galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 7.9
[ Περὶ τῶν χαλαστικῶν φαρμάκων . ] Καλεῖταί τινα χαλαστικὰ φάρμακα συνήθως ἅπασι σχεδόν τι τοῖς νεωτέροις ἰατροῖς , ἐφ’ ὧν , ὡς καὶ τοὔνομα μὲν δείκνυσι , χαλᾷ τὰ τετανυμένα μόρια . τὸ γὰρ κεχαλάσθαι τῷ συντετάσθαι κατὰ τοὐναντίον λέγεται . γέγραπται γοῦν που καὶ ὑφ’ Ἱπποκράτους ᾧδε . δέρματος σκληροῦ μάλθαξις , συντεταμένου χάλασις . εἰ μὲν οὖν κυρίως τις χρῷτο τοῖς ὀνόμασι , μαλακτικὰ τῶν ἐσκληρυσμένων σωμάτων εἶναί τινα φήσει φάρμακα , τὰ λυτικὰ δηλονότι τῆς σκληρότητος αὐτῶν , ὥσπερ γε καὶ χαλαστικὰ τὰς τῆς τάσεως ἰατικά . συμβαίνει δὲ ἐπὶ ταῖς φλεγμοναῖς τετάσθαι τὸ δέρμα , ποτὲ μὲν ὑπὸ τοῦ ὑποκειμένου ὄγκου τὸ σύμπτωμα τοῦτο λαμβάνον , ἐνίοτε δὲ καὶ αὐτὸ συμφλεγμαῖνον , οὐ μὴν ἡ οὐσία τῆς φλεγμονῆς ἡ σκληρότης ἐστὶ τοῦ φλεγμαίνοντος μέρους , ἀλλὰ τοὐναντίον ἅπαν , ὡς ἐν τοῖς περὶ αὐτῆς λόγοις δείκνυμεν , ὑγρότης . ἐν δὲ τοῖς σκιῤῥουμένοις οὐχ ὑγρότης ἐστὶν ἡ ἐπικρατοῦσα κατὰ τὸ πεπονθὸς μόριον , ἀλλ’ ἡ σκληρότης . ἀμφοτέρων δὲ τῶν παθῶν ὁμογενής πώς ἐστιν ἡ γένεσις καὶ ἡ ἴασις . γεννᾶται γὰρ ἐξ ἐπιῤῥοῆς , ἰᾶται δὲ κενωθέντων αὐτῶν . οὐ μὴν ὅ γε τρόπος τῆς κενώσεως ἐπ’ ἀμφοῖν ὁ αὐτὸς , ἀλλὰ ὡς ἐν τῇ τῆς θεραπευτικῆς μεθόδου πραγματείᾳ δέδεικται , καθ’ ἣν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων παθῶν ἡ τῆς ἰάσεως εἴρηται μέθοδος , ἐπὶ μὲν τῶν φλεγμαινόντων μορίων ἥ τε ἀποκρουστικὴ ποιότης τῶν φαρμάκων ὠφέλιμός ἐστι κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους , ἥ τε διαφορητικὴ μέχρι παντός . κατὰ δὲ τοὺς σκίῤῥους ἡ διαφορητικὴ μόνη χωρὶς τῆς ἀποκρουστικῆς . τὰ μὲν οὖν τελέως σκιῤῥωθέντα τελέως ἐστὶν ἀνίατα . διαγινώσκειν δ’ αὐτὰ χρὴ τῷ μηδεμίαν αἴσθησιν ὑπολείπεσθαι τοῖς πεπονθόσι μέρεσιν . ἐφ’ ὧν δ’ ἐστὶ μὲν αἴσθησις , ἀλλ’ ἀμυδρὰ , θεραπεύεται ταῦτα διὰ φαρμάκων διαφορούντων μὲν δηλονότι τὸ παχυνθὲν ὑγρὸν , οὐ μὴν ἰσχυρῶς γε καὶ ἀθρόως τοῦτο ποιούντων , ὡς τὰ διαφορητικὰ ποιοῦσι φάρμακα . καλοῦσι δὲ ἐπισπαστικά τε καὶ ἐξιπωτικὰ τὰ τοιαῦτα . θαυμάζειν δ’ οὐ χρὴ τὴν μετάπτωσιν εἰς σκληρότητα γιγνομένην ἐκ τῶν φλεγμαινόντων , ὅταν ἅμα τό τε ἐπιῤῥυὲν ὑγρὸν ᾖ παχύτερόν τε καὶ γλίσχρον , ἥ τε ἴασις διὰ φαρμάκων γένηται ξηραινόντων σφοδρῶς . ὡς γὰρ κᾀπὶ τῶν ἐκτὸς αὐτῷ μὲν ὁμιλοῦντα τῷ πυρὶ πολλὰ τῶν σωμάτων φρύγεται , δι’ ὕδατος δὲ ἀναμαλάττεται , κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπὶ τῶν φλεγμαινόντων ἡ κατὰ τὸν πεπονθότα τόπον ὑγρότης ὑπὸ μὲν τῶν θερμαινόντων τε καὶ ξηραινόντων ἰσχυρότερον φαρμάκων ὑπολειπόμενον ἴσχει τι γλίσχρον καὶ παχὺ , διαφορηθέντος τοῦ λεπτοῦ . καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ κατά τε τὰς ἀρθρίτιδας οἱ πῶροι γίγνονται καὶ κατὰ τὰς νεφρίτιδας οἱ λίθοι . ἐὰν δέ ποτε τὸ φλεγμονὴν ἐργασόμενον ῥεῦμα λεπτὸν ᾖ κατὰ τὴν σύστασιν , ἥ τε ἴασις αὐτοῦ διὰ τῶν ξηραινόντων καὶ θερμαινόντων γένηται φαρμάκων , οὐδὲν ὑπολείπεται σκιῤῥῶδες . οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τὰ σφοδρῶς ψύχοντά τε καὶ στύφοντα τοὺς σκίῤῥους εἴωθεν ἐργάσασθαι . καὶ πολλοὺς ἐξ ἐρυσιπελάτων ἀμέτρως παθόντων ταῦτα σκιῤῥώδεις ὄγκους ἔχοντας θεώμεθα διὰ τὴν ἀμαθίαν τῶν θεραπευτάντων αὐτοὺς ἰατρῶν . πρώτη μὲν οὖν διαφορὰ τῶν τε τὰς φλεγμονὰς θεραπευσάντων φαρμάκων ἐστὶ καὶ τῶν τοὺς σκίῤῥους ἡ εἰρημένη . ἑτέρα δὲ ἡ διὰ τὴν συνεζευγμένην ὀδύνην τοῖς φλεγμαίνουσιν οὐκ ἀνεχομένην ἰσχυρὸν φάρμακον προσφέρεσθαι τῷ πεπονθότι μορίῳ . σὺν ὀδύνῃ γὰρ ἐνεργεῖ ταῦτα , φθανόντων ὀδυνᾶσθαι τῶν φλεγμαινόντων διὰ τὸ πάθος καὶ διὰ τοῦτο μαλακωτάτων φαρμάκων δεομένων . τὰ σφοδρότερα δὲ πρὸς τῷ μὴ λύειν ἢ παρηγορεῖν τὰς ὀδύνας , ἔτι καὶ παροξύνοντα , μείζονας ἐργάζεται τὰς φλεγμονάς . πρώτη μὲν οὖν χρῆσις ἐπὶ τῶν ὀδυνωμένων φλεγμονῶν ἐστιν ἡ διὰ τῶν ὑγρῶν ἱκανῶς φαρμάκων , ἅμα τῷ μετρίως θερμαίνειν . ἐφεξῆς δὲ ἡ διὰ τῶν ἠρέμα παχυτέρων τε καὶ ξηραντικωτέρων . ἡ τρίτη δὲ διὰ τῶν χαλαστικῶν ὀνομαζομένων , ἅ τινες ἐν τοῖς μαλάγμασι γράφουσιν . ἔστι δὲ αὐτῶν μαλακτικώτατα μὲν ὅσα κηρωτοειδῆ ταῖς συστάσεσιν , ὅταν διὰ βουτύρου καὶ κηροῦ καὶ στεάτων , ἐλαίου τε χαλαστικοῦ συντίθεται . μίγνυται δὲ τούτοις οἰσύπου τε καὶ ῥητίνης καὶ πίσσης ὀλίγον , ὥσπερ γε καὶ λιβανωτὸς καὶ χαλβάνη καί τι καὶ τῆς Ἰλλυρικῆς ἴρεως . ηὑρέθη δὲ ὑπὸ Μενεκράτους , ὡς αὐτός τε λέγει καὶ ἄλλοι τινὲς αὐτῷ μαρτυροῦσιν , ἡ διὰ χυλῶν ὀνομαζομένη τῶν μηκέτι ὀδυνωμένων ἰσχυρῶς φλεγμονῶν , ἰατικὸν φάρμακον . ἐπιγέγραπται δὲ τὸ βιβλίον , ἐν ᾧ γέγραπται τὸ φάρμακον , αὐτοκράτωρ ὁλογράμματος · αὐτοκράτωρ μὲν , ἐπειδὴ τούτῳ προσπεφώνηται , ὁλογράμματος δὲ διότι χωρὶς χαρακτήρων ὅλαις ταῖς συλλαβαῖς γέγραπται β΄ καὶ γ΄ . καὶ δ΄ . καὶ ε΄ . καὶ τῶν ἄλλων ἀριθμῶν ἕκαστος , ἤτοι ῥητίνης ἢ πίσσης ἤ τινος ἄλλου φαρμάκου . τοῦτο δ’ ἔπραξεν ὁ Μενεκράτης , ἐπειδὴ πολλάκις οὐ μόνον ἀκόντων ἁμαρτάνεσθαι συμβαίνει κατὰ τὰς γραφὰς , ἀλλὰ καὶ διὰ φθόνον ἑκόντων ἐνίων , τὸ μὲν ο γράμμα θ ποιούντων διὰ μέσης τῆς στρογγύλης γραμμῆς ἑλκυσθείσης ἑτέρας ἐγκαρσίας , τὸ δὲ ἰῶτα γράμμα προστεθείσης ἑτέρας ὁμοίως ἐγκαρσίας , ὥσπερ καὶ ἀποξυσθείσης μιᾶς γραμμῆς ἐκ τοῦ γράμμα καὶ ῥῶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἰῶτα καταλείπεσθαι συμβαίνει . κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ἐκ πολλῶν γραμμάτων τῶν μὲν προσθέσει , τῶν δὲ συνθέσει , τῶν δ’ ἀφαιρέσει , συμβαίνει τὴν ἀλλοίωσιν γενέσθαι τῶν δηλούντων αὐτὰ χαρακτήρων . ἀλλ’ οὐδέν γε πλέον εἰργάσατο πρὸς τὸν ἑξῆς χρόνον ὁ Μενεκράτης , τῶν ἐγγραφομένων αὐτοῦ τὴν βίβλον , οὐχ ὁλογραμμάτους τὰς προσηγορίας τῶν ἀριθμῶν γραφόντων , ἀλλὰ διὰ τῶν δηλούντων αὐτὰ χαρακτήρων . εἰκότως οὖν ηὐδοκίμησε τὰ Δαμοκράτους βιβλία τῶν φαρμάκων εἰς μέτρα γραφέντα , καὶ εἴπερ ἅπαντα τὸν τρόπον τοῦτον ἐγέγραπτο , κάλλιστον ἂν ἦν . ἐπεὶ δ’ οὐκ ὀλίγα τῶν δοκίμων φαρμάκων παραλέλειπται , διὰ τοῦτο καὶ τῶν ἄλλων φαρμακιτίδων βίβλων δεόμεθα , δι’ ὧν ἔγραψαν ἔνιοι ποικίλων φαρμάκων συνθέσεις . ἀλλ’ ἥ γε διὰ τῶν χυλῶν ὑπὸ Μενεκράτους εὑρεθεῖσαι διὰ τῶνδε τῶν τριμέτρων στοιχείων ὑπὸ Δαμοκράτους γέγραπται , μετά τινων μὲν καὶ ἄλλων , ὁμοίως ἑαυτῇ προγεγραμμένων αὐτῆς δυοῖν .
Lemmas: [ περί ὁ χαλαστικός φάρμακον . ] καλέω τις χαλαστικός φάρμακον συνήθης ἅπας σχεδόν τις ὁ νεώτερος ἰατρός , ἐπί ὅς , ὡς καί ὄνομα μέν δείκνυμι , χαλάω ὁ τανύω μόριον . ὁ γάρ χαλάω ὁ συντείνω κατά ἐναντίος λέγω . γράφω γοῦν που καί ὑπό Ἱπποκράτης ὧδε . δέρμα σκληρός μάλθαξις , συντείνω χάλασις . εἰ μέν οὖν κύριος τις χράω ὁ ὄνομα , μαλακτικός ὁ σκληρύνω σῶμα εἰμί τις φημί φάρμακον , ὁ λυτικός δηλονότι ὁ σκληρότης αὐτός , ὥσπερ γε καί χαλαστικός ὁ ὁ τάσις ἰατικός . συμβαίνω δέ ἐπί ὁ φλεγμονή τείνω ὁ δέρμα , ποτέ μέν ὑπό ὁ ὑπόκειμαι ὄγκος ὁ σύμπτωμα οὗτος λαμβάνω , ἐνίοτε δέ καί αὐτός συμφλεγμαίνω , οὐ μήν ὁ οὐσία ὁ φλεγμονή ὁ σκληρότης εἰμί ὁ φλεγμαίνω μέρος , ἀλλά ἐναντίος ἅπας , ὡς ἐν ὁ περί αὐτός λόγος δείκνυμι , ὑγρότης . ἐν δέ ὁ σκιρρέω οὐ ὑγρότης εἰμί ὁ ἐπικρατέω κατά ὁ πάσχω μόριον , ἀλλά ὁ σκληρότης . ἀμφότερος δέ ὁ πάθος ὁμογενής πως εἰμί ὁ γένεσις καί ὁ ἴασις . γεννάω γάρ ἐκ ἐπιρροή , ἰάομαι δέ κενόω αὐτός . οὐ μήν ὁ γε τρόπος ὁ κένωσις ἐπί ἄμφω ὁ αὐτός , ἀλλά ὡς ἐν ὁ ὁ θεραπευτικός μέθοδος πραγματεία δείκνυμι , κατά ὅς καί ὁ ἄλλος ἅπας πάθος ὁ ὁ ἴασις λέγω μέθοδος , ἐπί μέν ὁ φλεγμαίνω μόριον ὁ τε ἀποκρουστικός ποιότης ὁ φάρμακον ὠφέλιμος εἰμί κατά ὁ πρῶτος χρόνος , ὁ τε διαφορητικός μέχρι πᾶς . κατά δέ ὁ σκίρρος ὁ διαφορητικός μόνος χωρίς ὁ ἀποκρουστικός . ὁ μέν οὖν τέλειος σκιρρίσκω τέλειος εἰμί ἀνίατος . διαγιγνώσκω δέ αὐτός χρή ὁ μηδείς αἴσθησις ὑπολείπω ὁ πάσχω μέρος . ἐπί ὅς δέ εἰμί μέν αἴσθησις , ἀλλά ἀμυδρός , θεραπεύω οὗτος διά φάρμακον διαφορέω μέν δηλονότι ὁ παχύνω ὑγρός , οὐ μήν ἰσχυρός γε καί ἀθρόος οὗτος ποιέω , ὡς ὁ διαφορητικός ποιέω φάρμακον . καλέω δέ ἐπισπαστικός τε καί ἐξιπωτικός ὁ τοιοῦτος . θαυμάζω δέ οὐ χρή ὁ μετάπτωσις εἰς σκληρότης γίγνομαι ἐκ ὁ φλεγμαίνω , ὅταν ἅμα ὁ τε ἐπιρρέω ὑγρός εἰμί παχύς τε καί γλίσχρος , ὁ τε ἴασις διά φάρμακον γίγνομαι ξηραίνω σφοδρός . ὡς γάρ εἰͅπί ὁ ἐκτός αὐτός μέν ὁμιλέω ὁ πῦρ πολύς ὁ σῶμα φρύγω , διά ὕδωρ δέ ἀναμαλάσσω , κατά ὁ αὐτός τρόπος ἐπί ὁ φλεγμαίνω ὁ κατά ὁ πάσχω τόπος ὑγρότης ὑπό μέν ὁ θερμαίνω τε καί ξηραίνω ἰσχυρός φάρμακον ὑπολείπω ἴσχω τις γλίσχρος καί παχύς , διαφορέω ὁ λεπτός . καί οὗτος ὁ τρόπος κατά τε ὁ ἀρθρῖτις ὁ πῶρος γίγνομαι καί κατά ὁ νεφρῖτις ὁ λίθος . ἐάν δέ ποτέ ὁ φλεγμονή ἐργάζομαι ῥεῦμα λεπτός εἰμί κατά ὁ σύστασις , ὁ τε ἴασις αὐτός διά ὁ ξηραίνω καί θερμαίνω γίγνομαι φάρμακον , οὐδείς ὑπολείπω σκιρρώδης . οὐ ἦκα δέ καί ὁ σφοδρός ψύχω τε καί στύφω ὁ σκίρρος εἴωθα ἐργάζομαι . καί πολύς ἐκ ἐρυσίπελας ἄμετρος πάσχω οὗτος σκιρρώδης ὄγκος ἔχω θεάομαι διά ὁ ἀμαθία ὁ θέμραπευτημι αὐτός ἰατρός . πρῶτος μέν οὖν διαφορά ὁ τε ὁ φλεγμονή θεραπεύω φάρμακον εἰμί καί ὁ ὁ σκίρρος ὁ λέγω . ἕτερος δέ ὁ διά ὁ συζεύγνυμι ὀδύνη ὁ φλεγμαίνω οὐ ἀνέχω ἰσχυρός φάρμακον προσφέρω ὁ πάσχω μόριον . σύν ὀδύνη γάρ ἐνεργέω οὗτος , φθάνω ὀδυνάω ὁ φλεγμαίνω διά ὁ πάθος καί διά οὗτος μαλακός φάρμακον δέω . ὁ σφοδρός δέ πρός ὁ μή λύω ἤ παρηγορέω ὁ ὀδύνη , ἔτι καί παροξύνω , μέγας ἐργάζομαι ὁ φλεγμονή . πρῶτος μέν οὖν χρῆσις ἐπί ὁ ὀδυνάω φλεγμονή εἰμί ὁ διά ὁ ὑγρός ἱκανός φάρμακον , ἅμα ὁ μέτριος θερμαίνω . ἐφεξῆς δέ ὁ διά ὁ ἠρέμα παχύς τε καί ξηραντικός . ὁ τρίτος δέ διά ὁ χαλαστικός ὀνομάζω , ὅς τις ἐν ὁ μάλαγμα γράφω . εἰμί δέ αὐτός μαλακτικός μέν ὅσος κηρωτοειδής ὁ σύστασις , ὅταν διά βούτυρος καί κηρός καί στέαρ , ἔλαιον τε χαλαστικός συντίθημι . μείγνυμι δέ οὗτος οἴσυπος τε καί ῥητίνη καί πίσσα ὀλίγος , ὥσπερ γε καί λιβανωτός καί χαλβάνη καί τις καί ὁ Ἰλλυρικός ἶρις . εὑρίσκω δέ ὑπό Μενεκράτης , ὡς αὐτός τε λέγω καί ἄλλος τις αὐτός μαρτυρέω , ὁ διά χυλός ὀνομάζω ὁ μηκέτι ὀδυνάω ἰσχυρός φλεγμονή , ἰατικός φάρμακον . ἐπιγράφω δέ ὁ βιβλίον , ἐν ὅς γράφω ὁ φάρμακον , αὐτοκράτωρ ὁλογράμματος · αὐτοκράτωρ μέν , ἐπειδή οὗτος προσφωνέω , ὁλογράμματος δέ διότι χωρίς χαρακτήρ ὅλος ὁ συλλαβή γράφω βʹ καί γʹ . καί δʹ . καί πέντε . καί ὁ ἄλλος ἀριθμός ἕκαστος , ἤτοι ῥητίνη ἤ πίσσα ἤ τις ἄλλος φάρμακον . οὗτος δέ πράσσω ὁ Μενεκράτης , ἐπειδή πολλάκις οὐ μόνος ἄκων ἁμαρτάνω συμβαίνω κατά ὁ γραφή , ἀλλά καί διά φθόνος ἑκών ἔνιοι , ὁ μέν ο̅ γράμμα θ̅ ποιέω διά μέσος ὁ στρογγύλος γραμμή ἕλκω ἕτερος ἐγκάρσιος , ὁ δέ ἰῶτα γράμμα προστίθημι ἕτερος ὅμοιος ἐγκάρσιος , ὥσπερ καί ἀποξύω εἷς γραμμή ἐκ ὁ γράμμα καί ῥῶ ὁ χαρακτήρ ὁ ἰῶτα καταλείπω συμβαίνω . κατά ὁ αὐτός δέ τρόπος ἐκ πολύς γράμμα ὁ μέν πρόσθεσις , ὁ δέ σύνθεσις , ὁ δέ ἀφαίρεσις , συμβαίνω ὁ ἀλλοίωσις γίγνομαι ὁ δηλόω αὐτός χαρακτήρ . ἀλλά οὐδείς γε πολύς ἐργάζομαι πρός ὁ ἑξῆς χρόνος ὁ Μενεκράτης , ὁ ἐγγράφω αὐτός ὁ βίβλος , οὐ ὁλογράμματος ὁ προσηγορία ὁ ἀριθμός γράφω , ἀλλά διά ὁ δηλόω αὐτός χαρακτήρ . ἔοικα οὖν εὐδοκιμέω ὁ Δαμοκράτης βιβλίον ὁ φάρμακον εἰς μέτρον γράφω , καί εἴπερ ἅπας ὁ τρόπος οὗτος γράφω , καλός ἄν εἰμί . ἐπεί δέ οὐ ὀλίγος ὁ δόκιμος φάρμακον παραλείπω , διά οὗτος καί ὁ ἄλλος φαρμακίτης βίβλος δέω , διά ὅς γράφω ἔνιοι ποικίλος φάρμακον σύνθεσις . ἀλλά ὁ γε διά ὁ χυλός ὑπό Μενεκράτης εὑρίσκω διά ὅδε ὁ τρίμετρος στοιχεῖον ὑπό Δαμοκράτης γράφω , μετά τις μέν καί ἄλλος , ὅμοιος ἑαυτοῦ προγράφω αὐτός δύο .