galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 4.12
Ὁ δὲ τῶν περιπνευμονικῶν μέγας ἐστὶ καὶ ἀμυδρὸς καὶ μαλακὸς , ὁμοίως τῷ τῶν ληθαργικῶν , πλὴν ὅσα πλεονάζει τῇ ἀνωμαλίᾳ , τῇ τε κατὰ μίαν πληγὴν καὶ τῇ συστηματικῇ καλουμένῃ · κατὰ μὲν τὴν μίαν πληγὴν οἷον διακεκομμένος τε καὶ κυματιζόμενος καὶ δίκροτος ἔσθ’ ὅτε γινόμενος , ἐν δὲ τῇ συστηματικῇ , τάς τε ἄλλας διαφορὰς ἔχων καὶ ποτὲ μὲν διαλείπει , ποτὲ δὲ παρεμπίπτει . Ἡ μὲν ῥῆσις αὕτη , τὰ συμπίπτοντα τοῖς περιπνευμονικοῖς ἀκριβῶς ἐκδιδάσκουσα . τὰς δ’ αἰτίας αὐτῶν οὐ χαλεπὸν ἐξευρίσκειν τῷ μεμνημένῳ τῶν ἐν τοῖς πρώτοις ὑπομνήμασιν ἀποδεδειγμένων . οὐδὲν γὰρ θαυμάσιον οὔτε μέγαν εἶναι τὸν σφυγμὸν αὐτῶν οὔτε ἀμυδρὸν οὔτ’ ἀνώμαλον ἐπὶ φλεγμοναῖς τοῦ πνεύμονος , οὕτω μὲν χαύνου καὶ μαλακοῦ σπλάγχνου , καὶ μεστοῦ κενῶν χωρίων μυρίων , οὕτω δὲ πλησίον ﻿ τῆς καρδίας κειμένου . διότι μὲν γὰρ χαῦνον καὶ μαλακὸν καὶ πολύκενον , ὑπὸ φλεγματικωτέρου τε καὶ παχυτέρου τὴν σύστασιν αἵματος , εἰς φλεγμονὴν ἄγεται , τοῦ λεπτοῦ καὶ χολώδους ὡς τὰ πολλὰ διαῤῥέοντός τε καὶ σφηνωθῆναι μηδαμῶς κατὰ τὸ σπλάγχνον δυναμένου . τὸ δὲ τοιοῦτον ῥεῦμα , λέγω δὲ τὸ φλεγμονικὸν , διαβρέχει μὲν τὸν χιτῶνα τῶν ἀγγείων , διαλύει δὲ τὸν τόνον τῆς ἐν αὐτοῖς δυνάμεως , καὶ οὕτω μεγάλους τε ἅμα καὶ ἀμυδροὺς ἀποτελεῖ τοὺς σφυγμούς . ὅτι δὲ καὶ τῆς καρδίας ἐγγὺς τὸ σπλάγχνον , ἡ ἀνωμαλία πολυειδὴς γίνεται . θλίψεσι γὰρ ἀρτηριῶν καὶ σφηνώσεσι καὶ ὅλως πληθωρικαῖς διαθέσεσιν ἐδείξαμεν ἕπεσθαι τὴν ἀνωμαλίαν , καὶ μᾶλλον , ἐπειδὰν ἐγγὺς ὦσι τῆς καρδίας . ὅτι δ’ ἐν ταῖς περιπνευμονίαις θλίβονται καὶ βαρύνονται καὶ σφηνοῦνται καὶ ἀῤῥωστοῦσιν αἱ ἀρτηρίαι τοῦ πνεύμονος , οὐ δεῖ λόγου . διὰ τοῦτο δὲ καὶ ὁ δίκροτος ἐπ’ αὐτῶν σφυγμὸς σπανίως γίνεται , καίτοι τῆς γ’ ἄλλης ἀνωμαλίας πολλῆς συμπιπτούσης , ὅτι δεῖ τοὐπίπαν τῷ δικρότῳ προσεῖναί τι σκληρότητος ἀγγείου . ταύτην δ’ ἐκ φλεγματικοῦ ῥεύματος οὐχ οἷόν τε κτήσασθαι . τοῦ γὰρ χολωδεστέρου τὸ συνάγειν καὶ ξηραίνειν καὶ τείνειν καὶ σκληρύνειν ἔργον . ἐπεὶ τοίνυν σπανίως τοῦτο διοχλεῖ τῷ πνεύμονι , δῆλον ὡς καὶ ἡ σκληρότης σπανίως ἔσται · εἰ δὲ τοῦτο , καὶ ὁ δίκροτος σφυγμός . ὅτι δὲ παρὰ τὸ τῆς βλάβης μέγεθος ἤτοι διαλείποντες ἢ παρεμπίπτοντες ἔσονται σφυγμοὶ , καὶ τοῦτ’ ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ δεδήλωται . καὶ ὅστις οὐ μέμνηται ἐκείνων , μάτην καὶ ταῦτα ἀναλέγεται . μεμνημένῳ δὲ περιττοτέρας ἐξηγήσεως οὐχ ἡγοῦμαι δεῖν ἔτι . καὶ γὰρ τὰ τούτοις ἐφεξῆς εἰρημένα διὰ τῆς εἰσαγωγῆς ὑπὲρ τῶν περιπνευμονικῶν οὐκ ἔχει τὰς αἰτίας ἀσαφεῖς τῷ μεμνημένῳ τῶν πρώτων , ἀλλ’ ἀπόχρη κᾀνταῦθα τὴν ῥῆσιν αὐτὴν παραγράψαι μόνον . Πυρεττόντων δὲ ἁπάντων τῶν περιπνευμονικῶν ὀξέως , καί τι καὶ κωματῶδες ἐχόντων , ὁπότερον ἂν αὐτῶν ἐπικρατῇ , κατ’ ἐκεῖνον μάλιστα τὸ ποσὸν τῆς πυκνότητος εὑρίσκεται . πυρετωδεστέρας μὲν γὰρ ὑπαρχούσης τῆς περιπνευμονίας , ἱκανῶς πυκνὸς ὁ σφυγμὸς , κωματωδεστέρας δὲ ἧττον πυκνός .
Lemmas: ὁ δέ ὁ περιπνευμονικός μέγας εἰμί καί ἀμυδρός καί μαλακός , ὅμοιος ὁ ὁ ληθαργικός , πλήν ὅσος πλεονάζω ὁ ἀνωμαλία , ὁ τε κατά εἷς πληγή καί ὁ συστηματικός καλέω · κατά μέν ὁ εἷς πληγή οἷος διακόπτω τε καί κυματίζομαι καί δίκροτος εἰμί ὅτε γίγνομαι , ἐν δέ ὁ συστηματικός , ὁ τε ἄλλος διαφορά ἔχω καί ποτέ μέν διαλείπω , ποτέ δέ παρεμπίπτω . ὁ μέν ῥῆσις οὗτος , ὁ συμπίπτω ὁ περιπνευμονικός ἀκριβής ἐκδιδάσκω . ὁ δέ αἰτία αὐτός οὐ χαλεπός ἐξευρίσκω ὁ μιμνῄσκω ὁ ἐν ὁ πρῶτος ὑπόμνημα ἀποδείκνυμι . οὐδείς γάρ θαυμάσιος οὔτε μέγας εἰμί ὁ σφυγμός αὐτός οὔτε ἀμυδρός οὔτε ἀνώμαλος ἐπί φλεγμονή ὁ πνεύμων , οὕτως μέν χαῦνος καί μαλακός σπλάγχνον , καί μεστός κενός χωρίον μυρίος , οὕτως δέ πλησίον ﻿ ὁ καρδία κεῖμαι . διότι μέν γάρ χαῦνος καί μαλακός καί πολύκενος , ὑπό φλεγματικός τε καί παχύς ὁ σύστασις αἷμα , εἰς φλεγμονή ἄγω , ὁ λεπτός καί χολώδης ὡς ὁ πολύς διαρρέω τε καί σφηνόω μηδαμῶς κατά ὁ σπλάγχνον δύναμαι . ὁ δέ τοιοῦτος ῥεῦμα , λέγω δέ ὁ φλεγμονικός , διαβρέχω μέν ὁ χιτών ὁ ἀγγεῖον , διαλύω δέ ὁ τόνος ὁ ἐν αὐτός δύναμις , καί οὕτως μέγας τε ἅμα καί ἀμυδρός ἀποτελέω ὁ σφυγμός . ὅτι δέ καί ὁ καρδία ἐγγύς ὁ σπλάγχνον , ὁ ἀνωμαλία πολυειδής γίγνομαι . θλῖψις γάρ ἀρτηρία καί σφήνωσις καί ὅλος πληθωρικός διάθεσις δείκνυμι ἕπομαι ὁ ἀνωμαλία , καί μάλα , ἐπειδάν ἐγγύς εἰμί ὁ καρδία . ὅτι δέ ἐν ὁ περιπνευμονία θλίβω καί βαρύνω καί σφηνόω καί ἀρρωστέω ὁ ἀρτηρία ὁ πνεύμων , οὐ δέω λόγος . διά οὗτος δέ καί ὁ δίκροτος ἐπί αὐτός σφυγμός σπάνιος γίγνομαι , καίτοι ὁ γε ἄλλος ἀνωμαλία πολύς συμπίπτω , ὅτι δέω ἐπίπαν ὁ δίκροτος πρόσειμι τις σκληρότης ἀγγεῖον . οὗτος δέ ἐκ φλεγματικός ῥεῦμα οὐ οἷος τε κτάομαι . ὁ γάρ χολώδης ὁ συνάγω καί ξηραίνω καί τείνω καί σκληρύνω ἔργον . ἐπεί τοίνυν σπάνιος οὗτος διοχλέω ὁ πνεύμων , δῆλος ὡς καί ὁ σκληρότης σπάνιος εἰμί · εἰ δέ οὗτος , καί ὁ δίκροτος σφυγμός . ὅτι δέ παρά ὁ ὁ βλάβη μέγεθος ἤτοι διαλείπω ἤ παρεμπίπτω εἰμί σφυγμός , καί οὗτος ἐν ὁ δεύτερος λόγος δηλόω . καί ὅστις οὐ μιμνῄσκω ἐκεῖνος , μάτην καί οὗτος ἀναλέγω . μιμνῄσκω δέ περισσός ἐξήγησις οὐ ἡγέομαι δέω ἔτι . καί γάρ ὁ οὗτος ἐφεξῆς λέγω διά ὁ εἰσαγωγή ὑπέρ ὁ περιπνευμονικός οὐ ἔχω ὁ αἰτία ἀσαφής ὁ μιμνῄσκω ὁ πρῶτος , ἀλλά ἀποχράω ᾀνταῦθη ὁ ῥῆσις αὐτός παραγράφω μόνος . πυρέσσω δέ ἅπας ὁ περιπνευμονικός ὀξύς , καί τις καί κωματώδης ἔχω , ὁπότερος ἄν αὐτός ἐπικρατέω , κατά ἐκεῖνος μάλα ὁ ποσός ὁ πυκνότης εὑρίσκω . πυρετώδης μέν γάρ ὑπάρχω ὁ περιπνευμονία , ἱκανός πυκνός ὁ σφυγμός , κωματώδης δέ ἥσσων πυκνός .