galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 3.5
[ Τὸ διὰ τῶν τηκτῶν συντιθέμενον φάρμακον . ] Τηκτὰ καλῶ φάρμακα τά τε διὰ πυρὸς ὁμιλίας τηκόμενα καὶ τὰ δι’ ὑγρῶν τινῶν , οἷον ὕδατος , ὄξους , οἴνου . δι’ ὄξους μὲν οὖν τήκεται πυρὸς χωρὶς ἀμμωνιακὸν θυμίαμα καὶ σαγαπηνὸς ὀπὸς , ὅτε τοῦ πάνακος ὁμοίως , ὃν ἐν συνθέτῳ προσηγορίᾳ καλοῦσιν ὀποπάνακα . διὰ πυρὸς δὲ πρόπολις , κηρὸς , ῥητίνη , λάδανον , στέαρ , χαλβάνη . βέλτιον δὲ ταύτην ἐπὶ διπλοῦ σκεύους τήκειν . ὀνομάζομεν δὲ οὕτως , ὅταν ἐν κακκάβῃ θερμὸν ὕδωρ ἐχούσῃ σκεῦος ἕτερον ἐνίσταται μετὰ τῶν τηκτῶν ἔχον καὶ τὴν χαλβάνην , ὑποκαιομένης τῆς κακκάβης . ἔστω δέ σοι καὶ τοιοῦτον ἐσκευασμένον τι φάρμακον , ἕν μὲν πάντως , ἄμεινον δὲ καὶ δύο . ἔσται δ’ αὐτῶν τὸ μὲν ἰσχυρότερον τοιόνδε . ὀποπάνακα διαλύσας ὄξει λείωσον ἐπὶ πλέον , εἶτα τήξας ἐπὶ πυρὸς πρόπολίν τε καὶ χαλβάνην καὶ ῥητίνην τερμινθίνην μῖξον τῷ ὀποπάνακι . τῶν μὲν οὖν ἄλλων ἑκάστου μέρος ἕν ἔστω , τῆς δὲ προπόλεως ἕξ νέας τε καὶ λιπαρᾶς οὔσης . εἰ δὲ ξηρὰ καὶ παλαιὰ τύχοι , βέλτιον μὲν μηδ’ ὅλως χρῆσθαι τῇ τοιαύτῃ · εἰ δὲ ἀποροίης τῆς ἑτέρας , δύο μέρη μίξεις οὐχ ἕν . εἰ δὲ μὴ παρείη σοι πρόπολις , ἀντ’ αὐτῆς ἔμβαλλε λιπαρὰν πίτταν , οἵα ἐστὶν ἥ τε Βρυτία καὶ ἡ ἐκ τῶν κατὰ τὸν Πόντον χωρίων κομιζομένη λιπαρά τε ἅμα καὶ εὐώδης , ἣν εἰς τὸ μέλαν ἀμαράκινον ἐμβάλλουσιν ὁποῖον ἔμπροσθεν ἅπαν ἐσκευάζετο . νυνὶ γὰρ καὶ χωρὶς αὐτῆς ὑπόλευκον ἀμαράκινον συντιθέασιν . εἰ δὲ καὶ τῆς τοιαύτης ἀποροίης , τῇ ἄλλῃ χρῶ , μετὰ τοῦ καὶ τὴν τερμινθίνην ὡς εἴρηται διπλασιάζειν . ἐγὼ δέ ποτε καὶ μόνον ἐπέθηκα τὸ διὰ τῆς λιπαρᾶς πίττης φάρμακον , ᾧ καὶ πρὸς τοὺς λυσσοδήκτους χρῶμαι . μόνην γὰρ τοῦτο τὴν λιπαρὰν ἔχει πίτταν ἡψημένην ἐν ὄξει δριμεῖ κατὰ συμμετρίαν τοιάνδε . ξέστης εἷς Ῥωμαϊκὸς τοῦ ὄξους , μία δὲ λίτρα τῆς πίττης , τοῦ δ’ ὀποπάνακος τὸ τέταρτον μέρος τῆς λίτρας , ὅπερ ἐστὶν γο γ΄ . τοῦτο τὸ φάρμακον οὐκ ἐᾷ τῶν λυσσοδήκτων συνουλωθῆναι τὸ ἕλκος . ἐπιτήδειον δ’ ἐστὶ καὶ τοῖς νενυγμένοις νευρῶδές τι μόριον , οὐκ ἐῶν μύσαι τὸ στόμιον τοῦ νύγματος . ἀλλ’ ἐπεὶ σκληρόν ἐστιν , ἐπὶ μόνων τῶν σκληρῶν σωμάτων αὐτῷ χρηστέον , ὁποῖα τά τε τῶν σκαπανέων εἰσὶ καὶ θεριστῶν . εἰ δὲ μόνον ὑμῶν τινι παρείη τοῦτο , τοῦ νενυγμένου παιδὸς ὄντος ἢ γυναικὸς ἢ ἁπαλοσάρκου τινὸς , ἔνεστι τήκειν αὐτὸ , μετά τινος τῶν διαφορητικῶν μύρων , ἀμαρανίκου τε καὶ ὀποβαλσάμου μάλιστα , δευτέρου δὲ ἰρίνου καὶ κομμαγηνοῦ , μὴ παρόντων δὲ τούτων , λευκίνου τε καὶ σουσίνου καὶ κυπρίνου . καὶ τούτων δ’ ἀπορῶν , ἐλαίῳ τῆξον αὐτὸ παλαιῷ , ἢ εἴπερ ἐν Ἀλεξανδρεία τύχοις ὢν , κικίνῳ τε καὶ ῥαφανίνῳ , ἢ πλεῖστα γὰρ ταῦτα κατ’ ἐκείνην τὴν πόλιν ἐστὶν , ὥσπερ γε καὶ καθ’ ὅλην τὴν Αἴγυπτον . οὐ χαλεπῶς δ’ εὐπορούμενον ἐν τοῖς χωρίοις ἐκείνοις ἐστὶ καὶ τὸ σινάπινον ἔλαιον , οὗ καὶ αὐτοῦ μίξας ποτὲ μέρος εὔδηλον ὅτι δριμύτατον ἐργάσῃ φάρμακον ὡς πρὸς τὸ διανοίγειν τὰ μεμυκότα νύγματα . πρόδηλον δ’ ἔστιν ἐκ τῶν εἰρημένων , κᾂν σαγαπηνὸν ἀντὶ ὀποπάνακος ἐν θυείᾳ δι’ ὄξους προλειώσας , ἐπιχέοις αὐτῷ τετηκυῖαν ῥητίνην καὶ πρόπολιν καὶ στέαρ τι τῶν δριμυτέρων , ἐκ ταὐτοῦ γένους ἔσται τὸ φάρμακον . ἕτερον δὲ μαλακώτερον γένος τῶν τηκτῶν ἐστι φαρμάκων , ὄξους δ’ οὐκ ἔχον , ὃ διὰ τῶν ῥητινῶν καὶ προπόλεως καὶ στεάτων σκευάζεται μόνον , ἐπεμβαλλομένου καὶ κηροῦ διὰ τὴν σύστασιν , εὐαφέστερον γὰρ ἐκ τῆς μίξεως αὐτοῦ γίγνεται τὸ φάρμακον . ἔστω δὲ λεπτομερές τε καὶ δριμὺ τὸ στέαρ , ὁποῖόν ἐστι τὸ λεόντειον καὶ παρδάλειον , ὑαίνης τε καὶ ἄρκτου μετὰ ταῦτα . περὶ δὲ ﻿ τοῦ χηνείου τί δεῖ καὶ λέγειν , καὶ μάλιστα ὅταν ἐξ ἀγροικίας ὦσιν οἱ χῆνες ; ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ ταύρου παλαιωθὲν ἐπιτήδειον εἰς ταῦτα καὶ τὸ τοῦ τράγου . μικτῆς γὰρ ὄντα φύσεώς τε καὶ δυνάμεως , ἐπειδὴ γεώδη τέ ἐστι καὶ δριμέα , τῷ χρόνῳ πρὸς τὸ δριμύτερον ἀποκλίνει παραπλησίως δηλονότι τοῖς πλείστοις τῶν παλαιουμένων . οὕτω γάρ τοι καὶ αὐτὸ τὸ χοίρειον στέαρ ἁπάντων ὂν μαλακώτατον ἐν τῷ χρόνῳ δριμύτητα προσκτᾶται . ταὐτὸν δὲ τοῦτο καὶ οἶνος καὶ ὄξος καὶ μέλι πέπονθεν , ἐν δὲ τῷ γένει τῶνδε τῶν φαρμάκων εἰσὶ καὶ οἱ μυελοί . κάλλιστος δ’ αὐτῶν ὅ τ’ ἐλάφειός ἐστι καὶ ὁ μόσχειος , πιτυαὶ δριμύτεραι τῶνδε . καὶ πλησίον ἤδη τοῦ σφοδροτέρου γένους τῶν φαρμάκων εἰσίν . ἔχειν οὖν ὑμᾶς ἀξιῶ καὶ τῶν τοιούτων τι φαρμάκων , ἵνα ὅταν ὑπό τινος τῶν ἰσχυρῶν φαρμάκων ἀμετρότερον δηχθὲν ἀγανακτήσῃ τὸ τετρωμένον μόριον , ἐλαίῳ προκαταντλήσαντες αὐτὸ τῶν τοιούτων τινὶ σκεπάζητε . παρηγορηθέντος γὰρ οὕτως αὐτοῦ , πάλιν ἐπὶ τὴν ἀγωνιστικὴν ἀγωγὴν ἐπανελθεῖν ἔξεστιν , ἐγὼ γοῦν , ἐπιλυθέντος ποτὲ τοῦ νευροτρώτου μορίου , θεασάμενος ἠρεθισμένον τὸ τραῦμα παρόντος κατὰ τύχην ὑγροῦ φαρμάκου , τοῦ διὰ τῶν στεάτων ὠτικοῦ , θερμήνας ἐπ’ ἀγγείου διπλοῦ , τοῦτο κατὰ τοῦ πεπονθότος ἐπιθεὶς μορίου , ταχίστην ὠφέλειαν ἐξ αὐτοῦ γενομένην εἶδον αὐτῇ τῇ τοῦ κάμνοντος αἰσθήσει , παραχρῆμα γὰρ ἀνώδυνος ἐγένετο καὶ μετὰ ταῦτα λυσάντων ἡμῶν αὐτὸ κατὰ φύσιν ἔχειν ἐφαίνετο .
Lemmas: [ ὁ διά ὁ τηκτός συντίθημι φάρμακον . ] τηκτός καλέω φάρμακον ὁ τε διά πῦρ ὁμιλία τήκω καί ὁ διά ὑγρός τις , οἷος ὕδωρ , ὄξος , οἶνος . διά ὄξος μέν οὖν τήκω πῦρ χωρίς ἀμμωνιακόν θυμίαμα καί σαγαπηνός ὄψ , ὅτε ὁ πάναξ ὅμοιος , ὅς ἐν σύνθετος προσηγορία καλέω ὀποπάναξ . διά πῦρ δέ πρόπολις , κηρός , ῥητίνη , λάδανον , στέαρ , χαλβάνη . ἀγαθός δέ οὗτος ἐπί διπλόος σκεῦος τήκω . ὀνομάζω δέ οὕτως , ὅταν ἐν κακκάβη θερμός ὕδωρ ἔχω σκεῦος ἕτερος ἐνίστημι μετά ὁ τηκτός ἔχω καί ὁ χαλβάνη , ὑποκαίω ὁ κακκάβη . εἰμί δέ σύ καί τοιοῦτος σκευάζω τις φάρμακον , εἷς μέν πάντως , ἀγαθός δέ καί δύο . εἰμί δέ αὐτός ὁ μέν ἰσχυρός τοιόσδε . ὀποπάναξ διαλύω ὄξος λειόω ἐπί πολύς , εἶτα τήκω ἐπί πῦρ πρόπολις τε καί χαλβάνη καί ῥητίνη τερμίνθινος μείγνυμι ὁ ὀποπάναξ . ὁ μέν οὖν ἄλλος ἕκαστος μέρος εἷς εἰμί , ὁ δέ πρόπολις ἕξ νέος τε καί λιπαρός εἰμί . εἰ δέ ξηρός καί παλαιός τυγχάνω , ἀγαθός μέν μηδέ ὅλος χράω ὁ τοιοῦτος · εἰ δέ ἀφοράω ὁ ἕτερος , δύο μέρος μείγνυμι οὐ εἷς . εἰ δέ μή πάρειμι σύ πρόπολις , ἀντί αὐτός ἐμβάλλω λιπαρός πίσσα , οἷος εἰμί ὁ τε Βρυτία καί ὁ ἐκ ὁ κατά ὁ Πόντος χωρίον κομίζω λιπαρός τε ἅμα καί εὐώδης , ὅς εἰς ὁ μέλας ἀμαράκιν ἐμβάλλω ὁποῖος ἔμπροσθεν ἅπας σκευάζω . νυνί γάρ καί χωρίς αὐτός ὑπόλευκος ἀμαράκιν συντίθημι . εἰ δέ καί ὁ τοιοῦτος ἀφοράω , ὁ ἄλλος χράω , μετά ὁ καί ὁ τερμίνθινος ὡς λέγω διπλασιάζω . ἐγώ δέ ποτέ καί μόνος ἐπιτίθημι ὁ διά ὁ λιπαρός πίσσα φάρμακον , ὅς καί πρός ὁ λυσσόδηκτος χράω . μόνος γάρ οὗτος ὁ λιπαρός ἔχω πίσσα ἑψέω ἐν ὄξος δριμύς κατά συμμετρία τοιόσδε . ξέστης εἷς Ῥωμαῖος ὁ ὄξος , εἷς δέ λίτρα ὁ πίσσα , ὁ δέ ὀποπάναξ ὁ τέταρτος μέρος ὁ λίτρα , ὅς εἰμί γ γʹ . οὗτος ὁ φάρμακον οὐ ἐάω ὁ λυσσόδηκτος συνουλόω ὁ ἕλκος . ἐπιτήδειος δέ εἰμί καί ὁ νύσσω νευρώδης τις μόριον , οὐ ἐάω μύζω ὁ στόμιον ὁ νύγμα . ἀλλά ἐπεί σκληρός εἰμί , ἐπί μόνος ὁ σκληρός σῶμα αὐτός χράω , ὁποῖος ὁ τε ὁ σκαπανεύς εἰμί καί θεριστής . εἰ δέ μόνος σύ τις πάρειμι οὗτος , ὁ νύσσω παῖς εἰμί ἤ γυνή ἤ ἁπαλόσαρκος τις , ἔνειμι τήκω αὐτός , μετά τις ὁ διαφορητικός μύρον , ἀμηράνικος τε καί ὀποβάλσαμον μάλα , δεύτερος δέ ἴρινος καί κομμαγηνός , μή πάρειμι δέ οὗτος , λεύκινος τε καί σούσινος καί κύπρινος . καί οὗτος δέ ἀπορέω , ἔλαιον τήκω αὐτός παλαιός , ἤ εἴπερ ἐν Ἀλεξάνδρεια τυγχάνω εἰμί , κίκινος τε καί ῥαφάνινος , ἤ πολύς γάρ οὗτος κατά ἐκεῖνος ὁ πόλις εἰμί , ὥσπερ γε καί κατά ὅλος ὁ Αἴγυπτος . οὐ χαλεπός δέ εὐπορέω ἐν ὁ χωρίον ἐκεῖνος εἰμί καί ὁ σινάπινος ἔλαιον , ὅς καί αὐτός μείγνυμι ποτέ μέρος εὔδηλος ὅτι δριμύς ἐργάζομαι φάρμακον ὡς πρός ὁ διανοίγω ὁ μύω νύγμα . πρόδηλος δέ εἰμί ἐκ ὁ λέγω , ἔͅν σηγαπηνός ἀντί ὀποπάναξ ἐν θυεία διά ὄξος προλειόω , ἐπιχέω αὐτός τήκω ῥητίνη καί πρόπολις καί στέαρ τις ὁ δριμύς , ἐκ αὐτός γένος εἰμί ὁ φάρμακον . ἕτερος δέ μαλακός γένος ὁ τηκτός εἰμί φάρμακον , ὄξος δέ οὐ ἔχω , ὅς διά ὁ ῥητίνη καί πρόπολις καί στέαρ σκευάζω μόνος , ἐπεμβάλλω καί κηρός διά ὁ σύστασις , εὐαφής γάρ ἐκ ὁ μίξις αὐτός γίγνομαι ὁ φάρμακον . εἰμί δέ λεπτομερής τε καί δριμύς ὁ στέαρ , ὁποῖος εἰμί ὁ λεόντειος καί παρδάλειον , ὕαινα τε καί ἄρκτος μετά οὗτος . περί δέ ﻿ ὁ χήνειος τίς δέω καί λέγω , καί μάλα ὅταν ἐκ ἀγροικία εἰμί ὁ χήν ; ἀλλά καί ὁ ὁ ταῦρος παλαιόω ἐπιτήδειος εἰς οὗτος καί ὁ ὁ τράγος . μικτός γάρ εἰμί φύσις τε καί δύναμις , ἐπειδή γεώδης τε εἰμί καί δριμύς , ὁ χρόνος πρός ὁ δριμύς ἀποκλίνω παραπλήσιος δηλονότι ὁ πολύς ὁ παλαιόω . οὕτως γάρ τοι καί αὐτός ὁ χοίρειος στέαρ ἅπας εἰμί μαλακός ἐν ὁ χρόνος δριμύτης προσκτάομαι . αὐτός δέ οὗτος καί οἶνος καί ὄξος καί μέλι πάσχω , ἐν δέ ὁ γένος ὅδε ὁ φάρμακον εἰμί καί ὁ μυελός . καλός δέ αὐτός ὁ τε ἐλάφειος εἰμί καί ὁ μόσχειος , πιτυή δριμύς ὅδε . καί πλησίον ἤδη ὁ σφοδρός γένος ὁ φάρμακον εἰμί . ἔχω οὖν σύ ἀξιόω καί ὁ τοιοῦτος τις φάρμακον , ἵνα ὅταν ὑπό τις ὁ ἰσχυρός φάρμακον ἄμετρος δάκνω ἀγανακτέω ὁ τιτρώσκω μόριον , ἔλαιον προκαταντλέω αὐτός ὁ τοιοῦτος τις σκεπάζω . παρηγορέω γάρ οὕτως αὐτός , πάλιν ἐπί ὁ ἀγωνιστικός ἀγωγή ἐπανέρχομαι ἔξεστι , ἐγώ γοῦν , ἐπιλύω ποτέ ὁ νευρότρωτος μόριον , θεάομαι ἐρεθίζω ὁ τραῦμα πάρειμι κατά τύχη ὑγρός φάρμακον , ὁ διά ὁ στέαρ ὠτικός , θερμαίνω ἐπί ἀγγεῖον διπλόος , οὗτος κατά ὁ πάσχω ἐπιτίθημι μόριον , ταχύς ὠφέλεια ἐκ αὐτός γίγνομαι ὁράω αὐτός ὁ ὁ κάμνω αἴσθησις , παραχρῆμα γάρ ἀνώδυνος γίγνομαι καί μετά οὗτος λύω ἐγώ αὐτός κατά φύσις ἔχω φαίνω .