galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 1.12
Ἐπεὶ δὲ καὶ περὶ τούτων εἴρηται τὰ εἰκότα , λοιπὸν ἂν εἴη προχειρισάμενον ἕνα τινὰ σφυγμὸν ἐπ’ αὐτοῦ διδάξαι τὸ χρήσιμον τῆς αὐτοῦ γυμνασίας . ἔστω δὴ ὁ ταχὺς , ὃν οἰκεῖον ῥώμης τε καὶ δυνάμεως ἐλέγομεν ὑπάρχειν καὶ χρείας ἐπειγούσης καὶ ὀργάνων μαλακότητος . πῶς οὖν οὗτος εὑρεθεὶς ἐφ’ ἑνὸς ἀῤῥώστου διορισθήσεται , πηνίκα μὲν ὑφ’ ἑνὸς τῶν εἰρημένων αἰτίων , πηνίκα δ’ ὑπὸ δυοῖν , ἢ καὶ πάντων γίνεται ; τόνδε τὸν τρόπον . ἐπειδὴ τῆς μὲν ἰσχυρᾶς δυνάμεως ὁ σφοδρὸς ἀχώριστός ἐστι , τῶν δὲ μαλακῶν ὀργάνων ὁ μαλακὸς , ὅταν μὲν χωρὶς ἀμφοτέρων τούτων τὸ τάχος , ἐκ τῆς χρείας ἐπειγούσης μόνης γίνεται , ὅταν δὲ μετὰ θατέρου , πάντως μὲν καὶ ἐπ’ ἐκείνου , τοῦτο γνώρισμα παρέχοντος , ἐξ ἀνάγκης δὲ καὶ διὰ τὴν τῆς χρείας αὔξησιν . ἐδείχθη γὰρ ἔμπροσθεν ὡς οὐχ οἷόν τε γενέσθαι ταχεῖς σφυγμοὺς , ὥσπερ οὐδὲ μεγάλους ἄνευ τοῦ τὴν χρείαν καλεῖν . ὁπόσον μὲν οὖν τι μετέβαλεν εἰς ῥώμην , ἢ εἰς ἀῤῥωστίαν ἡ δύναμις , ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῆς σφυγμῶν ἔνεστι διαγινώσκειν . οὕτω δὲ καὶ περὶ τῶν ὀργάνων τῆς ποιότητος . καὶ γὰρ καὶ ταύτης ἐνδεικτικοὺς ἔχομεν σφυγμούς . ὁπόσον δὲ ἡ χρεία τῆς γενέσεως αὐτῶν , τεκμήρασθαι χρὴ συλλογιζόμενον ἐκ τῆς κατὰ τὸ μέγεθός τε καὶ τὴν πυκνότητα καὶ τὸ τάχος μεταβολῆς . εἰ γὰρ καὶ μέγιστος καὶ πυκνότατος ἅμα αὐτὸς εἴη καὶ τάχιστος , ἐσχάτως ἐπείγεται τῆς χρείας · εἰ δ’ ἁπλῶς μέγας τε καὶ θάττων βραχεῖ , μὴ μέντοι μέγιστός τε καὶ πυκνὸς , οὐκ ἂν εἴη μεγάλη τῆς χρείας ἡ μεταβολὴ πρὸς τῷ καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων γνωρισμάτων χωρὶς τῶν σφυγμῶν δύνασθαι προγινώσκεσθαι τὰ τῆς χρείας πῶς ἔχει . εἴτε γὰρ θερμασίας εἴη πλῆθος εἴτε δαπάνη τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος , οὐ χαλεπὸν διορίσασθαι . ἡ μὲν γὰρ θερμασία τὴν ἁφὴν οὐκ ἂν λάθοι , τὰ πολλὰ δὲ καὶ τῷ τῆς δυσπνοίας ἤδη σαφέστατα γνωρίζεται καὶ δίψει καὶ τῇ ἔνδον αἰσθήσει τοῦ κάμνοντος . ἡ δὲ τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος ἀνάλωσις ἔν τε τοῖς γυμναζομένοις καὶ διαφορουμένοις καὶ τοῖς εἴσω ῥεύμασι γίνεται , ὧν οὐδὲν λάθοι τὸν ἰατρόν . οὐδὲ χρὴ νῦν ἡμᾶς ἐπὶ πλέον ὑπὲρ αὐτῶν λέγειν , οὐ γὰρ τῆς ἄρτι προκειμένης πραγματείας ὅτι μὴ πάρεργον , ἀλλὰ τῆς προγνωστικῆς ἐστιν ὁ τοιοῦτος λόγος . ἐμνημονεύσαμεν δ’ αὐτοῦ νῦν ἐνδείξασθαι τοῖς περὶ τὸν Ἀρχιγένην βουλόμενοι , πρὸς τοῖς περὶ τῆς γενέσεως τοῦ ταχέος σφυγμοῦ κακῶς αὐτοῖς εἰρημένοις , ὡς οὐ χαλεπόν ἐστιν ἐξευρίσκειν ἑκάστοτε τὴν ποιήσασαν αἰτίαν . ἔσται δὲ καὶ διὰ τῶν ἑξῆς ἔτι σαφέστερον ταὐτὸ τοῦτο , περὶ τῶν ὑπολοίπων σφυγμῶν τῆς γενέσεως εἰ διέλθοιμεν πρότερον , οἷον τῶν τε ἀτάκτων καὶ ἀρύθμων καὶ ἀνωμάλων καλουμένων , καὶ μάλιστα εἰ καὶ κατὰ μίαν διαστολὴν τῆς ἀρτηρίας εἶεν τοιοῦτοι .
Lemmas: ἐπεί δέ καί περί οὗτος λέγω ὁ ἔοικα , λοιπός ἄν εἰμί προχειρίζω εἷς τις σφυγμός ἐπί αὐτός διδάσκω ὁ χρήσιμος ὁ αὐτός γυμνασία . εἰμί δή ὁ ταχύς , ὅς οἰκεῖος ῥώμη τε καί δύναμις λέγω ὑπάρχω καί χρεία ἐπείγω καί ὄργανον μαλακότης . πῶς οὖν οὗτος εὑρίσκω ἐπί εἷς ἄρρωστος διορίζω , πηνίκα μέν ὑπό εἷς ὁ λέγω αἴτιος , πηνίκα δέ ὑπό δύο , ἤ καί πᾶς γίγνομαι ; ὅδε ὁ τρόπος . ἐπειδή ὁ μέν ἰσχυρός δύναμις ὁ σφοδρός ἀχώριστος εἰμί , ὁ δέ μαλακός ὄργανον ὁ μαλακός , ὅταν μέν χωρίς ἀμφότερος οὗτος ὁ τάχος , ἐκ ὁ χρεία ἐπείγω μόνος γίγνομαι , ὅταν δέ μετά ἕτερος , πάντως μέν καί ἐπί ἐκεῖνος , οὗτος γνώρισμα παρέχω , ἐκ ἀνάγκη δέ καί διά ὁ ὁ χρεία αὔξησις . δείκνυμι γάρ ἔμπροσθεν ὡς οὐ οἷος τε γίγνομαι ταχύς σφυγμός , ὥσπερ οὐδέ μέγας ἄνευ ὁ ὁ χρεία καλέω . ὁπόσος μέν οὖν τις μεταβάλλω εἰς ῥώμη , ἤ εἰς ἀρρωστία ὁ δύναμις , ἐκ ὁ ἴδιος αὐτός σφυγμός ἔνειμι διαγιγνώσκω . οὕτως δέ καί περί ὁ ὄργανον ὁ ποιότης . καί γάρ καί οὗτος ἐνδεικτικός ἔχω σφυγμός . ὁπόσος δέ ὁ χρεία ὁ γένεσις αὐτός , τεκμαίρομαι χρή συλλογίζομαι ἐκ ὁ κατά ὁ μέγεθος τε καί ὁ πυκνότης καί ὁ τάχος μεταβολή . εἰ γάρ καί μέγας καί πυκνός ἅμα αὐτός εἰμί καί ταχύς , ἔσχατος ἐπείγω ὁ χρεία · εἰ δέ ἁπλῶς μέγας τε καί ταχύς βραχύς , μή μέντοι μέγας τε καί πυκνός , οὐ ἄν εἰμί μέγας ὁ χρεία ὁ μεταβολή πρός ὁ καί ἀπό ὁ ἄλλος γνώρισμα χωρίς ὁ σφυγμός δύναμαι προγιγνώσκω ὁ ὁ χρεία πῶς ἔχω . εἴτε γάρ θερμασία εἰμί πλῆθος εἴτε δαπάνη ὁ ψυχικός πνεῦμα , οὐ χαλεπός διορίζω . ὁ μέν γάρ θερμασία ὁ ἁφή οὐ ἄν λανθάνω , ὁ πολύς δέ καί ὁ ὁ δύσπνοια ἤδη σαφής γνωρίζω καί δίψος καί ὁ ἔνδον αἴσθησις ὁ κάμνω . ὁ δέ ὁ ψυχικός πνεῦμα ἀνάλωσις ἐν τε ὁ γυμνάζω καί διαφορέω καί ὁ εἴσω ῥεῦμα γίγνομαι , ὅς οὐδείς λανθάνω ὁ ἰατρός . οὐδέ χρή νῦν ἐγώ ἐπί πολύς ὑπέρ αὐτός λέγω , οὐ γάρ ὁ ἄρτι πρόκειμαι πραγματεία ὅτι μή πάρεργον , ἀλλά ὁ προγνωστικός εἰμί ὁ τοιοῦτος λόγος . μνημονεύω δέ αὐτός νῦν ἐνδείκνυμι ὁ περί ὁ Ἀρχιγένης βούλομαι , πρός ὁ περί ὁ γένεσις ὁ ταχύς σφυγμός κακός αὐτός λέγω , ὡς οὐ χαλεπός εἰμί ἐξευρίσκω ἑκάστοτε ὁ ποιέω αἰτία . εἰμί δέ καί διά ὁ ἑξῆς ἔτι σαφής αὐτός οὗτος , περί ὁ ὑπόλοιπος σφυγμός ὁ γένεσις εἰ διέρχομαι πρότερος , οἷος ὁ τε ἄτακτος καί ἀρῦθμος καί ἀνώμαλος καλέω , καί μάλα εἰ καί κατά εἷς διαστολή ὁ ἀρτηρία εἰμί τοιοῦτος .