μὲν ὑγιαῖνον , καθ’ ὑπερβολὴν , ἄν θ’ ὁμοιομερὲς , ἄν τ’ ὀργανικὸν ᾖ , σύμμετρον πάντα ἐστὶν , ἄμετρον δὲ τὸ νοσοῦν , ἐπισκεπτέον αὐτοῦ τὴν ἀμετρίαν , ἥτις ποτ’ ἐστίν . ἀνάγκη γὰρ εἶναι τὴν ἑτέραν ἐναντίαν αὐτῇ ἀμετρίαν . κατὰ μὲν τὰς τῶν ὁμοιομερῶν καὶ ἁπλῶν σωμάτων διαθέσεις ποιότητα , κατὰ δὲ τὰς τῶν ὀργανικῶν , εἰ μὲν εἴη κατὰ μέγεθος ἡ ἀμετρία τοῦ νοσήματος , ἕτερον ἐναντίον μέγεθος · εἰ δὲ κατὰ διάπλασιν , ἑτέραν ἐναντίαν διάπλασιν · οὕτω καὶ εἰ κατὰ θέσιν ἢ ἀριθμόν . ἐπὶ πάντων οὖν ἡ εἰς τὸ σύμμετρον ἐπάνοδος ἐκ τῆς ἀμετρίας ὑπὸ τῆς ἐναντίας ἀμετρίας ἔσται . χρὴ γὰρ οἷον ὁδόν τινα βαδίσαι τὸ παρὰ φύσιν ἔχον ἐν τῷ πρὸς τὴν φύσιν ἐπανέρχεσθαι , τὴν αὐτὴν μὲν , ἀλλ’ ἐνπαλιν ὁδοιπορῆσαν . εἰ δ’ ἔμπαλιν ἔρχεσθαι μέλλοι , διὰ τῶν ἐναντίων ἀφίξεται τῇ παρούσῃ διαθέσει . καὶ οὗτος ἂν εἴη κοινότατός τε καὶ γενικώτατος σκοπὸς ἁπάσης τῆς ἰάσεως τῶν νοσημάτων , τὸ ἐναντίον , ὥς που καὶ πρὸς Ἱπποκράτους εἴρηται , τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων ἰάματα . κατὰ μέρος δὲ τὰ κατὰ μέρος ἐναντία , τῷ μὲν θερμῷ νοσήματι τὸ ψυχρὸν , τῷ δὲ ψυχρῷ τὸ θερμόν . ὡσαύτως δὲ καὶ τῷ μὲν ξηρῷ τὸ ὑγραῖνον , τῷ δὲ ὑγρῷ τὸ ξηραῖνον . οὕτω μὲν ἐπὶ τῶν ὁμοιομερῶν . ἐπὶ δὲ τῶν ὀργανικῶν , καθ’ ἕκαστον τῶν εἰρημένων αὐτοῖς γενῶν τεττάρων , τῆς νοσώδους ἀμετρίας τὴν ἐναντίαν χρὴ ἀντεισάγειν , ἄχρις ἂν ἐπὶ τὸ σύμμετρον καὶ κατὰ φύσιν ἔλθωμεν . οἶον εἰ ἐπετράφη τινὶ ἕλκει σὰρξ πλείων τοῦ κατὰ φύσιν , οὐ τὸ σαρκοῦν , οὐδὲ τὸ ἀνατρέφον , ἀλλὰ τὸ καθαιροῦν τε , καὶ ἀφαιροῦν , καὶ διαβιβρῶσκον , καὶ διαφθεῖρον ἁρμόττει προσφέρειν · ὥσπερ , εἰ καὶ κοῖλον ἕλκος ἔν τινι γένοιτο μέρει , σαρκωτικὸν προσφέρειν ἐκείνῳ . ἑκατέρου δ’ εἰς τοσοῦτον ἡ χρῆσις , ὡς παύσασθαι τό τε πρῶτον , ὅταν εἰς τὸ σύμμετρον ἀφίκηται , πρὶν ὑπερβῆναι πρὸς τὸ ἐναντίον . καὶ γὰρ τὸ ὑπερσαρκοῦν καθαιρῶν , εἰ μὴ σταίης ἐν τῷ συμμέτρῳ , κοῖλον ἀποδείξεις τὸ μέρος · ἀνατρέφων τε τὸ κοῖλον εἰ μὴ σταίης , κᾀνταῦθα παύσαιο κατὰ τὸ σύμμετρον , ὑπερσαρκοῦν ἐργάσῃ . κατὰ μὲν δὴ τὸ γένος τοῦτο τῶν νοσημάτων , ἐν ᾧ τὰ μόρια πρὸς τὸ μεῖζόν τε καὶ τοὔλαττον ἐκτρέπεται , τὴν ἐπανόρθωσιν , ὡς εἴρηται , διὰ τῶν ἐναντίων ἐστὶ ποιητέον . καθ’ ἕτερον δὲ γένος , ἐν ᾧ τῆς διαπλάσεως ἐξίσταται τῆς κατὰ φύσιν , ἐπειδὴ πλείους εἰσὶν αἱ κατὰ μέρος διαφοραὶ , καθ’ ἑκάστην αὐτῶν ἐξευρίσκειν τὸ ἐναντίον . οἷον εἴ τι μόριον ἑαυτοῦ κυρτότερον ἐγένετο , πρὸς τοὐναντίον ἀπάγειν αὐτὸ θλίβοντα καὶ ὠθοῦντα . τὰ δ’ εἴσω θλιβέντα καὶ οἱονεὶ σιμωθέντα πρὸς τὸ ἐκτὸς ἐπανάγειν , ὥσπερ τὴν ῥῖνα . τὰ δ’ ἀντὶ τραχέων λεῖα γενόμενα τραχύνειν , ὥσπερ γε καὶ ὅσα τραχέα λειαίνειν . οὕτω δὲ καὶ ὅσα τὰς κοιλότητας , ἢ τοὺς πόρους , ἢ ὅλως τὰς διατρήσεις ἤτοι μείζους , ἢ ἐλάττους ἔσχεν , ἢ κενωτέρας τοῦ δέοντος , ἢ μεστοτέρας , ἢ συμπεφραγμένας ὑπὸ παχέων τε καὶ γλίσχρων ὑγρῶν , καὶ ταῦτα πρὸς τοὐναντίον ἀπάγειν , μέχρις ἂν ἐπὶ τὸ σύμμετρον ἀφίκηται . καὶ μὲν δὴ καὶ ὅσα κατὰ τὴν θέσιν ἐξέστη τοῦ κατὰ φύσιν , ἐπανάγειν αὐτὰ πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς φύσιν , ἔμπαλιν ἀπάγοντα · τὸ μὲν εἰς τὸ πρόσω χωρῆσαν ὀπίσω , τὸ δ’ εἰς τὴν ὀπίσω χώραν μεταστὰν ἀνθέλκοντα πρόσω . καὶ κατὰ τὰς ἄλλας ἀντιθέσεις δύο , τήν τε ἄνω καὶ τὴν κάτω , καὶ τὴν ἔνθα καὶ ἔνθα , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον . εἰ δὲ , τοῦ κατὰ φύσιν ἀριθμοῦ τῶν μορίων διαφθαρέντος , εἰς νόσον ἐμπίπτει τὸ σύμπαν ὄργανον , εἰδέναι μὲν δήπου κᾀνταῦθα χρὴ , τὸ μὲν ὑπερβολὴν εἶναι τοῦ ποσοῦ , τὸ δὲ ἔλλειψιν , ὡς κᾀν τῇ κατὰ μέγεθος ἐξαλλαγῇ πρόσθεν εἴρηται , τὴν δ’ ἴασιν , ὥσπερ ἐπ’ ἐκείνης , ἐν ἀφαιρέσει τε καὶ προσθέσει γίνεσθαι . διαφέρει δὲ τοσοῦτον , ὅτι μόρια μὲν ὁλόκληρα κατὰ τοῦτο τὸ γένος , ἐν ἐκείνῳ δὲ μέρη μορίων ἀφαιρεῖν τε καὶ προστιθέναι προσήκει .
Lemmas: ὁ μέν οὖν θεραπευτικός μέθοδος ἐκ ὁ ὁ ὑγιαίνω τε καί νοσέω σῶμα ἄρχω διάθεσις . ἐπειδή γάρ ὁ μέν ὑγιαίνω , κατά ὑπερβολή , ἐάν τε ὁμοιομερής , ἐάν τε ὀργανικός εἰμί , σύμμετρος πᾶς εἰμί , ἄμετρος δέ ὁ νοσέω , ἐπισκοπέω αὐτός ὁ ἀμετρία , ὅστις ποτέ εἰμί . ἀνάγκη γάρ εἰμί ὁ ἕτερος ἐναντίος αὐτός ἀμετρία . κατά μέν ὁ ὁ ὁμοιομερής καί ἁπλόος σῶμα διάθεσις ποιότης , κατά δέ ὁ ὁ ὀργανικός , εἰ μέν εἰμί κατά μέγεθος ὁ ἀμετρία ὁ νόσημα , ἕτερος ἐναντίος μέγεθος · εἰ δέ κατά διάπλασις , ἕτερος ἐναντίος διάπλασις · οὕτως καί εἰ κατά θέσις ἤ ἀριθμός . ἐπί πᾶς οὖν ὁ εἰς ὁ σύμμετρος ἐπάνοδος ἐκ ὁ ἀμετρία ὑπό ὁ ἐναντίος ἀμετρία εἰμί . χρή γάρ οἷος ὁδός τις βαδίζω ὁ παρά φύσις ἔχω ἐν ὁ πρός ὁ φύσις ἐπανέρχομαι , ὁ αὐτός μέν , ἀλλά ἐνπαλις ὁδοιπορέω . εἰ δέ ἔμπαλιν ἔρχομαι μέλλω , διά ὁ ἐναντίος ἀφικνέομαι ὁ πάρειμι διάθεσις . καί οὗτος ἄν εἰμί κοινός τε καί γενικός σκοπός ἅπας ὁ ἴασις ὁ νόσημα , ὁ ἐναντίος , ὡς που καί πρός Ἱπποκράτης λέγω , ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος ἴαμα . κατά μέρος δέ ὁ κατά μέρος ἐναντίος , ὁ μέν θερμός νόσημα ὁ ψυχρός , ὁ δέ ψυχρός ὁ θερμός . ὡσαύτως δέ καί ὁ μέν ξηρός ὁ ὑγραίνω , ὁ δέ ὑγρός ὁ ξηραίνω . οὕτως μέν ἐπί ὁ ὁμοιομερής . ἐπί δέ ὁ ὀργανικός , κατά ἕκαστος ὁ λέγω αὐτός γένος τέσσαρες , ὁ νοσώδης ἀμετρία ὁ ἐναντίος χρή ἀντεισάγω , ἄχρι ἄν ἐπί ὁ σύμμετρος καί κατά φύσις ἔρχομαι . οἷος εἰ ἐπιτρέφω τις ἕλκος σάρξ πολύς ὁ κατά φύσις , οὐ ὁ σαρκάω , οὐδέ ὁ ἀνατρέφω , ἀλλά ὁ καθαιρέω τε , καί ἀφαιρέω , καί διαβιβρώσκω , καί διαφθείρω ἁρμόζω προσφέρω · ὥσπερ , εἰ καί κοῖλος ἕλκος ἐν τις γίγνομαι μέρος , σαρκωτικός προσφέρω ἐκεῖνος . ἑκάτερος δέ εἰς τοσοῦτος ὁ χρῆσις , ὡς παύω ὁ τε πρῶτος , ὅταν εἰς ὁ σύμμετρος ἀφικνέομαι , πρίν ὑπερβαίνω πρός ὁ ἐναντίος . καί γάρ ὁ ὑπερσαρκέω καθαιρέω , εἰ μή ἵστημι ἐν ὁ σύμμετρος , κοῖλος ἀποδείκνυμι ὁ μέρος · ἀνατρέφω τε ὁ κοῖλος εἰ μή ἵστημι , ᾀνταῦθη παύω κατά ὁ σύμμετρος , ὑπερσαρκέω ἐργάζομαι . κατά μέν δή ὁ γένος οὗτος ὁ νόσημα , ἐν ὅς ὁ μόριον πρός ὁ μέγας τε καί ἐλαχύς ἐκτρέπω , ὁ ἐπανόρθωσις , ὡς λέγω , διά ὁ ἐναντίος εἰμί ποιέω . κατά ἕτερος δέ γένος , ἐν ὅς ὁ διάπλασις ἐξίστημι ὁ κατά φύσις , ἐπειδή πολύς εἰμί ὁ κατά μέρος διαφορά , κατά ἕκαστος αὐτός ἐξευρίσκω ὁ ἐναντίος . οἷος εἰ τις μόριον ἑαυτοῦ κυρτός γίγνομαι , πρός ἐναντίος ἀπάγω αὐτός θλίβω καί ὠθέω . ὁ δέ εἴσω θλίπτω καί οἱονεί σιμόω πρός ὁ ἐκτός ἐπανάγω , ὥσπερ ὁ ῥίς . ὁ δέ ἀντί τραχύς λεῖος γίγνομαι τραχύνω , ὥσπερ γε καί ὅσος τραχύς λειαίνω . οὕτως δέ καί ὅσος ὁ κοιλότης , ἤ ὁ πόρος , ἤ ὅλος ὁ διάτρησις ἤτοι μέγας , ἤ ἐλαχύς ἔχω , ἤ κενός ὁ δέω , ἤ μεστός , ἤ συμφράζομαι ὑπό παχύς τε καί γλίσχρος ὑγρός , καί οὗτος πρός ἐναντίος ἀπάγω , μέχρι ἄν ἐπί ὁ σύμμετρος ἀφικνέομαι . καί μέν δή καί ὅσος κατά ὁ θέσις ἐξίστημι ὁ κατά φύσις , ἐπανάγω αὐτός πρός ὁ ἐκ ἀρχή φύσις , ἔμπαλιν ἀπάγω · ὁ μέν εἰς ὁ πρόσω χωρέω ὀπίσω , ὁ δέ εἰς ὁ ὀπίσω χώρα μεθίστημι ἀνθέλκω πρόσω . καί κατά ὁ ἄλλος ἀντίθεσις δύο , ὁ τε ἄνω καί ὁ κάτω , καί ὁ ἔνθα καί ἔνθα , κατά ὁ αὐτός τρόπος . εἰ δέ , ὁ κατά φύσις ἀριθμός ὁ μόριον διαφθείρω , εἰς νόσος ἐμπίπτω ὁ σύμπας ὄργανον , οἶδα μέν δήπου ᾀνταῦθη χρή , ὁ μέν ὑπερβολή εἰμί ὁ πός , ὁ δέ ἔλλειψις , ὡς εἰͅν ὁ κατά μέγεθος ἐξαλλαγή πρόσθεν λέγω , ὁ δέ ἴασις , ὥσπερ ἐπί ἐκεῖνος , ἐν ἀφαίρεσις τε καί πρόσθεσις γίγνομαι . διαφέρω δέ τοσοῦτος , ὅτι μόριον μέν ὁλόκληρος κατά οὗτος ὁ γένος , ἐν ἐκεῖνος δέ μέρος μόριον ἀφαιρέω τε καί προστίθημι προσήκω .