galenus.de-compositione-medicamentorum-secundum-locos-libri-x 1.5
[ Περὶ τῶν φθειρόντων τὰς τρίχας φαρμάκων . ] Ὡς τῶν αὐξανόντων τὰς τρίχας φαρμάκων ἑτέρα μέν ἐστιν ἰατρικὴ χρῆσις , ἑτέρα δὲ κομμωτικὴ , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τῶν φθειρόντων αὐτάς . γίγνεται γάρ ποτε καὶ τοῖς ἰατροῖς ἀνάγκη χρήσασθαι τοιούτοις φαρμάκοις κατὰ τὰς τρεῖς αὐτῶν διαφοράς . λέγω δὲ τρεῖς , ἐπειδὴ τὰ μὲν ἰδίως καλεῖται ψίλωθρα , τὰ δὲ λεπτυντικὰ τριχῶν , τὰ δὲ εἰς τὸ παντελὲς ἀναιρετικά . ταῦτα μὲν οὖν τὰ ὕστατα ῥηθέντα σφαλερὰν ἔχει τὴν χρῆσιν . ἐνίοτε γὰρ οὐ μόνον τὰ χρισθέντα μόρια τοῦ σώματος ἄτριχα τοῦ λοιποῦ πάντα γίγνεται διὰ παντὸς , ἀλλὰ καὶ μέχρι τῆς κεφαλῆς καὶ τῶν γενείων καὶ τῶν ὀφρύων καὶ τῶν βλεφαρίδων ἡ ψίλωσις τῶν τριχῶν ἐξικνεῖται . τὰ δὲ ἕτερα δύο τὴν χρῆσιν ἀκίνδυνον ἔχει , τὰ μὲν ψιλωτικὰ τῶν τριχῶν , ἅπερ ἔφην ἰδίως καλεῖσθαι ψίλωθρα , καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐν χρήσει γιγνόμενα ταῖς γυναιξὶν ἁπάσαις σχεδὸν καί τισι τῶν ἀνδρῶν , ἕτερα δὲ τὰς λεπτοτέρας τὰς τρίχας ἐργαζόμενα καὶ μικροτέρας , ἐπιτήδεια τοῖς σκληρὰς καὶ μεγάλας καὶ πολλὰς καὶ παχείας ἔχουσιν καὶ διὰ τοῦτο φαινομένοις ὑώδεσιν . ἀλλήλων δὲ διαφέρει ταῦτα τῷ μᾶλλόν τε καὶ τῷ ἧττον , ἐπεὶ τὸ γένος αὐτῶν ἓν , ἐξ ἐκείνων συγκείμενον τῶν φαρμάκων , ὅσα σηπτικὴν ἔχει ἢ καυστικὴν δύναμιν . ἀμείνω δὲ δηλονότι τὰ σηπτικὴν ἔχοντα , τὴν γὰρ χρῆσιν ἀκινδυνοτέραν ἴσχει . κινδυνωδεστέρα δέ πώς ἐστιν ἡ τῶν καυστικῶν , ἐάν τις ἀμελήσῃ βραχὺ , φλυκταινούντων ἢ ἑλκούντων ἢ ὁπωσοῦν ἐπικαιόντων τὸ δέρμα . τὴν δὲ κατὰ μέρος ὕλην αὐτῶν ἐν τοῖς περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως ὑπομνήμασιν ἅπασαν ἔγραψα . παραδείγματος δ’ ἕνεκεν οἷς συνεχῶς χρώμεθα καὶ δὴ φράσω . τῶν μὲν οὖν ὑγρῶν ἡ στακτὴ καλουμένη κονία τοιαύτην ἔχει δύναμιν · τῶν δὲ ξηρῶν καὶ μεταλλικῶν , ἀρσενικόν τε καὶ σανδαράχη καὶ τίτανος ἡ ἀκατάσβεστος , ἣν οἱ πολλοὶ καλοῦσιν αὐτὸ δὴ τοῦτο μόνον ἄσβεστον . εὔδηλον οὖν ὅτι τῶν σφοδρῶν ἐν αὐτοῖς ἡ δύναμις θραύεται μίξει τῶν ἀσθενεστέρων φαρμάκων ὑγρῶν τε καὶ ξηρῶν , ὧν τὴν συμμετρίαν στοχαστικῶς μὲν πρῶτον ὁ τῆς δυνάμεως αὐτῶν ἔμπειρος ποιεῖται , διὰ δὲ τῆς ἐμπειρίας ἐπανορθοῦται τὸ ἐλλεῖπον ἢ προστίθησιν . ὅπως δὲ καὶ τούτων ὅσαι διὰ τῆς πείρας ἐκρίθησαν ἔχητε , παραγράψω τὰς ὑπὸ Κρίτωνος ἐν τῷ πρώτῳ τῶν κοσμητικῶν εἰρημένας ἐπιδείξας πρότερον , ὅτι καὶ τοῖς ἰατροῖς ἀναγκαία πολλάκις ἡ χρῆσις αὐτῶν γίγνεται . ὥσπερ τὰ βάμματα δυνατὸν ἡμῖν ἀρνεῖσθαι τῆς κομμωτικῆς ὄντα κακίας , οὕτως ἀδύνατον ἀρνεῖσθαι τὰ ψιλωτικὰ τῶν τριχῶν . ἐὰν μὲν γὰρ ἔχῃ συμμέτρους τις τρίχας , οὐχ ὑπηρετήσομεν αὐτῷ τρυφῶντι περιττῶι . ἐὰν δὲ πάνυ πολλὰς καὶ μακρὰς καὶ σκληρὰς , εὔλογον εἶναι δοκεῖ ταύτας ἐλάττους τε καὶ λεπτοτέρας καὶ μαλακωτέρας καὶ ἀραιοτέρας ἐργάζεσθαι . γίγνεται δέ ποτε χρεία καὶ τοῖς πολλὰς ἔχουσι καὶ βαθείας , οὐ μὴν σκληρᾶς γε παντελοῦς αὐτῶν ἀφαιρέσεως , ὅτε ἤτοι πιττώσεως δέηται τὸ πᾶν σῶμα , χρώμεθα γὰρ ἐνίοτε τῷ βοηθήματι τούτῳ κατὰ τὸν τῆς ἰατρικῆς λόγον , ἢ καί τι φάρμακον ἐμπλαστὸν ἐπιτεθέντων ἡμῶν , ἀναγκαῖον ἦν πάσας τοῦ μέρους προαφελεῖν τὰς τρίχας , ὅπερ ἔνεστι μὲν καὶ διὰ ξυροῦ ποιεῖν , ἔνιοι δὲ εἴτε κατ’ ἀλήθειαν ἢ καὶ πλαττόμενοι δεδιέναι φασὶ τὸ ξυρόν . ἐνδέχεται γὰρ ὑπ’ αὐτοῦ τρωθῆναι τὸ δέρμα . τινὲς δὲ ἴσως καὶ δεδίασιν εὐλόγως καὶ μάλισθ’ ὅταν δεήσῃ ξυρᾶσθαι τὰ κατὰ τὸν λάρυγγα χωρία . διὰ ταῦτα ὁμοῦ ἀναγκαῖόν ἐστι τῷ ἰατρῷ καὶ τῶν τοιούτων φαρμάκων ἐμπειρίας ἔχειν τῆς τε συνθέσεως καὶ τῆς χρήσεως . [ Ψίλωθρα τὰ ὑπὸ Κρίτωνος γεγραμμένα κατὰ λέξιν οὕτως . ] Ψίλωθρα τριχῶν . ♃ ἀρσενικοῦ χρυσίζοντος ♀΄ ζ΄ , ἢ ι΄ , ἀσβέστου τὸ ἴσον , ἀμύλου γο β΄ , γῆς τῆς λεγομένης Ῥωμαϊστὶ Σελινουσίας γο α΄ . ἅπαντα τρίψας σήσας λεπτοτάτῳ κοσκίνῳ ἀπόθου . ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως , αἱρῶν τοῦ φαρμάκου ὅσον ἐξαρκεῖ ἀνάκοπτε ὕδατι , εἶτα ἐπιχρίεσθαι παραίνει καὶ προσέχειν ὅπως μὴ ἐπικαῇ . ἄλλο παραχρῆμα λεῖον ποιεῖ . ♃ ἀσβέστου μέρη δύο , ἀρσενικοῦ μέρος α΄ . ταῦτα βαλὼν εἰς θυίαν μολυβδίνην καὶ ὕδωρ ἐπιχέας ἢ πτισάνης χυλὸν τρῖβε , καὶ ὅταν μέλαν γένηται , θερμαίνοντας κέλευε καταχρίεσθαι καὶ τοῦτο ποιεῖν ἐν βαλανείῳ , λεῖον γὰρ ποιεῖ τὸ σῶμα . εἰ δὲ φυομένη λεπτὴ ἀναβαίνει , ἕψε τὴν κονίαν καὶ τὸ ἀρσενικὸν τρῖβε μεθ’ ὕδατος καὶ εἰς ἀγγεῖον κεραμεοῦν ἀκόνιτον βαλὼν ἕψε , καὶ ὅτε συστραφῇ καὶ μέλαν γένηται , ἐπιχριέσθω . Πάριδος τοῦ ὀρχηστοῦ παραχρῆμα τὰς τρίχας αἴρει . ♃ σανδαράχης γο α΄ . ἀσβέστου ξεστ . α΄ . ἕψε μεθ’ ὕδατος ἐπιμελῶς καὶ ὅταν ἄρξηται ἀναζεῖν , ἀνελόμενος χρῶ . τοῦτο δὲ ἔσται φανερὸν εἰ πτερὸν καθιέντι σοι εἰς τὸ ψίλωθρον ἀπομαδίσει συντόμως . ἄλλο . ♃ ἀμύλου γο α΄ . ἀσβέστου γο α΄ . ἀρσενικοῦ γο α΄ . κόψας καὶ σήσας ἀπόθου καὶ χρῶ καθάπερ εἴρηται . Ἡρακλείδου Ταραντίνου παραχρῆμα αἴρει τὰς τρίχας . ♃ ἀσβέστου ξεστ . α΄ . κιμωλίας ξεστ . α΄ . κισσήρεως κεκαυμένης ξεστ . α΄ . ἀρσενικοῦ μέρη δ΄ , λεῖα ποιήσας ἀπόθου , ἐπὶ δὲ τῆς χρήσεως ἄνιε ὕδατι καὶ χρῶ καθάπερ προείρηται . ταῦτα μὲν οὖν ὁ Κρίτων ἔγραψε , χρῆσθαι δὲ αὐτοῖς ἄμεινον , ὡς καὶ νῦν αἱ γυναῖκες χρῶνται καταχρίουσαι τὸ σῶμα , κᾄπειτα εἰς χλιαρὸν οἶκον εἰσιοῦσαι βαλανείου , κᾀπειδὰν ἱδροῦν ἄρξωνται , στλεγγίδι τὸ φάρμακον ἀφαιροῦσι κατά τι μέρος τοῦ σώματος , εἶτα ἂν αἴσθωνται τὰς τρίχας συναφαιρουμένας αὐτῷ , τὸ λοιπὸν ἅπαν ἀποπλύνουσι σῶμα . [ Ἀφανιστικὰ τριχῶν . ] Γέγραπται καὶ περὶ τούτων ἐν τοῖς κομμωτικοῖς βιβλίοις , ἐκπεπτωκότων ἤδη τῆς ἰατρικῆς ὕλης , διὸ κᾀγὼ μόνον τῶν ἁπλῶν ἐν αὐτοῖς ἀναμνήσω , λεγομένων κᾀν τῇ περὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων πραγματείᾳ . συντιθέασι γὰρ τὰ προκείμενα κατὰ τὸν λόγον φάρμακα , διά τε τοῦ λαγωοῦ θαλαττίου καὶ ἥπατος θύννου σεσηπότος καὶ κεδρίας καὶ βατράχου τῶν ἐν τοῖς χλωροῖς καλάμοις νεμομένων τῶν ἰχώρων καὶ χελώνης θαλαττίας τοῦ αἵματος , ἀμπέλου τε λευκῆς τοῦ δακρύου κισσοῦ τοῦ δακρύου καὶ βρυωνίας ὁμοίως , ἐλαίου τε τοῦ ἀνάλου καλουμένου καὶ διὰ τῶν θαλασσίων σκολοπένδρων καὶ κνίδης τῆς θαλασσίας ἀστέρων τε τῶν θαλασσίων , νίτρον τούτοις καὶ ἀμόργην μιγνύντες . ἄλλα δὲ ἰσχυρότερα δι’ ἐχίνων τε καὶ σαλαμάνδρας συντιθέασιν , ἕψοντες ἐν ἐλαίῳ , μιγνύουσι δ’ αὐτοῖς καὶ τὰ ἀλκυόνια καὶ τὴν σανδαράχην καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα .
Lemmas: [ περί ὁ φθείρω ὁ θρίξ φάρμακον . ] ὡς ὁ αὐξάνω ὁ θρίξ φάρμακον ἕτερος μέν εἰμί ἰατρικός χρῆσις , ἕτερος δέ κομμωτικός , κατά ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ φθείρω αὐτός . γίγνομαι γάρ ποτέ καί ὁ ἰατρός ἀνάγκη χράω τοιοῦτος φάρμακον κατά ὁ τρεῖς αὐτός διαφορά . λέγω δέ τρεῖς , ἐπειδή ὁ μέν ἴδιος καλέω ψίλωθρον , ὁ δέ λεπτυντικός θρίξ , ὁ δέ εἰς ὁ παντελής ἀναιρετικός . οὗτος μέν οὖν ὁ ὕστερος λέγω σφαλερός ἔχω ὁ χρῆσις . ἐνίοτε γάρ οὐ μόνος ὁ χρίω μόριον ὁ σῶμα ἄτριχος ὁ λοιπός πᾶς γίγνομαι διά πᾶς , ἀλλά καί μέχρι ὁ κεφαλή καί ὁ γένειον καί ὁ ὀφρύς καί ὁ βλεφαρίς ὁ ψίλωσις ὁ θρίξ ἐξικνέομαι . ὁ δέ ἕτερος δύο ὁ χρῆσις ἀκίνδυνος ἔχω , ὁ μέν ψιλωτικός ὁ θρίξ , ὅς φημί ἴδιος καλέω ψίλωθρον , κατά ἕκαστος ἡμέρα ἐν χρῆσις γίγνομαι ὁ γυνή ἅπας σχεδόν καί τις ὁ ἀνήρ , ἕτερος δέ ὁ λεπτός ὁ θρίξ ἐργάζομαι καί μικρός , ἐπιτήδειος ὁ σκληρός καί μέγας καί πολύς καί παχύς ἔχω καί διά οὗτος φαίνω ὑώδης . ἀλλήλων δέ διαφέρω οὗτος ὁ μάλα τε καί ὁ ἥσσων , ἐπεί ὁ γένος αὐτός εἷς , ἐκ ἐκεῖνος σύγκειμαι ὁ φάρμακον , ὅσος σηπτικός ἔχω ἤ καυστικός δύναμις . ἀγαθός δέ δηλονότι ὁ σηπτικός ἔχω , ὁ γάρ χρῆσις ἀκίνδυνος ἴσχω . κινδυνώδης δέ πως εἰμί ὁ ὁ καυστικός , ἐάν τις ἀμελέω βραχύς , φλυκταινόω ἤ ἑλκέω ἤ ὁπωσοῦν ἐπικαίω ὁ δέρμα . ὁ δέ κατά μέρος ὕλη αὐτός ἐν ὁ περί ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις ὑπόμνημα ἅπας γράφω . παράδειγμα δέ ἕνεκα ὅς συνεχής χράω καί δή φράζω . ὁ μέν οὖν ὑγρός ὁ στακτός καλέω κονία τοιοῦτος ἔχω δύναμις · ὁ δέ ξηρός καί μεταλλικός , ἀρσενικόν τε καί σανδαράκη καί τίτανος ὁ ἀκατάσβεστος , ὅς ὁ πολύς καλέω αὐτός δή οὗτος μόνος ἄσβεστος . εὔδηλος οὖν ὅτι ὁ σφοδρός ἐν αὐτός ὁ δύναμις θραύω μίξις ὁ ἀσθενής φάρμακον ὑγρός τε καί ξηρός , ὅς ὁ συμμετρία στοχαστικός μέν πρῶτος ὁ ὁ δύναμις αὐτός ἔμπειρος ποιέω , διά δέ ὁ ἐμπειρία ἐπανορθόω ὁ ἐλλείπω ἤ προστίθημι . ὅπως δέ καί οὗτος ὅσος διά ὁ πεῖρα κρίνω ἔχω , παραγράφω ὁ ὑπό Κρίτων ἐν ὁ πρῶτος ὁ κοσμητικός λέγω ἐπιδείκνυμι πρότερος , ὅτι καί ὁ ἰατρός ἀναγκαῖος πολλάκις ὁ χρῆσις αὐτός γίγνομαι . ὥσπερ ὁ βάμμα δυνατός ἐγώ ἀρνέομαι ὁ κομμωτικός εἰμί κακία , οὕτως ἀδύνατος ἀρνέομαι ὁ ψιλωτικός ὁ θρίξ . ἐάν μέν γάρ ἔχω σύμμετρος τις θρίξ , οὐ ὑπηρετέω αὐτός τρυφάω περισσός . ἐάν δέ πάνυ πολύς καί μακρός καί σκληρός , εὔλογος εἰμί δοκέω οὗτος ἐλαχύς τε καί λεπτός καί μαλακός καί ἀραῖος ἐργάζομαι . γίγνομαι δέ ποτέ χρεία καί ὁ πολύς ἔχω καί βαθύς , οὐ μήν σκληρός γε παντελής αὐτός ἀφαίρεσις , ὅτε ἤτοι πίσσωσις δέω ὁ πᾶς σῶμα , χράω γάρ ἐνίοτε ὁ βοήθημα οὗτος κατά ὁ ὁ ἰατρικός λόγος , ἤ καί τις φάρμακον ἐμπλαστός ἐπιτίθημι ἐγώ , ἀναγκαῖος εἰμί πᾶς ὁ μέρος προαφαιρέω ὁ θρίξ , ὅς ἔνειμι μέν καί διά ξυρόν ποιέω , ἔνιοι δέ εἴτε κατά ἀλήθεια ἤ καί πλήσσω δείδω φημί ὁ ξυρόν . ἐνδέχομαι γάρ ὑπό αὐτός τιτρώσκω ὁ δέρμα . τις δέ ἴσως καί δείδω εὔλογος καί μάλα ὅταν δέω ξυράω ὁ κατά ὁ λάρυγξ χωρίον . διά οὗτος ὁμοῦ ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ἰατρός καί ὁ τοιοῦτος φάρμακον ἐμπειρία ἔχω ὁ τε σύνθεσις καί ὁ χρῆσις . [ ψίλωθρον ὁ ὑπό Κρίτων γράφω κατά λέξις οὕτως . ] ψίλωθρον θρίξ . ♃ ἀρσενικόν χρυσίζω ♀΄ ζʹ , ἤ ιʹ , ἄσβεστος ὁ ἴσος , ἄμυλος γ βʹ , γῆ ὁ λέγω Ῥωμαϊστί Σελινούσιος γ αʹ . ἅπας τρίβω σέω λεπτός κόσκινον ἀποτίθημι . ἐπί δέ ὁ χρῆσις , αἱρέω ὁ φάρμακον ὅσος ἐξαρκέω ἀνακόπτω ὕδωρ , εἶτα ἐπιχρίω παραινέω καί προσέχω ὅπως μή ἐπικαίω . ἄλλος παραχρῆμα λεῖος ποιέω . ♃ ἄσβεστος μέρος δύο , ἀρσενικόν μέρος αʹ . οὗτος βάλλω εἰς θυία μολύβδινος καί ὕδωρ ἐπιχέω ἤ πτισάνη χυλός τρίβω , καί ὅταν μέλας γίγνομαι , θερμαίνω κελεύω καταχρίω καί οὗτος ποιέω ἐν βαλανεῖον , λεῖος γάρ ποιέω ὁ σῶμα . εἰ δέ φύω λεπτός ἀναβαίνω , ἕψω ὁ κονία καί ὁ ἀρσενικόν τρίβω μετά ὕδωρ καί εἰς ἀγγεῖον κεραμεοῦς ἀκόνιτος βάλλω ἕψω , καί ὅτε συστρέφω καί μέλας γίγνομαι , ἐπιχρίω . Πάρις ὁ ὀρχηστής παραχρῆμα ὁ θρίξ ἀείρω . ♃ σανδαράκη γ αʹ . ἄσβεστος ξεστ . αʹ . ἕψω μετά ὕδωρ ἐπιμελής καί ὅταν ἄρχω ἀναζέω , ἀναιρέω χράω . οὗτος δέ εἰμί φανερός εἰ πτερόν καθίημι σύ εἰς ὁ ψίλωθρον ἀπομαδίζω σύντομος . ἄλλος . ♃ ἄμυλος γ αʹ . ἄσβεστος γ αʹ . ἀρσενικός γ αʹ . κόπτω καί σέω ἀποτίθημι καί χράω καθά λέγω . Ἡρακλείδης Ταραντῖνος παραχρῆμα ἀείρω ὁ θρίξ . ♃ ἄσβεστος ξεςτ . αʹ . κιμωλία ξεςτ . αʹ . κίσσηρις καίω ξεστ . αʹ . ἀρσενικόν μέρος δʹ , λεῖος ποιέω ἀποτίθημι , ἐπί δέ ὁ χρῆσις ἄνιος ὕδωρ καί χράω καθά προλέγω . οὗτος μέν οὖν ὁ Κρίτων γράφω , χράω δέ αὐτός ἀγαθός , ὡς καί νῦν ὁ γυνή χράω καταχρίω ὁ σῶμα , ᾄπειτη εἰς χλιαρός οἶκος εἰσέρχομαι βαλανεῖον , ἐͅπειδάν ἱδρόω ἄρχω , στλεγγίς ὁ φάρμακον ἀφαιρέω κατά τις μέρος ὁ σῶμα , εἶτα ἐάν αἰσθάνομαι ὁ θρίξ συναφαιρέω αὐτός , ὁ λοιπός ἅπας ἀποπλύνω σῶμα . [ ἀφανιστικός θρίξ . ] γράφω καί περί οὗτος ἐν ὁ κομμωτικός βιβλίον , ἐκπίπτω ἤδη ὁ ἰατρικός ὕλη , διό ἐͅγώ μόνος ὁ ἁπλόος ἐν αὐτός ἀναμιμνῄσκω , λέγω εἰͅν ὁ περί ὁ ἁπλόος φάρμακον πραγματεία . συντίθημι γάρ ὁ πρόκειμαι κατά ὁ λόγος φάρμακον , διά τε ὁ λαγώς θαλάσσιος καί ἧπαρ θύννος σήπω καί κεδρία καί βάτραχος ὁ ἐν ὁ χλωρός κάλαμος νέμω ὁ ἰχώρ καί χελώνη θαλάσσιος ὁ αἷμα , ἄμπελος τε λευκός ὁ δάκρυον κισσός ὁ δάκρυον καί βρυωνία ὅμοιος , ἔλαιον τε ὁ ἄναλος καλέω καί διά ὁ θαλάσσιος σκολόπενδρον καί κνίδη ὁ θαλάσσιος ἀστήρ τε ὁ θαλάσσιος , νίτρον οὗτος καί ἀμόργη μείγνυμι . ἄλλος δέ ἰσχυρός διά ἐχῖνος τε καί σαλαμάνδρα συντίθημι , ἕψω ἐν ἔλαιον , μείγνυμι δέ αὐτός καί ὁ ἀλκυόνιον καί ὁ σανδαράκη καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος .