galenus.de-compositione-medicamentorum-secundum-locos-libri-x 4.3
[ Περὶ ὀφθαλμίας . ] Ἄρξομαι δὲ ἀπὸ τοῦ συνεχεστάτου γινομένου πάθους ἐν τοῖς ὀφθαλμοῖς , ὃ καλοῦσιν ἰδίως ὀφθαλμίαν . ἔστι δ’ , ὡς ἐμάθετε , φλεγμονὴ τοῦ περιοστίου τε καὶ περικρανίου καλουμένου χιτῶνος ἢ ὑμένος ἤ ὅπως ἄν τις ὀνομάζειν ἐθέλοι . καλοῦσι δὲ τὸν αὐτὸν τοῦτον ἐπιπεφυκότα , διότι τοῖς ἄλλοις ὅσοι τὸν ὀφθαλμὸν αὐτὸν συνιστῶσι χιτῶσιν ἐπιπέφυκεν ἔξωθεν , σύνδεσμος ὤν καὶ αὐτὸς ὅλῳ τῷ ὀφθαλμῷ , πρὸς τὰ περικείμενα τῶν ὀστῶν , καὶ διὰ τοῦτο συνεπαίρεται τὰ πέριξ τῶν ὀφθαλμῶν ἄχρι τῶν μήλων ἐνίοτε κατὰ τὰς σφοδροτέρας ὀφθαλμίας . εὔδηλον οὖν ὅτι τὰ θεραπεύοντα φάρμακα τὸ τοιοῦτο πάθος ὑποπεπτωκέναι μὲν χρὴ πάντως τῇ κοινῇ τῶν πάντων . θεραπείᾳ φλεγμαινόντων , προσειληφέναι δέ τι καὶ τῆς τοῦ μορίου φύσεως , εὐπάθειαν ἐξαίρετον ὑπὲρ πᾶν τὸ καθόλου τοῦ σώματος δέρμα διά τε τὴν εὐαισθησίαν καὶ τὴν ἀραιότητα τῆς οὐσίας προσειληφότος . ἀποκρουστικὰ δὲ παραληπτέον φάρμακα τὰ μὴ τραχύνοντα , τουτέστι μὴ σφοδρὰν ἔχοντα τὴν στύψιν , ἀλλὰ μετριώτερα μὲν αὐτὰ κατὰ τὴν οἰκείαν οὐσίαν , ἐπιμιξίᾳ δὲ παρηγορικῆς ὑγρότητος ἔτι καὶ μᾶλλον τοιαῦτα γινόμενα . παρηγορικὰς δὲ ὑγρότητας ἔφην ὠοῦ τε τὸ λευκὸν καὶ τὸ τῆς τήλεως ἀφέψημα καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὸ γάλα . προνοεῖσθαι δὲ ὅταν αὐτὸ χρὴ τοῦ νέας ἅμα καὶ εὐχύμου γυναικὸς εἶναι τοῦτο , τῶν τιτθῶν ἐκθλιβομένων ἐπὶ τὴν ἀκόνην , ἐφ’ ἧς ἀποτρίβεται τὸ κολλύριον , ὅπως ἔτι χλιαρὸν ἐγχέηται τοῖς ὀφθαλμοῖς . ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἐπὶ τῶν σφοδρῶς ὀδυνωμένων ἢ διὰ μέγεθος φλεγμονῆς ἢ διὰ δριμύτητα τῶν ἐπιῤῥεόντων ὑγρῶν ἀναγκαζόμεθα πράττειν , ὡς τὸ πολὺ δ’ ἀρκεῖ τὸ λευκὸν τοῦ ὠοῦ μετὰ τῶν ἐπιτηδείων φαρμάκων , ἐκθεραπεύειν τὰς ὀφθαλμίας διὰ τῶν καλουμένων μονοημέρων κολλυρίων . οὕτω γὰρ οὐκ ὀλιγάκις ταῦτα μεγάλας φλεγμονὰς ἐπράϋνεν οὕτως , ὡς εἰς ἑσπέραν μὲν λουτρῷ χρήσασθαι τὸν ἄνθρωπον , ἐπὶ δὲ τῆς ὑστεραίας τῷ καλουμένῳ ναρδίνῳ κολλυρίῳ , πρὸς ἀποκατάστασίν τε καὶ τόνωσιν ὑπαλείψασθαι . παραμιγνύναι δ’ αὐτῷ κατὰ μὲν τὴν πρώτην ὑπάλειψιν ἐλάχιστόν τι τῶν δριμέων καὶ σταλτικῶν ὀνομαζομένων , κατὰ δὲ τὴν δευτέραν βραχύ τι τοῦδε πλεῖον . ἀρκοῦσι γὰρ αἱ δύο προσφοραὶ τοῦ φαρμάκου καί τις περίπατος οὐ πολὺς πρὸ τοῦ βαλανείου . τὰ δ’ οὖν μονοήμερα καλούμενα κολλύρια ἔνια μὲν ἰδίως ὀνομαζόμενα τρυγώδη πολλὴν ἔχει τὴν ἀκακίαν , ἔνια δὲ ἤτοι παντάπασιν ὀλίγην ἢ οὐδ’ ὅλως ἔχοντα προσείληφε τὰ μὲν τὴν λεπίδα τοῦ χαλκοῦ , τὰ δὲ τὸν κεκαυμένον χαλκὸν ὀλίγον , ἅμα πολλοῖς τοῖς ἄλλοις ὅσα στύφει μετρίως καὶ πέττει καὶ διαφορεῖ . τοιαῦτα δέ ἐστι κρόκος καὶ σμύρνα καὶ λύκιον Ἰνδικὸν , καὶ καστόριον δὲ καὶ λιβανωτὸς ἄνευ τοῦ στύφειν πέττει τε ἅμα καὶ διαφορεῖ . ἐφ’ ὧν μὲν οὖν ἐπικρατεῖ τὰ στύφοντα πλεῖστον μὲν εἶναι χρὴ τὸ ὑγρὸν τοῦ αὐτοῦ , βραχύτατον δὲ τοῦ φαρμάκου , καὶ μάλιστα ἐὰν ἔχῃ τι τῶν μεταλλικῶν τὸ φάρμακον . ἐφ’ ὧν δ’ ἂν ὅ τε κρόκος καὶ ἡ σμύρνα καὶ τὸ καστόριον , ὅ τε λιβανωτὸς καὶ τὸ λύκιον ἐπικρατῇ βραχὺ παχυτέρῳ χρηστέον ἐστὶ τῷ φαρμάκῳ . πυρίᾳ τε χρηστέον πάντως ἐπ’ αὐτοῖς διὰ σπόγγου , μετρίως μὲν ὀδυνωμένοις ἅπαξ ἢ δὶς τῆς ἡμέρας · εἰ δὲ σφοδρότερον ὀδυνώμενοι τυγχάνοιεν , ἄμεινόν ἐστι καὶ τρὶς καὶ τετράκις καὶ πλεονάκις χρῆσθαι , μάλιστα ἐν ταῖς μεγάλαις ἡμέραις ταῖς θεριναῖς . ἡ πυρία δὲ δι’ ἀφεψήματος γινέσθω μελιλώτου καὶ τήλεως . περὶ μὲν οὖν ὀφθαλμίας αὐτάρκως εἴρηται , περὶ δὲ τῶν ἑλκῶν ἐφεξῆς ἐρῶ .
Lemmas: [ περί ὀφθαλμία . ] ἄρχω δέ ἀπό ὁ συνεχής γίγνομαι πάθος ἐν ὁ ὀφθαλμός , ὅς καλέω ἴδιος ὀφθαλμία . εἰμί δέ , ὡς μανθάνω , φλεγμονή ὁ περιόστιος τε καί περικράνιος καλέω χιτών ἤ ὑμήν ἤ ὅπως ἄν τις ὀνομάζω ἐθέλω . καλέω δέ ὁ αὐτός οὗτος ἐπιφύω , διότι ὁ ἄλλος ὅσος ὁ ὀφθαλμός αὐτός συνιστάω χιτών ἐπιφύω ἔξωθεν , σύνδεσμος εἰμί καί αὐτός ὅλος ὁ ὀφθαλμός , πρός ὁ περίκειμαι ὁ ὀστέον , καί διά οὗτος συνεπαίρω ὁ πέριξ ὁ ὀφθαλμός ἄχρι ὁ μῆλον ἐνίοτε κατά ὁ σφοδρός ὀφθαλμία . εὔδηλος οὖν ὅτι ὁ θεραπεύω φάρμακον ὁ τοιοῦτος πάθος ὑποπίπτω μέν χρή πάντως ὁ κοινός ὁ πᾶς . θεραπεία φλεγμαίνω , προσλαμβάνω δέ τις καί ὁ ὁ μόριον φύσις , εὐπάθεια ἐξαιρετός ὑπέρ πᾶς ὁ καθόλου ὁ σῶμα δέρμα διά τε ὁ εὐαισθησία καί ὁ ἀραιότης ὁ οὐσία προσλαμβάνω . ἀποκρουστικός δέ παραληπτέος φάρμακον ὁ μή τραχύνω , τουτέστι μή σφοδρός ἔχω ὁ στῦψις , ἀλλά μέτριος μέν αὐτός κατά ὁ οἰκεῖος οὐσία , ἐπιμιξία δέ παρηγορικός ὑγρότης ἔτι καί μάλα τοιοῦτος γίγνομαι . παρηγορικός δέ ὑγρότης φημί ᾠόν τε ὁ λευκός καί ὁ ὁ τῆλις ἀφέψημα καί πρός οὗτος ἔτι ὁ γάλα . προνοέω δέ ὅταν αὐτός χρή ὁ νέος ἅμα καί εὔχυμος γυνή εἰμί οὗτος , ὁ τιτθός ἐκθλίβω ἐπί ὁ ἀκόνη , ἐπί ὅς ἀποτρίβω ὁ κολλύριον , ὅπως ἔτι χλιαρός ἐγχέω ὁ ὀφθαλμός . ἀλλά οὗτος μέν ἐπί ὁ σφοδρός ὀδυνάω ἤ διά μέγεθος φλεγμονή ἤ διά δριμύτης ὁ ἐπιρρέω ὑγρός ἀναγκάζω πράσσω , ὡς ὁ πολύς δέ ἀρκέω ὁ λευκός ὁ ᾠόν μετά ὁ ἐπιτήδειος φάρμακον , ἐκθεραπεύω ὁ ὀφθαλμία διά ὁ καλέω μονοήμερος κολλύριον . οὕτως γάρ οὐ ὀλιγάκις οὗτος μέγας φλεγμονή πραύνω οὕτως , ὡς εἰς ἑσπέρα μέν λουτρόν χράω ὁ ἄνθρωπος , ἐπί δέ ὁ ὑστεραῖος ὁ καλέω νάρδινος κολλύριον , πρός ἀποκατάστασις τε καί τόνωσις ὑπαλείφω . παραμείγνυμι δέ αὐτός κατά μέν ὁ πρῶτος ὑπάλειψις ἐλαχύς τις ὁ δριμύς καί σταλτικός ὀνομάζω , κατά δέ ὁ δεύτερος βραχύς τις ὅδε πολύς . ἀρκέω γάρ ὁ δύο προσφορά ὁ φάρμακον καί τις περίπατος οὐ πολύς πρό ὁ βαλανεῖον . ὁ δέ οὖν μονοήμερος καλέω κολλύριον ἔνιοι μέν ἴδιος ὀνομάζω τρυγώδης πολύς ἔχω ὁ ἀκακία , ἔνιοι δέ ἤτοι παντάπασι ὀλίγος ἤ οὐδέ ὅλος ἔχω προσλαμβάνω ὁ μέν ὁ λεπίς ὁ χαλκός , ὁ δέ ὁ καίω χαλκός ὀλίγος , ἅμα πολύς ὁ ἄλλος ὅσος στύφω μέτριος καί πέσσω καί διαφορέω . τοιοῦτος δέ εἰμί κρόκος καί σμύρνα καί λύκιον Ἰνδικός , καί καστορίδες δέ καί λιβανωτός ἄνευ ὁ στύφω πέσσω τε ἅμα καί διαφορέω . ἐπί ὅς μέν οὖν ἐπικρατέω ὁ στύφω πολύς μέν εἰμί χρή ὁ ὑγρός ὁ αὐτός , βραχύς δέ ὁ φάρμακον , καί μάλα ἐάν ἔχω τις ὁ μεταλλικός ὁ φάρμακον . ἐπί ὅς δέ ἄν ὁ τε κρόκος καί ὁ σμύρνα καί ὁ καστορίδες , ὁ τε λιβανωτός καί ὁ λύκιον ἐπικρατέω βραχύς παχύς χράω εἰμί ὁ φάρμακον . πυρία τε χράω πάντως ἐπί αὐτός διά σπόγγος , μέτριος μέν ὀδυνάω ἅπαξ ἤ δίς ὁ ἡμέρα · εἰ δέ σφοδρός ὀδυνάω τυγχάνω , ἀγαθός εἰμί καί τρίς καί τετράκις καί πλεονάκις χράω , μάλα ἐν ὁ μέγας ἡμέρα ὁ θερινός . ὁ πυρία δέ διά ἀφέψημα γίγνομαι μελίλωτον καί τῆλις . περί μέν οὖν ὀφθαλμία αὔταρκος λέγω , περί δέ ὁ ἕλκος ἐφεξῆς λέγω .