galenus.de-compositione-medicamentorum-secundum-locos-libri-x 6.4
[ Περὶ σκευασίας τοῦ διὰ ῥοιῶν καὶ μήλων καὶ ἄλλων στοματικῶν . ] Οὐσῶν δ’ ἐν ταῖς ῥοιαῖς τριῶν διαφορῶν , ἔνιαι μὲν γὰρ αὐτῶν εἰσιν αὐστηραὶ , στρυφναὶ δὲ ἕτεραι , καί τινες ὀξεῖαι , τὰς μὲν αὐστηρὰς μόνας ἐμβαλόντι σοι στυπτικώτερον ἔσται τὸ φάρμακον . τὰς δὲ γλυκείας ἥδιον , ὥσπερ γε καὶ σφοδρότερον , εἰ τὰς ὀξείας ἐμβάλλοις . ἐγὼ δ’ εἴωθα τὸ ἴσον ἑκάστου γένους μιγνύναι · καὶ γὰρ καὶ ἄλλως αὐτὰς μόνας τὰς πεπείρους ῥόας ὅλας κόπτων μετὰ τῶν λεμμάτων , εἶτα τὸν χυλὸν ἐκθλίβων ἕψων τε μετὰ μέλιτος , οὐ μόνον στοματικὸν ἴσχω φάρμακον , ἀλλὰ καὶ πολλοῖς ἄλλοις ὠφέλιμον , ὡς αὖθις εἰρήσεται . καὶ γίνεται καὶ οὗτος ὁ χυλὸς ἀμείνων εἰς πάντα τῶν τριῶν τῆς ῥοιᾶς εἰδῶν ἢ γενῶν ἢ διαφορῶν ἢ ὅπως ἄν τις ὀνομάζειν ἐθέλοι . μίγνυμεν δὲ καὶ τῶν βάτων τὸν καρπὸν , ὃν ἔνιοι μὲν—ἀπὸ τοῦ φυτοῦ παρονομάζουσι βάτινα προσαγορεύοντες , ἔνιοι δὲ συνθέτῳ προσηγορίᾳ μόρα καλοῦσι , προστιθέντες τὰ ἀπὸ τῶν βάτων , ἐξ ὧν ὁ χυλὸς ὁμοίως σκευαζόμενος τῷ διὰ τῶν συκαμίνων ἄμεινον ἐκείνου γίνεται φάρμακον , ἀπολειπόμενον δὲ τοῦ διὰ τῶν καρύων . καὶ μήλων δὲ τῶν κυδωνίων ἀχράδων τε καὶ μεσπίλων ὁ χυλὸς ὁμοίως σκευασθεὶς στοματικὸν γίνεται τὸ φάρμακον , ἐπιτήδειόν τε καταποθῆναι τοῦ διὰ τῶν καρύων , οὐκ ἔχοντος τοῦτο . βλαβερὸν μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ὡς χάλκανθον , οὐ μὴν εὐστόμαχόν γε . πρόδηλον δ’ ὅτι καὶ τὸ διὰ τῶν ῥοιῶν ἐστιν ἐπιτήδειον ἐκλύτῳ καὶ ἀνορέκτῳ στομάχῳ , λείπεται μέντοι τοῦ διὰ τῶν μήλων . ἀβλαβὴς δὲ καὶ ὁ τῶν βατίνων χυλὸς εἰς κατάποσιν , ὥσπερ γε καὶ ὁ τῶν συκαμίνων , ἀλλ’ ὁ τῶν βατίνων ἔχει τι καὶ τονωτικὸν τοῦ στομάχου τοῦ τῶν συκαμίνων οὐκ ἔχοντος . ἐμβάλλεται δὲ οὐ κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ἅπασι τοῖς χυλοῖς τὸ μέλι . πλείστου μὲν γὰρ ὅ τε τῶν καρύων δεῖται καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ τῶν βατίνων τε καὶ συκαμίνων , ὀλίγου δὲ ὅ τε τῶν μήλων καὶ τῶν ῥοιῶν καὶ ἀχράδων , ἐν τῷ μεταξὺ δὲ αὐτῶν ὁ μεσπίλων , καὶ ἀπὸ κρανίων δὲ καὶ βραβύλων καὶ τῶν καλουμένων παρ’ ἡμῖν προύμνων . σκευάζεται δὲ παρ’ ἡμῖν στοματικὰ φάρμακα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον , ὃν κατ’ ἀρχὰς εἶπον ἐπὶ τῶν μόρων , ἐφ’ ὧν ἁπάντων τῆς κατασκευῆς ἐρῶ τινα λόγον κοινὸν τόνδε . παχεῖ μὲν φανέντι τῷ χυλῷ τὸ μέλι μιγνύειν εὐθέως προσῆκεν , εἰ δ’ ὑγρότερος εἴη , προεψηθέντι . δέχεται δὲ ὁ τῶν ἀπίων μὲν καὶ μήλων χυλὸς , ἔτι δὲ τῶν πλείστων ὀπωρῶν , ἴσον ἑαυτῶν τὸ μέλι , τῶν στρυφνῶν δ’ ἱκανῶς , οἷοσπερ ἐστὶν ὁ τῆς κρανίας καρπὸς , ἐνίοτε μὲν διπλάσιον , ἔστι δ’ ὅτε καὶ τριπλάσιον . πάντα δ’ οὖν ταῦτα καταπίνειν ἀκίνδυνον . χαλκάνθου δὲ μιχθέντος ἢ μιχθείσης , ὁποτέρως σοι φίλον ὀνομάζειν , οὐ πάνυ τι χρὴ καταπίνειν τὸ σκευασθὲν τοῦτο φάρμακον , πλὴν εἰ κατὰ τὸν στόμαχον ἢ κατὰ τὴν κοιλίαν ἑλκώδη διάθεσιν ὑπονοήσαιμεν γίνεσθαι . καὶ κατὰ τὸ στόμα δὲ αὐτὸ κακοήθων ἑλκῶν γινομένων , ἀμείνω τὰ διὰ χαλκάνθου φάρμακα . δραχμὴ δὲ ἀρκεῖ μιγνυμένη τῇ προειρημένῃ συνθέσει , καθ’ ἣν ἡ μία τοῦ μέλιτος εἴρηται βάλλεσθαι λίτρα , καὶ πλέον δ’ ἄν ποτε καλῶς βληθείη πρὸς τὰ σηπεδονώδη τῶν ἑλκῶν . ἕκαστον δὲ ὧν εἶπον ἐμβάλλειν ποτὲ καὶ γλεύκει σταφυλῶν αὐστηρῶν , ἃς ὀνομάζουσιν ἀμιναίας . ἄμεινον δὲ τὸ τελευταῖον γλεῦκος εἰς τὰ τοιαῦτα . τὸ γὰρ ἐν ἀρχαῖς ῥέον ὑγρότερόν ἐστι καὶ ὑδατωδέστερον , ἐμβάλλειν δὲ χρὴ τῶν εἰρημένων φαρμάκων τὰ στρυφνότερα , καθάπερ ἐμὲ ἐθεάσασθε πολλάκις ἤτοι ῥοιὰς ἢ βαλαύστιον ἢ κυτίνους ἢ ἀκάνθης Αἰγυπτίας καρπὸν ἢ τὸν τῆς κρανίας ἤ τι τῶν οὕτω στυφόντων μιγνύντα · μάλιστα δὲ ἐπιτήδειός ἐστι ῥοῦς , εἴτε ἀῤῥενικῶς ἐθέλοις ὀνομάζειν αὐτόν εἴτε θηλυκῶς . ἔστι δὲ διττὸς , ὁ μὲν ἕτερος ἐπιπαττόμενος τοῖς ὄψοις εὐστόμαχος , ὁ δὲ ἕτερος τοῖς βυρσοδέψαις χρήσιμος . ἑκάτερος δὲ ἐνεψηθεὶς ἐν τῷ γλεύκει στοματικὸν ἐργάζεται φάρμακον , ᾧ μιγνύειν ἔξεστί σοι τἄλλα κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν τῇ διὰ τῶν μόρων εἰρημένῃ . χωρὶς δὲ τοῦ μιχθῆναι μέλιτι μόνον αὐτὸ τὸ γλεῦκος εἰς μελιτώδη σύστασιν ἀχθὲν , ἐξαιρεθέντων τε τῶν ἐμβληθέντων , ἀγαθὸν γίνεται φάρμακον εἰς ἀρχὰς καὶ ἀναβάσεις καὶ ἀκμάς · εἰς δὲ τὰς παρακμὰς , ἐὰν δᾷδας ἐπιμίξῃς λιπαρὰς ἢ καὶ κόψας εἰς λεπτὰ καὶ θλάσας ἐμβάλλῃς τῷ γλεύκει μετὰ τῆς ῥοῦ , κᾄπειτα μετὰ μίαν ἡμέραν ἑψήσας , ἄχρις ἂν ἐναπόθωνται τῷ γλεύκει τὴν ἑαυτῶν ποιότητα , τηνικαῦτα δὲ ἐξαίρειν μὲν ἐκεῖνα καὶ ἀποῤῥίπτειν , ἕψειν δὲ τὸ γλεῦκος ἕως ἐπιτηδείου συστάσεως , ὡς διάχριστον γενέσθαι τὸ φάρμακον . ὅσα δὲ ἔμπροσθεν εἶπον ἐμβάλλεσθαι τῶν στυφόντων εἰς τὸ διὰ τῶν καρύων τοῦ χυλοῦ σκευαζόμενον φάρμακον , ἅπαντα καὶ νῦν ἀκηκοέναι πίστευε τῷ γλεύκει μιγνύμενα . καὶ μέντοι κᾂν πολυτελέστερον ἐθέλῃς ποιῆσαι τὸ φάρμακον , ἐμβαλεῖς καὶ κασσίας φλοιὸν ἢ νάρδον Ἰνδικὴν ἢ τὸ τοῦ μαλαβάθρου φύλλον . ὥσπερ γὰρ τοῖς πένησιν , οὕτω καὶ τοῖς πλουσίοις χρὴ γράφειν ἡμᾶς φάρμακα . τὰ δὲ αὐτὰ τοῖς προειρημένοις στοματικοῖς φαρμάκοις ﻿ μίγνυται . δραχμὴ δὲ ἀρκεῖ τῶν τριῶν ἑκάστου , πρὸς τὴν τοσαύτην συμμετρίαν τοῦ φαρμάκου , καθ’ ἣν ἡ λίτρα τοῦ μέλιτος ἐμβάλλεται . βλάψεις δ’ οὐδὲν , εἰ προσθήσεις ἑκάστης δραχμῆς τὸ ἥμισυ μέρος , ὡς γενέσθαι πάσας τέτταρας καὶ ἡμίσειαν . πρὸς δὲ τὰς σκληρυνομένας φλεγμονὰς τὰ δυνάμενα διαφορεῖν γενναιότερον ἐμβάλλεται κοπέντα δηλονότι καὶ διασηθέντα , καιρὸς δ’ ἐμβάλλειν αὐτὰ μὴ κατ’ ἀρχὰς , ἀλλ’ ὁπόταν ἐγγὺς γένηται τῆς παντελοῦς ἑψήσεως τὸ φάρμακον ἢ καὶ τελέως ἑψημένον , ὡς χαμαὶ τίθεσθαι τὸ ἀγγεῖον . ἔστι δὲ ταῦτα κόστος τε καὶ ἄμωμον καὶ τὸ καλούμενον μάκερ . ὀνομάζεται δὲ οὕτω φλοιός τις ἀρωματικὸς ἐκ τῆς Ἰνδίας κομιζόμενος , ἱκανῶς θερμαίνων τε καὶ στύφων , ἀλλὰ καὶ ὁ Κυρηναῖος ὀπὸς εἰς διαφόρησιν τῶν σκληρυνομένων φλεγμονῶν ἐπιτήδειος , ὥσπερ γε καὶ ὁ Μηδικὸς ἤ τις τῶν μετ’ αὐτούς . τοῖς πένησι δ’ ἐμβλητέον ἀντὶ τῶν πολυτελῶν φαρμάκων τῶν διαφορητικῶν ἤτοι δίκταμνον ἢ ἄκορον ἢ μῆον ἢ πύρεθρον ἢ καρδαμώμου τε καὶ νάπυος ἴσον , εἰς τριῶν δραχμῶν σταθμοὺς συμπληρουμένου τοῦ τῶν μιγνυμένων ὄγκου , πρὸς τὴν εἰρημένην ἐξ ἀρχῆς τῶν στοματικῶν φαρμάκων συμμετρίαν , ἐν οἷς ἦν ἡ λίτρα τοῦ μέλιτος . εἰ δὲ καὶ τεττάρων ἢ πέντε ποιῆσαι θελήσεις δραχμῶν τὸ συμπληρούμενον ἐκ τούτων , διαφορητικώτερον ἕξεις τὸ φάρμακον . ἀνάλογον γὰρ ἀεὶ χρὴ ταῖς κατασκευαῖς τῶν παθῶν συναυξάνεσθαι καὶ συμμειοῦσθαι τὴν σφοδρότητα τῶν φαρμάκων .
Lemmas: [ περί σκευασία ὁ διά ῥοιά καί μῆλον καί ἄλλος στοματικός . ] εἰμί δέ ἐν ὁ ῥοιά τρεῖς διαφορά , ἔνιοι μέν γάρ αὐτός εἰμί αὐστηρός , στρυφνός δέ ἕτερος , καί τις ὀξύς , ὁ μέν αὐστηρός μόνος ἐμβάλλω σύ στυπτικός εἰμί ὁ φάρμακον . ὁ δέ γλυκύς ἡδύς , ὥσπερ γε καί σφοδρός , εἰ ὁ ὀξύς ἐμβάλλω . ἐγώ δέ εἴωθα ὁ ἴσος ἕκαστος γένος μείγνυμι · καί γάρ καί ἄλλος αὐτός μόνος ὁ πέπειρος ῥόα ὅλος κόπτω μετά ὁ λέμμα , εἶτα ὁ χυλός ἐκθλίβω ἕψω τε μετά μέλι , οὐ μόνος στοματικός ἴσχω φάρμακον , ἀλλά καί πολύς ἄλλος ὠφέλιμος , ὡς αὖθις λέγω . καί γίγνομαι καί οὗτος ὁ χυλός ἀγαθός εἰς πᾶς ὁ τρεῖς ὁ ῥοιά εἶδος ἤ γένος ἤ διαφορά ἤ ὅπως ἄν τις ὀνομάζω ἐθέλω . μείγνυμι δέ καί ὁ βάτος ὁ καρπός , ὅς ἔνιοι ἀμνός ὁ φυτόν παρονομάζω βάτινον προσαγορεύω , ἔνιοι δέ σύνθετος προσηγορία μόρον καλέω , προστίθημι ὁ ἀπό ὁ βάτος , ἐκ ὅς ὁ χυλός ὅμοιος σκευάζω ὁ διά ὁ συκάμινος ἀγαθός ἐκεῖνος γίγνομαι φάρμακον , ἀπολείπω δέ ὁ διά ὁ κάρυον . καί μῆλον δέ ὁ κυδώνιος ἀχράς τε καί μέσπιλον ὁ χυλός ὅμοιος σκευάζω στοματικός γίγνομαι ὁ φάρμακον , ἐπιτήδειος τε καταπίνω ὁ διά ὁ κάρυον , οὐ ἔχω οὗτος . βλαβερός μέν γάρ οὐ εἰμί ὡς χάλκανθον , οὐ μήν εὐστόμαχος γε . πρόδηλος δέ ὅτι καί ὁ διά ὁ ῥοιά εἰμί ἐπιτήδειος ἔκλυτος καί ἀνόρεκτος στόμαχος , λείπω μέντοι ὁ διά ὁ μῆλον . ἀβλαβής δέ καί ὁ ὁ βάτινον χυλός εἰς κατάποσις , ὥσπερ γε καί ὁ ὁ συκάμινος , ἀλλά ὁ ὁ βάτινον ἔχω τις καί τονωτικός ὁ στόμαχος ὁ ὁ συκάμινος οὐ ἔχω . ἐμβάλλω δέ οὐ κατά ὁ αὐτός ἀναλογία ἅπας ὁ χυλός ὁ μέλι . πολύς μέν γάρ ὁ τε ὁ κάρυον δέω καί μετά αὐτός ὁ ὁ βάτινον τε καί συκάμινος , ὀλίγος δέ ὁ τε ὁ μῆλον καί ὁ ῥοιά καί ἀχράς , ἐν ὁ μεταξύ δέ αὐτός ὁ μέσπιλον , καί ἀπό κρανίον δέ καί βράβυλον καί ὁ καλέω παρά ἐγώ προῦμνον . σκευάζω δέ παρά ἐγώ στοματικός φάρμακον κατά ὁ αὐτός τρόπος , ὅς κατά ἀρχή λέγω ἐπί ὁ μόρος , ἐπί ὅς ἅπας ὁ κατασκευή λέγω τις λόγος κοινός ὅδε . παχύς μέν φαίνω ὁ χυλός ὁ μέλι μείγνυμι εὐθύς προσήκω , εἰ δέ ὑγρός εἰμί , προέψω . δέχομαι δέ ὁ ὁ ἀπίων μέν καί μῆλον χυλός , ἔτι δέ ὁ πολύς ὀπώρα , ἴσος ἑαυτοῦ ὁ μέλι , ὁ στρυφνός δέ ἱκανός , οἷος εἰμί ὁ ὁ κρανία καρπός , ἐνίοτε μέν διπλάσιος , εἰμί δέ ὅτε καί τριπλάσιος . πᾶς δέ οὖν οὗτος καταπίνω ἀκίνδυνος . χάλκανθος δέ μείγνυμι ἤ μείγνυμι , ὁπότερος σύ φίλος ὀνομάζω , οὐ πάνυ τις χρή καταπίνω ὁ σκευάζω οὗτος φάρμακον , πλήν εἰ κατά ὁ στόμαχος ἤ κατά ὁ κοιλία ἑλκώδης διάθεσις ὑπονοέω γίγνομαι . καί κατά ὁ στόμα δέ αὐτός κακοήθης ἕλκος γίγνομαι , ἀγαθός ὁ διά χάλκανθος φάρμακον . δραχμή δέ ἀρκέω μείγνυμι ὁ προλέγω σύνθεσις , κατά ὅς ὁ εἷς ὁ μέλι λέγω βάλλω λίτρα , καί πολύς δέ ἄν ποτέ καλός βάλλω πρός ὁ σηπεδονώδης ὁ ἕλκος . ἕκαστος δέ ὅς λέγω ἐμβάλλω ποτέ καί γλεῦκος σταφυλή αὐστηρός , ὅς ὀνομάζω ἀμιναῖος . ἀγαθός δέ ὁ τελευταῖος γλεῦκος εἰς ὁ τοιοῦτος . ὁ γάρ ἐν ἀρχή ῥέω ὑγρός εἰμί καί ὑδατώδης , ἐμβάλλω δέ χρή ὁ λέγω φάρμακον ὁ στρυφνός , καθά ἐγώ θεάομαι πολλάκις ἤτοι ῥόα ἤ βαλαύστιον ἤ κύτινος ἤ ἄκανθα Αἰγύπτιος καρπός ἤ ὁ ὁ κρανία ἤ τις ὁ οὕτως στύφω μείγνυμι · μάλα δέ ἐπιτήδειος εἰμί ῥόος , εἴτε ἀρρενικός ἐθέλω ὀνομάζω αὐτός εἴτε θηλυκός . εἰμί δέ δισσός , ὁ μέν ἕτερος ἐπιπάσσω ὁ ὄψον εὐστόμαχος , ὁ δέ ἕτερος ὁ βυρσοδέψης χρήσιμος . ἑκάτερος δέ ἐνέψω ἐν ὁ γλεῦκος στοματικός ἐργάζομαι φάρμακον , ὅς μείγνυμι ἔξεστι σύ ἄλλος κατά ὁ αὐτός ἀναλογία ὁ διά ὁ μόρος λέγω . χωρίς δέ ὁ μείγνυμι μέλι μόνος αὐτός ὁ γλεῦκος εἰς μελιτώδης σύστασις ἄγω , ἐξαιρέω τε ὁ ἐμβάλλω , ἀγαθός γίγνομαι φάρμακον εἰς ἀρχή καί ἀνάβασις καί ἀκμή · εἰς δέ ὁ παρακμή , ἐάν δαίς ἐπιμείγνυμι λιπαρός ἤ καί κόπτω εἰς λεπτός καί θλάω ἐμβάλλω ὁ γλεῦκος μετά ὁ ῥόος , ᾅπειτα μετά εἷς ἡμέρα ἑψέω , ἄχρι ἄν ἐναπόθομαι ὁ γλεῦκος ὁ ἑαυτοῦ ποιότης , τηνικαῦτα δέ ἐξαίρω μέν ἐκεῖνος καί ἀπορρίπτω , ἕψω δέ ὁ γλεῦκος ἕως ἐπιτήδειος σύστασις , ὡς διάχριστος γίγνομαι ὁ φάρμακον . ὅσος δέ ἔμπροσθεν λέγω ἐμβάλλω ὁ στύφω εἰς ὁ διά ὁ κάρυον ὁ χυλός σκευάζω φάρμακον , ἅπας καί νῦν ἀκούω πιστεύω ὁ γλεῦκος μείγνυμι . καί μέντοι ᾄν πολυτελής ἐθέλω ποιέω ὁ φάρμακον , ἐμβάλλω καί κασσία φλοιός ἤ νάρδον Ἰνδικός ἤ ὁ ὁ μαλάβαθρον φύλλον . ὥσπερ γάρ ὁ πένης , οὕτως καί ὁ πλούσιος χρή γράφω ἐγώ φάρμακον . ὁ δέ αὐτός ὁ προλέγω στοματικός φάρμακον ﻿ μείγνυμι . δραχμή δέ ἀρκέω ὁ τρεῖς ἕκαστος , πρός ὁ τοσοῦτος συμμετρία ὁ φάρμακον , κατά ὅς ὁ λίτρα ὁ μέλι ἐμβάλλω . βλάπτω δέ οὐδείς , εἰ προστίθημι ἕκαστος δραχμή ὁ ἥμισυς μέρος , ὡς γίγνομαι πᾶς τέσσαρες καί ἥμισυς . πρός δέ ὁ σκληρύνω φλεγμονή ὁ δύναμαι διαφορέω γενναῖος ἐμβάλλω κόπτω δηλονότι καί διασάω , καιρός δέ ἐμβάλλω αὐτός μή κατά ἀρχή , ἀλλά ὁπόταν ἐγγύς γίγνομαι ὁ παντελής ἕψησις ὁ φάρμακον ἤ καί τέλειος ἕψω , ὡς χαμαί τίθημι ὁ ἀγγεῖον . εἰμί δέ οὗτος κόστος τε καί ἄμωμος καί ὁ καλέω μάκερ . ὀνομάζω δέ οὕτως φλοιός τις ἀρωματικός ἐκ ὁ Ἰνδία κομίζω , ἱκανός θερμαίνω τε καί στύφω , ἀλλά καί ὁ Κυρηναῖος ὄψ εἰς διαφόρησις ὁ σκληρύνω φλεγμονή ἐπιτήδειος , ὥσπερ γε καί ὁ Μηδικός ἤ τις ὁ μετά αὐτός . ὁ πένης δέ ἐμβλητέος ἀντί ὁ πολυτελής φάρμακον ὁ διαφορητικός ἤτοι δίκταμνον ἤ ἄκορον ἤ μῆον ἤ πύρεθρον ἤ καρδάμωμον τε καί νᾶπυ ἴσος , εἰς τρεῖς δραχμή σταθμός συμπληρόω ὁ ὁ μείγνυμι ὄγκος , πρός ὁ λέγω ἐκ ἀρχή ὁ στοματικός φάρμακον συμμετρία , ἐν ὅς εἰμί ὁ λίτρα ὁ μέλι . εἰ δέ καί τέσσαρες ἤ πέντε ποιέω ἐθέλω δραχμή ὁ συμπληρόω ἐκ οὗτος , διαφορητικός ἔχω ὁ φάρμακον . ἀνάλογος γάρ ἀεί χρή ὁ κατασκευή ὁ πάθος συναυξάνω καί συμμειόομαι ὁ σφοδρότης ὁ φάρμακον .