galenus.de-compositione-medicamentorum-per-genera-libri-vii 2.12
[ Περὶ τῶν κιῤῥῶν ἐμπλάστρων , ἃς διχρώμους ὀνομάζουσιν . ] Ἔνιαι μὲν ἐκ τῆς αὐτῆς ὕλης σύγκεινται ταῖς τὸν ἰὸν ἐχούσαις μηλίναις , ὡς καὶ πρόσθεν ἔφην , ἑνὶ μόνῳ διαφέρουσαι τῷ μέχρι πλείονος ἡψῆσθαι . πᾶσαι γὰρ διὰ τὸν ὠμὸν ἰὸν χλωραὶ μήλιναι μὲν γίγνονται μετρίως ἑψηθέντος αὐτοῦ , κιῤῥαὶ δὲ πλέον . εὔδηλον οὖν ὅτι πλέον ἔλαιον ἀναγκαῖόν ἐστιν ἔχειν τὰς μηλίνας τε καὶ τὰς κιῤῥὰς τῶν χλωρῶν , εἰ καὶ πάντα τὰ ἄλλα ἔχοιεν ταὐτά . καὶ διὰ τοῦτο ἐμβάλλειν προσήκει τῇ κακκάβῃ πρῶτον μὲν ﻿ τὴν λιθάργυρον ἄχρι γλοιώδους συστάσεως ἑψηθησομένην , ἐφεξῆς δὲ τὸν ἰὸν , καὶ μετ’ αὐτὸν , εἴ τι τῶν μεταλλικῶν ἐμβάλλοιτο , καθάπερ ὁ κεκαυμένος χαλκὸς καὶ ἡ λεπὶς αὐτοῦ , κᾀπειδὰν παχυνθῇ , τηνικαῦτα κηρὸν καὶ ῥητίνην , εἰ καὶ ταῦτα λαμβάνοι τὸ φάρμακον , ἐπὶ τέλει δὲ λιβανωτόν τε καὶ σμύρναν καὶ ἀλόην ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα , καθάπερ τὴν ἐνδοξοτάτην τῶν κιῤῥῶν , ἣν ὀνομάζουσι διὰ δικτάμνου τῶν ἱερῶν ὀνομαζομένων καὶ αὐτὴν , ὥσπερ ἡ ἴσις , ἐπειδή φασιν αὐτὰς ἐκ τῶν ἱερῶν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ κομισθῆναι . πολύχρηστος μὲν οὖν ἐστιν αὕτη καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὸν ἑξῆς λόγον ἅμα τοῖς πολυχρήστοις γεγράψεται . νυνὶ δὲ περὶ τῶν ἄλλων κιῤῥῶν , ὅσαι τ’ ἀκριβῶς ἁπλαῖ καὶ ὅσαι μεταξὺ τούτων τε καὶ τῶν πολυχρήστων εἰσὶ , τὸν λόγον ποιήσομαι . καθάπερ οὖν ἁπλαῖ χλωραὶ διὰ κηροῦ τε καὶ ῥητίνης ἐλαίου τε καὶ ἰοῦ συνετίθεντο , κατὰ τὴν εἰρημένην ἐπ’ αὐτῷ συμμετρίαν , οὕτως αἱ κιῤῥαὶ προσλαβοῦσαι λιθάργυρον ἐλαίου τε πλέον ἢ αἱ χλωραὶ τὴν σύνθεσιν ἔχουσιν . ἐὰν μὲν οὖν ἐπὶ πλέον ἑψηθῆναι βουληθῇς τὴν ἔμπλαστρον , αὐξήσεις τε τὸ ἔλαιον , ἕξεις τε τὸ φάρμακον ξηραντικώτερον , καὶ διὰ τοῦτο τῶν ἐναίμων τραυμάτων κολλητικώτερον · ἐὰν δὲ συμμέτρως , ἀρκεῖ τοσοῦτον εἶναι τὸ ἐλαίου μέτρον , ὅσον σταθμὸν τῆς λιθαργύρου . λίτραν γὰρ ἐλαίου τὴν Ῥωμαϊκὴν μετρήσαντες εἰς λίτρας λιθαργύρου τὴν σταθμικὴν ἐμβαλοῦμεν . ἐὰν δὲ ἐπὶ πλέον ἑψηθῆναι βουλώμεθα τὸ φάρμακον , οὐ μόνον μίαν καὶ ἡμίσειαν ἐλαίου λίτραν ἐμβαλοῦμεν , ἀλλὰ καὶ δύο καὶ πλείους . ξηραντικώτεραι δὲ τῶν οὕτως σκευαζομένων κιῤῥῶν ἐμπλάστρων εἰσὶν ὅσαι μηδ’ ὅλως ἔχουσι ῥητίνην καὶ κηρὸν , ἀλλὰ διὰ τῶν μεταλλικῶν καλουμένων μόνον σύγκεινται , καθάπερ ἄλλοι τέ τινες τῶν ἔμπροσθεν ἔγραψαν τοιαύτας , ᾗ τε ἐγὼ χρῶμαι διὰ παντὸς ὑπ’ ἐμοῦ συντεθείσῃ , κατὰ τόνδε τὸν τρόπον ἑψομένῃ . τὴν λιθάργυρον μετὰ τοῦ ἐλαίου προεψήσας ἐπεμβάλλω τὰ μεταλλικὰ λελειωμένα μετὰ ὄξους καὶ οὕτως ἕψω ἄχρις ἀμολύντου . βάλλω δὲ τοῦ μὲν ἐλαίου λίτρας δ΄ . ὅσῳ δ’ ἂν ᾖ παλαιότερον , τοσούτῳ ἔσται βέλτιον , καὶ μᾶλλον ἐὰν ᾖ Σαβῖνον . τῆς λιθαργύρου δὲ λίτρ . γ΄ . καὶ ὄξους δριμυτάτου λίτρας β΄ . μεταλλικὰ δὲ τρία τάδε , λεπίδα χαλκοῦ μέλανος ἰοῦ τε καὶ χαλκίτιδος , ἴσον ἑκάστου σταθμὸν ἀνὰ οὐγγίας β΄ . ὅπερ ἐστὶ δραχμαὶ ἑκκαίδεκα . παλαιὸν δ’ ὅταν ᾖ τὸ ἔλαιον καὶ παχὺ διὰ τὴν παλαιότητα , τέτταρας καὶ ἥμισυ λίτρας ἐμβάλλῃς , ἐγὼ δὲ καὶ ε΄ . ποτὲ καὶ διὰ τοῦτο ἐνέβαλον ὄντος χειμῶνος . ἴσμεν γὰρ ὅτι πλεῖον ἐν χειμῶνι βάλλεται τὸ ἔλαιον ἤπερ ἐν θέρει . προεψήσεις δὲ δηλονότι τὴν λιθάργυρον ἄχρι γλοιώδους συστάσεως . ἐὰν δὲ καὶ κίκινον ἔχῃς ἔλαιον , ἀντὶ τοῦ παλαιοῦ ἔμβαλλε αὐτό . τοῦτο τὸ φάρμακον ἔναιμα τραύματα κολλᾷ ῥᾳδίως καὶ μᾶλλον ἐπὶ τῶν σκληρῶν σωμάτων ἤπερ ἁπαλῶν τε καὶ γυναικωδῶν καὶ παιδίων , ὁποῖα καὶ τὰ τῶν εὐνούχων ἐστὶν , ἀνιέμενόν τε δι’ ἐλαίου κικίνου ἢ παλαιοῦ , καὶ ἔμμοτον ἐπιτιθέμενον θαυμαστὸν ὅπως πέττει τὰ δυσιατότατα τῶν ἑλκῶν , ὅσα μηδ’ ὅλως πῦον . ἐργάζεται . κολλᾷ δὲ καὶ κόλπους καὶ σύριγγας προστέλλει καὶ ξηραίνει καὶ κλείει τελέως . καὶ ὅταν γε ταῦτα καλῶς ἐργάζεσθαι βουληθῇς αὐτὸ , δι’ ὄξους δριμυτάτου τὰ μεταλλικὰ τρῖψον ἡμέραις πλείοσι καὶ μᾶλλον ἐν ἡλίῳ . καὶ τὴν λιθάργυρον δ’ ὡσαύτως τρίψας καὶ ξηράνας , εἶτα μίξας τῷ ἐλαίῳ καθ’ ὃν εἴρηται τρόπον ἕψε . πρὸς μέντοι τὰ δυσεπούλωτα τῶν ἑλκῶν οὐκ ἀναγκαῖον οὕτως κατειργάσθαι τὰ μεταλλικὰ καὶ τὴν λιθάργυρον ἐν τῇ τρίψει . καὶ γὰρ καὶ χωρὶς τούτων ἐπουλωτικώτερον γίνεται . προσέμβαλλε δ’ αὐτῷ τηνικαῦτα καὶ διφρυγοῦς οὐγγίαν καὶ χρυσοκόλλης οὐγγίαν . βάλλεται δὲ οὐχ ἅμα τῇ λεπίδι καὶ τῷ ἰῷ ταῦτα , καθάπερ οὐδ’ ὅταν ἑφθὸν ἤδη τελέως ᾖ τὸ φάρμακον , ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ καιρῷ . τοσαύτης γὰρ ἑψήσεως δεῖται τὰ τοιαῦτα τῶν φαρμάκων , ὡς ἀκριβῶς ἑνωθῆναι τοῖς προϋπάρχουσιν , ὃ διὰ συμμέτρου γίγνεται χρόνου μήτε λίαν πολὺ πρὸ τῆς ἄρσεως τῆς κακκάβης μήτ’ ἐγγὺς αὐτῆς . καὶ μόνη μὲν οὖν ἡ ἔμπλαστρος αὕτη σύριγγάς τε καὶ κόλπους καὶ τὰ μεγάλα τραύματα κολλᾶν ἐστιν ἱκανή . συνεργεῖ δ’ αὐτῇ καὶ σπόγγος καινὸς μὴ σκληρὸς , οἴνῳ παλαιῷ βεβρεγμένος . ἡ δ’ ἐπίδεσις ἐπὶ τῶν κόλπων , ἀπὸ τοῦ πυθμένος γιγνέσθω πρὸς τὸ στόμιον ἀφικνουμένου τοῦ ἐπιδέσμου , καθότι δηλωθήσεται σαφέστερον ἐν τῷ περὶ συρίγγων λόγῳ .
Lemmas: [ περί ὁ κιρρός ἔμπλαστρος , ὅς δίχρωμος ὀνομάζω . ] ἔνιοι μέν ἐκ ὁ αὐτός ὕλη σύγκειμαι ὁ ὁ ἰός ἔχω μήλινος , ὡς καί πρόσθεν φημί , εἷς μόνος διαφέρω ὁ μέχρι πολύς ἑψέω . πᾶς γάρ διά ὁ ὠμός ἰός χλωρός μήλινος μέν γίγνομαι μέτριος ἑψέω αὐτός , κιρρός δέ πολύς . εὔδηλος οὖν ὅτι πολύς ἔλαιον ἀναγκαῖος εἰμί ἔχω ὁ μήλινος τε καί ὁ κιρρός ὁ χλωρός , εἰ καί πᾶς ὁ ἄλλος ἔχω αὐτός . καί διά οὗτος ἐμβάλλω προσήκω ὁ κακκάβη πρῶτος μέν ﻿ ὁ λιθάργυρος ἄχρι γλοιώδης σύστασις ἕψω , ἐφεξῆς δέ ὁ ἰός , καί μετά αὐτός , εἰ τις ὁ μεταλλικός ἐμβάλλω , καθά ὁ καίω χαλκός καί ὁ λεπίς αὐτός , ἐͅπειδάν παχύνω , τηνικαῦτα κηρός καί ῥητίνη , εἰ καί οὗτος λαμβάνω ὁ φάρμακον , ἐπί τέλος δέ λιβανωτός τε καί σμύρνη καί ἀλόη ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος , καθά ὁ ἔνδοξος ὁ κιρρός , ὅς ὀνομάζω διά δίκταμνον ὁ ἱερός ὀνομάζω καί αὐτός , ὥσπερ ὁ ἴεσις , ἐπειδή φημί αὐτός ἐκ ὁ ἱερός ὁ ἐν Αἴγυπτος κομίζω . πολύχρηστος μέν οὖν εἰμί οὗτος καί διά οὗτος κατά ὁ ἑξῆς λόγος ἅμα ὁ πολύχρηστος γράφω . νυνί δέ περί ὁ ἄλλος κιρρός , ὅσος τε ἀκριβής ἁπλόος καί ὅσος μεταξύ οὗτος τε καί ὁ πολύχρηστος εἰμί , ὁ λόγος ποιέω . καθά οὖν ἁπλόος χλωρός διά κηρός τε καί ῥητίνη ἔλαιον τε καί ἰός συντίθημι , κατά ὁ λέγω ἐπί αὐτός συμμετρία , οὕτως ὁ κιρρός προσλαμβάνω λιθάργυρος ἔλαιον τε πολύς ἤ ὁ χλωρός ὁ σύνθεσις ἔχω . ἐάν μέν οὖν ἐπί πολύς ἕψω βούλομαι ὁ ἔμπλαστρος , αὐξάνω τε ὁ ἔλαιον , ἔχω τε ὁ φάρμακον ξηραντικός , καί διά οὗτος ὁ ἔναιμος τραῦμα κολλητικός · ἐάν δέ σύμμετρος , ἀρκέω τοσοῦτος εἰμί ὁ ἔλαιον μέτρον , ὅσος σταθμός ὁ λιθάργυρος . λίτρα γάρ ἔλαιον ὁ Ῥωμαικός μετρέω εἰς λίτρα λιθάργυρος ὁ σταθμικός ἐμβάλλω . ἐάν δέ ἐπί πολύς ἕψω βούλομαι ὁ φάρμακον , οὐ μόνος εἷς καί ἥμισυς ἔλαιον λίτρα ἐμβάλλω , ἀλλά καί δύο καί πολύς . ξηραντικός δέ ὁ οὕτως σκευάζω κιρρός ἔμπλαστρος εἰμί ὅσος μηδέ ὅλος ἔχω ῥητίνη καί κηρός , ἀλλά διά ὁ μεταλλικός καλέω μόνος σύγκειμαι , καθά ἄλλος τε τις ὁ ἔμπροσθεν γράφω τοιοῦτος , ὅς τε ἐγώ χράω διά πᾶς ὑπό ἐγώ συντίθημι , κατά ὅδε ὁ τρόπος ἕψω . ὁ λιθάργυρος μετά ὁ ἔλαιον προέψω ἐπεμβάλλω ὁ μεταλλικός λειόω μετά ὄξος καί οὕτως ἕψω ἄχρι ἀμόλυντος . βάλλω δέ ὁ μέν ἔλαιον λίτρα δʹ . ὅσος δέ ἄν εἰμί παλαιός , τοσοῦτος εἰμί ἀγαθός , καί μάλα ἐάν εἰμί Σαβῖνος . ὁ λιθάργυρος δέ λίτρον . γʹ . καί ὄξος δριμύς λίτρα βʹ . μεταλλικός δέ τρεῖς ὅδε , λεπίς χαλκός μέλας ἰός τε καί χαλκῖτις , ἴσος ἕκαστος σταθμός ἀνά οὐγγία βʹ . ὅς εἰμί δραχμή ἑκκαίδεκα . παλαιός δέ ὅταν εἰμί ὁ ἔλαιον καί παχύς διά ὁ παλαιότης , τέσσαρες καί ἥμισυς λίτρα ἐμβάλλω , ἐγώ δέ καί πέντε . ποτέ καί διά οὗτος ἐμβάλλω εἰμί χειμών . οἶδα γάρ ὅτι πολύς ἐν χειμών βάλλω ὁ ἔλαιον ἤ ἐν θέρος . προέψω δέ δηλονότι ὁ λιθάργυρος ἄχρι γλοιώδης σύστασις . ἐάν δέ καί κίκινος ἔχω ἔλαιον , ἀντί ὁ παλαιός ἐμβάλλω αὐτός . οὗτος ὁ φάρμακον ἔναιμος τραῦμα κολλάω ῥᾴδιος καί μάλα ἐπί ὁ σκληρός σῶμα ἤ ἁπαλός τε καί γυναικώδης καί παιδίον , ὁποῖος καί ὁ ὁ εὐνοῦχος εἰμί , ἀνίημι τε διά ἔλαιον κίκινος ἤ παλαιός , καί ἔμμοτος ἐπιτίθημι θαυμαστός ὅπως πέσσω ὁ δυσίατος ὁ ἕλκος , ὅσος μηδέ ὅλος πυός . ἐργάζομαι . κολλάω δέ καί κόλπος καί σῦριγξ προστέλλω καί ξηραίνω καί κλέω τέλειος . καί ὅταν γε οὗτος καλός ἐργάζομαι βούλομαι αὐτός , διά ὄξος δριμύς ὁ μεταλλικός τρίβω ἡμέρα πολύς καί μάλα ἐν ἥλιος . καί ὁ λιθάργυρος δέ ὡσαύτως τρίβω καί ξηραίνω , εἶτα μείγνυμι ὁ ἔλαιον κατά ὅς λέγω τρόπος ἕψω . πρός μέντοι ὁ δυσεπούλωτος ὁ ἕλκος οὐ ἀναγκαῖος οὕτως κατεργάζομαι ὁ μεταλλικός καί ὁ λιθάργυρος ἐν ὁ τρῖψις . καί γάρ καί χωρίς οὗτος ἐπουλωτικός γίγνομαι . προσεμβάλλω δέ αὐτός τηνικαῦτα καί διφρυγής οὐγγία καί χρυσοκόλλα οὐγγία . βάλλω δέ οὐ ἅμα ὁ λεπίς καί ὁ ἰός οὗτος , καθά οὐδέ ὅταν ἑφθός ἤδη τέλειος εἰμί ὁ φάρμακον , ἀλλά ἐν ὁ μεταξύ καιρός . τοσοῦτος γάρ ἕψησις δέω ὁ τοιοῦτος ὁ φάρμακον , ὡς ἀκριβής ἑνόω ὁ προυπάρχω , ὅς διά σύμμετρος γίγνομαι χρόνος μήτε λίαν πολύς πρό ὁ ἄρσις ὁ κακκάβη μήτε ἐγγύς αὐτός . καί μόνος μέν οὖν ὁ ἔμπλαστρος οὗτος σῦριγξ τε καί κόλπος καί ὁ μέγας τραῦμα κολλάω εἰμί ἱκανός . συνεργέω δέ αὐτός καί σπόγγος καινός μή σκληρός , οἶνος παλαιός βρέχω . ὁ δέ ἐπίδεσις ἐπί ὁ κόλπος , ἀπό ὁ πυθμήν γίγνομαι πρός ὁ στόμιον ἀφικνέομαι ὁ ἐπίδεσμον , καθότι δηλόω σαφής ἐν ὁ περί σῦριγξ λόγος .