galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 1.1
Ἤδη μοι καὶ πρόσθεν ἐγέγραπτο πραγματεία , δυοῖν μὲν ἐξ αὐτῆς τῶν πρώτων βιβλίων ἐκδοθέντων , ἐγκαταλειφθέντων δὲ ἐν τῇ κατὰ τὴν ἱερὰν ὁδὸν ἀποθήκῃ μετὰ τῶν ἄλλων , ἡνίκα τὸ τῆς Εἰρήνης τέμενος ὅλον ἐκαύθη , καὶ κατὰ τὸ παλάτιον αἱ μεγάλαι βιβλιοθῆκαι . τηνικαῦτα γὰρ ἑτέρων τε πολλῶν ἀπώλοντο βιβλία καὶ τῶν ἐμῶν ὅσα κατὰ τὴν ἀποθήκην ἐκείνην ἔκειτο , μηδενὸς τῶν ἐν Ῥώμῃ φίλων ἔχειν ὁμολογοῦντος ἀντίγραφα τῶν πρώτων δυοῖν . ἐγκειμένων οὖν τῶν ἑταίρων αὖθίς με γράψαι τὴν αὐτὴν πραγματείαν , ἀναγκαῖον ἔδοξέ μοι δηλῶσαι περὶ τῶν προεκδοθέντων , ὅπως μή τις προεντυχὼν αὐτοῖς ποτε ζητοίη τὴν αἰτίαν τοῦ δίς με περὶ τῶν αὐτῶν πραγματεύσασθαι . κατ’ ἐκεῖνα μὲν οὖν ἐποιησάμην τὸν λόγον ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ πρώτου βιβλίου πρὸς τοὺς σοφιστικῶς ἀναιροῦντας , ὡς οἷόν τε τὴν ἐπαγγελίαν τῶν συνθέτων φαρμάκων , ἐνίοις δὲ καὶ τῶν ἁπλῶν ἐπηρεάζοντας , ἅμα τοῦ σκώπτειν τοὺς γεγραφότας ὑπὲρ αὐτῶν , ὡς τὰ μὲν ἧπαρ ὠφελεῖ , τὰ δὲ σπλῆνα , τὰ δὲ νεφροὺς ἢ κύστιν ἢ κεφαλὴν ἢ πνεύμονα . πότερα γὰρ , φασὶν , ἐφεστηκώς τις αὐτοῖς προστάττει , καθάπερ ἐν τῇ τραγῳδίᾳ , Σὺ μὲν βάδιζε τὰς ἐπ’ Ἰνάχου ῥοὰς , Σὺ δ’ ἀμφὶ Θήβας στεῖχε τὰς Καδμηΐας . οὕτως ἐνταῦθα σὺ μὲν βάδιζε τὰς ἐφ’ ἥπατι πύλας , σὺ δ’ ἐπί τε κύστιν ἢ καὶ νεφροὺς δύο ἢ τὸ καταποθὲν εἰς τὴν κοιλίαν ἀναδίδοται μὲν εἰς ἧπαρ , ἐντεῦθεν δὲ φέρεται πάντῃ τοῦ σώματος ; ἀλλὰ τοῦτό γε τὸ σκῶμμα δηλοῖ τοὺς ταῦτα λέγοντας εἰς τοσοῦτον ἀπείρους εἶναι φαρμάκων δυνάμεως , ὡς ἀγνοεῖν ὑπὸ μὲν τοῦ θαλαττίου λαγωοῦ μόνον τῶν πάντων ἐν τῷ σώματι μορίων ἑλκόμενον πνεύμονα , κύστιν δ’ αὖ μόνην ὑπὸ τῶν κανθαρίδων . ὑπ’ ἄλλων δὲ τοὺς ἐν νεφροῖς λίθους θρυπτομένους , ὑφ’ ἑτέρων δὲ τὰς ἐκ πνεύμονός τε καὶ θώρακος ἀναπτύσεις εὐπετεῖς γινομένας , ὥσπερ ὑπ’ ἄλλων ἄλλα καθ’ ἕν τι μόριον ἐξαιρέτως ἐπιτελούμενα . πολυειδῶς δὲ τοῦτον τὸν λόγον ἐν τῷ πρώτῳ τῶν γεγραμμένων ἤδη μοι πρόσθεν , ὡς ἔφην , ὑπομνημάτων ἐξειργασάμην , ὥσπερ αὖ κατὰ δεύτερον ἄλλον , οἰομένων τινῶν ἐν τῇ συνθέσει διαφθείρεσθαι παντάπασι τὰς ἐναντίας ἀλλήλαις δυνάμεις τῶν ἁπλῶν φαρμάκων . εἰ γὰρ ὕδωρ , φασὶ , τὸ ζεστότατον τῷ ψυχροτάτῳ μίξεις , οὐδέτερον μενεῖ τῶν μιχθέντων ὁποῖον ἦν ἔμπροσθεν , ἀλλ’ ἕν τι γενήσεται τρίτον , ἕτερον ἀμφοῖν . ἐδείχθησαν δὲ κᾀνταῦθα ληροῦντες μάταια διὰ τὸ μὴ γινώσκειν ἔνια μὲν τῶν προσφερομένων τῷ σώματι κατὰ τὰς ἐμφύτους δυνάμεις , ἔνια δὲ κατὰ τὰς ἐπικτήτους ποιότητας ἐνεργεῖν . τίς γὰρ οὐκ οἶδε κώνειον ἢ μηκώνειον ψύχοντα ; καὶ μὴν εἰ θερμήνας αὐτὰ σφοδρῶς , προσφέροις ζώου σώματι , καυτηρίῳ παραπλησίως ἕλκος ἐργάσῃ . καθάπερ γε πάλιν εἰ νᾶπυ τρίψας ἐν ἀέρι ψυχρῷ , μεθ’ ὕδατος ψυχροτάτου χειμῶνος ὥρᾳ , προσενέγκῃς ἐξαίφνης ἀραιῷ τε καὶ ἀσθενεῖ σώματι , φρίξει οὐδὲν ἧττον ἢ εἰ χιὼν ἢ κρύσταλλος ἔψαυσεν αὐτοῦ . ἀλλ’ ἐὰν ὁμιλήσῃ σώματι ζώου χρόνῳ πλέονι , πρῶτα μὲν αἴσθησιν ἐργάσεται θερμασίας ὀλίγης , εἶτα πλείονος , εἶθ’ οὕτω πολλῆς , ὡς ὑπὸ πυρὸς καίεσθαι δοκεῖν . ἔμπαλιν δὲ κώνειόν τε καὶ μηκώνειον θερμὰ προσαχθέντα , ἐὰν ὁμιλήσῃ τῷ σώματι χρόνῳ πλέονι , τοσαύτην ἐργάσεται τὴν ψύξιν , ὡς ἀναίσθητα γενέσθαι τὰ σώματα , κᾂν πρότερον αἰσθητικώτατα ὑπάρχῃ . διωρισμένων οὖν ἡμῖν τῶν τοιούτων ἁπάντων ἐν τοῖς περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως ὑπομνήμασιν , ἕνδεκα τὸν ἀριθμὸν οὖσιν , ἐπ’ αὐτὴν ἤδη τρέψομαι τὴν χρήσιμον διδασκαλίαν , ἐν ᾗ γυμνασάμενός τις , ἐὰν καὶ μηδ’ ὅλως ἐπιφέρηται τὰς γραφὰς τῶν πολυφαρμάκων δυνάμεων , οὐκ ἀπορήσει τῶν ἐπιτηδείων πρὸς ἕκαστον πάθος , ἐὰν οὗτος , ὡς ἔφην , ἔμπειρος ᾖ τῆς ὕλης τῶν ἁπλῶν φαρμάκων . ἐν παρέργῳ δὲ ὁ λόγος οὗτος ἐπιδείκνυσι καὶ τὴν τῶν ἐμπειρικῶν ἰατρῶν φιλονεικίαν εἰς ὀνείρατά τε καὶ τύχην καὶ περίπτωσιν ἀναγόντων τὰ σύνθετα φάρμακα σχεδὸν ἅπαντα , πλὴν ὀλιγίστων τινῶν , ἃ κατὰ τὸν κοινὸν ἁπάντων ἀνθρώπων λόγον , ὃν ἐπιλογισμὸν αὐτοὶ καλοῦσιν , εὑρηκέναι φασί . ὥσπερ ὅταν ἀλλήλοις μίξωμιν φάρμακα τὴν αὐτὴν ἐπιδεδειγμένα διὰ τῆς πείρας ἐνέργειαν , ἄλλο δ’ ἐπ’ ἄλλου σώματος ἄμεινον ἢ χεῖρον ἐνηργηκὸς , εὔλογον μὲν ἡμῖν ἔδοξε , φασὶν ἔνιοι τῶν ἐμπειρικῶν , οὐ γὰρ δὴ πάντες γε , συνθεῖναι πλείω τοιαῦτα χάριν τοῦ κᾂν ἓν ἐξ αὐτῶν εὑρεθῆναι τῇ φύσει τοῦ θεραπευομένου σώματος οἰκεῖον . ὅπερ ἐπὶ τούτου δὴ τοῦ καινοτάτου φαρμάκου τοῦ καλουμένου κεφαλικοῦ γεγονέναι φασὶ , μιχθέντων ἐν αὐτῷ πάντων τῶν καὶ κατὰ μόνας ἐγνωσμένων ἕλκη σαρκοῦν . ἀλλὰ κατὰ τίνα γε λόγον ἰὸς μιχθεὶς ἁπλῇ κηρωτῇ σαρκωτικὸν ἐργάζεται φάρμακον , οὐδετέρου τῶν μιχθέντων σαρκοῦντος , οὐκέτι λέγουσιν . ὁ μὲν γὰρ ἰὸς ἀναβιβρώσκει τὴν ﻿ ἡλκωμένην σάρκα , θερμὸν καὶ δριμὺ φάρμακον ὑπάρχον . ἡ κηρωτὴ δὲ πρᾷον μέν ἐστι καὶ ἄδηκτον , ἀντὶ δὲ σαρκὸς νέας ῥύπον ἐπιτρέφει τοῖς ἕλκεσιν . ἐμοὶ δὲ καὶ τοῦθ’ ὅπως ἀλλήλοις ἐπιμίγνυται καὶ τἄλλα , ὅσα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐκ τῶν ἐναντίων σύγκειται , λέλεκται μὲν ἤδη καὶ κατὰ τὸ τρίτον γράμμα τῆς θεραπευτικῆς πραγματείας , εἰρήσεται δὲ καὶ νῦν ἡ κατὰ μέρος γυμνασία μετὰ παραδείγματος ἐφ’ ἑκάστου πάθους .
Lemmas: ἤδη ἐγώ καί πρόσθεν γράφω πραγματεία , δύο μέν ἐκ αὐτός ὁ πρῶτος βιβλίον ἐκδίδωμι , ἐγκαταλείπω δέ ἐν ὁ κατά ὁ ἱερός ὁδός ἀποθήκη μετά ὁ ἄλλος , ἡνίκα ὁ ὁ Εἰρήνη τέμενος ὅλος καίω , καί κατά ὁ παλάτιον ὁ μέγας βιβλιοθήκη . τηνικαῦτα γάρ ἕτερος τε πολύς ἀπόλλυμι βιβλίον καί ὁ ἐμός ὅσος κατά ὁ ἀποθήκη ἐκεῖνος κεῖμαι , μηδείς ὁ ἐν Ῥώμη φίλος ἔχω ὁμολογέω ἀντίγραφον ὁ πρῶτος δύο . ἔγκειμαι οὖν ὁ ἑταῖρος αὖθις ἐγώ γράφω ὁ αὐτός πραγματεία , ἀναγκαῖος δοκέω ἐγώ δηλόω περί ὁ προεκδίδωμι , ὅπως μή τις προεντυγχάνω αὐτός ποτέ ζητέω ὁ αἰτία ὁ δίς ἐγώ περί ὁ αὐτός πραγματεύομαι . κατά ἐκεῖνος μέν οὖν ποιέω ὁ λόγος ἀπό ὁ ἀρχή ὁ πρῶτος βιβλίον πρός ὁ σοφιστικός ἀναιρέω , ὡς οἷος τε ὁ ἐπαγγελία ὁ σύνθετος φάρμακον , ἔνιοι δέ καί ὁ ἁπλόος ἐπηρεάζω , ἅμα ὁ σκώπτω ὁ γράφω ὑπέρ αὐτός , ὡς ὁ μέν ἧπαρ ὠφελέω , ὁ δέ σπλήν , ὁ δέ νεφρός ἤ κύστις ἤ κεφαλή ἤ πνεύμων . πότερος γάρ , φημί , ἐφίστημι τις αὐτός προστάσσω , καθά ἐν ὁ τραγῳδία , Σύ μέν βαδίζω ὁ ἐπί Ἴναχος ῥοή , Σύ δέ ἀμφί Θῆβαι στείχω ὁ Κήδμηϊος . οὕτως ἐνταῦθα σύ μέν βαδίζω ὁ ἐπί ἧπαρ πύλη , σύ δέ ἐπί τε κύστις ἤ καί νεφρός δύο ἤ ὁ καταπίνω εἰς ὁ κοιλία ἀναδίδωμι μέν εἰς ἧπαρ , ἐντεῦθεν δέ φέρω πάντῃ ὁ σῶμα ; ἀλλά οὗτος γε ὁ σκῶμμα δηλόω ὁ οὗτος λέγω εἰς τοσοῦτος ἄπειρος εἰμί φάρμακον δύναμις , ὡς ἀγνοέω ὑπό μέν ὁ θαλάσσιος λαγώς μόνος ὁ πᾶς ἐν ὁ σῶμα μόριον ἕλκω πνεύμων , κύστις δέ αὖ μόνος ὑπό ὁ κανθαρίς . ὑπό ἄλλος δέ ὁ ἐν νεφρός λίθος θρύπτω , ὑπό ἕτερος δέ ὁ ἐκ πνεύμων τε καί θώραξ ἀνάπτυσις εὐπετής γίγνομαι , ὥσπερ ὑπό ἄλλος ἄλλος κατά εἷς τις μόριον ἐξαιρετός ἐπιτελέω . πολυειδής δέ οὗτος ὁ λόγος ἐν ὁ πρῶτος ὁ γράφω ἤδη ἐγώ πρόσθεν , ὡς φημί , ὑπόμνημα ἐξεργάζομαι , ὥσπερ αὖ κατά δεύτερος ἄλλος , οἴομαι τις ἐν ὁ σύνθεσις διαφθείρω παντάπασι ὁ ἐναντίος ἀλλήλων δύναμις ὁ ἁπλόος φάρμακον . εἰ γάρ ὕδωρ , φημί , ὁ ζεστός ὁ ψυχρός μείγνυμι , οὐδέτερος μένω ὁ μείγνυμι ὁποῖος εἰμί ἔμπροσθεν , ἀλλά εἷς τις γίγνομαι τρίτος , ἕτερος ἄμφω . δείκνυμι δέ ᾀνταῦθη ληρέω μάταιος διά ὁ μή γιγνώσκω ἔνιοι μέν ὁ προσφέρω ὁ σῶμα κατά ὁ ἔμφυτος δύναμις , ἔνιοι δέ κατά ὁ ἐπίκτητος ποιότης ἐνεργέω . τίς γάρ οὐ οἶδα κώνειον ἤ μηκώνειον ψύχω ; καί μήν εἰ θερμαίνω αὐτός σφοδρός , προσφέρω ζῷον σῶμα , καυτήριον παραπλήσιος ἕλκος ἐργάζομαι . καθά γε πάλιν εἰ νᾶπυ τρίβω ἐν ἀήρ ψυχρός , μετά ὕδωρ ψυχρός χειμών ὥρα , προσφέρω ἐξαίφνης ἀραιός τε καί ἀσθενής σῶμα , φρίσσω οὐδείς ἥσσων ἤ εἰ χιών ἤ κρύσταλλος ψαύω αὐτός . ἀλλά ἐάν ὁμιλέω σῶμα ζῷον χρόνος πολύς , πρῶτος μέν αἴσθησις ἐργάζομαι θερμασία ὀλίγος , εἶτα πολύς , εἶτα οὕτως πολύς , ὡς ὑπό πῦρ καίω δοκέω . ἔμπαλιν δέ κώνειον τε καί μηκώνειον θερμός προσάσσω , ἐάν ὁμιλέω ὁ σῶμα χρόνος πολύς , τοσοῦτος ἐργάζομαι ὁ ψῦξις , ὡς ἀναίσθητος γίγνομαι ὁ σῶμα , ἔͅν πρότερος αἰσθητικός ὑπάρχω . διορίζω οὖν ἐγώ ὁ τοιοῦτος ἅπας ἐν ὁ περί ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις ὑπόμνημα , ἕνδεκα ὁ ἀριθμός εἰμί , ἐπί αὐτός ἤδη τρέπω ὁ χρήσιμος διδασκαλία , ἐν ὅς γυμνάζω τις , ἐάν καί μηδέ ὅλος ἐπιφέρω ὁ γραφή ὁ πολυφάρμακος δύναμις , οὐ ἀπορέω ὁ ἐπιτήδειος πρός ἕκαστος πάθος , ἐάν οὗτος , ὡς φημί , ἔμπειρος εἰμί ὁ ὕλη ὁ ἁπλόος φάρμακον . ἐν πάρεργος δέ ὁ λόγος οὗτος ἐπιδείκνυμι καί ὁ ὁ ἐμπειρικός ἰατρός φιλονικία εἰς ὄνειρος τε καί τύχη καί περίπτωσις ἀνάγω ὁ σύνθετος φάρμακον σχεδόν ἅπας , πλήν ὀλίγιστος τις , ὅς κατά ὁ κοινός ἅπας ἄνθρωπος λόγος , ὅς ἐπιλογισμός αὐτός καλέω , εὑρίσκω φημί . ὥσπερ ὅταν ἀλλήλων μιξιν́νω φάρμακον ὁ αὐτός ἐπιδείκνυμι διά ὁ πεῖρα ἐνέργεια , ἄλλος δέ ἐπί ἄλλος σῶμα ἀγαθός ἤ κακός ἐνεργέω , εὔλογος μέν ἐγώ δοκέω , φημί ἔνιοι ὁ ἐμπειρικός , οὐ γάρ δή πᾶς γε , συντίθημι πολύς τοιοῦτος χάριν ὁ ἔͅν εἷς ἐκ αὐτός εὑρίσκω ὁ φύσις ὁ θεραπεύω σῶμα οἰκεῖος . ὅς ἐπί οὗτος δή ὁ καινός φάρμακον ὁ καλέω κεφαλικός γίγνομαι φημί , μείγνυμι ἐν αὐτός πᾶς ὁ καί κατά μόνος γιγνώσκω ἕλκος σαρκόω . ἀλλά κατά τίς γε λόγος ἰός μείγνυμι ἁπλόος κηρωτή σαρκωτικός ἐργάζομαι φάρμακον , οὐδέτερος ὁ μείγνυμι σαρκάω , οὐκέτι λέγω . ὁ μέν γάρ ἰός ἀναβιβρώσκω ὁ ﻿ ἑλκόω σάρξ , θερμός καί δριμύς φάρμακον ὑπάρχω . ὁ κηρωτή δέ πρᾶος μέν εἰμί καί ἄδηκτος , ἀντί δέ σάρξ νέος ῥύπος ἐπιτρέφω ὁ ἕλκος . ἐγώ δέ καί οὗτος ὅπως ἀλλήλων ἐπιμείγνυμι καί ἄλλος , ὅσος κατά ὁ αὐτός τρόπος ἐκ ὁ ἐναντίος σύγκειμαι , λέγω μέν ἤδη καί κατά ὁ τρίτος γράμμα ὁ θεραπευτικός πραγματεία , λέγω δέ καί νῦν ὁ κατά μέρος γυμνασία μετά παράδειγμα ἐπί ἕκαστος πάθος .