galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 1.1
Τῶν τοὺς σφυγμοὺς τρεπόντων αἰτίων τὰ μὲν τῆς γενέσεως αὐτῶν ἐστιν αἴτια , τὰ δὲ τῆς ἀλλοιώσεως μόνον · τῆς γενέσεως μὲν ἥ τε χρεία δι’ ἣν γίνονται καὶ ἡ δύναμις ὑφ’ ἧς καὶ τὰ ὄργανα δι’ ὧν διατείνονται , τῆς δ’ ἀλλοιώσεως τὰ λοιπὰ πάντα τά τε προηγούμενα καλούμενα καὶ τὰ τούτων ἔτι προκατάρχοντα . τριττὸν γὰρ δὴ τὸ γένος τῶν αἰτίων οὐκ ἐν σφυγμοῖς μόνον , ἀλλὰ κᾀν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν , ἓν μὲν τὸ πρῶτόν τε καὶ κυριώτατον , ὃ δὴ καὶ συνεκτικὸν καλοῦσιν , ἀπὸ τοῦ συνέχειν αὐτῶν τὴν οὐσίαν ὠνομασμένον , ὅπερ , ὡς ἔμπροσθεν ἐῤῥέθη , γενέσεως αἴτιον . τὰ δ’ ἄλλα δύο γένη τοῦ μὲν γίνεσθαι τοὺς σφυγμοὺς ἀναίτια , τοῦ δὲ γεγενημένους τρέπειν αἴτια . πάχος γοῦν χυμῶν , ἢ πλῆθος , ᾒ γλισχρότης , ἢ δριμύτης ποιεῖν μὲν οὐ δύνανται σφυγμοὺς , ἀλλοιοῦν δὲ δύνανται . οὕτω δὲ καὶ ψυχρὸν λουτρὸν , ἢ θερμὸν , καὶ χειμὼν καὶ θέρος καὶ ὅλως κρύος καὶ θάλπος , ἀλλοιώσεως μὲν σφυγμῶν αἴτια , γεννήσεως δ’ οὐκ ἔστι . ταυτὶ μὲν οὖν τὰ νῦν εἰρημένα προκαταρκτικὰ λέγεται , τὰ δ’ ἔτι τούτων ἔμπροσθεν τὰ κατὰ τοὺς χυμοὺς προηγούμενα . καθόλου γὰρ εἰπεῖν ὅσα μὲν ἔξωθεν ὄντα τοῦ σώματος ἀλλοιοῖ τι τῶν κατ’ αὐτὸ προκαταρκτικὰ λέγεται , προκατάρχοντά γε δὴ τῶν ἐν τῷ σώματι διαθέσεων . αὗται δὲ αἱ διαθέσεις ὅταν τὰ συνεκτικὰ τρέπωσι , προηγούμεναι γίνονται αὐτῶν αἰτίαι . φέρε γὰρ ὑπὸ προσπεσόντος ἔξωθεν ψυχροῦ πυκνωθῆναι μὲν τὸ δέρμα , διὰ δὲ τὴν τούτου πύκνωσιν ἐπισχεθῆναι τὴν κατὰ φύσιν διαπνοὴν , ἐπισχεθεῖσαν δ’ ἀθροισθῆναι , κᾄπειθ’ οὕτως ἐξάψαι πυρετὸν , ἐφ’ ᾧ τὴν χρείαν τῶν σφυγμῶν ἀλλοιωθῆναι , καὶ διὰ τοῦτο καὶ τοὺς σφυγμοὺς , ἐνταῦθα προκαταρκτικὸν μὲν αἴτιον τὸ προσπεσὸν ἔξωθεν ψυχρὸν , τὰ δ’ ἄλλα πάντα τὰ μέχρι τῆς χρείας τῶν σφυγμῶν προηγούμενα . διὰ μέσων οὖν τῶν προηγουμένων τὸ προκαταρκτικὸν αἴτιον , ἀλλοιῶσαν τὴν χρείαν τῶν σφυγμῶν ἓν οὖσαν τῶν συνεκτικῶν αἰτίων , ἔτρεψεν οὕτω καὶ αὐτοὺς τοὺς σφυγμούς . οὐ γὰρ ἐνδέχεται τραπῆναι μέν τινα συνεκτικὴν αἰτίαν , ἄτρεπτον δὲ μεῖναι τὸ πρὸς αὐτῆς ἀποτελούμενον . πρὶν δ’ ἐπί τι τῶν συνεκτικῶν διαδοθῆναι τὴν ἀλλοίωσιν , ἀδύνατον τραπῆναι τοὺς σφυγμούς . διὸ καὶ κυριώτατα καὶ μάλιστα καὶ πρῶτα ταῦτ’ αἴτια τῶν σφυγμῶν , τὰ δ’ ἄλλα πάντα διὰ ταῦτα . τῷ γὰρ τὴν ἔξωθεν γεγενημένην ἀλλοίωσιν εἰς τὰ συνεκτικὰ διαδίδοσθαι σφυγμῶν αἴτια λέγεται , κατά γε τὴν ἰδίαν τε οὐσίαν καὶ φύσιν οὐδαμῶς τρέπειν αὐτοὺς δυνάμενα . χρὴ τοίνυν ὅστις βούλεται τὴν περὶ τοὺς σφυγμοὺς τέχνην ἱκανὸς γενέσθαι γυμνάσασθαι πολυειδῶς ἐν ἅπασι τοῖς γένεσι τῶν αἰτίων , ὥσθ’ ἑνὸς οὑτινοσοῦν αὐτῷ προτεθέντος ἔχειν εἰπεῖν τὴν γενομένην ἐν τοῖς σφυγμοῖς ἀλλοίωσιν . ἀρχὴ δὲ τῆς γυμνασίας ἀρίστη τὰς συνεκτικὰς αἰτίας ἐπισκέπτεσθαι , καθότι γεννᾷν ἑκάστη πέφυκε σφυγμόν . ᾧ γὰρ λόγῳ τῆς γενέσεως αὐτῶν ἐξηγοῦνται , τούτῳ καὶ τῆς ἀλλοιώσεως . αἱ γὰρ κατὰ τὸ ποσὸν καὶ ποιὸν ἐν ταῖς αἰτίαις διαφοραὶ τὰς κατὰ τὸ ποσόν τε καὶ ποιὸν ἐν τοῖς σφυγμοῖς ἐργάζονται διαφοράς .
Lemmas: ὁ ὁ σφυγμός τρέπω αἴτιος ὁ μέν ὁ γένεσις αὐτός εἰμί αἴτιος , ὁ δέ ὁ ἀλλοίωσις μόνος · ὁ γένεσις μέν ὁ τε χρεία διά ὅς γίγνομαι καί ὁ δύναμις ὑπό ὅς καί ὁ ὄργανον διά ὅς διατείνω , ὁ δέ ἀλλοίωσις ὁ λοιπός πᾶς ὁ τε προηγέομαι καλέω καί ὁ οὗτος ἔτι προκατάρχομαι . τρισσός γάρ δή ὁ γένος ὁ αἴτιος οὐ ἐν σφυγμός μόνος , ἀλλά εἰͅν ὁ ἄλλος ἅπας , εἷς μέν ὁ πρῶτος τε καί κύριος , ὅς δή καί συνεκτικός καλέω , ἀπό ὁ συνέχω αὐτός ὁ οὐσία ὀνομάζω , ὅς , ὡς ἔμπροσθεν λέγω , γένεσις αἴτιος . ὁ δέ ἄλλος δύο γένος ὁ μέν γίγνομαι ὁ σφυγμός ἀναίτιος , ὁ δέ γίγνομαι τρέπω αἴτιος . πάχος γοῦν χυμός , ἤ πλῆθος , ἠΐ γλισχρότης , ἤ δριμύτης ποιέω μέν οὐ δύναμαι σφυγμός , ἀλλοιόω δέ δύναμαι . οὕτως δέ καί ψυχρός λουτρόν , ἤ θερμός , καί χειμών καί θέρος καί ὅλος κρύος καί θάλπος , ἀλλοίωσις μέν σφυγμός αἴτιος , γέννησις δέ οὐ εἰμί . οὗτος μέν οὖν ὁ νῦν λέγω προκαταρκτικός λέγω , ὁ δέ ἔτι οὗτος ἔμπροσθεν ὁ κατά ὁ χυμός προηγέομαι . καθόλου γάρ λέγω ὅσος μέν ἔξωθεν εἰμί ὁ σῶμα ἀλλοιόω τις ὁ κατά αὐτός προκαταρκτικός λέγω , προκατάρχομαι γε δή ὁ ἐν ὁ σῶμα διάθεσις . οὗτος δέ ὁ διάθεσις ὅταν ὁ συνεκτικός τρέπω , προηγέομαι γίγνομαι αὐτός αἰτία . φέρω γάρ ὑπό προσπίπτω ἔξωθεν ψυχρός πυκνόω μέν ὁ δέρμα , διά δέ ὁ οὗτος πύκνωσις ἐπέχω ὁ κατά φύσις διαπνοή , ἐπέχω δέ ἀθροίζω , ἔͅπειτα οὕτως ἐξάπτω πυρετός , ἐπί ὅς ὁ χρεία ὁ σφυγμός ἀλλοιόω , καί διά οὗτος καί ὁ σφυγμός , ἐνταῦθα προκαταρκτικός μέν αἴτιος ὁ προσπίπτω ἔξωθεν ψυχρός , ὁ δέ ἄλλος πᾶς ὁ μέχρι ὁ χρεία ὁ σφυγμός προηγέομαι . διά μέσος οὖν ὁ προηγέομαι ὁ προκαταρκτικός αἴτιος , ἀλλοιόω ὁ χρεία ὁ σφυγμός εἷς εἰμί ὁ συνεκτικός αἴτιος , τρέπω οὕτως καί αὐτός ὁ σφυγμός . οὐ γάρ ἐνδέχομαι τρέπω μέν τις συνεκτικός αἰτία , ἄτρεπτος δέ μένω ὁ πρός αὐτός ἀποτελέω . πρίν δέ ἐπί τις ὁ συνεκτικός διαδίδωμι ὁ ἀλλοίωσις , ἀδύνατος τρέπω ὁ σφυγμός . διό καί κύριος καί μάλα καί πρῶτος οὗτος αἴτιος ὁ σφυγμός , ὁ δέ ἄλλος πᾶς διά οὗτος . ὁ γάρ ὁ ἔξωθεν γίγνομαι ἀλλοίωσις εἰς ὁ συνεκτικός διαδίδωμι σφυγμός αἴτιος λέγω , κατά γε ὁ ἴδιος τε οὐσία καί φύσις οὐδαμῶς τρέπω αὐτός δύναμαι . χρή τοίνυν ὅστις βούλομαι ὁ περί ὁ σφυγμός τέχνη ἱκανός γίγνομαι γυμνάζω πολυειδής ἐν ἅπας ὁ γένος ὁ αἴτιος , ὥστε εἷς ὅστις αὐτός προτίθημι ἔχω λέγω ὁ γίγνομαι ἐν ὁ σφυγμός ἀλλοίωσις . ἀρχή δέ ὁ γυμνασία ἀγαθός ὁ συνεκτικός αἰτία ἐπισκοπέω , καθότι γεννάω ἕκαστος φύω σφυγμός . ὅς γάρ λόγος ὁ γένεσις αὐτός ἐξηγέομαι , οὗτος καί ὁ ἀλλοίωσις . ὁ γάρ κατά ὁ ποσός καί ποιός ἐν ὁ αἰτία διαφορά ὁ κατά ὁ ποσός τε καί ποιός ἐν ὁ σφυγμός ἐργάζομαι διαφορά .