galenus.de-constitutione-artis-medicae-ad-patrophilum 8
Πάλιν οὖν ἐπανελθόντες ἐπὶ τὸ προκείμενον , ἐπιθῶμεν αὐτῷ τέλος . ἐπειδὴ τὸ στοιχεῖον ἀλλοιωτόν ἐστι δι’ ὅλου , πόσα τὰ πάντ’ ἐστὶ στοιχεῖα , διέλθωμεν ἑξῆς , ἀρχὴν κᾀνταῦθα τῶν λόγων τῶν ἐναργῶς τι φαινομένων ποιησάμενοι . τοῖς ἀλλοιοῦσιν ὁτιοῦν ἀναγκαῖον καὶ ἁψαμένοις ὧν πρῶτον ἀλλοιῶσι , ποιήσασθαι τὴν μεταβολὴν , ὥσπερ ἡ αἴσθησις διδάσκει , καὶ αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ φύσις ἐνδείκνυται . παρὰ γὰρ τὴν ἔννοιάν ἐστιν ὑπὸ τῆς ἐνταῦθα φλογὸς ἀλλοιοῦσθαί τι τῶν ἐν Αἰγύπτῳ . καὶ μὴν εἰ ἁψάμενον ἀλλοιοῖ τὸ μεταβάλλον , ἀναγκαῖον αὐτῷ κατά τινας τῶν ἁπτῶν ποιότητας ἐνεργῆσαι . τί οὖν τὸ κωλῦον ἐστὶν ἐπισκέψασθαι πάσας αὐτάς ; ὀξὺ μὲν οὖν τέμνει τὸ πλησιάζον , ἀλλ’ οὐκ ἀλλοιοῖ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ , καθάπερ οὐδὲ τὸ βάρος , ἀλλὰ θλᾷ μὲν καὶ τοῦτο , δι’ ὅλου δ’ οὐκ ἐργάζεται τῆς πασχούσης οὐσίας τὴν μεταβολήν . οὐ μὴν οὐδὲ σκληρότης οὕτω ἀλλοιῶσαι δύναται τὸ πλησιάζον , ὡς εἰς ἕτερον εἶδος μεταστῆσαι . θερμότης μέντοι καὶ ψυχρότης ὅλην ἀλλοιῶσαι δύναται τὴν πλησιάζουσαν οὐσίαν . ὡσαύτως δὲ ὑγρότης καὶ ξηρότης , εἰ καὶ μὴ διὰ τάχους ὁμοίως ταῖς εἰρημέναις , ἀλλ’ ἐν χρόνῳ γε καὶ αὗται μεταλλάττουσι τὰ ὑποκείμενα . ἆρ’ οὖν καὶ ἑτέραν τινὰ ἔχομεν ἀλλοιοῦν δυναμένην ; ἢ τὸ σύμπαν πλῆθος ἐν ταύταις ἐστί ; καὶ μόνας ὀνομάζεσθαί τε καὶ νομίζεσθαι προσήκει τὰς εἰρημένας ποιότητας δραστικὰς , καὶ μάλιστ’ ἐν αὐταῖς τὴν πρώτην ἀντίθεσιν , καὶ κατ’ αὐτὴν μᾶλλον τὴν θερμότητα , δραστικωτάτη γὰρ αὕτη τῶν ποιοτήτων ἐστίν . ἑξῆς δ’ αὐτῆς ψυχρότης , εἶθ’ ὑγρότης , καὶ ξηρότης . ἄλλη δὲ οὐδὲ μία ποιότης ἀλλοιοῖ τὰ πλησιάζοντα δι’ ὅλων αὐτῶν . εἰ γάρ τι διασπᾷ , καὶ θλᾷ , καὶ τέμνει , καὶ νύττει , δρᾷ μέντοι καὶ τοῦτο , δι’ ὅλου δὲ οὐκ ἐκτείνει τοῦ πάσχοντος τὴν ἀλλοίωσιν , ὅθεν οὐδ’ εἰς ἕτερον εἶδος οὐσίας αὐτὸ μεθίστησιν , ἀλλ’ εἰς πλείστας διαιρεῖ . τὴν γοῦν χιόνα διαιρῶν μὲν εἰς ἐλάχιστα μόρια , φυλάξεις χιόνα , θερμήνας δὲ παύσεις τοῦ εἶναι χιόνα . καὶ γὰρ καὶ ἡ γένεσις ἐξ ὕδατός αὐτοῦ ψυχθέντος , οὐκ εἰς ἓν ἀθροισθέντος . αὔξησις μὲν γὰρ οὐσίας τοῦτο , γένεσις δὲ ἐκεῖνο . καὶ δὴ καὶ τῶν ἐναντίων , ἡ μὲν εἰς σμικρὰ διαίρεσις , μείωσις τῆς οὐσίας ἐστὶν , ἡ δὲ θέρμανσις , ἑτέρας οὐσίας ἐστὶ γένεσις , ὅταν ἀλλοιώσῃ τὸ προϋπάρχον εἶδος . ὅσα τοίνυν σώματα πρῶτον τὰς τοιαύτας ἔχει ποιότητας , ἐκεῖνα στοιχεῖα τῶν ἄλλων ἁπάντων ἐστὶ , καὶ τῆς σαρκός . ἔστι δὲ ταῦτα , γῆ , καὶ ὕδωρ , καὶ ἀὴρ , καὶ πῦρ , ἅπερ ἅπαντες οἱ μὴ φεύγοντες ἀπόδειξιν φιλόσοφοι στοιχεῖα τῶν γεννωμένων τε καὶ φθειρομένων ἔφασαν εἶναι . καὶ μεταβάλλειν εἰς ἄλληλά φασιν αὐτὰ , καὶ εἶναί τι κοινὸν ἅπασιν ὑποκείμενον . ἀλλ’ οὐ περὶ τούτων ὁ λόγος · ὅτι δὲ οὐ χρὴ δυσωπεῖσθαι τὸ πλῆθος τῶν ἁμαρτανόντων τῆς ἀληθείας , ἀλλ’ εἰ μὲν ἔχει τις ἀπόδειξιν , ἐκείνῃ πιστεύειν . εἰ δὲ οὐκ οἶδεν ὅλως οὐσίαν ἀποδείξεως , ὥσπερ ἔνιοι τῶν φιλοσοφεῖν φασκόντων ὁμολογοῦσι , μὴ τολμᾷν ἀποφαίνεσθαι πάντως . παραπλήσιον γὰρ τοῦτό γε τῷ βούλεσθαι μαθεῖν , ὅπως χρὴ προγιγνώσκειν ἔκλειψιν ἡλίου , πρὶν ἐπ’ ἀριθμῶν καὶ γραμμῶν γυμνάσασθαι . φευκτέον οὖν σοι τοιούτους ἀνθρώπους , ὥσπερ τὰ βάραθρα · συγκατασπῶσι γὰρ αὑτοῖς ἐνίοτε τοὺς πλησιάζοντας , ἢ πάντως γε ῥυπαίνουσι , εἰ μή τις ἱκανῶς εἴη γεγυμνασμένος ἐν θεωρίᾳ λογικῇ . ταύτῃ τοι καὶ ἀσκητέον ἡμῖν οὕτως , ὡς οὐδὲν ἕτερον , ἐκείνην τὴν θεωρίαν . ἀλλὰ τοῦτο μὲν οἷδ’ ὅτι πάρεργον .
Lemmas: πάλιν οὖν ἐπανέρχομαι ἐπί ὁ πρόκειμαι , ἐπιτίθημι αὐτός τέλος . ἐπειδή ὁ στοιχεῖον ἀλλοιωτός εἰμί διά ὅλος , πόσος ὁ πᾶς εἰμί στοιχεῖον , διέρχομαι ἑξῆς , ἀρχή ᾀνταῦθη ὁ λόγος ὁ ἐναργής τις φαίνω ποιέω . ὁ ἀλλοιόω ὁστισοῦν ἀναγκαῖος καί ἅπτω ὅς πρῶτος ἀλλοιόω , ποιέω ὁ μεταβολή , ὥσπερ ὁ αἴσθησις διδάσκω , καί αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁ φύσις ἐνδείκνυμι . παρά γάρ ὁ ἔννοια εἰμί ὑπό ὁ ἐνταῦθα φλόξ ἀλλοιόω τις ὁ ἐν Αἴγυπτος . καί μήν εἰ ἅπτω ἀλλοιόω ὁ μεταβάλλω , ἀναγκαῖος αὐτός κατά τις ὁ ἁπτός ποιότης ἐνεργέω . τίς οὖν ὁ κωλύω εἰμί ἐπισκοπέω πᾶς αὐτός ; ὀξύς μέν οὖν τέμνω ὁ πλησιάζω , ἀλλά οὐ ἀλλοιόω ὁ οὐσία αὐτός , καθά οὐδέ ὁ βάρος , ἀλλά θλάω μέν καί οὗτος , διά ὅλος δέ οὐ ἐργάζομαι ὁ πάσχω οὐσία ὁ μεταβολή . οὐ μήν οὐδέ σκληρότης οὕτως ἀλλοιόω δύναμαι ὁ πλησιάζω , ὡς εἰς ἕτερος εἶδος μεθίστημι . θερμότης μέντοι καί ψυχρότης ὅλος ἀλλοιόω δύναμαι ὁ πλησιάζω οὐσία . ὡσαύτως δέ ὑγρότης καί ξηρότης , εἰ καί μή διά τάχος ὅμοιος ὁ λέγω , ἀλλά ἐν χρόνος γε καί οὗτος μεταλλάσσω ὁ ὑπόκειμαι . ἆρα οὖν καί ἕτερος τις ἔχω ἀλλοιόω δύναμαι ; ἤ ὁ σύμπας πλῆθος ἐν οὗτος εἰμί ; καί μόνος ὀνομάζω τε καί νομίζω προσήκω ὁ λέγω ποιότης δραστικός , καί μάλα ἐν αὐτός ὁ πρῶτος ἀντίθεσις , καί κατά αὐτός μάλα ὁ θερμότης , δραστικός γάρ οὗτος ὁ ποιότης εἰμί . ἑξῆς δέ αὐτός ψυχρότης , εἶτα ὑγρότης , καί ξηρότης . ἄλλος δέ οὐδέ εἷς ποιότης ἀλλοιόω ὁ πλησιάζω διά ὅλος αὐτός . εἰ γάρ τις διασπάω , καί θλάω , καί τέμνω , καί νύσσω , δράω μέντοι καί οὗτος , διά ὅλος δέ οὐ ἐκτείνω ὁ πάσχω ὁ ἀλλοίωσις , ὅθεν οὐδέ εἰς ἕτερος εἶδος οὐσία αὐτός μεθίστημι , ἀλλά εἰς πολύς διαιρέω . ὁ γοῦν χιών διαιρέω μέν εἰς ἐλαχύς μόριον , φυλάσσω χιών , θερμαίνω δέ παύω ὁ εἰμί χιών . καί γάρ καί ὁ γένεσις ἐκ ὕδωρ αὐτός ψύχω , οὐ εἰς εἷς ἀθροίζω . αὔξησις μέν γάρ οὐσία οὗτος , γένεσις δέ ἐκεῖνος . καί δή καί ὁ ἐναντίος , ὁ μέν εἰς μικρός διαίρεσις , μείωσις ὁ οὐσία εἰμί , ὁ δέ θέρμανσις , ἕτερος οὐσία εἰμί γένεσις , ὅταν ἀλλοιόω ὁ προυπάρχω εἶδος . ὅσος τοίνυν σῶμα πρῶτος ὁ τοιοῦτος ἔχω ποιότης , ἐκεῖνος στοιχεῖον ὁ ἄλλος ἅπας εἰμί , καί ὁ σάρξ . εἰμί δέ οὗτος , γῆ , καί ὕδωρ , καί ἀήρ , καί πῦρ , ὅς ἅπας ὁ μή φεύγω ἀπόδειξις φιλόσοφος στοιχεῖον ὁ γεννάω τε καί φθείρω φημί εἰμί . καί μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων φημί αὐτός , καί εἰμί τις κοινός ἅπας ὑπόκειμαι . ἀλλά οὐ περί οὗτος ὁ λόγος · ὅτι δέ οὐ χρή δυσωπέω ὁ πλῆθος ὁ ἁμαρτάνω ὁ ἀλήθεια , ἀλλά εἰ μέν ἔχω τις ἀπόδειξις , ἐκεῖνος πιστεύω . εἰ δέ οὐ οἶδα ὅλος οὐσία ἀπόδειξις , ὥσπερ ἔνιοι ὁ φιλοσοφέω φάσκω ὁμολογέω , μή τολμάω ἀποφαίνω πάντως . παραπλήσιος γάρ οὗτος γε ὁ βούλομαι μανθάνω , ὅπως χρή προγιγνώσκω ἔκλειψις ἥλιος , πρίν ἐπί ἀριθμός καί γραμμή γυμνάζω . φεύγω οὖν σύ τοιοῦτος ἄνθρωπος , ὥσπερ ὁ βάραθρον · συγκατασπάω γάρ ἑαυτοῦ ἐνίοτε ὁ πλησιάζω , ἤ πάντως γε ῥυπαίνω , εἰ μή τις ἱκανός εἰμί γυμνάζω ἐν θεωρία λογικός . ταύτῃ τοι καί ἀσκέω ἐγώ οὕτως , ὡς οὐδείς ἕτερος , ἐκεῖνος ὁ θεωρία . ἀλλά οὗτος μέν ὅδε ὅτι πάρεργον .