galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 1.5
Πλείονος θερμασίας ἠθροισμένης ἐν τῷ σώματι μείζονος μὲν χρῄζειν ἀνάγκη τὸ ζῶον τῆς ἀναπνοῆς , μειζόνων δὲ καὶ σφυγμῶν , ᾧ δὲ λόγῳ μειζόνων , τούτῳ καὶ θαττόνων τε καὶ πυκνοτέρων · ὡς γὰρ οἱ διψῶντες οὐ τὸ πολὺ μόνον , ἀλλὰ καὶ ταχέως καὶ πυκνῶς προσφέρονται τὸ πόμα , οὕτως καὶ οἱ τῆς ἐμψυχούσης οὐσίας δεόμενοι πολλήν θ’ ἅμα ταύτην καὶ ταχέως καὶ πυκνῶς ἐπισπῶνται · καὶ τοῦτο δὴ οὖν ἔφαμεν οἰκείους εἶναι σφυγμοὺς πλήθει θερμασίας , τόν τε μέγαν καὶ τὸν ταχὺν καὶ τὸν πυκνὸν , οὐ μὴν δ’ ἐξ ἀνάγκης γ’ ἑπομένους αὐτῇ . χρῄζει γὰρ , ἵνα τοιοῦτοι γενηθῶσι , δυνάμεως μὲν ἐῤῥωμένης , ὀργάνων δὲ μαλακῶν · εἰ γὰρ ἀσθενὴς ἡ δύναμις ἢ σκληρὸν ᾖ τὸ ὄργανον , οὔτε μεγάλους αὐτοὺς οὔτε ταχεῖς ἐνδέχεται γενέσθαι , τοῦ μὲν ὀργάνου διὰ σκληρότητα δυσπειθοῦς γινομένου τῇ κινούσῃ δυνάμει , τῆς δυνάμεως δ’ αὐτῆς δι’ ἀῤῥωστίαν ἀδυνατούσης ἐξαίρειν τὰς ἀρτηρίας εἰς ὅσον προσήκει . χρὴ τοίνυν συνεργεῖν ἀλλήλοις τὰ τρία γένη τῶν αἰτίων , ἵν’ ὁ σφυγμὸς ταχὺς ἢ μέγας ἀποτελεσθῇ , τὴν μὲν χρείαν τῆς γενέσεως αὐτῶν ἐπείγουσαν , τὴν δὲ δύναμιν εὐεκτοῦσαν , τῶν δ’ ἀρτηριῶν τοὺς χιτῶνας μαλακοὺς , ἢ πάντως γε μὴ σκληροὺς ὄντας . ὡς γὰρ καὶ ὠθεῖν ἢ μέγα προβαίνειν οὔθ’ οἱ πάνυ γέροντες οὔθ’ οἱ μικροὶ παῖδες δύνανται , κᾂν ἔτι μάλιστα χρῄζωσιν ἠπειγμένης κινήσεως , οὕτως οὐδ’ ἡ ἄῤῥωστος δύναμις οὔτε ταχέως οὔτ’ εἰς μέγα τὰς ἀρτηρίας ἐξαίρειν δύναται , κᾂν δέηται . ὥσπερ δὲ πάλιν ἡ μὲν μαλακὴ κύστις ἑτοίμως εἰς πολὺ διαστέλλεται , ἡ σκληρὰ δὲ οὐδ’ εἰ πάνυ σφόδρα βιάζοιο , οὕτω καὶ τῶν ἀρτηριῶν ὁ χιτὼν ὁ μὲν μαλακὸς ῥᾳδίως ἐπὶ πλέον ἐξαίρεται , κᾂν ἄῤῥωστος ἡ δύναμις ᾖ , ὁ δὲ σκληρὸς ἀντιτείνεταί τε καὶ ἀντιβαίνει τῇ κινούσῃ δυνάμει , κᾂν σφοδρότατα περὶ αὐτὸν ἐνεργοῦσα τύχῃ . μέθοδος δὲ καὶ κατὰ τούτων ἁπάντων μία , τῆς ἐξεταζομένης αἰτίας μόνης ὑπαλλαττομένης , τῶν δ’ ἄλλων ἐν ταὐτῷ μενουσῶν , τὴν διάκρισιν ποιεῖσθαι τῆς ἀλλοιώσεως τῶν σφυγμῶν . εἰ γὰρ ἅμα πολλῶν ὑπηλλαγμένων ἐπισκέπτοιο , πρῶτον μὲν ἄδηλον , ἢ διὰ τὸ πασῶν ὁμοῦ συνιουσῶν ἀθρόον κεφάλαιον ἡ τροπὴ γέγονεν , ﻿ ἢ διά τινα μίαν ἐξ αὐτῶν . ἔπειτα δ’ εἰ καὶ συγχωρηθείη διὰ μίαν , ἥ τίς ἐστιν αὕτη μία ἐξ αὐτῶν οὐδέπω δῆλον . ἂν γοῦν αὐξηθῇ μὲν ἡ θερμασία μόνη , φυλάττοιντο δὲ ἥ τε δύναμις καὶ οἱ χιτῶνες τῶν ἀρτηριῶν ἄτρεπτοι , μείζους τε καὶ θάττους ἐξ ἀνάγκης οἱ σφυγμοὶ γενήσονται καὶ συναυξηθήσονταί γε τῷ πλήθει τῆς θερμασίας ἄχρι περ ἂν ἐπὶ τὴν μεγίστην ἀφίκωνται διαστολήν . τάχιστοι δὲ οὐδὲ νῦν οὐδέ ποτε φανοῦνται πρὶν τὴν θερμασίαν ὑπὲρ τὴν μεγίστην αὐξηθῆναι διαστολήν . τότε δ’ ὑπὲρ τὴν μεγίστην αὔξεται διαστολὴν , ὅταν ἐνδεῶς ὑπ’ αὐτῆς ἀναψύχηται . τὸ τοίνυν λεῖπον ἐπανισοῖ τηνικαῦτα τῷ τάχει τῆς κινήσεως , καὶ οὕτως οἱ σφυγμοὶ τάχιστοι γίνονται . ἀρκεῖ δ’ οὐδὲ ταῦτα τῇ μεγάλως ἐκπυρωθείσῃ , ἀλλ’ ὃν ἡσύχασε πρότερον χρόνον μεταξὺ τῶν κινήσεων , ἤδη καὶ τοῦτον συντέμνει . πολλάκις δ’ οὕτως βραχὺν ἀπέφηνεν , ὡς συνεχεῖς ἀλλήλαις δοκεῖν εἶναι τὰς κινήσεις , μηδαμῆ σχιζομένας ἡσυχίᾳ · τοῦτο δ’ , ὅταν ἐσχάτως ἐκκαυθῇ , γίνεται . τριῶν γὰρ ὄντων τρόπων ἐπικουρίας ἐν ἁπάσαις ὑπερβολαῖς πᾶσιν ὁμοῦ χρῆται . καὶ γὰρ πλείστης ἀπολαύει τῆς ἐμψυχούσης αὐτὴν οὐσίας καὶ τάχιστα καὶ συνεχέστατα . τούτων δὲ τὸ μὲν πρῶτον μεγίστους ποιεῖ τοὺς σφυγμοὺς , τὸ δὲ δεύτερον ταχίστους , τὸ δὲ τρίτον πυκνοτάτους . οὔτε γὰρ , ὅταν ἱκανῶς ἀναψύχηται τῷ μεγέθει τῆς διαστολῆς , κατεπείγει τὸ τάχος , οὔθ’ ὅταν αὐτάρκως ὑπ’ ἀμφοῖν ὠφελῆται , τὴν κυκνότητα . θατέρου δ’ αὐτῶν ἀεὶ τὸ λεῖπον ἐπανισοῖ θατέρῳ , τοῦ μὲν μεγέθους τῷ τάχει , τοῦ δὲ τάχους τῇ πυκνότητι . καθόλου γὰρ φάναι πυκνότητος σφυγμῶν αἰτία μία τὸ τῆς προτέρας ἐνεργείας ἐνδεὲς , γίνεται δὲ τοῦτο καὶ δι’ ἄλλας μὲν αἰτίας , ἃς ἑξῆς ἐροῦμεν , ἀτὰρ οὖν καὶ διὰ πλῆθος θερμασίας , ὡς νῦν ἀποδέδεικται . καὶ σχεδὸν ἤδη πέρας ἔχει τὸ προκείμενον . ἐδείχθη γὰρ ὡς οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἕπεται πλήθει θερμασίας μέγας καὶ ταχὺς καὶ πυκνὸς σφυγμὸς οὐδεὶς , οἰκεῖοι δ’ εἰσὶν αὐτῇ μάλιστα μὲν ὁ μέγας καὶ ταχὺς , ἤδη δέ ποτε καὶ ὁ πυκνὸς κατά τι συμβεβηκός .
Lemmas: πολύς θερμασία ἀθροίζω ἐν ὁ σῶμα μέγας μέν χρῄζω ἀνάγκη ὁ ζῷον ὁ ἀναπνοή , μέγας δέ καί σφυγμός , ὅς δέ λόγος μέγας , οὗτος καί ταχύς τε καί πυκνός · ὡς γάρ ὁ διψάω οὐ ὁ πολύς μόνος , ἀλλά καί ταχύς καί πυκνός προσφέρω ὁ πόμα , οὕτως καί ὁ ὁ ἐμψύχω οὐσία δέω πολύς τε ἅμα οὗτος καί ταχύς καί πυκνός ἐπισπάω · καί οὗτος δή οὖν φημί οἰκεῖος εἰμί σφυγμός πλῆθος θερμασία , ὁ τε μέγας καί ὁ ταχύς καί ὁ πυκνός , οὐ μήν δέ ἐκ ἀνάγκη γε ἕπομαι αὐτός . χρῄζω γάρ , ἵνα τοιοῦτος γίγνομαι , δύναμις μέν ῥώννυμι , ὄργανον δέ μαλακός · εἰ γάρ ἀσθενής ὁ δύναμις ἤ σκληρός εἰμί ὁ ὄργανον , οὔτε μέγας αὐτός οὔτε ταχύς ἐνδέχομαι γίγνομαι , ὁ μέν ὄργανον διά σκληρότης δυσπειθής γίγνομαι ὁ κινέω δύναμις , ὁ δύναμις δέ αὐτός διά ἀρρωστία ἀδυνατέω ἐξαίρω ὁ ἀρτηρία εἰς ὅσος προσήκω . χρή τοίνυν συνεργέω ἀλλήλων ὁ τρεῖς γένος ὁ αἴτιος , ἵνα ὁ σφυγμός ταχύς ἤ μέγας ἀποτελέω , ὁ μέν χρεία ὁ γένεσις αὐτός ἐπείγω , ὁ δέ δύναμις εὐεκτέω , ὁ δέ ἀρτηρία ὁ χιτών μαλακός , ἤ πάντως γε μή σκληρός εἰμί . ὡς γάρ καί ὠθέω ἤ μέγας προβαίνω οὔτε ὁ πάνυ γέρων οὔτε ὁ μικρός παῖς δύναμαι , ᾄν ἔτι μάλα χρῄζω ἐπείγω κίνησις , οὕτως οὐδέ ὁ ἄρρωστος δύναμις οὔτε ταχύς οὔτε εἰς μέγας ὁ ἀρτηρία ἐξαίρω δύναμαι , ᾄν δέω . ὥσπερ δέ πάλιν ὁ μέν μαλακός κύστις ἑτοῖμος εἰς πολύς διαστέλλω , ὁ σκληρός δέ οὐδέ εἰ πάνυ σφόδρα βιάζω , οὕτως καί ὁ ἀρτηρία ὁ χιτών ὁ μέν μαλακός ῥᾴδιος ἐπί πολύς ἐξαίρω , ἔͅν ἄρρωστος ὁ δύναμις εἰμί , ὁ δέ σκληρός ἀντιτείνω τε καί ἀντιβαίνω ὁ κινέω δύναμις , ἔͅν σφοδρός περί αὐτός ἐνεργέω τυγχάνω . μέθοδος δέ καί κατά οὗτος ἅπας εἷς , ὁ ἐξετάζω αἰτία μόνος ὑπαλλάσσω , ὁ δέ ἄλλος ἐν αὐτός μένω , ὁ διάκρισις ποιέω ὁ ἀλλοίωσις ὁ σφυγμός . εἰ γάρ ἅμα πολύς ὑπαλλάσσω ἐπισκοπέω , πρῶτος μέν ἄδηλος , ἤ διά ὁ πᾶς ὁμοῦ συνέρχομαι ἀθρόος κεφάλαιος ὁ τροπή γίγνομαι , ﻿ ἤ διά τις εἷς ἐκ αὐτός . ἔπειτα δέ εἰ καί συγχωρέω διά εἷς , ὁ τις εἰμί οὗτος εἷς ἐκ αὐτός οὐδέπω δῆλος . ἐάν γοῦν αὐξάνω μέν ὁ θερμασία μόνος , φυλάσσω δέ ὁ τε δύναμις καί ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία ἄτρεπτος , μέγας τε καί ταχύς ἐκ ἀνάγκη ὁ σφυγμός γίγνομαι καί συναυξάνω γε ὁ πλῆθος ὁ θερμασία ἄχρι περ ἄν ἐπί ὁ μέγας ἀφικνέομαι διαστολή . ταχύς δέ οὐδέ νῦν οὐδέ ποτέ φαίνω πρίν ὁ θερμασία ὑπέρ ὁ μέγας αὐξάνω διαστολή . τότε δέ ὑπέρ ὁ μέγας αὐξάνω διαστολή , ὅταν ἐνδεής ὑπό αὐτός ἀναψύχω . ὁ τοίνυν λείπω ἐπανισόω τηνικαῦτα ὁ τάχος ὁ κίνησις , καί οὕτως ὁ σφυγμός ταχύς γίγνομαι . ἀρκέω δέ οὐδέ οὗτος ὁ μέγας ἐκπυρόω , ἀλλά ὅς ἡσυχάζω πρότερος χρόνος μεταξύ ὁ κίνησις , ἤδη καί οὗτος συντέμνω . πολλάκις δέ οὕτως βραχύς ἀποφαίνω , ὡς συνεχής ἀλλήλων δοκέω εἰμί ὁ κίνησις , μηδαμῆ σχίζω ἡσυχία · οὗτος δέ , ὅταν ἔσχατος ἐκκαίω , γίγνομαι . τρεῖς γάρ εἰμί τρόπος ἐπικουρία ἐν ἅπας ὑπερβολή πᾶς ὁμοῦ χράω . καί γάρ πολύς ἀπολαύω ὁ ἐμψύχω αὐτός οὐσία καί ταχύς καί συνεχής . οὗτος δέ ὁ μέν πρῶτος μέγας ποιέω ὁ σφυγμός , ὁ δέ δεύτερος ταχύς , ὁ δέ τρίτος πυκνός . οὔτε γάρ , ὅταν ἱκανός ἀναψύχω ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς , κατεπείγω ὁ τάχος , οὔτε ὅταν αὔταρκος ὑπό ἄμφω ὠφελέω , ὁ κυκνότης . ἕτερος δέ αὐτός ἀεί ὁ λείπω ἐπανισόω ἕτερος , ὁ μέν μέγεθος ὁ τάχος , ὁ δέ τάχος ὁ πυκνότης . καθόλου γάρ φημί πυκνότης σφυγμός αἰτία εἷς ὁ ὁ πρότερος ἐνέργεια ἐνδεής , γίγνομαι δέ οὗτος καί διά ἄλλος μέν αἰτία , ὅς ἑξῆς λέγω , ἀτάρ οὖν καί διά πλῆθος θερμασία , ὡς νῦν ἀποδείκνυμι . καί σχεδόν ἤδη πέρας ἔχω ὁ πρόκειμαι . δείκνυμι γάρ ὡς οὐ ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι πλῆθος θερμασία μέγας καί ταχύς καί πυκνός σφυγμός οὐδείς , οἰκεῖος δέ εἰμί αὐτός μάλα μέν ὁ μέγας καί ταχύς , ἤδη δέ ποτέ καί ὁ πυκνός κατά τις συμβαίνω .