galenus.de-compositione-medicamentorum-secundum-locos-libri-x 5.4
[ Περὶ τῶν ἐν τοῖς ὀδοῦσι παθῶν . ] Τῶν ἐν τοῖς ὀδοῦσι παθῶν ἔνια μὲν ἅπασιν ἐναργῶς φαίνεται , καθάπερ ὅταν οὕτω τρηθῶσιν ἢ μελανθῶσιν ἢ ἐκτριβῶσιν , ἢ μήτε τῶν ψυχρῶν ἀνέχωνται μήτε τῶν θερμῶν , ἀλλ’ ἐπ’ ἀμφοτέροις ἢ θατέρῳ μόνῳ συμβαίνῃ τις ὀδύνη . τινὰ δ’ οὐ φαίνεται σαφῶς ἐν αὐτοῖς παθῶν , ὥσπερ ὅταν ὁ πάσχων αὐτὸς αἰσθάνεσθαι φῇ τῆς κατὰ τὸ σῶμα τοῦ ὀδόντος ὀδύνης , ἐν τῷ βάθει γινομένης . ἀντιλέγουσι γὰρ ἔνιοι φάσκοντες ὀστοῦν ὄντα τὸν ὀδόντα , χωρὶς ὀδύνης πάσχειν , ὥσπερ ὅταν τῇ καλουμένῃ ῥίνῃ τὰς ὑπεροχὰς αὐτῶν ἀναγκασθῶμεν πρίζειν ἢ καὶ δι’ ἄλλην τινὰ πρόφασιν , ἣν ὀλίγον ὕστερον ἐρῶ . νυνὶ γὰρ βούλομαι χωρὶς λογικῆς τε καὶ φυσικῆς ἀποδείξεως μαρτυρῆσαι τοῖς φάσκουσιν αὐτὸν ἀλγεῖν τὸν ὀδόντα . καὶ γὰρ κᾀγὼ ἀλγήσας ἀκριβῶς ἑαυτῷ προσεῖχον , ὡς ἂν ἤδη προακηκοὼς τῆς ἀμφισβητήσεως , ᾐσθανόμην τε σαφῶς , οὐ μόνον ἀλγοῦντος , ἀλλὰ καὶ σφύζοντος τοῦ ὀδόντος , ὁμοίως ταῖς φλεγμονούσαις σαρξὶν , ὥστε με θαυμάζειν εἰ καὶ τοῦτο τὸ πάθος , ὃ καλοῦμεν φλεγμονὴν , ἐν ὀδόντι γενέσθαι δύναται , λιθώδη καὶ σκληρὰν οὐσίαν ἔχοντι . καὶ μέντοι καὶ καθ’ ἕτερον καιρὸν ἀλγήσας ὀδόντα , σαφῶς ᾐσθανόμην οὐκ αὐτοῦ τοῦ ὀδόντος , ἀλλὰ τῶν οὔλων εἶναι τὸ ἄλγημα , φλεγμαινόντων δὲ αὐτῶν , ὡς καὶ χωρὶς τῆς θλίψεως ἀλγεῖν . ἀλλὰ καὶ γειτνιάσει τῶν ὀδόντων σκληρῶν ὄντων , αὐξανομένης τῆς ὀδύνης διὰ τὴν θλίψιν , ὡς ἑκατέρας τῆς αἰσθήσεως πεπειραμένος , ἄλλης μὲν ἐπὶ τοῖς οὔλοις , ἄλλης δὲ ἐπ’ αὐτῆς τῆς τοῦ ὀδόντος οὐσίας , σαφῶς οἶδα καὶ μαρτυρῶ τοῖς λέγουσιν ἀλγεῖν αὐτοὺς τοὺς ὀδόντας ποτὲ καὶ μέντοι καὶ τοῦ καταφυομένου νεύρου τῇ ῥίζῃ τοῦ ὀδόντος ὀδύνην γενέσθαι ποτὲ τοῦ νεύρου , φαντασίαν συγκεχυμένην καὶ ἀδιάρθρωτον τοῖς πολλοῖς φέροντος , ὡς αὐτοῦ ὀδόντος ἀλγοῦντος , εὔλογόν ἐστι . καὶ γὰρ καὶ τούτου σαφῶς ᾐσθόμην συμβάντος μοι . καὶ τό γε διαμένειν ἔτι μέρος μικρὸν τῆς ὀδύνης ἐξαιρεθέντος τοῦ ὀδόντος ἐπὶ τῇ τοῦ νεύρου ἐγγίνεται φλεγμονῇ , κουφιζομένου μόνον ἐκ τοῦ μηκέτι μήτε τείνεσθαι τῆς πρὸς τὸ τεῖνον ὀστοῦν συμφύσεως ἐλευθερωθὲν ἀναπνοήν τέ τινα σχεῖν καὶ τῶν προσφερομένων ἰαμάτων ψαύειν . οὔτε γὰρ κατὰ ψαῦσιν οὔτε κατὰ διάδοσιν οἷόν τε τὸ φλεγμαῖνον ἰᾶσθαι νεῦρον ἑκατέρωθεν ὑπὸ τῶν φατνίων στεγόμενον , ἔμπροσθέν τε ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ὀδόντος . εἰ δὲ πελιδνοὶ δι’ ὅλης ἑαυτῶν τῆς οὐσίας οἱ ὀδόντες φαίνονταί ποτε γινόμενοι , θαυμαστὸν οὐδέν ἐστι πάσχειν αὐτούς τι καὶ τῇ φλεγμονῇ παραπλήσιον . ἔτι δὲ καὶ μᾶλλον ἄν τις τούτῳ πιστεύσειεν ἐν τῷ τρέφεσθαί τε καὶ σχεδὸν ἐν ἅπαντι τῷ τῆς ζωῆς χρόνῳ τὴν αὔξησιν ἔχειν . ἐναργῶς γὰρ τοῦτο φαίνεται πολλάκις ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων ἐξαιρεθεῖσιν ὀδοῦσιν , ὥστε αὐξανομένων μὲν αὐτῶν διὰ παντὸς , ὅσον δ’ αὔξονται τοσοῦτον ἐν τῇ τῶν σιτίων λειώσει τριβομένων . εἰ δὲ ἀδύνατόν ἐστιν αὐξάνεσθαι χωρὶς τοῦ τρέφεσθαι πάντως που καὶ δυσὶν ὑποκείσονται παθήμασιν ἐναντίοις , ἐνδείᾳ τε καὶ πλεονεξίᾳ τῆς χορηγουμένης αὐτοῖς τροφῆς . ἡ μὲν οὖν ἔνδεια ξηροτέρους τε καὶ ἀτροφωτέρους καὶ διὰ τοῦτο λεπτοτέρους ἐργάζεται . ἡ πλεονεξία δὲ ποιήσειέ ποτε διάθεσιν αὐτοῖς ἀνάλογον τῇ κατὰ σαρκώδη μόρια φλεγμονῇ . ταύτης μὲν οὖν ἰάματα γενήσεται τὸν αὐτὸν ἔχοντα σκοπὸν τοῖς τὰς φλεγμονὰς ἰωμένοις , ὅπερ ἐστὶ κενῶσαι τὴν πλεονεξίαν , τὸ μέν τι διαφοροῦντα , τὸ δὲ ἀποκρουόμενον αὐτῆς . τῆς δὲ δι’ ἔνδειαν τροφῆς λεπτότητος τῶν ὀδόντων ἴαμα μὲν οὐδέν ἐστι , τὸ χαλάσαι δὲ ἀναγκαῖον τηνικαῦτα καὶ σείεσθαι χαλαρωτέρας τῆς ἐγγομφώσεως γενομένης , οὐ μόνον αὐτῶν τῶν ὀδόντων λεπτυνθέντων , ἀλλὰ καὶ τῶν περιεχόντων αὐτοὺς φατνίων . αὕτη μὲν οὖν ἡ διάθεσις ἐπιγίνεται τοῖς γηρῶσιν ἢ πρωϊαίτερον ἢ ὀψιαίτερον , ὥσπερ γε καὶ μᾶλλον καὶ ἧττον · ἣ δ’ ἀνάλογον τῇ φλεγμονῇ ἔχει , μᾶλλον τοῖς νέοις . βοηθητέον οὖν ἐστι καὶ τοῖς γέρουσιν τῇ διὰ τῶν οὔλων βοηθείᾳ . καλοῦνται δ’ οὕτως αἱ ἀντιπεριλαμβάνουσαι τοὺς ὀδόντας σάρκες , ἔνθα πρῶτον ἀνίσχουσι τῶν φατνίων . αὐτὰς οὖν χρὴ στύφουσι φαρμάκοις εὐτονωτέρας τε καὶ μᾶλλον ἐσφιγμένας περὶ τὸν ὀδόντα ποιεῖν , ὥσπερ καὶ αὐτὰς ὠφελούσας τι τῷ μονίμῳ τε καὶ δυσκινήτῳ διὰ τὴν τῆς ἐγγομφώσεως ἀκρίβειαν γεγονότι . καὶ μὴν καὶ τὰ τρήματα τῶν ὀδόντων ἐξ ἐπιῤῥοῆς ὑγρῶν δριμέων τε καὶ διαβρωτικῶν ἀποτελεῖται , καθάπερ τὰ ἐπὶ τοῦ δέρματος ἕλκη χωρὶς τῆς ἔξωθεν αἰτίας . ἀλλ’ ἐπ’ ἐκείνου μὲν συνεχῶς καὶ πολλοῖς , ἐπὶ δὲ τῶν ὀστῶν σπανιάκις ὅσῳ δυσπαθέστερα δέρματός ἐστι διὰ τὴν σκληρότητα . δῆλον οὖν ὅτι καὶ ἴασις ἔσται τῶν ἀναβιβρωσκομένων σωμάτων , ἀναξηραινομένης τῆς ἐπιῤῥεούσης κακοχυμίας . εἰ μὲν ὀλίγη τις εἴη , τοῖς τοπικοῖς βοηθήμασι διὰ τῶν ξηραινόντων φαρμάκων , ὧν τὴν ὕλην ὀλίγον ὕστερον ἐροῦμεν · εἰ δὲ πλείων , ὅλης τῆς κεφαλῆς τῇ προνοίᾳ , κᾂν αὕτη ποτὲ πάσχῃ , διὰ τὸ σύμπαν σῶμα καὶ τῇ κατ’ ἐκεῖνο θεραπείᾳ . τοὺς δὲ βεβρωμένους ὀδόντας , ὡς ἂν ὑπὸ μαλακότητος τοῦτο πάσχοντας , ἐργάζεσθαι χρὴ σκληροτέρους καὶ δυσπαθεστέρους διὰ τῶν αὐστηρῶν τε καὶ στρυφνῶν φαρμάκων . καὶ τοὺς πελιδνουμένους δὲ διὰ τῶν ξηραινόντων , ὡς ἂν ἐξ ἐπιῤῥοῆς ὑγρῶν μοχθηρῶν τοῦτο πάσχοντας . ὁμοίως οὖν δέονται θεραπείας τοῖς τετρημένοις .
Lemmas: [ περί ὁ ἐν ὁ ὀδούς πάθος . ] ὁ ἐν ὁ ὀδούς πάθος ἔνιοι μέν ἅπας ἐναργής φαίνω , καθά ὅταν οὕτως τρέω ἤ μελαίνω ἤ ἐκτρίβω , ἤ μήτε ὁ ψυχρός ἀνέχω μήτε ὁ θερμός , ἀλλά ἐπί ἀμφότερος ἤ ἕτερος μόνος συμβαίνω τις ὀδύνη . τις δέ οὐ φαίνω σαφής ἐν αὐτός πάθος , ὥσπερ ὅταν ὁ πάσχω αὐτός αἰσθάνομαι φημί ὁ κατά ὁ σῶμα ὁ ὀδούς ὀδύνη , ἐν ὁ βάθος γίγνομαι . ἀντιλέγω γάρ ἔνιοι φάσκω ὀστέον εἰμί ὁ ὀδούς , χωρίς ὀδύνη πάσχω , ὥσπερ ὅταν ὁ καλέω ῥίνη ὁ ὑπεροχή αὐτός ἀναγκάζω πρίζω ἤ καί διά ἄλλος τις πρόφασις , ὅς ὀλίγος ὕστερον λέγω . νυνί γάρ βούλομαι χωρίς λογικός τε καί φυσικός ἀπόδειξις μαρτυρέω ὁ φάσκω αὐτός ἀλγέω ὁ ὀδούς . καί γάρ ἐͅγώ ἀλγέω ἀκριβής ἑαυτοῦ προσέχω , ὡς ἄν ἤδη προακούω ὁ ἀμφισβήτησις , αἰσθάνομαι τε σαφής , οὐ μόνος ἀλγέω , ἀλλά καί σφύζω ὁ ὀδούς , ὅμοιος ὁ φλεγμονέω σάρξ , ὥστε ἐγώ θαυμάζω εἰ καί οὗτος ὁ πάθος , ὅς καλέω φλεγμονή , ἐν ὀδούς γίγνομαι δύναμαι , λιθώδης καί σκληρός οὐσία ἔχω . καί μέντοι καί κατά ἕτερος καιρός ἀλγέω ὀδούς , σαφής αἰσθάνομαι οὐ αὐτός ὁ ὀδούς , ἀλλά ὁ οὖλος εἰμί ὁ ἄλγημα , φλεγμαίνω δέ αὐτός , ὡς καί χωρίς ὁ θλῖψις ἀλγέω . ἀλλά καί γειτνίασις ὁ ὀδούς σκληρός εἰμί , αὐξάνω ὁ ὀδύνη διά ὁ θλίψις , ὡς ἑκάτερος ὁ αἴσθησις πειράω , ἄλλος μέν ἐπί ὁ ὅλος , ἄλλος δέ ἐπί αὐτός ὁ ὁ ὀδούς οὐσία , σαφής οἶδα καί μαρτυρέω ὁ λέγω ἀλγέω αὐτός ὁ ὀδούς ποτέ καί μέντοι καί ὁ καταφύω νεῦρον ὁ ῥίζα ὁ ὀδούς ὀδύνη γίγνομαι ποτέ ὁ νεῦρον , φαντασία συγχέω καί ἀδιάρθρωτος ὁ πολύς φέρω , ὡς αὐτός ὀδούς ἀλγέω , εὔλογος εἰμί . καί γάρ καί οὗτος σαφής αἰσθάνομαι συμβαίνω ἐγώ . καί ὁ γε διαμένω ἔτι μέρος μικρός ὁ ὀδύνη ἐξαιρέω ὁ ὀδούς ἐπί ὁ ὁ νεῦρον ἐγγίγνομαι φλεγμονή , κουφίζω μόνος ἐκ ὁ μηκέτι μήτε τείνω ὁ πρός ὁ τείνω ὀστέον σύμφυσις ἐλευθερόω ἀναπνοή τε τις ἔχω καί ὁ προσφέρω ἴαμα ψαύω . οὔτε γάρ κατά ψαῦσις οὔτε κατά διάδοσις οἷος τε ὁ φλεγμαίνω ἰάομαι νεῦρον ἑκατέρωθεν ὑπό ὁ φατνίον στέγω , ἔμπροσθεν τε ὑπό αὐτός ὁ ὀδούς . εἰ δέ πελιδνός διά ὅλος ἑαυτοῦ ὁ οὐσία ὁ ὀδούς φαίνω ποτέ γίγνομαι , θαυμαστός οὐδείς εἰμί πάσχω αὐτός τις καί ὁ φλεγμονή παραπλήσιος . ἔτι δέ καί μάλα ἄν τις οὗτος πιστεύω ἐν ὁ τρέφω τε καί σχεδόν ἐν ἅπας ὁ ὁ ζωή χρόνος ὁ αὔξησις ἔχω . ἐναργής γάρ οὗτος φαίνω πολλάκις ἐπί ὁ ἀντίκειμαι ἐξαιρέω ὀδούς , ὥστε αὐξάνω μέν αὐτός διά πᾶς , ὅσος δέ αὐξάνω τοσοῦτος ἐν ὁ ὁ σιτίον λείωσις τρίβω . εἰ δέ ἀδύνατος εἰμί αὐξάνω χωρίς ὁ τρέφω πάντως που καί δύο ὑπόκειμαι πάθημα ἐναντίος , ἔνδεια τε καί πλεονεξία ὁ χορηγέω αὐτός τροφή . ὁ μέν οὖν ἔνδεια ξηρός τε καί ἄτροφος καί διά οὗτος λεπτός ἐργάζομαι . ὁ πλεονεξία δέ ποιέω ποτέ διάθεσις αὐτός ἀνάλογος ὁ κατά σαρκώδης μόριον φλεγμονή . οὗτος μέν οὖν ἴαμα γίγνομαι ὁ αὐτός ἔχω σκοπός ὁ ὁ φλεγμονή ἰάομαι , ὅς εἰμί κενόω ὁ πλεονεξία , ὁ μέν τις διαφορέω , ὁ δέ ἀποκρούω αὐτός . ὁ δέ διά ἔνδεια τροφή λεπτότης ὁ ὀδούς ἴαμα μέν οὐδείς εἰμί , ὁ χαλάω δέ ἀναγκαῖος τηνικαῦτα καί σείω χαλαρός ὁ ἐγγόμφωσις γίγνομαι , οὐ μόνος αὐτός ὁ ὀδούς λεπτύνω , ἀλλά καί ὁ περιέχω αὐτός φατνίον . οὗτος μέν οὖν ὁ διάθεσις ἐπιγίγνομαι ὁ γηράσκω ἤ πρωΐ ἤ ὄψιος , ὥσπερ γε καί μάλα καί ἥσσων · ὁ δέ ἀνάλογος ὁ φλεγμονή ἔχω , μάλα ὁ νέος . βοηθητέος οὖν εἰμί καί ὁ γέρων ὁ διά ὁ οὖλον βοήθεια . καλέω δέ οὕτως ὁ ἀντιπεριλαμβάνω ὁ ὀδούς σάρξ , ἔνθα πρῶτος ἀνίσχω ὁ φατνίον . αὐτός οὖν χρή στύφω φάρμακον εὔτονος τε καί μάλα σφίγγω περί ὁ ὀδούς ποιέω , ὥσπερ καί αὐτός ὠφελέω τις ὁ μόνιμος τε καί δυσκίνητος διά ὁ ὁ ἐγγόμφωσις ἀκρίβεια γίγνομαι . καί μήν καί ὁ τρῆμα ὁ ὀδούς ἐκ ἐπιρροή ὑγρός δριμύς τε καί διαβρωτικός ἀποτελέω , καθά ὁ ἐπί ὁ δέρμα ἕλκος χωρίς ὁ ἔξωθεν αἰτία . ἀλλά ἐπί ἐκεῖνος μέν συνεχής καί πολύς , ἐπί δέ ὁ ὀστέον σπανιάκις ὅσος δυσπαθής δέρμα εἰμί διά ὁ σκληρότης . δῆλος οὖν ὅτι καί ἴασις εἰμί ὁ ἀναβιβρώσκω σῶμα , ἀναξηραίνω ὁ ἐπιρρέω κακοχυμία . εἰ μέν ὀλίγος τις εἰμί , ὁ τοπικός βοήθημα διά ὁ ξηραίνω φάρμακον , ὅς ὁ ὕλη ὀλίγος ὕστερον λέγω · εἰ δέ πολύς , ὅλος ὁ κεφαλή ὁ πρόνοια , ἔͅν οὗτος ποτέ πάσχω , διά ὁ σύμπας σῶμα καί ὁ κατά ἐκεῖνος θεραπεία . ὁ δέ βιβρώσκω ὀδούς , ὡς ἄν ὑπό μαλακότης οὗτος πάσχω , ἐργάζομαι χρή σκληρός καί δυσπαθής διά ὁ αὐστηρός τε καί στρυφνός φάρμακον . καί ὁ πελιδνόομαι δέ διά ὁ ξηραίνω , ὡς ἄν ἐκ ἐπιρροή ὑγρός μοχθηρός οὗτος πάσχω . ὅμοιος οὖν δέω θεραπεία ὁ τετραίνω .