galenus.de-causis-pulsuum-libri-iv 3.6
Κατὰ δὲ τὰς ὥρας , ἦρος μὲν τὰ μέσα μεγίστους καὶ σφοδροτάτους , ὡς ἐν ὥραις , τάχει δὲ καὶ πυκνότητι συμμέτρους , ὡσαύτως δὲ καὶ φθινοπώρου τὰ μέσα . προϊὸν δὲ τὸ μὲν ἔαρ ἀφαιρεῖ τι μεγέθους καὶ σφοδρότητος , προστίθησι δὲ τῷ τάχει καὶ τῇ πυκνότητι . καὶ τέλος ἡνίκα ἂν ἐπιλάβοι τὸ θέρος , ἀμυδροὶ καὶ μικροὶ καὶ ταχεῖς καὶ πυκνοὶ γίνονται . τὸ δὲ φθινόπωρον προϊὸν ἁπάντων ἀφαιρεῖ μεγέθους , σφοδρότητος , τάχους , πυκνότητος . ὥστε τοῦ χειμῶνος ἐπελθόντος εἰς μικρότητα καὶ ἀμυδρότητα καὶ βραδύτητα καὶ ἀραιότητα τετράφθαι . ἔοικε δὲ τὰ μὲν πρῶτα τοῦ ἦρος τοῖς ὑστάτοις τοῦ φθινοπώρου , τὰ δ’ ὕστατα τοῖς πρώτοις , καὶ τὰ μὲν πρῶτα τοῦ θέρους τοῖς ὑστάτοις τοῦ θέρους , τὰ δὲ τοῦ χειμῶνος πρῶτα τοῖς ὑστάτοις τοῦ χειμῶνος , ὡς ὅσα θέρους μέσου καὶ μέσου χειμῶνος ἴσον ἐφ’ ἑκάτερον ἀφέστηκεν , ὁμοίως τρέπειν . μέσον δὲ θέρος ἐστὶν ᾗ μὲν ὡσαύτως , ᾗ δὲ ἐναντίως ἔχει μέσῳ χειμῶνος . μικροὶ μὲν γὰρ καὶ ἀμυδροὶ καθ’ ἑκάτερον , ὠκεῖς δὲ καὶ πυκνοὶ θέρους , καὶ βραδεῖς καὶ ἀραιοὶ χειμῶνος , οὐ μὴν οὕτως μικροὶ θέρους , ὡς χειμῶνος , ἀλλ’ ἥττων θέρους , οὐδ’ οὕτως ἀμυδροὶ χειμῶνος ὡς θέρους , ἀλλ’ ἧττον χειμῶνος . Καὶ τὰ κατὰ τὰς ὥρας εἰς τρεῖς ταύτας αἰτίας ἀνάγεται , τὴν χρείαν , τὴν δύναμιν , τὰ ὄργανα . παρὰ γὰρ τὸ διαφερόντως ἔχειν ἕκαστον τούτων ἐν αὐτοῖς καὶ αἱ τῶν σφυγμῶν ἀλλοιώσεις γίνονται . τοῦ μὲν οὖν ἦρος ἐν τοῖς μέσοις εὐκρατοτάτη κατάστασίς ἐστι τοῦ περιέχοντος ἡμᾶς ἀέρος , ὅθεν καὶ τὰ σώματα ὑγιεινά . τούτου γὰρ ἀεὶ χρὴ μεμνῆσθαι , μάλιστα ἐφ’ ὧν αὐτὸς ζῶν διάκειται , καὶ ταῖς δυνάμεσιν εὐρωστότατα , καὶ ταῖς θερμασίαις εὐκρατότατα , καὶ τοῖς ὀργάνοις ὄντα συμμετρότατα , ὡς ἂν μήθ’ ὑγρότητι περιττῇ τεγγόμενα , μήθ’ ὑπὸ ξηρότητος αὐχμοῦντα , μήθ’ οἷον πεφρικότα τε καὶ πεπηγότα τῷ κρύει , μήθ’ οἷον ἐκλελυμένα τε καὶ παρειμένα τῷ θάλπει . ταῦτ’ ἄρα καὶ οἱ σφυγμοὶ μέγιστοί τε καὶ σφοδρότατοι γίνονται τοῖς ἄριστα κατεσκευασμένοις δηλονότι σώμασιν . ὅτι γὰρ ἐπὶ τῶν τοιούτων αἱ κατὰ τὰς ἡλικίας καὶ ὥρας καὶ χώρας καὶ τὰ ἄλλα τὰ παραπλήσια τροπαὶ τῶν σφυγμῶν ἐγράφησαν τοῖς ἰατροῖς αὐτάρκως , ἐν ἄλλοις τε καὶ τῷ δευτέρῳ περὶ σφυγμῶν διαγνώσεως ἐπιδέδεικται . ἀλλὰ καὶ τοῖς οὕτως ἔχουσιν οἱ σφυγμοὶ μεγάλοι καὶ σφοδροὶ γενήσονται , διὰ τοῦ πρώτου δεδήλωται λόγου . οὗτοι γὰρ οἰκεῖοι δυνάμεως ἐῤῥωμένης καὶ χρείας συμμέτρου καὶ ὀργάνων κατὰ φύσιν ἐχόντων . ὡς εἴ γε τὰ τῆς χρείας ἦν ἀμετρότερα , οὐ μεγάλοι μόνον καὶ σφοδροὶ , ἀλλὰ καὶ ταχεῖς ἂν ἐγίνοντο . καὶ εἰ ἐπὶ πλέον ἄμετρα , ὡς μὴ πληροῦσθαι πρὸς τῆς ἐνεργείας αὐτὴν , εὐθὺς ἄν τις καὶ εἰς πυκνότητα μεταβολὴ προσεγίγνετο . ἀλλ’ ἐπεὶ τὰ τῆς χρείας ἔχει συμμέτρως , οὔτ’ εἰς τάχος οὔτ’ εἰς πυκνότητα γίνεται τις τροπή . πρόσκειται δὲ τῷ λόγῳ τὸ , ὡς ἐν ὥραις , δεόντως . οὐ γὰρ ἁπλῶς μέγιστοι καὶ σφοδρότατοι τηνικαῦτα γίνονται , πολλῷ γὰρ αὐτῶν ἐν ταῖς φύσεσιν ἕτεροι σφοδρότεροί τε καὶ μείζους εὑρίσκονται , ἀλλ’ ὡς ταῖς ἄλλαις ὥραις παραβαλλόμενοι οἱ σφυγμοὶ τοιοῦτοι γίνονται μεσοῦντος τοῦ ἦρος . θέρους μὲν γὰρ ἐπιτείνεται μὲν τὰ τῆς χρείας , ἐκλύεται δὲ τὰ τῆς δυνάμεως . ὥστε διὰ μὲν ταύτην ἀφαιροῦσί τι τῆς εἰρημένης σφοδρότητος , ὡσαύτως δὲ καὶ τοῦ μεγέθους , ἀλλ’ ἔλαττον . ἡ γὰρ τῆς χρείας ἔπειξις προστίθησί τι . διὰ τοῦτο δέ τι καὶ τῷ τάχει καὶ τῇ πυκνότητι πρόσεισιν ἀξιόλογον . χειμῶνος δ’ αὖ πάλιν τἀναντία ἢ τοῦ θέρους ἐστὶν , ἰσχυροτέρα μὲν ἡ δύναμις , πλὴν οὐκ εἰς τοσοῦτον εἰς ὅσον ἦρος , ἐκλέλυται δὲ καὶ ἡ χρεία τῆς τῶν σφυγμῶν γενέσεως . ὅθεν ἀμυδροὶ μὲν μᾶλλον ἢ τοῦ ἦρος , σφοδροὶ δὲ μᾶλλον ἢ τοῦ θέρους οἱ ἐν τῷ χειμῶνι σφυγμοὶ , μέσοι πως ὄντες ἀμφοτέρων τῶν ὡρῶν , ὅτι καὶ ἡ δύναμις ἐν τῷ μέσῳ , ἱκανῶς μέντοι μικροὶ διὰ τὸ καὶ τὴν δύναμιν ἀπολείπεσθαί τι τῆς ἄκρας εὐρωστίας καὶ τὴν χρείαν ἀξιολόγως ἐκλελύσθαι . διὰ δὲ τὴν αὐτὴν ταύτην ἔκλυσιν καὶ βραδεῖς καὶ ἀραιοί . μεμνῆσθαι δὲ χρὴ πάλιν κᾀνταῦθα τῶν ὑφ’ Ἱπποκράτους εἰρημένων , ἃ δι’ ἑτέρων ἐξηγησάμεθα . χρεία γὰρ αὐτῶν ἐστιν ἐπί τε τῶν κατὰ τὰς ἡλικίας καὶ τὰς ὥρας καὶ τὰς χώρας καὶ τὰς καταστάσεις καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα μεταβολῶν , ἵνα μή τις ἐναντίον με λέγειν αὐτῷ νομίσῃ . οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνος ἁπλῶς εἶπε , τὰ αὐξανόμενα πλεῖστον ἔχει τὸ θέρμον , ἀλλὰ , τὸ ἔμφυτον , προσέθηκεν , ὡς ἄν ἕτερον εἰδὼς θερμὸν ἐπίκτητον , ᾧ πλεονεκτοῦσιν οἱ ἀκμάζοντες . εὔκρατον μὲν γὰρ τὸ ἔμφυτον θερμὸν , ἄκρατον δὲ καὶ οἷον πυρῶδες ἤδη τὸ ἐπίκτητον . οὕτω δὲ καὶ αἱ κοιλίαι , φησὶ , χειμῶνος καὶ ἦρος θερμόταται φύσει . οὐχ ἁπλῶς οὖν οὐδὲ αὗται θερμόταται , ﻿ ἀλλὰ τῷ ἐμφύτῳ θερμῷ . ἐν δὲ τῷ θέρει τούτου μὲν ἥκιστα μετέχουσι , κρατεῖ δ’ ἐν αὐταῖς τὸ ἐπίκτητόν τε καὶ αὐχμῶδες θερμὸν , ὃ συντήκει μᾶλλον ἢ τρέφει τὸ σῶμα , καὶ τὰς ἐνεργείας μὴ ὅτι κρείττους , ἀλλ’ οὐδ’ ὁμοίας ἐργάζεται ταῖς ἐπὶ τοῦ συμμέτρου γινομέναις . ταῦτ’ οὖν μεμνημένοις τοῖς ἀναγινώσκουσιν οὔτ’ ἐν τοῖς παροῦσι λόγοις οὔτ’ ἐν τοῖς ἔπειτα δόξει τις εἶναι πρὸς Ἱπποκράτους διαφωνία . ἑξῆς δὲ περὶ τῶν χωρῶν τε καὶ καταστάσεων γέγραπται τοῖς εἰσαγομένοις . καὶ ἔστιν ὁ λόγος σαφὴς ἐκ τῶν ἤδη προειρημένων καὶ τὴν αἰτίαν ἔχων γνωριμωτάτην . ὥστε αὐτὴν μόνην παραγράψω τὴν ῥῆσιν . ἔστι δὲ ἥδε .
Lemmas: κατά δέ ὁ ὥρα , ἔαρ μέν ὁ μέσος μέγας καί σφοδρός , ὡς ἐν ὥρα , τάχος δέ καί πυκνότης σύμμετρος , ὡσαύτως δέ καί φθινόπωρον ὁ μέσος . πρόειμι δέ ὁ μέν ἔαρ ἀφαιρέω τις μέγεθος καί σφοδρότης , προστίθημι δέ ὁ τάχος καί ὁ πυκνότης . καί τέλος ἡνίκα ἄν ἐπιλαμβάνω ὁ θέρος , ἀμυδρός καί μικρός καί ταχύς καί πυκνός γίγνομαι . ὁ δέ φθινόπωρον πρόειμι ἅπας ἀφαιρέω μέγεθος , σφοδρότης , τάχος , πυκνότης . ὥστε ὁ χειμών ἐπέρχομαι εἰς μικρότης καί ἀμυδρότης καί βραδυτής καί ἀραιότης τρέπω . ἔοικα δέ ὁ μέν πρῶτος ὁ ἔαρ ὁ ὕστερος ὁ φθινόπωρον , ὁ δέ ὕστερος ὁ πρῶτος , καί ὁ μέν πρῶτος ὁ θέρος ὁ ὕστερος ὁ θέρος , ὁ δέ ὁ χειμών πρῶτος ὁ ὕστερος ὁ χειμών , ὡς ὅσος θέρος μέσος καί μέσος χειμών ἴσος ἐπί ἑκάτερος ἀφίστημι , ὅμοιος τρέπω . μέσος δέ θέρος εἰμί ᾗ μέν ὡσαύτως , ᾗ δέ ἐναντίος ἔχω μέσος χειμών . μικρός μέν γάρ καί ἀμυδρός κατά ἑκάτερος , ὠκύς δέ καί πυκνός θέρος , καί βραδύς καί ἀραιός χειμών , οὐ μήν οὕτως μικρός θέρος , ὡς χειμών , ἀλλά ἥσσων θέρος , οὐδέ οὕτως ἀμυδρός χειμών ὡς θέρος , ἀλλά ἥσσων χειμών . καί ὁ κατά ὁ ὥρα εἰς τρεῖς οὗτος αἰτία ἀνάγω , ὁ χρεία , ὁ δύναμις , ὁ ὄργανον . παρά γάρ ὁ διαφερόντως ἔχω ἕκαστος οὗτος ἐν αὐτός καί ὁ ὁ σφυγμός ἀλλοίωσις γίγνομαι . ὁ μέν οὖν ἔαρ ἐν ὁ μέσος εὔκρατος κατάστασις εἰμί ὁ περιέχω ἐγώ ἀήρ , ὅθεν καί ὁ σῶμα ὑγιεινός . οὗτος γάρ ἀεί χρή μιμνῄσκω , μάλα ἐπί ὅς αὐτός ζάω διάκειμαι , καί ὁ δύναμις εὔρωστος , καί ὁ θερμασία εὔκρατος , καί ὁ ὄργανον εἰμί σύμμετρος , ὡς ἄν μήτε ὑγρότης περισσός τέγγω , μήτε ὑπό ξηρότης αὐχμέω , μήτε οἷος φρίσσω τε καί πήγνυμι ὁ κρύος , μήτε οἷος ἐκλύω τε καί παρίημι ὁ θάλπος . οὗτος ἄρα καί ὁ σφυγμός μέγας τε καί σφοδρός γίγνομαι ὁ ἀγαθός κατασκευάζω δηλονότι σῶμα . ὅτι γάρ ἐπί ὁ τοιοῦτος ὁ κατά ὁ ἡλικία καί ὥρα καί χώρα καί ὁ ἄλλος ὁ παραπλήσιος τροπή ὁ σφυγμός γράφω ὁ ἰατρός αὔταρκος , ἐν ἄλλος τε καί ὁ δεύτερος περί σφυγμός διάγνωσις ἐπιδείκνυμι . ἀλλά καί ὁ οὕτως ἔχω ὁ σφυγμός μέγας καί σφοδρός γίγνομαι , διά ὁ πρῶτος δηλόω λόγος . οὗτος γάρ οἰκεῖος δύναμις ῥώννυμι καί χρεία σύμμετρος καί ὄργανον κατά φύσις ἔχω . ὡς εἰ γε ὁ ὁ χρεία εἰμί ἄμετρος , οὐ μέγας μόνος καί σφοδρός , ἀλλά καί ταχύς ἄν γίγνομαι . καί εἰ ἐπί πολύς ἄμετρος , ὡς μή πληρόω πρός ὁ ἐνέργεια αὐτός , εὐθύς ἄν τις καί εἰς πυκνότης μεταβολή προσγίγνομαι . ἀλλά ἐπεί ὁ ὁ χρεία ἔχω σύμμετρος , οὔτε εἰς τάχος οὔτε εἰς πυκνότης γίγνομαι τις τροπή . πρόσκειμαι δέ ὁ λόγος ὁ , ὡς ἐν ὥρα , δεόντως . οὐ γάρ ἁπλῶς μέγας καί σφοδρός τηνικαῦτα γίγνομαι , πολύς γάρ αὐτός ἐν ὁ φύσις ἕτερος σφοδρός τε καί μέγας εὑρίσκω , ἀλλά ὡς ὁ ἄλλος ὥρα παραβάλλω ὁ σφυγμός τοιοῦτος γίγνομαι μεσόω ὁ ἔαρ . θέρος μέν γάρ ἐπιτείνω μέν ὁ ὁ χρεία , ἐκλύω δέ ὁ ὁ δύναμις . ὥστε διά μέν οὗτος ἀφαιρέω τις ὁ λέγω σφοδρότης , ὡσαύτως δέ καί ὁ μέγεθος , ἀλλά ἐλαχύς . ὁ γάρ ὁ χρεία ἔπειξις προστίθημι τις . διά οὗτος δέ τις καί ὁ τάχος καί ὁ πυκνότης πρόσειμι ἀξιόλογος . χειμών δέ αὖ πάλιν ἐναντίος ἤ ὁ θέρος εἰμί , ἰσχυρός μέν ὁ δύναμις , πλήν οὐ εἰς τοσοῦτος εἰς ὅσος ἔαρ , ἐκλύω δέ καί ὁ χρεία ὁ ὁ σφυγμός γένεσις . ὅθεν ἀμυδρός μέν μάλα ἤ ὁ ἔαρ , σφοδρός δέ μάλα ἤ ὁ θέρος ὁ ἐν ὁ χειμών σφυγμός , μέσος πως εἰμί ἀμφότερος ὁ ὥρα , ὅτι καί ὁ δύναμις ἐν ὁ μέσος , ἱκανός μέντοι μικρός διά ὁ καί ὁ δύναμις ἀπολείπω τις ὁ ἄκρος εὐρωστία καί ὁ χρεία ἀξιόλογος ἐκλύω . διά δέ ὁ αὐτός οὗτος ἔκλυσις καί βραδύς καί ἀραιός . μιμνῄσκω δέ χρή πάλιν ᾀνταῦθη ὁ ὑπό Ἱπποκράτης λέγω , ὅς διά ἕτερος ἐξηγέομαι . χρεία γάρ αὐτός εἰμί ἐπί τε ὁ κατά ὁ ἡλικία καί ὁ ὥρα καί ὁ χώρα καί ὁ κατάστασις καί πᾶς ὁ τοιοῦτος μεταβολή , ἵνα μή τις ἐναντίος ἐγώ λέγω αὐτός νομίζω . οὐδέ γάρ ἐκεῖνος ἁπλῶς λέγω , ὁ αὐξάνω πολύς ἔχω ὁ θέρμος , ἀλλά , ὁ ἔμφυτος , προστίθημι , ὡς ἄν ἕτερος οἶδα θερμός ἐπίκτητος , ὅς πλεονεκτέω ὁ ἀκμάζω . εὔκρατος μέν γάρ ὁ ἔμφυτος θερμός , ἄκρατος δέ καί οἷος πυρώδης ἤδη ὁ ἐπίκτητος . οὕτως δέ καί ὁ κοιλία , φημί , χειμών καί ἔαρ θερμός φύσις . οὐ ἁπλῶς οὖν οὐδέ οὗτος θερμός , ﻿ ἀλλά ὁ ἔμφυτος θερμός . ἐν δέ ὁ θέρος οὗτος μέν ἦκα μετέχω , κρατέω δέ ἐν αὐτός ὁ ἐπίκτητος τε καί αὐχμώδης θερμός , ὅς συντήκω μάλα ἤ τρέφω ὁ σῶμα , καί ὁ ἐνέργεια μή ὅτι κρατύς , ἀλλά οὐδέ ὅμοιος ἐργάζομαι ὁ ἐπί ὁ σύμμετρος γίγνομαι . οὗτος οὖν μιμνῄσκω ὁ ἀναγιγνώσκω οὔτε ἐν ὁ πάρειμι λόγος οὔτε ἐν ὁ ἔπειτα δοκέω τις εἰμί πρός Ἱπποκράτης διαφωνία . ἑξῆς δέ περί ὁ χώρα τε καί κατάστασις γράφω ὁ εἰσάγω . καί εἰμί ὁ λόγος σαφής ἐκ ὁ ἤδη προλέγω καί ὁ αἰτία ἔχω γνώριμος . ὥστε αὐτός μόνος παραγράφω ὁ ῥῆσις . εἰμί δέ ὅδε .