galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 1.8
Περὶ δὲ τῶν σφυγμῶν αὖθις ἀναλαβόντες εἴπωμεν ὡς ἐπειδὰν μὲν ἢ διὰ θερμασίαν μόνην , ἢ διὰ ψύξιν ἀλλοιῶνται , μηδενὸς τῶν ἄλλων αἰτίων τῶν συνεκτικῶν ἀρχαίας φύσεως ἐξισταμένων ἀνάγκη τὴν ἀλλοίωσιν αὐτῶν οἵαν εἰρήκαμεν γενέσθαι . ἡνίκα δὲ μὴ μόνον τὰ τῆς χρείας , ἀλλ’ ἤδη καὶ τὰ τῆς δυνάμεως ὑπαλλάττηται , τέσσαρες μὲν οὕτως ἅπασαι συζυγίαι διάφοροι γίνονται , καθ’ ἑκάστην δ’ αὐτῶν ὧδέ πως αἱ ἀρτηρίαι φαίνονται κινούμεναι , κατὰ μὲν τὴν ἀῤῥωστοτέραν ἅμα καὶ θερμὴν , εἰ μὲν ἐπιπλέον ὑπ’ ἀμφοτέρων τῶν αἰτίων δυναστεύοιτο , ἥ τε δύναμις ἱκανῶς ἄῤῥωστος εἴη καὶ τὸ θερμὸν πυρῶδες , μικροὶ καὶ βραδεῖς οἱ σφυγμοὶ καὶ πυκνότατοι γίνονται . μετρίας δ’ οὔσης τῆς βλάβης πυκνοὶ μὲν ὁμοίως , σύμμετροι δὲ κατὰ τὴν διάστασιν καὶ τὴν κίνησιν . τί δή ποτε πυκνοὶ μὲν ὁμοίως , μικροὶ δ’ οὐκ ἔθ’ ὁμοίως , οὐδὲ βραδεῖς ; ὅτι τῆς ἐσχάτης πυκνότητος οὐδέν ἐστι πυκνότερον , ἵν’ ὁμοίως ἔχωσιν ἀμφότεροι . εἰ δέ γε καὶ ταύτης δυνατὸν ἦν ἑτέραν γενέσθαι πυκνοτέραν , ἔσχον ἂν πάντως αὐτὴν οἱ ἀσθενέστατοι ὅσον ἐπί γε τῷ μηδέπῳ τὴν χρείαν πληροῦν . διὰ τί δ’ ἐπὶ ταῖς μετρίαις βλάβαις τῆς τε δυνάμεως ἅμα καὶ τῆς θερμασίας οἱ σφυγμοὶ πυκνοὶ μὲν γίνονται , μικροὶ δ’ οὐκ ἔτι οὐδὲ βραδεῖς , ἀλλὰ σύμμετροι ; ἢ ὅτι τῆς δυνάμεως ἀῤῥωστούσης μὲν , οὐ μὴν εἰς τοὔσχατον συνῃρημένης , σύμμετρος διαστολὴ καὶ κίνησις γένοιτ’ ἄν ποτε , καθάπερ καὶ τῶν ἀσθενεστέρων μὲν ἀνθρώπων , ἐπειγομένων δὲ πρὸς τῆς χρείας ἡ σύμμετρος βάδισις . ὅ γὰρ τοῖς ἰσχυροῖς ἄνευ μεγάλης ἀνάγκης , τοῦτο τοῖς ἀσθενεστέροις ἀναγκαζομένοις γίνεται . τοῖς δ’ αὐτοῖς τούτοις καὶ τὸ συνεχῶς ἐνεργεῖν , ὁπόταν ὑπὸ τῆς χρείας ἐπείγωνταί τε καὶ οἷον βιάζωνται , συμβαίνει . ἀλλ’ οὗτοι μὲν εἰ καὶ μόγις , ἀλλ’ οὖν πληροῦσί γε τὴν χρείαν . οἱ δ’ ἐσχάτως ἀσθενεῖς , κᾂν ὅτι μάλιστα προθυμηθῶσιν , ὅσον πλεῖστον δύνανται προσθεῖναι μεγέθους τε καὶ τάχους καὶ πυκνότητος ταῖς ἐνεργείαις , οὐδ’ οὕτως ἐκπληροῦσι τὴν χρείαν . ὅτι δ’ ἀμυδρὸν ἅπαντες ἔχουσιν οἱ ἀσθενεῖς τῇ δυνάμει τὸν σφυγμὸν ἔμπροσθεν εἴρηται , καὶ εἰς τοσοῦτόν γ’ ἀμυδρὸν εἰς ὅσον καὶ τὰ τῆς δυνάμεως πεπόνθασιν . περὶ μὲν δὴ τῆς διὰ πλῆθος θερμασίας καὶ ἀῤῥωστίας δυνάμεως κακοσφυξίας ἱκανὰ καὶ ταῦτα . μεταβῶμεν δ’ ἐπὶ τὴν ἑτέραν συζυγίαν τὴν ἐξ ἀῤῥωστίας τε καὶ καταψύξεως συγκειμένην · ἐφ’ ἧς ἀμυδρὸς μὲν εἰς τοσοῦτον εἰς ὅσον ἂν καὶ τὰ τῆς δυνάμεως ἔχῃ κακῶς ὁ σφυγμὸς γίνεται , μικρὸς δὲ καὶ βραδὺς , ὥσπερ καὶ οἱ ἐπὶ τῆς προτέρας συζυγίας , οὐ μὴν ὁμοίως γ’ ἐκείνοις εἰς ἐσχάτην ἀφικνεῖται πυκνότητα , πλὴν εἴ ποθ’ ἡ δύναμις ἐσχάτως εἴη κεκμηκυῖα , δῆλον ὡς σμικρότατος ἐπὶ τῶν τοιούτων ὁ σφυγμὸς ἔσται , καὶ διαλείπων τε καὶ ἐκλείπων τὰ πολλά . μετρίως μέντοι τῆς δυνάμεως ἀῤῥωστούσης , ἰσχυρᾶς δὲ τῆς καταψύξεως οὔσης , πυκνὸς οὐδόλως ὁ σφυγμὸς γίνεται , ὡς ἂν πληρουμένης τῆς χρείας αὐτάρκως καὶ πρὸς τῆς τοιαύτης δυνάμεως . τρίτη δὲ συζυγία σφυγμῶν ἀλλοιώσεως αὐξανομένης ὁμοῦ θερμασίας τε καὶ δυνάμεως , ἐν ᾗ σφοδρότατοι μὲν καὶ μέγιστοι , τάχιστοι δ’ οὐκ ἔθ’ ὁμοίως οἱ σφυγμοὶ γίνονται , πυκνότατοι δὲ τὰ πολλὰ μὲν οὐκ ἐναργῶς , ἔστιν ὅτε μέντοι καὶ σαφῶς ὑπὲρ τὸ κατὰ φύσιν εἰσί . καὶ γίνεται τοῦτο , ὅταν ἐπὶ πλεῖστον αὐξηθῇ τὰ τῆς θερμασίας . τηνικαῦτα γὰρ καίτοι μέγιστος ὁ σφυγμὸς καὶ ταχὺς , ὅμως οὐχ ὑπηρετεῖ τῇ χρείᾳ διὰ τὸ πλῆθος τῆς θερμασίας . ἡ δὲ λοιπὴ καὶ τετάρτη συζυγία τῆς κατὰ τοῦτο τὸ γένος τῶν σφυγμῶν ἀλλοιώσεως , ὅταν εἰς ταὐτὸν ἀφίκηται ῥώμη τε δυνάμεως καὶ θερμασίας ἔνδεια . γίνονται δ’ οὗτοι σύμμετροι μὲν τῷ μεγέθει , βραδύτεροι μέντοι καὶ ἱκανῶς ἀραιοὶ καὶ μάλιστα ὅταν ἐπὶ πλέον ἡ ψύξις κρατῇ . βραχείας γὰρ οὔσης τηνικαῦτα τῆς τῶν σφυγμῶν χρείας καὶ πάσης πληρουμένης ῥᾳδίως τῷ μεγέθει τῆς διαστολῆς , εὐλόγως ἐπὶ πλεῖστον ἡσυχάζουσιν αἱ ἀρτηρίαι . ὡς γὰρ ὅτ’ ἤπειγεν ἡ χρεία συνεχὴς ἡ κίνησις αὐτῶν ἦν , οὕτω νῦν ὅτ’ ἐκλύεται διὰ μακροῦ γίνεται . τὸ μέντοι τῆς διαστάσεως αὐτῶν ποσὸν οὐ κωλύεται σαφῶς οὐδ’ ἐναργῶς διὰ τὴν εὐρωστίαν τῆς δυνάμεως . οὐ μὴν οὐδὲ ἡ βραδύτης ἐπὶ πολὺ κρατεῖ διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν . ἐῤῥωμένη γὰρ ἡ δύναμις σώζεται τὰ κατὰ φύσιν τῆς κινήσεως μέτρα , κᾂν ἡ χρεία μὴ καλῇ . μεγάλως μὲν γὰρ δεῖ τὴν χρείαν ἐκλυθῆναι τῆς ψύξεως ἰσχυρῶς κρατούσης , ἵν’ ὁ σφυγμὸς ἐναργῶς γένηται μικρότερος . ὡς τὰ πολλὰ δὲ τὴν κατὰ φύσιν σώζει ποσότητα τῆς διαστάσεως , ἢ ὀλίγῳ γέ τινι , καὶ οὐ πάνυ σαφεῖ γίνεται μικρότερος , ἐπὶ πλέον μέντοι βραδύτερος , ἢ μικρότερος ἐν ταῖς καταψύξεσι φαίνεται , παραπλησίως τοῖς βαδίζουσιν , ὅταν μὴ δέωνται τῆς κινήσεως ἠπειγμένης . ἧττον γὰρ οὗτοι τοῦ μεγέθους τῆς βαδίσεως ἀφαιροῦσιν ἢ τοῦ τάχους . καὶ εἰ δεήσειε δέ ποτε θᾶττον αὐτοὺς βαδίσαι , τῷ μεγέθει πλέον ἢ τῷ τάχει προστιθέασι . προσέχειν δ’ ἐνταῦθα χρὴ τὸν νοῦν ἀκριβῶς τῷ λεγομένῳ , μή τι παρακούσωμεν αὐτοῦ καὶ δόξωμεν ἐπὶ πάσης διαθέσεως τὴν κατὰ μέγεθος τε καὶ μικρότητα τροπὴν πλείονα γίνεσθαι τῆς κατὰ τάχος καὶ βραδύτητα . πλείων μὲν γὰρ οὐ γίνεται διὰ παντὸς , ἑτοιμοτέρα μέντοι , καὶ διὰ τοῦτο καὶ προτέρα . τὴν γὰρ ἀπὸ τοῦ συμμέτρου μετάστασιν εἰς μέγεθος καὶ μικρότητα ῥᾷόν ἐστιν ἰδεῖν γινομένην τῆς εἰς τὸ τάχος καὶ βραδύτητα . προελθούσης μέντοι τῆς τροπῆς εἰς ἀξιόλογον μέγεθος , ἐὰν ἔτι συμβαίνῃ τὴν ﻿ θερμασίαν αὐξάνεσθαι , τὸ τάχος τηνικαῦτα ἐπιδίδωσιν ἀθρόως . καὶ τοῦτ’ εὐλόγως συμβαίνει , καθάπερ καὶ πρόσθεν εἴπομεν . εἰς γὰρ τὸ πληρῶσαι τὴν χρείαν ἀρκεῖ τῇ καρδίᾳ τὸ μέγεθος τῆς διαστολῆς αὐξάνειν , οὐδὲν δεομένῃ καὶ τὸ τάχος ἀνάλογον αὐτῷ συναυξάνει . ὅταν δ’ ἤδη τὸ μέγεθος μὲν ἀξιόλογον ᾖ , εἶτα δὲ καὶ τὰ τῆς χρείας ἐπείγῃ , τότε καὶ τῷ τάχει τὸ λεῖπον πᾶν προστίθησιν · εἰ δὲ μηδὲ τοῦτ’ ἀρκοίη , συνεχεῖς ποιεῖται τὰς κινήσεις , ὅπερ ἐστὶ ταὐτὸν τῷ πυκνός . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἱκανὰ καὶ ταῦτα .
Lemmas: περί δέ ὁ σφυγμός αὖθις ἀναλαμβάνω λέγω ὡς ἐπειδάν μέν ἤ διά θερμασία μόνος , ἤ διά ψῦξις ἀλλοιόω , μηδείς ὁ ἄλλος αἴτιος ὁ συνεκτικός ἀρχαῖος φύσις ἐξίστημι ἀνάγκη ὁ ἀλλοίωσις αὐτός οἷος λέγω γίγνομαι . ἡνίκα δέ μή μόνος ὁ ὁ χρεία , ἀλλά ἤδη καί ὁ ὁ δύναμις ὑπαλλάσσω , τέσσαρες μέν οὕτως ἅπας συζυγία διάφορος γίγνομαι , κατά ἕκαστος δέ αὐτός ὧδε πως ὁ ἀρτηρία φαίνω κινέω , κατά μέν ὁ ἄρρωστος ἅμα καί θερμός , εἰ μέν ἐπιπολύ ὑπό ἀμφότερος ὁ αἴτιος δυναστεύω , ὁ τε δύναμις ἱκανός ἄρρωστος εἰμί καί ὁ θερμός πυρώδης , μικρός καί βραδύς ὁ σφυγμός καί πυκνός γίγνομαι . μέτριος δέ εἰμί ὁ βλάβη πυκνός μέν ὅμοιος , σύμμετρος δέ κατά ὁ διάστασις καί ὁ κίνησις . τίς δή ποτέ πυκνός μέν ὅμοιος , μικρός δέ οὐ ἔτι ὅμοιος , οὐδέ βραδύς ; ὅτι ὁ ἔσχατος πυκνότης οὐδείς εἰμί πυκνός , ἵνα ὅμοιος ἔχω ἀμφότερος . εἰ δέ γε καί οὗτος δυνατός εἰμί ἕτερος γίγνομαι πυκνός , ἔχω ἄν πάντως αὐτός ὁ ἀσθενής ὅσος ἐπί γε ὁ μηδέπω ὁ χρεία πληρόω . διά τίς δέ ἐπί ὁ μέτριος βλάβη ὁ τε δύναμις ἅμα καί ὁ θερμασία ὁ σφυγμός πυκνός μέν γίγνομαι , μικρός δέ οὐ ἔτι οὐδέ βραδύς , ἀλλά σύμμετρος ; ἤ ὅτι ὁ δύναμις ἀρρωστέω μέν , οὐ μήν εἰς ἔσχατος συλλέγω , σύμμετρος διαστολή καί κίνησις γίγνομαι ἄν ποτέ , καθά καί ὁ ἀσθενής μέν ἄνθρωπος , ἐπείγω δέ πρός ὁ χρεία ὁ σύμμετρος βάδισις . ὅς γάρ ὁ ἰσχυρός ἄνευ μέγας ἀνάγκη , οὗτος ὁ ἀσθενής ἀναγκάζω γίγνομαι . ὁ δέ αὐτός οὗτος καί ὁ συνεχής ἐνεργέω , ὁπόταν ὑπό ὁ χρεία ἐπείγω τε καί οἷος βιάζω , συμβαίνω . ἀλλά οὗτος μέν εἰ καί μόγις , ἀλλά οὖν πληρόω γε ὁ χρεία . ὁ δέ ἔσχατος ἀσθενής , ἔͅν ὅτι μάλα προθυμέομαι , ὅσος πολύς δύναμαι προστίθημι μέγεθος τε καί τάχος καί πυκνότης ὁ ἐνέργεια , οὐδέ οὕτως ἐκπληρόω ὁ χρεία . ὅτι δέ ἀμυδρός ἅπας ἔχω ὁ ἀσθενής ὁ δύναμις ὁ σφυγμός ἔμπροσθεν λέγω , καί εἰς τοσοῦτος γε ἀμυδρός εἰς ὅσος καί ὁ ὁ δύναμις πάσχω . περί μέν δή ὁ διά πλῆθος θερμασία καί ἀρρωστία δύναμις κακοσφυξία ἱκανός καί οὗτος . μεταβαίνω δέ ἐπί ὁ ἕτερος συζυγία ὁ ἐκ ἀρρωστία τε καί κατάψυξις σύγκειμαι · ἐπί ὅς ἀμυδρός μέν εἰς τοσοῦτος εἰς ὅσος ἄν καί ὁ ὁ δύναμις ἔχω κακός ὁ σφυγμός γίγνομαι , μικρός δέ καί βραδύς , ὥσπερ καί ὁ ἐπί ὁ πρότερος συζυγία , οὐ μήν ὅμοιος γε ἐκεῖνος εἰς ἔσχατος ἀφικνέομαι πυκνότης , πλήν εἰ ποτέ ὁ δύναμις ἔσχατος εἰμί κάμνω , δῆλος ὡς μικρός ἐπί ὁ τοιοῦτος ὁ σφυγμός εἰμί , καί διαλείπω τε καί ἐκλείπω ὁ πολύς . μέτριος μέντοι ὁ δύναμις αρρώστιμι , ἰσχυρός δέ ὁ κατάψυξις εἰμί , πυκνός οὔδολος ὁ σφυγμός γίγνομαι , ὡς ἄν πληρόω ὁ χρεία αὔταρκος καί πρός ὁ τοιοῦτος δύναμις . τρίτος δέ συζυγία σφυγμός ἀλλοίωσις αὐξάνω ὁμοῦ θερμασία τε καί δύναμις , ἐν ὅς σφοδρός μέν καί μέγας , ταχύς δέ οὐ ἔτι ὅμοιος ὁ σφυγμός γίγνομαι , πυκνός δέ ὁ πολύς μέν οὐ ἐναργής , εἰμί ὅτε μέντοι καί σαφής ὑπέρ ὁ κατά φύσις εἰμί . καί γίγνομαι οὗτος , ὅταν ἐπί πολύς αὐξάνω ὁ ὁ θερμασία . τηνικαῦτα γάρ καίτοι μέγας ὁ σφυγμός καί ταχύς , ὅμως οὐ ὑπηρετέω ὁ χρεία διά ὁ πλῆθος ὁ θερμασία . ὁ δέ λοιπός καί τέταρτος συζυγία ὁ κατά οὗτος ὁ γένος ὁ σφυγμός ἀλλοίωσις , ὅταν εἰς αὐτός ἀφικνέομαι ῥώμη τε δύναμις καί θερμασία ἔνδεια . γίγνομαι δέ οὗτος σύμμετρος μέν ὁ μέγεθος , βραδύς μέντοι καί ἱκανός ἀραιός καί μάλα ὅταν ἐπί πολύς ὁ ψῦξις κρατέω . βραχύς γάρ εἰμί τηνικαῦτα ὁ ὁ σφυγμός χρεία καί πᾶς πληρόω ῥᾴδιος ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς , εὔλογος ἐπί πολύς ἡσυχάζω ὁ ἀρτηρία . ὡς γάρ ὅτε ἐπείγω ὁ χρεία συνεχής ὁ κίνησις αὐτός εἰμί , οὕτως νῦν ὅτε ἐκλύω διά μακρός γίγνομαι . ὁ μέντοι ὁ διάστασις αὐτός ποσός οὐ κωλύω σαφής οὐδέ ἐναργής διά ὁ εὐρωστία ὁ δύναμις . οὐ μήν οὐδέ ὁ βραδυτής ἐπί πολύς κρατέω διά ὁ αὐτός αἰτία . ῥώννυμι γάρ ὁ δύναμις σῴζω ὁ κατά φύσις ὁ κίνησις μέτρον , ἔͅν ὁ χρεία μή καλέω . μέγας μέν γάρ δέω ὁ χρεία ἐκλύω ὁ ψῦξις ἰσχυρός κρατέω , ἵνα ὁ σφυγμός ἐναργής γίγνομαι μικρός . ὡς ὁ πολύς δέ ὁ κατά φύσις σῴζω ποσότης ὁ διάστασις , ἤ ὀλίγος γε τις , καί οὐ πάνυ σαφής γίγνομαι μικρός , ἐπί πολύς μέντοι βραδύς , ἤ μικρός ἐν ὁ κατάψυξις φαίνω , παραπλήσιος ὁ βαδίζω , ὅταν μή δέω ὁ κίνησις ἐπείγω . ἥσσων γάρ οὗτος ὁ μέγεθος ὁ βάδισις ἀφαιρέω ἤ ὁ τάχος . καί εἰ δέω δέ ποτέ ταχύς αὐτός βαδίζω , ὁ μέγεθος πολύς ἤ ὁ τάχος προστίθημι . προσέχω δέ ἐνταῦθα χρή ὁ νόος ἀκριβής ὁ λέγω , μή τις παρακούω αὐτός καί δοκέω ἐπί πᾶς διάθεσις ὁ κατά μέγεθος τε καί μικρότης τροπή πολύς γίγνομαι ὁ κατά τάχος καί βραδυτής . πολύς μέν γάρ οὐ γίγνομαι διά πᾶς , ἑτοῖμος μέντοι , καί διά οὗτος καί πρότερος . ὁ γάρ ἀπό ὁ σύμμετρος μετάστασις εἰς μέγεθος καί μικρότης ῥᾴδιος εἰμί ὁράω γίγνομαι ὁ εἰς ὁ τάχος καί βραδυτής . προέρχομαι μέντοι ὁ τροπή εἰς ἀξιόλογος μέγεθος , ἐάν ἔτι συμβαίνω ὁ ﻿ θερμασία αὐξάνω , ὁ τάχος τηνικαῦτα ἐπιδίδωμι ἀθρόος . καί οὗτος εὔλογος συμβαίνω , καθά καί πρόσθεν λέγω . εἰς γάρ ὁ πληρόω ὁ χρεία ἀρκέω ὁ καρδία ὁ μέγεθος ὁ διαστολεύς αὐξάνω , οὐδείς δέω καί ὁ τάχος ἀνάλογος αὐτός συναυξάνω . ὅταν δέ ἤδη ὁ μέγεθος μέν ἀξιόλογος εἰμί , εἶτα δέ καί ὁ ὁ χρεία ἐπείγω , τότε καί ὁ τάχος ὁ λείπω πᾶς προστίθημι · εἰ δέ μηδέ οὗτος ἀρκέω , συνεχής ποιέω ὁ κίνησις , ὅς εἰμί αὐτός ὁ πυκνός . ἀλλά περί μέν οὗτος ἱκανός καί οὗτος .