galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 1.4
Λοιπὴ δὲ καὶ τρίτη σφυγμῶν γενέσεως αἰτία συνεκτικὴ τὸ σῶμα τῶν ἀρτηριῶν ἐστιν αὐτό . πᾶσα γὰρ δύναμις ἐνεργοῦσά τινος ἕνεκεν ὀργάνων ἐπιτηδείων δεῖται πρὸς τοὖργον . ἦν δ’ ἐπιτήδειον ὄργανον πρὸς τὰ παρόντα τὸ στεγανὸν μὲν τοῖς χιτῶσι , κοῖλον δ’ ἔνδοθεν , οἷόν περ τὸ τῶν ἀρτηριῶν ἐστι . ὡς οὖν οἱ κατὰ τὰς πόλεις οὗτοι δημιουργοὶ , σκυτοτόμοι τε καὶ χαλκεῖς καὶ γραφεῖς , δι’ ὀργάνων τινῶν ἐπιτελοῦσι τὸ σφέτερον ἔργον , οὕτως ἡ τοὺς σφυγμοὺς ἐργαζομένη δύναμις δι’ ὀργάνων τῶν ἀρτηριῶν τὸ ἑαυτῆς ἔργον , τὴν φυλακὴν τῆς ἐμφύτου θερμασίας , ἀποτελεῖ , τοσόνδε μόνον τῶν ἄλλων διαφέρουσα δημιουργῶν ὅτι τοῖς ὀργάνοις ἐνδέδεται καὶ δι’ ὅλων αὐτῶν ἅπασα διελήλυθεν , οὐκ ἔξωθεν ἅπτεται καθάπερ ἐκεῖνοι . καὶ τοίνυν ἐπειδὰν μὲν τὴν ψύχουσαν οὐσίαν ἕλκῃ , διαστέλλεται τὸ σῶμα τῶν ἀρτηριῶν , ἐπειδὰν δὲ τὸ αἰθαλῶδες ἐκκρίνῃ , συστέλλεται . πλεονεκτεῖ δὲ ποτὲ μὲν ἡ τοῦ διαστέλλεσθαι , ποτὲ δὲ ἡ τοῦ συστέλλεσθαι χρεία , πάντως δ’ ἕπεται θατέρῳ μέρει τῆς κινήσεως τὸ λοιπόν . κατὰ ταύτας δὲ τὰς αἰτίας τῶν σφυγμῶν γινομένων ἀνάγκη πάσας τὰς τροπὰς αὐτῶν ἕπεσθαι ταῖς τῶν αἰτίων ἀλλοιώσεσιν , ὥστε τὰς πρώτας μὲν καὶ γενικωτάτας τοσαύτας εἶναι διαφορὰς σφυγμῶν ὅσαι περ καὶ τῶν αἰτίων . τῆς μὲν δὴ δυνάμεως αἱ διαφοραὶ ῥώμη τε καὶ ἀῤῥωστία ἐστὶ , τῆς δ’ ἐμφύτου θερμασίας ἐκπύρωσίς τε καὶ κατάψυξις , τοῦ δὲ τῶν ἀρτηριῶν χιτῶνος σκληρότης τε καὶ μαλακότης καὶ πρὸ τούτων ἁπάντων αἱ καθ’ ἕκαστον γένος τῶν εἰρημένων συμμετρίαι . ἀλλ’ αἱ μὲν συμμετρίαι τοὺς κατὰ φύσιν ἐργάζονται σφυγμοὺς τοὺς μέσους τῶν ὑπερβαλλόντων , αἱ δ’ ἀμετρίαι τοὺς παρὰ φύσιν . αἱ μὲν ἄλλαι σαφεῖς , ἡ δὲ κατὰ τὴν εὐρωστίαν τῆς δυνάμεως ἔχει τι ζητήσεως ἄξιον , ὃ προϊὼν ὁ λόγος διασκέψαιτο . ῥώμη μὲν οὖν δυνάμεως σφοδρὸν ἐξ ἀνάγκης ἐργάζεται τὸν σφυγμὸν , ἀῤῥωστία δ’ ἀμυδρὸν καὶ σκληρότης μὲν ὀργάνων σκληρὸν , μαλακότης δὲ μαλακόν . οὐ μὴν ἐπί γε ταῖς αὐξήσεσιν ἢ ταῖς μειώσεσι τῆς κατὰ φύσιν θερμασίας ἓν εἶδος σφυγμῶν ἐξ ἀνάγκης ἕπεται ταὐτὸν ἀεί . οὔτε γὰρ ὁ ταχὺς , ὥς τισιν ἔδοξεν , οὔθ’ ὁ μέγας οὔθ’ ὁ πυκνὸς ἐκπυρουμένης ἀεὶ γίνονται τῆς φύσεως οὔθ’ ὁ βραδὺς ἢ μικρὸς ἢ ἀραιὸς σβεννυμένης , ἀλλ’ οἱ περὶ τούτων ἀμφισβητοῦντες ὁμοίως ἁμαρτάνουσι Ἀρχιγένει πρὸς Μάγνον διαφερομένῳ περὶ τάχους σφυγμοῦ , ὡς οὐχ ὑπὸ ῥώμης μᾶλλον ἢ ἀῤῥωστίας γίνεται δυνάμεως . οὐδετέρα μὲν γὰρ ἐξ ἀνάγκης ἕπεται , μᾶλλον μήν ἐστιν οἰκεῖον τάχος μὲν ῥώμῃ τε δυνάμεως καὶ πλήθει θερμασίας καὶ προσέτι μαλακότητι τῶν ὀργάνων , βραδύτης δὲ τοῖς ἐναντίοις · ὡσαύτως δὲ καὶ μέγεθος μὲν ἰσχυρᾷ δυνάμει καὶ πλήθει θερμασίας καὶ μαλακοῖς ὀργάνοις ἐστὶν οἰκεῖον , μικρότης δὲ τοῖς ἐναντίοις · ὡσαύτως δὲ καὶ πυκνότης οὐδενὶ μὲν τῶν εἰρημένων ἐξ ἀνάγκης ἕπεται , μᾶλλον μήν ἐστιν οἰκεία δυνάμεως ἀῤῥωστίᾳ , πλήθει δὲ θερμασίας , ὀργάνων δὲ σκληρότητι . καὶ ἀραιότης δὲ κατὰ ταὐτὰ τοῖς ἐναντίοις οἰκεία μᾶλλον , οὐ μὴν ἐξ ἅπαντος ἑπομένη . πειράσομαι δ’ ἀποδεῖξαι τῶν εἰρημένων ἕκαστον ἀναλαβὼν τὸν λόγον ἐπ’ ἀρχήν .
Lemmas: λοιπός δέ καί τρίτος σφυγμός γένεσις αἰτία συνεκτικός ὁ σῶμα ὁ ἀρτηρία εἰμί αὐτός . πᾶς γάρ δύναμις ἐνεργέω τις ἕνεκα ὄργανον ἐπιτήδειος δέω πρός ἔργον . εἰμί δέ ἐπιτήδειος ὄργανον πρός ὁ πάρειμι ὁ στεγανός μέν ὁ χιτών , κοῖλος δέ ἔνδοθεν , οἷος περ ὁ ὁ ἀρτηρία εἰμί . ὡς οὖν ὁ κατά ὁ πόλις οὗτος δημιουργός , σκυτοτόμος τε καί χαλκεύς καί γραφεύς , διά ὄργανον τις ἐπιτελέω ὁ σφέτερος ἔργον , οὕτως ὁ ὁ σφυγμός ἐργάζομαι δύναμις διά ὄργανον ὁ ἀρτηρία ὁ ἑαυτοῦ ἔργον , ὁ φυλακή ὁ ἔμφυτος θερμασία , ἀποτελέω , τοσόσδε μόνος ὁ ἄλλος διαφέρω δημιουργός ὅτι ὁ ὄργανον ἐνδέω καί διά ὅλος αὐτός ἅπας διέρχομαι , οὐ ἔξωθεν ἅπτω καθά ἐκεῖνος . καί τοίνυν ἐπειδάν μέν ὁ ψύχω οὐσία ἕλκω , διαστέλλω ὁ σῶμα ὁ ἀρτηρία , ἐπειδάν δέ ὁ αἰθαλώδης ἐκκρίνω , συστέλλω . πλεονεκτέω δέ ποτέ μέν ὁ ὁ διαστέλλω , ποτέ δέ ὁ ὁ συστέλλω χρεία , πάντως δέ ἕπομαι ἕτερος μέρος ὁ κίνησις ὁ λοιπός . κατά οὗτος δέ ὁ αἰτία ὁ σφυγμός γίγνομαι ἀνάγκη πᾶς ὁ τροπή αὐτός ἕπομαι ὁ ὁ αἴτιος ἀλλοίωσις , ὥστε ὁ πρῶτος μέν καί γενικός τοσοῦτος εἰμί διαφορά σφυγμός ὅσος περ καί ὁ αἴτιος . ὁ μέν δή δύναμις ὁ διαφορά ῥώμη τε καί ἀρρωστία εἰμί , ὁ δέ ἔμφυτος θερμασία ἐκπύρωσις τε καί κατάψυξις , ὁ δέ ὁ ἀρτηρία χιτών σκληρότης τε καί μαλακότης καί πρό οὗτος ἅπας ὁ κατά ἕκαστος γένος ὁ λέγω συμμετρία . ἀλλά ὁ μέν συμμετρία ὁ κατά φύσις ἐργάζομαι σφυγμός ὁ μέσος ὁ ὑπερβάλλω , ὁ δέ ἀμετρία ὁ παρά φύσις . ὁ μέν ἄλλος σαφής , ὁ δέ κατά ὁ εὐρωστία ὁ δύναμις ἔχω τις ζήτησις ἄξιος , ὅς προέρχομαι ὁ λόγος διασκοπέω . ῥώμη μέν οὖν δύναμις σφοδρός ἐκ ἀνάγκη ἐργάζομαι ὁ σφυγμός , ἀρρωστία δέ ἀμυδρός καί σκληρότης μέν ὄργανον σκληρός , μαλακότης δέ μαλακός . οὐ μήν ἐπί γε ὁ αὔξησις ἤ ὁ μείωσις ὁ κατά φύσις θερμασία εἷς εἶδος σφυγμός ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι αὐτός ἀεί . οὔτε γάρ ὁ ταχύς , ὡς τις δοκέω , οὔτε ὁ μέγας οὔτε ὁ πυκνός ἐκπυρόω ἀεί γίγνομαι ὁ φύσις οὔτε ὁ βραδύς ἤ μικρός ἤ ἀραιός σβέννυμι , ἀλλά ὁ περί οὗτος ἀμφισβητέω ὅμοιος ἁμαρτάνω Ἀρχιγένης πρός Μάγνος διαφέρω περί τάχος σφυγμός , ὡς οὐ ὑπό ῥώμη μάλα ἤ ἀρρωστία γίγνομαι δύναμις . οὐδέτερος μέν γάρ ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι , μάλα μήν εἰμί οἰκεῖος τάχος μέν ῥώμη τε δύναμις καί πλῆθος θερμασία καί προσέτι μαλακότης ὁ ὄργανον , βραδυτής δέ ὁ ἐναντίος · ὡσαύτως δέ καί μέγεθος μέν ἰσχυρός δύναμις καί πλῆθος θερμασία καί μαλακός ὄργανον εἰμί οἰκεῖος , μικρότης δέ ὁ ἐναντίος · ὡσαύτως δέ καί πυκνότης οὐδείς μέν ὁ λέγω ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι , μάλα μήν εἰμί οἰκεῖος δύναμις ἀρρωστία , πλῆθος δέ θερμασία , ὄργανον δέ σκληρότης . καί ἀραιότης δέ κατά αὐτός ὁ ἐναντίος οἰκεῖος μάλα , οὐ μήν ἐκ ἅπας ἕπομαι . πειράω δέ ἀποδείκνυμι ὁ λέγω ἕκαστος ἀναλαμβάνω ὁ λόγος ἐπί ἀρχή .