galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 4.9
Ἔστι δὲ τῶν ἐμπύων ὁ σφυγμὸς ἄρτι μὲν ἀρχομένων οἷος ὁ τῆς ἀκμαζούσης φλεγμονῆς · αὕτη γὰρ καὶ αὐτῶν τῶν ἐμπυημάτων ἐστὶν ἀρχή · ἔσθ’ ὅτε δὲ καὶ ἀνώμαλος καὶ ἄτακτος , ἑκτικὸς δὲ πᾶσιν . ἤδη δὲ τοῦ πύου παρακειμένου τἄλλα μὲν παραπλήσος , ἀλλ’ ὁμαλώτερος , ἐν δὲ ταῖς ῥήξεσιν ἀμυδρότερος , πλατύτερος , βραδύτερος , ἀραιότερος . Τοὺς ἐν τῇ μεταξὺ θώρακός τε καὶ πνεύμονος εὐρυχωρίᾳ πλῆθός τι πύου περιεχόμενον ἔχοντας ἔνιοι μὲν ἐμπύους , οἱ δ’ ἐμπυϊκοὺς ὀνομάζουσι . γίνονται δὲ οὗτοι διὰ μέγεθος τῆς ἐν ταῖς πλευραῖς φλεγμονῆς εἰς πῦον μεταβαλλούσης . ἔστι δ’ ὅτε καὶ περιπνευμονίαις ἀκολουθοῦσι . ἤδη δὲ καὶ πάντας οἷς σπλάγχνον τι φλεγμῆναν ἐξεπύησεν , ἐμπύους ὀνομάζουσιν . ὁ τοίνυν προγεγραμμένος περὶ τῶν ἐμπύων λόγος ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς μάλιστα μὲν ἐπὶ τῶν πρώτων εἰρημένων , ἤδη δὲ κᾀπὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἀληθής . εἰς πῦον γάρτοι μεταβαλλούσης τῆς φλεγμονῆς ἀναγκαῖον ἀνωμαλίαν γέ τινα καὶ ἀταξίαν ἐν τοῖς σφυγμοῖς γενέσθαι , διά τε τὴν τῶν ὀργάνων κάκωσιν καὶ τὴν τῆς δυνάμεως ἀσθένειαν . ἐξ ἐπιμέτρου δὲ προσέρχεται ἡ οἷον διαμάχη τῆς φύσεως πρὸς τὸ σύμπτωμα . τὸ γὰρ ἐκ τῆς σήψεως ὑγρὸν , ὡς ἂν ἄλλοτ’ ἀλλαχόσε μεταῤῥέον ἀτάκτως , ἅμα μὲν ἐμποδὼν ἵσταται ταῖς διεξόδοις τοῦ πνεύματος , ἅμα δ’ ἐπεγείρει τὴν φύσιν ἀπώσασθαι τὰ λυποῦντα , κᾀν τούτῳ μεγάλοι τε καὶ ὑψηλοὶ καὶ ταχεῖς οἱ σφυγμοὶ γίνονται . μικρὸν ὕστερον δὲ ἤτοι καμνούσης ἐν τῇ διαμάχῃ τῆς δυνάμεως ἢ κατά τι μόριον ἐμφράξεως ἰσχυροτέρας γινομένης , εἰς τἀναντία μεταπίπτουσι , μέχρις ἂν ἡ ζωτικὴ δύναμις ἑαυτὴν ἐπεγείρουσα πρὸς τὸ διωθεῖσθαι τράπηται τὰ λυποῦντα , κᾀν τούτῳ πάλιν ὑψηλότεροι καὶ σφοδρότεροι τῶν ἔμπροσθεν οἱ σφυγμοὶ ἀποτελοῦνται . συνεχοῦς οὖν τῆς τοιαύτης μεταβολῆς γινομένης , ἀνωμαλία τέ τις ἐξ ἀνάγκης ἐν αὐτοῖς συνίσταται καὶ ἀταξία , καὶ ταῦτα παραμένει διηνεκῶς , ἄχρις ἂν ἡ ῥῆξις γένηται . διὰ τοῦτο καὶ ἑκτικὸς αὐτῶν ὁ σφυγμὸς εἴρηται . δηλωτικὸν γάρ ἐστι τοῦτο τὸ ὄνομα παρὰ τοῖς νεωτέροις ἰατροῖς τοῦ διὰ παντὸς μένειν αὐτὸν ὅμοιον , καὶ μὴ κατὰ περιόδους οἷον καταβολάς γέ τινας ποιεῖσθαι , καὶ αὖθις διαλείμματα , καθάπερ ἐν τοῖς ἄλλοις πυρετοῖς . παραμένει γὰρ ὁ προειρημένος σάλος ἐν τῇ κινήσει τῶν ἀρτηριῶν , ἄχρις ἂν ἡ ῥῆξις γένηται . ῥαγέντος μέντοι τοῦ διαπυΐσκοντος μορίου , δῆλος ὡς τἀναντία πάντα γενήσεται . καὶ χρὴ μεμνῆσθαι τῶν ἐν τῷ δευτέρῳ λόγῳ περί τε πλατέος εἰρημένων καὶ ὑψηλοῦ σφυγμοῦ , καὶ μὴ περὶ πάντων ἐθέλειν ἀκούειν πολλάκις . ἐπὶ γάρ τοι ταῖς ῥήξεσι τῶν ἐμπυημάτων ἣ τε τάσις ἤδη τῶν ἀγγείων παύεται καὶ ἡ δύναμις ἐν τῇ διαμάχῃ κέκμηκε , καὶ ἰσχνὸς ὁ ἄνθρωπος ἐξ ἀνάγκης γέγονεν . ὧν συνελθόντων ὁ πλατὺς ἐγένετο σφυγμός . αὔξει δ’ αὐτοῦ μάλιστα τὴν ὡς πρὸς τὴν αἴσθησιν φαντασίαν ἡ πρὶν ῥαγῆναι τῶν ἀρτηριῶν εἰς ὕψος ἄνοδος . ἐκείνης γὰρ ἔτι μεμνημένοι , καὶ παραμετροῦντες αὐτῇ τὰ νῦν φαινόμενα , πλατὺν ἱκανῶς ἀποτελεῖσθαι τὸν σφυγμὸν ὑπολαμβάνομεν .
Lemmas: εἰμί δέ ὁ ἔμπυος ὁ σφυγμός ἄρτι μέν ἄρχω οἷος ὁ ὁ ἀκμάζω φλεγμονή · οὗτος γάρ καί αὐτός ὁ ἐμπύημα εἰμί ἀρχή · εἰμί ὅτε δέ καί ἀνώμαλος καί ἄτακτος , ἑκτικός δέ πᾶς . ἤδη δέ ὁ πύον παράκειμαι ἄλλος μέν παραπλήσιος , ἀλλά ὁμαλός , ἐν δέ ὁ ῥῆξις ἀμυδρός , πλατύς , βραδύς , ἀραῖος . ὁ ἐν ὁ μεταξύ θώραξ τε καί πνεύμων εὐρυχωρία πλῆθος τις πύον περιέχω ἔχω ἔνιοι μέν ἔμπυος , ὁ δέ ἐμπυικός ὀνομάζω . γίγνομαι δέ οὗτος διά μέγεθος ὁ ἐν ὁ πλευρά φλεγμονή εἰς πυός μεταβάλλω . εἰμί δέ ὅτε καί περιπνευμονία ἀκολουθέω . ἤδη δέ καί πᾶς ὅς σπλάγχνον τις φλεγμαίνω ἐκπυάω , ἔμπυος ὀνομάζω . ὁ τοίνυν προγράφω περί ὁ ἔμπυος λόγος ἐκ ὁ εἰσαγωγή μάλα μέν ἐπί ὁ πρῶτος λέγω , ἤδη δέ εἰͅπί ὁ ἄλλος ἅπας ἀληθής . εἰς πυός γάρ μεταβάλλω ὁ φλεγμονή ἀναγκαῖος ἀνωμαλία γε τις καί ἀταξία ἐν ὁ σφυγμός γίγνομαι , διά τε ὁ ὁ ὄργανον κάκωσις καί ὁ ὁ δύναμις ἀσθένεια . ἐκ ἐπίμετρον δέ προσέρχομαι ὁ οἷος διαμάχη ὁ φύσις πρός ὁ σύμπτωμα . ὁ γάρ ἐκ ὁ σῆψις ὑγρός , ὡς ἄν ἄλλοτε ἀλλαχόσε μεταρρέω ἄτακτος , ἅμα μέν ἐμποδών ἵστημι ὁ διέξοδος ὁ πνεῦμα , ἅμα δέ ἐπεγείρω ὁ φύσις ἀπωθέω ὁ λυπέω , εἰͅν οὗτος μέγας τε καί ὑψηλός καί ταχύς ὁ σφυγμός γίγνομαι . μικρός ὕστερον δέ ἤτοι κάμνω ἐν ὁ διαμάχη ὁ δύναμις ἤ κατά τις μόριον ἔμφραξις ἰσχυρός γίγνομαι , εἰς ἐναντίος μεταπίπτω , μέχρι ἄν ὁ ζωτικός δύναμις ἑαυτοῦ ἐπεγείρω πρός ὁ διωθέω τρέπω ὁ λυπέω , εἰͅν οὗτος πάλιν ὑψηλός καί σφοδρός ὁ ἔμπροσθεν ὁ σφυγμός ἀποτελέω . συνεχής οὖν ὁ τοιοῦτος μεταβολή γίγνομαι , ἀνωμαλία τε τις ἐκ ἀνάγκη ἐν αὐτός συνίστημι καί ἀταξία , καί οὗτος παραμένω διηνεκής , ἄχρι ἄν ὁ ῥῆξις γίγνομαι . διά οὗτος καί ἑκτικός αὐτός ὁ σφυγμός λέγω . δηλωτικός γάρ εἰμί οὗτος ὁ ὄνομα παρά ὁ νεώτερος ἰατρός ὁ διά πᾶς μένω αὐτός ὅμοιος , καί μή κατά περίοδος οἷος καταβολή γε τις ποιέω , καί αὖθις διάλειμμα , καθά ἐν ὁ ἄλλος πυρετός . παραμένω γάρ ὁ προλέγω σάλος ἐν ὁ κίνησις ὁ ἀρτηρία , ἄχρι ἄν ὁ ῥῆξις γίγνομαι . ῥήγνυμι μέντοι ὁ διαπυΐσκω μόριον , δῆλος ὡς ἐναντίος πᾶς γίγνομαι . καί χρή μιμνῄσκω ὁ ἐν ὁ δεύτερος λόγος περί τε πλατύς λέγω καί ὑψηλός σφυγμός , καί μή περί πᾶς ἐθέλω ἀκούω πολλάκις . ἐπί γάρ τοι ὁ ῥῆξις ὁ ἐμπύημα ὁ τε τάσις ἤδη ὁ ἀγγεῖον παύω καί ὁ δύναμις ἐν ὁ διαμάχη κάμνω , καί ἰσχνός ὁ ἄνθρωπος ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι . ὅς συνέρχομαι ὁ πλατύς γίγνομαι σφυγμός . αὐξάνω δέ αὐτός μάλα ὁ ὡς πρός ὁ αἴσθησις φαντασία ὁ πρίν ῥήγνυμι ὁ ἀρτηρία εἰς ὕψος ἄνοδος . ἐκεῖνος γάρ ἔτι μιμνῄσκω , καί παραμετρέω αὐτός ὁ νῦν φαίνω , πλατύς ἱκανός ἀποτελέω ὁ σφυγμός ὑπολαμβάνω .