galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 1.12
[ Περὶ τῶν διὰ λιθαργύρου καὶ ψιμυθίου σκευαζομένων λευκῶν ἐμπλάστρων . ] Ἤτοι τῆς χροιᾶς ἕνεκεν οἱ ἰατροὶ μίξαντες ψιμύθιον τῇ λιθαργύρῳ σκευάζουσι τὰς λευκὰς ἐμπλάστρους , ἢ χάριν τοῦ στύψιν καὶ ψύξιν τινὰ προσθεῖναι τῷ φαρμάκῳ , θεώμενοι δὲ καὶ μελαινόμενον , ὅταν ἐπὶ πλέον ἕψηται τὸ τοιοῦτο , καὶ μάλισθ’ ὅταν ἐπὶ ξύλων οὐδὲ τούτων ἴσως ἀκάπνων οὐδὲ ἐν ἀέρι καθαρῷ , ταχέως μὲν αἴρειν ἀπὸ τοῦ πυρὸς ἀναγκάζονται , δι’ αὐτὸ δὲ τοῦτο μήθ’ ὕδωρ δαψιλὲς μήτ’ ἔλαιον μιγνύειν . ἐπενόησαν οὖν εἰκότως ἐπεμβάλλειν αὐτῷ ῥητίνης , ὅπως ὅλκιμόν τε καὶ συνεχὲς εἴη , προσλαμβάνον τινὰ γλισχρότητα , καὶ μάλισθ’ ὅταν ἡ ὑγρὰ ῥητίνη μιχθῇ . χεῖρον δὲ γίνεται τὸ φάρμακον ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ μίξει , δακνῶδες μέν τι καὶ ῥητίνης ἐχούσης , τὸ ξηραντικὸν δὲ οὐ πάνυ τι γενναῖον , οὗ μάλιστα χρείαν εἶναι τοῖς ἕλκεσιν ἐμάθετε . τίνες μὲν οὖν ῥητίναι καὶ πάνυ δακνώδεις εἰσὶ καὶ ῥηθήσεται περὶ πασῶν αὐτῶν αὖθις . αἱ πρᾳόταται δὲ ἐν αὐταῖς δύο εἰσί . πρώτη μὲν ἡ τερμινθίνη , δευτέρα δὲ ἡ λάριξ ὀνομαζομένη . τούτων οὖν ἄμεινον μιγνύειν , ὅταν τις βουληθῇ τοιαύτην ἔμπλαστρον σκευάσαι . πολὺ δ’ εὐαφέστερα γίγνεται πάντα , τά τε διὰ ῥητίνης σκευαζόμενα προσλαμβάνοντα κηροῦ τι , τά τε διὰ κηροῦ μιχθείσης αὐτοῖς ῥητίνης . ἐπεμβάλλειν οὖν χρὴ τῇ ῥητίνῃ καὶ κηρόν . ὅπως δὲ τὸ χρῶμα τῆς ἐμπλάστρου λευκὸν φυλάττοιτο , λευκὸν εἶναι προσήκει τὸν κηρόν . ἔστι δὲ λευκὸς αὐτοφυὴς μὲν ὁ Ποντικὸς , ὀνομάζεται γὰρ οὕτως συνήθως ἤδη κᾂν ἐξ ἑτέρου τινὸς ᾖ χωρίου , διὰ τὸ πλεῖστον μὲν ἐν τῷ Πόντῳ γίγνεσθαι τὸν λευκὸν , ἐλάχιστον δὲ ἐν ἑτέροις χωρίοις . οὐκ αὐτοφυὴς δὲ λευκὸς ὁ Τυῤῥηνικὸς ὠνομασμένος ἐστίν . οὗτος μὲν οὖν οὐδεμίαν ἔχει σαφῆ δριμύτητα . τῶν αὐτοφυῶν δὲ ἔνιοι δριμεῖς εἰσιν , οὓς χρὴ πλύνειν πρότερον . ἡ πλύσις δ’ αὐτῶν γίγνεται τακέντων ἐπὶ πυρὸς , εἶτ’ εἰς ὕδωρ πηγαῖον καθαρὸν ἐμβληθέντων , ἀνακινουμένων τε ἐνταῦθα καὶ διαῤῥυπτομένων . οὕτω καὶ πίτταν καὶ ῥητίνην καὶ τὸ καλούμενον φύσημα πλυτέον ἐστὶ , περὶ ὧν αὖθις ἀκριβέστερον εἰρήσεται . νυνὶ δὲ ἐπειδὴ τῆς λευκῆς ἐμπλάστρου τὴν σύνθεσιν γράφω , τὸ κατάλοιπον ὧν εἶπον ἐφεξῆς διηγήσομαι . κηροῦ γὰρ ἐπεμβληθέντος ἅμα τῆ ῥητίνῃ προεψημένοις τῷ τε ψιμυθίῳ καὶ τῇ λιθαργύρῳ , μέχρις ἂν ἀκριβῶς ἀμόλυντον γένηται τὸ φάρμακον , ἔχοιτ’ ἂν ἤδη λευκὴν ἔμπλαστρον , εἰ βούλεσθε , ποτὲ μὲν ὕδατος ἐμβάλλοντες αὐτῇ , ποτὲ δὲ ἐλαίου μόνου , καὶ τούτου ποτὲ ﻿ μὲν νέου , ποτὲ δὲ παλαιοῦ . προακηκόατε γὰρ ἤδη τίνα δύναμιν ὕδωρ καὶ παλαιὸν ἔλαιον ἔχει . γιγνώσκετε δὲ καὶ ὡς στύψεώς τι προσδίδωσι τῷ φαρμάκῳ , τό τ’ ὀμφάκινον ἔλαιον καὶ τὸ κατὰ τὴν Ἰβηρίαν γεωργούμενον , ἣν νῦν ὀνομάζουσιν Ἱσπανίαν . τὸ δὲ Ἰστρικὸν οὐ μόνον τὴν στύψιν ἔχει βραχεῖαν , ἀλλὰ καὶ πικρότητα . διαφορὰν οὖν ἕξουσιν αἱ διὰ τῶν στυφόντων σκευασίαι τῶν διὰ τοῦ γλυκέος ἐλαίου , καθόσον ἐν ἀρχῇ μὲν καὶ τελευτῇ τῶν ἑλκῶν ἀμείνω πάντα ἐστὶ τὰ στύψεως ἔχοντά τι , κατὰ δὲ τὰ μέσα τὰ γλυκέα . δεῖται γὰρ ἐν μὲν ταῖς ἀρχαῖς τὰ ἕλκη τῶν ἀποκρουομένων φαρμάκων , ὅπως μηδὲ ἄρξηται φλεγμαίνειν . ἐφεξῆς δὲ τῶν χαλαστικωτέρων , ἐὰν μὲν μὴ γένηται φλεγμονὴ , χάριν τοῦ διαπνεῦσαι , φθασάσης δὲ γενέσθαι καὶ δι’ ἐκείνης ὅπως θᾶττον λυθείη . εὔδηλον δ’ ὅτι περὶ σμικρᾶς φλεγμονῆς ὁ λόγος ἐστίν . οὐδὲ γὰρ δύναται βραχέσιν , ἐφ’ ὧν χρώμεθα ταῖς λευκαῖς ταύταις ἐμπλάστροις , ἐπιγίνεσθαι μεγάλη φλεγμονὴ μηδενὸς ἁμαρτήματος προσελθόντος . ὅτι δὲ καὶ συνουλουμένων ἤδη τῶν ἑλκῶν ἡ στύφουσα ποιότης ὠφέλιμός ἐστιν οὐδεὶς ἀγνοεῖ . καιρὸς οὖν ἤδη τὴν συμμετρίαν εἰπεῖν τῶν συντεθέντων φαρμάκων τὴν χρησιμωτάτην ἔμπλαστρον λευκήν . [ Ἡ σταθμεία τῆς ἐμπλάστρου . ] Ἴσον ἔστω μέρος ἑκατέρου τῶν μεταλλικῶν , τοῦ τε ψιμυθίου καὶ τοῦ λιθαργύρου , καὶ τοῦτ’ εἰ βούλεσθε , σταθμὸς ἔστω μιᾶς λίτρας ἑκατέρου . συναμφοτέρων δὲ ἴσον ἐλαίου μέτρον ἢ ὡς ὀνομάζουσι Ῥωμαῖοι , λίτραι δύο , τοῦ κηροῦ δὲ ἡμίλιτρον ἔστω καὶ τῆς τερμινθίνης ἥμισυ , τουτέστιν οὐγγίας τρεῖς ὁ σταθμός . εἰ δὲ καὶ λιβανωτοῦ μίξαις , ἀνωδυνώτερόν τε καὶ πεπτικώτερον τῶν φλεγμαινόντων ἑλκυδρίων ἐργάσῃ τὸ φάρμακον , ἀλλὰ πρός γε τὴν ἐπούλωσιν ἀτονώτερον . ὑπερσαρκώσεις γὰρ , ἐπειδὴ σαρκωτικῶν ἐστιν ὁ λιβανωτὸς , ὡς κᾀν τῷ τρίτῳ τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου μεμαθήκατε . βέλτιον οὖν ἐστιν , ἐμβαλεῖν τι καὶ στυπτηρίας ὀλίγον ἕνεκά τε τῆς ἐπουλώσεως καὶ ἄλλως , ἐπειδὴ τὰ χαλαστικὰ φάρμακα πληθωρικοῖς τε καὶ κακοχύμοις σώμασι προσφερόμενα προτρέπει ῥευματίζεσθαι τὰ πεπονθότα μόρια . τὸ δ’ ἐκ τούτων ἁπάντων συντεθὲν φάρμακον δυνήσεται διαφορεῖν ὄγκους παρὰ φύσιν ἐπὶ τῶν ἁπαλοσάρκων , ὅσοι μήτε μεγάλοι λίαν εἰσὶ μήτ’ ὀδυνώδεις καὶ μάλισθ’ ὅταν λάβῃ δαψιλῆ τὸν λιβανωτόν . εἴη δ’ ἂν ἐπὶ τοῖς προειρημένοις δαψιλὴς ὁ λιβανωτὸς , ἐὰν ἴσος ᾖ κατὰ τὸν σταθμὸν τῇ τερμινθίνῃ . εἰ δὲ ἥμισυς ὁ λιβανωτὸς εἴη τῆς ῥητίνης , ἧττον μὲν ἔσται διαφορητικὸν τὸ φάρμακον , ἐπουλωτικώτερον δὲ τοῦ διπλάσιον ἔχοντος τὸν λιβανωτόν . εἰ δέ τι μᾶλλον ἐργάσασθαι διαφορητικὸν αὐτὸ βουληθείητε καὶ πεπέρεως ἐμβάλλετε τοῦ λευκοῦ βραχύ τι , μηδὲν εἰς τὴν ἐπούλωσιν τῶν ἑλκῶν βλάψαι δυναμένου . καὶ τοίνυν ἔστω τῆς μὲν στυπτηρίας γο . σταθμὸς , ἥμισυ δὲ τοῦ πεπέρεως . εὔλογον οὖν τούτου μὲν ἐμβληθῆναι τρεῖς δραχμὰς , ἓξ δὲ τῆς στυπτηρίας . ἐπεὶ δὲ καὶ ἄλλων ἐστὶ βελτίων τῶν στυπτηριῶν ἡ σχιστὴ καλουμένη καὶ τῇ χρόᾳ λευκὴ , ταύτης ἐμβάλλειν προσήκει .
Lemmas: [ περί ὁ διά λιθάργυρος καί ψιμύθιον σκευάζω λευκός ἔμπλαστρος . ] ἤτοι ὁ χροιά ἕνεκα ὁ ἰατρός μείγνυμι ψιμύθιον ὁ λιθάργυρος σκευάζω ὁ λευκός ἔμπλαστρος , ἤ χάριν ὁ στῦψις καί ψῦξις τις προστίθημι ὁ φάρμακον , θεάομαι δέ καί μελαίνω , ὅταν ἐπί πολύς ἕψω ὁ τοιοῦτος , καί μάλα ὅταν ἐπί ξύλον οὐδέ οὗτος ἴσως ἄκαπνος οὐδέ ἐν ἀήρ καθαρός , ταχύς μέν ἀείρω ἀπό ὁ πῦρ ἀναγκάζω , διά αὐτός δέ οὗτος μήτε ὕδωρ δαψιλής μήτε ἔλαιον μείγνυμι . ἐπινοέω οὖν ἔοικα ἐπεμβάλλω αὐτός ῥητίνη , ὅπως ὅλκιμος τε καί συνεχής εἰμί , προσλαμβάνω τις γλισχρότης , καί μάλα ὅταν ὁ ὑγρός ῥητίνη μείγνυμι . κακός δέ γίγνομαι ὁ φάρμακον ἐπί ὁ τοιοῦτος μίξις , δακνώδης μέν τις καί ῥητίνη ἔχω , ὁ ξηραντικός δέ οὐ πάνυ τις γενναῖος , ὅς μάλα χρεία εἰμί ὁ ἕλκος μανθάνω . τίς μέν οὖν ῥητίνη καί πάνυ δακνώδης εἰμί καί λέγω περί πᾶς αὐτός αὖθις . ὁ πρᾶος δέ ἐν αὐτός δύο εἰμί . πρῶτος μέν ὁ τερμίνθινος , δεύτερος δέ ὁ λάριξ ὀνομάζω . οὗτος οὖν ἀγαθός μείγνυμι , ὅταν τις βούλομαι τοιοῦτος ἔμπλαστρος σκευάζω . πολύς δέ εὐαφής γίγνομαι πᾶς , ὁ τε διά ῥητίνη σκευάζω προσλαμβάνω κηρός τις , ὁ τε διά κηρός μείγνυμι αὐτός ῥητίνη . ἐπεμβάλλω οὖν χρή ὁ ῥητίνη καί κηρός . ὅπως δέ ὁ χρῶμα ὁ ἔμπλαστρος λευκός φυλάσσω , λευκός εἰμί προσήκω ὁ κηρός . εἰμί δέ λευκός αὐτοφυής μέν ὁ Ποντικός , ὀνομάζω γάρ οὕτως συνήθης ἤδη ἔͅν ἐκ ἕτερος τις εἰμί χωρίον , διά ὁ πολύς μέν ἐν ὁ Πόντος γίγνομαι ὁ λευκός , ἐλαχύς δέ ἐν ἕτερος χωρίον . οὐ αὐτοφυής δέ λευκός ὁ Τυρρηνικός ὀνομάζω εἰμί . οὗτος μέν οὖν οὐδείς ἔχω σαφής δριμύτης . ὁ αὐτοφυής δέ ἔνιοι δριμύς εἰμί , ὅς χρή πλύνω πρότερος . ὁ πλύσις δέ αὐτός γίγνομαι τήκω ἐπί πῦρ , εἶτα εἰς ὕδωρ πηγαῖος καθαρός ἐμβάλλω , ἀνακινέω τε ἐνταῦθα καί διαρρύπτω . οὕτως καί πίσσα καί ῥητίνη καί ὁ καλέω φύσημα πλυτέον εἰμί , περί ὅς αὖθις ἀκριβής λέγω . νυνί δέ ἐπειδή ὁ λευκός ἔμπλαστρος ὁ σύνθεσις γράφω , ὁ κατάλοιπος ὅς λέγω ἐφεξῆς διηγέομαι . κηρός γάρ ἐπεμβάλλω ἅμα ὁ ῥητίνη προψάω ὁ τε ψιμύθιον καί ὁ λιθάργυρος , μέχρι ἄν ἀκριβής ἀμόλυντος γίγνομαι ὁ φάρμακον , ἔχω ἄν ἤδη λευκός ἔμπλαστρος , εἰ βούλομαι , ποτέ μέν ὕδωρ ἐμβάλλω αὐτός , ποτέ δέ ἔλαιον μόνος , καί οὗτος ποτέ ﻿ μέν νέος , ποτέ δέ παλαιός . προακούω γάρ ἤδη τίς δύναμις ὕδωρ καί παλαιός ἔλαιον ἔχω . γιγνώσκω δέ καί ὡς στῦψις τις προσδίδωμι ὁ φάρμακον , ὁ τε ὀμφάκινος ἔλαιον καί ὁ κατά ὁ Ἰβηρία γεωργέω , ὅς νῦν ὀνομάζω Ἱσπανία . ὁ δέ Ἰστρικός οὐ μόνος ὁ στῦψις ἔχω βραχύς , ἀλλά καί πικρότης . διαφορά οὖν ἔχω ὁ διά ὁ στύφω σκευασία ὁ διά ὁ γλυκύς ἔλαιον , καθόσον ἐν ἀρχή μέν καί τελευτή ὁ ἕλκος ἀγαθός πᾶς εἰμί ὁ στῦψις ἔχω τις , κατά δέ ὁ μέσος ὁ γλυκύς . δέω γάρ ἐν μέν ὁ ἀρχή ὁ ἕλκος ὁ ἀποκρούω φάρμακον , ὅπως μηδέ ἄρχω φλεγμαίνω . ἐφεξῆς δέ ὁ χαλαστικός , ἐάν μέν μή γίγνομαι φλεγμονή , χάριν ὁ διαπονέω , φθάνω δέ γίγνομαι καί διά ἐκεῖνος ὅπως ταχύς λύω . εὔδηλος δέ ὅτι περί μικρός φλεγμονή ὁ λόγος εἰμί . οὐδέ γάρ δύναμαι βραχύς , ἐπί ὅς χράω ὁ λευκός οὗτος ἔμπλαστρος , ἐπιγίγνομαι μέγας φλεγμονή μηδείς ἁμάρτημα προσέρχομαι . ὅτι δέ καί συνουλόω ἤδη ὁ ἕλκος ὁ στύφω ποιότης ὠφέλιμος εἰμί οὐδείς ἀγνοέω . καιρός οὖν ἤδη ὁ συμμετρία λέγω ὁ συντίθημι φάρμακον ὁ χρήσιμος ἔμπλαστρος λευκός . [ ὁ σταθμεία ὁ ἔμπλαστρος . ] ἴσος εἰμί μέρος ἑκάτερος ὁ μεταλλικός , ὁ τε ψιμύθιον καί ὁ λιθάργυρος , καί οὗτος εἰ βούλομαι , σταθμός εἰμί εἷς λίτρα ἑκάτερος . συναμφότεροι δέ ἴσος ἔλαιον μέτρον ἤ ὡς ὀνομάζω Ῥωμαῖος , λίτρα δύο , ὁ κηρός δέ ἡμίλιτρον εἰμί καί ὁ τερμίνθινος ἥμισυς , τουτέστι οὐγγία τρεῖς ὁ σταθμός . εἰ δέ καί λιβανωτός μείγνυμι , ἀνώδυνος τε καί πεπτικός ὁ φλεγμαίνω ἑλκύδριον ἐργάζομαι ὁ φάρμακον , ἀλλά πρός γε ὁ ἐπούλωσις ἄτονος . ὑπερσαρκόω γάρ , ἐπειδή σαρκωτικός εἰμί ὁ λιβανωτός , ὡς εἰͅν ὁ τρίτος ὁ θεραπευτικός μέθοδος μανθάνω . ἀγαθός οὖν εἰμί , ἐμβάλλω τις καί στυπτηρία ὀλίγος ἕνεκα τε ὁ ἐπούλωσις καί ἄλλος , ἐπειδή ὁ χαλαστικός φάρμακον πληθωρικός τε καί κακόχυμος σῶμα προσφέρω προτρέπω ῥευματίζομαι ὁ πάσχω μόριον . ὁ δέ ἐκ οὗτος ἅπας συντίθημι φάρμακον δύναμαι διαφορέω ὄγκος παρά φύσις ἐπί ὁ ἁπαλόσαρκος , ὅσος μήτε μέγας λίαν εἰμί μήτε ὀδυνώδης καί μάλα ὅταν λαμβάνω δαψιλής ὁ λιβανωτός . εἰμί δέ ἄν ἐπί ὁ προλέγω δαψιλής ὁ λιβανωτός , ἐάν ἴσος εἰμί κατά ὁ σταθμός ὁ τερμίνθινος . εἰ δέ ἥμισυς ὁ λιβανωτός εἰμί ὁ ῥητίνη , ἥσσων μέν εἰμί διαφορητικός ὁ φάρμακον , ἐπουλωτικός δέ ὁ διπλάσιος ἔχω ὁ λιβανωτός . εἰ δέ τις μάλα ἐργάζομαι διαφορητικός αὐτός βούλομαι καί πέπερι ἐμβάλλω ὁ λευκός βραχύς τις , μηδείς εἰς ὁ ἐπούλωσις ὁ ἕλκος βλάπτω δύναμαι . καί τοίνυν εἰμί ὁ μέν στυπτηρία γο . σταθμός , ἥμισυς δέ ὁ πέπερι . εὔλογος οὖν οὗτος μέν ἐμβάλλω τρεῖς δραχμή , ἕξ δέ ὁ στυπτηρία . ἐπεί δέ καί ἄλλος εἰμί ἀγαθός ὁ στυπτηρία ὁ σχιστός καλέω καί ὁ χροιά λευκός , οὗτος ἐμβάλλω προσήκω .