galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 4.8
Τῶν μὲν πλευριτικῶν ταχὺς καὶ πυκνὸς καὶ οὐ λίαν μέγας . δόξειε δ’ ἂν καὶ σφοδρός . ὁ δ’ ἐστὶν οὐκ ἀμυδρὸς μὲν , οὐ μὴν ἤδη καὶ σφοδρὸς , ὅσον ἐπὶ τῷ πάθει . τοῦτο γὰρ ἐπὶ πάντων μεμνῆσθαι χρὴ , τὸ δεῖν ἐφ’ ἑκάστου τῶν πραγμάτων , ὅσον ἐπ’ ἐκείνῳ , τὴν τροπὴν ἐξετάζειν , διορίζοντα τὸ διά τι ἄλλο καὶ μὴ δι’ ἐκεῖνο συμβεβηκός . ὁ τοίνυν τῶν πλευριτικῶν σφυγμὸς νευρωδεστέραν πως καὶ σκληροτέραν ἐργαζόμενος τὴν ἀρτηρίαν , ὡς ἂν εἰς σφοδρότητα τρέπων , ἀπατᾷ τοὺς ἀγυμνάστους , οὐ δυναμένους διακρῖναι σκληρὰν πληγὴν σφοδρᾶς . οὕτω δὲ καὶ ἄλλας διαφορὰς σφυγμῶν ἀδυνατοῦντες διακρίνειν οἱ πολλοὶ τάχ’ ἂν ἴσως μέμψαιντο τοῖς ἐνταῦθα γεγραμμένοις , ἐξ ὧν αὐτοὶ συνιᾶσι τῶν ὀρθῶς λεγόντων καταγινώσκοντες . ἀλλ’ οὐ χρὴ μηκύνειν ἐν τῷ νῦν λόγῳ περὶ αὐτῶν . γέγραπται γὰρ ἡμῖν ἰδίᾳ περὶ τῆς τῶν σφυγμῶν διαγνώσεως . ἀσκεῖν οὖν παρακελεύομαι τόν τε λογισμὸν ἅμα καὶ τὴν ἁφὴν , ὡς ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἔργων γνωρίζειν δύνασθαι τὴν ἁφὴν τοὺς σφυγμοὺς , οὐ λόγῳ διακρίνειν μόνον . ἀρχὴ δὲ τῆς ἐπὶ τῶν ἔργων τριβῆς ἡ διὰ τῶν λόγων διδασκαλία . καὶ γάρ τοι καὶ τῆς πυκνότητος τὸ ποσὸν οὐχ οἷόν τε ἑρμηνεῦσαι , καί τοι μεγάλην ἔχει διαφορὰν ἡ ὑπερβαίνουσα τὸ εἰθισμένον μέτρον πλευρίτιδος , ἢ ἐλλείπουσα . τὰς γὰρ ὑπερβολὰς εἰς περιπνευμονίαν μεθισταμένης ἢ συγκοπὴν ἀπειλούσης ἀνάγκη γίνεσθαι , τὰς δ’ ἐνδείας εἰς καταφορὰν ἢ νεύρων τελευτᾷν βλάβην . οὕτω δὲ καὶ τὸ τῆς ἀνωμαλίας εἶδος τὸ ἐμπρηστικὸν , ἴδιον οὐχ ἥκιστα πλευρίτιδος ὑπάρχον , ἀνιέμενον μὲν μαλακῆς καὶ οὐχ ἥκιστα πεφθησομένης , ἐπιτεινόμενον δὲ χαλεπῆς καὶ δυσπέπτου γνώρισμα πλευρίτιδος . αἱ τοιαῦται σὺν ἀσθενεῖ τῇ δυνάμει ὀξέως κινδυνώδεις , σὺν ἰσχυρᾷ δὲ ἢ χρονίως ἐπέφθησαν , ἢ εἰς ἐμπύημα μετέπεσον , ἢ φθινώδης αὐτὰς μαρασμὸς διεδέξατο . τῆς μὲν οὖν πεπτομένης ὁ σφυγμὸς πᾶσαν ἀποτίθεται κατὰ βραχὺ τὴν παρὰ φύσιν τροπὴν , τῆς δ’ εἰς ἐμπύημα μεταβαλλούσης οἱ τῶν ἐμπυημάτων ἴδιοι γίνονται , κατὰ ταῦτα δὲ καὶ τοῖς φθινωδῶς μαρανθησομένοις οἱ τῶν μαρασμῶν . Αὕτη μὲν ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς ἡ ῥῆσις , αὐτὰ τὰ φαινόμενα συμπίπτειν τοῖς πλευριτικοῖς ἐκδιδάσκουσα , οὐ μὴν τὰς αἰτίας ἔτι ἐκδιηγουμένη . νῦν οὖν λεγέσθωσαν . ἡ πλευρῖτις τοῦ ὑπεζωκότος τὰς πλευρὰς ὑμένος ἐστὶ φλεγμονὴ , καὶ διὰ τοῦτο πυρέττουσι μὲν ὀξέως , ὡς ἂν πλησίον κειμένης τῆς καρδίας · ὅτι δ’ οὕτω πυρέττουσι , ταχὺς αὐτοῖς ὁ σφυγμός · ὅτι δὲ καὶ νευρῶδες τὸ πεπονθὸς μόριον , ἐπιφανῶς σκληρός · ἐπεὶ δὲ τοῦτο , διὰ τοῦτο καὶ μικρότερος ἢ κατὰ τὴν ἀξίαν τοῦ πυρετοῦ . δεόντως οὖν καὶ πυκνὸς ἀποτελεῖται , τῆς μὲν θερμασίας δεομένης μεγέθους σφυγμῶν , τῆς σκληρότητος δ’ οὐχ ὑπακουούσης . ἐδείχθη δ’ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὅσον ἂν ἐλλίπῃ τῇ χρείᾳ τὸ μέγεθος τοῦ σφυγμοῦ , τοῦτ’ ἐκ τῆς πυκνότητος ἀναπληρούμενον . ἄνισος δ’ ἐπ’ αὐτῶν ἡ πυκνότης , ὅτι καὶ τῶν ἐργαζομένων τὴν φλεγμονὴν χυμῶν οὐχ ἓν εἶδος . εἰ μὲν οὖν χολωδέστεροι τύχοιεν ὄντες , ὅ τε πυρετὸς ﻿ ὀξύτερος ἂν γένοιτο καί τις ἀκολουθήσει βλάβη τῆς δυνάμεως · εἰ δὲ φλεγματωδέστεροι , πρᾳότερος μὲν ὁ πυρετὸς , ἑτοιμότερος δ’ εἰς καταφοράν . ἀεὶ μὲν γὰρ ἐπὶ πλευρίτισι καὶ περιπνευμονίαις ἡ κεφαλὴ κακοῦται , τῶν ἐν ταῖς φλεγμοναῖς σηπομένων χυμῶν ἐκδεχομένη τὴν λιγνύν . ἀλλ’ ὅταν μὲν ὁ σηπόμενος χυμὸς ᾖ χολώδης , ἀτμίζων δριμὺ , καθάπερ αἰθάλην τινὰ , δάκνει τοῦτο καὶ διαβιβρώσκει καὶ ἐρεθίζει τὰ κατὰ τὸν ἐγκέφαλον , καὶ οὕτως εἰς παραφροσύνην ἄγει . φλεγματώδης δ’ ὑπάρχων , οὐ καπνῷ δριμεῖ παραπλήσιος , ἀλλ’ ἀχλύϊ τινὶ παχείᾳ καὶ θολερᾷ , καθάπερ τι νέφος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀναπέμπων ὑγραίνει τε τοῦτο καὶ βαρύνει τὸν ἐγκέφαλον , ἀναγκάζει τε καταφέρεσθαι , καὶ καρώδη γίνεσθαι τὸν ἄνθρωπον . εὐλόγως οὖν ἡ μὲν εἰς πλείονα πυκνότητα τροπὴ τῶν σφυγμῶν ἢ περιπνευμονίαν , ἢ συγκοπὴν ἐπιφέρει · περιπνευμονίαν μὲν ἐπιλαμβανούσης ἀεὶ καὶ βλαπτούσης τὰ συνεχῆ τῆς ἐν τῇ πλευρᾷ φλεγμονῆς , ὡς ἂν ὑπὸ θερμοῦ καὶ ζέοντος καὶ ῥᾳδίως κινουμένου χυμοῦ γεγενημένης · συγκοπὴν δ’ αὖ κακώσει τῆς δυνάμεως ἤτοι διὰ νεύρων βλάβην , ἢ καταφορὰν , ὅταν ἐκ τῶν φλεγματωδῶν χυμῶν ἀτμιζόντων ὁ ἐγκέφαλος πληρωθῇ . καὶ γὰρ αὖ καὶ οὗτος εἰ μὲν ἀπώσασθαι δυνηθείη τὸ βλάπτον εἰς τὰς ἀποφύσεις , ἡ τῶν νεύρων ἀκολουθεῖ κάκωσις · εἰ δ’ ἀδυνατήσειεν , ἡ καταφορά . τοῖς μὲν οὖν τοιούτοις χυμοῖς ἀραιότεροι , τοῖς δ’ ἐναντίοις τοῖς χολώδεσι πυκνότεροι τοῦ συνήθους μέτρου τῆς πλευρίτιδος οἱ σφυγμοὶ συμπίπτουσιν . τὸ δὲ δὴ μέσον ἀμφοῖν ἐστιν ἀραιότητός τε καὶ πυκνότητος ἐν πλευρίτιδι μέτρον , ὅταν αἱματικὸς ὁ τὸ πάθος ἐργαζόμενος ὑπάρχῃ χυμός . οὕτω δὲ καὶ τὸ τῆς σκληρότητος ὑπάρχον μέσον ἐπί γε τῷ τοιούτω χυμῷ καὶ τῇ μέσῃ κατὰ τὸ μέγεθος γίνεται φλεγμονῇ . ἐπιτείνεται δ’ ἤτοι διὰ μέγεθος ὑπερβάλλον φλεγμονῆς , ἢ χολώδεις χυμοὺς , ὥσπερ γε καὶ καθαιρεῖται διὰ τἀναντία . δῆλον δὲ ὡς καὶ τοῖς σκληροῖς σφυγμοῖς ἐναργέστερον ἀκολουθήσει τὸ ἐμπρηστικὸν εἶδος τῆς προσβολῆς .
Lemmas: ὁ μέν πλευριτικός ταχύς καί πυκνός καί οὐ λίαν μέγας . δοκέω δέ ἄν καί σφοδρός . ὁ δέ εἰμί οὐ ἀμυδρός μέν , οὐ μήν ἤδη καί σφοδρός , ὅσος ἐπί ὁ πάθος . οὗτος γάρ ἐπί πᾶς μιμνῄσκω χρή , ὁ δέω ἐπί ἕκαστος ὁ πρᾶγμα , ὅσος ἐπί ἐκεῖνος , ὁ τροπή ἐξετάζω , διορίζω ὁ διά τις ἄλλος καί μή διά ἐκεῖνος συμβαίνω . ὁ τοίνυν ὁ πλευριτικός σφυγμός νευρώδης πως καί σκληρός ἐργάζομαι ὁ ἀρτηρία , ὡς ἄν εἰς σφοδρότης τρέπω , ἀπατάω ὁ ἀγύμναστος , οὐ δύναμαι διακρίνω σκληρός πληγή σφοδρός . οὕτως δέ καί ἄλλος διαφορά σφυγμός ἀδυνατόω διακρίνω ὁ πολύς τάχα ἄν ἴσως μέμφομαι ὁ ἐνταῦθα γράφω , ἐκ ὅς αὐτός συνίημι ὁ ὀρθός λέγω καταγιγνώσκω . ἀλλά οὐ χρή μηκύνω ἐν ὁ νῦν λόγος περί αὐτός . γράφω γάρ ἐγώ ἴδιος περί ὁ ὁ σφυγμός διάγνωσις . ἀσκέω οὖν παρακελεύομαι ὁ τε λογισμός ἅμα καί ὁ ἁφή , ὡς ἐπί αὐτός ὁ ἔργον γνωρίζω δύναμαι ὁ ἁφή ὁ σφυγμός , οὐ λόγος διακρίνω μόνος . ἀρχή δέ ὁ ἐπί ὁ ἔργον τριβή ὁ διά ὁ λόγος διδασκαλία . καί γάρ τοι καί ὁ πυκνότης ὁ ποσός οὐ οἷος τε ἑρμηνεύω , καί τοι μέγας ἔχω διαφορά ὁ ὑπερβαίνω ὁ ἐθίζω μέτρον πλευρῖτις , ἤ ἐλλείπω . ὁ γάρ ὑπερβολή εἰς περιπνευμονία μεθίστημι ἤ συγκοπή ἀπειλέω ἀνάγκη γίγνομαι , ὁ δέ ἔνδεια εἰς καταφορά ἤ νεῦρον τελευτάω βλάβη . οὕτως δέ καί ὁ ὁ ἀνωμαλία εἶδος ὁ ἐμπρηστικός , ἴδιος οὐ ἦκα πλευρῖτις ὑπάρχω , ἀνίημι μέν μαλακός καί οὐ ἦκα πέσσω , ἐπιτείνω δέ χαλεπός καί δύσπεπτος γνώρισμα πλευρῖτις . ὁ τοιοῦτος σύν ἀσθενής ὁ δύναμις ὀξύς κινδυνώδης , σύν ἰσχυρός δέ ἤ χρόνιος ἐφέπω , ἤ εἰς ἐμπύημα μεταπίπτω , ἤ φθινώδης αὐτός μαρασμός διαδέχομαι . ὁ μέν οὖν πέσσω ὁ σφυγμός πᾶς ἀποτίθημι κατά βραχύς ὁ παρά φύσις τροπή , ὁ δέ εἰς ἐμπύημα μεταβάλλω ὁ ὁ ἐμπύημα ἴδιος γίγνομαι , κατά οὗτος δέ καί ὁ φθινώδης μαραίνω ὁ ὁ μαρασμός . οὗτος μέν ἐκ ὁ εἰσαγωγή ὁ ῥῆσις , αὐτός ὁ φαίνω συμπίπτω ὁ πλευριτικός ἐκδιδάσκω , οὐ μήν ὁ αἰτία ἔτι ἐκδιηγέομαι . νῦν οὖν λέγω . ὁ πλευρῖτις ὁ ὑποζώννυμι ὁ πλευρά ὑμήν εἰμί φλεγμονή , καί διά οὗτος πυρέσσω μέν ὀξύς , ὡς ἄν πλησίον κεῖμαι ὁ καρδία · ὅτι δέ οὕτως πυρέσσω , ταχύς αὐτός ὁ σφυγμός · ὅτι δέ καί νευρώδης ὁ πάσχω μόριον , ἐπιφανής σκληρός · ἐπεί δέ οὗτος , διά οὗτος καί μικρός ἤ κατά ὁ ἀξία ὁ πυρετός . δεόντως οὖν καί πυκνός ἀποτελέω , ὁ μέν θερμασία δέω μέγεθος σφυγμός , ὁ σκληρότης δέ οὐ ὑπακούω . δείκνυμι δέ ἐν ὁ ἔμπροσθεν ὅσος ἄν ἐλλείπω ὁ χρεία ὁ μέγεθος ὁ σφυγμός , οὗτος ἐκ ὁ πυκνότης ἀναπληρόω . ἄνισος δέ ἐπί αὐτός ὁ πυκνότης , ὅτι καί ὁ ἐργάζομαι ὁ φλεγμονή χυμός οὐ εἷς εἶδος . εἰ μέν οὖν χολώδης τυγχάνω εἰμί , ὁ τε πυρετός ﻿ ὀξύς ἄν γίγνομαι καί τις ἀκολουθέω βλάβη ὁ δύναμις · εἰ δέ φλεγματώδης , πρᾶος μέν ὁ πυρετός , ἑτοῖμος δέ εἰς καταφορά . ἀεί μέν γάρ ἐπί πλευρῖτις καί περιπνευμονία ὁ κεφαλή κακόω , ὁ ἐν ὁ φλεγμονή σήπω χυμός ἐκδέχομαι ὁ λιγνύς . ἀλλά ὅταν μέν ὁ σήπω χυμός εἰμί χολώδης , ἀτμίζω δριμύς , καθά αἰθάλη τις , δάκνω οὗτος καί διαβιβρώσκω καί ἐρεθίζω ὁ κατά ὁ ἐγκέφαλος , καί οὕτως εἰς παραφροσύνη ἄγω . φλεγματώδης δέ ὑπάρχω , οὐ καπνός δριμύς παραπλήσιος , ἀλλά ἀχλύς τις παχύς καί θολερός , καθά τις νέφος ἐπί ὁ κεφαλή ἀναπέμπω ὑγραίνω τε οὗτος καί βαρύνω ὁ ἐγκέφαλος , ἀναγκάζω τε καταφέρω , καί καρώδης γίγνομαι ὁ ἄνθρωπος . εὔλογος οὖν ὁ μέν εἰς πολύς πυκνότης τροπή ὁ σφυγμός ἤ περιπνευμονία , ἤ συγκοπή ἐπιφέρω · περιπνευμονία μέν ἐπιλαμβάνω ἀεί καί βλάπτω ὁ συνεχής ὁ ἐν ὁ πλευρά φλεγμονή , ὡς ἄν ὑπό θερμός καί ζέω καί ῥᾴδιος κινέω χυμός γίγνομαι · συγκοπή δέ αὖ κακόω ὁ δύναμις ἤτοι διά νεῦρον βλάβη , ἤ καταφορά , ὅταν ἐκ ὁ φλεγματώδης χυμός ἀτμίζω ὁ ἐγκέφαλος πληρόω . καί γάρ αὖ καί οὗτος εἰ μέν ἀπωθέω δύναμαι ὁ βλάπτω εἰς ὁ ἀπόφυσις , ὁ ὁ νεῦρον ἀκολουθέω κάκωσις · εἰ δέ ἀδυνατέω , ὁ καταφορά . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος χυμός ἀραῖος , ὁ δέ ἐναντίος ὁ χολώδης πυκνός ὁ συνήθης μέτρον ὁ πλευρῖτις ὁ σφυγμός συμπίπτω . ὁ δέ δή μέσος ἄμφω εἰμί ἀραιότης τε καί πυκνότης ἐν πλευρῖτις μέτρον , ὅταν αἱματικός ὁ ὁ πάθος ἐργάζομαι ὑπάρχω χυμός . οὕτως δέ καί ὁ ὁ σκληρότης ὑπάρχω μέσος ἐπί γε ὁ τοιοῦτος χυμός καί ὁ μέσος κατά ὁ μέγεθος γίγνομαι φλεγμονή . ἐπιτείνω δέ ἤτοι διά μέγεθος ὑπερβάλλω φλεγμονή , ἤ χολώδης χυμός , ὥσπερ γε καί καθαιρέω διά ἐναντίος . δῆλος δέ ὡς καί ὁ σκληρός σφυγμός ἐναργής ἀκολουθέω ὁ ἐμπρηστικός εἶδος ὁ προσβολή .