galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 2.21
[ Περὶ τῶν κολλητικῶν ἐμπλάστρων . Ἔνιοι ταύτας ἐναίμους τε καὶ τραυματικὰς ὀνομάζουσιν . ἔργον δ’ αὐτῶν ἐστι , συμφῦσαί τε καὶ κολλῆσαι τὰς διῃρημένας σάρκας , ὡς εἰς τὴν ἀρχαίαν ἕνωσιν ἀχθῆναι τὸ μόριον . οὐ μόνον δὲ τὰ ἔναιμα κολλᾶται παραχρῆμα τῆς διαιρέσεως ἔτι ῥέον τὸ αἷμα σπογγιζόντων ἡμῶν , εἶτα ῥαφαῖς ἢ ἀγκτῆρσιν συναγόντων , ἀλλὰ καὶ κόλπους παλαιοὺς ἀφλεγμάντους τε καὶ καθαροὺς πρῶτον ἐργασάμενοι διὰ φαρμάκων ἐπιθέσεως , ἑνοῦμέν τε καὶ συμφύομεν . εἴρηται δὲ ἐν τοῖς τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου γράμμασιν ὅτι ἀφαιρετικὸν μὲν ῥύπου φάρμακον πρώτως τε καὶ καθ’ ἑαυτὸ λέγεται , σαρκωτικὸν δὲ καὶ κολλητικὸν δευτέρως . οὐ γὰρ ὡς αὐτὸ σαρκοῦν ἢ συμφῦον , οὐδ’ ὡς οὐκ ὄντων τούτων φύσεως μόνης ἔργων , ἀλλ’ ὅτι τοιούτων ἐπιτιθεμένων φαρμάκων σαρκοῦταί τε καὶ συμφύεται τὰ ἕλκη , τὴν προσηγορίαν ταύτην ἔλαβε . ἔργον δ’ . αὐτῶν ἴδιόν ἐστιν , ἀπέριττον ἐργάσασθαι τὸ πεπονθὸς μόριον , ὡς μὴ κωλύοιεν οἱ ἰχῶρες αὐτοῦ τὴν σάρκωσιν ἢ τὴν κόλλησιν . ἐδείχθη δὲ ὅτι ξηραντικώτερα τῶν σαρκωτικῶν ἐστὶ τὰ συμφυτικὰ , καὶ ὡς τὰ μὲν σαρκωτικὰ ῥυπτικῆς δυνάμεώς ἐστιν ἀδηκτοτάτης , τὰ κολλητικὰ δὲ οὐ πάντως ῥυπτικῆς , ἀλλὰ χρὴ μόνον αὐτοῖς ξηραντικοῖς ὑπάρχειν . ἐπεὶ δὲ καὶ τὰ τὴν οὐλὴν ἐργαζόμενα φάρμακα πολὺ ﻿ τούτων ἐστὶ ξηραντικώτερα μετὰ τοῦ στύφειν ἱκανῶς , διωρίσθω καὶ τούτων τὰ κολλητικά τε καὶ συμφυτικὰ , τῷ μετριώτερον ξηραίνειν . ὅρος δὲ τῶν μὲν κολλητικῶν μηδεμίαν ἐᾶσαι μεταξὺ τῶν κολληθησομένων ὑγρότητα γενέσθαι · τῶν δ’ ἐπουλωτικῶν οὐ τοῦτο μόνον . ἀλλὰ καὶ τὴν οὖσαν ἐν τοῖς ἐπουλωθησομένοις ἐκδαπανᾷν καὶ προσέτι τυλοῦν καὶ σκληρύνειν τῆ στύψει . τὰ σαρκωτικὰ δὲ τὸ μὲν εἰς ἀνάθρεψιν ἐπιτήδειον αἷμα φυλάττει , κατά τε ποσότητα καὶ ποιότητα , τοσοῦτόν τε καὶ τοιοῦτον , ὁπόσου καὶ ποίου δεῖται πρὸς τὴν τῆς σαρκὸς γένεσιν ἡ φύσις . καθαρὸν δὲ φυλάττει τὸ ἕλκος , εἰ μὲν παρέλαβεν αὐτὸ τοιοῦτον ἀδηκτότατον , εἰ δὲ ῥύπον ἔχον , ἀναγκαῖον μὲν αὐτὸ ῥυπτικὸν εἰς τοσοῦτον εἶναι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν , εἰς ὅσον ἥκει πάχους ὁ ῥύπος . ἀναγκαῖον δὲ καὶ δάκνειν καὶ διαβιβρώσκειν τὴν νεοπαγῆ σάρκα . δῆλον οὖν ὅτι τοιοῦτον ὄν οὐ σαρκώσει τὸ ἕλκος οὐδὲ πληρώσει τὴν κοιλότητα τῆς σαρκὸς , ἀλλὰ συντήξει τε καὶ μειώσει καὶ διὰ τοῦτο τὰ ῥύπου πολλοῦ καθαρτικὰ φάρμακα , περὶ ὧν ἔμπροσθεν εἶπον , οὐκ ἀεὶ δύναται σαρκοῦν , ἀλλ’ ὅταν ἤτοι δι’ ἐλαίου πλείονος ἢ ῥοδίνου τακέντα , καθάπερ τό τε ἐλαιῶδες καὶ τὸ διὰ χάρτου , κολασθῇ τὸ σφοδρὸν τῆς ῥύψεως ἢ διὰ κηρωτῆς μίξεως ἄδηκτα γίγνηται . τοιαῦται δὲ πολλαὶ τῶν πολυχρήστων δυνάμεών εἰσιν , ὡς ἥ τε τοῦ Μαχαιρίωνος καὶ ἡ ἴσις . ὁ μὲν οὖν σκοπὸς ἑκάστου τῶν τοιούτων ἐν τοῖς τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου λέλεκται γράμμασιν · ἡ δὲ ὕλη τῶν δυνάμεων ἡ μὲν ἁπλῆ δι’ ἑτέρας πραγματείας ἔμπροσθεν , ἡ σύνθετος δὲ διὰ τῆς νῦν ἐνεστώσης λέγεται . καὶ πρώτης γε ἐν αὐτῇ μεμνῆσθαι χρὴ τῆς τῶν θεραπευομένων σωμάτων φύσεως . τὰ μὲν ὑγρὰ καὶ διὰ τοῦτο μαλακὰ , καθάπερ τὰ τῶν γυναικῶν καὶ παιδίων εὐνούχων τε καὶ γυναικείως βιούντων , ἀσθενεστέρων δεῖται φαρμάκων , τὰ δὲ τῶν ἀνδρῶν , καὶ μάλισθ’ ὅσοι δι’ ἐνεργειῶν ἀνδρικῶν καὶ ἡλίου σκληρὰν εἰσήγοντο τὴν ἕξιν τοῦ σώματος , ὑπὸ τῶν ἀσθενῶν οὐδὲν ὠφελεῖται . διὰ τοῦτ’ οὖν οὐδὲ τὰ κολλητικὰ κοινὰ τῶν σωμάτων ἑκατέρων ἐστὶν , ἀλλ’ ὅσα μὲν διὰ λιθαργύρου καὶ ἐλαίου σκευάζεται καὶ ὄξους , περὶ ὧν ἐν τῷ πρώτῳ λόγῳ διῆλθον , ἀσθενοῦς καὶ μαλακῆς σαρκός ἐστι κολλητικά · τὰ δὲ δι’ ἀσφάλτου καὶ ἰοῦ καὶ λεπίδος , ἀλόης τε καὶ σμύρνης , ἰσχυρᾶς τε καὶ σκληρᾶς . ἔστι μὲν οὖν ἡ ἄσφαλτος αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἐν τῷ σκοπῷ τούτων τῶν δυνάμεων , ἀλλ’ οὐχ οἷόν τε χρῆσθαι μόνῃ μετ’ ἐλαίου τήξαντα , ψαθυρωτέρα γάρ ἐστιν ἢ ὡς ἐμπλαστρῶδες ἐργάσασθαι φάρμακον . ἵν’ οὖν ἔμπλαστρος γένηται , κηροῦ καὶ ῥητίνης αὐτῇ μίγνυμεν , ὑφ’ ὧν πάλιν ἐκλυθησομένην αὐτῆς δύναμιν εἰδότες , ἐνίοτε μὲν χαλκὸν ἢ λεπίδα χαλκοῦ , πολλάκις δὲ ἀλόην ἢ σμύρναν ἢ συνελόντι φάναι τῶν ξηραινόντων τι φαρμάκων οὐκ ἀγεννῶς μίγνυμεν .
Lemmas: [ περί ὁ κολλητικός ἔμπλαστρος . ἔνιοι οὗτος ἔναιμος τε καί τραυματικός ὀνομάζω . ἔργον δέ αὐτός εἰμί , συμφύω τε καί κολλάω ὁ διαιρέω σάρξ , ὡς εἰς ὁ ἀρχαῖος ἕνωσις ἄγω ὁ μόριον . οὐ μόνος δέ ὁ ἔναιμος κολλάω παραχρῆμα ὁ διαίρεσις ἔτι ῥέω ὁ αἷμα σπογγίζω ἐγώ , εἶτα ῥαφή ἤ ἀγκτήρ συνάγω , ἀλλά καί κόλπος παλαιός ἀφλέγμαντος τε καί καθαρός πρῶτος ἐργάζομαι διά φάρμακον ἐπίθεσις , ἑνόω τε καί συμφύω . λέγω δέ ἐν ὁ ὁ θεραπευτικός μέθοδος γράμμα ὅτι ἀφαιρετικός μέν ῥύπος φάρμακον πρῶτος τε καί κατά ἑαυτοῦ λέγω , σαρκωτικός δέ καί κολλητικός δεύτερος . οὐ γάρ ὡς αὐτός σαρκάω ἤ συμφύω , οὐδέ ὡς οὐ εἰμί οὗτος φύσις μόνος ἔργον , ἀλλά ὅτι τοιοῦτος ἐπιτίθημι φάρμακον σαρκόω τε καί συμφύω ὁ ἕλκος , ὁ προσηγορία οὗτος λαμβάνω . ἔργον δέ . αὐτός ἴδιος εἰμί , ἀπέριττος ἐργάζομαι ὁ πάσχω μόριον , ὡς μή κωλύω ὁ ἰχώρ αὐτός ὁ σάρκωσις ἤ ὁ κόλλησις . δείκνυμι δέ ὅτι ξηραντικός ὁ σαρκωτικός εἰμί ὁ συμφυτικός , καί ὡς ὁ μέν σαρκωτικός ῥυπτικός δύναμις εἰμί ἄδηκτος , ὁ κολλητικός δέ οὐ πάντως ῥυπτικός , ἀλλά χρή μόνος αὐτός ξηραντικός ὑπάρχω . ἐπεί δέ καί ὁ ὁ οὐλή ἐργάζομαι φάρμακον πολύς ﻿ οὗτος εἰμί ξηραντικός μετά ὁ στύφω ἱκανός , διορίζω καί οὗτος ὁ κολλητικός τε καί συμφυτικός , ὁ μέτριος ξηραίνω . ὅρος δέ ὁ μέν κολλητικός μηδείς ἐάω μεταξύ ὁ κολλάω ὑγρότης γίγνομαι · ὁ δέ ἐπουλωτικός οὐ οὗτος μόνος . ἀλλά καί ὁ εἰμί ἐν ὁ ἐπουλόω ἐκδαπανάω καί προσέτι τυλόω καί σκληρύνω ὁ στῦψις . ὁ σαρκωτικός δέ ὁ μέν εἰς ἀνάθρεψις ἐπιτήδειος αἷμα φυλάσσω , κατά τε ποσότης καί ποιότης , τοσοῦτος τε καί τοιοῦτος , ὁπόσος καί ποῖος δέω πρός ὁ ὁ σάρξ γένεσις ὁ φύσις . καθαρός δέ φυλάσσω ὁ ἕλκος , εἰ μέν παραλαμβάνω αὐτός τοιοῦτος ἄδηκτος , εἰ δέ ῥύπος ἔχω , ἀναγκαῖος μέν αὐτός ῥυπτικός εἰς τοσοῦτος εἰμί κατά ὁ ἑαυτοῦ δύναμις , εἰς ὅσος ἥκω πάχος ὁ ῥύπος . ἀναγκαῖος δέ καί δάκνω καί διαβιβρώσκω ὁ νεοπαγής σάρξ . δῆλος οὖν ὅτι τοιοῦτος εἰμί οὐ σαρκόω ὁ ἕλκος οὐδέ πληρόω ὁ κοιλότης ὁ σάρξ , ἀλλά συντήκω τε καί μειόω καί διά οὗτος ὁ ῥύπος πολύς καθαρτικός φάρμακον , περί ὅς ἔμπροσθεν λέγω , οὐ ἀεί δύναμαι σαρκόω , ἀλλά ὅταν ἤτοι διά ἔλαιον πολύς ἤ ῥόδινος τήκω , καθά ὁ τε ἐλαιώδης καί ὁ διά χάρτης , κολάζω ὁ σφοδρός ὁ ῥύψις ἤ διά κηρωτή μίξις ἄδηκτος γίγνομαι . τοιοῦτος δέ πολύς ὁ πολύχρηστος δύναμις εἰμί , ὡς ὁ τε ὁ Μαχαιρίων καί ὁ ἴεσις . ὁ μέν οὖν σκοπός ἕκαστος ὁ τοιοῦτος ἐν ὁ ὁ θεραπευτικός μέθοδος λέγω γράμμα · ὁ δέ ὕλη ὁ δύναμις ὁ μέν ἁπλόος διά ἕτερος πραγματεία ἔμπροσθεν , ὁ σύνθετος δέ διά ὁ νῦν ἐνίστημι λέγω . καί πρῶτος γε ἐν αὐτός μιμνῄσκω χρή ὁ ὁ θεραπεύω σῶμα φύσις . ὁ μέν ὑγρός καί διά οὗτος μαλακός , καθά ὁ ὁ γυνή καί παιδίον εὐνοῦχος τε καί γυναικεῖος βιάζω , ἀσθενής δέω φάρμακον , ὁ δέ ὁ ἀνήρ , καί μάλα ὅσος διά ἐνέργεια ἀνδρικός καί ἥλιος σκληρός εἰσάγω ὁ ἕξις ὁ σῶμα , ὑπό ὁ ἀσθενής οὐδείς ὠφελέω . διά οὗτος οὖν οὐδέ ὁ κολλητικός κοινός ὁ σῶμα ἑκάτερος εἰμί , ἀλλά ὅσος μέν διά λιθάργυρος καί ἔλαιον σκευάζω καί ὄξος , περί ὅς ἐν ὁ πρῶτος λόγος διέρχομαι , ἀσθενής καί μαλακός σάρξ εἰμί κολλητικός · ὁ δέ διά ἄσφαλτος καί ἰός καί λεπίς , ἀλόη τε καί σμύρνα , ἰσχυρός τε καί σκληρός . εἰμί μέν οὖν ὁ ἄσφαλτος αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἐν ὁ σκοπός οὗτος ὁ δύναμις , ἀλλά οὐ οἷος τε χράω μόνος μετά ἔλαιον τήκω , ψαθυρός γάρ εἰμί ἤ ὡς ἐμπλαστρώδης ἐργάζομαι φάρμακον . ἵνα οὖν ἔμπλαστρος γίγνομαι , κηρός καί ῥητίνη αὐτός μείγνυμι , ὑπό ὅς πάλιν ἐκλύω αὐτός δύναμις οἶδα , ἐνίοτε μέν χαλκός ἤ λεπίς χαλκός , πολλάκις δέ ἀλόη ἤ σμύρνη ἤ συναιρέω φημί ὁ ξηραίνω τις φάρμακον οὐ ἀγεννής μείγνυμι .