galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 7.3
[ Αἱ τῶν μαλακτικῶν φαρμάκων κατὰ γένος διαφοραὶ καὶ δυνάμεις . ] Τὰ μὲν οὖν οὕτως ἀσθενῆ μαλακτικὰ καὶ τὰς μικρὰς θεραπεύει φλεγμονάς · τὰ δὲ τούτων ἀτονώτερα , τὰς ἄνευ φλεγμονῆς βραχείας σκληρότητας . τὰ δ’ ἔτι τούτων ἰσχυρότερα τὰς μείζους , ὥσπερ καὶ τὰ τῆς ἐγγὺς ἡκούσης σκίῤῥου σκληρότητος ἰατικὰ , δραστικώτατά ἐστιν , ὁποῖον ὑπάρχει τό τε τῶν μυελῶν γένος ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἀλλήλων διαφερόντων , ὡς ἐφεξῆς διαιρήσω , τό τε τῶν βδελλίων ἀμφοῖν , Ἀραβικοῦ τε καὶ Σκυθικοῦ , τό τε τῶν στυράκων . καὶ γὰρ καὶ τούτων δραστικώτατος ὁ κατὰ τὴν χρόαν ὠχρὸς , ὅσπερ καὶ κάλλιστος ἐν Παμφυλίᾳ γεννᾶται . ὁ δὲ ἐπὶ τὸ φαιότερον ἀποκεχωρηκὼς τοῦδε πολλαχόθι τε γίνεται καὶ τῇ δυνάμει πολὺ τοῦ κατὰ τὸν ὠχρὸν ἀπολείπεται . ῥέπει δ’ οὖν καὶ οὗτος αὐτὸς ἐν τῷ χρονίζειν ἐπὶ τὸ χρυσίζον χρῶμα . τούτῳ μὶν οὖν εἰς τὰς ἀντιδότους χρώμεθα διὰ τὸ σπανίζειν , ὥστε αὐτοκράτορί γε σκευάζων ὁτιοῦν διὰ στύρακος ἀεὶ τούτῳ χρήσῃ . κᾂν τῶν πλησίον τις ᾖ μεγαλόφρων εἰς δαπάνην φαρμάκων , κᾀκείνῳ συνθήσεις ἐκ τοιούτου στύρακος τὸ φάρμακον . ἐπὶ τῶν ἄλλων δὲ τοῦ φαιοτέρου τὸν ἄριστον ἐκλέξῃ , τῇ τε ὀσμῇ κρίνων μάλιστα καὶ τῇ χρόᾳ , φαυλότερος γὰρ ὁ μελάντερος . ἔστι δὲ τῶν ἰσχυρῶς μαλαττόντων τὰ σκιῤῥούμενα , τὸ καλούμενον ἀμμωνιακὸν θυμίαμα καὶ μᾶλλον αὐτοῦ τὸ λιπαρόν τε καὶ νέον . τούτων δὲ ἧττον μὲν , ἀλλὰ καὶ αὐτὰ δραστήρια αἴγειόν τε καὶ βόειον . ἐν αὐτοῖς δὲ τούτοις τὸ μὲν τῶν τράγων καὶ ταύρων ἰσχυρότερα , τὸ δὲ τῶν βοῶν καὶ τῶν αἰγῶν ἀσθενέστερα μὲν τούτων , οὐκ ἄπρακτα δὲ οὐδὲ αὐτά . τὸ δὲ τῶν ἐρίφων τε καὶ μόσχων ἔτι καὶ τούτων αὐτῶν ἀσθενέστερα , δραστικώτερα δὲ ὅμως ἐστὶ τοῦ χοιρείου . διαφορητικωτέραν δὲ τούτων δύναμιν , οὐ μαλακτικωτέραν ἔχει τὸ λεόντειον καὶ παρδάλειον , ὑαίνης τε καὶ χηνὸς , ὅσῳ καὶ λεπτομερεστέραν ἔχει τὴν οὐσίαν αἰγείου τε καὶ βοείου στέατος . τὸ δὲ τῶν ἀλεκτορίδων ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ τε χηνείου καὶ τοῦ ὑείου τέτακται . καθάπερ γε καὶ τῶν μυελῶν ἄριστος μὲν ὁ τῶν μόσχων . καὶ ῥητίναι μὲν ὅσαι μὴ δριμεῖαν ἔχουσι τὴν ὀσμὴν , μιγνύμεναι τῶν εἰρημένων τινὶ τὸ μὲν ἐχέκολλον τοῖς συντιθεμένοις φαρμάκοις παρέχονται , τὸ δὲ μαλακτικὸν αὐτῶν οὐκ ἀναιροῦσιν , ἐπιτηδειοτάτη δὲ ἥ τε Χία καλουμένη καὶ ἡ λάριξ ἐστί . μετὰ ταύτας δὲ ἡ πευκίνη καὶ μετ’ ἐκείνην ἡ ἐλατίνη . δριμεῖα δὲ ἡ στροβιλίνη σφοδρῶς ἐστιν , ἀλιπὴς δὲ καὶ ξηραίνουσα μεγάλως ἡ πιτυΐνη , καλοῦσι δ’ αὐτὴν ἰδίως φύσημα . ταύτας μὲν οὖν φευκτέον ἐστί . τῇ Χίᾳ δὲ καὶ τῇ ἐλατίνῃ χρηστέον οὐκ αὐταῖς καθ’ ἑαυτὰς , ἀλλὰ μετὰ κηροῦ καί τινος τῶν ἄλλων , ὅ τι ἂν ἁρμόττειν δοκῇ τῇ διαθέσει . καὶ πίττα δὲ Βρυτία τὴν αὐτὴν ἔχει δύναμιν , ὡς ἂν ἐχέκολλόν τι καὶ λιπαρὸν ἔχουσα . τὴν δὲ ἄλλην πίτταν οὐ μικτέον , ὥσπερ οὐδὲ τὴν ἄσφαλτον , ἐπὶ πλέον γὰρ ἥκουσι ξηρότητος . ἐμάθομεν δὲ ὅτι καὶ τὰ ξηραίνοντα τοῖς μαλάττουσίν εἰσιν ἐναντία . ἐπεὶ δὲ τὴν πευκίνην καὶ φρυκτὴν ῥητίνην εἰώθασι καὶ Κολοφωνίαν ὀνομάζειν , ἰστέον ὅτι καὶ ἄλλη τίς ἐστι Κολοφωνία παραπλήσιος τῇ χίᾳ μαστίχῃ , μαλακτικὸν ἔχουσά τι , καθάπερ ἐκείνη τε καὶ ὁ λιβανωτός . ὑπάρχει δέ τι καὶ τῇ Αἰγυπτίᾳ μαστίχῃ μαλακτικὸν , ἀλλὰ τὸ πλέον αὐτῆς τῆς δυνάμεως πεπτικόν τε καὶ διαφορητικὸν ὑπάρχει . καὶ τῷ λιβάνῳ τόδε τι μαλακτικὸν ὑπάρχει , ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἑψόμενον ἔστι χρήσιμον , ὥσπερ καὶ τὸ τῆς τήλεως σπέρμα , καὶ γὰρ καὶ τοῦτο μαλάττει καλῶς ἑψηθὲν , ἔτι δὲ καὶ μᾶλλον εἰ στέατι μιχθείη . τὰ δὲ χωρὶς ἑψήσεως διὰ τὸ ξηρὸν τῆς συστάσεως ἀνίεσθαι δεόμενα καὶ τήκεσθαι καὶ δύεσθαι καὶ λύεσθαι τῶν ἐλαιωδῶν τινος δεῖται . τοιαῦτα δ’ ἐστὶν αὐτὸ τὸ ἔλαιον , ὅταν μηδὲν ἔχῃ στύψεως , ὅ τε ἐκ τῶν βαλανείων γλοιὸς , ἔτι τε τὸ καλούμενον σούσινον , καὶ πρὸς αὐτῷ πολλῷ μᾶλλον ἔτι τὸ Κομμαγηνόν . ἔτι δὲ καὶ τὸ βούτυρον ἐξ αὐτῆς τάξεως τό τε τῆς ἀλθαίας ἀφέψημα καὶ τὸ τῆς τήλεως . μεταξὺ δὲ τῶν οὕτω μαλακῶν καὶ τῶν ἰσχυροτάτων , ὁποῖα τό τε βδέλλιόν ἐστι καὶ ὁ στύραξ , τό γε ἀμμωνιακὸν θυμίαμα τὴν αὐτὴν δύναμιν , ἥνπερ καὶ πρόπολις ἔχει . τοῦ γε μὴν βδελλίου καὶ τοῦτο διοριστέον , ὅτι τὸ Σκυθικὸν ἄμεινον εἰς ταῦτα μακρῷ θατέρου τοῦ Ἀραβικοῦ , καὶ μάλιστα ὅταν ᾖ νέον τε καὶ μαλακὸν , ὃ καὶ λιπαρὸν ὀνομάζουσιν . ἔθος γὰρ καὶ τοῦτό ἐστιν ἐν τοῖς νεωτέροις ἰατροῖς ἐπὶ τῶν τοιούτων φαρμάκων τὸ μαλακτικώτερον λέγειν καὶ ὑγρότερον . ἔστι δὲ δηλονότι καὶ ὑγρότερον τοῦτο . καὶ ἡ χαλβάνη δὲ καὶ ὁ καλούμενος ὀποπάναξ πρὸς τῷ διαφορεῖν ἔχει τι καὶ μαλακτικόν . ὑπερέχει δὲ τῷ μὲν διαφορεῖν ὀποπάναξ , τῷ δὲ μαλάττειν τε καὶ πέττειν ἡ χαλβάνη . τοιαύτη μέν τίς ἐστι μαλακτικῶν φαρμάκων ἡ δύναμις . σὺ δ’ ὅταν ἤτοι τι τῶν γεγραμμένων ἐν ταῖς φαρμακίτισι βίβλοις ἐξετάσῃς τε καὶ κρίνῃς ἢ συντιθῇς αὐτὸς , ἀκηκοὼς ἄρτι τὰς κατὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἐν τοῖς φαρμάκοις διαφορὰς , ἀκηκοὼς δὲ καὶ τὰς τῶν σωμάτων τε καὶ παθῶν , τὰ μὲν ἰσχυρὰ τοῖς ἰσχυροῖς , τὰ δὲ ἀσθενῆ τοῖς ἀσθενέσι προσάξεις . ἐν δὲ τῷ μετὰ τὸ πρόσθεν ἐπιτεθὲν ἕτερον ἐπιτιθέναι , καταντλεῖν ἔλαιον ἁπλοῦν , λιπαρὸν ἁρμόττει τῷ πεπονθότι μορίῳ . τῶν δὲ ἐχεκόλλων ὀνομαζομένων φαρμάκων οὐδὲν ἀφελεῖν χρὴ , πρὶν αὐτόματον ἀποστῆναι , ἀλλὰ κᾂν λούηταί τις , ἐᾷν ἐπικεῖσθαι . φυλάττεσθαι δὲ καὶ τὰ τῶν φαρμάκων ὑδάτων λουτρὰ καὶ μάλιστα ὅσα χαλκανθώδη τε καὶ στυπτηριώδη καὶ θειώδη · ταῦτα μὲν ἱκανὰ συνετοῖς ἀνδράσι καί τινα τριβὴν κατὰ τῆς τέχνης ἔργα κεκτημένοις .
Lemmas: [ ὁ ὁ μαλακτικός φάρμακον κατά γένος διαφορά καί δύναμις . ] ὁ μέν οὖν οὕτως ἀσθενής μαλακτικός καί ὁ μικρός θεραπεύω φλεγμονή · ὁ δέ οὗτος ἄτονος , ὁ ἄνευ φλεγμονή βραχύς σκληρότης . ὁ δέ ἔτι οὗτος ἰσχυρός ὁ μέγας , ὥσπερ καί ὁ ὁ ἐγγύς ἥκω σκίρρος σκληρότης ἰατικός , δραστικός εἰμί , ὁποῖος ὑπάρχω ὁ τε ὁ μυελός γένος ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἀλλήλων διαφέρω , ὡς ἐφεξῆς διαιρέω , ὁ τε ὁ βδέλλιον ἄμφω , Ἀραβικός τε καί Σκυθικός , ὁ τε ὁ στύραξ . καί γάρ καί οὗτος δραστικός ὁ κατά ὁ χροιά ὠχρός , ὅς καί καλός ἐν Παμφυλία γεννάω . ὁ δέ ἐπί ὁ φαιός ἀποχωρέω ὅδε πολλαχόθι τε γίγνομαι καί ὁ δύναμις πολύς ὁ κατά ὁ ὠχρός ἀπολείπω . ῥέπω δέ οὖν καί οὗτος αὐτός ἐν ὁ χρονίζω ἐπί ὁ χρυσίζω χρῶμα . οὗτος μιν οὖν εἰς ὁ ἀντίδοτος χράω διά ὁ σπανίζω , ὥστε αὐτοκράτωρ γε σκευάζω ὁστισοῦν διά στύραξ ἀεί οὗτος χράω . ᾄν ὁ πλησίον τις εἰμί μεγαλόφρων εἰς δαπάνη φάρμακον , κᾀκένος συντίθημι ἐκ τοιοῦτος στύραξ ὁ φάρμακον . ἐπί ὁ ἄλλος δέ ὁ φαιός ὁ ἀγαθός ἐκλέγω , ὁ τε ὀσμή κρίνω μάλα καί ὁ χροιά , φαῦλος γάρ ὁ μελάντερος . εἰμί δέ ὁ ἰσχυρός μαλάσσω ὁ σκιρρέω , ὁ καλέω ἀμμωνιακόν θυμίαμα καί μάλα αὐτός ὁ λιπαρός τε καί νέος . οὗτος δέ ἥσσων μέν , ἀλλά καί αὐτός δραστήριος αἴγειος τε καί βόειος . ἐν αὐτός δέ οὗτος ὁ μέν ὁ τράγος καί ταῦρος ἰσχυρός , ὁ δέ ὁ βοῦς καί ὁ αἴξ ἀσθενής μέν οὗτος , οὐ ἄπρακτος δέ οὐδέ αὐτός . ὁ δέ ὁ ἔριφος τε καί μόσχος ἔτι καί οὗτος αὐτός ἀσθενής , δραστικός δέ ὅμως εἰμί ὁ χοίρειος . διαφορητικός δέ οὗτος δύναμις , οὐ μαλακτικός ἔχω ὁ λεόντειος καί παρδάλειον , ὕαινα τε καί χήν , ὅσος καί λεπτομερής ἔχω ὁ οὐσία αἴγειος τε καί βόειος στέαρ . ὁ δέ ὁ ἀλεκτορίς ἐν ὁ μεταξύ ὁ τε χήνειος καί ὁ ὕειος τάσσω . καθά γε καί ὁ μυελός ἀγαθός μέν ὁ ὁ μόσχος . καί ῥητίνη μέν ὅσος μή δριμύς ἔχω ὁ ὀσμή , μείγνυμι ὁ λέγω τις ὁ μέν ἐχέκολλος ὁ συντίθημι φάρμακον παρέχω , ὁ δέ μαλακτικός αὐτός οὐ ἀναιρέω , ἐπιτήδειος δέ ὁ τε Χῖος καλέω καί ὁ λάριξ εἰμί . μετά οὗτος δέ ὁ πεύκινος καί μετά ἐκεῖνος ὁ ἐλατίνη . δριμύς δέ ὁ στροβίλινος σφοδρός εἰμί , ἀλιπής δέ καί ξηραίνω μέγας ὁ πιτυΐνος , καλέω δέ αὐτός ἴδιος φύσημα . οὗτος μέν οὖν φεύγω εἰμί . ὁ Χῖος δέ καί ὁ ἐλατίνη χράω οὐ αὐτός κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά μετά κηρός καί τις ὁ ἄλλος , ὅς τις ἄν ἁρμόζω δοκέω ὁ διάθεσις . καί πίσσα δέ Βρυτία ὁ αὐτός ἔχω δύναμις , ὡς ἄν ἐχέκολλος τις καί λιπαρός ἔχω . ὁ δέ ἄλλος πίσσα οὐ μικτέον , ὥσπερ οὐδέ ὁ ἄσφαλτος , ἐπί πολύς γάρ ἥκω ξηρότης . μανθάνω δέ ὅτι καί ὁ ξηραίνω ὁ μαλάσσω εἰμί ἐναντίος . ἐπεί δέ ὁ πεύκινος καί φρυκτός ῥητίνη εἴωθα καί Κολοφώνιος ὀνομάζω , οἶδα ὅτι καί ἄλλος τις εἰμί Κολοφώνιος παραπλήσιος ὁ χία μαστίχη , μαλακτικός ἔχω τις , καθά ἐκεῖνος τε καί ὁ λιβανωτός . ὑπάρχω δέ τις καί ὁ Αἰγύπτιος μαστίχη μαλακτικός , ἀλλά ὁ πολύς αὐτός ὁ δύναμις πεπτικός τε καί διαφορητικός ὑπάρχω . καί ὁ λίβανος ὅδε τις μαλακτικός ὑπάρχω , ἀλλά οὗτος μέν ἕψω εἰμί χρήσιμος , ὥσπερ καί ὁ ὁ τῆλις σπέρμα , καί γάρ καί οὗτος μαλάσσω καλός ἕψω , ἔτι δέ καί μάλα εἰ στέαρ μείγνυμι . ὁ δέ χωρίς ἕψησις διά ὁ ξηρός ὁ σύστασις ἀνίημι δέω καί τήκω καί δύω καί λύω ὁ ἐλαιώδης τις δέω . τοιοῦτος δέ εἰμί αὐτός ὁ ἔλαιον , ὅταν μηδείς ἔχω στῦψις , ὁ τε ἐκ ὁ βαλανεῖον γλοιός , ἔτι τε ὁ καλέω σούσινος , καί πρός αὐτός πολύς μάλα ἔτι ὁ Κομμαγηνόν . ἔτι δέ καί ὁ βούτυρον ἐκ αὐτός τάξις ὁ τε ὁ ἀλθαία ἀφέψημα καί ὁ ὁ τῆλις . μεταξύ δέ ὁ οὕτως μαλακός καί ὁ ἰσχυρός , ὁποῖος ὁ τε βδέλλιον εἰμί καί ὁ στύραξ , ὁ γε ἀμμωνιακόν θυμίαμα ὁ αὐτός δύναμις , ὅς καί πρόπολις ἔχω . ὁ γε μήν βδέλλιον καί οὗτος διοριστέον , ὅτι ὁ Σκυθικός ἀγαθός εἰς οὗτος μακρός ἕτερος ὁ Ἀραβικός , καί μάλα ὅταν εἰμί νέος τε καί μαλακός , ὅς καί λιπαρός ὀνομάζω . ἔθος γάρ καί οὗτος εἰμί ἐν ὁ νεώτερος ἰατρός ἐπί ὁ τοιοῦτος φάρμακον ὁ μαλακτικός λέγω καί ὑγρός . εἰμί δέ δηλονότι καί ὑγρός οὗτος . καί ὁ χαλβάνη δέ καί ὁ καλέω ὀποπάναξ πρός ὁ διαφορέω ἔχω τις καί μαλακτικός . ὑπερέχω δέ ὁ μέν διαφορέω ὀποπάναξ , ὁ δέ μαλάσσω τε καί πέσσω ὁ χαλβάνη . τοιοῦτος μέν τις εἰμί μαλακτικός φάρμακον ὁ δύναμις . σύ δέ ὅταν ἤτοι τις ὁ γράφω ἐν ὁ φηρμάκιτς βίβλος ἐξετάζω τε καί κρίνω ἤ συντίθημι αὐτός , ἀκούω ἄρτι ὁ κατά ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἐν ὁ φάρμακον διαφορά , ἀκούω δέ καί ὁ ὁ σῶμα τε καί πάθος , ὁ μέν ἰσχυρός ὁ ἰσχυρός , ὁ δέ ἀσθενής ὁ ἀσθενής προσάγω . ἐν δέ ὁ μετά ὁ πρόσθεν ἐπιτίθημι ἕτερος ἐπιτίθημι , καταντλέω ἔλαιον ἁπλόος , λιπαρός ἁρμόζω ὁ πάσχω μόριον . ὁ δέ ἐχέκολλος ὀνομάζω φάρμακον οὐδείς ἀφαιρέω χρή , πρίν αὐτόματος ἀφίστημι , ἀλλά ἔͅν λούω τις , ἐάω ἐπίκειμαι . φυλάσσω δέ καί ὁ ὁ φάρμακον ὕδωρ λουτρόν καί μάλα ὅσος χαλκανθώδης τε καί στυπτηριώδης καί θειώδης · οὗτος μέν ἱκανός συνετός ἀνήρ καί τις τριβή κατά ὁ τέχνη ἔργον κτάομαι .