galenus.de-causis-morborum-liber 11
Ἑνὸς δ’ ἔτι γένους νοσήματος κοινοῦ πάντων τῶν μορίων , εἴτ’ οὖν ὁμοιομερῆ τε καὶ ἁπλᾶ τελέως , εἴτε καὶ σύνθετα εἴη , τὰς αἰτίας τῆς γενέσεως εἰπεῖν χρή . καλεῖν μὲν οὖν εἴωθα τὸ γένος τοῦτο σύμπαν ἑνώσεως λύσιν , ἢ διαφθορὰν ἑνώσεως , ἢ συνεχείας λύσιν , ἢ ὅπως ἂν ἄλλως ἐλπίσω τὸν λόγον σαφῆ ἔσεσθαι τοῖς ἀκούουσιν . οὐδὲν γὰρ ὄνομα κατ’ αὐτοῦ κείμενον ὑπὸ τῶν ἔμπροσθεν παρελάβομεν , ὥσπερ ἐπί τινων εἰδῶν αὐτοῦ κάταγμα μὲν καὶ τερηδόνα τῆς ἐν ὀστῷ συνεχείας διαιρουμένης , ἕλκος δὲ καὶ τραῦμα τῆς ἐν σαρκί . κατὰ μέν γε τὰ τῆς κεφαλῆς ὀστᾶ καὶ πλείω τὰ ὀνόματα . τὸ μὲν γὰρ , οἷόν περ ἐν τοῖς ἄλλοις ὀστοῖς κάταγμα , ῥωγμή τε καὶ ῥῆξις προσαγορεύεται , τὸ δ’ ὑπό τινος ὀξέος ἐμπεσόντος αὐτοῖς καὶ διακόψαντος ἐγκοπή τε καὶ διακοπὴ καὶ ἕδρα . τὸ δὲ τῆς τερηδόνος ὄνομα πλεονάζειν δοκεῖ τῳ ε στοιχείῳ · παρὰ γὰρ τὸ τρῆμα συγκεῖσθαι πεπίστευται , καθάπερ τερηδών τις οὖσα . καὶ γίνεται μὲν ὑπὸ δριμέων χυμῶν διαβιβρωσκόντων , ὑποπίπτει δὲ κατ’ ἀρχὰς μὲν ἑτέρῳ γένει νοσήματος . ὀστοῦ γοῦν τραχύτης μᾶλλον ἢ τερηδὼν ὀνομάζεται . μείζονος δὲ τοῦ τρήματος γενομένου καὶ οἷον ὀπῆς τινος ἤδη φαινομένης , τερηδὼν ὀνομάζεται . καὶ μὴν καὶ τὸ θλάσμα τούτου τοῦ γένους ἐστὶν , ἐν μὲν τοῖς σαρκώδεσιν ὡς τὰ πολλὰ μέρεσι γιγνόμενον , ἔστιν ὅτε δὲ κᾀν τοῖς τῆς κεφαλῆς ὀστοῖς , ἐπὶ παίδων μάλιστα . δεῖ μὲν γὰρ εἴκειν εἰς ἑαυτὸ πάντως τὸ θλασθησόμενον , δεῖ δὲ αὐτὸ τοῦτο μαλακὸν εἶναι καὶ μὴ τελέως σκληρόν . ὥστε τῶν σαρκωδῶν ἔσται μορίων καὶ τῶν ἁπαλῶν ὀστῶν ὑπό τινος ἐμπεσόντος ἔξωθεν αὐτοῖς ἰσχυροῦ τε καὶ σκληροῦ σάματος . ὅταν οὖν τῆς ἔξωθεν ἐπιφανείας τοῦ παθόντος οὕτω μορίου συνεχοῦς ἔτι φυλαττομένης , ἐν τῷ βάθει γεννηθῶσι πολλαὶ καὶ σμικραὶ διαιρέσεις , θλάσμα τε καὶ θλάσις ὀνομάζεται τὸ νόσημα · κοιλότητος δέ τινος ἐμφαινομένης , ἣν τὸ πλῆξαν ἐναπειργάσατο τῷ θλασθέντι , καλεῖται τὸ πάθος ἔνθλασις . ἀνάγκη μὲν οὖν ἅπασα κατ’ αὐτὴν τὴν πληγὴν εἰς ἑαυτὸ συνωθεῖσθαι καὶ κοῖλον γίγνεσθαι τὸ θλώμενον , ἢ οὐκ ἂν ἐνθλασθείη . διασώζεσθαι δὲ τὴν κοιλότητα τοῦ δρῶντος ἀπελθόντος οὐκ ἔτ’ ἀναγκαῖον . ἐπανέρχεται μὲν ὡς τὸ πολὺ τὰ μαλακὰ σύμπαντα , χωρισθέντος τοῦ πλήξαντος , εἰς τὴν ἀρχαίαν κατάστασιν . εἰ δὲ μὴ μόνον εἴσω χωρήσειε τὸ τῆς κεφαλῆς ὀστοῦν , ἀλλὰ καὶ ῥῆξίς τις αὐτῷ προσγένοιτο κατὰ τὴν ἐκτὸς ἐπιφάνειαν , σύνθετον ἤδη τὸ τοιοῦτον , καὶ οὐδὲν ὄνομα κατ’ αὐτοῦ κείμενον ἔχομεν εἰπεῖν παλαιόν . ἀλλὰ χρὴ λόγῳ δηλοῦν αὐτὸ μᾶλλον ἤπερ ὀνόμασιν ἐσχάτως χρῆσθαι βαρβάροις , οἷα πολλὰ τοῖς νεωτέροις ἰατροῖς ἐξεύρηται . συνεχείας δ’ ἐστὶ λύσις καὶ τὸ ῥῆγμα καὶ τὸ σπάσμα , τὸ μὲν ἐν σαρκώδει μορίῳ , τὸ δ’ ἐν νευρώδει συνιστάμενον . αἰτία δὲ καὶ τούτων τῆς γενέσεως ἐξαιφνίδιός τις , ἢ ἀνώμαλος , καὶ ἡ σφοδρὰ κίνησις , καὶ μάλισθ’ ὅταν ἄτριπτά τε καὶ ἀνώμαλα καὶ ἀθέρμαντα καὶ ἀμάλακτα πρὸς τὰς κινήσεις ἄγηται τὰ σώματα . διασπᾶται γὰρ ἐν ταῖς τοιαύταις διαθέσεσι πολλὰ τῶν ἐν αὐτοῖς μορίων . συνελόντι δὲ φάναι , πάντα τὰ τοιούτου γένους τῶν νοσημάτων αἴτια τὰ μὲν ἔξωθεν ὁρμᾶται , τὰ δὲ ἐξ αὐτοῦ τοῦ σώματος · ἔξωθεν μὲν ὅσα τιτρώσκειν ἢ θλᾶν πέφυκεν , ἐξ αὐτοῦ δὲ τοῦ σώματος ἄμετροί τε καὶ ἄτακτοι κινήσεις τοῦ ζώου , καί τινες ὑγρῶν μοχθηρίαι διαβιβρώσκειν πεφυκυῖαι . τοιαῦται γάρ τινες αἰτίαι καὶ αἱ τοῦ κοινοῦ νοσήματος ἁπάντων τῶν μορίων , τῶν θ’ ἁπλῶν καὶ πρώτων , ἃ δὴ καὶ ὁμοιομερῆ καλεῖται , καὶ τῶν ἐξ ἐκείνων συντιθεμένων , ἃ δὴ ὄργανά τε καὶ ὀργανικὰ προσαγορεύεται . τὰς δὲ τῶν συνθέτων νοσημάτων αἰτίας οὐδὲν ἔτι χαλεπὸν ἐξευρίσκειν ἐκ τῶν εἰρημένων συντιθεμένας . ὥστ’ ἐπειδὴ τοῦτο βουληθεὶς ἕκαστος ἑαυτῷ δυνατός ἐστιν ἐκπορίζεσθαι , καιρὸς ἂν εἴη μοι καὶ τοῦτον τὸν λόγον ἐνταυθοῖ καταπαύσαντι περὶ τῆς τῶν συμπτωμάτων διαφορᾶς ἐφεξῆς διελθεῖν .
Lemmas: εἷς δέ ἔτι γένος νόσημα κοινός πᾶς ὁ μόριον , εἴτε οὖν ὁμοιομερής τε καί ἁπλόος τέλειος , εἴτε καί σύνθετος εἰμί , ὁ αἰτία ὁ γένεσις λέγω χρή . καλέω μέν οὖν εἴωθα ὁ γένος οὗτος σύμπας ἕνωσις λύσις , ἤ διαφθορά ἕνωσις , ἤ συνέχεια λύσις , ἤ ὅπως ἄν ἄλλος ἐλπίζω ὁ λόγος σαφής εἰμί ὁ ἀκούω . οὐδείς γάρ ὄνομα κατά αὐτός κεῖμαι ὑπό ὁ ἔμπροσθεν παραλαμβάνω , ὥσπερ ἐπί τις εἶδος αὐτός κάταγμα μέν καί τερηδών ὁ ἐν ὀστέον συνέχεια διαιρέω , ἕλκος δέ καί τραῦμα ὁ ἐν σάρξ . κατά μέν γε ὁ ὁ κεφαλή ὀστέον καί πολύς ὁ ὄνομα . ὁ μέν γάρ , οἷος περ ἐν ὁ ἄλλος ὀστέον κάταγμα , ῥωγμή τε καί ῥῆξις προσαγορεύω , ὁ δέ ὑπό τις ὀξύς ἐμπίπτω αὐτός καί διακόπτω ἐγκοπή τε καί διακοπή καί ἕδρα . ὁ δέ ὁ τερηδών ὄνομα πλεονάζω δοκέω τις ε στοιχεῖον · παρά γάρ ὁ τρῆμα σύγκειμαι πιστεύω , καθά τερηδών τις εἰμί . καί γίγνομαι μέν ὑπό δριμύς χυμός διαβιβρώσκω , ὑποπίπτω δέ κατά ἀρχή μέν ἕτερος γένος νόσημα . ὀστέον γοῦν τραχύτης μάλα ἤ τερηδών ὀνομάζω . μέγας δέ ὁ τρῆμα γίγνομαι καί οἷος ὀπή τις ἤδη φαίνω , τερηδών ὀνομάζω . καί μήν καί ὁ θλάσμα οὗτος ὁ γένος εἰμί , ἐν μέν ὁ σαρκώδης ὡς ὁ πολύς μέρος γίγνομαι , εἰμί ὅτε δέ εἰͅν ὁ ὁ κεφαλή ὀστέον , ἐπί παῖς μάλα . δέω μέν γάρ εἴκω εἰς ἑαυτοῦ πάντως ὁ θλάζω , δέω δέ αὐτός οὗτος μαλακός εἰμί καί μή τέλειος σκληρός . ὥστε ὁ σαρκώδης εἰμί μόριον καί ὁ ἁπαλός ὀστέον ὑπό τις ἐμπίπτω ἔξωθεν αὐτός ἰσχυρός τε καί σκληρός σῆμα . ὅταν οὖν ὁ ἔξωθεν ἐπιφάνεια ὁ πάσχω οὕτως μόριον συνεχής ἔτι φυλάσσω , ἐν ὁ βάθος γεννάω πολύς καί μικρός διαίρεσις , θλάσμα τε καί θλάσις ὀνομάζω ὁ νόσημα · κοιλότης δέ τις ἐμφαίνω , ὅς ὁ πλήσσω ἐναπεργάζομαι ὁ θλάω , καλέω ὁ πάθος ἔνθλασις . ἀνάγκη μέν οὖν ἅπας κατά αὐτός ὁ πληγή εἰς ἑαυτοῦ συνωθέω καί κοῖλος γίγνομαι ὁ θλάω , ἤ οὐ ἄν ἐνθλάσκω . διασῴζω δέ ὁ κοιλότης ὁ δράω ἀπέρχομαι οὐ ἔτι ἀναγκαῖος . ἐπανέρχομαι μέν ὡς ὁ πολύς ὁ μαλακός σύμπας , χωρίζω ὁ πλήσσω , εἰς ὁ ἀρχαῖος κατάστασις . εἰ δέ μή μόνος εἴσω χωρέω ὁ ὁ κεφαλή ὀστέον , ἀλλά καί ῥῆξις τις αὐτός προσγίγνομαι κατά ὁ ἐκτός ἐπιφάνεια , σύνθετος ἤδη ὁ τοιοῦτος , καί οὐδείς ὄνομα κατά αὐτός κεῖμαι ἔχω λέγω παλαιός . ἀλλά χρή λόγος δηλόω αὐτός μάλα ἤ ὄνομα ἔσχατος χράω βάρβαρος , οἷος πολύς ὁ νεώτερος ἰατρός ἐξευρίσκω . συνέχεια δέ εἰμί λύσις καί ὁ ῥῆγμα καί ὁ σπάσμα , ὁ μέν ἐν σαρκώδης μόριον , ὁ δέ ἐν νευρώδης συνίστημι . αἰτία δέ καί οὗτος ὁ γένεσις ἐξαιφνίδιος τις , ἤ ἀνώμαλος , καί ὁ σφοδρός κίνησις , καί μάλα ὅταν ἄτριπτος τε καί ἀνώμαλος καί ἀθέρμαντος καί ἀμάλακτος πρός ὁ κίνησις ἄγω ὁ σῶμα . διασπάω γάρ ἐν ὁ τοιοῦτος διάθεσις πολύς ὁ ἐν αὐτός μόριον . συναιρέω δέ φημί , πᾶς ὁ τοιοῦτος γένος ὁ νόσημα αἴτιος ὁ μέν ἔξωθεν ὁρμάω , ὁ δέ ἐκ αὐτός ὁ σῶμα · ἔξωθεν μέν ὅσος τιτρώσκω ἤ θλάω φύω , ἐκ αὐτός δέ ὁ σῶμα ἄμετρος τε καί ἄτακτος κίνησις ὁ ζῷον , καί τις ὑγρός μοχθηρία διαβιβρώσκω φύω . τοιοῦτος γάρ τις αἰτία καί ὁ ὁ κοινός νόσημα ἅπας ὁ μόριον , ὁ τε ἁπλόος καί πρῶτος , ὅς δή καί ὁμοιομερής καλέω , καί ὁ ἐκ ἐκεῖνος συντίθημι , ὅς δή ὄργανον τε καί ὀργανικός προσαγορεύω . ὁ δέ ὁ σύνθετος νόσημα αἰτία οὐδείς ἔτι χαλεπός ἐξευρίσκω ἐκ ὁ λέγω συντίθημι . ὥστε ἐπειδή οὗτος βούλομαι ἕκαστος ἑαυτοῦ δυνατός εἰμί ἐκπορίζω , καιρός ἄν εἰμί ἐγώ καί οὗτος ὁ λόγος ἐνταυθοῖ καταπαύω περί ὁ ὁ σύμπτωμα διαφορά ἐφεξῆς διέρχομαι .