galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 2.6
Ἀλλ’ ἐπὶ τὸ λοιπὸν ἔτι γένος τῆς καθ’ ἓν μόριον τῇς ἀνωμαλίας , οὓς δικρότους ὀνομάζομεν σφυγμοὺς , ἤδη μετιτέον . ἐλέγομεν δ’ αὐτοὺς ἐξ ἀνάγκης εἶναι κλονώδεις . οὔκουν οἷόν τε τὰς αἰτίας αὐτῶν ἐξευρεῖν ἀκριβῶς , πρὶν τὰς τοῦ κλονώδους ἐπιμελῶς διασκέψασθαι . γίνεται τοίνυν οὗτος , ὅταν ἡ μὲν δύναμις εὔρωστος ᾖ , τὸ δ’ ὄργανον σκληρὸν , ἐπείγῃ δ’ ἡ χρεία . εἰ γὰρ ἕν τι τούτων ἐκλείπει , κλονώδης οὐκ ἂν γένοιτο . τὸ γάρ τοι συνέχον αὐτοῦ τὴν γένεσιν ἔστι βίαιος διαστολὴ σκληρᾶς ἀρτηρίας . οὐ γὰρ ἂν ἄλλως κραδαίνοιτό τε καὶ διασείοιτο πάντῃ , μὴ οὐκ ἀμφοτέρων τούτων συνελθόντων . εἴτε γὰρ ἡ ἀρτηρία μόνη σκληρυνθείη , μὴ μέντοι βιάζοιτο διαστέλλειν αὐτὴν ἡ δύναμις ἐπὶ πλεῖστον , οὐκ ἂν οὐδεὶς δή που γένοιτο κλόνος , ἀλλ’ αὐτὸ δὴ τοῦτο μόνον ὁ καλούμενος σκληρὸς σφυγμός . εἰ δ’ ἐπὶ πλεῖστον μὲν ἡ δύναμις ἐθέλοι διαστέλλειν τὰς ἀρτηρίας , αἱ δ’ ἕποιντο μαλακότητι συμμέτρῳ , μέγας μὲν ἂν οὕτως , ἀλλ’ οὔ τί γε κλονώδης , οὔθ’ ὅλως σκληρὸς ἔσται . εἴπερ οὖν μέλλει κλονώδης ἔσεσθαι , δῆλον ὡς διαστέλλειν αὐτὰς ἡ δύναμις ἐπὶ πλεῖστον ἢ πεφύκασι βιάζεται . ἀλλ’ οὐκ ἂν εἰ μὴ πρὸς τῆς χρείας ἐπειγούσης ἠναγκάζετο , βιαίως ἄν ποθ’ ὥρμησεν ἐνεργεῖν ἡ δύναμις . ὥστ’ εὐλόγως ἐῤῥῶσθαι μὲν ἔφαμεν χρῆναι τὴν δύναμιν , ἐσκληρύνθαι δὲ τὰς ἀρτηρίας , ἐπείγειν δὲ τὴν χρείαν . αὐτὴν δὲ ταύτην τὴν ἔπειξιν ὑπὸ τίνος ποτὲ αἰτίας γίγνεται λεκτέον . οὐδὲ γὰρ οὐδὲ τοῦτο χρὴ παραλιπεῖν . ἔστι δὲ μία μὲν , ὡς ἂν οὕτω τις εἴποι , προσεχὴς αἰτία , πολλαὶ δ’ αὐτῆς δημιουργοί . τίς οὖν ἡ μία καὶ τίνες αἱ πολλαί ; ἡ μία μὲν , ὅταν ἀπλήρωτος ἡ χρεία μένῃ πρὸς τῆς ἐνεργείας , αἱ πολλαὶ δὲ ταύτης ποιητικαὶ καθόλου μὲν φάναι δυνάμεως ἀῤῥωστία καὶ ὀργάνων δυσπάθεια καὶ τῆς χρείας αὔξησις . ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ νῦν προκειμένου γένους τῶν σφυγμῶν ἀφελεῖν χρὴ τὴν ἀῤῥωστίαν τῆς δυνάμεως , ἐδείχθη γὰρ ἐῤῥῶσθαι . λοιπὸν οὖν ἤτοι τῆς χρείας αὐξανομένης ἢ τῶν ὀργάνων ἀπειθούντων , ἢ καὶ ἀμφοῖν ἅμα συνελθόντων ἐλάττων ἡ διαστολὴ τῆς χρείας ἐν τοῖς κλονώδεσιν ἔσται σφυγμοῖς . ἀλλ’ ἡ μὲν χρεία τῇ πλεονεξίᾳ τῆς θερμότητος , ἢ τῇ δαπάνῃ τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος αὐξάνεται , δυσπαθῆ δὲ γίνεται ὄργανα δι’ ἐμφράξεις , ἢ θλίψεις , ἢ σκληρότητας . αὗται δὲ αἱ σκληρότητες ἢ φλεγμαινόντων , ἢ σκιῤῥουμένων , ἢ σκληρυνομένων ἢ ξηραινομένων , ἢ ψυχομένων , ἢ τεινομένων γίνονται τῶν ὀργάνων . καὶ οὕτως ἤδη πάσας εὑρίσκομεν τὰς αἰτίας τῶν κλονωδῶν σφυγμῶν τῆς γενέσεως . ἡ γάρ τοι δύσκρατος ἀνωμαλία προϊοῦσα μὲν αὐξήσει τὸν κλόνον , οὐ μὴν αἰτία γε αὐτῶν ἐστι τῆς γενέσεως . ἀλλὰ ἡ κατὰ διαφέροντα μόρια τῆς ἀρτηρίας ἀνωμαλία τῶν σφυγμῶν ταῖς τοιαύταις ἕπεται προσεχῶς δυσκρασίαις . ἔνθα μὲν γὰρ ὑγρότερόν θ’ ἅμα καὶ θερμότερον ᾖ τὸ μόριον τῆς ἀρτηρίας , ἐνταῦθα καὶ μείζονος καὶ θάττονος τοῦ σφυγμοῦ γινομένου , ἔνθα δ’ ἂν ἤτοι ψυχρότερον ἢ ξηρότερον , ἐνταῦθ’ ἐλάττονός τε καὶ βραδυτέρου . καὶ δὴ καὶ προσεξορμᾶται μὲν εἰς τὴν κίνησιν τὸ πρότερον εἰρημένον , ὕστερον δ’ ἄρχεται τὸ δεύτερον , ὥστε κατὰ τοῦτο μὲν καὶ τοὺς κλονώδεις συναυξήσει , προσεχὲς δ’ αἴτιον γενήσεται τῆς κατὰ διαφέροντα μόρια τῶν ἀρτηριῶν ἀνωμάλου κινήσεως . ὁ τοίνυν δίκροτος καλούμενος σφυγμὸς , ἤδη γάρ ποτε καὶ περὶ τούτου λέγωμεν , ᾧδέ πως γίνεται . ὅταν τοῦ μέρους τῆς ἀρτηρίας , ᾧ τὴν ἁφὴν ἐπιβάλλομεν , σκληρότερα καὶ ψυχρότερα , καὶ διὰ τοῦτο δυσκινητότερα τὰ ἑκατέρωθεν , ὧν οὐκ ἁπτόμεθα , γένηται , κᾄπειτα προεξορμῆσαν αὐτῶν εἰς τὴν διαστολὴν τὸ μέσον ἀντισπάσῃ πάλιν ἔσω καὶ αὖθις συνεξαίρῃ , δὶς ἀνάγκη πλήττεσθαι τὴν ἁφήν . ὁ μὲν οὖν τοιοῦτος σφυγμὸς δίκροτός ἐστι μόνον , οὐ μέντοι καὶ κλονώδης σαφῶς . ἕτερος δέ τις ἅμα καὶ κλονώδης ἱκανῶς ἐστι καὶ δίκροτος γίνεται κατὰ τοιόνδε τινὰ τρόπον . ὅταν κλονωδῶς ἀναφερομένης τῆς ἀρτηρίας , ὅσον μὲν ὑπὸ τῷ δέρματι μόνῳ γυμνὸν ἑτοίμως ἀναφέρηται , τὰ δ’ ἑκατέρωθεν τοῦδε βαρύνηται διὰ πάχος ἢ πλῆθος τῶν ἐπικειμένων σωμάτων , ὡς μηδὲ τὴν κίνησιν αὐτῶν ὑποπίπτειν τοῖς ἁπτομένοις , ἀνάγκη τηνικαῦτα τοῦ φανεροῦ μέρους ἤδη παντὸς ἀνηνεγμένου , τὰ μὴ φαινόμενα τὰ ἑκατέρωθεν ἔτ’ ἀναφέρεσθαι , καὶ οὕτω φθάνον καταφέρεσθαι τὸ μέσον , αὖθις συνεξαίρεσθαι τοῖς ἑκατέρωθεν . ὥστ’ ἐπανέρχεσθαί τε καὶ προσπίπτειν ἐκ δευτέρου τοῖς ἔξωθεν ἁπτομένοις . εὔδηλον οὖν ὅτι δίκροτος ὁ τοιοῦτος ἔσται , ταύτῃ πλεονεκτῶν τοῦ κλονώδους μόνον , ὅτι κατὰ μεγάλα μόρια τῆς ἀρτηρίας τὴν ἀνωμαλίαν τῆς κινήσεως ἐκτήσατο . τοῦ μὲν γὰρ ὑποπίπτοντος τοῖς δακτύλοις ἅπαντος ὁμοίως κινουμένου , πλὴν ὅσα κλονεῖται , τῶν δ’ ἑκατέρωθεν αὐτοῦ διαφερόντων , ὁ δίκροτος γίνεται , τῷ κλονώδει δὲ μόνῳ οὐδὲν πλέον ὑπάρχει τοῦ κραδαίνεσθαι καὶ διασείεσθαι κατὰ μικρὸν ἅπαντα τὰ μόρια , ﻿ τὴν δὲ ἐν οὕτω μεγάλοις μέρεσι διαφορὰν τῆς κινήσεως ὥσπερ ὁ δίκροτος οὐκ ἔχει . δῆλον οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων ὡς ὁ δίκροτος ἔσθ’ ὅτε μὲν ἐπὶ δυσκρασίᾳ γίνεται μεγάλῃ καὶ σκληρότητι βραχείᾳ τῆς οὕτω κινουμένης ἀρτηρίας , ἔσθ’ ὅτε δ’ ἐπὶ σκληρότητι μεγάλῃ μετά τινος δυσκρασίας ἢ πάχους ἢ πλήθους χυμῶν τε καὶ σαρκῶν .
Lemmas: ἀλλά ἐπί ὁ λοιπός ἔτι γένος ὁ κατά εἷς μόριον ὁ ἀνωμαλία , ὅς δίκροτος ὀνομάζω σφυγμός , ἤδη μετιτέον . λέγω δέ αὐτός ἐκ ἀνάγκη εἰμί κλονώδης . οὔκουν οἷος τε ὁ αἰτία αὐτός ἐξευρίσκω ἀκριβής , πρίν ὁ ὁ κλονώδης ἐπιμελής διασκοπέω . γίγνομαι τοίνυν οὗτος , ὅταν ὁ μέν δύναμις εὔρωστος εἰμί , ὁ δέ ὄργανον σκληρός , ἐπείγω δέ ὁ χρεία . εἰ γάρ εἷς τις οὗτος ἐκλείπω , κλονώδης οὐ ἄν γίγνομαι . ὁ γάρ τοι συνέχω αὐτός ὁ γένεσις εἰμί βίαιος διαστολή σκληρός ἀρτηρία . οὐ γάρ ἄν ἄλλος κραδαίνω τε καί διασείω πάντῃ , μή οὐ ἀμφότερος οὗτος συνέρχομαι . εἴτε γάρ ὁ ἀρτηρία μόνος σκληρύνω , μή μέντοι βιάζω διαστέλλω αὐτός ὁ δύναμις ἐπί πολύς , οὐ ἄν οὐδείς δή που γίγνομαι κλόνος , ἀλλά αὐτός δή οὗτος μόνος ὁ καλέω σκληρός σφυγμός . εἰ δέ ἐπί πολύς μέν ὁ δύναμις ἐθέλω διαστέλλω ὁ ἀρτηρία , ὁ δέ ἕπομαι μαλακότης σύμμετρος , μέγας μέν ἄν οὕτως , ἀλλά οὐ τις γε κλονώδης , οὔτε ὅλος σκληρός εἰμί . εἴπερ οὖν μέλλω κλονώδης εἰμί , δῆλος ὡς διαστέλλω αὐτός ὁ δύναμις ἐπί πολύς ἤ φύω βιάζω . ἀλλά οὐ ἄν εἰ μή πρός ὁ χρεία ἐπείγω ἀναγκάζω , βίαιος ἄν ποτέ ὁρμάω ἐνεργέω ὁ δύναμις . ὥστε εὔλογος ῥώννυμι μέν φημί χρή ὁ δύναμις , σκληρύνω δέ ὁ ἀρτηρία , ἐπείγω δέ ὁ χρεία . αὐτός δέ οὗτος ὁ ἔπειξις ὑπό τίς ποτέ αἰτία γίγνομαι λεκτέος . οὐδέ γάρ οὐδέ οὗτος χρή παραλείπω . εἰμί δέ εἷς μέν , ὡς ἄν οὕτως τις λέγω , προσεχής αἰτία , πολύς δέ αὐτός δημιουργός . τίς οὖν ὁ εἷς καί τίς ὁ πολύς ; ὁ εἷς μέν , ὅταν ἀπλήρωτος ὁ χρεία μένω πρός ὁ ἐνέργεια , ὁ πολύς δέ οὗτος ποιητικός καθόλου μέν φημί δύναμις ἀρρωστία καί ὄργανον δυσπάθεια καί ὁ χρεία αὔξησις . ἀλλά ἐπί ὁ νῦν πρόκειμαι γένος ὁ σφυγμός ἀφαιρέω χρή ὁ ἀρρωστία ὁ δύναμις , δείκνυμι γάρ ῥώννυμι . λοιπός οὖν ἤτοι ὁ χρεία αὐξάνω ἤ ὁ ὄργανον ἀπειθέω , ἤ καί ἄμφω ἅμα συνέρχομαι ἐλαχύς ὁ διαστολή ὁ χρεία ἐν ὁ κλονώδης εἰμί σφυγμός . ἀλλά ὁ μέν χρεία ὁ πλεονεξία ὁ θερμότης , ἤ ὁ δαπάνη ὁ ψυχικός πνεῦμα αὐξάνω , δυσπαθής δέ γίγνομαι ὄργανον διά ἔμφραξις , ἤ θλῖψις , ἤ σκληρότης . οὗτος δέ ὁ σκληρότης ἤ φλεγμαίνω , ἤ σκιρρέω , ἤ σκληρύνω ἤ ξηραίνω , ἤ ψύχω , ἤ τείνω γίγνομαι ὁ ὄργανον . καί οὕτως ἤδη πᾶς εὑρίσκω ὁ αἰτία ὁ κλονώδης σφυγμός ὁ γένεσις . ὁ γάρ τοι δύσκρατος ἀνωμαλία προέρχομαι μέν αὐξάνω ὁ κλόνος , οὐ μήν αἰτία γε αὐτός εἰμί ὁ γένεσις . ἀλλά ὁ κατά διαφέρω μόριον ὁ ἀρτηρία ἀνωμαλία ὁ σφυγμός ὁ τοιοῦτος ἕπομαι προσεχής δυσκρασία . ἔνθα μέν γάρ ὑγρός τε ἅμα καί θερμός εἰμί ὁ μόριον ὁ ἀρτηρία , ἐνταῦθα καί μέγας καί ταχύς ὁ σφυγμός γίγνομαι , ἔνθα δέ ἄν ἤτοι ψυχρός ἤ ξηρός , ἐνταῦθα ἐλαχύς τε καί βραδύς . καί δή καί προσεξορμάω μέν εἰς ὁ κίνησις ὁ πρότερος λέγω , ὕστερον δέ ἄρχω ὁ δεύτερος , ὥστε κατά οὗτος μέν καί ὁ κλονώδης συναυξάνω , προσεχής δέ αἴτιος γίγνομαι ὁ κατά διαφέρω μόριον ὁ ἀρτηρία ἀνώμαλος κίνησις . ὁ τοίνυν δίκροτος καλέω σφυγμός , ἤδη γάρ ποτέ καί περί οὗτος λέγω , ὧδε πως γίγνομαι . ὅταν ὁ μέρος ὁ ἀρτηρία , ὅς ὁ ἁφή ἐπιβάλλω , σκληρός καί ψυχρός , καί διά οὗτος δυσκίνητος ὁ ἑκατέρωθεν , ὅς οὐ ἅπτω , γίγνομαι , ᾄπειτη προεξορμάω αὐτός εἰς ὁ διαστολή ὁ μέσος ἀντισπάω πάλιν ἔσω καί αὖθις συνεξαίρω , δίς ἀνάγκη πλήσσω ὁ ἁφή . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος σφυγμός δίκροτος εἰμί μόνος , οὐ μέντοι καί κλονώδης σαφής . ἕτερος δέ τις ἅμα καί κλονώδης ἱκανός εἰμί καί δίκροτος γίγνομαι κατά τοιόσδε τις τρόπος . ὅταν κλονώδης ἀναφέρω ὁ ἀρτηρία , ὅσος μέν ὑπό ὁ δέρμα μόνος γυμνός ἑτοῖμος ἀναφέρω , ὁ δέ ἑκατέρωθεν ὅδε βαρύνω διά πάχος ἤ πλῆθος ὁ ἐπίκειμαι σῶμα , ὡς μηδέ ὁ κίνησις αὐτός ὑποπίπτω ὁ ἅπτω , ἀνάγκη τηνικαῦτα ὁ φανερός μέρος ἤδη πᾶς ἀνήνεγμι , ὁ μή φαίνω ὁ ἑκατέρωθεν ἔτι ἀναφέρω , καί οὕτως φθάνω καταφέρω ὁ μέσος , αὖθις συνεξαίρω ὁ ἑκατέρωθεν . ὥστε ἐπανέρχομαι τε καί προσπίπτω ἐκ δεύτερος ὁ ἔξωθεν ἅπτω . εὔδηλος οὖν ὅτι δίκροτος ὁ τοιοῦτος εἰμί , οὗτος πλεονεκτέω ὁ κλονώδης μόνος , ὅτι κατά μέγας μόριον ὁ ἀρτηρία ὁ ἀνωμαλία ὁ κίνησις κτάομαι . ὁ μέν γάρ ὑποπίπτω ὁ δάκτυλος ἅπας ὅμοιος κινέω , πλήν ὅσος κλονέω , ὁ δέ ἑκατέρωθεν αὐτός διαφέρω , ὁ δίκροτος γίγνομαι , ὁ κλονώδης δέ μόνος οὐδείς πολύς ὑπάρχω ὁ κραδαίνω καί διασείω κατά μικρός ἅπας ὁ μόριον , ﻿ ὁ δέ ἐν οὕτως μέγας μέρος διαφορά ὁ κίνησις ὥσπερ ὁ δίκροτος οὐ ἔχω . δῆλος οὖν ἐκ ὁ λέγω ὡς ὁ δίκροτος εἰμί ὅτε μέν ἐπί δυσκρασία γίγνομαι μέγας καί σκληρότης βραχύς ὁ οὕτως κινέω ἀρτηρία , εἰμί ὅτε δέ ἐπί σκληρότης μέγας μετά τις δυσκρασία ἤ πάχος ἤ πλῆθος χυμός τε καί σάρξ .