galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 1.3
[ Τίς ἡ χρεία τῶν συνθέτων φαρμάκων . ] Εἰ διὰ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων μόνον ἦν δυνατὸν ἁπάσας ἰάσασθαι τὰς παρὰ φύσιν διαθέσεις , οὐκ ἂν ἐδεήθημεν οὐδέποτε συνθέτου φαρμάκου , νυνὶ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει . πολλάκις γὰρ ἄχρι τοσοῦδέ τινος ἐκθερμανθῆναι τὸ σῶμα βουλόμενοι τῶν ἁπλῶν οὐδὲν ἔχομεν τοιοῦτον . ἀνάλογον γὰρ εἶναι χρὴ τῇ θεραπευομένῃ διαθέσει τὸ θεραπεῦον φάρμακον . ἐὰν οὖν ἡ διάθεσις ᾖ ψυχρὰ , τέτταρσιν ἀριθμοῖς ἀφεστῶσα τῆς κατὰ φύσιν , ὅτι μὲν εἶναι χρὴ τὸ θεραπεῦσον αὐτὴν φάρμακον , ἴσῃ ποσότητι θερμότερον τοῦ συμμέτρου πρόδηλον παντί . ﻿ μὴ παρόντος δ’ ἐνίοτε μηδενὸς τοιούτου τῶν ἁπλῶν ἂν εὐπορῶμεν δυοῖν , ὧν τὸ μὲν ἀριθμοῖς πέντε , τὸ δὲ τρισὶ θερμότερον , μίξαντες αὐτὰ τὸ μέσον ἐργασόμεθα , τέτρασιν ἀριθμοῖς ὑπερέχον τοῦ συμμέτρου . τινὰ δὲ τῶν ἁπλῶν οὐδ’ εἰς χρῆσιν ἀχθῆναι δύναται χωρὶς ἑτέρας μίξεως , οἷον ὅταν ἐμπλαστὸν φάρμακον ἐπιτιθέναι τινὶ βουλώμεθα . τῶν γὰρ ἁπλῶν οὐδὲν ἐπιτήδειον εἰς τὴν τοιαύτην χρείαν . οὔτ’ οὖν ἄσφαλτος οὔτε κηρὸς οὔτε ῥητίνη , καθάπερ οὐδὲ πίσσα πρόπολίς τε καὶ λάδανον , ἔτι δὲ μᾶλλον ἰὸς καὶ ψιμύθιον ἢ λιθάργυρος ἢ μολύβδαινα ἢ τῶν ἄλλων τι μεταλλικῶν φαρμάκων . ὡσαύτως οὐδὲ βοτάναι μόναι φάρμακον ἐμπλαστὸν δύνανται ποιεῖν . εἰκότως οὖν ἐπενόησαν οἱ πρώτως συνθέντες ἐμπλαστὰ φάρμακα καὶ δι’ ἐλαίου μίξεως ἕψειν μὲν τὰ μεταλλικὰ , τήκειν δὲ τὰ τηκτὰ , προσεμβάλλειν δ’ αὐτοῖς καὶ βοτάνας ξηρὰς , κεκομμένας τε καὶ διηθημένας . ἐφ’ ἑτέρων πάλιν διαθέσεων , χρεία ἑνὸς φαρμάκου μόνου τῶν αὐτοφυῶν ἐστιν , ἐπιμίγνυμεν δ’ αὐτῷ τινὰ , ποτὲ μὲν ἀμβλῦναι τὸ σφοδρὸν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ βουλευόμενοι , ποτὲ δὲ τὴν ἀηδίαν παραμυθήσασθαι , καθάπερ Ἱπποκράτης ἐν τῷ περὶ διαίτης ὀξέων ἔφη κατὰ τήνδε τὴν ῥῆσιν · ἢν δ’ ὑπὸ φρένας ᾖ τὸ ἄλγημα , ἐς δὲ τὴν κληῗδα μὴ σημήνῃ , μαλθάσσειν χρὴ τὴν κοιλίην ἢ μέλανι ἐλλεβόρῳ ἢ πεπλίῳ , μέλανι μὲν δαῦκον ἢ σέσελι ἢ κύμινον ἢ ἄνισον ἢ ἄλλο τι τῶν εὐωδέων μίσγοντα , πεπλίῳ δὲ ὀπὸν σιλφίου . ἐν ταύτῃ τῇ ῥήσει σαφῶς ὁ Ἱπποκράτης ἐνεδείξατο χρείαν μὲν εἶναι τοῦ καθαίροντος φαρμάκου , τὴν δ’ ἀηδίαν αὐτοῦ κατὰ τὴν πόσιν καὶ τὴν ἐν τῇ κοιλίᾳ μόνην ἡδύσματος δεῖσθαι . πολλὰ γάρ τοι τῶν πινομένων φαρμάκων ἐπὶ τοσοῦτον ἀηδῆ τοῖς προσφερομένοις ἐστὶν , ὡς ἀνατρέπεσθαι τὸν στόμαχον , ἐμεῖσθαί τε παραχρῆμα , τινὰ δὲ κᾂν ἐπ’ ὀλίγον ἐν τῇ γαστρὶ μεῖναι δυνηθῇ , μετὰ ταῦτα γοῦν ἐμεῖσθαι μοχθηρὰς ἐρυγὰς κινήσαντα . καθάπερ δὲ τῶν καθαιρόντων οἷον ἡδύσματά ἐστι τὰ τοιαῦτα τῶν φαρμάκων , ὧν Ἱπποκράτης ἐμνημόνευσεν , οὕτως τῶν ἀνωδύνων ὀνομαζομένων , ἕτερα τῆς σφοδρότητος ὑπάρχει πραϋντικὰ , καθάπερ ὅταν ὀπὸν μήκωνος ἢ ὑοσκυάμου σπέρμα παραδιδόαμεν ἢ μανδραγόρου ῥίζης φλοιὸν , ὥστε καὶ αὕτη χρεία συνθέσεως φαρμάκων ἐστί . μεγίστη δ’ ἐπὶ τῶν ἐναντίων δυνάμεων ἅμα χρῃζόντων παθῶν , οἷον ἀποκρουστικῶν τε καὶ διαφορητικῶν ἢ ῥυπτικῶν τε καὶ λεαντικῶν , ἢ παχυνόντων τε ἅμα καὶ λεπτυνόντων χυμοὺς , καθά τε πολυχρηστότατα καὶ κάλλιστα φάρμακα τὰς ἐναντίας ἐν αὐτοῖς ἔχει δυνάμεις , ὡς ἐπιδείξομεν . ἀλλὰ καὶ ἥδε ἡ χρεία συνθέσεως φαρμάκων ἐστὶν , ὅταν ἕν τι φάρμακον ἔχειν βουλώμεθα πρὸς πολλὰ τῶν ἰοβόλων θηρίων ἢ θανασίμων φαρμάκων ἐπιτήδειον , ἥτις χρεία καὶ τὴν θηριακὴν ὀνομαζομένην ἀντίδοτον ἐσκεύασε καὶ πρὸς αὐτῇ τὴν Μιθριδάτειον ἑτέρας τε πολλάς . εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι τινὲς χρεῖαι , μικρότεραι μὲν τῶν εἰρημένων , ὅμως δ’ οὖν ἀναγκάζουσαι πολλάκις ἡμᾶς ἐπὶ τὴν σύνθεσιν ἀφικνεῖσθαι τῶν φαρμάκων , ἃς ἐν τῇδε τῇ πραγματείᾳ πάσας μαθήσεσθε . νυνὶ γὰρ ἤδη τῶν προκειμένων ἄρξομαι , πρώτου μνημονεύσας ἐμπλαστοῦ φαρμάκου πολυχρηστοτάτου συντεθέντος ὑπ’ ἐμοῦ .
Lemmas: [ τίς ὁ χρεία ὁ σύνθετος φάρμακον . ] εἰ διά ὁ ἁπλόος φάρμακον μόνος εἰμί δυνατός ἅπας ἰάομαι ὁ παρά φύσις διάθεσις , οὐ ἄν δέω οὐδέποτε σύνθετος φάρμακον , νυνί δέ οὐ οὕτως ἔχω . πολλάκις γάρ ἄχρι τοσόσδε τις ἐκθερμαίνω ὁ σῶμα βούλομαι ὁ ἁπλόος οὐδείς ἔχω τοιοῦτος . ἀνάλογος γάρ εἰμί χρή ὁ θεραπεύω διάθεσις ὁ θεραπεύω φάρμακον . ἐάν οὖν ὁ διάθεσις εἰμί ψυχρός , τέσσαρες ἀριθμός ἀφίστημι ὁ κατά φύσις , ὅτι μέν εἰμί χρή ὁ θεραπεύω αὐτός φάρμακον , ἴσος ποσότης θερμός ὁ σύμμετρος πρόδηλος πᾶς . ﻿ μή πάρειμι δέ ἐνίοτε μηδείς τοιοῦτος ὁ ἁπλόος ἐάν εὐπορέω δύο , ὅς ὁ μέν ἀριθμός πέντε , ὁ δέ τρεῖς θερμός , μείγνυμι αὐτός ὁ μέσος ἐργάζομαι , τέσσαρες ἀριθμός ὑπερέχω ὁ σύμμετρος . τις δέ ὁ ἁπλόος οὐδέ εἰς χρῆσις ἄγω δύναμαι χωρίς ἕτερος μίξις , οἷος ὅταν ἐμπλαστός φάρμακον ἐπιτίθημι τις βούλομαι . ὁ γάρ ἁπλόος οὐδείς ἐπιτήδειος εἰς ὁ τοιοῦτος χρεία . οὔτε οὖν ἄσφαλτος οὔτε κηρός οὔτε ῥητίνη , καθά οὐδέ πίσσα πρόπολις τε καί λάδανον , ἔτι δέ μάλα ἰός καί ψιμύθιον ἤ λιθάργυρος ἤ μολύβδαινα ἤ ὁ ἄλλος τις μεταλλικός φάρμακον . ὡσαύτως οὐδέ βοτάνη μόνος φάρμακον ἐμπλαστός δύναμαι ποιέω . ἔοικα οὖν ἐπινοέω ὁ πρῶτος συντίθημι ἐμπλαστός φάρμακον καί διά ἔλαιον μίξις ἕψω μέν ὁ μεταλλικός , τήκω δέ ὁ τηκτός , προσεμβάλλω δέ αὐτός καί βοτάνη ξηρός , κόπτω τε καί διηθέω . ἐπί ἕτερος πάλιν διάθεσις , χρεία εἷς φάρμακον μόνος ὁ αὐτοφυής εἰμί , ἐπιμείγνυμι δέ αὐτός τις , ποτέ μέν ἀμβλύνω ὁ σφοδρός ὁ δύναμις αὐτός βουλεύω , ποτέ δέ ὁ ἀηδία παραμυθέομαι , καθά Ἱπποκράτης ἐν ὁ περί δίαιτα ὀξύς φημί κατά ὅδε ὁ ῥῆσις · ἐάν δέ ὑπό φρήν εἰμί ὁ ἄλγημα , εἰς δέ ὁ κλείς μή σημαίνω , μαλθάσσω χρή ὁ κοιλία ἤ μέλας ἑλλέβορος ἤ πέπλιον , μέλας μέν δαῦκον ἤ σέσελις ἤ κύμινον ἤ ἄνισος ἤ ἄλλος τις ὁ εὐώδης μείγνυμι , πέπλιον δέ ὀπός σίλφιον . ἐν οὗτος ὁ ῥῆσις σαφής ὁ Ἱπποκράτης ἐνδείκνυμι χρεία μέν εἰμί ὁ καθαίρω φάρμακον , ὁ δέ ἀηδία αὐτός κατά ὁ πόσις καί ὁ ἐν ὁ κοιλία μόνος ἥδυσμα δέω . πολύς γάρ τοι ὁ πίνω φάρμακον ἐπί τοσοῦτος ἀηδής ὁ προσφέρω εἰμί , ὡς ἀνατρέπω ὁ στόμαχος , ἐμέω τε παραχρῆμα , τις δέ ἔͅν ἐπί ὀλίγος ἐν ὁ γαστήρ μένω δύναμαι , μετά οὗτος γοῦν ἐμέω μοχθηρός ἐρυγή κινέω . καθά δέ ὁ καθαίρω οἷος ἥδυσμα εἰμί ὁ τοιοῦτος ὁ φάρμακον , ὅς Ἱπποκράτης μνημονεύω , οὕτως ὁ ἀνώδυνος ὀνομάζω , ἕτερος ὁ σφοδρότης ὑπάρχω πραυντικός , καθά ὅταν ὀπός μήκων ἤ ὑοσκύαμος σπέρμα παραδιδόω ἤ μανδραγόρας ῥίζα φλοιός , ὥστε καί οὗτος χρεία σύνθεσις φάρμακον εἰμί . μέγας δέ ἐπί ὁ ἐναντίος δύναμις ἅμα χρῄζω πάθος , οἷος ἀποκρουστικός τε καί διαφορητικός ἤ ῥυπτικός τε καί λεαντικός , ἤ παχύνω τε ἅμα καί λεπτύνω χυμός , καθά τε πολύχρηστος καί καλός φάρμακον ὁ ἐναντίος ἐν αὐτός ἔχω δύναμις , ὡς ἐπιδείκνυμι . ἀλλά καί ὅδε ὁ χρεία σύνθεσις φάρμακον εἰμί , ὅταν εἷς τις φάρμακον ἔχω βούλομαι πρός πολύς ὁ ἰοβόλος θηρίον ἤ θανάσιμος φάρμακον ἐπιτήδειος , ὅστις χρεία καί ὁ θηριακός ὀνομάζω ἀντίδοτος σκευάζω καί πρός αὐτός ὁ Μιθριδάτειος ἕτερος τε πολύς . εἰμί δέ καί ἄλλος τις χρεία , μικρός μέν ὁ λέγω , ὅμως δέ οὖν ἀναγκάζω πολλάκις ἐγώ ἐπί ὁ σύνθεσις ἀφικνέομαι ὁ φάρμακον , ὅς ἐν ὅδε ὁ πραγματεία πᾶς μανθάνω . νυνί γάρ ἤδη ὁ πρόκειμαι ἄρχω , πρῶτος μνημονεύω ἐμπλαστός φάρμακον πολύχρηστος συντίθημι ὑπό ἐγώ .