galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 4.7
Φλεγμονῆς σφυγμὸς ὁ μὲν κοινὸς ἁπάσης οἷον ἐμπρίων ἐστὶν , ὡς δοκεῖν τὸ μέν τι διεστάλθαι τῆς ἀρτηρίας , τὸ δὲ μὴ , σκληροτέρας δηλονότι φαινομένης αὐτῆς . ἔχει δέ τι καὶ κλονῶδες σφυγμὸς οὗτος καὶ ταχὺς μέν ἐστι καὶ πυκνὸς , οὐκ ἀεὶ δὲ μέγας . ὁ δὲ ἴδιος ἑκάστης ὁ μὲν τῆς ἀρχομένης μείζων τοῦ κατὰ φύσιν καὶ σφοδρότερος καὶ ὠκύτερος καὶ πυκνότερος , ὁ δ’ αὐξανομένης ἔτι ταῦτά γε προσαυξάνει πάντα , καὶ σαφῶς τε ἤδη σκληρότερός ἐστι καὶ κλονωδέστερος · τῆς δ’ ἀκμαζούσης σαφέστερος μὲν ἔτι καὶ σκληρότερος καὶ κλονωδέστερος , μικρότερος δὲ ἢ πρόσθεν , οὐ μὴν ἀμυδρότερός γε , πλὴν εἰ μὴ ὑπὲρ τὴν δύναμιν εἴη τὸ πάθος . ἀλλὰ καὶ πυκνότατος γίνεται καὶ ταχύς · εἰ δ’ ἱκανῶς χρονίζοι καὶ ἤδη σκληρύνοιτο σκιῤῥωδῶς , πρὸς τοῖς εἰρημένοις ἰσχνότης σφυγμοῦ καὶ σκληρότης γίνεται . ταῦτ’ ἐπὶ τῆς τὸν ἐν ὅλῳ τῷ ζώῳ σφυγμὸν τρεπούσης φλεγμονῆς , ἢ διὰ τὸ μέγεθος , ἢ διὰ τὸ κύριον τοῦ μέρους ἐν ᾧ συνέστη . τῆς δὲ μὴ συγκινούσης τὸ πᾶν ὅ γ’ ἐν τῷ φλεγμαίνοντι μέρει σφυγμὸς οἷος εἴρηται . ἐπιτείνεται δὲ καὶ ἀνίεται τῶν εἰρημένων ἕκαστον ἢ παρὰ τὸ ποσὸν τῆς φλεγμονῆς , ἢ παρὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ φλεγμαίνοντος ὀργάνου φύσιν . τὰ μὲν γὰρ νευρωδέστερα μέρη σκληροτέρους καὶ μᾶλλον ἐμπρίοντας καὶ μικροτέρους τοὺς σφυγμοὺς ἐργάζεται , τὰ δὲ φλεβωδέστερα καὶ ἀρτηριωδέστερα τοὺς ἐναντίους . αὐτῶν δὲ τούτων μείζων ὁ ἐν τοῖς ἀρτηριώδεσι καὶ ῥᾳδίως ἀνώμαλος καὶ ἄτακτος γενόμενος . δῆλον οὖν ἤδη καὶ ὁ τῶν τὸ ἧπαρ φλεγμαινόντων σφυγμὸς , οἷος ἂν εἴη , καὶ ὁ τῶν τὸν σπλῆνα καὶ ὁ τῶν τοὺς νεφροὺς , ἢ τὴν κύστιν , ἢ τὸ κῶλον , ἢ τὴν γαστέρα καὶ πλευριτικῶν καὶ περιπνευμονικῶν καὶ πάντων ἁπλῶς εἰπεῖν ὧν τῇ τοῦ μέρους φλεγμονῇ πυρετὸς ἕπεται , πλὴν ὅσα διὰ τὴν τῶν συμπτωμάτων φύσιν , τῶν τε ἐξ ἀνάγκης ἑπομένων αὐτοῖς καὶ τῶν κατὰ τύχην συνδραμόντων , ὡς ἂν ἕκαστον τρέπειν δύνηται . καὶ τὸν σφυγμὸν ἐπὶ τοσοῦτον ἀλλοιοῦσθαι συμβήσεται , μικτῆς τροπῆς ἐν αὐτῷ γινομένης τῆς τε κατὰ τὸν λόγον τῆς φλεγμονῆς καὶ ἣν ἡ τοῦ τόπου φύσις , ἢ τοῦ παρόντος συμπτώματος ἐργάζεται . σπασθῆναι μὲν γὰρ τοῖς τὰς φρένας φλεγμαίνουσιν ἕτοιμον , πνιγῆναι δὲ τοῖς τὸν πνεύμονα , συγκοπῆναι δὲ τοῖς τὸ στόμα τῆς γαστρὸς , ἀτροφῆσαι δὲ τοῖς τὸ ἧπαρ , ἀπεπτῆσαι δὲ τοῖς τὴν κοιλίαν , ἐπισχεθῆναι δὲ τὰ οὖρα τοῖς τοὺς νεφρούς . καὶ τὰ μὲν αἰσθητικώτερα μέρη καὶ διὰ τὰς ὀδύνας τρέπει τοὺς σφυγμοὺς , τὰ δὲ ἀναισθητότερα κατὰ τὴν διάθεσιν μόνην . ἐκ τούτων οὖν ἁπάντων πολυειδεῖς αἱ ἀλλοιώσεις γίνονται τῶν ἐπὶ ταῖς φλεγμοναῖς σφυγμῶν . καὶ ὡς χρὴ διορίζειν αὐτὰς εἴρηται μὲν ἐν ἑτέροις τελέως , εἴρηται δὲ καὶ νῦν εἰς ὅσον τοῖς εἰσαγομένοις χρήσιμον . Καὶ ἡ μὲν ῥῆσις ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς αὕτη , σαφῶς ἐκδιδάσκουσα τὴν ὑπὸ τῶν φλεγμονῶν γινομένην ἀλλοίωσιν ἐν τοῖς σφυγμοῖς . ὅπως δὲ τὰ πρῶτα καὶ συνέχοντα τὴν γένεσιν αὐτῶν αἴτια διατιθέμενα πρὸς τῆς φλεγμονῆς τὴν εἰρημένην τροπὴν ἐργάζεται , λέγειν ἂν ἑπόμενον εἴη , τὴν ἀρχὴν ἔνθεν ποιησαμένους . παντὶ τῷ φλεγμαίνοντι μορίῳ δύο ταῦτ’ ἐξ ἀνάγκης συμβέβηκε , θερμότερον τοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχειν καὶ τετάσθαι . ταῦτ’ οὖν ἄμφω παντὶ τῷ σώματι μεταδίδωσιν , ὅταν ἤτοι κύριον ὑπάρχῃ τὸ μέρος ἢ μεγάλην ἱκανῶς ἔχῃ τὴν φλεγμονήν . ἀλλ’ ἡ μὲν καθ’ ὅλον τὸ ζῶον πλεονεξία τῆς θερμασίας πυρετός ἐστιν , καὶ δῆλον ὡς τὴν χρείαν οὗτος ἀλλοιώσει τῶν σφυγμῶν · ἡ δ’ ἐκ τοῦ φλεγμαίνοντος τάσις διαδίδοται καὶ εἰς τὰς ἀρτηρίας . διὰ ταύτην μὲν δὴ σκληρότερος ὁ σφυγμὸς ἔσται , καὶ μᾶλλόν γε σκληρότερος ἐπὶ τοῖς νευρώδεσι μορίοις , ὅτι καὶ τείνεται ταῦτα τῶν ἄλλων μᾶλλον ﻿ ἐν ταῖς φλεγμοναῖς , ὡς ἂν ἤδη φύσει τεταμένα , καὶ συντείνειν ἑαυτοῖς τὰ συνεχῆ μᾶλλον πέφυκεν , ὡς ἂν ἰσχυρότερα . ἡ δὲ τῆς θερμασίας πλεονεξία ταχὺν ἐνεδείκνυτο καὶ μείζονα κατὰ τὸν ἑαυτῆς λόγον ἐργαζομένη τὸν σφυγμόν . ἐπειδὰν δὲ ἐλλείπῃ τι τῇ χρείᾳ , τηνικαῦτα ἤδη καὶ πυκνόν . εὐλόγως οὖν σκληρότερος ἅπασι τοῖς ἐπὶ φλεγμονῇ πυρέττουσιν ὁ σφυγμὸς γίνεται καὶ προσέτι γε διὰ τὴν δυσκρασίαν τὴν ἐν ταῖς ἀρτηρίαις ἀνώμαλος κατὰ μίαν προσβολήν · καὶ δῆλον ὡς ἀμφοῖν συνελθόντων τὸ εἰρημένον ὑπό τινων εἶδος ἔσται τῷ σφυγμῷ , τὸ οἷον ἐμπρῖον τὴν ἁφήν . οὕτω γὰρ ἀνάγκη φαντασιοῦσθαι τὸν ἁπτόμενον ὀργάνου σκληροῦ , τὴν προσβολὴν ἀνώμαλον ἔχοντος . ἔστι δ’ , ὡς εἴρηται , θάττων ἐπιφανῶς , καὶ εἰ μὴ ἀντιβαίνοι γε ἡ σκληρότης , καὶ μείζων σαφῶς . εἰ δ’ ἀντιβαίνοι κατά τι , τοσούτῳ προσλήψεται κλονώδους κινήσεως ὅσῳ ἀφῃρέθη τοῦ μεγέθους . ὅτι δ’ ἐν τούτῳ καὶ πυκνότερον ἔσται τοσοῦτον ὅσον οὐχ ἱκανῶς ἐπλήρωσε τὴν χρείαν ἡ διαστολὴ , καὶ τοῦτο τῷ μεμνημένῳ τῶν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἀποδεδειγμένων πρόδηλον · ὥσπέρ γε καὶ ὅτι τοῖς ἴσοις μεγέθεσι τῶν φλεγμονῶν οὐκ ἴση τῶν σφυγμῶν ἀλλοίωσις ἕπεται , ἀλλ’ ἐν μὲν τοῖς φλεβώδεσιν μέρεσιν αἱ φλεγμοναὶ μείζους ἐργάζονται σφυγμοὺς , ἐν δὲ τοῖς νευρώδεσιν ἐλάττους , ὥσπερ καὶ σκληροτέρους τε καὶ μᾶλλον ἐμπρίοντας . οὐδὲ γὰρ τούτων ἀσαφὲς οὐδὲν , εἰ μνημονεύοιμεν ὅτι μειζόνως τείνεσθαι τὰς ἀρτηρίας ἀναγκαῖον ὑπὸ τῶν νευρωδῶν μορίων φλεγμαινόντων . τὰ δ’ ἀρτηριώδη μέρη δῆλον ὡς καὶ ταῦτα τό τε πλῆθος τῆς ἐν ταῖς ἀρτηρίαις θερμασίας , ὡς ἂν θερμοτέραις οὔσαις , ἐπὶ μᾶλλον παραυξήσει , καὶ διὰ τοῦτο μεγίστους ἀναγκάζει γίνεσθαι τοὺς σφυγμούς . καὶ εἴ τις ἀνωμαλία συνίσταιτο καθ’ ὁντιναοῦν λόγον , ἐπιφανέστερον αὐτὴν ἀποδείξει . δύο γὰρ , εἴ τι μεμνήμεθα , τὰς πρώτας αἰτίας ἐδείκνυμεν ἀνωμαλίας σφυγμῶν , ἀῤῥωστίαν τε τῆς κινούσης δυνάμεως τὰς ἀρτηρίας , διὰ πλῆθος βαρῦνον , καὶ προσέτι τῶν ὀργάνων αὐτῶν τὰς διαθέσεις , ἐμφράξεις δή τινας καὶ σφηνώσεις καὶ τάσεις καὶ θλίψεις . οὐδὲν οὖν θαυμαστὸν ἀνωμάλους ἐπὶ τοῖς ἀρτηριώδεσι μορίοις φλεγμαίνουσι τοὺς σφυγμοὺς ἀποτελεῖσθαι , τῆς τε δυνάμεως τῆς ἐργαζομένης αὐτοὺς ῥᾷον ἐν τοῖς τοιούτοις καμνούσης , αὐτῶν τε τῶν ὀργάνων κακῶς διακειμένων . τὰ δ’ ἄλλα τὰ εἰρημένα διὰ τοῦ τοῖς εἰσαγομένοις γεγραμμένου βιβλίου ταῖς ἐπὶ φλεγμονῇ τροπαῖς τῶν σφυγμῶν ὑπάρχειν οὐδεμιᾶς ἐξηγήσεως δεῖσθαι νομίζω . μεταβαίνειν οὖν ἤδη καιρὸς ἐπί τινα τῶν ἑξῆς ῥήσεων .
Lemmas: φλεγμονή σφυγμός ὁ μέν κοινός ἅπας οἷος ἐμπρίω εἰμί , ὡς δοκέω ὁ μέν τις διαστέλλω ὁ ἀρτηρία , ὁ δέ μή , σκληρός δηλονότι φαίνω αὐτός . ἔχω δέ τις καί κλονώδης σφυγμός οὗτος καί ταχύς μέν εἰμί καί πυκνός , οὐ ἀεί δέ μέγας . ὁ δέ ἴδιος ἕκαστος ὁ μέν ὁ ἄρχω μέγας ὁ κατά φύσις καί σφοδρός καί ὠκύς καί πυκνός , ὁ δέ αὐξάνω ἔτι οὗτος γε προσαυξάνω πᾶς , καί σαφής τε ἤδη σκληρός εἰμί καί κλονώδης · ὁ δέ ἀκμάζω σαφής μέν ἔτι καί σκληρός καί κλονώδης , μικρός δέ ἤ πρόσθεν , οὐ μήν ἀμυδρός γε , πλήν εἰ μή ὑπέρ ὁ δύναμις εἰμί ὁ πάθος . ἀλλά καί πυκνός γίγνομαι καί ταχύς · εἰ δέ ἱκανός χρονίζω καί ἤδη σκληρύνω σκιρρωδής , πρός ὁ λέγω ἰσχνότης σφυγμός καί σκληρότης γίγνομαι . οὗτος ἐπί ὁ ὁ ἐν ὅλος ὁ ζῷον σφυγμός τρέπω φλεγμονή , ἤ διά ὁ μέγεθος , ἤ διά ὁ κύριος ὁ μέρος ἐν ὅς συνίστημι . ὁ δέ μή συγκινέω ὁ πᾶς ὁ γε ἐν ὁ φλεγμαίνω μέρος σφυγμός οἷος λέγω . ἐπιτείνω δέ καί ἀνίημι ὁ λέγω ἕκαστος ἤ παρά ὁ ποσός ὁ φλεγμονή , ἤ παρά ὁ αὐτός ὁ φλεγμαίνω ὄργανον φύσις . ὁ μέν γάρ νευρώδης μέρος σκληρός καί μάλα ἐμπρίω καί μικρός ὁ σφυγμός ἐργάζομαι , ὁ δέ φλεβώδης καί ἀρτηριώδης ὁ ἐναντίος . αὐτός δέ οὗτος μέγας ὁ ἐν ὁ ἀρτηριώδης καί ῥᾴδιος ἀνώμαλος καί ἄτακτος γίγνομαι . δῆλος οὖν ἤδη καί ὁ ὁ ὁ ἧπαρ φλεγμαίνω σφυγμός , οἷος ἄν εἰμί , καί ὁ ὁ ὁ σπλήν καί ὁ ὁ ὁ νεφρός , ἤ ὁ κύστις , ἤ ὁ κῶλον , ἤ ὁ γαστήρ καί πλευριτικός καί περιπνευμονικός καί πᾶς ἁπλῶς λέγω ὅς ὁ ὁ μέρος φλεγμονή πυρετός ἕπομαι , πλήν ὅσος διά ὁ ὁ σύμπτωμα φύσις , ὁ τε ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι αὐτός καί ὁ κατά τύχη συντρέχω , ὡς ἄν ἕκαστος τρέπω δύναμαι . καί ὁ σφυγμός ἐπί τοσοῦτος ἀλλοιόω συμβαίνω , μικτός τροπή ἐν αὐτός γίγνομαι ὁ τε κατά ὁ λόγος ὁ φλεγμονή καί ὅς ὁ ὁ τόπος φύσις , ἤ ὁ πάρειμι σύμπτωμα ἐργάζομαι . σπάω μέν γάρ ὁ ὁ φρήν φλεγμαίνω ἑτοῖμος , πνίγω δέ ὁ ὁ πνεύμων , συγκόπτω δέ ὁ ὁ στόμα ὁ γαστήρ , ἀτροφέω δέ ὁ ὁ ἧπαρ , ἀπεπτέω δέ ὁ ὁ κοιλία , ἐπέχω δέ ὁ οὖρον ὁ ὁ νεφρός . καί ὁ μέν αἰσθητικός μέρος καί διά ὁ ὀδύνη τρέπω ὁ σφυγμός , ὁ δέ ἀναίσθητος κατά ὁ διάθεσις μόνος . ἐκ οὗτος οὖν ἅπας πολυειδής ὁ ἀλλοίωσις γίγνομαι ὁ ἐπί ὁ φλεγμονή σφυγμός . καί ὡς χρή διορίζω αὐτός λέγω μέν ἐν ἕτερος τέλειος , λέγω δέ καί νῦν εἰς ὅσος ὁ εἰσάγω χρήσιμος . καί ὁ μέν ῥῆσις ἐκ ὁ εἰσαγωγή οὗτος , σαφής ἐκδιδάσκω ὁ ὑπό ὁ φλεγμονή γίγνομαι ἀλλοίωσις ἐν ὁ σφυγμός . ὅπως δέ ὁ πρῶτος καί συνέχω ὁ γένεσις αὐτός αἴτιος διατίθημι πρός ὁ φλεγμονή ὁ λέγω τροπή ἐργάζομαι , λέγω ἄν ἕπομαι εἰμί , ὁ ἀρχή ἔνθεν ποιέω . πᾶς ὁ φλεγμαίνω μόριον δύο οὗτος ἐκ ἀνάγκη συμβαίνω , θερμός ὁ κατά φύσις ὑπάρχω καί τείνω . οὗτος οὖν ἄμφω πᾶς ὁ σῶμα μεταδίδωμι , ὅταν ἤτοι κύριος ὑπάρχω ὁ μέρος ἤ μέγας ἱκανός ἔχω ὁ φλεγμονή . ἀλλά ὁ μέν κατά ὅλος ὁ ζῷον πλεονεξία ὁ θερμασία πυρετός εἰμί , καί δῆλος ὡς ὁ χρεία οὗτος ἀλλοιόω ὁ σφυγμός · ὁ δέ ἐκ ὁ φλεγμαίνω τάσις διαδίδωμι καί εἰς ὁ ἀρτηρία . διά οὗτος μέν δή σκληρός ὁ σφυγμός εἰμί , καί μάλα γε σκληρός ἐπί ὁ νευρώδης μόριον , ὅτι καί τείνω οὗτος ὁ ἄλλος μάλα ﻿ ἐν ὁ φλεγμονή , ὡς ἄν ἤδη φύσις τείνω , καί συντείνω ἑαυτοῦ ὁ συνεχής μάλα φύω , ὡς ἄν ἰσχυρός . ὁ δέ ὁ θερμασία πλεονεξία ταχύς ἐνδείκνυμι καί μέγας κατά ὁ ἑαυτοῦ λόγος ἐργάζομαι ὁ σφυγμός . ἐπειδάν δέ ἐλλείπω τις ὁ χρεία , τηνικαῦτα ἤδη καί πυκνός . εὔλογος οὖν σκληρός ἅπας ὁ ἐπί φλεγμονή πυρέσσω ὁ σφυγμός γίγνομαι καί προσέτι γε διά ὁ δυσκρασία ὁ ἐν ὁ ἀρτηρία ἀνώμαλος κατά εἷς προσβολή · καί δῆλος ὡς ἄμφω συνέρχομαι ὁ λέγω ὑπό τις εἶδος εἰμί ὁ σφυγμός , ὁ οἷος ἐμπρίω ὁ ἁφή . οὕτως γάρ ἀνάγκη φαντασιόω ὁ ἅπτω ὄργανον σκληρός , ὁ προσβολή ἀνώμαλος ἔχω . εἰμί δέ , ὡς λέγω , ταχύς ἐπιφανής , καί εἰ μή ἀντιβαίνω γε ὁ σκληρότης , καί μέγας σαφής . εἰ δέ ἀντιβαίνω κατά τις , τοσοῦτος προσλαμβάνω κλονώδης κίνησις ὅσος ἀφαιρέω ὁ μέγεθος . ὅτι δέ ἐν οὗτος καί πυκνός εἰμί τοσοῦτος ὅσος οὐ ἱκανός πληρόω ὁ χρεία ὁ διαστολή , καί οὗτος ὁ μιμνῄσκω ὁ ἐν ὁ ἔμπροσθεν ἀποδείκνυμι πρόδηλος · ὥσπερ γε καί ὅτι ὁ ἴσος μέγεθος ὁ φλεγμονή οὐ ἴσος ὁ σφυγμός ἀλλοίωσις ἕπομαι , ἀλλά ἐν μέν ὁ φλεβώδης μέρος ὁ φλεγμονή μέγας ἐργάζομαι σφυγμός , ἐν δέ ὁ νευρώδης ἐλαχύς , ὥσπερ καί σκληρός τε καί μάλα ἐμπρίω . οὐδέ γάρ οὗτος ἀσαφής οὐδείς , εἰ μνημονεύω ὅτι μέγας τείνω ὁ ἀρτηρία ἀναγκαῖος ὑπό ὁ νευρώδης μόριον φλεγμαίνω . ὁ δέ ἀρτηριώδης μέρος δῆλος ὡς καί οὗτος ὁ τε πλῆθος ὁ ἐν ὁ ἀρτηρία θερμασία , ὡς ἄν θερμός εἰμί , ἐπί μάλα παραυξάνω , καί διά οὗτος μέγας ἀναγκάζω γίγνομαι ὁ σφυγμός . καί εἰ τις ἀνωμαλία συνίστημι κατά ὅστις λόγος , ἐπιφανής αὐτός ἀποδείκνυμι . δύο γάρ , εἰ τις μιμνῄσκω , ὁ πρῶτος αἰτία δείκνυμι ἀνωμαλία σφυγμός , ἀρρωστία τε ὁ κινέω δύναμις ὁ ἀρτηρία , διά πλῆθος βαρύνω , καί προσέτι ὁ ὄργανον αὐτός ὁ διάθεσις , ἔμφραξις δή τις καί σφήνωσις καί τάσις καί θλῖψις . οὐδείς οὖν θαυμαστός ἀνώμαλος ἐπί ὁ ἀρτηριώδης μόριον φλεγμαίνω ὁ σφυγμός ἀποτελέω , ὁ τε δύναμις ὁ ἐργάζομαι αὐτός ῥᾴδιος ἐν ὁ τοιοῦτος κάμνω , αὐτός τε ὁ ὄργανον κακός διάκειμαι . ὁ δέ ἄλλος ὁ λέγω διά ὁ ὁ εἰσάγω γράφω βιβλίον ὁ ἐπί φλεγμονή τροπή ὁ σφυγμός ὑπάρχω οὐδείς ἐξήγησις δέω νομίζω . μεταβαίνω οὖν ἤδη καιρός ἐπί τις ὁ ἑξῆς ῥῆσις .