galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 7.1
Μαλάγματα καλοῦσιν οἱ ἰατροὶ τὰ τῶν ἐσκληρυσμένων σωμάτων παρὰ φύσιν μαλακτικὰ , θερμῆς μὲν ἅπαντα κράσεως ὄντα μετρίας , οὐ μὴν ξηραίνοντά γε , καθάπερ οὐδὲ ὑγραίνοντα σαφῶς . μέσα γάρ πως ὄντα τά γε ἀκριβῶς μαλακτικὰ τῶν ὑγραινόντων τε καὶ ξηραινόντων , οἷον χύσιν τινὰ τῆς οὐσίας τῶν σκληρυνομένων ἐργάζεται . καλεῖται δὲ μαλακτικὰ , κᾂν ἐφ’ ἑτέρων βραχὺ παραλλάττῃ πρός τε τὸ ξηραίνειν καὶ ὑγραίνειν , ἐὰν μόνον αὐτοῖς ὑπάρχῃ τὸ χεῖν τὴν ὑποκειμένην οὐσίαν , ὧν ψαύει μορίων , ὃ γίνεται δηλονότι διὰ τὸ μετρίαν αὐτοῖς εἶναι θερμότητα , καὶ ὅτι γε μετὰ τὸ χυθῆναι τὴν σκληρότητα τῶν διαφορητικῶν ἐστι χρεία φαρμάκων εἴρηται κατά τε τὸ ε΄ . τῆς περὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως καὶ τὸ ιδ΄ . τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου . ἡ μὲν οὖν ἀρίστη θεραπεία τῶν σκληρυνομένων , ἃ δὴ καὶ σκιῤῥοῦται μὴ θεραπευθέντα διὰ τῆς κατὰ μέθοδον ἰατρικῆς , γίνεται τοῦ θεραπεύοντος θεωροῦντος ἐπὶ πόσον ἡ τοῦ θεραπευομένου σώματος οὐσία προήκει φύσεως παρὰ τὴν σύμμετρον ὑγρότητα καὶ ξηρότητα , καθάπερ γε καὶ τὴν τοῦ πάθους αὐτοῦ σύστασιν , εἰς ὅσον ηὔξηται , καὶ πρὸς τούτοις ἐν αὐτοῖς τοῖς μαλάττουσι φαρμάκοις τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον , εἰς ταῦτα γὰρ ἀποβλέποντί σοι στοχαστικὴ μὲν , ἀλλὰ μετὰ τέχνης ἡ πρώτη χρῆσις τοῦ μαλακτικοῦ ἔσται φαρμάκου . μετὰ δὲ μίαν ἢ β΄ . ἡμέρας εἴτ’ ἐπιτεῖναι προσῆκεν εἴτ’ ἐκλῦσαι τὴν δύναμιν τοῦ φαρμάκου νοήσεις , ὡς ἐπί τε τῶν ἔμπροσθεν εἴρηται καὶ κατὰ τὴν θεραπευτικὴν μέθοδον . οἱ μὲν οὖν ἰατροὶ συνέθεσαν φάρμακα μαλακτικὰ καὶ διαφορητικὰ ὡς πρὸς ἀμφοτέρους ἀποβλεπόντει τοὺς σκοποὺς , τόν τε τῆς χύσεως τοῦ ἐσκληρυσμένου καὶ σκιῤῥουμένου μορίου , τόν τε τῆς διαφορήσεως , οὐκ ἐναλλὰξ ἑκατέρῳ χρώμενοι , καθάπερ ἐμὲ πράττοντα βλέπετε πολλάκις , ἀλλ’ ἀεὶ τὰ δύο διὰ τοῦ συνθέτου φαρμάκου ποιοῦντα . εὔδηλον δ’ ὅτι κατὰ τὴν μίξιν ἤτοι τὰ μαλάττοντα πλέονά ἐστιν ἢ τὰ διαφοροῦντα , καὶ τό γε μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν αὐτοῖς οὐκ ὀλίγον . εὔδηλον δὲ ὅτι πολλάκις ἴσα ταῖς δυνάμεσι μίγνυνται , καὶ χρὴ καθάπερ ἐπὶ τῶν ἄλλων φαρμάκων , οὕτως κᾀπὶ τούτων παρασκευάσασθαι τῷ βουλομένῳ καλῶς ἰατρεύειν πλείω φάρμακα τῶν ὁμογενῶν , ἢ πάντως γε δύο μίγνυσθαι , τό τε ἰσχυρότατον ἐν τῷ γένει καὶ τὸ μετριώτατον , ἵνα ἐκ τῆς διαφόρου μίξεως αὐτῶν ἐπικαίρου γενομένης ἐργάζηται τὰ μεταξὺ τῶν ἄκρων πάμπολλα φάρμακα . οὐ γὰρ τὴν αὐτὴν ἔχει δύναμιν τὸ στέαρ βδελλίῳ τε καὶ στύρακι καὶ ἀμμωνιακῷ θυμιάματι , καθάπερ οὐδὲ αὐτῶν τῶν στεάτων τὸ χήνειόν τε καὶ ὀρνίθειον ἢ παρδάλειον ἢ λεόντειον ἡ ὑαίνης ἤ τινος ἄλλου ζώου . κατὰ γὰρ τὴν κρᾶσιν τοῦ ζώου καὶ τὸ στέαρ ἐστι , τῶν μὲν θερμοτέρων θερμαντικώτερον , τῶν δὲ ξηροτέρων ξηραντικώτερον , καὶ γινώσκουσί γε οἱ πολλοὶ τῶν ἰατρῶν ἰσχυρότατον μὲν εἶναι κατ’ ἄμφω , λέγω δὴ τὸ θερμαίνειν τε καὶ διαφορεῖν , τὸ τοῦ λέοντος στέαρ . ἐγγὺς δὲ αὐτῷ τὸ τῶν παρδάλεων , ὡς ὀλίγον ἔχειν τὸ μαλακτικόν . ἥττονα δὲ ἐν τῷ θερμαίνειν τε καὶ διαφορεῖν ἔχει τὸ χήνειον τὴν δύναμιν , ἔχει δέ τι πλέον ἐν τῷ μαλάττειν . ἀνάλογον δὲ ἀφέστηκε τοῦδε καὶ τὸ τῶν ἀλεκτορίδων . τούτοις μὲν οὖν ἅπασι καὶ τὸ λεπτομέρεστερον εἶναι τῶν ἐν τοῖς τετράποσι ζώοις ὑπάρχει . διαφορὰ δὲ πάλιν ἐν ἐκείνοις ἐστὶ παμπόλλη , τοῦ μὲν ὑείου μαλακωτάτου τε καὶ ὑγροτάτου καὶ διὰ τοῦτο ἀσθενεστάτου τῶν ἄλλων ὄντος , ὡς ἁρμόττειν ἐπὶ σωμάτων μὲν ἁπαλῶν , οἷα τὰ τῶν γυναικῶν ἐστι καὶ παίδων καὶ εὐνούχων καὶ τῶν ἁβροδιαίτων ἀνδρῶν ἐν σκιατροφίᾳ καὶ ἀγυμνασίᾳ καὶ λουτροῖς πλείοσι ποτίμων ὑδάτων ἐκτεθηλυσμένα . τὸ δὲ τῶν αἰγῶν τε καὶ βοῶν , εἰς ὅσον ἰσχυρότερον τοῦ τῶν ὑῶν ἐστιν , εἰς τοσοῦτον σώμασί τε καὶ φύσει σκληροτέροις καὶ τοῖς σκιῤῥωδεστέροις τῶν σκληροτέρων ἁρμόττει . τὸ δὲ τῶν ταύρων καὶ τράγων ἐπὶ τῶν ἰσχυροτέρων σωμάτων τε καὶ παθῶν . ἡ δὲ αὐτὴ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει πρὸς ἄλληλα διαφορὰ κατὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον . ἄρξομαι δὲ ἀπὸ τῶν ἀσθενεστέρων , πρότερον ὑπὲρ τοῦ κατὰ τὴν σκληρότητα καὶ σκίῤῥωσιν πάθους προειπών . κοινοῦ γὰρ συμβεβηκότος τοῖς φλεγμαίνουσι καὶ τοῖς σκληρυνομένοις τοῦ κατὰ τὴν ἐπέρεισιν τῶν δακτύλων ἀντιβατικοῦ , διορίζεται τὰ πάθη τῷ τ’ ἐπωδύνῳ καὶ τῷ ἀνωδύνῳ , τοῦτο γὰρ οὐκέτι κοινὸν ἀμφοῖν . ὥσπερ δὲ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὅσα μεταπίπτειν εἰς ἄλληλα πέφυκεν , ἔνεστι μεθόριον ἀμφοτέρων ἠρέμα μέτοχον , οὕτως καὶ τῶν φλεγμονωδῶν ὄγκων πρὸς τοὺς ἄνευ φλεγμονῆς σκίῤῥους , οἷοί περ οἱ τῶν ἐσκληρυσμένων εἰσὶν , ὑπάρχει τις ἐν τῷ μεταξὺ διάθεσις , ἀνώδυνος μὲν , εἰ μὴ τοὺς δακτύλους ἐπερείδοις , ὀδυνωμένη δὲ τοῦτο πραττόντων , ἣν σαφοῦς τε καὶ συντόμου διδασκαλίας ἕνεκα ἤτοι φλεγμονὴν σκιῤῥώδη λεκτέον ἢ σκίῤῥον φλεγμονώδη , μὴ προσέχοντας ἐνταῦθα τῷ κατὰ τὸν ὄγκον μεγέθει . τῆς γὰρ ἰδέας τῶν παθῶν ἐστιν , οὐ τοῦ καθ’ ἕτερον αὐτῶν ποσοῦ φλεγμονὴ καὶ σκιῤῥος ὀνόματα , μεγάλης μὲν φλεγμονῆς γενομένης ἢ διὰ τὸ τοῦ φλεγμαίνοντος μορίου μέγεθος ἢ διὰ τὴν τοῦ παρὰ φύσιν ὄγκου , μικρᾶς δὲ τῆς ἤτοι μικρὸν τόπον κατειληφυίας ἢ βραχὺν ὄγκον ἐχούσης . εἰρήσεται δὲ νῦν ἐμοὶ μικρᾶς φλεγμονῆς καὶ μικροῦ σκίῤῥου θεραπεία , καθάπερ καὶ μεγάλης τε καὶ μεγάλου , κατὰ τὰς τῶν παθῶν ἰδέας . νοηθήσεται γὰρ ἐκ τούτων καὶ τῶν ἑτέρων λεγομένων μεγάλων τε καὶ μικρῶν ἡ θεραπεία . φλεγμονῆς μὲν οὖν μεγάλης διὰ καταπλασμάτων ἴασις γίνεται καί τινων ὑγρῶν φαρμάκων . τῆς δὲ μικρᾶς , ὅταν σκιῤῥώδει σκληρότητι μιχθῇ , καὶ διὰ καταπλασμάτων μὲν ἔστιν ὅτε , καὶ διὰ φαρμάκων δὲ κηρωτοειδῶν τε καὶ ὑγρῶν , ἔτι τε τῶν μαλακτικῶν ἐμπλάστρων . διὰ τοιούτων δὲ καὶ τῆς μικρᾶς σκληρότητος ἡ ἴασις γίνεται , ἀλλ’ ἐπὶ ταύτης μὲν ἁπλοῦς ὁ σκοπὸς , ὥσπερ καὶ τῆς φλεγμονῆς συνισταμένης . ἐπὶ δὲ τῆς ἐχούσης φλεγμονώδους τι σκληρότητος σύνθετος καὶ ὁ σκοπὸς γίγνεται .
Lemmas: μάλαγμα καλέω ὁ ἰατρός ὁ ὁ σκληρύνω σῶμα παρά φύσις μαλακτικός , θερμός μέν ἅπας κρᾶσις εἰμί μέτριος , οὐ μήν ξηραίνω γε , καθά οὐδέ ὑγραίνω σαφής . μέσος γάρ πως εἰμί ὁ γε ἀκριβής μαλακτικός ὁ ὑγραίνω τε καί ξηραίνω , οἷος χύσις τις ὁ οὐσία ὁ σκληρύνω ἐργάζομαι . καλέω δέ μαλακτικός , ἔͅν ἐπί ἕτερος βραχύς παραλλάσσω πρός τε ὁ ξηραίνω καί ὑγραίνω , ἐάν μόνος αὐτός ὑπάρχω ὁ χέω ὁ ὑπόκειμαι οὐσία , ὅς ψαύω μόριον , ὅς γίγνομαι δηλονότι διά ὁ μέτριος αὐτός εἰμί θερμότης , καί ὅτι γε μετά ὁ χέω ὁ σκληρότης ὁ διαφορητικός εἰμί χρεία φάρμακον λέγω κατά τε ὁ πέντε . ὁ περί ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις καί ὁ ιδʹ . ὁ θεραπευτικός μέθοδος . ὁ μέν οὖν ἀγαθός θεραπεία ὁ σκληρύνω , ὅς δή καί σκιρρόω μή θεραπεύω διά ὁ κατά μέθοδος ἰατρικός , γίγνομαι ὁ θεραπεύω θεωρέω ἐπί πόσος ὁ ὁ θεραπεύω σῶμα οὐσία προήκω φύσις παρά ὁ σύμμετρος ὑγρότης καί ξηρότης , καθά γε καί ὁ ὁ πάθος αὐτός σύστασις , εἰς ὅσος αὐξάνω , καί πρός οὗτος ἐν αὐτός ὁ μαλάσσω φάρμακον ὁ μάλα τε καί ἥσσων , εἰς οὗτος γάρ ἀποβλέπω σύ στοχαστικός μέν , ἀλλά μετά τέχνη ὁ πρῶτος χρῆσις ὁ μαλακτικός εἰμί φάρμακον . μετά δέ εἷς ἤ βʹ . ἡμέρα εἴτε ἐπιτείνω προσήκω εἴτε ἐκλύω ὁ δύναμις ὁ φάρμακον νοέω , ὡς ἐπί τε ὁ ἔμπροσθεν λέγω καί κατά ὁ θεραπευτικός μέθοδος . ὁ μέν οὖν ἰατρός συντίθημι φάρμακον μαλακτικός καί διαφορητικός ὡς πρός ἀμφότερος ἀνπαβλεπόντειω ὁ σκοπός , ὁ τε ὁ χύσις ὁ σκληρύνω καί σκιρρέω μόριον , ὁ τε ὁ διαφόρησις , οὐ ἐναλλάξ ἑκάτερος χράω , καθά ἐγώ πράσσω βλέπω πολλάκις , ἀλλά ἀεί ὁ δύο διά ὁ σύνθετος φάρμακον ποιέω . εὔδηλος δέ ὅτι κατά ὁ μίξις ἤτοι ὁ μαλάσσω πολύς εἰμί ἤ ὁ διαφορέω , καί ὁ γε μάλα τε καί ἥσσων ἐν αὐτός οὐ ὀλίγος . εὔδηλος δέ ὅτι πολλάκις ἴσος ὁ δύναμις μείγνυμι , καί χρή καθά ἐπί ὁ ἄλλος φάρμακον , οὕτως εἰͅπί οὗτος παρασκευάζω ὁ βούλομαι καλός ἰατρεύω πολύς φάρμακον ὁ ὁμογενής , ἤ πάντως γε δύο μείγνυμι , ὁ τε ἰσχυρός ἐν ὁ γένος καί ὁ μέτριος , ἵνα ἐκ ὁ διάφορος μίξις αὐτός ἐπίκαιρος γίγνομαι ἐργάζομαι ὁ μεταξύ ὁ ἄκρος πάμπολυς φάρμακον . οὐ γάρ ὁ αὐτός ἔχω δύναμις ὁ στέαρ βδέλλιον τε καί στύραξ καί ἀμμωνιακόν θυμίαμα , καθά οὐδέ αὐτός ὁ στέαρ ὁ χήνειος τε καί ὀρνίθειος ἤ παρδάλειον ἤ λεόντειος ὁ ὕαινα ἤ τις ἄλλος ζῷον . κατά γάρ ὁ κρᾶσις ὁ ζῷον καί ὁ στέαρ εἰμί , ὁ μέν θερμός θερμαντικός , ὁ δέ ξηρός ξηραντικός , καί γιγνώσκω γε ὁ πολύς ὁ ἰατρός ἰσχυρός μέν εἰμί κατά ἄμφω , λέγω δή ὁ θερμαίνω τε καί διαφορέω , ὁ ὁ λέων στέαρ . ἐγγύς δέ αὐτός ὁ ὁ πάρδαλις , ὡς ὀλίγος ἔχω ὁ μαλακτικός . ἥσσων δέ ἐν ὁ θερμαίνω τε καί διαφορέω ἔχω ὁ χήνειος ὁ δύναμις , ἔχω δέ τις πολύς ἐν ὁ μαλάσσω . ἀνάλογος δέ ἀφίστημι ὅδε καί ὁ ὁ ἀλεκτορίς . οὗτος μέν οὖν ἅπας καί ὁ λεπτομέρεσς εἰμί ὁ ἐν ὁ τετράπους ζῷον ὑπάρχω . διαφορά δέ πάλιν ἐν ἐκεῖνος εἰμί πάμπολυς , ὁ μέν ὕειος μαλακός τε καί ὑγρός καί διά οὗτος ἀσθενής ὁ ἄλλος εἰμί , ὡς ἁρμόζω ἐπί σῶμα μέν ἁπαλός , οἷος ὁ ὁ γυνή εἰμί καί παῖς καί εὐνοῦχος καί ὁ ἁβροδίαιτος ἀνήρ ἐν σκιατροφία καί ἀγυμνασία καί λουτρόν πολύς πότιμος ὕδωρ ἐκθηλύνω . ὁ δέ ὁ αἴξ τε καί βοῦς , εἰς ὅσος ἰσχυρός ὁ ὁ ὗς εἰμί , εἰς τοσοῦτος σῶμα τε καί φύσις σκληρός καί ὁ σκιρρωδής ὁ σκληρός ἁρμόζω . ὁ δέ ὁ ταῦρος καί τράγος ἐπί ὁ ἰσχυρός σῶμα τε καί πάθος . ὁ δέ αὐτός καί ὁ ἄλλος ὑπάρχω πρός ἀλλήλων διαφορά κατά ὁ μάλα τε καί ἥσσων . ἄρχω δέ ἀπό ὁ ἀσθενής , πρότερος ὑπέρ ὁ κατά ὁ σκληρότης καί σκίρρωσις πάθος προλέγω . κοινός γάρ συμβαίνω ὁ φλεγμαίνω καί ὁ σκληρύνω ὁ κατά ὁ ἐπέρεισις ὁ δάκτυλος ἀντιβατικός , διορίζω ὁ πάθος ὁ τε ἐπώδυνος καί ὁ ἀνώδυνος , οὗτος γάρ οὐκέτι κοινός ἄμφω . ὥσπερ δέ ἐν ὁ ἄλλος ἅπας ὅσος μεταπίπτω εἰς ἀλλήλων φύω , ἔνειμι μεθόριος ἀμφότερος ἠρέμα μέτοχος , οὕτως καί ὁ φλεγμονώδης ὄγκος πρός ὁ ἄνευ φλεγμονή σκίρρος , οἷος περ ὁ ὁ σκληρύνω εἰμί , ὑπάρχω τις ἐν ὁ μεταξύ διάθεσις , ἀνώδυνος μέν , εἰ μή ὁ δάκτυλος ἐπερείδω , ὀδυνάω δέ οὗτος πράσσω , ὅς σαφής τε καί σύντομος διδασκαλία ἕνεκα ἤτοι φλεγμονή σκιρρόδερος λεκτέος ἤ σκίρρος φλεγμονώδης , μή προσέχω ἐνταῦθα ὁ κατά ὁ ὄγκος μέγεθος . ὁ γάρ ἰδέα ὁ πάθος εἰμί , οὐ ὁ κατά ἕτερος αὐτός πός φλεγμονή καί σκιρρος ὄνομα , μέγας μέν φλεγμονή γίγνομαι ἤ διά ὁ ὁ φλεγμαίνω μόριον μέγεθος ἤ διά ὁ ὁ παρά φύσις ὄγκος , μικρός δέ ὁ ἤτοι μικρός τόπος καταλαμβάνω ἤ βραχύς ὄγκος ἔχω . λέγω δέ νῦν ἐγώ μικρός φλεγμονή καί μικρός σκίρρος θεραπεία , καθά καί μέγας τε καί μέγας , κατά ὁ ὁ πάθος ἰδέα . νοέω γάρ ἐκ οὗτος καί ὁ ἕτερος λέγω μέγας τε καί μικρός ὁ θεραπεία . φλεγμονή μέν οὖν μέγας διά κατάπλασμα ἴασις γίγνομαι καί τις ὑγρός φάρμακον . ὁ δέ μικρός , ὅταν σκιρρώδης σκληρότης μείγνυμι , καί διά κατάπλασμα μέν εἰμί ὅτε , καί διά φάρμακον δέ κηρωτοειδής τε καί ὑγρός , ἔτι τε ὁ μαλακτικός ἔμπλαστρος . διά τοιοῦτος δέ καί ὁ μικρός σκληρότης ὁ ἴασις γίγνομαι , ἀλλά ἐπί οὗτος μέν ἁπλόος ὁ σκοπός , ὥσπερ καί ὁ φλεγμονή συνίστημι . ἐπί δέ ὁ ἔχω φλεγμονώδης τις σκληρότης σύνθετος καί ὁ σκοπός γίγνομαι .