galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 1.11
Λοιπὸν δ’ ἂν εἴη πάσας ὁμοῦ συμπλέξαι τὰς τῶν συνεκτικῶν αἰτίων διαφοράς · γίνονται δὲ τὸν ἀριθμὸν ﻿ ὀκτώ · δύο μὲν , ὅταν ἐκλυθείσης ἅμα τῆς τε δυνάμεως καὶ τῆς χρείας ποτὲ μὲν μαλακώτερον αὐτοῦ γένηται τὸ ὄργανον , ποτὲ δὲ σκληρότερον , δύο δ’ ἄλλαι τῆς μὲν δυνάμεως ἐκλυθείσης , τῆς δὲ χρείας ἐπιταθείσης , τῶν δ’ ὀργάνων ἢ μαλακῶν ἢ σκληρῶν γενομένων , καὶ ἄλλαι δύο τῆς μὲν δυνάμεως ἐῤῥωμένης , τῆς χρείας δὲ ἐκλελυμένης ἅμα τῇ τῶν ὀργάνων ὑπαλλαττομένῃ διαφορᾷ . δύο δὲ λοιπαὶ τῆς μὲν δυνάμεως ἐῤῥωμένης , τῆς δὲ χρείας ἐπιτεταμένης , ἅμα τῇ προειρημένῃ τῶν ὀργάνων διαφορᾷ . ἐκλυθείσης μὲν οὖν τῆς δυνάμεως ἅμα καὶ τῆς χρείας εἰς μικρότητα μὲν καὶ βραδύτητα πάντως οἱ σφυγμοὶ τρέπονται καθ’ ἑκατέραν τῶν ὀργάνων τὴν διαφορὰν , πυκνοῦνται δ’ οὐκ ἐξ ἀνάγκης , ὥσπερ οὐδ’ ἀραιοῦνται , ἀλλὰ τούτων ἑκάτερον αὐτοῖς ἐν μέρει προσγίνεται παρά τε τὴν τῶν ὀργάνων διαφορὰν καὶ τὸ ποσὸν τῆς βλάβης καθ’ ἑκάστην τῶν συνεκτικῶν αἰτίων . ὀλίγης μὲν γὰρ οὔσης τῆς ἐν τῇ δυνάμει βλάβης καὶ τῶν ὀργάνων μὴ πάνυ σκληρῶν ὑπαρχόντων οὐδεμία γίνεται κατὰ πυκνότητα σφυγμῶν ἀλλοίωσις . ἐῤῥέθη γὰρ καὶ πρόσθεν ὅτι μὴ τοὺς σφυγμοὺς μόνους , ἀλλὰ καὶ πάσας ἁπλῶς τὰς ἐνεργείας πυκνοῦσθαι συμβαίνει διὰ τὸ καθ’ ἑκάστην αὐτῶν ἐλλιπές · τὸ δ’ ἐλλιπὲς ὡς τῇ χρείᾳ μετρεῖται , καὶ τοῦτ’ εἴρηται πρόσθεν . ὅταν οὖν ἐκλυθῇ μὲν αὐτὴ , βραχεῖα δ’ ᾖ τῆς δυνάμεως ἡ βλάβη , τηνικαῦτα μὲν οὐκ ἂν ἐλλιπὴς ἡ ἐνέργεια γένοιτο , πλὴν εἰ δι’ ὀργάνων ἄμετρον σκληρότητα . ἐὰν τοίνυν μεγάλως μὲν ἡ δύναμις βλαβῇ , μετρίως δ’ ἡ χρεία ἐκλυθῇ , σκληρὰ δ’ ἱκανῶς ἀποτελεσθῇ τὰ ὄργανα , μικροτέρους ἀνάγκη γίνεσθαι τοὺς σφυγμοὺς τῆς χρείας , καὶ διὰ τοῦτ’ ἐλλιπῆ τὴν ἐνέργειαν , εἰς ὅσον δ’ ἐλλιπεστέραν , εἰς τοσοῦτον καὶ πυκνοτέραν . ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν μικρότητά τε καὶ βραδύτητα τῶν τοιούτων σφυγμῶν οὐχ ὡσαύτως ἔχειν διὰ παντὸς οἷόν τε . περὶ γὰρ τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἤτοι τὴν δύναμιν ἢ τὴν χρείαν βεβλάφθαι ἀνάγκη καὶ αὐτοὺς τοὺς σφυγμοὺς ἢ μᾶλλον ἢ ἧττον εἰς μικρότητά τε καὶ βραδύτητα μεταβάλλεσθαι . μικρότεροι μὲν γὰρ καὶ διὰ τὴν ἀῤῥωστίαν τῆς δυνάμεως γίνονται καὶ διὰ τὴν χρείαν ἐκλελυμένην καὶ διὰ τὴν τῶν ὀργάνων σκληρότητα , ἀλλ’ ἧττόν τε καὶ μᾶλλον πάσχουσι τοῦτο παρὰ τὸ ποσὸν τῆς ἀλλοιώσεως ἑκάστου τῶν αἰτίων , ἢ κατὰ μόνας , ἢ κατὰ σύνδυο , ἢ πάντων ὁμοῦ βεβλαμμένων · κατὰ μόνας μὲν , ὅταν μικρότατος ὁ σφυγμὸς γένηται , ἤτοι τῶν ὀργάνων σκληροτάτων ἀποτελεσθέντων ἢ τῆς δυνάμεως ἀῤῥωστούσης ἐσχάτως · ἀρκεῖ γὰρ καὶ τὸ ἕτερον αὐτῶν ὁποτερονοῦν , ὡς εἴρηται , βλαβὲν μικρότερον ἐργάσασθαι τὸν σφυγμόν · κατὰ σύνδυο δὲ , ὥσπερ ὅταν ἐσχάτως μὲν γένηται μικρὸς , οὐκ εἰς ἔσχατον δὲ βλάβης ἥκῃ τι τῶν εἰρημένων αἰτίων , ἀλλ’ ἑκάτερον αὐτῶν τοσοῦτον ἀπολείπηται τῆς ἄκρας βλάβης , ὥστε τὸν ἐξ ἀμφοῖν ἀποτελούμενον σφυγμὸν ὁμοίως ἠλλοιῶσθαι τῷ διὰ θάτερον ἐσχάτως βεβλαμμένῳ . οὕτω δὲ καὶ εἰ τὰ τρία γένη τῶν αἰτίων εἰς ἑνὸς σφυγμοῦ γένεσιν συνδράμοι , ποιήσειεν ἄν ποτε τηλικαύτην ἀλλοίωσιν , ὅση καὶ δι’ ἓν ἐξ αὐτῶν ἄκρως βεβλαμμένον ἐγένετο . καὶ χρὴ τούτου μεμνῆσθαι παρὰ πάντα τὸν λόγον , ὅπως μή τις ἐξαπατηθεὶς τὴν ἐξ ἁπάντων τῶν αἰτίων ἐσχάτως βεβλαμμένων γινομένην ἀλλοίωσιν ἐξ ἀνάγκης ἡγῆται μείζονα τῆς ἐξ ἑνὸς ὑπάρχειν . ἀρκεῖ γὰρ , ὡς εἴρηται , δι’ ἓν ὁτιοῦν αἴτιον ἀκριβῶς βεβλαμμένον εἰς ἐσχάτην ἀλλοίωσιν ἀφικέσθαι τοὺς σφυγμούς . ἡ γοῦν τῆς δυνάμεως εἰς τοὔσχατον κατάπτωσις μικροτάτους ἐργάζεται τοὺς σφυγμοὺς , κᾂν μαλακοὶ μὲν οἱ χιτῶνες οἱ τῶν ὀργάνων ὑπάρχωσιν , ἐπείγῃ δὲ ἡ χρεία , ὥστε καὶ τούτου πάλιν ἐν τῷ καθόλου μεμνῆσθαι χρήσιμον , ὡς πολλάκις μὲν εἰς τὴν τῶν ἐσχάτων σφυγμῶν γένεσιν πλειόνων αἰτίων δεῖ , πολλάκις δ’ ἓν ἀπόχρη . μέγιστος μὲν γὰρ οὐ γένοιτο δι’ εὐρωστίαν ἄκραν δυνάμεως , εἰ μὴ καὶ τἄλλα συντελῇ , μικρότατος δ’ ἄν ποτε γένοιτο δι’ ἀῤῥωστίαν . καὶ τό γε τούτου θαυμασιώτερον , τῶν λοιπῶν αἰτίων πολλάκις τὸν ἐναντιώτατον σφυγμὸν οἰκεῖον ἐχόντων , καὶ καθ’ ἓν ἐξ αὐτῶν τὸ κρατοῦν ἡ τροπὴ γίνεται . κρατεῖ δ’ ἄλλο , νῦν μὲν εἰ τύχοι . δυνάμεως ἀῤῥωστία , δι’ ἣν μικρότατος ὁ σφυγμὸς ἐγένετο , αὖθις δ’ ὀργάνων σκληρότης , καὶ αὖθις πάλιν χρείας κατάλυσις . ὥσπερ γὰρ ἀῤῥωστούσης ἐσχάτως τῆς δυνάμεως οὐκ ἂν οὔθ’ ἡ μαλακότης τῶν ὀργάνων οὔθ’ ἡ τῆς χρείας ἔπειξις αὐξήσει τὸ μέγεθος , οὕτω καὶ κατασκληρυνθέντων τῶν ὀργάνων οὐδὲν οὔθ’ ἡ δύναμις ἐῤῥωμένη συντελέσει πρὸς τὸ μέγεθος οὔθ’ ἡ τῆς χρείας ἔπειξις . ὥσπερ δὲ δι’ ἓν αἴτιον ἐσχάτως βεβλαμμένον ἐσχάτη σφυγμῶν ἀλλοίωσις γίνεται πολλάκις , οὕτως ἔστιν ὅτε πάντων ἅμα τῶν αἰτίων εἰς ἑνὸς σφυγμοῦ γένεσιν συντελούντων οὐδέπω τὴν ἐσχάτην ἀλλοίωσιν ἔσχηκεν ὁ πρὸς αὐτῶν ἀποτελούμενος . εἰ γὰρ ἅμα μὲν ἄῤῥωστος ἡ δύναμις , ἅμα δὲ ἡ σκληρότης μὲν τῶν ὀργάνων , ἔκλυσις δὲ τῆς χρείας , οὐδ’ οὕτως ἀναγκαῖον μικρότατον γενέσθαι τὸν σφυγμὸν , καίτοι πάντων τῶν εἰρημένων αἰτίων μικρὸν γεννᾷν πεφυκότων . ἀλλ’ ἐὰν μήτε ἓν ὁτιοῦν ἐξ αὐτῶν εἰς ἔσχατον ἥκῃ βλάβης μήτε τὸ ἐξ ἁπάντων ἀθροιζόμενον κεφάλαιον ἴσον ᾖ τῇ καθ’ ἓν μεγίστῃ κακώσει , τὸν σφυγμὸν οὐκ ἐνδέχεται γενέσθαι μικρότατον . ὅπερ οὖν ἔφην , οὐδὲν οὕτω σκοπεῖν χρὴ κατὰ τὰς ἀλλοιώσεις τῶν σφυγμῶν , ὡς τὸ ποσὸν τῆς βλάβης τῶν αἰτίων . ἀλλὰ τοῦτο μὲν κᾀν τοῖς περὶ τῆς δι’ αὐτῶν προγνώσεως ἐροῦμεν , ἐν δὲ τῷ παρόντι λόγῳ μεταβῶμεν ἐπὶ τὴν τρίτην τε καὶ τετάρτην συζυγίαν τῶν ὀκτὼ τῶν προειρημένων , ἐνταῦθά που καταλιπόντες ἤδη τὸν περὶ τῶν πρώτων δυοῖν λόγον . εἰ γάρ τι καὶ παρεῖται κατὰ ταύτας , ῥᾳδίως ἐκ τῶν προειρημένων ἂν εὑρεθήσεται . ὅταν οὖν ἀῤῥωστῇ μὲν ἡ δύναμις , ἐπείγῃ δ’ ἡ χρεία , ﻿ σκληρὸν δ’ ᾖ τὸ ὄργανον , μάλιστα μὲν εἰς πυκνότητα , δεύτερον δ’ εἰς μικρότητα , τρίτον δ’ εἰς βραδύτητα τὴν τροπὴν τῶν σφυγμῶν εὑρήσεις γινομένην , οὐ μήν γ’ ἐξ ἀνάγκης οὔτε διὰ παντὸς οὔτε καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ὁτιοῦν οὔθ’ ἅμα συμπίπτει πάντα . μεγάλης μὲν γὰρ οὔσης καθ’ ἕκαστον τῶν αἰτίων τῆς βλάβης , μικρότατοι καὶ πυκνότατοι καὶ βραδεῖς οἱ σφυγμοὶ γίνονται · βραδεῖς μὲν , ὅτι καὶ ἡ δύναμις ἀσθενὴς , μικρότατοι δὲ διά τε ταύτην καὶ διὰ τὴν τῶν ὀργάνων σκληρότητα . ὅτι δὲ τοιοῦτοι , διὰ τοῦτο καὶ πυκνότατοι , καὶ πολὺ μᾶλλον , ὡς ἂν τῆς χρείας ἐπειγούσης . καὶ τοίνυν καὶ χωρὶς ταύτης ἀῤῥωστία δυνάμεως ὀργάνων σκληρότητι συνελθοῦσα ἱκανὴ μικροτάτους τε καὶ πυκνοτάτους ἐργάσασθαι τοὺς σφυγμοὺς , ἐξ ἐπιμέτρου δὲ τούτοις τὸ ἀπὸ τῆς χρείας βίαιον προσιὸν εἰς ὄλεθρον μὲν οὐ μικρὰ συντελεῖ , πυκνοτέρους δ’ οὐκ ἂν ἔτι τοὺς σφυγμοὺς ἐργάσαιτο . καὶ γὰρ καὶ χωρὶς ταύτης ἦσαν ἤδη πυκνότατοι . εἰ μέντοι βραχεῖα μὲν ἥ τε τῶν ὀργάνων εἴη βλάβη καὶ ἡ τῆς δυνάμεως , πολλὴ δ’ ἡ χρεία τῆς γενέσεως αὐτῶν , οὔτε μικρότεροι τῶν κατὰ φύσιν οὗτοί γε οὔτε βραδύτεροι γένοιντ’ ἂν , ἀλλ’ ἔστιν ὅτε θάττους μὲν σαφῶς , μείζους δὲ κᾂν μὴ σαφῶς , ἀλλ’ ἴσοι γε ἐναργῶς τοῖς κατὰ φύσιν . ἐπειγούσης γὰρ ἱκανῶς τῆς χρείας , κᾂν ἀῤῥωστοτέρα τοῦ κατὰ φύσιν ἡ δύναμις ᾖ , κινεῖται ταχέως . πολὺ δ’ ἂν μᾶλλον ηὔξησε τὸ μέγεθος τοῦ τάχους , εἰ μὴ πρὸς τῆς σκληρότητος ἐκωλύετο . νυνὶ δὲ διὰ τοῦτ’ ἐπιδηλότερον γίνεται τὸ τάχος τοῦ μεγέθους , ὅτι τὸ μὲν οὐδὲν ἐμποδίζει βραχεῖ σκληρότερον ἑαυτοῦ γενόμενον τὸ ὄργανον , τῷ μεγέθει δ’ ἐναντιοῦται μάλιστα πάντων , πυκνοὶ δ’ ἐπὶ τῶν τοιούτων οἱ σφυγμοὶ γίνονται τῷ μὴ πληροῦσθαι τὴν χρείαν . εἰ δέ γε βραχεῖα καὶ ταύτης ἡ εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἐκτροπὴ γένοιτο , παντελῶς ὀλίγη τε καὶ δυσδιάγνωστος ἔσται καὶ ἡ πυκνότης , πληροῦται γὰρ αὐτάρκως τηνικαῦτα τῷ τάχει τε καὶ τῷ μεγέθει καὶ καθόλου φάναι χρὴ παραβάλλειν ἐπὶ τῆς τοιαύτης συζυγίας τῷ ποσῷ τῆς χρείας τὴν ὑπὸ τῆς δυνάμεως διὰ τῶν ὀργάνων ἀποτελουμένην ἐνέργειαν . ὅσον γὰρ ἀπολείπεται τῆς χρείας ἡ ἐνέργεια , τοσοῦτον ἐπιδίδωσιν εἰς πυκνότητα . μικρότεροι δ’ αὖ πάλιν εἰς τοσοῦτον καὶ βραδύτεροι γίνονται τοῖς οὕτω διακειμένοις εἰς ὅσον ἂν ἤτοι τὰ τῆς δυνάμεως ἢ τὰ τῶν ὀργάνων ἐξίστηται τοῦ κατὰ φύσιν . ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς τρίτης ἐπαλλάξεως τῶν αἰτίων ἱκανὰ καὶ ταῦτα · περὶ δὲ τῆς τετάρτης συζυγίας ἤδη λεκτέον , ἐφ’ ἧς ἄῤῥωστος μὲν ἡ δύναμις , ηὔξηται δ’ ἡ χρεία σὺν τῇ τῶν ὀργάνων μαλακότητι . δῆλον οὖν κᾀπὶ ταύτης ὡς εἰ μὲν ἡ κατὰ τὴν χρείαν αὔξησις παμπόλλη γένοιτο , βραχὺ δ’ ἀπολείποιτο τοῦ κατὰ φύσιν ἥ τε δύναμις καὶ τὰ ὄργανα , πολὺ μᾶλλον εἰς μέγεθος ἤπερ εἰς τὸ τάχος ἐπιδώσουσιν οἱ σφυγμοί . κατὰ μὲν γὰρ τὴν πρὸ ταύτης εἰρημένην συμπλοκὴν ἡ σκληρότης τῶν ὀργάνων ἀντέπραττε τῷ μεγέθει τῆς διαστολῆς , κατὰ δὲ τὴν νῦν προκειμένην οὐχ ὅπως ἀντιπράττει πρὸς τὴν διαστολὴν ἡ μαλακότης αὐτῶν , ἀλλὰ καὶ συνεργεῖ πάντων μάλιστα . μείζων οὖν ἐναργῶς ἔσται τοῦ κατὰ φύσιν ὁ σφυγμὸς , οὐ μὴν ὁμοίως γε καὶ θάττων ἐναργῶς . ἔσται δὲ καὶ πυκνότερος ὁ τοιοῦτος σφυγμὸς τοῦ κατὰ φύσιν , οὐ μὴν ὡσαύτως , οὐδ’ οὕτως τῷ κατὰ τὴν τρίτην συζυγίαν , ὅτι νῦν ἡ χρεία μᾶλλον ἢ κατ’ ἐκείνην πληροῦται . εἰ δὲ τὰ μὲν ἀπὸ τῆς χρείας τε καὶ τῆς δυνάμεως ὀλίγῳ τινι παραλλάττοιτο τοῦ κατὰ φύσιν , ἡ δ’ εἰς μαλακότητα τροπὴ τῶν ὀργάνων εἴη συχνὴ , πλησίον τῶν κατὰ φύσιν ἐν ταῖς τοιαύταις διαθέσεσιν οἱ σφυγμοὶ γενήσονται καὶ τῷ ποσῷ τῆς διαστολῆς καὶ τῷ ποιῷ τῆς κινήσεως καὶ τῷ χρόνῳ τῆς ἡσυχίας , ἑνὶ δὲ μόνῳ τῷ μαλακῷ τῆς προσβολῆς , τοῦτο γὰρ ἴδιον ἀχώριστον αὐτῶν , διαλλάξουσι τῶν κατὰ φύσιν . εἰ δὲ τὰ τοῦ μὲν ἀπὸ τῆς χρείας τε καὶ τῶν ὀργάνων μὴ μεγάλην ἔχοι τὴν ἐκτροπὴν , ἡ δύναμις δ’ ἰσχυρῶς κάμνοι , μικροὶ μὲν ἱκανῶς καὶ πυκνοὶ , μετρίως δ’ ἂν εἶεν οἱ τοιοῦτοι βραδεῖς . ἀρκεῖ καὶ περὶ ταύτης τῆς συμπλοκῆς τοσαῦτα . μεταβῶμεν δ’ ἐπὶ τὰς ἑξῆς δύο , κοινὸν μὲν ἐχούσας τήν τε ῥώμην τῆς δυνάμεως καὶ τὴν χρείαν τῆς γενέσεως τῶν σφυγμῶν ἐκλελυμένην , διαφερούσας δ’ ἐν τοῖς ὀργάνοις . ἡ μὲν δὴ ἑτέρα αὐτῶν , ἐφ’ ᾗ σκληρὸν μὲν τὸ ὄργανον , εὐρωστία δ’ ἐστὶ δυνάμεως , ἐλάττων δ’ ἡ χρεία , μικροτέρους μὲν πάντως ἐργάζεται τοὺς σφυγμοὺς , οὐ μὴν οὔτε βραδυτέρους οὔτε πυκνοτάτους ἐξ ἀνάγκης . ἀλλ’ εἰ μὲν ἱκανῶς ἐκλυθείη τὰ τῆς χρείας , μετρίως τῶν ὀργάνων ἐσκληρυσμένων , οὐ μικρότεροι μόνον , ἀλλὰ καὶ βραδύτεροι σαφῶς καὶ ἀραιότεροι γενήσονται . εἰ δὲ πλείων ἡ τῶν ὀργάνων εἴη κάκωσις ἤπερ ἡ τῆς χρείας , μικρὸς ἱκανῶς ὁ τοιοῦτος σφυγμὸς γίνεται καὶ διὰ τοῦτο πυκνὸς , διὰ δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἧττον βραδὺς τοῦ κατὰ τὴν προτέραν διάθεσιν . εἰ γὰρ μήθ’ ἡ χρεία πληροῦται καὶ ἡ δύναμις εὔρωστός ἐστιν , οὐκ ἄρ’ ἀξιολόγως γένοιτο βραδύς . οὐ πληροῦται δ’ ἡ χρεία διὰ τὴν μικρότητα διαστολῆς . αὕτη δ’ εἵπετο τῇ σκληρότητι τῶν ὀργάνων . μαλακὰ δ’ εἴπερ ἦν , οὐκ ἂν ἐλάττων σαφῶς τοῦ κατὰ φύσιν ὁ σφυγμὸς ἦν , πλὴν εἰ μὴ μεγάλως ἠλάττωτο τὰ τῆς χρείας . καὶ πάντως ἂν εἰς τοσοῦτον ἀραιότερος ἐφαίνετο , εἰς ὅσον ἂν καὶ τὰ τῆς χρείας καθῄρητο . καὶ μέντοι καὶ βραδὺς σαφῶς μὲν ἐπὶ ταῖς ἀξιολόγοις τῆς χρείας ὑπαλλαγαῖς , οὐ σαφῶς δ’ ἐπὶ ταῖς ἐλάττοσι . ἀλλ’ ἤδη καὶ περὶ τούτων τῶν συμπλέξεων αὐτάρκως διειλεγμένοι τῶν ὑπολοίπων δυοῖν μνημονεύσωμεν , ἐφ’ ὧν αὐξηθείσης μὲν τῆς χρείας , ῥωσθείσης δὲ τῆς δυνάμεως οἱ χιτῶνες τῶν ἀρτηριῶν ποτὲ μὲν μαλακοὶ , ποτὲ δὲ σκληροὶ γίνονται . μαλακῶν μὲν δὴ ὄντων αὐτῶν πάντως μὲν οἱ σφυγμοὶ μεγάλοι τε καὶ ταχεῖς γενήσονται , πυκνοὶ δ’ οὐκ ἐξ ἅπαντος , ἀλλ’ ὅταν ἐξαίσιος ἡ τῆς χρείας αὔξησις ᾖ . τηνικαῦτα γὰρ οὔτε τὸ μέγεθος τῆς διαστολῆς οὔτε τὸ τάχος τῆς κινήσεως ﻿ ἱκανὰ πληροῦν τὴν χρείαν . ὀλίγης δ’ οὔσης τῆς ὑπερβολῆς ἀποχρώντως ὑπηρετεῖ καὶ τὸ μέγεθος μόνον . εἰ μέντοι σκληροὶ γενηθεῖεν οἱ τῶν ἀρτηριῶν χιτῶνες , πολυειδῶς ἐν ταῖς τοιαύταις διαθέσεσιν οἱ σφυγμοὶ τρέπονται . βραχείας μὲν γὰρ οὔσης τῆς σκληρότητος , ἀξιολόγου δὲ τῆς κατὰ τὴν χρείαν ὑπαλλαγῆς καὶ μείζους καὶ θάττους καὶ πυκνότεροι τῶν κατὰ φύσιν ἔσονται . ἴσης δὲ καθ’ ἑκάτερον τῶν αἰτίων τῆς εἰς τὸ παρὰ φύσιν ἐκτροπῆς γενομένης , καὶ μηδὲ πάνυ τι μηδ’ ἑτέρας ἰσχυρᾶς , ἴσοι μὲν τοῖς κατὰ φύσιν , ὠκύτεροι δὲ καὶ πυκνότεροι γίνονται . εἰ δ’ ἰσχυρὰ βλάβη καὶ τῆς χρείας καὶ τῶν ὀργάνων γένοιτο , τῶν μὲν σκληρυνθέντων ἐπὶ μᾶλλον , τῆς δ’ ἐπειγούσης ἀμετρότερον , θάττους μὲν ἂν ἔτι καὶ νῦν εἶεν τῶν κατὰ φύσιν , μικρότεροι δὲ καὶ πυκνότεροι .
Lemmas: λοιπός δέ ἄν εἰμί πᾶς ὁμοῦ συμπλέκω ὁ ὁ συνεκτικός αἴτιος διαφορά · γίγνομαι δέ ὁ ἀριθμός ﻿ ὀκτώ · δύο μέν , ὅταν ἐκλύω ἅμα ὁ τε δύναμις καί ὁ χρεία ποτέ μέν μαλακός αὐτός γίγνομαι ὁ ὄργανον , ποτέ δέ σκληρός , δύο δέ ἄλλος ὁ μέν δύναμις ἐκλύω , ὁ δέ χρεία ἐπιτείνω , ὁ δέ ὄργανον ἤ μαλακός ἤ σκληρός γίγνομαι , καί ἄλλος δύο ὁ μέν δύναμις ῥώννυμι , ὁ χρεία δέ ἐκλύω ἅμα ὁ ὁ ὄργανον ὑπαλλάσσω διαφορά . δύο δέ λοιπός ὁ μέν δύναμις ῥώννυμι , ὁ δέ χρεία ἐπιτείνω , ἅμα ὁ προλέγω ὁ ὄργανον διαφορά . ἐκλύω μέν οὖν ὁ δύναμις ἅμα καί ὁ χρεία εἰς μικρότης μέν καί βραδυτής πάντως ὁ σφυγμός τρέπω κατά ἑκάτερος ὁ ὄργανον ὁ διαφορά , πυκνόω δέ οὐ ἐκ ἀνάγκη , ὥσπερ οὐδέ ἀραιόω , ἀλλά οὗτος ἑκάτερος αὐτός ἐν μέρος προσγίγνομαι παρά τε ὁ ὁ ὄργανον διαφορά καί ὁ ποσός ὁ βλάβη κατά ἕκαστος ὁ συνεκτικός αἴτιος . ὀλίγος μέν γάρ εἰμί ὁ ἐν ὁ δύναμις βλάβη καί ὁ ὄργανον μή πάνυ σκληρός ὑπάρχω οὐδείς γίγνομαι κατά πυκνότης σφυγμός ἀλλοίωσις . λέγω γάρ καί πρόσθεν ὅτι μή ὁ σφυγμός μόνος , ἀλλά καί πᾶς ἁπλῶς ὁ ἐνέργεια πυκνόω συμβαίνω διά ὁ κατά ἕκαστος αὐτός ἐλλιπής · ὁ δέ ἐλλιπής ὡς ὁ χρεία μετρέω , καί οὗτος λέγω πρόσθεν . ὅταν οὖν ἐκλύω μέν αὐτός , βραχύς δέ εἰμί ὁ δύναμις ὁ βλάβη , τηνικαῦτα μέν οὐ ἄν ἐλλιπής ὁ ἐνέργεια γίγνομαι , πλήν εἰ διά ὄργανον ἄμετρος σκληρότης . ἐάν τοίνυν μέγας μέν ὁ δύναμις βλάπτω , μέτριος δέ ὁ χρεία ἐκλύω , σκληρός δέ ἱκανός ἀποτελέω ὁ ὄργανον , μικρός ἀνάγκη γίγνομαι ὁ σφυγμός ὁ χρεία , καί διά οὗτος ἐλλιπής ὁ ἐνέργεια , εἰς ὅσος δέ ἐλλιπής , εἰς τοσοῦτος καί πυκνός . ἀλλά καί αὐτός ὁ μικρότης τε καί βραδυτής ὁ τοιοῦτος σφυγμός οὐ ὡσαύτως ἔχω διά πᾶς οἷος τε . περί γάρ ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἤτοι ὁ δύναμις ἤ ὁ χρεία βλάπτω ἀνάγκη καί αὐτός ὁ σφυγμός ἤ μάλα ἤ ἥσσων εἰς μικρότης τε καί βραδυτής μεταβάλλω . μικρός μέν γάρ καί διά ὁ ἀρρωστία ὁ δύναμις γίγνομαι καί διά ὁ χρεία ἐκλύω καί διά ὁ ὁ ὄργανον σκληρότης , ἀλλά ἥσσων τε καί μάλα πάσχω οὗτος παρά ὁ ποσός ὁ ἀλλοίωσις ἕκαστος ὁ αἴτιος , ἤ κατά μόνος , ἤ κατά σύνδυο , ἤ πᾶς ὁμοῦ βλάπτω · κατά μόνος μέν , ὅταν μικρός ὁ σφυγμός γίγνομαι , ἤτοι ὁ ὄργανον σκληρός ἀποτελέω ἤ ὁ δύναμις ἀρρωστέω ἔσχατος · ἀρκέω γάρ καί ὁ ἕτερος αὐτός ὁπότερος , ὡς λέγω , βλάπτω μικρός ἐργάζομαι ὁ σφυγμός · κατά σύνδυο δέ , ὥσπερ ὅταν ἔσχατος μέν γίγνομαι μικρός , οὐ εἰς ἔσχατος δέ βλάβη ἥκω τις ὁ λέγω αἴτιος , ἀλλά ἑκάτερος αὐτός τοσοῦτος ἀπολείπω ὁ ἄκρος βλάβη , ὥστε ὁ ἐκ ἄμφω ἀποτελέω σφυγμός ὅμοιος ἀλλοιόω ὁ διά ἕτερος ἔσχατος βλάπτω . οὕτως δέ καί εἰ ὁ τρεῖς γένος ὁ αἴτιος εἰς εἷς σφυγμός γένεσις συντρέχω , ποιέω ἄν ποτέ τηλικοῦτος ἀλλοίωσις , ὅσος καί διά εἷς ἐκ αὐτός ἄκρος βλάπτω γίγνομαι . καί χρή οὗτος μιμνῄσκω παρά πᾶς ὁ λόγος , ὅπως μή τις ἐξαπατάω ὁ ἐκ ἅπας ὁ αἴτιος ἔσχατος βλάπτω γίγνομαι ἀλλοίωσις ἐκ ἀνάγκη ἡγέομαι μέγας ὁ ἐκ εἷς ὑπάρχω . ἀρκέω γάρ , ὡς λέγω , διά εἷς ὁστισοῦν αἴτιος ἀκριβής βλάπτω εἰς ἔσχατος ἀλλοίωσις ἀφικνέομαι ὁ σφυγμός . ὁ γοῦν ὁ δύναμις εἰς ἔσχατος κατάπτωσις μικρός ἐργάζομαι ὁ σφυγμός , ἔͅν μαλακός μέν ὁ χιτών ὁ ὁ ὄργανον ὑπάρχω , ἐπείγω δέ ὁ χρεία , ὥστε καί οὗτος πάλιν ἐν ὁ καθόλου μιμνῄσκω χρήσιμος , ὡς πολλάκις μέν εἰς ὁ ὁ ἔσχατος σφυγμός γένεσις πολύς αἴτιος δέω , πολλάκις δέ εἷς ἀποχράω . μέγας μέν γάρ οὐ γίγνομαι διά εὐρωστία ἄκρος δύναμις , εἰ μή καί ἄλλος συντελέω , μικρός δέ ἄν ποτέ γίγνομαι διά ἀρρωστία . καί ὁ γε οὗτος θαυμάσιος , ὁ λοιπός αἴτιος πολλάκις ὁ ἐναντίος σφυγμός οἰκεῖος ἔχω , καί κατά εἷς ἐκ αὐτός ὁ κρατέω ὁ τροπή γίγνομαι . κρατέω δέ ἄλλος , νῦν μέν εἰ τυγχάνω . δύναμις ἀρρωστία , διά ὅς μικρός ὁ σφυγμός γίγνομαι , αὖθις δέ ὄργανον σκληρότης , καί αὖθις πάλιν χρεία κατάλυσις . ὥσπερ γάρ ἀρρωστέω ἔσχατος ὁ δύναμις οὐ ἄν οὔτε ὁ μαλακότης ὁ ὄργανον οὔτε ὁ ὁ χρεία ἔπειξις αὐξάνω ὁ μέγεθος , οὕτως καί κατασκληρύνω ὁ ὄργανον οὐδείς οὔτε ὁ δύναμις ῥώννυμι συντελέω πρός ὁ μέγεθος οὔτε ὁ ὁ χρεία ἔπειξις . ὥσπερ δέ διά εἷς αἴτιος ἔσχατος βλάπτω ἔσχατος σφυγμός ἀλλοίωσις γίγνομαι πολλάκις , οὕτως εἰμί ὅτε πᾶς ἅμα ὁ αἴτιος εἰς εἷς σφυγμός γένεσις συντελέω οὐδέπω ὁ ἔσχατος ἀλλοίωσις ἔχω ὁ πρός αὐτός ἀποτελέω . εἰ γάρ ἅμα μέν ἄρρωστος ὁ δύναμις , ἅμα δέ ὁ σκληρότης μέν ὁ ὄργανον , ἔκλυσις δέ ὁ χρεία , οὐδέ οὕτως ἀναγκαῖος μικρός γίγνομαι ὁ σφυγμός , καίτοι πᾶς ὁ λέγω αἴτιος μικρός γεννάω φύζω . ἀλλά ἐάν μήτε εἷς ὁστισοῦν ἐκ αὐτός εἰς ἔσχατος ἥκω βλάβη μήτε ὁ ἐκ ἅπας ἀθροίζω κεφάλαιος ἴσος εἰμί ὁ κατά εἷς μέγας κάκωσις , ὁ σφυγμός οὐ ἐνδέχομαι γίγνομαι μικρός . ὅς οὖν φημί , οὐδείς οὕτως σκοπέω χρή κατά ὁ ἀλλοίωσις ὁ σφυγμός , ὡς ὁ ποσός ὁ βλάβη ὁ αἴτιος . ἀλλά οὗτος μέν εἰͅν ὁ περί ὁ διά αὐτός πρόγνωσις λέγω , ἐν δέ ὁ πάρειμι λόγος μεταβαίνω ἐπί ὁ τρίτος τε καί τέταρτος συζυγία ὁ ὀκτώ ὁ προλέγω , ἐνταῦθα που καταλείπω ἤδη ὁ περί ὁ πρῶτος δύο λόγος . εἰ γάρ τις καί παρίημι κατά οὗτος , ῥᾴδιος ἐκ ὁ προλέγω ἄν εὑρίσκω . ὅταν οὖν ἀρρωστέω μέν ὁ δύναμις , ἐπείγω δέ ὁ χρεία , ﻿ σκληρός δέ εἰμί ὁ ὄργανον , μάλα μέν εἰς πυκνότης , δεύτερος δέ εἰς μικρότης , τρίτος δέ εἰς βραδυτής ὁ τροπή ὁ σφυγμός εὑρίσκω γίγνομαι , οὐ μήν γε ἐκ ἀνάγκη οὔτε διά πᾶς οὔτε κατά ἕκαστος αὐτός ὁστισοῦν οὔτε ἅμα συμπίπτω πᾶς . μέγας μέν γάρ εἰμί κατά ἕκαστος ὁ αἴτιος ὁ βλάβη , μικρός καί πυκνός καί βραδύς ὁ σφυγμός γίγνομαι · βραδύς μέν , ὅτι καί ὁ δύναμις ἀσθενής , μικρός δέ διά τε οὗτος καί διά ὁ ὁ ὄργανον σκληρότης . ὅτι δέ τοιοῦτος , διά οὗτος καί πυκνός , καί πολύς μάλα , ὡς ἄν ὁ χρεία ἐπείγω . καί τοίνυν καί χωρίς οὗτος ἀρρωστία δύναμις ὄργανον σκληρότης συνέρχομαι ἱκανός μικρός τε καί πυκνός ἐργάζομαι ὁ σφυγμός , ἐκ ἐπίμετρον δέ οὗτος ὁ ἀπό ὁ χρεία βίαιος προσέρχομαι εἰς ὄλεθρος μέν οὐ μικρός συντελέω , πυκνός δέ οὐ ἄν ἔτι ὁ σφυγμός ἐργάζομαι . καί γάρ καί χωρίς οὗτος εἰμί ἤδη πυκνός . εἰ μέντοι βραχύς μέν ὁ τε ὁ ὄργανον εἰμί βλάβη καί ὁ ὁ δύναμις , πολύς δέ ὁ χρεία ὁ γένεσις αὐτός , οὔτε μικρός ὁ κατά φύσις οὗτος γε οὔτε βραδύς γίγνομαι ἄν , ἀλλά εἰμί ὅτε ταχύς μέν σαφής , μέγας δέ ἔͅν μή σαφής , ἀλλά ἴσος γε ἐναργής ὁ κατά φύσις . ἐπείγω γάρ ἱκανός ὁ χρεία , ἔͅν ἄρρωστος ὁ κατά φύσις ὁ δύναμις εἰμί , κινέω ταχύς . πολύς δέ ἄν μάλα αὐξάνω ὁ μέγεθος ὁ τάχος , εἰ μή πρός ὁ σκληρότης κωλύω . νυνί δέ διά οὗτος ἐπίδηλος γίγνομαι ὁ τάχος ὁ μέγεθος , ὅτι ὁ μέν οὐδείς ἐμποδίζω βραχύς σκληρός ἑαυτοῦ γίγνομαι ὁ ὄργανον , ὁ μέγεθος δέ ἐναντιόομαι μάλα πᾶς , πυκνός δέ ἐπί ὁ τοιοῦτος ὁ σφυγμός γίγνομαι ὁ μή πληρόω ὁ χρεία . εἰ δέ γε βραχύς καί οὗτος ὁ εἰς ὁ παρά φύσις ἐκτροπή γίγνομαι , παντελής ὀλίγος τε καί δυσδιάγνωστος εἰμί καί ὁ πυκνότης , πληρόω γάρ αὔταρκος τηνικαῦτα ὁ τάχος τε καί ὁ μέγεθος καί καθόλου φημί χρή παραβάλλω ἐπί ὁ τοιοῦτος συζυγία ὁ πός ὁ χρεία ὁ ὑπό ὁ δύναμις διά ὁ ὄργανον ἀποτελέω ἐνέργεια . ὅσος γάρ ἀπολείπω ὁ χρεία ὁ ἐνέργεια , τοσοῦτος ἐπιδίδωμι εἰς πυκνότης . μικρός δέ αὖ πάλιν εἰς τοσοῦτος καί βραδύς γίγνομαι ὁ οὕτως διάκειμαι εἰς ὅσος ἄν ἤτοι ὁ ὁ δύναμις ἤ ὁ ὁ ὄργανον ἐξίστημι ὁ κατά φύσις . ἀλλά περί μέν ὁ τρίτος ἐπάλλαξις ὁ αἴτιος ἱκανός καί οὗτος · περί δέ ὁ τέταρτος συζυγία ἤδη λεκτέος , ἐπί ὅς ἄρρωστος μέν ὁ δύναμις , αὐξάνω δέ ὁ χρεία σύν ὁ ὁ ὄργανον μαλακότης . δῆλος οὖν εἰͅπί οὗτος ὡς εἰ μέν ὁ κατά ὁ χρεία αὔξησις πάμπολυς γίγνομαι , βραχύς δέ ἀπολείπω ὁ κατά φύσις ὁ τε δύναμις καί ὁ ὄργανον , πολύς μάλα εἰς μέγεθος ἤ εἰς ὁ τάχος ἐπιδίδωμι ὁ σφυγμός . κατά μέν γάρ ὁ πρό οὗτος λέγω συμπλοκή ὁ σκληρότης ὁ ὄργανον ἀντιπράσσω ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς , κατά δέ ὁ νῦν πρόκειμαι οὐ ὅπως ἀντιπράσσω πρός ὁ διαστολή ὁ μαλακότης αὐτός , ἀλλά καί συνεργέω πᾶς μάλα . μέγας οὖν ἐναργής εἰμί ὁ κατά φύσις ὁ σφυγμός , οὐ μήν ὅμοιος γε καί ταχύς ἐναργής . εἰμί δέ καί πυκνός ὁ τοιοῦτος σφυγμός ὁ κατά φύσις , οὐ μήν ὡσαύτως , οὐδέ οὕτως ὁ κατά ὁ τρίτος συζυγία , ὅτι νῦν ὁ χρεία μάλα ἤ κατά ἐκεῖνος πληρόω . εἰ δέ ὁ μέν ἀπό ὁ χρεία τε καί ὁ δύναμις ὀλίγος τις παραλλάσσω ὁ κατά φύσις , ὁ δέ εἰς μαλακότης τροπή ὁ ὄργανον εἰμί συχνός , πλησίον ὁ κατά φύσις ἐν ὁ τοιοῦτος διάθεσις ὁ σφυγμός γίγνομαι καί ὁ πός ὁ διαστολεύς καί ὁ ποιός ὁ κίνησις καί ὁ χρόνος ὁ ἡσυχία , εἷς δέ μόνος ὁ μαλακός ὁ προσβολή , οὗτος γάρ ἴδιος ἀχώριστος αὐτός , διαλλάσσω ὁ κατά φύσις . εἰ δέ ὁ ὁ μέν ἀπό ὁ χρεία τε καί ὁ ὄργανον μή μέγας ἔχω ὁ ἐκτροπή , ὁ δύναμις δέ ἰσχυρός κάμνω , μικρός μέν ἱκανός καί πυκνός , μέτριος δέ ἄν εἰμί ὁ τοιοῦτος βραδύς . ἀρκέω καί περί οὗτος ὁ συμπλοκή τοσοῦτος . μεταβαίνω δέ ἐπί ὁ ἑξῆς δύο , κοινός μέν ἔχω ὁ τε ῥώμη ὁ δύναμις καί ὁ χρεία ὁ γένεσις ὁ σφυγμός ἐκλύω , διαφέρω δέ ἐν ὁ ὄργανον . ὁ μέν δή ἕτερος αὐτός , ἐπί ὅς σκληρός μέν ὁ ὄργανον , εὐρωστία δέ εἰμί δύναμις , ἐλαχύς δέ ὁ χρεία , μικρός μέν πάντως ἐργάζομαι ὁ σφυγμός , οὐ μήν οὔτε βραδύς οὔτε πυκνός ἐκ ἀνάγκη . ἀλλά εἰ μέν ἱκανός ἐκλύω ὁ ὁ χρεία , μέτριος ὁ ὄργανον σκληρύνω , οὐ μικρός μόνος , ἀλλά καί βραδύς σαφής καί ἀραῖος γίγνομαι . εἰ δέ πολύς ὁ ὁ ὄργανον εἰμί κάκωσις ἤ ὁ ὁ χρεία , μικρός ἱκανός ὁ τοιοῦτος σφυγμός γίγνομαι καί διά οὗτος πυκνός , διά δέ αὐτός οὗτος καί ἥσσων βραδύς ὁ κατά ὁ πρότερος διάθεσις . εἰ γάρ μήτε ὁ χρεία πληρόω καί ὁ δύναμις εὔρωστος εἰμί , οὐ ἄρα ἀξιόλογος γίγνομαι βραδύς . οὐ πληρόω δέ ὁ χρεία διά ὁ μικρότης διαστολεύς . οὗτος δέ ἕπομαι ὁ σκληρότης ὁ ὄργανον . μαλακός δέ εἴπερ εἰμί , οὐ ἄν ἐλαχύς σαφής ὁ κατά φύσις ὁ σφυγμός εἰμί , πλήν εἰ μή μέγας ἐλασσόω ὁ ὁ χρεία . καί πάντως ἄν εἰς τοσοῦτος ἀραῖος φαίνω , εἰς ὅσος ἄν καί ὁ ὁ χρεία καθαιρέω . καί μέντοι καί βραδύς σαφής μέν ἐπί ὁ ἀξιόλογος ὁ χρεία ὑπαλλαγή , οὐ σαφής δέ ἐπί ὁ ἐλαχύς . ἀλλά ἤδη καί περί οὗτος ὁ σύμπλεξις αὔταρκος διαλέγω ὁ ὑπόλοιπος δύο μνημονεύω , ἐπί ὅς αὐξάνω μέν ὁ χρεία , ῥώννυμι δέ ὁ δύναμις ὁ χιτών ὁ ἀρτηρία ποτέ μέν μαλακός , ποτέ δέ σκληρός γίγνομαι . μαλακός μέν δή εἰμί αὐτός πάντως μέν ὁ σφυγμός μέγας τε καί ταχύς γίγνομαι , πυκνός δέ οὐ ἐκ ἅπας , ἀλλά ὅταν ἐξαίσιος ὁ ὁ χρεία αὔξησις εἰμί . τηνικαῦτα γάρ οὔτε ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς οὔτε ὁ τάχος ὁ κίνησις ﻿ ἱκανός πληρόω ὁ χρεία . ὀλίγος δέ εἰμί ὁ ὑπερβολή ἀποχρώντως ὑπηρετέω καί ὁ μέγεθος μόνος . εἰ μέντοι σκληρός γίγνομαι ὁ ὁ ἀρτηρία χιτών , πολυειδής ἐν ὁ τοιοῦτος διάθεσις ὁ σφυγμός τρέπω . βραχύς μέν γάρ εἰμί ὁ σκληρότης , ἀξιόλογος δέ ὁ κατά ὁ χρεία ὑπαλλαγή καί μέγας καί ταχύς καί πυκνός ὁ κατά φύσις εἰμί . ἴσος δέ κατά ἑκάτερος ὁ αἴτιος ὁ εἰς ὁ παρά φύσις ἐκτροπή γίγνομαι , καί μηδέ πάνυ τις μηδέ ἕτερος ἰσχυρός , ἴσος μέν ὁ κατά φύσις , ὠκύς δέ καί πυκνός γίγνομαι . εἰ δέ ἰσχυρός βλάβη καί ὁ χρεία καί ὁ ὄργανον γίγνομαι , ὁ μέν σκληρύνω ἐπί μάλα , ὁ δέ ἐπείγω ἄμετρος , ταχύς μέν ἄν ἔτι καί νῦν εἰμί ὁ κατά φύσις , μικρός δέ καί πυκνός .