galenus.de-bono-habitu-liber 1
Τὸ τῆς ἕξεως ὄνομα κατὰ παντὸς ἐπιφέρειν εἰθίσμεθα τοῦ μονίμου τε καὶ δυσλύτου , καὶ οὐδὲν μᾶλλον ἐπαινοῦντες , ἢ ψέγοντες . ἀλλ’ ὅταν εὐεξίαν ἢ καχεξίαν εἴπωμεν , ἤδη τηνικαῦτα διορίζομεν , ὁποίαν τινὰ τὴν ἕξιν εἶναί φαμεν . ἀγαθὴ μὲν οὖν ἁπλῶς ἕξις ἐν ἀρίστῃ κατασκευῇ γίνεται σώματος , οὐχ ἁπλῶς δὲ καὶ καθ’ ἑκάστην φύσιν σώματος . ἡ μέντοι καχεξία περὶ πᾶσαν συνίσταται κατασκευὴν σώματος , εἴθ’ ἁπλῶς , εἴτ’ ἐν τῷ πρός τι λέγοιτο . χρὴ τοίνυν ἀναμνησθῆναι τῶν περὶ ἀρίστης κατασκευῆς εἰρημένων ἰδίᾳ τὸν βουλόμενον ἀκριβῶς ἐπιγνῶναι , τί ποτέ ἐστιν ἁπλῶς εἰπεῖν εὐεξία . πλάτος γὰρ ἱκανὸν ἐχούσης τῆς ὑγείας , ὡς πολλάκις ἐν ἑτέροις ἐπιδέδεικται , τὴν μὲν ἐπίτασιν αὐτῆς εὐεξίαν ὀνομάζουσιν οἱ παλαιοὶ φιλόσοφοί τε καὶ ἰατροὶ , τὴν δὲ ἔκλυσιν ἰδίῳ μὲν οὐκέτι προσαγορεύουσιν ὀνόματι , τὸ δὲ τοῦ παντὸς γένους ὡσαύτως ὑγείαν καλοῦντες . ὥστ’ ἀρίστη τις ὑγεία ἡ εὐεξία , καὶ διὰ τοῦτο ἐν τοῖς ἄριστα κατεσκευασμένοις γίνεται σώμασιν . εἰ γάρ τι μὴ τοιοῦτον , οὐκ ἂν δέξαιτο τὴν ἀρίστην ὑγείαν , ὥστ’ οὐδὲ τὴν εὐεξίαν . εἰ δὲ ἐν τῷ πρός τι , κατὰ τὴν ἑκάστου φύσιν γίνεται , καὶ διὰ τοῦτο μετὰ προσθήκης λέγεται Δίωνος , εἰ οὕτως ἔτυχεν , ἢ Μίλωνος εὐεξία , οὐχ ἁπλῶς εὐεξία . ἡ μέν γε τοῦ Μίλωνος , καὶ ἡ τοῦ Ἡρακλέους , καὶ ἡ τοῦ Ἀχιλλέως ἁπλῶς τ’ εἰσὶν εὐεξίαι καὶ χωρὶς προσθήκης ὀνομάζονται , καθάπερ καὶ καλὸς μὲν ὁ Ἀχιλλεὺς ἁπλῶς , ὁ δὲ πίθηκος οὐχ ἁπλῶς , ἀλλ’ ὡς πίθηκος καλός . ἐκ τῶν μετὰ προσθήκης ἐστὶ λεγομένων καὶ ἡ τῶν ἀθλητῶν εὐεξία , καὶ δεόντως ὑπὲρ αὐτῆς ὁ Ἱπποκράτης ἔλεγεν · Ἐν τοῖσι γυμναστικοῖσιν αἱ ἐπ’ ἄκρον εὐεξίαι σφαλεραί . οὐ γὰρ δὴ τήν γε ἁπλῶς ὀνομαζομένην εὐεξίαν , ἐπειδὰν εἰς ἄκρον ἥκῃ , σφαλερὰν εἶναί φησιν . αὐτὸ γὰρ δὴ τοῦτό ἐστιν αὐτῇ τὸ εἰς ἄκρον ἥκειν , τὸ πασῶν τοῦ σώματος τῶν διαθέσεων ὑπάρχειν ἡ ἀσφαλεστάτη . ἀλλ’ ἡ τῶν ἀθλητῶν , ἢ τῶν γυμναστικῶν , ἢ ὅπως ἂν ἐθέλοι τις ὀνομάζειν εὐεξίαν , διότι μὴ ἁπλῶς ἐστιν εὐεξία ἡ ἀρίστη διάθεσις σώματος , εὐλόγως εἰς ἄκρον ἰοῦσα σφαλερωτάτη γίνεται . διάθεσις γὰρ , φησὶν , ἀθλητικὴ οὐ φύσει , ἕξις ὑγιεινὴ κρείσσων . τῆς μὲν οὖν ὑγιεινῆς ἕξεως ἡ τελειότης εὐεξία ἐστί · τῆς δὲ τῶν ἀθλητῶν διαθέσεως οὐχ ἁπλῶς , ἀλλὰ μετὰ προσθήκης , ὡς εὔμορφος πίθηκος , καὶ πῆχυς μέγας , καὶ ἄδικος χοῖνιξ , καὶ ἀδόκιμος δραχμή . εἴτε γὰρ ὁ πῆχυς μέγας , οὐκέθ’ ἁπλῶς πῆχυς , ἀλλ’ ὅλον τοῦτο μέγας πῆχυς , εἴτε ἡ χοῖνιξ ἄδικος , οὐκέθ’ ἁπλῶς χοῖνιξ , ἀλλ’ ὅλον τοῦτο χοῖνιξ ἄδικος . ὡσαύτως δὲ κᾀπὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων τὸ χωρὶς τῆς προσθήκης ἁπλῶς ὀνομαζόμενον οὐ τῆς αὐτῆς ἐστι φύσεως τῷ μετὰ προσθήκης λεγομένῳ . ἀλλ’ ἐνίοτε τὸ μὲν ἄκρως ἐπαινετόν ἐστι , τὸ δὲ , εἰ οὕτως ἔτυχεν , ψεκτόν · ὥσπερ γε καὶ ἡ τῶν ἀθλητῶν εὐεξία τοσοῦτον δὴ τὸ ἐπαινετὸν ἔχει , ὥστε ψέγεσθαι δεόντως , οὐχ ὑφ’ Ἱπποκράτους μόνον , ἢ τῶν ἄλλων ἰατρῶν τῶν παλαιῶν , ἀλλὰ καὶ πρὸς τῶν ἀρίστων φιλοσόφων , ὡς καὶ Πλάτωνος ἐν τῷ τρίτῳ τῆς Πολιτείας τήν τε ἀχρηστίαν αὐτῆς ἅπασαν εἰς τὴν κατὰ φύσιν ἐνέργειαν ἐπιδεικνύντος , καὶ ὡς σφαλερὰ πρὸς ὑγείαν ἐστὶ διεξιόντος . οὐ γὰρ εὐκρασίαν ἁπλῶς τοῦ σώματος , ἀλλὰ καὶ μέγεθος ὄγκου μεταδιώκοντος , ὃ χωρὶς ἀμέτρου πληρώσεως οὐκ ἂν γένοιτο , οὕτω καὶ σφαλερὰν αὐτὴν ἀπεργάζονται , καὶ πρὸς τὰς πολιτικὰς ἐνεργείας ἄχρηστον . ἵνα τοίνυν τῆς ὄντως εὐεξίας εἰς ἀκριβῆ γνῶσιν ἀφικώμεθα , παραλαβεῖν αὐτῇ χρὴ τὴν ὁμώνυμον εὐεξίαν τὴν ἀθλητικὴν , καὶ σκέψασθαι , τί ταὐτὸν ἑκατέραις ὑπάρχει , τί τε ἐναντίον . ἡ μὲν δὴ τῶν μορίων ἁπάντων τοῦ σώματος εὐκρασία κοινὸν ἀμφοῖν . οὕτω δὲ καὶ ἡ τῶν ἐνεργειῶν ἀρετὴ , καὶ εἴπερ ταῦτα , καὶ ἡ εὐχυμία . ταυτὶ μὲν τὰ κοινά . τὰ δὲ ἐναντία συμμετρία μὲν αἵματός τε καὶ τοῦ τῶν στερεῶν σωμάτων ὄγκου παντὸς ἐν ταῖς ὄντως εὐεξίαις , ἀμετρία δὲ τῶν αὐτῶν τούτων καὶ μάλιστα τοῦ σαρκώδους γένους ἐν ταῖς ἀθλητικαῖς , αἷς ἐξ ἀνάγκης ἕπεται τὸ σφαλερὸν , ἐπειδὰν εἰς ἄκρον ἀφίκηται . ὅταν γὰρ ἐσθίωσι μὲν πρὸς ἀνάγκην , πέττῃ δὲ ἡ γαστὴρ ἐῤῥωμένως , καὶ ἡ ἀνάδοσις γίνηται ἐπὶ τῇ πέψει ῥᾳδίως , αἱμάτωσίς τε καὶ πρόσθεσις , καὶ πρόσφυσις , καὶ θρέψις ἕπηται τοῖσδε , κίνδυνος ὑπερπληρωθῆναι τὴν ἕξιν , ὡς μηκέτ’ εἶναι τῇ φύσει χώραν προσθέσεως , κᾀν τῷδε πληροῦνται μὲν αἵματος αἱ φλέβες ἀμέτρως , κατασβέννυται δὲ καὶ πνίγεται τὸ ἔμφυτον θερμὸν , ἀποροῦν τῆς διαπνοῆς . εἴπερ δὲ ἔτ’ ἀντέχει τοῦτο , ῥήγνυταί τι τῶν ἐπικαίρων ἀγγείων , ἃ δὴ κατὰ πνεύμονά τε καὶ ἧπαρ καὶ θώρακα τέτακται . καὶ γὰρ μαλακώτερα τοῖς χιτῶσι τῶν ἐν τοῖς κώλοις ὑπάρχει ταῦτα , καὶ πρότερον τὴν τροφὴν δέχεται , καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῆς ἐν αὐτοῖς φυσικῆς θερμασίας , ἔτι τε τῶν ἐνεργειῶν τὸ διηνεκὲς ὅμοιόν τι τῇ ζέσει πάσχον τὸ αἷμα τοὺς χιτῶνας αὐτῶν ἀναῤῥήγνυσιν , ὥσπερ ὁ γλεύκινος οἶνος τοὺς πίθους . ταῦτά τε οὖν οὕτω γίνεται πάντα , ταῖς ἀμέτροις πληρώσεσιν ἐξ ἀνάγκης ἑπόμενα , καὶ αἱ περὶ αὐτῶν ἀποδείξεις τοῖς φυσικοῖς ἕπονται λόγοις . ὅτι δὲ σβέννυται τὸ ἔμφυτον θερμὸν , ὑπερπληρωθεισῶν αἵματος τῶν φλεβῶν , ἐν τοῖς περὶ χρείας ἀναπνοῆς εἴρηται , ὅτι δ’ αἱ φλέβες ῥήγνυνται , ἐν τοῖς ἀνατομικοῖς . οὕτω δ’ ἂν καὶ ὁ Ἱπποκράτης φανείη γινώσκων , οὐ μόνον ἐπειδὰν φῇ , τὴν ἐν τοῖς γυμναστικοῖς ἐπ’ ἄκρον εὐεξίαν εἶναι σφαλερὰν , ἀλλὰ κᾀπειδὰν ἑτέρωθι γράφῃ . Τῷ δὲ ἐξαίφνης ἄφωνον γενέσθαι φλεβῶν ἀπολήψιες τὸ σῶμα λυπέουσι . τὰς γὰρ αἰφνιδίους παραλύσεις τῶν ἐνεργειῶν ἁπασῶν διὰ μιᾶς ἐπικαιροτάτης ἐδήλωσεν . ἀπολήψεις δὲ φλεβῶν τὰς ὑπερπληρώσεις εἶπεν , ἐπειδὰν ἀπορῶσιν εἰς ἀνάψυξιν διαπνοῆς .
Lemmas: ὁ ὁ ἕξις ὄνομα κατά πᾶς ἐπιφέρω ἐθίζω ὁ μόνιμος τε καί δύσλυτος , καί οὐδείς μάλα ἐπαινέω , ἤ ψέγω . ἀλλά ὅταν εὐεξία ἤ καχεξία λέγω , ἤδη τηνικαῦτα διορίζω , ὁποῖος τις ὁ ἕξις εἰμί φημί . ἀγαθός μέν οὖν ἁπλῶς ἕξις ἐν ἀγαθός κατασκευή γίγνομαι σῶμα , οὐ ἁπλῶς δέ καί κατά ἕκαστος φύσις σῶμα . ὁ μέντοι καχεξία περί πᾶς συνίστημι κατασκευή σῶμα , εἴτε ἁπλῶς , εἴτε ἐν ὁ πρός τις λέγω . χρή τοίνυν ἀναμιμνῄσκω ὁ περί ἀγαθός κατασκευή λέγω ἴδιος ὁ βούλομαι ἀκριβής ἐπιγιγνώσκω , τις ποτέ εἰμί ἁπλῶς λέγω εὐεξία . πλάτος γάρ ἱκανός ἔχω ὁ ὑγεία , ὡς πολλάκις ἐν ἕτερος ἐπιδείκνυμι , ὁ μέν ἐπίτασις αὐτός εὐεξία ὀνομάζω ὁ παλαιός φιλόσοφος τε καί ἰατρός , ὁ δέ ἔκλυσις ἴδιος μέν οὐκέτι προσαγορεύω ὄνομα , ὁ δέ ὁ πᾶς γένος ὡσαύτως ὑγίεια καλέω . ὥστε ἀγαθός τις ὑγεία ὁ εὐεξία , καί διά οὗτος ἐν ὁ ἀγαθός κατασκευάζω γίγνομαι σῶμα . εἰ γάρ τις μή τοιοῦτος , οὐ ἄν δέχομαι ὁ ἀγαθός ὑγεία , ὥστε οὐδέ ὁ εὐεξία . εἰ δέ ἐν ὁ πρός τις , κατά ὁ ἕκαστος φύσις γίγνομαι , καί διά οὗτος μετά προσθήκη λέγω Δίων , εἰ οὕτως τυγχάνω , ἤ Μίλων εὐεξία , οὐ ἁπλῶς εὐεξία . ὁ μέν γε ὁ Μίλων , καί ὁ ὁ Ἡρακλέης , καί ὁ ὁ Ἀχιλλεύς ἁπλῶς τε εἰμί εὐεξία καί χωρίς προσθήκη ὀνομάζω , καθά καί καλός μέν ὁ Ἀχιλλεύς ἁπλῶς , ὁ δέ πίθηκος οὐ ἁπλῶς , ἀλλά ὡς πίθηκος καλός . ἐκ ὁ μετά προσθήκη εἰμί λέγω καί ὁ ὁ ἀθλητής εὐεξία , καί δεόντως ὑπέρ αὐτός ὁ Ἱπποκράτης λέγω · ἐν ὁ γυμναστικός ὁ ἐπί ἄκρον εὐεξία σφαλερός . οὐ γάρ δή ὁ γε ἁπλῶς ὀνομάζω εὐεξία , ἐπειδάν εἰς ἄκρος ἥκω , σφαλερός εἰμί φημί . αὐτός γάρ δή οὗτος εἰμί αὐτός ὁ εἰς ἄκρον ἥκω , ὁ πᾶς ὁ σῶμα ὁ διάθεσις ὑπάρχω ὁ ἀσφαλής . ἀλλά ὁ ὁ ἀθλητής , ἤ ὁ γυμναστικός , ἤ ὅπως ἄν ἐθέλω τις ὀνομάζω εὐεξία , διότι μή ἁπλῶς εἰμί εὐεξία ὁ ἀγαθός διάθεσις σῶμα , εὔλογος εἰς ἄκρον ἔρχομαι σφαλερός γίγνομαι . διάθεσις γάρ , φημί , ἀθλητικός οὐ φύσις , ἕξις ὑγιεινός κρατύς . ὁ μέν οὖν ὑγιεινός ἕξις ὁ τελειότης εὐεξία εἰμί · ὁ δέ ὁ ἀθλητής διάθεσις οὐ ἁπλῶς , ἀλλά μετά προσθήκη , ὡς εὔμορφος πίθηκος , καί πῆχυς μέγας , καί ἄδικος χοῖνιξ , καί ἀδόκιμος δραχμή . εἴτε γάρ ὁ πῆχυς μέγας , οὐκέτι ἁπλῶς πῆχυς , ἀλλά ὅλος οὗτος μέγας πῆχυς , εἴτε ὁ χοῖνιξ ἄδικος , οὐκέτι ἁπλῶς χοῖνιξ , ἀλλά ὅλος οὗτος χοῖνιξ ἄδικος . ὡσαύτως δέ εἰͅπί ὁ ἄλλος ἅπας ὁ χωρίς ὁ προσθήκη ἁπλῶς ὀνομάζω οὐ ὁ αὐτός εἰμί φύσις ὁ μετά προσθήκη λέγω . ἀλλά ἐνίοτε ὁ μέν ἄκρος ἐπαινετός εἰμί , ὁ δέ , εἰ οὕτως τυγχάνω , ψεκτός · ὥσπερ γε καί ὁ ὁ ἀθλητής εὐεξία τοσοῦτος δή ὁ ἐπαινετός ἔχω , ὥστε ψέγω δεόντως , οὐ ὑπό Ἱπποκράτης μόνος , ἤ ὁ ἄλλος ἰατρός ὁ παλαιός , ἀλλά καί πρός ὁ ἀγαθός φιλόσοφος , ὡς καί Πλάτων ἐν ὁ τρίτος ὁ Πολιτεία ὁ τε ἀχρηστία αὐτός ἅπας εἰς ὁ κατά φύσις ἐνέργεια ἐπιδείκνυμι , καί ὡς σφαλερός πρός ὑγεία εἰμί διεξέρχομαι . οὐ γάρ εὐκρασία ἁπλῶς ὁ σῶμα , ἀλλά καί μέγεθος ὄγκος μεταδιώκω , ὅς χωρίς ἄμετρος πλήρωσις οὐ ἄν γίγνομαι , οὕτως καί σφαλερός αὐτός ἀπεργάζομαι , καί πρός ὁ πολιτικός ἐνέργεια ἄχρηστος . ἵνα τοίνυν ὁ ὄντως εὐεξία εἰς ἀκριβής γνῶσις ἀφικνέομαι , παραλαμβάνω αὐτός χρή ὁ ὁμώνυμος εὐεξία ὁ ἀθλητικός , καί σκοπέω , τίς αὐτός ἑκάτερος ὑπάρχω , τίς τε ἐναντίος . ὁ μέν δή ὁ μόριον ἅπας ὁ σῶμα εὐκρασία κοινός ἄμφω . οὕτως δέ καί ὁ ὁ ἐνέργεια ἀρετή , καί εἴπερ οὗτος , καί ὁ εὐχυμία . οὗτος μέν ὁ κοινός . ὁ δέ ἐναντίος συμμετρία μέν αἷμα τε καί ὁ ὁ στερεός σῶμα ὄγκος πᾶς ἐν ὁ ὄντως εὐεξία , ἀμετρία δέ ὁ αὐτός οὗτος καί μάλα ὁ σαρκώδης γένος ἐν ὁ ἀθλητικός , ὅς ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι ὁ σφαλερός , ἐπειδάν εἰς ἄκρος ἀφικνέομαι . ὅταν γάρ ἐσθίω μέν πρός ἀνάγκη , πέσσω δέ ὁ γαστήρ ἐρρωμένος , καί ὁ ἀνάδοσις γίγνομαι ἐπί ὁ πέψις ῥᾴδιος , αἱμάτωσις τε καί πρόσθεσις , καί πρόσφυσις , καί θρέψις ἕπομαι ὅδε , κίνδυνος ὑπερπληρόω ὁ ἕξις , ὡς μηκέτι εἰμί ὁ φύσις χώρα πρόσθεσις , εἰͅν ὅδε πληρόω μέν αἷμα ὁ φλέψ ἄμετρος , κατασβέννυμι δέ καί πνίγω ὁ ἔμφυτος θερμός , ἀπορέω ὁ διαπνοή . εἴπερ δέ ἔτι ἀντέχω οὗτος , ῥήγνυμι τις ὁ ἐπίκαιρος ἀγγεῖον , ὅς δή κατά πλεύμων τε καί ἧπαρ καί θώραξ τάσσω . καί γάρ μαλακός ὁ χιτών ὁ ἐν ὁ κῶλον ὑπάρχω οὗτος , καί πρότερος ὁ τροφή δέχομαι , καί διά ὁ πλῆθος ὁ ἐν αὐτός φυσικός θερμασία , ἔτι τε ὁ ἐνέργεια ὁ διηνεκής ὅμοιος τις ὁ ζέσις πάσχω ὁ αἷμα ὁ χιτών αὐτός ἀναρρήγνυμι , ὥσπερ ὁ γλεύκινος οἶνος ὁ πίθος . οὗτος τε οὖν οὕτως γίγνομαι πᾶς , ὁ ἄμετρος πλήρωσις ἐκ ἀνάγκη ἕπομαι , καί ὁ περί αὐτός ἀπόδειξις ὁ φυσικός ἕπομαι λόγος . ὅτι δέ σβέννυμι ὁ ἔμφυτος θερμός , ὑπερπληρόω αἷμα ὁ φλέψ , ἐν ὁ περί χρεία ἀναπνοή λέγω , ὅτι δέ ὁ φλέψ ῥήγνυμι , ἐν ὁ ἀνατομικός . οὕτως δέ ἄν καί ὁ Ἱπποκράτης φαίνω γιγνώσκω , οὐ μόνος ἐπειδάν φημί , ὁ ἐν ὁ γυμναστικός ἐπί ἄκρος εὐεξία εἰμί σφαλερός , ἀλλά ἐͅπειδάν ἑτέρωθι γράφω . ὁ δέ ἐξαίφνης ἄφωνος γίγνομαι φλέψ ἀπόληψις ὁ σῶμα λυπέω . ὁ γάρ αἰφνίδιος παράλυσις ὁ ἐνέργεια ἅπας διά εἷς ἐπίκαιρος δηλόω . ἀπόληψις δέ φλέψ ὁ ὑπερπλήρωσις λέγω , ἐπειδάν ἀπορέω εἰς ἀνάψυξις διαπνοή .