galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 1.7
Ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ τούτων αὐτάρκως εἴρηται , τὸ ἀναβληθὲν ὀλίγῳ πρότερον ἐφ’ ὅσον εἰς τὰ παρόντα χρήσιμόν ἐστι διασκεψάμενοι τὸ συνεχὲς τοῦ λόγου περαίνωμεν . τοῦ μὲν γὰρ μεγάλου τε καὶ μικροῦ σφυγμοῦ μέσος τίς ἐστιν ὁ κατὰ φύσιν τε καὶ σύμμετρος , ᾧ παραβάλλοντές τε καὶ παραμετροῦντες τοὺς ἄλλους ἅπαντας , ὅσοι μὲν ἂν μείζους ὦσιν αὐτοῦ , τούτους μὲν μεγάλους ὀνομάζομεν , τοὺς δ’ ἐλάττους μικρούς . κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ τοῦ ταχέος τε καὶ βραδέος ὁ μέσος τε καὶ σύμμετρος ὁ κατὰ φύσιν ἔχων ἐστὶν , καὶ τοῦ πυκνοῦ δὲ καὶ τοῦ ἀραιοῦ καὶ προσέτι σκληροῦ καὶ μαλακοῦ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον οἱ μέσοι κατὰ φύσιν . οὐ μὴν ἀμυδροῦ τε καὶ σφοδροῦ μέσος ὁ κατὰ φύσιν εἶναι δοκεῖ . ἐῤῥωμένης γὰρ ἔργον δυνάμεως ὁ σφοδρὸς σφυγμὸς , ὥσπερ οὖν καὶ ὁ ἀμυδρὸς ἀῤῥώστου . τὸ δ’ ἐῤῥῶσθαι ταύτην οὐ παρὰ φύσιν δήπουθεν , ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἀρετή τε καὶ κατὰ φύσιν , ἡ δ’ ἀῤῥωστία τῆς δυνάμεως κακία τε καὶ παρὰ φύσιν . ὅσον δ’ ἐν τῷ μεταξὺ ῥώμης τε καὶ ἀῤῥωστίας , ὁδός ἐστιν ἀπὸ θατέρου πρὸς θάτερον ἐν μεθορίῳ που τεταγμένον ἀμφοῖν , τοσούτῳ μὲν βέλτιον ἀῤῥωστίας , ὅσῳ χεῖρον εὐρωστίας , τοσούτῳ δ’ αὖ πάλιν εὐρωστίας χεῖρον , ὅσῳ βέλτιον ἀῤῥωστίας . οὔκουν ἐνταῦθά φασι χρῆναι τὸ κατὰ φύσιν ζητεῖν , ἀλλ’ ἐν τῷ ἄκρῳ τε καὶ εὐρώστῳ , τούτου δ’ ἔγγονον ὑπάρχειν τὸν σφοδρὸν σφυγμόν . εἰσὶ δ’ οἳ τοῦτο μὲν ἀληθὲς εἶναι συγχωροῦσιν , ἀμφισβητοῦσι δὲ πρὸς τὸ καθόλου καὶ φάσκουσι τὸν κατὰ φύσιν σφυγμὸν τὸν ἐν τούτῳ μὲν τῷ γένει γίνεσθαι καὶ αὐτὸν ὑπὸ τῆς ἄκρας τε καὶ ἀρίστης ἕξεως , ὥσπερ οὖν κᾀν τοῖς ἄλλοις ἅπασι γένεσιν , οὐ μὴν ἄκρον γε καὶ ἔσχατον ὑπάρχειν , ἀλλ’ εἶναί τινα τῶν οὐ κατὰ φύσιν ἕτερον τούτου σφοδρότερον . ἴδιον γάρ τι συμβεβηκέναι τούτῳ τῷ γένει τῶν σφυγμῶν παρὰ τἄλλα πάντα φασὶ , διὸ καὶ τὴν ἀπορίαν τε καὶ τὰ σφάλματα τοῖς μὴ δυναμένοις αὐτὸ συνιδεῖν ἀπηντηκέναι . γίνεσθαι μὲν γὰρ εὐρωστούσης τῆς δυνάμεως τὸν σφοδρὸν σφυγμὸν , εἶναι μέντοι τι καὶ τούτου μέτρον τῆς σφοδρότητος , οὗ προσωτέρω χωρῶν ἐξίσταται τοῦ κατὰ φύσιν . ἐν γοῦν τοῖς θυμοῖς , φασὶ , καὶ πολλάκις ἐν τοῖς γυμνασίοις καὶ ταῖς οἰνοποσίαις εὑρίσκεσθαι σφοδρότερον τοῦ κατὰ φύσιν κινουμένας τὰς ἀρτηρίας , ὁμολογεῖσθαι δὲ πρὸς ἁπάντων τὸν ὡς ἀκριβῶς κατὰ φύσιν ἔχοντα σφυγμὸν ἐπὶ ζώου θεωρητέον , ἐν ἠρεμίᾳ καθεστηκότος ἁπασῶν τῶν μεγάλων τε καὶ ἰσχυρῶν ἀλλοιώσεων . ἰσχυρὰ δὲ ἀλλοίωσις ἡ ἐκ θυμοῦ καὶ γυμνασίου καὶ οἴνου , οὐκ οὖν τοῦτον εἶναι τὸν κατὰ φύσιν , ἀλλ’ ὡς ἂν ἐῤῥωμένης τε ἅμα τῆς φύσεως καὶ πρὸς μηδενὸς τῶν ἔξωθεν αἰτίων βιαίως ταραττομένης γίνεται . οὕτως δὲ πὼς μὲν εἶναι μέσον , πὼς δὲ οὖκ εἶναι τὸν κατὰ φύσιν ἐν τούτῳ τῷ γένει σφυγμόν . καθόσον μὲν γὰρ αὐτοῦ εἰσί τινες ἕτεροι σφοδρότεροι σφυγμοὶ , καὶ νὴ Δία ἕτεροί γ’ ἧττον σφοδροὶ , κατὰ τοσοῦτον μὲν εἶναι μέσον , καθόσον δὲ τριῶν οὐσῶν διαφορῶν ἐν τούτῳ τῷ γένει , σφοδρότητός τε καὶ ἀμυδρότητος καὶ τῆς ἀμφοῖν μεσότητος , οὐκ ἐκ τῆς μεσότητός ἐστιν , ἀλλὰ ἐκ μιᾶς τῶν ἀκροτάτων , κατὰ τοσοῦτον οὐκ ἔτι εἶναι μέσον . ὅλον οὖν τὸ λοιπὸν οἶμαι ﻿ περὶ αὐτοῦ καλῶς ἂν ἅμα καὶ ἀληθῶς ῥηθῆναι τὸν κατὰ φύσιν ἐν τούτῳ τῷ γένει σφυγμὸν μέσον ἐν θατέρῳ τῶν ἄκρων εὑρίσκεσθαι διαφορῶν . εἰσὶ δ’ οἳ καὶ πρὸς τοῦτ’ ἀντιλέγουσιν , οὐ γίνεσθαι σφοδροὺς ἐν τοῖς εἰρημένοις καιροῖς τοὺς σφυγμοὺς , ἀλλὰ φαίνεσθαι φάσκοντες , ἐξαπατᾶσθαι δὲ τοὺς ἀμελέστερον ἁπτομένους ὑπὸ τοῦ προσγινομένου τάχους αὐτοῖς καὶ μεγέθους , ἔστι δ’ ὅτε καὶ ὕψους , ὥσπερ ἐν τοῖς θυμοῖς · δῆλον δὲ ὡς τῆς τοιαύτης διαφωνίας ἡ κρίσις εἰς τὴν διάγνωσιν ἀναφέρεται . τίς οὖν ἡ ἀληθὴς διάγνωσις ; χρὴ γὰρ ἀποφήνασθαι τὸ φαινόμενον ἡμῖν . ἐπὶ μὲν ταῖς τῶν οἴνων πόσησι , ταῖς γοῦν μετρίαις , οἱ σφυγμοὶ σαφῶς ὥσπερ μείζους καὶ θάττους , οὕτω καὶ σφοδρότεροι γίνονται , ἐπὶ μέντοι τοῖς θυμοῖς τε καὶ τοῖς μετρίοις γυμνασίοις οὐκ ἔθ’ ὁμοίως σαφῶς , ἀλλ’ εἰ ἄρα καὶ προσγίνεταί τι σφοδρότητος αὐτοῖς , ὀλίγον τοῦτο καὶ δυσδιάγνωστόν ἐστιν . ὅπως δ’ ἂν ἔχοι τὸ ἀληθὲς , οὐδὲν κωλυόμεθα περαίνειν τὸ προκείμενον , αὐτὸ τοῦτο μόνον ζητοῦντες , εἰ μέγεθος καὶ τάχος σφυγμῶν οἰκεῖα δυνάμεως ἐῤῥωμένης , ὅπερ εἶναι φαίνεται τοῖς μὴ παρέργως σκοπουμένοις ἐξ αὐτῆς τῶν πραγμάτων τῆς φύσεως . ὡμολογημένου γὰρ τοῦ διαστέλλεσθαι τὰς ἀρτηρίας ὑπὸ δυνάμεως εὔλογον ἐπὶ πλέον ἐξαίρειν μὲν αὐτὰς τὴν ἰσχυρὰν , ἐπ’ ὀλίγον δὲ τὴν ἀσθενῆ , καὶ θᾶττον μὲν τὴν ἰσχυρὰν , βραδύτερον δὲ τὴν ἀσθενῆ , ὥσπερ οὖν ἐφ’ ἡμῶν αὐτῶν ἔχει βαδιζόντων τε καὶ θεόντων καὶ ἐρεσσόντων καὶ σκαπτόντων καὶ ὁτιοῦν ἄλλο δρώντων . ὁ γὰρ ἰσχυρότερος ἐν τούτοις οὐ μείζονα μόνον , ἀλλὰ καὶ θάττονα τὴν ἐνέργειαν ἐπιδείκνυται , τῶν γ’ ἄλλων ὡσαύτως ἀμφοτέροις ἐχόντων . εἰ γὰρ ὁ μὲν ἀσθενέστερος ἐπείγοιτο πρὸς τῆς χρείας ἐς τὴν ἐνέργειαν , ὁ δ’ ἰσχυρότερος ἤτοι μηδὲν αὐτῆς ὅλως ἢ ὡς ἐλαχίστης δέοιτο , θᾶττον ἂν οὕτως ὁ ἀσθενέστερος ἐνεργήσειεν . ἀλλ’ οὐ χρὴ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον παραβάλλειν , ἀλλ’ ὡς καὶ πρόσθεν ἐῤῥέθη , τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων ὁμοίως ἀμφοῖν ὑπαρχόντων , καθ’ ἓν δ’ ὁτιοῦν μόνον ὅπερ ἂν ἑκάστοτε τύχῃ ζητούμενον τῆς ὑπαλλαγῆς γενομένης · οἷον εἰ καὶ λῃστῶν ἐπιόντων φεύγειν δεήσειεν , οὐκ ἴσα δήπουθεν διαβαίνοντες . οὐδ’ ἐν ὁμοίῳ τῷ τάχει δραμοῦνται νεανίσκος ἰσχυρὸς καὶ γέρων ἀσθενής . εἰ μέντοι παραβάλλεις κίνησιν γέροντος ἔφοδον λῃστῶν δεδιότος νεανίσκου κινήσει ῥᾳθύμως ἐν ἄστει βαδίζοντος , ὠκυτέρα τε καὶ μείζων οὕτως ἡ τοῦ γέροντος φανεῖταί σοι , οὐχ ὅτι δύναται θᾶττον κινεῖσθαι τοῦ νέου καὶ μᾶλλον τὰ κῶλα μεταφέρειν , ἀλλ’ ὅτι δεῖται κινήσεως ἠπειγμένης διὰ τὸν φόβον , ὑφ’ οὗ καταναγκαζόμενος ἁπάσῃ χρῆται πρὸς τοὖργον τῇ δυνάμει . τῷ νεανίσκῳ δὲ τὰ μὲν τῆς δυνάμεως ῥωμαλεώτερα , ἀλλ’ οὐδὲν αὐτῆς δεῖται πρὸς τὴν ἐνέργειαν , ὡς εἴ γε δεηθείη παραπλησίως τῷ γέροντι , τοσούτῳ θᾶττόν τε καὶ μᾶλλον ἐνεργήσει ὅσῳ καὶ τὰ τῆς δυνάμεως αὐτῷ βελτίω . ἄξιον οὖν ἐνταῦθα μέμψασθαι καὶ Ἀρχιγένει καὶ Μάγνῳ καὶ πολύ γε μειζόνως τῷ Ἀρχιγένει . ὁ μὲν γὰρ εἰ καὶ μὴ πᾶν τὸ ἀληθὲς , ἀλλὰ μέρος τι καλῶς κατεῖδεν , ὁ δ’ Ἀργιγένης δέον τὸ λεῖπον προσθεῖναι καὶ τὸ καλῶς ηὑρημένον ἀνατρέπειν πειρᾶται , γράφων ὡδί · δίκαιον γὰρ αὐτὴν παραθέσθαι τὴν λέξιν · ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ἀρτιγενῶν μικρὸς παντελῶς ὁ σφυγμός ἐστι καὶ οὐ σφοδρὸς , καὶ πυκνὸς ἄγαν καὶ ταχύς . Μάγνος δὲ οὐκ εἶναι ταχὺν αὐτόν φησι , δι’ ὅλου συστῆσαι βουλόμενος τὸ μὴ οἰκεῖον ἀσθενείᾳ τὸν ταχὺν σφυγμὸν εἶναι , ἀλλὰ τὸν πυκνόν . ἔστι γὰρ καὶ τὰ τηλικαῦτα ἀσθενῆ καὶ μικρὸν ὁ Ἀρχιγένης προελθὼν , ἐμοὶ μὲν οὐ κατὰ τὴν ἰσχὺν , φησὶ , τὸ τάχος δοκεῖ κεῖσθαι , ὅταν εὕρω ἐπὶ χολερικῶν καὶ ἐπὶ καρδιακῶν συνῃρημένην τὴν κίνησιν τῶν ἀρτηριῶν . ἡ μὲν οὖν λέξις ἡ τοῦ Ἀρχιγένους τοιάδε , πιθανὴ πάνυ καὶ παρακρούσασθαι ῥᾳδίως δυναμένη τὸν ἀκροατὴν , ὡς ἂν ἐξ ὧν οἱ πολλοὶ τῶν ἰατρῶν ἐπιδιδόασι λημμάτων συλλογιζομένη . πάντες γὰρ ὀλίγου δεῖν ὁμολογοῦσι τὸν ἐπὶ τῶν χολερικῶν τε καὶ καρδιακῶν σφυγμὸν ταχὺν ὑπάρχειν . ὑφ’ ἡμῶν δ’ ἱκανῶς ἐν τῷ πρώτῳ περὶ τῆς διαγνώσεως τῶν σφυγμῶν εἴρηται περὶ τάχους τε καὶ βραδύτητος , ἕτερον μὲν δεικνύντων τὸν ταχὺν , ἕτερον δὲ τὸν ὀλιγοχρόνιον σφυγμόν · ὡσαύτως δὲ καὶ περὶ τῆς βραδύτητος , ἕτερον μὲν τὸν βραδὺν , ἕτερον δὲ τὸν πολυχρόνιον . οὔκουν ἔτι περὶ τῶν αὐτῶν ἐνταῦθα λέγειν προσῆκεν , ἀλλὰ τοῦ συμπεράσματος μόνου μνημονεύσαντας ὡς ἐν τοῖς προειρημένοις πάθεσιν οἱ σφυγμοὶ βραχυχρόνιοι μέν εἰσιν , οὐ μὴν καὶ ταχεῖς , οὕτως ἐπὶ τὸ προκείμενον ἐπανιέναι . περανθήσεται γὰρ οὐδὲν ἔτι τῷ Ἀρχιγένει , μὴ συγχωρηθέντων τῶν ἐν τοῖς χολερικοῖς καὶ καρδιακοῖς πάθεσι σφυγμῶν ταχέων ὑπάρχειν . καίτοι κᾂν ἓν τοῦτο συνεχωρεῖτο , σημεῖον μὲν ἀσφαλὲς οὐκ ἐγίνετο ῥώμης δυνάμεως τὸ τάχος , οἰκεῖον δ’ αὐτῆς ὑπάρχειν οὐκ ἐκωλύετο , διωρισμένου γε ἤδη σαφῶς πρὸς ἡμῶν ὡς τινὲς μὲν ἐξ ἀνάγκης ἕπονται σφυγμοὶ ταῖς συνεκτικαῖς αἰτίαις , τινὲς δ’ οἰκεῖοι μέν εἰσιν αὐταῖς , οὐ μὴν ἀναγκαίως ἀκολουθοῦσι . ὧν μὲν γὰρ σφυγμῶν μιᾶς αἰτίας ἡ γένεσις χρῄζει , ταύτῃ διὰ παντὸς ἀκολουθήσουσιν οὗτοι . καὶ σημεῖον γὰρ ἄκρον ἔσονται τῆς αἰτίας ὁ σφοδρὸς μὲν τῆς ἐῤῥωμένης δυνάμεως , ὁ δ’ ἀμυδρὸς τῆς ἀῤῥώστου , ὧν δ’ εἰ μὴ πλείους συνέλθοιεν αἰτίαι , οὐχ οἷόν τε τὴν γένεσιν συστῆναι , τούτους οἰκείους μὲν εἶναι ταῖς αἰτίαις ἐροῦμεν , οὐ μὴν καὶ δηλοῦν τινα ἐξ ἀνάγκης αὐτῶν μίαν . ὡσαύτως δ’ εἰ καὶ πρὸς μιᾶς αἰτίας γίγνοιτό ποτε σφυγμὸς , ἀλλὰ μὴ τῆς αὐτῆς διὰ παντὸς , οἰκεῖος μὲν ἔσται πάσαις ταῖς ποιούσαις αἰτίαις , οὐ μὴν δηλώσει γε βεβαίως αὐτῶν οὐδεμίαν . οὐδὲ γὰρ εἰ τάχος σφυγμῶν , ἐξ ἀνάγκης καὶ ῥώμη δυνάμεως , ἀλλ’ ἔστι μὲν ὅτε πλείων ἡ ﻿ χρεία τῆς γενέσεως τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος , ἔστι δ’ ὅτε πλεονεξία θερμασίας , ἢ ὀργάνων μαλακότης , ἤ τινα τούτων , ἢ πάνθ’ ἅμα . κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ εἰ μέγεθος σφυγμῶν , ἤτοι ῥώμη δυνάμεως ἢ δαπάνη πλείων ψυχικοῦ πνεύματος , ἢ πλεονεξία τῆς ἐν τῇ καρδίᾳ θερμασίας , ἢ ὀργάνων μαλακότης , ἤ τινα τούτων , ἢ καὶ πάντα . Μάγνος μὲν οὖν φήσας οἰκεῖον μὲν εἶναι δυνάμεως ἐῤῥωμένης τὸ τάχος οὐδὲν ἁμαρτάνει . γίνεται γάρ ποτε καὶ διὰ ταύτην ὠκύτερος ὁ σφυγμός . Ἀρχιγένης δ’ ἁμαρτάνων ἀντιλέγει , πρῶτον μὲν ὅτι καταψεύδεται τοῦ φαινουμένου τοὺς ὀλιγοχρονίους σφυγμοὺς πάντας ταχεῖς εἶναι νομίζων , ἔπειτα δ’ ὅτι κᾂν ταχεῖς ὦσιν , οἴεται περαίνεσθαι τὸ μηδαμῶς οἰκείους αὐτοὺς ὑπάρχειν ἐῤῥωμένης δυνάμεως , φανερῶς ψεῦδος ὄν . οὐδὲ γὰρ ὡς οὐδέποτε γίνονται σφυγμοὶ ταχεῖς δι’ εὐρωστίαν δυνάμεως , ἀλλ’ ὡς οὐ διὰ παντὸς ὑπ’ ἐκείνης μόνης , περαίνοιτ’ ἂν , εἰ καὶ τοὺς προειρημένους σφυγμοὺς ταχεῖς εἶναι συγχωρήσαιμεν . εἰ δ’ οὐκ οἰκείους μόνης ἐῤῥωμένης δυνάμεως τοὺς ταχεῖς σφυγμοὺς ὁ Μάγνος ἐνόμιζεν , ἀλλ’ ὡς καὶ σημείοις ἐχρῆτο διὰ παντὸς , ἐσφάλλετο . οὐ γὰρ εἰ τάχος σφυγμῶν , ἤδη καὶ ῥώμη δυνάμεως , ἀλλ’ ὡς εἴρηται πρόσθεν , ἤτοι τῆς χρείας ἐπειγούσης ἢ τῶν ὀργάνων μαλακωτέρων γινομένων θᾶττον αἱ ἀρτηρίαι κινοῦνται . πότ’ οὖν ἕπεται ῥώμῃ δυνάμεως τὸ τάχος καὶ πότε πλήθει θερμασίας , ἢ δαπάνῃ ψυχικοῦ πνεύματος , ἢ ὀργάνων μαλακότητι , βέλτιον ἦν εὑρόντα τὸν Ἀρχιγένην προσθεῖναι τῷ τοῦ Μάγνου λόγῳ . τέλειος γὰρ ἂν οὕτως ἐγένετο καὶ διαρκὴς εἰς ἁπάσας τὰς διαγνώσεις . ἐπεὶ τοίνυν ἐκεῖνος αὐτὸ παρέλιπε , καί τοι πρόσθεν ὑφ’ Ἡροφίλου κεκινημένον , ἡμεῖς οἷς καλῶς ὅ τε Μάγνος ἔγραψε καὶ ἔτι μᾶλλον ὁ Ἡρόφιλος τὸ λεῖπον προσθέντες τελείαν τὴν διδασκαλίαν τῆς διαγνώσεως τῶν τὸ τάχος ἐργαζομένων αἰτίων ποιησόμεθα . πρότερον δ’ ὑπομνῆσαι χρὴ τῶν ἐν τῷ δευτέρῳ περὶ διαγνώσεως σφυγμῶν εἰρημένων , ἵνα τοῖς σημαινομένοις ὑπὸ τῶν ὀνομάτων ἑπόμενοι μηδὲν παρακούωμεν ἐν τῷ λόγῳ . ταχεῖς γὰρ δὴ λέγομεν εἶναι τοὺς σφυγμοὺς , ὡσαύτως δὲ καὶ βραδεῖς , οὐ τοῖς νοσοῦσι μόνον , ἀλλὰ καὶ τῶν ὑγιαινόντων ἔστιν οἷς , καὶ φύσει γε τοῦτο αὐτοῖς ὑπάρχειν φαμὲν , ὥσπερ οὖν ἑτέροις , οἳ ἂν ἄριστα τῆς κατασκευῆς τοῦ σώματος ἔχωσιν , οὔτε βραδεῖς οὔτ’ ὠκεῖς , ἀλλὰ συμμέτρους ὑπάρχειν φύσει τοὺς σφυγμούς . τοῖς δ’ αὐτοῖς τούτοις οὐδὲ μεγάλους , οὐδὲ μικροὺς , ἀλλὰ τοὺς μέσους ἀμφοῖν τοὺς συμμέτρους , οὐδὲ πυκνοὺς , ἢ ἀραιοὺς , ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τούτῳ γένει συμμέτρους . ἐπὶ τούτου τοίνυν πρότερον , τοῦ τὴν ἀρίστην κατασκευὴν ἔχοντος , ὁ λόγος προΐτω . καὶ γὰρ δὴ οἷον κανών τις καὶ μέτρον ὁ τοιοῦτος ἁπάντων ἐστὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων . μεγάλους γὰρ καὶ μικροὺς καὶ ταχεῖς , καὶ βραδεῖς καὶ τοὺς ἀνάλογον τούτοις ὠνομασμένους καθ’ ἕκαστον γένος σφυγμοὺς , τοὺς τὰς ὑπερβολὰς δηλοῦντας , οὐ πρὸς ἄλλον τινὰ ἢ τοῦτον ἀναφέροντες ὀνομάζομεν . ὁ δὴ τοιοῦτος ἄνθρωπος εἰ θερμότερος ἑαυτοῦ γένοιτο καὶ τοῦτο μόνον ἀλλοιωθείη , τὴν μὲν σφοδρότητα τῶν σφυγμῶν οὐκ ἂν ὑπαλλάξειεν , ἀλλ’ οὐδὲ τὸ κατὰ σκληρότητα , ἢ μαλακότητα γένος , εἰς μέγεθος μέντοι καὶ τάχος ὑπαλλάξει πάντως , ἔστι δ’ ὅτε καὶ εἰς πυκνότητα παρὰ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ηὐξῆσθαι τὴν θερμασίαν . ὀλίγῳ μὲν γάρ τινι θερμότερος ἑαυτοῦ γενόμενος ἐναργῶς μὲν ἕξει μείζους τοὺς σφυγμοὺς , οὐ μὴν καὶ θάττους ἐναργῶς . εἰ δ’ ἐπὶ πλέον αὐτῷ τὰ τῆς θερμασίας αὐξηθείη , συναυξηθήσεται μὲν αὐτῷ καὶ τὸ τῶν σφυγμῶν μέγεθος ἀνάλογον , ἐπίδηλον δ’ ἔσται καὶ τὸ τάχος . ἐπὶ πλεῖστον δ’ αὐξηθείσης τῆς θερμασίας μέγιστοι μὲν οἱ σφυγμοὶ γενήσονται , τάχιστοι δὲ οὐδέπω , ἀλλ’ ὡς καὶ πρόσθεν ἐῤῥέθη , τότε πρῶτον , ὅταν ὑπὲρ τὴν μεγίστην αὐξηθῇ διαστολήν . τηνικαῦτα δ’ ἤδη καὶ ἡ πυκνότης ἐναργῶς διαγινώσκεται . τοὺς δὲ περὶ τούτων τῶν φαινομένων λογισμοὺς τοὺς μὲν ἤδη φθάνομεν εἰρηκέναι , τοὺς δ’ οὐ χαλεπὸν ἐκ τῶν εἰρημένων ἀνευρίσκειν . εἰ μέντοι ψυχρότερος ἑαυτοῦ ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος γένοιτο , πρώτη μὲν ἡ ἀραιότης ἐναργῶς φαίνεται , δευτέρα δ’ ἡ βραδύτης , τρίτη δ’ ἡ μικρότης . καί τινι τάχ’ ἂν δόξειε μάχεσθαι τὰ φαινόμενα καὶ ἀλλήλοις καὶ ταῖς ὑποτεθείσαις αἰτίαις . χρὴ γὰρ , ὥσπερ ἐπὶ τῆς θερμασίας πρῶτον μὲν τὸ μέγεθος , δεύτερον δὲ τὸ τάχος , τρίτη δ’ ἡ πυκνότης ἦν , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ψύξεως πρώτην μὲν γίνεσθαι τὴν μικρότητα , δευτέραν δὲ τὴν βραδύτητα , τρίτην δὲ τὴν ἀραιότητα . τίς οὖν ἡ λύσις τῆς ἀπορίας ; ὅτι τῆς δυνάμεως ἐῤῥωμένης , κᾂν τὰ τῆς χρείας ἐλάττω βραχεῖ γένηται , τὴν μὲν πρώτην ἐνέργειαν οὔτε μικρὰν οὔτε βραδεῖαν ἀναγκαῖον γενέσθαι , τὴν δευτέραν μέντοι μετὰ πλείονα χρόνον , εἰ τὰ τῆς χρείας μὴ ἐπεῖγον εὔλογον ὑπάρξεσθαι . ὡς γὰρ καὶ ὅτ’ ἤπειγεν ἐκέντριζέ τε καὶ ἀνίστη τὴν δύναμιν ἐπὶ τὴν ἐνέργειαν , οὕτως οὖν ὅτ’ οὐκ ἐπείγει , μέχρι πλείονος ἡσυχάζειν ἐπιτρέπει . ἂν μέντοι πλείων ἡ ψύξις γένηται καὶ διὰ τοῦτο τὰ τῆς χρείας ἱκανῶς ἐκλυθῇ , συνεκλυθήσεται μὲν οὕτως καὶ τὸ τάχος τῆς κινήσεως , μικροτέρα δ’ εὐθὺς ἔσται καὶ ἡ διαστολὴ , ἐπὶ πλεῖστον δὲ προϊούσης τῆς ψύξεως ἀραιοτάτους μὲν , οὐ μὴν καὶ βραδυτάτους τε καὶ μικροτάτους ἀνάγκη γενέσθαι τοὺς σφυγμοὺς , ἀλλ’ ἀρκεῖ βραδυτέρους ἀεὶ καὶ μικροτέρους τῶν κατὰ φύσιν γίνεσθαι . τελέως γὰρ βραδεῖς ἢ μικροὶ τῆς δυνάμεως ἐῤῥωμένης οὐκ ἄν ποτε γένοιντο , κᾂν τὰ τῆς χρείας ἱκανῶς ἐκλυθῇ . ταῦτα δὲ φαίνεται κᾀπὶ τῶν ἄλλων ἐνεργειῶν ὡσαύτως ἔχοντα . αὐτίκα γοῦν ἐπὶ τῆς βαδίσεως , αὐξηθείσης μὲν τῆς χρείας , τοῦτ’ ἔστιν εἰ δεήσειε καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πολλοὺς διανύειν σταδίους , καὶ θᾶττον καὶ μεῖζον προβαίνομεν καὶ τὰς ἐν ταῖς καταγωγαῖς ﻿ διατριβὰς ὀλιγοχρονίους ποιούμεθα . μειωθείσης δ’ εἰς τὸ τοσοῦτον , ὡς εἰ τύχοι πεντεκαίδεκα μόνους ἀνύειν δεῖ ἑκάστης ἡμέρας σταδίους , ἐν μὲν ταῖς καταγωγαῖς ἐπὶ πλεῖστον διατρίβομεν , οὐ μὴν εἰς ἔσχατον βραδύτητός τε καὶ μικρότητος ἐκλύομεν τὴν ἐνέργειαν . ὡσαύτως δ’ ἔχει κᾀπὶ τῆς ἀναπνοῆς . ἀλλὰ περὶ μὲν ταύτης ἐν τοῖς περὶ δυσπνοίας αὐτάρκως εἴρηται .
Lemmas: ἐπεί δέ καί περί οὗτος αὔταρκος λέγω , ὁ ἀναβάλλω ὀλίγος πρότερος ἐπί ὅσος εἰς ὁ πάρειμι χρήσιμος εἰμί διασκοπέω ὁ συνεχής ὁ λόγος περαίνω . ὁ μέν γάρ μέγας τε καί μικρός σφυγμός μέσος τις εἰμί ὁ κατά φύσις τε καί σύμμετρος , ὅς παραβάλλω τε καί παραμετρέω ὁ ἄλλος ἅπας , ὅσος μέν ἄν μέγας εἰμί αὐτός , οὗτος μέν μέγας ὀνομάζω , ὁ δέ ἐλαχύς μικρός . κατά αὐτός δέ καί ὁ ταχύς τε καί βραδύς ὁ μέσος τε καί σύμμετρος ὁ κατά φύσις ἔχω εἰμί , καί ὁ πυκνός δέ καί ὁ ἀραιός καί προσέτι σκληρός καί μαλακός κατά ὁ αὐτός λόγος ὁ μέσος κατά φύσις . οὐ μήν ἀμυδρός τε καί σφοδρός μέσος ὁ κατά φύσις εἰμί δοκέω . ἐρρωμένος γάρ ἔργον δύναμις ὁ σφοδρός σφυγμός , ὥσπερ οὖν καί ὁ ἀμυδρός ἄρρωστος . ὁ δέ ῥώννυμι οὗτος οὐ παρά φύσις δήπουθεν , ἀλλά οὗτος μέν ἀρετή τε καί κατά φύσις , ὁ δέ ἀρρωστία ὁ δύναμις κακία τε καί παρά φύσις . ὅσος δέ ἐν ὁ μεταξύ ῥώμη τε καί ἀρρωστία , ὁδός εἰμί ἀπό ἕτερος πρός ἕτερος ἐν μεθόριος που τάσσω ἄμφω , τοσοῦτος μέν ἀγαθός ἀρρωστία , ὅσος κακός εὐρωστία , τοσοῦτος δέ αὖ πάλιν εὐρωστία κακός , ὅσος ἀγαθός ἀρρωστία . οὔκουν ἐνταῦθα φημί χρή ὁ κατά φύσις ζητέω , ἀλλά ἐν ὁ ἄκρος τε καί εὔρωστος , οὗτος δέ ἔγγονος ὑπάρχω ὁ σφοδρός σφυγμός . εἰμί δέ ὅς οὗτος μέν ἀληθής εἰμί συγχωρέω , ἀμφισβητέω δέ πρός ὁ καθόλου καί φάσκω ὁ κατά φύσις σφυγμός ὁ ἐν οὗτος μέν ὁ γένος γίγνομαι καί αὐτός ὑπό ὁ ἄκρος τε καί ἀγαθός ἕξις , ὥσπερ οὖν εἰͅν ὁ ἄλλος ἅπας γένεσις , οὐ μήν ἄκρος γε καί ἔσχατος ὑπάρχω , ἀλλά εἰμί τις ὁ οὐ κατά φύσις ἕτερος οὗτος σφοδρός . ἴδιος γάρ τις συμβαίνω οὗτος ὁ γένος ὁ σφυγμός παρά ἄλλος πᾶς φημί , διό καί ὁ ἀπορία τε καί ὁ σφάλμα ὁ μή δύναμαι αὐτός συνοράω ἀπαντάω . γίγνομαι μέν γάρ εὐρωστέω ὁ δύναμις ὁ σφοδρός σφυγμός , εἰμί μέντοι τις καί οὗτος μέτρον ὁ σφοδρότης , ὅς πρόσω χωρέω ἐξίστημι ὁ κατά φύσις . ἐν γοῦν ὁ θυμός , φημί , καί πολλάκις ἐν ὁ γυμνάσιον καί ὁ οἰνοποσία εὑρίσκω σφοδρός ὁ κατά φύσις κινέω ὁ ἀρτηρία , ὁμολογέω δέ πρός ἅπας ὁ ὡς ἀκριβής κατά φύσις ἔχω σφυγμός ἐπί ζῷον θεωρέω , ἐν ἠρεμία καθίστημι ἅπας ὁ μέγας τε καί ἰσχυρός ἀλλοίωσις . ἰσχυρός δέ ἀλλοίωσις ὁ ἐκ θυμός καί γυμνάσιον καί οἶνος , οὐ οὖν οὗτος εἰμί ὁ κατά φύσις , ἀλλά ὡς ἄν ἐρρωμένος τε ἅμα ὁ φύσις καί πρός μηδείς ὁ ἔξωθεν αἴτιος βίαιος ταράσσω γίγνομαι . οὕτως δέ πως μέν εἰμί μέσος , πως δέ οὐ εἰμί ὁ κατά φύσις ἐν οὗτος ὁ γένος σφυγμός . καθόσον μέν γάρ αὐτός εἰμί τις ἕτερος σφοδρός σφυγμός , καί νή Ζεύς ἕτερος γε ἥσσων σφοδρός , κατά τοσοῦτος μέν εἰμί μέσος , καθόσον δέ τρεῖς εἰμί διαφορά ἐν οὗτος ὁ γένος , σφοδρότης τε καί ἀμυδρότης καί ὁ ἄμφω μεσότης , οὐ ἐκ ὁ μεσότης εἰμί , ἀλλά ἐκ εἷς ὁ ἄκρος , κατά τοσοῦτος οὐ ἔτι εἰμί μέσος . ὅλος οὖν ὁ λοιπός οἴομαι ﻿ περί αὐτός καλός ἄν ἅμα καί ἀληθής λέγω ὁ κατά φύσις ἐν οὗτος ὁ γένος σφυγμός μέσος ἐν ἕτερος ὁ ἄκρος εὑρίσκω διαφορά . εἰμί δέ ὅς καί πρός οὗτος ἀντιλέγω , οὐ γίγνομαι σφοδρός ἐν ὁ λέγω καιρός ὁ σφυγμός , ἀλλά φαίνω φάσκω , ἐξαπατάω δέ ὁ ἀμελής ἅπτω ὑπό ὁ προσγίγνομαι τάχος αὐτός καί μέγεθος , εἰμί δέ ὅτε καί ὕψος , ὥσπερ ἐν ὁ θυμός · δῆλος δέ ὡς ὁ τοιοῦτος διαφωνία ὁ κρίσις εἰς ὁ διάγνωσις ἀναφέρω . τίς οὖν ὁ ἀληθής διάγνωσις ; χρή γάρ ἀποφαίνω ὁ φαίνω ἐγώ . ἐπί μέν ὁ ὁ οἶνος πόσις , ὁ γοῦν μέτριος , ὁ σφυγμός σαφής ὥσπερ μέγας καί ταχύς , οὕτως καί σφοδρός γίγνομαι , ἐπί μέντοι ὁ θυμός τε καί ὁ μέτριος γυμνάσιον οὐ ἔτι ὅμοιος σαφής , ἀλλά εἰ ἄρα καί προσγίγνομαι τις σφοδρότης αὐτός , ὀλίγος οὗτος καί δυσδιάγνωστος εἰμί . ὅπως δέ ἄν ἔχω ὁ ἀληθής , οὐδείς κωλύω περαίνω ὁ πρόκειμαι , αὐτός οὗτος μόνος ζητέω , εἰ μέγεθος καί τάχος σφυγμός οἰκεῖος δύναμις ῥώννυμι , ὅς εἰμί φαίνω ὁ μή πάρεργος σκοπέω ἐκ αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁ φύσις . ὁμολογέω γάρ ὁ διαστέλλω ὁ ἀρτηρία ὑπό δύναμις εὔλογος ἐπί πολύς ἐξαίρω μέν αὐτός ὁ ἰσχυρός , ἐπί ὀλίγος δέ ὁ ἀσθενής , καί ταχύς μέν ὁ ἰσχυρός , βραδύς δέ ὁ ἀσθενής , ὥσπερ οὖν ἐπί ἐγώ αὐτός ἔχω βαδίζω τε καί θέω καί ἐρέσσω καί σκάπτω καί ὁστισοῦν ἄλλος δράω . ὁ γάρ ἰσχυρός ἐν οὗτος οὐ μέγας μόνος , ἀλλά καί ταχύς ὁ ἐνέργεια ἐπιδείκνυμι , ὁ γε ἄλλος ὡσαύτως ἀμφότερος ἔχω . εἰ γάρ ὁ μέν ἀσθενής ἐπείγω πρός ὁ χρεία εἰς ὁ ἐνέργεια , ὁ δέ ἰσχυρός ἤτοι μηδείς αὐτός ὅλος ἤ ὡς ἐλαχύς δέω , ταχύς ἄν οὕτως ὁ ἀσθενής ἐνεργέω . ἀλλά οὐ χρή κατά οὗτος ὁ τρόπος παραβάλλω , ἀλλά ὡς καί πρόσθεν λέγω , ὁ μέν ἄλλος ἅπας ὅμοιος ἄμφω ὑπάρχω , κατά εἷς δέ ὁστισοῦν μόνος ὅς ἄν ἑκάστοτε τυγχάνω ζητέω ὁ ὑπαλλαγή γίγνομαι · οἷος εἰ καί λῃστής ἐπέρχομαι φεύγω δέω , οὐ ἴσος δήπουθεν διαβαίνω . οὐδέ ἐν ὅμοιος ὁ τάχος τρέχω νεανίσκος ἰσχυρός καί γέρων ἀσθενής . εἰ μέντοι παραβάλλω κίνησις γέρων ἔφοδος λῃστής δείδω νεανίσκος κίνησις ῥᾴθυμος ἐν ἄστυ βαδίζω , ὠκύς τε καί μέγας οὕτως ὁ ὁ γέρων φαίνω σύ , οὐ ὅτι δύναμαι ταχύς κινέω ὁ νέος καί μάλα ὁ κῶλον μεταφέρω , ἀλλά ὅτι δέω κίνησις ἐπείγω διά ὁ φόβος , ὑπό ὅς καταναγκάζω ἅπας χράω πρός ἔργον ὁ δύναμις . ὁ νεανίσκος δέ ὁ μέν ὁ δύναμις ῥωμαλέος , ἀλλά οὐδείς αὐτός δέω πρός ὁ ἐνέργεια , ὡς εἰ γε δέω παραπλήσιος ὁ γέρων , τοσοῦτος ταχύς τε καί μάλα ἐνεργέω ὅσος καί ὁ ὁ δύναμις αὐτός ἀγαθός . ἄξιος οὖν ἐνταῦθα μέμφομαι καί Ἀρχιγένης καί Μάγνος καί πολύς γε μέγας ὁ Ἀρχιγένης . ὁ μέν γάρ εἰ καί μή πᾶς ὁ ἀληθής , ἀλλά μέρος τις καλός κατοράω , ὁ δέ Ἀργιγένης δέω ὁ λείπω προστίθημι καί ὁ καλός εὑρίσκω ἀνατρέπω πειράω , γράφω ὡδί · δίκαιος γάρ αὐτός παρατίθημι ὁ λέξις · ἐπί μέν οὖν ὁ ἀρτιγενής μικρός παντελής ὁ σφυγμός εἰμί καί οὐ σφοδρός , καί πυκνός ἄγαν καί ταχύς . Μάγνος δέ οὐ εἰμί ταχύς αὐτός φημί , διά ὅλος συνίστημι βούλομαι ὁ μή οἰκεῖος ἀσθένεια ὁ ταχύς σφυγμός εἰμί , ἀλλά ὁ πυκνός . εἰμί γάρ καί ὁ τηλικοῦτος ἀσθενής καί μικρός ὁ Ἀρχιγένης προέρχομαι , ἐγώ μέν οὐ κατά ὁ ἰσχύς , φημί , ὁ τάχος δοκέω κεῖμαι , ὅταν εὑρίσκω ἐπί χολερικός καί ἐπί καρδιακός συλλέγω ὁ κίνησις ὁ ἀρτηρία . ὁ μέν οὖν λέξις ὁ ὁ Ἀρχιγένης τοιόσδε , πιθανός πάνυ καί παρακρούω ῥᾴδιος δύναμαι ὁ ἀκροατής , ὡς ἄν ἐκ ὅς ὁ πολύς ὁ ἰατρός ἐπιδίδωμι λῆμμα συλλογίζομαι . πᾶς γάρ ὀλίγος δέω ὁμολογέω ὁ ἐπί ὁ χολερικός τε καί καρδιακός σφυγμός ταχύς ὑπάρχω . ὑπό ἐγώ δέ ἱκανός ἐν ὁ πρῶτος περί ὁ διάγνωσις ὁ σφυγμός λέγω περί τάχος τε καί βραδυτής , ἕτερος μέν δείκνυμι ὁ ταχύς , ἕτερος δέ ὁ ὀλιγοχρόνιος σφυγμός · ὡσαύτως δέ καί περί ὁ βραδυτής , ἕτερος μέν ὁ βραδύς , ἕτερος δέ ὁ πολυχρόνιος . οὔκουν ἔτι περί ὁ αὐτός ἐνταῦθα λέγω προσήκω , ἀλλά ὁ συμπέρασμα μόνος μνημονεύω ὡς ἐν ὁ προλέγω πάθος ὁ σφυγμός βραχυχρόνιος μέν εἰμί , οὐ μήν καί ταχύς , οὕτως ἐπί ὁ πρόκειμαι ἐπανέρχομαι . περαίνω γάρ οὐδείς ἔτι ὁ Ἀρχιγένης , μή συγχωρέω ὁ ἐν ὁ χολερικός καί καρδιακός πάθος σφυγμός ταχύς ὑπάρχω . καίτοι ἔͅν εἷς οὗτος συγχωρέω , σημεῖον μέν ἀσφαλής οὐ γίγνομαι ῥώμη δύναμις ὁ τάχος , οἰκεῖος δέ αὐτός ὑπάρχω οὐ κωλύω , διορίζω γε ἤδη σαφής πρός ἐγώ ὡς τις μέν ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι σφυγμός ὁ συνεκτικός αἰτία , τις δέ οἰκεῖος μέν εἰμί αὐτός , οὐ μήν ἀναγκαῖος ἀκολουθέω . ὅς μέν γάρ σφυγμός εἷς αἰτία ὁ γένεσις χρῄζω , οὗτος διά πᾶς ἀκολουθέω οὗτος . καί σημεῖον γάρ ἄκρος εἰμί ὁ αἰτία ὁ σφοδρός μέν ὁ ἐρρωμένος δύναμις , ὁ δέ ἀμυδρός ὁ ἄρρωστος , ὅς δέ εἰ μή πολύς συνέρχομαι αἰτία , οὐ οἷος τε ὁ γένεσις συνίστημι , οὗτος οἰκεῖος μέν εἰμί ὁ αἰτία λέγω , οὐ μήν καί δηλόω τις ἐκ ἀνάγκη αὐτός εἷς . ὡσαύτως δέ εἰ καί πρός εἷς αἰτία γίγνομαι ποτέ σφυγμός , ἀλλά μή ὁ αὐτός διά πᾶς , οἰκεῖος μέν εἰμί πᾶς ὁ ποιέω αἰτία , οὐ μήν δηλόω γε βέβαιος αὐτός οὐδείς . οὐδέ γάρ εἰ τάχος σφυγμός , ἐκ ἀνάγκη καί ῥώμη δύναμις , ἀλλά εἰμί μέν ὅτε πολύς ὁ ﻿ χρεία ὁ γένεσις ὁ ψυχικός πνεῦμα , εἰμί δέ ὅτε πλεονεξία θερμασία , ἤ ὄργανον μαλακότης , ἤ τις οὗτος , ἤ πᾶς ἅμα . κατά αὐτός δέ καί εἰ μέγεθος σφυγμός , ἤτοι ῥώμη δύναμις ἤ δαπάνη πολύς ψυχικός πνεῦμα , ἤ πλεονεξία ὁ ἐν ὁ καρδία θερμασία , ἤ ὄργανον μαλακότης , ἤ τις οὗτος , ἤ καί πᾶς . Μάγνος μέν οὖν φημί οἰκεῖος μέν εἰμί δύναμις ῥώννυμι ὁ τάχος οὐδείς ἁμαρτάνω . γίγνομαι γάρ ποτέ καί διά οὗτος ὠκύς ὁ σφυγμός . Ἀρχιγένης δέ ἁμαρτάνω ἀντιλέγω , πρῶτος μέν ὅτι καταψεύδομαι ὁ φαινέω ὁ ὀλιγοχρόνιος σφυγμός πᾶς ταχύς εἰμί νομίζω , ἔπειτα δέ ὅτι ἔͅν ταχύς εἰμί , οἴομαι περαίνω ὁ μηδαμῶς οἰκεῖος αὐτός ὑπάρχω ἐρρωμένος δύναμις , φανερός ψεῦδος εἰμί . οὐδέ γάρ ὡς οὐδέποτε γίγνομαι σφυγμός ταχύς διά εὐρωστία δύναμις , ἀλλά ὡς οὐ διά πᾶς ὑπό ἐκεῖνος μόνος , περαίνω ἄν , εἰ καί ὁ προλέγω σφυγμός ταχύς εἰμί συγχωρέω . εἰ δέ οὐ οἰκεῖος μόνος ῥώννυμι δύναμις ὁ ταχύς σφυγμός ὁ Μάγνος νομίζω , ἀλλά ὡς καί σημεῖον χράω διά πᾶς , σφάλλω . οὐ γάρ εἰ τάχος σφυγμός , ἤδη καί ῥώμη δύναμις , ἀλλά ὡς λέγω πρόσθεν , ἤτοι ὁ χρεία ἐπείγω ἤ ὁ ὄργανον μαλακός γίγνομαι ταχύς ὁ ἀρτηρία κινέω . πότε οὖν ἕπομαι ῥώμη δύναμις ὁ τάχος καί πότε πλῆθος θερμασία , ἤ δαπάνη ψυχικός πνεῦμα , ἤ ὄργανον μαλακότης , ἀγαθός εἰμί εὑρίσκω ὁ Ἀρχιγένης προστίθημι ὁ ὁ Μάγνος λόγος . τέλειος γάρ ἄν οὕτως γίγνομαι καί διαρκής εἰς ἅπας ὁ διάγνωσις . ἐπεί τοίνυν ἐκεῖνος αὐτός παραλείπω , καί τοι πρόσθεν ὑπό Ἡρόφιλος κινέω , ἐγώ ὅς καλός ὁ τε Μάγνος γράφω καί ἔτι μάλα ὁ Ἡρόφιλος ὁ λείπω προστίθημι τέλειος ὁ διδασκαλία ὁ διάγνωσις ὁ ὁ τάχος ἐργάζομαι αἴτιος ποιέω . πρότερος δέ ὑπομιμνῄσκω χρή ὁ ἐν ὁ δεύτερος περί διάγνωσις σφυγμός λέγω , ἵνα ὁ σημαίνω ὑπό ὁ ὄνομα ἕπομαι μηδείς παρακούω ἐν ὁ λόγος . ταχύς γάρ δή λέγω εἰμί ὁ σφυγμός , ὡσαύτως δέ καί βραδύς , οὐ ὁ νοσέω μόνος , ἀλλά καί ὁ ὑγιαίνω εἰμί ὅς , καί φύσις γε οὗτος αὐτός ὑπάρχω φημί , ὥσπερ οὖν ἕτερος , ὅς ἄν ἀγαθός ὁ κατασκευή ὁ σῶμα ἔχω , οὔτε βραδύς οὔτε ὠκύς , ἀλλά σύμμετρος ὑπάρχω φύσις ὁ σφυγμός . ὁ δέ αὐτός οὗτος οὐδέ μέγας , οὐδέ μικρός , ἀλλά ὁ μέσος ἄμφω ὁ σύμμετρος , οὐδέ πυκνός , ἤ ἀραιός , ἀλλά καί ὁ ἐν οὗτος γένος σύμμετρος . ἐπί οὗτος τοίνυν πρότερος , ὁ ὁ ἀγαθός κατασκευή ἔχω , ὁ λόγος προέρχομαι . καί γάρ δή οἷος κανών τις καί μέτρον ὁ τοιοῦτος ἅπας εἰμί ὁ ἄλλος ἄνθρωπος . μέγας γάρ καί μικρός καί ταχύς , καί βραδύς καί ὁ ἀνάλογος οὗτος ὀνομάζω κατά ἕκαστος γένος σφυγμός , ὁ ὁ ὑπερβολή δηλόω , οὐ πρός ἄλλος τις ἤ οὗτος ἀναφέρω ὀνομάζω . ὁ δή τοιοῦτος ἄνθρωπος εἰ θερμός ἑαυτοῦ γίγνομαι καί οὗτος μόνος ἀλλοιόω , ὁ μέν σφοδρότης ὁ σφυγμός οὐ ἄν ὑπαλλάσσω , ἀλλά οὐδέ ὁ κατά σκληρότης , ἤ μαλακότης γένος , εἰς μέγεθος μέντοι καί τάχος ὑπαλλάσσω πάντως , εἰμί δέ ὅτε καί εἰς πυκνότης παρά ὁ μάλα τε καί ἥσσων αὐξάνω ὁ θερμασία . ὀλίγος μέν γάρ τις θερμός ἑαυτοῦ γίγνομαι ἐναργής μέν ἔχω μέγας ὁ σφυγμός , οὐ μήν καί ταχύς ἐναργής . εἰ δέ ἐπί πολύς αὐτός ὁ ὁ θερμασία αὐξάνω , συναυξάνω μέν αὐτός καί ὁ ὁ σφυγμός μέγεθος ἀνάλογος , ἐπίδηλος δέ εἰμί καί ὁ τάχος . ἐπί πολύς δέ αὐξάνω ὁ θερμασία μέγας μέν ὁ σφυγμός γίγνομαι , ταχύς δέ οὐδέπω , ἀλλά ὡς καί πρόσθεν λέγω , τότε πρῶτος , ὅταν ὑπέρ ὁ μέγας αὐξάνω διαστολή . τηνικαῦτα δέ ἤδη καί ὁ πυκνότης ἐναργής διαγιγνώσκω . ὁ δέ περί οὗτος ὁ φαίνω λογισμός ὁ μέν ἤδη φθάνω λέγω , ὁ δέ οὐ χαλεπός ἐκ ὁ λέγω ἀνευρίσκω . εἰ μέντοι ψυχρός ἑαυτοῦ ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος γίγνομαι , πρῶτος μέν ὁ ἀραιότης ἐναργής φαίνω , δεύτερος δέ ὁ βραδυτής , τρίτος δέ ὁ μικρότης . καί τις τάχα ἄν δοκέω μάχομαι ὁ φαίνω καί ἀλλήλων καί ὁ ὑποτίθημι αἰτία . χρή γάρ , ὥσπερ ἐπί ὁ θερμασία πρῶτος μέν ὁ μέγεθος , δεύτερος δέ ὁ τάχος , τρίτος δέ ὁ πυκνότης εἰμί , οὕτως καί ἐπί ὁ ψῦξις πρῶτος μέν γίγνομαι ὁ μικρότης , δεύτερος δέ ὁ βραδυτής , τρίτος δέ ὁ ἀραιότης . τίς οὖν ὁ λύσις ὁ ἀπορία ; ὅτι ὁ δύναμις ῥώννυμι , ἔͅν ὁ ὁ χρεία ἐλαχύς βραχύς γίγνομαι , ὁ μέν πρῶτος ἐνέργεια οὔτε μικρός οὔτε βραδύς ἀναγκαῖος γίγνομαι , ὁ δεύτερος μέντοι μετά πολύς χρόνος , εἰ ὁ ὁ χρεία μή ἐπείγω εὔλογος ὑπάρχω . ὡς γάρ καί ὅτε ἐπείγω κεντρίζω τε καί ἀνίστημι ὁ δύναμις ἐπί ὁ ἐνέργεια , οὕτως οὖν ὅτε οὐ ἐπείγω , μέχρι πολύς ἡσυχάζω ἐπιτρέπω . ἐάν μέντοι πολύς ὁ ψῦξις γίγνομαι καί διά οὗτος ὁ ὁ χρεία ἱκανός ἐκλύω , συνεκλύομαι μέν οὕτως καί ὁ τάχος ὁ κίνησις , μικρός δέ εὐθύς εἰμί καί ὁ διαστολή , ἐπί πολύς δέ προέρχομαι ὁ ψῦξις ἀραῖος μέν , οὐ μήν καί βραδύς τε καί μικρός ἀνάγκη γίγνομαι ὁ σφυγμός , ἀλλά ἀρκέω βραδύς ἀεί καί μικρός ὁ κατά φύσις γίγνομαι . τέλειος γάρ βραδύς ἤ μικρός ὁ δύναμις ῥώννυμι οὐ ἄν ποτέ γίγνομαι , ἔͅν ὁ ὁ χρεία ἱκανός ἐκλύω . οὗτος δέ φαίνω εἰͅπί ὁ ἄλλος ἐνέργεια ὡσαύτως ἔχω . αὐτίκα γοῦν ἐπί ὁ βάδισις , αὐξάνω μέν ὁ χρεία , οὗτος εἰμί εἰ δέω κατά ἕκαστος ἡμέρα πολύς διανύω στάδιον , καί ταχύς καί μέγας προβαίνω καί ὁ ἐν ὁ καταγωγή ﻿ διατριβή ὀλιγοχρόνιος ποιέω . μειόω δέ εἰς ὁ τοσοῦτος , ὡς εἰ τυγχάνω πεντεκαίδεκα μόνος ἀνύω δέω ἕκαστος ἡμέρα στάδιον , ἐν μέν ὁ καταγωγή ἐπί πολύς διατρίβω , οὐ μήν εἰς ἔσχατος βραδυτής τε καί μικρότης ἐκλύω ὁ ἐνέργεια . ὡσαύτως δέ ἔχω εἰͅπί ὁ ἀναπνοή . ἀλλά περί μέν οὗτος ἐν ὁ περί δύσπνοια αὔταρκος λέγω .