galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 2.4
Περὶ δὲ τῆς καθ’ ἕνα λεκτέον ἐφεξῆς . εἰσὶ δὲ ταύτης πάμπολλαι μὲν αἱ κατὰ μέρος διαφοραί . πειρατέον δ’ ἡμῖν εἰς τὰς καθόλου πάσας ἀναγαγεῖν , ὧν σαφῶν γενομένων , κᾂν εἴ τι τῶν κατὰ μέρος ὑπολείποιτο , ῥᾳδίως ἐκ τῶν προειρημένων εὑρεθήσεται καὶ τὰ λοιπά . καὶ ἥ γ’ ἀρχὴ τῷ λόγῳ ἡ αὐτὴ γιγνέσθω ἥπερ κᾀν τῷ περὶ διαφορᾶς αὐτῶν . ἠρξάμεθα δ’ ἐν ἐκείνῳ διαιρούμενοι τῆς κινήσεως αὐτῆς πρῶτον τὴν ἀνωμαλίαν , ἤτοι διακοπτομένης ἢ συνεχοῦς μενούσης , ἢ ἐπανερχομένης . καὶ τοίνυν ἐννέα διαφορὰς ἐδιδάξαμεν γινομένας , ὁπόταν διαστελλομένης τῆς ἀρτηρίας ἡσυχία τις ἐν τῷ μέσῳ γινομένη τὴν ὅλην διαστολὴν εἰς τρεῖς τέμνῃ χρόνους . ἑξῆς οὖν ὑπὲρ ἑκάστης αὐτῶν ἐνταῦθα σκεψώμεθα τὰς αἰτίας ζητοῦντες , καὶ πρῶτόν γε τῆς πρώτης ἐν αὐταῖς ῥηθείσης , ὅταν ὠκέως ἀρξαμένη τῆς κινήσεως ἡ ἀρτηρία , κᾄπειτα μικρὸν ἡσυχάσασα τὸ λεῖπον τῇ διαστολῇ μετὰ ταῦτα προσθῇ βραδέως κινηθεῖσα . γίνεται γὰρ τοῦτο μὲν χρείας ἐπειγούσης , τῆς δυνάμεως δὲ ὑπηρετούσης μὲν ὅσον ἐφ’ ἑαυτῇ , κωλυομένης δ’ ἤτοι δι’ ὀργάνων βλάβην ἢ πλῆθος ἀξιόλογον · ἐπεὶ εἴ γε μὴ διεκόπτετό ποτε τῆς ἡσυχίας ἡ διαστολὴ , πάντως ἂν ἦν μεγάλη . τοιαύτη δ’ οὐκ ἂν γένοιτο χωρὶς τοῦ καὶ τὴν χρείαν καλεῖν καὶ τὴν δύναμιν ὑπηρετεῖν . ὅτι δὲ οὐκ ἐνδέχεται μικρὰν διαστολὴν ἡσυχίᾳ μεσολαβεῖσθαι μάθοις ἂν ἐννοήσας ὡς οὐδεὶς τῶν μικρῶν σφυγμῶν εἰς δύο αἰσθητὰ μόρια τμηθῆναι δύναται . οὗτος δέ γε ὑπὲρ οὗ νῦν ὁ λόγος εἰς δύο τέτμηται σαφεῖς σφυγμοὺς , τόν τε πρὸ τῆς ἡσυχίας , τὸν ταχὺν , καὶ τὸν ἐπὶ ταύτῃ , τὸν βραδύν . εἰ μὲν δὴ καὶ ἑκάτερος αὐτῶν ἀξιόλογον ἔχοι μέγεθος , οὗτος ἂν ὅλος εἴη τῶν μεγίστων · εἰ δὲ μὴ , ἀλλ’ οὐ μικρός γε πάντως ἐστὶ , κᾂν ἐκ μικρῶν δυοῖν συννοῆται . δηλοῖ δὲ τὴν ῥώμην τῆς δυνάμεως καὶ τὸ τῆς προτέρας κινήσεως τάχος , ὥσπερ γε καὶ τὸ τῆς ﻿ χρείας ἐπεῖγον ἡ μετὰ τὴν ἡσυχίαν κίνησις ἐνδείκνυται , οὐ γὰρ ἄνευ τούτου συνεπλήρωσεν ἄν ποτε τὴν ἐξ ἀρχῆς ὁρμὴν ἡ δύναμις , ἀλλ’ ἔνθα πρῶτον ἐπεσχέθη κινουμένη , κατέπαυσεν ἂν ἐνταῦθα τὴν διαστολὴν , μικρὸν ἕνα τοῦτον ἐργασαμένη σφυγμόν · ὥσπερ οὖν καὶ φαίνεται μυριάκις ἐν ταῖς συστηματικαῖς ἀνωμαλίαις μικρὸς γινόμενος ὁ σφυγμὸς οὐ τῷ μὴ δύνασθαι κινεῖσθαι τὴν δύναμιν , ἀλλὰ τῷ κωλύεσθαι . πολλάκις οὖν τὸν ἐφεξῆς αὐτῷ μέγιστον εἰργάσατο συστρέψασα καθάπερ ἂν εἴποι τις ἑαυτὴν καὶ οἷον ἀθροίσασα καὶ ἀνακτησαμένη καὶ παντὶ τῷ τόνῳ βιαίως χρησαμένη . ἐνὸν οὖν αὐτῇ καὶ νῦν ἐργάσασθαί τι τοιοῦτον , οὐκ ἐργασαμένη τὴν χρείαν ἐπείγειν ἐνεδείξατο . πόθεν οὖν ὅτι πλῆθος ἄμετρον , ἢ θλίψις ὀργάνων , ἢ ἔμφραξις ἐμποδίζουσι τὴν κίνησιν ; πρῶτον μὲν ἐκ τοῦ τήν τε δύναμιν ἐῤῥῶσθαι καὶ τὴν χρείαν ἐπείγειν , οὐ γὰρ ἂν ἔτι λοιπὸν οὐδὲν εἴη τῆς βλάβης αἴτιον ἔξω τῶν εἰρημένων , ἔπειτα δὲ κᾀξ αὐτῆς τῆς φύσεως αὐτῶν . εἴτε γὰρ πλῆθος εἴη τὸ βαρῦνον , οὐκ ἀδύνατον ἐν τῷ μέσῳ τῆς διαστολῆς στᾶσαν τὴν δύναμιν καὶ οἷον ἀναπαυσαμένην οὕτω τὸ λεῖπον προσθεῖναι , εἴτ’ ἔμφραξις τῶν ὀργάνων ἰσχυρὰ , ἢ θλίψις τις βίαιος , ἴσχεσθαι τὴν κίνησιν εἰς τοσοῦτον εὔλογον εἰς ὅσον ἀποῤῥεῖ τοῦ πληρώσοντος πνεύματος τὴν χώραν τῆς διαστολῆς . ἀλλ’ ἐπεὶ τὸ τελέως ἴσχεσθαι τοῦ τελέως ἀποκεκλεῖσθαι τὰς ὁδοὺς τοῦ πνεύματος ἐνδεικτικόν ἐστιν , διὰ τοῦτο καὶ τὴν θλίψιν καὶ τὴν ἔμφραξιν ἰσχυρὰν εἶναί φαμεν . τοῦτο μὲν δὴ κοινὸν ἁπασῶν τῶν ἐφ’ ἡσυχίας τεμνομένων διαστολῶν , ἴδια δὲ ἑκάστης αὐτῶν τὰ νῦν λεχθησόμενα · τῆς μὲν πρώτης ἱκανῶς βαρύνεσθαι τὴν δύναμιν ὑπὸ τοῦ πλήθους , ὅταν γε διὰ πλῆθος ὁ σφυγμὸς γίνηται τοιοῦτος . ἡ γὰρ ὑστέρα κίνησις ἡ μετὰ τὴν ἡσυχίαν οὐκ ἂν ἄλλως ἐγένετο βραδεῖα , τῆς προτέρας οὔσης ὠκείας , εἰ μὴ ἐνενίκητό τε καὶ ἰσχυρῶς ἐβεβάρητο πρὸς τοῦ πλήθους ἡ δύναμις . ἔμπαλιν δ’ ἐπὶ τῆς δευτέρας ἔχει διαφορᾶς , ἐφ’ ἧς ἀμφότερα τὰ μέρη τῆς κινήσεώς ἐστι ταχέα . φαίνεται γὰρ ἀναφέρουσα καὶ διασώζουσα τὸν τόνον ἡ δύναμις καὶ διαμαχομένη τῷ πλήθει . μέση δ’ ἀμφοῖν ἐστι δηλονότι διάθεσις ἐφ’ ἧς καὶ ἡ κίνησις ἡ δευτέρα μέση ταχείας τε καὶ βραδείας , ὅπερ ἐστὶ σύμμετρος , αὗται μὲν οὖν τρεῖς διαφοραὶ τῶν ἡσυχίᾳ σχιζομένων διαστολῶν . ἕτεραι δὲ τρεῖς , ὅταν τῆς προτέρας κινήσεως βραδείας γινομένης ἡ δευτέρα τὰς τρεῖς τρέπηται τροπὰς , ἤτοι βραδεῖα , ἢ ὠκεῖα , ἢ σύμμετρος γινομένη , καὶ δηλονότι καὶ ταύταις χειρίστη μὲν ἐφ’ ἧς αἱ κινήσεις ἄμφω βραδεῖαι , πολὺ δ’ ἐπιεικεστέρα ταύτης ἐφ’ ἧς ἡ δευτέρα ταχεῖα , μέση δ’ ἀμφοῖν ἐφ’ ᾗ σύμμετρος . οὕτω δὲ κᾂν εἰ τῆς πρώτης κινήσεως συμμέτρου γινομένης ἡ δευτέρα τὰς τρεῖς τρέποιτο τροπὰς , ἐπιεικεστέραν μὲν ἐνδείξεται διάθεσιν ἡ ὠκεῖα κίνησις , ὀλεθριωτέραν δ’ ἡ βραδεῖα , μέσην δ’ ἡ σύμμετρος . πασῶν δὲ τῶν ἐννέα διαφορῶν , ὑφ’ ἧς τινος ἂν αἰτίας γίνωνται , χειρίστη μὲν ἡ ἀμφοτέρας ἔχουσα τὰς κινήσεις βραδείας , ἐπιεικεστάτη δ’ ἡ ἀμφοτέρας ταχείας , μέση δ’ ἐφ’ ἧς ἀμφότερα σύμμετρα , καὶ ἄλλαι δὲ μεταξὺ τῆς τε μέσης καὶ τῶν ἄκρων ἑκατέρας ἀνάλογον . ἀλλὰ καὶ χρόνος οὗτος ὁ τῆς ἡσυχίας ὅσῳ περ ἂν πλείων γίγνηται καθ’ ἑκάστην τῶν εἰρημένων ἐννέα διαφορῶν , τοσούτῳ χαλεπώτερος . ἔμπαλιν δὲ τῶν κινήσεων ὁ χρόνος αὐξανόμενος ἐπιεικεστέραν ἐμφαίνει τὴν διάθεσιν . ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ τῶν διαστολῶν ἀμφοτέρων μέγεθος ἄριστον . ὥσπερ οὖν ἡ μικρότης χείριστον , οὕτω δὴ καὶ ἡ μὲν σφοδρότης ἄριστον , ἡ δ’ ἀμυδρότης χείριστον . εἰ δ’ ἅπανθ’ ἅμα συνέλθοι τὰ εἰρημένα κακὰ περὶ ἕνα σφυγμὸν , οὗτος ἂν ὁ χείριστος εἴη αὐτῶν , ὥσπερ εἰ καὶ πάντα τὰ ἐπιεικέστατα ὁ βέλτιστος . ὁ μὲν γὰρ , εἴτε πλῆθος εἴη τὸ βαρῦνον τὴν δύναμιν , νενικῆσθαί φησιν αὐτὴν ἀξιολόγως , εἴτε ἔμφραξίς τις ἐν ταῖς ἀρτηρίαις , ἐν κυρίαις μὲν ταύταις καὶ οὐ πόῤῥω τῆς ἀρχῆς , μεγάλην δὲ καὶ αὐτὴν τὴν ἔμφραξιν ἐπιδείκνυται , εἴτε θλίψις τις καὶ στενοχωρία , πᾶσαν ὀλίγου δεῖν κατειλῆφθαι δηλοῖ τὴν χώραν τῶν ἀρτηριῶν . ὁ δ’ ἐπιεικέστατος ἐν αὐτοῖς , ἐφ’ οὗ δηλονότι καὶ αἱ κινήσεις ἀμφότεραι ταχεῖαί τε καὶ μεγάλαι καὶ σφοδραὶ καὶ ὁ χρόνος ὁ τῆς ἡσυχίας βραδὺς τὴν μὲν δύναμιν κρατεῖν τοῦ πλήθους ἐνδείξεται , τὰς δ’ ἐμφράξεις τε καὶ θλίψεις τῶν ἀρτηριῶν ἢ μικρὰς , ἢ οὐκ ἐν κυρίοις , ἢ πόῤῥω τῆς ἀρχῆς . ταῦτα μὲν οὖν τῆς καλουμένης ἰδίως προγνωστικῆς θεωρίας ἔχεται , τῇ κοινωνίᾳ τοῦ λόγου συναναγραφέντα .
Lemmas: περί δέ ὁ κατά εἷς λεκτέος ἐφεξῆς . εἰμί δέ οὗτος πάμπολυς μέν ὁ κατά μέρος διαφορά . πειράω δέ ἐγώ εἰς ὁ καθόλου πᾶς ἀνάγω , ὅς σαφής γίγνομαι , ἔͅν εἰ τις ὁ κατά μέρος ὑπολείπω , ῥᾴδιος ἐκ ὁ προλέγω εὑρίσκω καί ὁ λοιπός . καί ὁ γε ἀρχή ὁ λόγος ὁ αὐτός γίγνομαι ὅς εἰͅν ὁ περί διαφορά αὐτός . ἄρχω δέ ἐν ἐκεῖνος διαιρέω ὁ κίνησις αὐτός πρῶτος ὁ ἀνωμαλία , ἤτοι διακόπτω ἤ συνεχής μένω , ἤ ἐπανέρχομαι . καί τοίνυν ἐννέα διαφορά διδάσκω γίγνομαι , ὁπόταν διαστέλλω ὁ ἀρτηρία ἡσυχία τις ἐν ὁ μέσος γίγνομαι ὁ ὅλος διαστολή εἰς τρεῖς τέμνω χρόνος . ἑξῆς οὖν ὑπέρ ἕκαστος αὐτός ἐνταῦθα σκοπέω ὁ αἰτία ζητέω , καί πρῶτος γε ὁ πρῶτος ἐν αὐτός λέγω , ὅταν ὠκύς ἄρχω ὁ κίνησις ὁ ἀρτηρία , ᾄπειτη μικρός ἡσυχάζω ὁ λείπω ὁ διαστολή μετά οὗτος προστίθημι βραδύς κινέω . γίγνομαι γάρ οὗτος μέν χρεία ἐπείγω , ὁ δύναμις δέ ὑπηρετέω μέν ὅσος ἐπί ἑαυτοῦ , κωλύω δέ ἤτοι διά ὄργανον βλάβη ἤ πλῆθος ἀξιόλογος · ἐπεί εἰ γε μή διακόπτω ποτέ ὁ ἡσυχία ὁ διαστολή , πάντως ἄν εἰμί μέγας . τοιοῦτος δέ οὐ ἄν γίγνομαι χωρίς ὁ καί ὁ χρεία καλέω καί ὁ δύναμις ὑπηρετέω . ὅτι δέ οὐ ἐνδέχομαι μικρός διαστολή ἡσυχία μεσολαβέω μανθάνω ἄν ἐννοέω ὡς οὐδείς ὁ μικρός σφυγμός εἰς δύο αἰσθητός μόριον τέμνω δύναμαι . οὗτος δέ γε ὑπέρ ὅς νῦν ὁ λόγος εἰς δύο τέμνω σαφής σφυγμός , ὁ τε πρό ὁ ἡσυχία , ὁ ταχύς , καί ὁ ἐπί οὗτος , ὁ βραδύς . εἰ μέν δή καί ἑκάτερος αὐτός ἀξιόλογος ἔχω μέγεθος , οὗτος ἄν ὅλος εἰμί ὁ μέγας · εἰ δέ μή , ἀλλά οὐ μικρός γε πάντως εἰμί , ἔͅν ἐκ μικρός δύο συννοέω . δηλόω δέ ὁ ῥώμη ὁ δύναμις καί ὁ ὁ πρότερος κίνησις τάχος , ὥσπερ γε καί ὁ ὁ ﻿ χρεία ἐπείγω ὁ μετά ὁ ἡσυχία κίνησις ἐνδείκνυμι , οὐ γάρ ἄνευ οὗτος συμπληρόω ἄν ποτέ ὁ ἐκ ἀρχή ὁρμή ὁ δύναμις , ἀλλά ἔνθα πρῶτος ἐπέχω κινέω , καταπαύω ἄν ἐνταῦθα ὁ διαστολή , μικρός εἷς οὗτος ἐργάζομαι σφυγμός · ὥσπερ οὖν καί φαίνω μυριάκις ἐν ὁ συστηματικός ἀνωμαλία μικρός γίγνομαι ὁ σφυγμός οὐ ὁ μή δύναμαι κινέω ὁ δύναμις , ἀλλά ὁ κωλύω . πολλάκις οὖν ὁ ἐφεξῆς αὐτός μέγας ἐργάζομαι συστρέφω καθά ἄν λέγω τις ἑαυτοῦ καί οἷος ἀθροίζω καί ἀνακτάομαι καί πᾶς ὁ τόνος βίαιος χράω . ἔνειμι οὖν αὐτός καί νῦν ἐργάζομαι τις τοιοῦτος , οὐ ἐργάζομαι ὁ χρεία ἐπείγω ἐνδείκνυμι . πόθεν οὖν ὅτι πλῆθος ἄμετρος , ἤ θλῖψις ὄργανον , ἤ ἔμφραξις ἐμποδίζω ὁ κίνησις ; πρῶτος μέν ἐκ ὁ ὁ τε δύναμις ῥώννυμι καί ὁ χρεία ἐπείγω , οὐ γάρ ἄν ἔτι λοιπός οὐδείς εἰμί ὁ βλάβη αἴτιος ἔξω ὁ λέγω , ἔπειτα δέ ἐͅκ αὐτός ὁ φύσις αὐτός . εἴτε γάρ πλῆθος εἰμί ὁ βαρύνω , οὐ ἀδύνατος ἐν ὁ μέσος ὁ διαστολεύς ἵστημι ὁ δύναμις καί οἷος ἀναπαύω οὕτως ὁ λείπω προστίθημι , εἴτε ἔμφραξις ὁ ὄργανον ἰσχυρός , ἤ θλῖψις τις βίαιος , ἴσχω ὁ κίνησις εἰς τοσοῦτος εὔλογος εἰς ὅσος ἀπορρέω ὁ πληρόω πνεῦμα ὁ χώρα ὁ διαστολεύς . ἀλλά ἐπεί ὁ τέλειος ἴσχω ὁ τέλειος ἀποκλείω ὁ ὁδός ὁ πνεῦμα ἐνδεικτικός εἰμί , διά οὗτος καί ὁ θλίψις καί ὁ ἔμφραξις ἰσχυρός εἰμί φημί . οὗτος μέν δή κοινός ἅπας ὁ ἐπί ἡσυχία τέμνω διαστολή , ἴδιος δέ ἕκαστος αὐτός ὁ νῦν λέγω · ὁ μέν πρῶτος ἱκανός βαρύνω ὁ δύναμις ὑπό ὁ πλῆθος , ὅταν γε διά πλῆθος ὁ σφυγμός γίγνομαι τοιοῦτος . ὁ γάρ ὕστερος κίνησις ὁ μετά ὁ ἡσυχία οὐ ἄν ἄλλος γίγνομαι βραδύς , ὁ πρότερος εἰμί ὠκύς , εἰ μή νικάω τε καί ἰσχυρός βαρέω πρός ὁ πλῆθος ὁ δύναμις . ἔμπαλιν δέ ἐπί ὁ δεύτερος ἔχω διαφορά , ἐπί ὅς ἀμφότερος ὁ μέρος ὁ κίνησις εἰμί ταχύς . φαίνω γάρ ἀναφέρω καί διασῴζω ὁ τόνος ὁ δύναμις καί διαμάχομαι ὁ πλῆθος . μέσος δέ ἄμφω εἰμί δηλονότι διάθεσις ἐπί ὅς καί ὁ κίνησις ὁ δεύτερος μέσος ταχύς τε καί βραδύς , ὅς εἰμί σύμμετρος , οὗτος μέν οὖν τρεῖς διαφορά ὁ ἡσυχία σχίζω διαστολή . ἕτερος δέ τρεῖς , ὅταν ὁ πρότερος κίνησις βραδύς γίγνομαι ὁ δεύτερος ὁ τρεῖς τρέπω τροπή , ἤτοι βραδύς , ἤ ὠκύς , ἤ σύμμετρος γίγνομαι , καί δηλονότι καί οὗτος κακός μέν ἐπί ὅς ὁ κίνησις ἄμφω βραδύς , πολύς δέ ἐπιεικής οὗτος ἐπί ὅς ὁ δεύτερος ταχύς , μέσος δέ ἄμφω ἐπί ὅς σύμμετρος . οὕτως δέ ἔͅν εἰ ὁ πρῶτος κίνησις σύμμετρος γίγνομαι ὁ δεύτερος ὁ τρεῖς τρέπω τροπή , ἐπιεικής μέν ἐνδείκνυμι διάθεσις ὁ ὠκύς κίνησις , ὀλέθριος δέ ὁ βραδύς , μέσος δέ ὁ σύμμετρος . πᾶς δέ ὁ ἐννέα διαφορά , ὑπό ὅς τις ἄν αἰτία γίγνομαι , κακός μέν ὁ ἀμφότερος ἔχω ὁ κίνησις βραδύς , ἐπιεικής δέ ὁ ἀμφότερος ταχύς , μέσος δέ ἐπί ὅς ἀμφότερος σύμμετρος , καί ἄλλος δέ μεταξύ ὁ τε μέσος καί ὁ ἄκρον ἑκάτερος ἀνάλογος . ἀλλά καί χρόνος οὗτος ὁ ὁ ἡσυχία ὅσος περ ἄν πολύς γίγνομαι κατά ἕκαστος ὁ λέγω ἐννέα διαφορά , τοσοῦτος χαλεπός . ἔμπαλιν δέ ὁ κίνησις ὁ χρόνος αὐξάνω ἐπιεικής ἐμφαίνω ὁ διάθεσις . ὡσαύτως δέ καί ὁ ὁ διαστολή ἀμφότερος μέγεθος ἀγαθός . ὥσπερ οὖν ὁ μικρότης κακός , οὕτως δή καί ὁ μέν σφοδρότης ἀγαθός , ὁ δέ ἀμυδρότης κακός . εἰ δέ ἅπας ἅμα συνέρχομαι ὁ λέγω κακός περί εἷς σφυγμός , οὗτος ἄν ὁ κακός εἰμί αὐτός , ὥσπερ εἰ καί πᾶς ὁ ἐπιεικής ὁ ἀγαθός . ὁ μέν γάρ , εἴτε πλῆθος εἰμί ὁ βαρύνω ὁ δύναμις , νικάω φημί αὐτός ἀξιόλογος , εἴτε ἔμφραξις τις ἐν ὁ ἀρτηρία , ἐν κύριος μέν οὗτος καί οὐ πρόσω ὁ ἀρχή , μέγας δέ καί αὐτός ὁ ἔμφραξις ἐπιδείκνυμι , εἴτε θλῖψις τις καί στενοχωρία , πᾶς ὀλίγος δέω καταλαμβάνω δηλόω ὁ χώρα ὁ ἀρτηρία . ὁ δέ ἐπιεικής ἐν αὐτός , ἐπί ὅς δηλονότι καί ὁ κίνησις ἀμφότερος ταχύς τε καί μέγας καί σφοδρός καί ὁ χρόνος ὁ ὁ ἡσυχία βραδύς ὁ μέν δύναμις κρατέω ὁ πλῆθος ἐνδείκνυμι , ὁ δέ ἔμφραξις τε καί θλῖψις ὁ ἀρτηρία ἤ μικρός , ἤ οὐ ἐν κύριος , ἤ πρόσω ὁ ἀρχή . οὗτος μέν οὖν ὁ καλέω ἴδιος προγνωστικός θεωρία ἔχω , ὁ κοινωνία ὁ λόγος συναναγράφω .