galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 4.14
Ὁ δὲ τῶν φρενιτικῶν σφυγμὸς μικρός ἐστι · σπανιώτατα δ’ ὤφθη ποτὲ μέγας , καὶ τόνου μετρίως ἔχει καὶ σκληρὸς καὶ νευρώδης ἐστὶ καὶ πυκνὸς ἄγαν καὶ ταχύς . ἔχει δέ τι καὶ κυματῶδες . ἐνίοτε δὲ καὶ ὑποτρέμειν σοι δόξει · ποτὲ δὲ καὶ ἀποκεκόφθαι σπασμωδῶς . τὸ γὰρ τῶν πυρετῶν ἴδιον ἐν τῷ τάχει σύμπτωμα μάλιστα οὗτος ἐναργῶς ἐκτήσατο κατ’ ἀμφότερα τῆς διαστολῆς τὰ πέρατα , καὶ μᾶλλον τὸ ἔξω . ἔστι δὲ καὶ τὸ τῆς κατὰ τὴν θέσιν ἀνωμαλίας εἶδος εὑρεῖν ἐν αὐτῷ σφοδρῶς γενόμενόν ποτε . ἀλλὰ καὶ ὅλη σοι δόξει πολλάκις ἡ ἀρτηρία , καταλιποῦσα τὸν ἑαυτῆς τόπον ἄνω φέρεσθαι , κλονωδῶς ἀναβραττομένη μᾶλλον ἢ σφυγμωδῶς διαστελλομένη . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ κάτω χωρεῖν , κατασπωμένη μᾶλλον ἢ συσπωμένη . τὸ δ’ ἄγαν αὐτῆς πυκνὸν ἐφεδρεύουσαν ἀπειλεῖ συγκοπήν . Οὐδ’ ἐνταῦθα χαλεπὸν οὐδὲν ἐξευρεῖν τὰς τῶν εἰρημένων αἰτίας τῷ γιγνώσκοντι μὲν ὡς ἐπὶ χολώδει χυμῷ φρενῖτις γίνεται , καθάπερ ἐπὶ φλεγματώδει λήθαργος , εἰδότι δὲ ὅτι καὶ κατὰ μὲν αὐτὸν τὸν ἐγκέφαλον ὁ λήθαργος μᾶλλον ἔχει τὴν γένεσιν , ἡ φρενῖτις δὲ κατά τε τὴν λεπτὴν μάλιστα μήνιγγα καὶ τὸ διάφραγμα . τούτων γάρ τις μεμνημένος καὶ ὅτι μικροὶ καὶ ὅτι σκληροὶ κατὰ λόγον οἱ σφυγμοὶ γίνονται μαθεῖν οὐ δεῖται . καὶ μὴν εἰ θερμὸν μὲν τὸ πάθος , μικροὶ δ’ οἱ σφυγμοὶ , πάντως δήπου καὶ πυκνοί . δέδεκται γὰρ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὡς τὸ τῆς προτέρας διαστολῆς ἐλλιπὲς εἰς πυκνότητα τρέπει τοὺς σφυγμούς . ὥσπερ δ’ ὁ περιπνευμονικὸς σπανίως ποτὲ δίκροτος γίνεται , διότι σκληρότητος ἥκιστα μετέχει , οὕτως ὁ φρενιτικὸς κυματώδης σπανιώτατα γίνεται , διότι καὶ αὐτὸς ἥκιστα μετέχει μαλακότητος . τὸ δ’ ὑποτρέμειν ὅτι δυνάμεώς ἐστιν ἀῤῥωστούσης γνώρισμα δέδεικται δι’ ἑτέρων . ὅταν οὖν ἡ ἐν ταῖς ἀρτηρίαις δύναμις ἐπιπλέον διαστέλλειν αὐτὰς ἐγχειρῇ , δεῖται γὰρ τούτου διὰ τὸ πλῆθος ﻿ τῆς θερμασίας , ἔπειτα μὴ δύνηται διὰ τὴν σκληρότητα τοῦ χιτῶνος , ὑποτρέμειν πως ὁ σφυγμὸς δοκεῖ . καὶ δῆλον ὡς τηνικαῦτα μάλιστα γίνεται τὸ τοιοῦτον , ἐπειδὰν καὶ συγκοπήσεσθαι μέλλωσιν , ὥσπερ ἐπειδὰν σπασθήσεσθαι , σπασμώδης ἐστὶ καὶ ἡ τῶν σφυγμῶν κίνησις . τὸ δ’ ἀποκεκόφθαι σπασμωδῶς τὴν κίνησιν καὶ μὴ κατὰ βραχὺ παύεσθαι διὰ παντὸς ὑπάρχει τοῖς φρενιτικοῖς , ὡς ἂν καὶ τῆς θερμότητος ἐπικρατούσης καὶ τῶν ὀργάνων σκληρῶν ὑπαρχόντων . ὀρεγομένης γὰρ ἔτι τῆς δυνάμεως διαστέλλειν τὰς ἀρτηρίας , ἡ τῶν χιτώνων ἀντιβαίνει σκληρότης , κᾀντεῦθεν τὸ βίαιον καὶ τὸ οἷον σπασμωδῶς ἀποκεκομμένον . οὕτω δὲ σκληρότης καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ διαστέλλεσθαι τὰς ἀρτηρίας ἐξαιφνίδιός τέ τις καὶ ἀθρόα ὥσπερ ἐκθορνυμέναις γίνεται μᾶλλον , οὐ κατὰ βραχὺ διαστελλομέναις . οὕτω δὲ καὶ τοῖς ἐπὶ φλεγμονῇ πυρέττουσιν ἅπασι , τοῖς μὲν μᾶλλον , τοῖς δ’ ἧττον φαίνεται τὸ τοιοῦτο συμβαῖνον , οὐκ ἐν τῷ πέρατι μόνον τῆς κινήσεως , ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν εὐθύς . αἰτία δὲ κοινὴ τούτων ἁπάντων ἡ τῆς χρείας τῶν σφυγμῶν αὔξησις , ἅμα τῇ τοῦ χιτῶνος σκληρότητι . ὅταν γὰρ ἐπείγῃ μὲν ἡ χρεία , καὶ διὰ τοῦθ’ ἡ δύναμις ὡς ἐπὶ μεγάλην τε καὶ ταχεῖαν ἐξορμᾷ διαστολὴν , ἀντιβαίνει δ’ ἡ τῶν ὀργάνων σκληρότης , ἀνάγκη τὴν προειρημένην ἰδέαν ταῖς κινήσεσι συμπίπτειν . ἀλλὰ καὶ ὅτι διὰ τὴν αὐτὴν ταύτην ξηρότητά τε καὶ σκληρότητα καὶ τάσιν τῶν ἀγγείων ἀνώμαλος ὁ σφυγμὸς φαίνεται κατὰ τὴν θέσιν οὐδὲν θαυμαστὸν ἐννοεῖν τοῖς μεμνημένοις τῶν ἔμπροσθεν . ὥσπερ οὔθ’ ὅτι τὸ λίαν πυκνὸν ἐφεδρεύουσαν ἀπειλεῖ συγκοπήν . ἀῤῥώστου γὰρ δυνάμεως ἡ πυκνότης ἔγγονος ἐδείκνυτο .
Lemmas: ὁ δέ ὁ φρενιτικός σφυγμός μικρός εἰμί · σπάνιος δέ ὁράω ποτέ μέγας , καί τόνος μέτριος ἔχω καί σκληρός καί νευρώδης εἰμί καί πυκνός ἄγαν καί ταχύς . ἔχω δέ τις καί κυματώδης . ἐνίοτε δέ καί ὑποτρέμω σύ δοκέω · ποτέ δέ καί ἀποκόπτω σπασμώδης . ὁ γάρ ὁ πυρετός ἴδιος ἐν ὁ τάχος σύμπτωμα μάλα οὗτος ἐναργής κτάομαι κατά ἀμφότερος ὁ διαστολεύς ὁ πέρας , καί μάλα ὁ ἔξω . εἰμί δέ καί ὁ ὁ κατά ὁ θέσις ἀνωμαλία εἶδος εὑρίσκω ἐν αὐτός σφοδρός γίγνομαι ποτέ . ἀλλά καί ὅλος σύ δοκέω πολλάκις ὁ ἀρτηρία , καταλείπω ὁ ἑαυτοῦ τόπος ἄνω φέρω , κλονώδης ἀναβράσσω μάλα ἤ σφυγμώδης διαστέλλω . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος καί κάτω χωρέω , κατασπάω μάλα ἤ συσπάω . ὁ δέ ἄγαν αὐτός πυκνός ἐφεδρεύω ἀπειλέω συγκοπή . οὐδέ ἐνταῦθα χαλεπός οὐδείς ἐξευρίσκω ὁ ὁ λέγω αἰτία ὁ γιγνώσκω μέν ὡς ἐπί χολώδης χυμός φρενῖτις γίγνομαι , καθά ἐπί φλεγματώδης λήθαργος , οἶδα δέ ὅτι καί κατά μέν αὐτός ὁ ἐγκέφαλος ὁ λήθαργος μάλα ἔχω ὁ γένεσις , ὁ φρενῖτις δέ κατά τε ὁ λεπτός μάλα μήνιγξ καί ὁ διάφραγμα . οὗτος γάρ τις μιμνῄσκω καί ὅτι μικρός καί ὅτι σκληρός κατά λόγος ὁ σφυγμός γίγνομαι μανθάνω οὐ δέω . καί μήν εἰ θερμός μέν ὁ πάθος , μικρός δέ ὁ σφυγμός , πάντως δήπου καί πυκνός . δέχομαι γάρ ἐν ὁ ἔμπροσθεν ὡς ὁ ὁ πρότερος διαστολεύς ἐλλιπής εἰς πυκνότης τρέπω ὁ σφυγμός . ὥσπερ δέ ὁ περιπνευμονικός σπάνιος ποτέ δίκροτος γίγνομαι , διότι σκληρότης ἦκα μετέχω , οὕτως ὁ φρενιτικός κυματώδης σπάνιος γίγνομαι , διότι καί αὐτός ἦκα μετέχω μαλακότης . ὁ δέ ὑποτρέμω ὅτι δύναμις εἰμί ἀρρωστέω γνώρισμα δείκνυμι διά ἕτερος . ὅταν οὖν ὁ ἐν ὁ ἀρτηρία δύναμις ἐπιπολύ διαστέλλω αὐτός ἐγχειρέω , δέω γάρ οὗτος διά ὁ πλῆθος ﻿ ὁ θερμασία , ἔπειτα μή δύναμαι διά ὁ σκληρότης ὁ χιτών , ὑποτρέμω πως ὁ σφυγμός δοκέω . καί δῆλος ὡς τηνικαῦτα μάλα γίγνομαι ὁ τοιοῦτος , ἐπειδάν καί συγκόπτω μέλλω , ὥσπερ ἐπειδάν σπάω , σπασμώδης εἰμί καί ὁ ὁ σφυγμός κίνησις . ὁ δέ ἀποκόπτω σπασμώδης ὁ κίνησις καί μή κατά βραχύς παύω διά πᾶς ὑπάρχω ὁ φρενιτικός , ὡς ἄν καί ὁ θερμότης ἐπικρατέω καί ὁ ὄργανον σκληρός ὑπάρχω . ὀρέγω γάρ ἔτι ὁ δύναμις διαστέλλω ὁ ἀρτηρία , ὁ ὁ χιτών ἀντιβαίνω σκληρότης , ἐͅντεῦθα ὁ βίαιος καί ὁ οἷος σπασμώδης ἀποκόπτω . οὕτως δέ σκληρότης καί ὁ ἀρχή ὁ διαστέλλω ὁ ἀρτηρία ἐξαιφνίδιος τε τις καί ἀθρόος ὥσπερ ἐκθόρνυμαι γίγνομαι μάλα , οὐ κατά βραχύς διαστέλλω . οὕτως δέ καί ὁ ἐπί φλεγμονή πυρέσσω ἅπας , ὁ μέν μάλα , ὁ δέ ἥσσων φαίνω ὁ τοιοῦτος συμβαίνω , οὐ ἐν ὁ πέρας μόνος ὁ κίνησις , ἀλλά κατά ὁ ἀρχή εὐθύς . αἰτία δέ κοινός οὗτος ἅπας ὁ ὁ χρεία ὁ σφυγμός αὔξησις , ἅμα ὁ ὁ χιτών σκληρότης . ὅταν γάρ ἐπείγω μέν ὁ χρεία , καί διά οὗτος ὁ δύναμις ὡς ἐπί μέγας τε καί ταχύς ἐξορμάω διαστολή , ἀντιβαίνω δέ ὁ ὁ ὄργανον σκληρότης , ἀνάγκη ὁ προλέγω ἰδέα ὁ κίνησις συμπίπτω . ἀλλά καί ὅτι διά ὁ αὐτός οὗτος ξηρότης τε καί σκληρότης καί τάσις ὁ ἀγγεῖον ἀνώμαλος ὁ σφυγμός φαίνω κατά ὁ θέσις οὐδείς θαυμαστός ἐννοέω ὁ μιμνῄσκω ὁ ἔμπροσθεν . ὥσπερ οὔτε ὅτι ὁ λίαν πυκνός ἐφεδρεύω ἀπειλέω συγκοπή . ἄρρωστος γάρ δύναμις ὁ πυκνότης ἔγγονος δείκνυμι .