galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 1.2
[ Τίνα προσεπίστασθαι χρὴ τὸν μέλλοντα καλῶς συντιθέναι τὰ φάρμακα . ] Περὶ μὲν τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως εἴρηται δι’ ἑτέρας πραγματείας ὅτι χρὴ γινώσκειν ἑκάστου τὴν δύναμιν , οὐ κατὰ γένος μόνον , ὡς ἔγραψάν τινες , ἤτοι θερμαίνειν ἢ ψύχειν ἢ ξηραίνειν ἢ ὑγραίνειν εἰπόντες , ἀλλὰ διωρισμένως τε καὶ διηρθρωμένως , ἐκ τίνος ἐστὶ τάξεως , ὡς ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν . ἔνια μὲν γὰρ φάρμακα παντάπασιν ἀμυδρῶς ἐργάζεται τῶν εἰρημένων ἕκαστον , ἔνια δὲ σαφῶς , ἔνια δὲ ἰσχυρῶς , ὥσπερ ἄλλα τελέως . οὔκουν αὐταρκὲς ἐπίστασθαι θερμαίνειν ἢ ψύχειν τόδε τὸ φάρμακον , ἀλλὰ καὶ μέχρι πόσου θερμαίνει καὶ ψύχει προσδιορίσασθαι χρή . θερμαίνουσι γὰρ αἱ ῥητίναι πᾶσαι καὶ τοῦτο κοινὸν αὐταῖς , ἀλλὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον οὐκ ὀλίγον ἐν τῇ θερμότητι κέκτηνται . θερμαίνουσι δὲ καὶ ὀποὶ πολλοὶ , διαφέροντες ἀλλήλων οὐ σμικρὰν διαφορὰν ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον . εἰ γὰρ παραβάλλοις ὀπὸν πάνακος τῷ Κυρηναίῳ καὶ Μηδικῷ , δόξει σοι τοῦτο μηδὲν ὡς πρὸς ἐκείνους εἶναι . καὶ τί δεῖ πόῤῥω τὸν λόγον ἀπάγειν , αὐτῶν οἷς ὁσημέραι προσφερόμεθα τῆς διαφορᾶς ἀναμνῆσαι δυναμένους ; ἄνηθον γοῦν καὶ πήγανον καὶ κρόμμυον θερμαίνοντα πάντα πολὺ διενήνοχεν ἀλλήλων , ὥστε καὶ κατὰ τὰς θεραπείας τῷ μὲν ἱκανῶς ἐψυγμένῳ μορίῳ τὸ θερμαῖνον ἱκανῶς προσοίσομεν φάρμακον , τῷ δὲ βραχὺ τοῦ κατὰ φύσιν ἐξηλλαγμένῳ τὸ μετρίως θερμαῖνον , ὥσπερ γε καὶ τῷ πάνυ κατεψυγμένῳ τὸ σφοδρότατα θερμαῖνον . εἰκότως οὖν ἡμεῖς ἐποιησάμεθα τέσσαρας τάξεις ἐν τοῖς θερμαίνουσι , διορισάμενοι τῶν ἐπ’ ὀλίγον θερμαινόντων τά τε σαφῶς τοῦτο δρῶντα καὶ τὰ πάνυ θερμαίνοντα καὶ τὰ σφόδρα μετὰ τοῦ καίειν . ἐν ἑκάστῃ δὲ τῶν τεσσάρων διαφορῶν ἔνια μὲν οἷον ἀρχομένης τε διαφορᾶς , ἔνια δὲ τελευτώσης τε καὶ πλησιαζούσης τῇ μετὰ ταύτην , ἔνια δὲ ἐν τῷ μεταξύ . τῶν γοῦν ἑλκούντων διὰ θερμότητα , καθάπερ καὶ τῶν σηπτῶν ὀνομαζομένων , ἔνια μὲν ἅμα τῷ προσαχθῆναι τῷ σώματι τὴν ἑαυτῶν ἐπιδείκνυνται δύναμιν , ἔνια δὲ δυοῖν ἢ τριῶν ἢ τεττάρων ὡρῶν δεῖται · τινὰ δ’ ὅλης ἡμέρας ἢ καὶ τῆς μετ’ αὐτὴν νυκτὸς ἢ καὶ πλειόνων ἐφεξῆς . ταῦτ’ οὗν , ὥσπερ ἐπὶ τῶν θερμαινόντων , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ψυχόντων ἐπίστασθαι χρὴ , τὸν μέλλοντα συντίθεσθαί τι φάρμακον . ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ὑγραινόντων καὶ ξηραινόντων . αἱ δὲ ὗλαι τῶν φαρμάκων , αἱ μὲν ἀπὸ φυτῶν εἰσιν , αἱ δὲ ἀπὸ μετάλλων , αἱ δ’ ἀπὸ ζώων . καὶ πάσας αὐτὰς διωρισμένας ἐν τῇ περὶ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων πραγματείᾳ μεμαθήκατε . πρὸς γὰρ τοὺς ἑταίρους ὁ λόγος οὗτός ἐστί μοι μάλιστα , τοὺς ἀξιώσαντάς με δεύτερον νῦν ἐπὶ τοῖς ἀπολωλόσι γράφειν ταῦτα · καθάπερ δὲ τῶν ἁπλῶν φαρμάκων τὰς δυνάμεις ἁπάντων ὑμᾶς ἀκριβῶς ἐπίστασθαι προσῆκεν , ἵνα ἐν παντὶ χωρίῳ δύνησθε ῥᾳδίως ἐκ τῶν παρόντων συντιθέναι τὰ λυσιτελοῦντα τοῖς θεραπείας δεομένοις σώμασιν , οὕτω καὶ τῶν παρὰ φύσιν πασῶν διαθέσεων τὰς διαφορὰς ὑπόμνημα · δεύτερον δὲ τὸ περὶ τῆς τῶν συμπτωμάτων , καὶ τρίτον ἐπ’ αὐτοῖς , ἐν ᾧ περὶ τῶν τὰς νόσους ἐργαζομένων αἰτίων διέρχομαι . καὶ πρὸς τούτοις ἄλλα τρία τῶν ἐν τοῖς συμπτώμασιν αἰτίων . ἔχετε δὲ καὶ τὸ περὶ πλήθους ἐμὸν γράμμα καὶ τὸ περὶ τῆς τῶν πυρετῶν διαφορᾶς · ἐπ’ αὐτοῖς τε τὰ τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου , δι’ ὧν ἐμάθετε τάς τε διαθέσεις , ὑφ’ ὧν ἐνέργεια βλάπτεται , καὶ ὡς ἡ θεραπεία τούτων πρώτων ἐστὶν , ὥσπερ γε πάλιν ἡ προφυλακὴ τῶν ἐργαζομένων αὐτὰς αἰτιῶν . ἐμάθετε δὲ καὶ ὅτι πρῶτος σκοπὸς τῆς θεραπείας ἐκ τῶν νοσωδῶν εὑρίσκεται διαθέσεων , ὅτε τε συνενδείκνυται τούτοις ἡ τοῦ πεπονθότος μορίου φύσις , ἅμα τῇ τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος κράσει καὶ κατάστασιν καὶ ἡλικίαν καὶ ὥραν καὶ χώραν , ἐπιτηδεύματά τε καὶ ἔθη συνεπισκέπτονται πολλοὶ τῶν ἀρίστων ἰατρῶν , ὑπὲρ ὧν εἰρήσεταί τινα καὶ νῦν , ἔνθ’ ἂν αὐτῶν γένηται χρεία . ταῦτ’ οὖν ὑμᾶς οὕτως ἅπαντα διὰ μνήμης ἔχειν χρὴ πρόχειρα , βουλομένους ἐν ἅπαντι χωρίῳ φαρμάκων εὐπορεῖν ἁπλῶν τε καὶ συνθέτων , ἔτι τε πρὸς τούτοις , ὡς ἐνίοτε μὲν ἕν τι φάρμακον αὐτοφυὲς ἁπλοῦν , ἱκανόν ἐστι τὴν παρὰ φύσιν ἰάσασθαι διάθεσιν , ἐνίοτε δὲ χρεία γίγνεται συνθέτου καὶ διὰ τί γε πράττομεν τοῦτο λεκτέον ἐφεξῆς .
Lemmas: [ τίς προσεπίσταμαι χρή ὁ μέλλω καλός συντίθημι ὁ φάρμακον . ] περί μέν ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις λέγω διά ἕτερος πραγματεία ὅτι χρή γιγνώσκω ἕκαστος ὁ δύναμις , οὐ κατά γένος μόνος , ὡς γράφω τις , ἤτοι θερμαίνω ἤ ψύχω ἤ ξηραίνω ἤ ὑγραίνω λέγω , ἀλλά διωρισμένως τε καί διηρθρωμένως , ἐκ τίς εἰμί τάξις , ὡς ἐγώ δηλόω . ἔνιοι μέν γάρ φάρμακον παντάπασι ἀμυδρός ἐργάζομαι ὁ λέγω ἕκαστος , ἔνιοι δέ σαφής , ἔνιοι δέ ἰσχυρός , ὥσπερ ἄλλος τέλειος . οὔκουν αὐθαρκές ἐπίσταμαι θερμαίνω ἤ ψύχω ὅδε ὁ φάρμακον , ἀλλά καί μέχρι πόσος θερμαίνω καί ψύχω προσδιορίζω χρή . θερμαίνω γάρ ὁ ῥητίνη πᾶς καί οὗτος κοινός αὐτός , ἀλλά ὁ μάλα καί ἥσσων οὐ ὀλίγος ἐν ὁ θερμότης κτάομαι . θερμαίνω δέ καί ὀπός πολύς , διαφέρω ἀλλήλων οὐ μικρός διαφορά ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων . εἰ γάρ παραβάλλω ὀπός πάναξ ὁ Κυρηναῖος καί Μηδικός , δοκέω σύ οὗτος μηδείς ὡς πρός ἐκεῖνος εἰμί . καί τίς δέω πρόσω ὁ λόγος ἀπάγω , αὐτός ὅς ὁσημέραι προσφέρω ὁ διαφορά ἀναμιμνῄσκω δύναμαι ; ἄνηθον γοῦν καί πήγανον καί κρόμμυον θερμαίνω πᾶς πολύς διαφέρω ἀλλήλων , ὥστε καί κατά ὁ θεραπεία ὁ μέν ἱκανός ψύχω μόριον ὁ θερμαίνω ἱκανός προσφέρω φάρμακον , ὁ δέ βραχύς ὁ κατά φύσις ἐξαλλάσσω ὁ μέτριος θερμαίνω , ὥσπερ γε καί ὁ πάνυ καταψύχω ὁ σφοδρός θερμαίνω . ἔοικα οὖν ἐγώ ποιέω τέσσαρες τάξις ἐν ὁ θερμαίνω , διορίζω ὁ ἐπί ὀλίγος θερμαίνω ὁ τε σαφής οὗτος δράω καί ὁ πάνυ θερμαίνω καί ὁ σφόδρα μετά ὁ καίω . ἐν ἕκαστος δέ ὁ τέσσαρες διαφορά ἔνιοι μέν οἷος ἄρχω τε διαφορά , ἔνιοι δέ τελευτάω τε καί πλησιάζω ὁ μετά οὗτος , ἔνιοι δέ ἐν ὁ μεταξύ . ὁ γοῦν ἑλκέω διά θερμότης , καθά καί ὁ σηπτός ὀνομάζω , ἔνιοι μέν ἅμα ὁ προσάγω ὁ σῶμα ὁ ἑαυτοῦ ἐπιδείκνυμι δύναμις , ἔνιοι δέ δύο ἤ τρεῖς ἤ τέσσαρες ὥρα δέω · τις δέ ὅλος ἡμέρα ἤ καί ὁ μετά αὐτός νύξ ἤ καί πολύς ἐφεξῆς . οὗτος ἐν , ὥσπερ ἐπί ὁ θερμαίνω , οὕτως καί ἐπί ὁ ψύχω ἐπίσταμαι χρή , ὁ μέλλω συντίθημι τις φάρμακον . ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὁ ὑγραίνω καί ξηραίνω . ὁ δέ ὕλη ὁ φάρμακον , ὁ μέν ἀπό φυτόν εἰμί , ὁ δέ ἀπό μέταλλον , ὁ δέ ἀπό ζῷον . καί πᾶς αὐτός διορίζω ἐν ὁ περί ὁ ἁπλόος φάρμακον πραγματεία μανθάνω . πρός γάρ ὁ ἑταῖρος ὁ λόγος οὗτος εἰμί ἐγώ μάλα , ὁ ἀξιόω ἐγώ δεύτερος νῦν ἐπί ὁ ἀπόλλυμι γράφω οὗτος · καθά δέ ὁ ἁπλόος φάρμακον ὁ δύναμις ἅπας σύ ἀκριβής ἐπίσταμαι προσήκω , ἵνα ἐν πᾶς χωρίον δύω ῥᾴδιος ἐκ ὁ πάρειμι συντίθημι ὁ λυσιτελέω ὁ θεραπεία δέω σῶμα , οὕτως καί ὁ παρά φύσις πᾶς διάθεσις ὁ διαφορά ὑπόμνημα · δεύτερος δέ ὁ περί ὁ ὁ σύμπτωμα , καί τρίτος ἐπί αὐτός , ἐν ὅς περί ὁ ὁ νόσος ἐργάζομαι αἴτιος διέρχομαι . καί πρός οὗτος ἄλλος τρεῖς ὁ ἐν ὁ σύμπτωμα αἴτιος . ἔχω δέ καί ὁ περί πλῆθος ἐμός γράμμα καί ὁ περί ὁ ὁ πυρετός διαφορά · ἐπί αὐτός τε ὁ ὁ θεραπευτικός μέθοδος , διά ὅς μανθάνω ὁ τε διάθεσις , ὑπό ὅς ἐνέργεια βλάπτω , καί ὡς ὁ θεραπεία οὗτος πρῶτος εἰμί , ὥσπερ γε πάλιν ὁ προφυλακή ὁ ἐργάζομαι αὐτός αἰτία . μανθάνω δέ καί ὅτι πρῶτος σκοπός ὁ θεραπεία ἐκ ὁ νοσώδης εὑρίσκω διάθεσις , ὅτε τε συνενδείκνυμι οὗτος ὁ ὁ πάσχω μόριον φύσις , ἅμα ὁ ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ κρᾶσις καί κατάστασις καί ἡλικία καί ὥρα καί χώρα , ἐπιτήδευμα τε καί ἔθος συνεπισκέπτομαι πολύς ὁ ἀγαθός ἰατρός , ὑπέρ ὅς λέγω τις καί νῦν , ἔνθα ἄν αὐτός γίγνομαι χρεία . οὗτος οὖν σύ οὕτως ἅπας διά μνήμη ἔχω χρή πρόχειρος , βούλομαι ἐν ἅπας χωρίον φάρμακον εὐπορέω ἁπλόος τε καί σύνθετος , ἔτι τε πρός οὗτος , ὡς ἐνίοτε μέν εἷς τις φάρμακον αὐτοφυής ἁπλόος , ἱκανός εἰμί ὁ παρά φύσις ἰάομαι διάθεσις , ἐνίοτε δέ χρεία γίγνομαι σύνθετος καί διά τίς γε πράσσω οὗτος λεκτέος ἐφεξῆς .