galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 1.5
[ Περὶ τῶν διὰ λιθαργύρου σκευαζομένων ἐμπλάστρων . ] Ἐπειδὴ κατὰ σύνθεσιν τῆς ἐμῆς φοινικίνης ἐμπλάστρου διαφορητικὴν μὲν ἔφην δύναμιν εἶναι ἔν τε τῷ στέατι τῷ παλαιῷ καὶ τῷ ἐλαίῳ , συνακτικὴν δὲ καὶ ἀποκρουστικὴν , ἔν τε τῇ χαλκίτιδι καὶ τῷ φοίνικι , ταῦτα δ’ ἄνευ τῆς λιθαργύρου ποιῆσαι φάρμακον ἐμπλαστὸν οὐ δύναται , διὰ τοῦτ’ ἔδοξέ μοι περὶ τῆς κατὰ τὴν λιθάργυρον χρείας ἐφεξῆς διελθεῖν . εἰς μὲν γὰρ τὴν δύναμιν τῆς φοινικίνης οὔτ’ ἀντιπράττειν τι νομιστέον αὐτὴν οὔτε συντελεῖν , ὕλης δὲ λόγον ἔχειν μόνον ἐπιτηδείου πρὸς ἐμπλαστοῦ φαρμάκου ποίησιν . εὔλογον οὖν ἔδοξέ μοι τὸν περὶ τῶν τοιούτων φαρμάκων λόγον ὡς ἐπὶ παραδείγματος τῆς λιθαργύρου διελθεῖν . ἔστι δὲ οὐκ ὀλίγα δύναμιν μὲν ἢ οὐδεμίαν ἢ πάνυ σμικρὰν τῷ σκευαζομένῳ συνεισφερόμενα , χρείαν δ’ ὕλης παρέχοντα πρὸς τὸ γενέσθαι φάρμακον ἐμπλαστὸν ἢ κηρωτῶδες . οὔτε γὰρ θερμαίνουσα σαφῶς ἡ λιθάργυρος , καθάπερ οὐδὲ ψύχουσα οὐδ’ ὑγραίνουσα βραχεῖαν ἔχει δύναμιν ξηραντικὴν κατὰ τὴν πρώτην ἀπόστασιν τῶν ἀκριβῶς μέσων , τοῦθ’ ὑγραίνειν καὶ ξηραίνειν · οὐ μὴν οὐδ’ ἐμπλαστικῆς ἐστι δυνάμεως , ὥσπερ οὐδ’ ἐκφρακτικῆς , ὡσαύτως δὲ οὐδὲ ῥυπτικῆς , ὥσπερ οὐδὲ ῥυπαινούσης σαφῶς , ἠρέμα δέ πως ἀποκεχώρηκε τῶν μέσων ἐπὶ τὸ παχυμερέστερον . ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐπὶ πλέον ἕψησιν ἀποτίθεται καὶ τοῦτο , χεομένη τε καὶ ἀλλοιουμένη διὰ τῆς τοῦ πυρὸς δυνάμεως . μόνη δὲ καθ’ ἑαυτὴν ὠμὴ παρατρίμματα μηρῶν ἐξ ὁδοιπορίας ὀνίνησιν , ᾧ καὶ δῆλον ὅτι βραχέως ξηραίνει . τοῦ δὲ μήτε δριμεῖαν ἔχειν αὐτὴν ἢ γλυκεῖαν ποιότητα μήτ’ ὀξεῖαν ἢ πικρὰν ἢ αὐστηρὰν ἢ στρυφνὴν ἢ ὅλως στυπτικὴν , ἡ γεῦσις ἱκανὴ μάρτυς , ὥσπερ καὶ τὰ ἕλκη , μήτε δακνόμενα πρὸς αὐτῆς μήτε θερμαινόμενα μήτε ψυχόμενα μήτε καθαιρούμενα μήτε σαρκούμενα μήθ’ ὅταν ὑπερσαρκώσῃ καθαιρούμενα . πάρεστιν οὖν ἡμῖν εἰς πολλὰ κεχρῆσθαι λιθαργύρῳ , ποτὲ μὲν ἐλαίῳ καὶ ὕδατι τὴν ἕψησιν αὐτῆς ποιουμένοις ἄχρι συστάσεως ἐμπλαστρώδους , ἔστι δ’ ὅτε ἐν ἐλαίῳ καὶ ὄξει καί ποτε ἐν ἐλαίῳ καὶ οἴνῳ . ἐν οἷς δ’ ἂν ἕψηται τούτων , ἄμεινον γίγνεται τὸ φάρμακον ἐπὶ πλέον ἑψηθέν . ἔσται δὲ τοῦτο τῷ πλήθει τῶν μιγνυμένων ὑγρῶν . ἔστι μὲν γὰρ τῶν τηκτῶν φαρμάκων καὶ ἡ λιθάργυρος ὅλη χεομένη , καθάπερ ἥ τε ῥητίνη καὶ ὁ κηρὸς , ἀλλ’ οὐκ εὐθέως ἅμα τῷ ψαῦσαι τοῦ πυρὸς , ὅθεν καὶ λανθάνει πολλοὺς καὶ νομίζουσιν αὐτὴν οὐδ’ ὅλως χεῖσθαι . σὺν ὀξελαίῳ μὲν οὖν ἑψομένη τήκεται θᾶττον , ὥσπερ γε καὶ σὺν ἰῷ καὶ αὐτοῦ δηλονότι τοῦ ἰοῦ χεῖσθαι πεφυκότος , ὥσπερ ἥ τε χαλκῖτις ﻿ καὶ τὸ μίσυ . τάχιστα μὲν οὖν αὐτῶν ἡ χαλκῖτις τοῦτο πάσχει , βραδύτατα δ’ ὁ λιθάργυρος · ἐν δὲ τῷ μεταξὺ τούτων ὅ τε ἰός ἐστι καὶ τὸ μίσυ . χεῖται καὶ τὸ σῶρυ χρόνῳ πλέονι , γεωδέστερόν τε γάρ ἐστι καὶ λιθωδέστερον τῆς χαλκίτεώς τε καὶ τοῦ μίσυος . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων αὖθις εἰρήσεται . τὴν λιθάργυρον δὲ δι’ ὀξελαίου μὲν ἕψων θᾶττον τήξῃς , δι’ ὑδρελαίου δὲ βραδύτερον , ὅμως μὲν χεῖται καὶ οὕτως , ἐὰν ᾖ διπλάσιον αὐτῆς ἑκάτερον τῶν ὑγρῶν . ἐγὼ δὲ καὶ πλέον ἢ διπλάσιον ἔμιξα πολλάκις , ὡς ὀλίγον ὕστερον εἰρήσεται . κάλλιον δ’ ἐστὶν εὐθέως ἐξ ἀρχῆς ἐν θυείᾳ μιγνύειν τὰ τρία , τήν τε λιθάργυρον καὶ τὸ ὕδωρ καὶ τὸ ἔλαιον . εἰ δὲ τοῦ λευκὸν γίνεσθαι τὸ φάρμακον φροντίζεις , ἔλαιόν τε καθαρώτερον καὶ διαυγέστερον ἔμβαλλε καὶ ὕδωρ ὁμοίως καθαρόν τε καὶ λευκὸν , ἑψέσθω τε κατὰ χωρίον ὑπαίθριον ἡλιούμενον . ὁ μὲν γὰρ ζοφώδης ἀὴρ μελαίνει τὸ φάρμακον , ὁ δὲ καθαρὸς εἰς λευκότητα μεγάλως συντελεῖ , καθάπερ γε καὶ τὸ καταῤῥαινόμενον ὕδωρ ἐν ἀέρι τοιούτῳ . φυλάττου δὲ καὶ τὸ διὰ ξύλων ποιεῖσθαι τὴν ἕψησιν ἢ ἀνθράκων ἀρχομένων διακάεσθαι , μελαίνει γὰρ αὐτὸ ῥᾳδίως ὁ καπνός . προδιακαύσας οὖν τοὺς ἄνθρακας , ὅταν ἀκριβῶς ὦσι διάπυροι , τότε ἕψειν ἄρξαι . καὶ εἰ μὴ φθάσοιεν οὗτοι συμπληρῶσαι τὴν ἕψησιν , ἐφ’ ἑτέρας ἑστίας ὁμοίως παρασκευάσας ἄνθρακας ἐπιτίθει κατ’ ἐκείνην τὴν κακκάβην . ἕνεκα μὲν οὖν τοῦ λευκὸν γενέσθαι τὸ φάρμακον , ὅσα χρὴ παραφυλάττειν αὐτάρκως εἴρηται . γίγνεται δὲ ἐχεκολλότερον εἰς τοσοῦτον , εἰς ὅσον ἂν ἔχῃ πλέον , ὡς εἴρηται , τὸ ὑγρόν . ὡς ἐάν γε τῶν τριῶν ἀνὰ λίτραν α΄ . ἐμβάλῃς , δυσαπόπτωτον ἔσται . καὶ μέντοι καὶ ἄτηκτος ἡ λιθάργυρος μένει , καὶ τοῦτό γέ ἐστιν αὐτὸ μάλιστα αἴτιον τοῦ ῥᾳδίως ἀποπίπτειν αὐτὸ , καθάπερ γε καὶ τὸ προσμένειν μέχρι πλέονος , εἰ ἡ λιθάργυρος ἑψηθεῖσα χυθείη τε καὶ ἀλλοιωθείη . λευκότερον δ’ ἔσται καὶ θᾶττον ἑψηθήσεται βληθεισῶν δύο λιτρῶν ὕδατος εἰς τρεῖς ἑκατέρου λιθαργύρου τε καὶ ἐλαίου . καὶ τούτῳ συνήθως ἐπὶ τῶν μικρῶν ἑλκῶν χρῶμαι . πρόδηλος δὲ ἡ δύναμίς ἐστι τοῦ δι’ ὕδατος ἑψομένου φαρμάκου μεμνημένοις ἡμῖν τῶν εἰρημένων ἐν τῇ περὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων πραγματείᾳ .
Lemmas: [ περί ὁ διά λιθάργυρος σκευάζω ἔμπλαστρος . ] ἐπειδή κατά σύνθεσις ὁ ἐμός φοινίκινος ἔμπλαστρος διαφορητικός μέν φημί δύναμις εἰμί ἐν τε ὁ στέαρ ὁ παλαιός καί ὁ ἔλαιον , συνακτικός δέ καί ἀποκρουστικός , ἐν τε ὁ χαλκῖτις καί ὁ φοῖνιξ , οὗτος δέ ἄνευ ὁ λιθάργυρος ποιέω φάρμακον ἐμπλαστός οὐ δύναμαι , διά οὗτος δοκέω ἐγώ περί ὁ κατά ὁ λιθάργυρος χρεία ἐφεξῆς διέρχομαι . εἰς μέν γάρ ὁ δύναμις ὁ φοινίκινος οὔτε ἀντιπράσσω τις νομίζω αὐτός οὔτε συντελέω , ὕλη δέ λόγος ἔχω μόνος ἐπιτήδειος πρός ἐμπλαστός φάρμακον ποίησις . εὔλογος οὖν δοκέω ἐγώ ὁ περί ὁ τοιοῦτος φάρμακον λόγος ὡς ἐπί παράδειγμα ὁ λιθάργυρος διέρχομαι . εἰμί δέ οὐ ὀλίγος δύναμις μέν ἤ οὐδείς ἤ πάνυ μικρός ὁ σκευάζω συνεισφέρω , χρεία δέ ὕλη παρέχω πρός ὁ γίγνομαι φάρμακον ἐμπλαστός ἤ κηρωτώδης . οὔτε γάρ θερμαίνω σαφής ὁ λιθάργυρος , καθά οὐδέ ψύχω οὐδέ ὑγραίνω βραχύς ἔχω δύναμις ξηραντικός κατά ὁ πρῶτος ἀπόστασις ὁ ἀκριβής μέσος , οὗτος ὑγραίνω καί ξηραίνω · οὐ μήν οὐδέ ἐμπλαστικός εἰμί δύναμις , ὥσπερ οὐδέ ἐκφρακτικός , ὡσαύτως δέ οὐδέ ῥυπτικός , ὥσπερ οὐδέ ῥυπαίνω σαφής , ἠρέμα δέ πως ἀποχωρέω ὁ μέσος ἐπί ὁ παχυμερής . ἀλλά κατά ὁ ἐπί πολύς ἕψησις ἀποτίθημι καί οὗτος , χάω τε καί ἀλλοιόω διά ὁ ὁ πῦρ δύναμις . μόνος δέ κατά ἑαυτοῦ ὠμός παράτριμμα μηρός ἐκ ὁδοιπορία ὀνίνημι , ὅς καί δῆλος ὅτι βραχύς ξηραίνω . ὁ δέ μήτε δριμύς ἔχω αὐτός ἤ γλυκύς ποιότης μήτε ὀξύς ἤ πικρός ἤ αὐστηρός ἤ στρυφνός ἤ ὅλος στυπτικός , ὁ γεῦσις ἱκανός μάρτυς , ὥσπερ καί ὁ ἕλκος , μήτε δάκνω πρός αὐτός μήτε θερμαίνω μήτε ψύχω μήτε καθαιρέω μήτε σαρκάω μήτε ὅταν ὑπερσαρκόω καθαιρέω . πάρειμι οὖν ἐγώ εἰς πολύς χράω λιθάργυρος , ποτέ μέν ἔλαιον καί ὕδωρ ὁ ἕψησις αὐτός ποιέω ἄχρι σύστασις ἐμπλαστρώδης , εἰμί δέ ὅτε ἐν ἔλαιον καί ὄξος καί ποτέ ἐν ἔλαιον καί οἶνος . ἐν ὅς δέ ἄν ἕψω οὗτος , ἀγαθός γίγνομαι ὁ φάρμακον ἐπί πολύς ἕψω . εἰμί δέ οὗτος ὁ πλῆθος ὁ μείγνυμι ὑγρός . εἰμί μέν γάρ ὁ τηκτός φάρμακον καί ὁ λιθάργυρος ὅλος χάω , καθά ὁ τε ῥητίνη καί ὁ κηρός , ἀλλά οὐ εὐθύς ἅμα ὁ ψαύω ὁ πῦρ , ὅθεν καί λανθάνω πολύς καί νομίζω αὐτός οὐδέ ὅλος χέω . σύν ὀξέλαιον μέν οὖν ἕψω τήκω ταχύς , ὥσπερ γε καί σύν ἰός καί αὐτός δηλονότι ὁ ἰός χέω φύω , ὥσπερ ὁ τε χαλκῖτις ﻿ καί ὁ μίσυ . ταχύς μέν οὖν αὐτός ὁ χαλκῖτις οὗτος πάσχω , βραδύς δέ ὁ λιθάργυρος · ἐν δέ ὁ μεταξύ οὗτος ὁ τε ἰός εἰμί καί ὁ μίσυ . χέω καί ὁ σῶρυ χρόνος πολύς , γεώδης τε γάρ εἰμί καί λιθώδης ὁ χαλκῖτις τε καί ὁ μίσυ . ἀλλά περί μέν οὗτος αὖθις λέγω . ὁ λιθάργυρος δέ διά ὀξέλαιον μέν ἕψω ταχύς τήκω , διά ὑδρέλαιον δέ βραδύς , ὅμως μέν χέω καί οὕτως , ἐάν εἰμί διπλάσιος αὐτός ἑκάτερος ὁ ὑγρός . ἐγώ δέ καί πολύς ἤ διπλάσιος μείγνυμι πολλάκις , ὡς ὀλίγος ὕστερον λέγω . καλός δέ εἰμί εὐθύς ἐκ ἀρχή ἐν θυεία μείγνυμι ὁ τρεῖς , ὁ τε λιθάργυρος καί ὁ ὕδωρ καί ὁ ἔλαιον . εἰ δέ ὁ λευκός γίγνομαι ὁ φάρμακον φροντίζω , ἔλαιον τε καθαρός καί διαυγής ἐμβάλλω καί ὕδωρ ὅμοιος καθαρός τε καί λευκός , ἕψω τε κατά χωρίον ὑπαίθριος ἡλιόω . ὁ μέν γάρ ζοφώδης ἀήρ μελαίνω ὁ φάρμακον , ὁ δέ καθαρός εἰς λευκότης μέγας συντελέω , καθά γε καί ὁ καταρραίνω ὕδωρ ἐν ἀήρ τοιοῦτος . φυλάσσω δέ καί ὁ διά ξύλον ποιέω ὁ ἕψησις ἤ ἄνθραξ ἄρχω διακαίω , μελαίνω γάρ αὐτός ῥᾴδιος ὁ καπνός . προδιακαίω οὖν ὁ ἄνθραξ , ὅταν ἀκριβής εἰμί διάπυρος , τότε ἕψω ἄρχω . καί εἰ μή φθάνω οὗτος συμπληρόω ὁ ἕψησις , ἐπί ἕτερος ἑστία ὅμοιος παρασκευάζω ἄνθραξ ἐπιτίθημι κατά ἐκεῖνος ὁ κακκάβη . ἕνεκα μέν οὖν ὁ λευκός γίγνομαι ὁ φάρμακον , ὅσος χρή παραφυλάσσω αὔταρκος λέγω . γίγνομαι δέ ἐχέκολλος εἰς τοσοῦτος , εἰς ὅσος ἄν ἔχω πολύς , ὡς λέγω , ὁ ὑγρός . ὡς ἐάν γε ὁ τρεῖς ἀνά λίτρα αʹ . ἐμβάλλω , δυσαπόπτωτος εἰμί . καί μέντοι καί ἄτηκτος ὁ λιθάργυρος μένω , καί οὗτος γε εἰμί αὐτός μάλα αἴτιος ὁ ῥᾴδιος ἀποπίπτω αὐτός , καθά γε καί ὁ προσμένω μέχρι πολύς , εἰ ὁ λιθάργυρος ἑψέω χέω τε καί ἀλλοιόω . λευκός δέ εἰμί καί ταχύς ἕψω βάλλω δύο λίτρα ὕδωρ εἰς τρεῖς ἑκάτερος λιθάργυρος τε καί ἔλαιον . καί οὗτος συνήθης ἐπί ὁ μικρός ἕλκος χράω . πρόδηλος δέ ὁ δύναμις εἰμί ὁ διά ὕδωρ ἕψω φάρμακον μιμνῄσκω ἐγώ ὁ λέγω ἐν ὁ περί ὁ ἁπλόος φάρμακον πραγματεία .