galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 7.11
[ Περὶ ἀκόπων . ] Τὴν τῶν ἀκόπων φαρμάκων ἐπαγγελίαν ἐνδείκνυται καὶ αὐτὸ τοὔνομα αὐτῶν . κόπους δ’ ὀνομάζουσιν οἱ ἄνθρωποι τὰς ἐκ τῶν πολλῶν ἢ σφοδρῶν κινήσεων γιγνομένας διαθέσεις τοῖς σώμασιν , ἤτοι γ’ ὅλοις ἢ κατὰ τὰ μᾶλλον πονήσαντα μόρια . λυπηραὶ δ’ εἰσὶν αἱ διαθέσεις αὗται , μάλιστα μὲν τοῖς κινουμένοις , ἤδη δὲ καὶ τοῖς ἡσυχάζουσιν , ὅσαι σφοδρότεραι . ὕστερον δὲ καὶ τοῖς ἰατροῖς εἰθίσθη , κᾂν μὴν πρὸς κόπους ᾖ τὸ φάρμακον ὑπ’ αὐτῶν συγκείμενον , ἀλλ’ ἤτοι πρὸς ὀδύνην χρονίζουσαν ἐν τῷ βάθει τοῦ σώματος ἢ δυσκινησίαν ἢ δυσαισθησίαν ἢ σκληρότητα μορίου ἢ τάσιν ἢ ὄγκον σκιῤῥώδη καλεῖν ὁμοίως , ἄκοπα καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα , μόνον ἐὰν ἔχῃ τὴν καθ’ ὑγρότητα σύστασιν ὁμοίαν τοῖς ἀκόποις , ἥτις ἐστὶ παραπλησία ταῖς ὑγραῖς κηρωταῖς , ὁποίαις κᾀπὶ τῶν ἐξαρθρημάτων τε καὶ καταγμάτων χρώμεθα . τῆς γὰρ τοιαύτης συστάσεως ὑγρότατον μέν ἐστι τὸ καλούμενον ὑπὸ τῶν νεωτέρων ἰατρῶν κηρέλαιον . ἐφεξῆς δ’ αὐτοῦ τὰ ἄκοπα χρίσματα καὶ μετὰ ταῦτα παχυτέραν ἔχουσα σύστασιν ἡ τῶν ὑγρῶν κηρωτὴ , εἶθ’ ἡ τῶν ἁπαλῶν τε καὶ μαλακῶν ὀνομαζομένων . ὑστάτη δὲ ἡ τῶν ἀμολύντων , ὁμοία τῇ τῶν καλουμένων ἰδίως ἐπιθεμάτων · οἷς ἐφεξῆς ἐστιν ἡ τῶν ἐμπλάστρων σύστασις , ἐχουσῶν καὶ τούτων αὐτῶν , ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον οὐ μικρὰν διαφορὰν , ὥστ’ ἔνιοι τῶν ἰατρῶν , κηρωτομαλάγματά τινα προσηγόρευσαν , ἀπὸ τῆς συστάσεως μόνης οὕτως ὀνομάσαντες , ὅσα τῶν ἐπιτιθεμένων φαρμάκων οὐκέτι μέν ἐστιν ὑγρὰ , σκληρὰ δὲ εἰς τοσοῦτον οὐδέπω , καθάπερ αἱ ἔμπλαστροι . οὐσῶν οὖν ἁπασῶν τῶν εἰρημένων διαφορῶν δηλωτικῶν οὐ τῆς δυνάμεως τῶν φαρμάκων , ἀλλὰ τῆς κατὰ τὴν σύστασιν ἰδέας · τῶν ἀκόπων προσηγορία , πάλαι μὲν ἐσήμανε τὴν δύναμιν τῶν φαρμάκων , ὕστερον δὲ τὴν σύστασιν . καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθησαν ἅμα διορισμοῖς ὀνομάζειν αὐτὰ , τουτὶ μὲν ἄκοπον , χαλαστικὸν , τουτὶ δὲ μαλακτικὸν ἢ θερμαντικὸν ἢ ἀνώδυνον ἢ μετασυγκριτικὸν προσαγορεύσαντες , ὥσπερ γε καὶ πρὸς τόδε τι πάθος ἁρμόττειν , οἷον ἰσχιάδα , παράλυσιν , πλευρῶν ὀδύνην ἢ κοινῇ πρὸς ἁπάσας ὀδύνας . αὐτοφυὲς μὲν οὖν ἐστι φάρμακον ἁπλοῦν , ἀρωγὸν ἅπασι κόποις τὸ ἔλαιον , ὃ καὶ χωρὶς προσθήκης ὀνομάζομεν , ἐπειδὴ καὶ μόνον ἦν τοῖς παλαιοῖς χρόνοις , ὕστερον δὲ τό τε κίκινον ἔλαιον αὐτῷ προσετέθη παρά γε ὑμῖν . ἐν Αἰγύπτῳ γὰρ καὶ τοῦτο παλαιὸν ἦν καὶ μετὰ τὸ κίκινον αὖθις ἄλλα , τό τε ῥαφάνινον καὶ τὸ σινάπινον καὶ τὸ σησάμινον , ἕτερά τε τοιαῦτα , καθάπερ καὶ παρ’ ἡμῖν κρίνινόν τε καὶ μαστίχινον καὶ σχίνινον , ὅσα τε τούτων ποικιλώτερα μέχρι καὶ τῶν μύρων . εὔδηλον οὖν ὅτι τὰ παρὰ τοῖς παλαιοῖς ἄκοπα καλούμενα φάρμακα , πάνθ’ ὑγρὰ ταῖς συστάσεσιν ἀναγκαῖον εἶναι , τοὺς μὲν ἐπιπολῆς κόπους ἐλαίου μόνου θεραπεύοντος , τοὺς δὲ καὶ διὰ βάθους καὶ σφοδροτέρους , μετά τινος τῶν ἐμβαλλομένων αὐτῷ χαλαστικῶν φαρμάκων , θερμαίνειν συμμέτρως πεφυκότων , ὥσπερ ἡ χαλβάνη τε καὶ ἡ ῥητίνη τερμινθίνη καὶ πρὸς αὐτῇ κολοφωνία τέ τις ὀνομαζομένη καὶ φρυκτή . θερμότεραι δὲ τούτων ἐλατίνη τέ ἐστι καὶ στροβιλίνη , βραχὺ δὲ τῆς τερμινθίνης ἡ λάριξ ὑπάρχει θερμοτέρα . μίγνυται δὲ τὰ τοιαῦτα πάντα χαλαστικοῖς ἐλαίοις , ὁποῖόν ἐστι τὸ Σαβῖνον , ἐπεμβαλλομένου ποτὲ καὶ κηροῦ . χρίσμα δὲ ἄκοπόν ἐστιν ἐπὶ τῶν ἤδη διὰ βάθους ἀλγούντων καὶ τὸ διὰ τοῦ σπέρματος τῆς ἐλάτης , χαμαιμήλου τε καὶ ἀνήθου καὶ ἄνθους αἰγείρου περὶ ὧν ἐφεξῆς ἐροῦμεν ὅπως σκευάζεται . καὶ τὸ σούσινον δὲ καὶ τὸ γλεύκινον καὶ τὸ κομμαγηνὸν ἐκ τῶν ἀκόπων χρισμάτων ἐστὶν , ὅσα τε διὰ πιμελῆς καὶ στέατος συντίθεται μετριώτατα μὲν χαλῶντος τοῦ ὑείου , μᾶλλον δὲ τούτων τὸ ἀλεκτορίδων καὶ τούτου μᾶλλον ἔτι τὸ χήνειον . ἰσχυρότερον δὲ στέαρ ἐστὶν ὡς θερμαίνειν σφοδρότερον ἤδη καὶ διὰ τοῦτο καὶ διαφορεῖν ἱκανῶς τὸ λεόντειόν τε καὶ παρδάλειον . ἐν δὲ τῷ μέσῳ τούτων ἐστὶ καὶ βοείου τε καὶ αἰγείου τὸ τῶν ἀλωπέκων τε καὶ τῆς ὑαίνης . ταῦτα μὲν οὖν ἅπαντα κατὰ γένος ἐστὶ τῶν κυρίως ὀνομαζομένων ἀκόπων , ἀλλήλων διαφέροντα τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον θερμαίνειν , ὥστ’ ἔνια καὶ τὸ γένος ὅλον ἐκπεπτωκέναι δόξει τῶν ἀκόπων χρισμάτων , ἐπὶ τῶν μαλακῶν σωμάτων ἐξεταζόμενα , καίτοι τοῖς σκληροτέροις , ὁποῖα τὰ τῶν ἀγροίκων ἐστιν , ὠφελιμώτατα φαινόμενα . λέλεκται γὰρ καὶ πολλάκις , ὡς τὰ σκληρὰ σώματα τῶν ἰσχυροτέρων ἀνέχεται φαρμάκων . ὅσα δὲ μαλακὰ καὶ ὑγρὰ , καθάπερ τὰ τῶν παίδων καὶ γυναικῶν καὶ εὐνούχων , οὐ φέρει τὴν τῶν τοιούτων φαρμάκων δύναμιν . εὔδηλον δ’ ὅτι καὶ τὰ μυράκοπα καλούμενα τῶν ἀκόπων μιγνυμένων τοῖς μύροις γίγνεται , μηδέν τι βελτίω τῶν ἄλλων ὄντα , πλὴν κατὰ τὴν εὐωδίαν . ὥσπερ οὖν εἴωθα τοῖς πρεσβυτέροις διὰ μακρᾶς πείρας βεβασανισμένα γράφειν , οὕτω καὶ νῦν πράξω τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῶν ὑπ’ Ἀσκληπιάδου γεγραμμένων ποιησάμενος .
Lemmas: [ περί ἄκοπος . ] ὁ ὁ ἄκοπος φάρμακον ἐπαγγελία ἐνδείκνυμι καί αὐτός ὄνομα αὐτός . κόπος δέ ὀνομάζω ὁ ἄνθρωπος ὁ ἐκ ὁ πολύς ἤ σφοδρός κίνησις γίγνομαι διάθεσις ὁ σῶμα , ἤτοι γε ὅλος ἤ κατά ὁ μάλα πονέω μόριον . λυπηρός δέ εἰμί ὁ διάθεσις οὗτος , μάλα μέν ὁ κινέω , ἤδη δέ καί ὁ ἡσυχάζω , ὅσος σφοδρός . ὕστερον δέ καί ὁ ἰατρός ἐθίζω , ἔͅν μήν πρός κόπος εἰμί ὁ φάρμακον ὑπό αὐτός σύγκειμαι , ἀλλά ἤτοι πρός ὀδύνη χρονίζω ἐν ὁ βάθος ὁ σῶμα ἤ δυσκινησία ἤ δυσαισθησία ἤ σκληρότης μόριον ἤ τάσις ἤ ὄγκος σκιρρώδης καλέω ὅμοιος , ἄκοπος καί ὁ τοιοῦτος πᾶς , μόνος ἐάν ἔχω ὁ κατά ὑγρότης σύστασις ὅμοιος ὁ ἄκοπος , ὅστις εἰμί παραπλήσιος ὁ ὑγρός κηρωτή , ὁποῖος εἰͅπί ὁ ἐξάρθρημα τε καί κάταγμα χράω . ὁ γάρ τοιοῦτος σύστασις ὑγρός μέν εἰμί ὁ καλέω ὑπό ὁ νέος ἰατρός κηρέλαιον . ἐφεξῆς δέ αὐτός ὁ ἄκοπος χρῖσμα καί μετά οὗτος παχύς ἔχω σύστασις ὁ ὁ ὑγρός κηρωτή , εἶτα ὁ ὁ ἁπαλός τε καί μαλακός ὀνομάζω . ὕστατος δέ ὁ ὁ ἀμόλυντος , ὅμοιος ὁ ὁ καλέω ἴδιος ἐπίθημα · ὅς ἐφεξῆς εἰμί ὁ ὁ ἔμπλαστρος σύστασις , ἔχω καί οὗτος αὐτός , ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων οὐ μικρός διαφορά , ὥστε ἔνιοι ὁ ἰατρός , κηρωτομάλαγμα τις προσαγορεύω , ἀπό ὁ σύστασις μόνος οὕτως ὀνομάζω , ὅσος ὁ ἐπιτίθημι φάρμακον οὐκέτι μέν εἰμί ὑγρός , σκληρός δέ εἰς τοσοῦτος οὐδέπω , καθά ὁ ἔμπλαστρος . εἰμί οὖν ἅπας ὁ λέγω διαφορά δηλωτικός οὐ ὁ δύναμις ὁ φάρμακον , ἀλλά ὁ κατά ὁ σύστασις ἰδέα · ὁ ἄκοπος προσηγορία , πάλαι μέν σημαίνω ὁ δύναμις ὁ φάρμακον , ὕστερον δέ ὁ σύστασις . καί διά οὗτος ἀναγκάζω ἅμα διορισμός ὀνομάζω αὐτός , οὗτος μέν ἄκοπος , χαλαστικός , οὗτος δέ μαλακτικός ἤ θερμαντικός ἤ ἀνώδυνος ἤ μετασυγκριτικός προσαγορεύω , ὥσπερ γε καί πρός ὅδε τις πάθος ἁρμόζω , οἷος ἰσχιάς , παράλυσις , πλευρά ὀδύνη ἤ κοινῇ πρός ἅπας ὀδύνη . αὐτοφυής μέν οὖν εἰμί φάρμακον ἁπλόος , ἀρωγός ἅπας κόπος ὁ ἔλαιον , ὅς καί χωρίς προσθήκη ὀνομάζω , ἐπειδή καί μόνος εἰμί ὁ παλαιός χρόνος , ὕστερον δέ ὁ τε κίκινος ἔλαιον αὐτός προστίθημι παρά γε σύ . ἐν Αἴγυπτος γάρ καί οὗτος παλαιός εἰμί καί μετά ὁ κίκινος αὖθις ἄλλος , ὁ τε ῥαφάνινος καί ὁ σινάπινος καί ὁ σησάμινος , ἕτερος τε τοιοῦτος , καθά καί παρά ἐγώ κρίνινος τε καί μαστίχινος καί σχίνινος , ὅσος τε οὗτος ποικίλος μέχρι καί ὁ μύρον . εὔδηλος οὖν ὅτι ὁ παρά ὁ παλαιός ἄκοπος καλέω φάρμακον , πᾶς ὑγρός ὁ σύστασις ἀναγκαῖος εἰμί , ὁ μέν ἐπιπολή κόπος ἔλαιον μόνος θεραπεύω , ὁ δέ καί διά βάθος καί σφοδρός , μετά τις ὁ ἐμβάλλω αὐτός χαλαστικός φάρμακον , θερμαίνω σύμμετρος φύζω , ὥσπερ ὁ χαλβάνη τε καί ὁ ῥητίνη τερμίνθινος καί πρός αὐτός κολοφωνία τε τις ὀνομάζω καί φρυκτός . θερμός δέ οὗτος ἐλατίνη τε εἰμί καί στροβίλινος , βραχύς δέ ὁ τερμίνθινος ὁ λάριξ ὑπάρχω θερμός . μείγνυμι δέ ὁ τοιοῦτος πᾶς χαλαστικός ἔλαιον , ὁποῖος εἰμί ὁ Σαβῖνος , ἐπεμβάλλω ποτέ καί κηρός . χρῖσμα δέ ἄκοπος εἰμί ἐπί ὁ ἤδη διά βάθος ἀλγέω καί ὁ διά ὁ σπέρμα ὁ ἐλάτη , χαμαίμηλον τε καί ἄνηθον καί ἄνθος αἴγειρος περί ὅς ἐφεξῆς λέγω ὅπως σκευάζω . καί ὁ σούσινος δέ καί ὁ γλεύκινος καί ὁ κομμαγηνός ἐκ ὁ ἄκοπος χρῖσμα εἰμί , ὅσος τε διά πιμελή καί στέαρ συντίθημι μέτριος μέν χαλάω ὁ ὕειος , μάλα δέ οὗτος ὁ ἀλεκτορίς καί οὗτος μάλα ἔτι ὁ χήνειος . ἰσχυρός δέ στέαρ εἰμί ὡς θερμαίνω σφοδρός ἤδη καί διά οὗτος καί διαφορέω ἱκανός ὁ λεόντειος τε καί παρδάλειον . ἐν δέ ὁ μέσος οὗτος εἰμί καί βόειος τε καί αἴγειος ὁ ὁ ἀλώπηξ τε καί ὁ ὕαινα . οὗτος μέν οὖν ἅπας κατά γένος εἰμί ὁ κύριος ὀνομάζω ἄκοπος , ἀλλήλων διαφέρω ὁ μάλα τε καί ἥσσων θερμαίνω , ὥστε ἔνιοι καί ὁ γένος ὅλος ἐκπίπτω δοκέω ὁ ἄκοπος χρῖσμα , ἐπί ὁ μαλακός σῶμα ἐξετάζω , καίτοι ὁ σκληρός , ὁποῖος ὁ ὁ ἄγροικος εἰμί , ὠφέλιμος φαίνω . λέγω γάρ καί πολλάκις , ὡς ὁ σκληρός σῶμα ὁ ἰσχυρός ἀνέχω φάρμακον . ὅσος δέ μαλακός καί ὑγρός , καθά ὁ ὁ παῖς καί γυνή καί εὐνοῦχος , οὐ φέρω ὁ ὁ τοιοῦτος φάρμακον δύναμις . εὔδηλος δέ ὅτι καί ὁ μυράκοπον καλέω ὁ ἄκοπος μείγνυμι ὁ μύρον γίγνομαι , μηδείς τις ἀγαθός ὁ ἄλλος εἰμί , πλήν κατά ὁ εὐωδία . ὥσπερ οὖν εἴωθα ὁ πρέσβυς διά μακρός πεῖρα βασανίζω γράφω , οὕτως καί νῦν πράσσω ὁ ἀρχή ἀπό ὁ ὑπό Ἀσκληπιάδης γράφω ποιέω .