galenus.de-atra-bile 5
Ὅτι μὲν οὖν ἐν ταῖς φλεψὶ καὶ ταῖς ἀρτηρίαις οἱ χυμοὶ περιέχονται πάντες , ἐνδείκνυται ἡ μὲν ποικιλία τῆς χρόας τε καὶ συστάσεως αὐτοῦ , δηλοῖ δὲ καὶ τὰ νῦν εἰρημένα , καὶ πρὸς τούτοις ὅσα κατὰ τὸ περὶ φύσιος ἀνθρώπου γέγραπται τῷ Ἱπποκράτει , περὶ ὧν ἐπὶ πλέον μὲν ἐν τῷ περὶ τῶν κατ’ αὐτὸν στοιχείων διῆλθον , ἀναγκαῖον δ’ ἐστὶ καὶ νῦν εἰπεῖν , ἀρξάμενον ἀπὸ τῆς ῥήσεως αὐτοῦ τῆσδε . Τὸ δὲ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου ἔχει ἐν ἑωϋτῷ αἷμα καὶ τὸ φλέγμα καὶ χολὴν διττὴν , ξανθήν τε καὶ μέλαιναν . καὶ ταῦτά ἐστιν αὐτέῳ ἡ φύσις τοῦ σώματος , καὶ διὰ ταῦτ’ ἀλγέει καὶ ὑγιαίνει . ὑγιαίνει μὲν , οὖν μάλιστα , ὁκόταν μετρίως ἔχῃ ταῦτα τῆς πρὸς ἄλληλα κρήσιος καὶ δυνάμιος καὶ τοῦ πλήθεος , καὶ μάλιστ’ ἂν μεμιγμένα ᾖ . ἀλγέει δ’ , ὁκόταν τι τουτέων ἔλασσον ἢ πλέον ἤδη χωρισθῇ ἐν τῷ σώματι , καὶ μεμιγμένον ᾖ τοῖσιν πᾶσιν . ἀνάγκη γὰρ , ὅταν τι τουτέων χωρισθῇ καὶ ἐφ’ ἑωϋτοῦ στῇ , οὐ μόνον τοῦτο τὸ χωρίον , ἔνθεν ἐξέστη , ἐπίνοσον γίγνεσθαι , ἀλλὰ καὶ ἔνθα ἂν στῇ καὶ ἐπισχεθῇ ὑπερπιμπλάμενον , ὀδύνην τε καὶ πόνον παρέχει . καὶ γὰρ ὅταν τι τουτέων ἔξω τοῦ σώματος ἐκρυῇ πλέον τοῦ ἐπιπολάζοντος , ὀδύνην παρέχει ἡ κένωσις · ἤν τ’ αὖ πάλιν εἴσω ποιήσηται τὴν κένωσιν καὶ τὴν μετάστασιν καὶ τὴν ἀπόκρισιν ἀπὸ τῶν ἄλλων , πολλὴ αὐτὸ ἀνάγκη διπλῆν τὴν ὀδύνην παρέχειν κατὰ τὰ εἰρημένα , ἔνθεν τε ἐξέστη καὶ ἔνθα ὑπερέβαλεν . οὐκοῦν , ὅτι μὲν ὑγιαίνει τὸ ζῶον , ὅταν ἔχῃ ταῦτα συμμέτρως τῆς πρὸς ἄλληλα κράσεως , νοσεῖ δὲ , ὅταν ἤτοι καθ’ ὅλον τὸ σῶμα , τοῦτ’ ἔστιν ἐν ἅπασι τοῖς ἀγγείοις , πλεονεξία τις ἐξ αὐτῶν ᾖ , ἢ καθ’ ἕν τι γένηται μόριον , ὁ τοῖς ἔργοις τῆς τέχνης ὡμιληκὼς ἀληθεύειν φήσει τὸν Ἱπποκράτην . τὰ μὲν γὰρ ἐν ἑνὶ μέρει νοσήματα διὰ τὸν μελαγχολικὸν χυμὸν γινόμενα ὀλίγον ἔμπροσθεν διελθὼν ἐδήλωσα , ὅτι καὶ διὰ καιρῶν ἄρσιν ἢ αἱμοῤῥοΐδος ἐμελαγχόλησαν ἕτεροι . καὶ κατὰ τὰ μὴ φαινόμενα δὲ μόρια κατὰ τὸ βάθος τοῦ σώματος εὔλογον ὅμοια πάθη γίνεσθαι τοῖς κατὰ τὸ δέρμα συνισταμένοις . οὐ γὰρ δήπου χολῆς μὲν ξανθῆς εἰς ἕν τι μόριον κατασκηψάσης ἐρυσίπελας γενήσεται , μελαίνης δὲ , ἄνθραξ τε καὶ καρκῖνος , οὐ δήπου δὲ τὰ κατὰ βάθος τοῦ σώματος ἀδάμαντος ἔχει κατασκευὴν , ἀλλὰ κἀκεῖνά γε τοῖς αὐτοῖς ὑπόκειται πάθεσιν . ἐφ’ ὧν γοῦν οἷόν τέ ἐστι βεβαίως διαγνῶναι τὴν ἐργασαμένην αἰτίαν , ἐναργῶς ἐπὶ τούτων φαίνεται καὶ ξανθὴ καὶ μέλαινα χολὴ διαβιβρώσκουσαι τῶν ἐντέρων ἄλλοτ’ ἄλλο , καθ’ ὅ τί περ ἂν μάλιστα στηριχθῶσι , καί ποτε τελέως ἀνίατον ἐργαζόμεναι τὴν δυσεντερίαν . καὶ διὰ τοῦθ’ Ἱπποκράτης ἐν Ἀφορισμοῖς ἔγραψε · Δυσεντερίη , ἢν ἀπὸ χολῆς μελαίνης ἄρξηται , θανάσιμον . ἐγὼ δὲ πρόσθεν εἶπον , ἀνίατα πάντ’ εἶναι τὰ διὰ μέλαιναν χολὴν ἑλκωθέντα , πλὴν εἴ τις ἴασιν ἐθέλει καλεῖν , ὅταν ἐκκόψῃ τὸ πεπονθὸς μόριον ὅλον ἐν κύκλῳ περιταμὼν ἄχρι . τῶν ἀπαθῶν . ὥσπερ οὖν ἔντερον ἀβοηθήτως μὲν ὑπὸ μελαίνης χολῆς ἑλκοῦται , δυσβοηθήτως δὲ ὑπὸ τῆς ξανθῆς χολῆς , δῆλον ὅτι καὶ τῶν ἄλλων μορίων ἕκαστον , ὅσα κατακέκρυπται μὲν ἐν τῷ βάθει , κυριώτερα δὲ μακρῷ τῶν ἐντέρων ἐστὶ , πρὸς τῷ καὶ τὴν θεραπείαν ἐπὶ μὲν τῶν ἐντέρων εὐκολωτέραν εἶναι , τῶν ἐνιεμένων διὰ τῆς ἕδρας φαρμάκων αὐτοῖς τοῖς πεπονθόσι προσπιπτόντων εὐθέως , ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων μορίων οὐδὲ τούτου γενέσθαι ῥᾳδίως δυναμένου . οὔκουν τὸ τυχὸν οὐδὲ μικρὸν τῆς τέχνης μέρος ἀθεώρητον εἴασαν οἱ μηδὲν ἐπισκεψάμενοι περὶ μελαίνης χολῆς , ἔτι δὲ μᾶλλον οἱ μηδὲ περὶ τῆς ξανθῆς . ὅσοι δὲ μὴ περὶ τούτων ἐπεσκέψαντο μηδὲ περὶ φλέγματος , οὐδ’ ἀριθμῆσαι δυνατὸν , ὁπόσα παρέλιπον τῆς τέχνης ἀναγκαιότατα θεωρήματα . περὶ μὲν οὖν τῆς μελαίνης χολῆς οὐδὲν ὅλως ὁ Ἐρασίστρατος ἔγραψε , περὶ δὲ τῆς ξανθῆς ὀλίγα τε ἅμα καὶ οὐδὲ ταῦθ’ ἅπαντ’ ἀληθῆ . λέγει μὲν γὰρ οὕτω περὶ αὐτῆς · Ἡ δὲ χολώδης ὑγρασία ὅτι μὲν ἀναγκαία ἐστὶν ἀποκρίνεσθαι , πολλὰ τῶν ἐπιγινομένων παθῶν μάρτυρες · οἱ ἴκτεροι γὰρ καὶ αἱ περὶ τὸ ἧπαρ γινόμεναι φλεγμοναὶ καὶ ἄλλα πλείω . πότερον δὲ ἐν τῇ περὶ τὴν κοιλίαν κατεργασίᾳ τῆς τροφῆς γεννᾶται ἡ τοιαύτη ἢ μεμιγμένη ἐν τοῖς προσφερομένοις ἔξωθεν παραγίνεται , οὐδὲν χρήσιμον πρὸς ἰατρικὴν ἐπεσκέφθαι . ταῦτα μὲν ὁ Ἐρασίστρατος ἔγραψεν ἐν τῷ πρώτῳ τῶν καθόλου λόγων περὶ τῆς ξανθῆς χολῆς . ﻿ οἱ ἀντιλέγοντες δ’ αὐτῷ φασὶν , ὡς , εἴπερ αὐτὸς ὁμολογεῖ , βλάβην ἐργάζεσθαι τὴν ξανθὴν χολὴν πλεονάσασαν , ἄμεινον μὲν ἦν αὐτὴν μηδ’ ὅλως γεννᾶσθαι , τοῦτο δ’ εἴπερ ἀδύνατον , ἀλλ’ ὡς ὀλιγίστην . καὶ μὴν οὔτε γεννᾶσθαι δυνατόν ἐστι κωλύειν ὁντιναοῦν , οὔτε , εἴπερ τοῦτό γε δυνατὸν , ἀλλὰ προνοεῖσθαί γε τοῦ βραχυτάτην αὐτὴν γεννᾶσθαι χωρὶς τοῦ τὴν αἰτίαν τῆς γενέσεως ἐπίστασθαι τοῦ πράγματος δυνατόν . ἡ μὲν οὖν οὐσία τοῦ χυμοῦ τούτου κατὰ γε τὰ σιτία καὶ τὰ ποτὰ περιέχεται . πάντως δὲ δήπου διαφορᾶς οὔσης ἐν αὐτοῖς , τὰ μὲν πλέον αὐτῆς , τὰ δ’ ἔλαττον ἔχει , τὰ δὲ ἴσως οὐδέν . εἰ δ’ ἐν τῷ σώματι γεννᾶται , κατὰ τίνα τε μάλιστα μόρια γίνεται τοῦτο , καὶ τίνος αἰτίας ἐργαζομένης αὐτὴν , ἀναγκαῖον ἐπίστασθαι τοὺς ἰατρούς . ἔζευκται δ’ ὁ λόγος οὗτος τῷ κοινῷ λόγῳ περὶ γενέσεως χυμῶν , ὑπὲρ ὧν οὐδ’ ὅλως Ἐρασίστρατος ἔγραψεν . ὥσθ’ , ὅσον ἐστὶν ἐπ’ αὐτῷ , μήτε τῶν ἐδεσμάτων ἡμᾶς ἐπίστασθαι τίνα μὲν εὔχυμά ἐστι , τίνα δὲ κακόχυμα , μήτε τῶν ἐπιτηδευμάτων , ἔτι δὲ μᾶλλον μηδ’ αὐτῆς τῆς φύσεως τῶν ἀνθρώπων . καίτοι γ’ ἐνίους ὁρῶμεν , ὅπως ἂν διαιτῶνται , πολὺν ἀθροίζοντας ἤτοι τὸν πικρόχολον , ἢ τὸν μελαγχολικὸν , ἢ τὸν τοῦ φλέγματος χυμόν . ὅτι γὰρ καὶ αὐτὸς αἴτιος γίνεται νοσημάτων οὐ σμικρῶν , ἐν ἑτέρῳ δέδεικται λόγῳ . ὡμολόγησε δὲ καὶ ὁ Ἐρασίστρατος αὐτὸς , ὑπὸ τοῦ χυμοῦ τοιούτου γίνεσθαί τινα πάθη , καίτοι παντὶ τρόπῳ φυλαττόμενος αἰτιᾶσθαι τοὺς μοχθηροὺς χυμούς . ἀλλὰ τούς γε γλίσχρους καὶ παχεῖς αὐτὸς ἀπεφήνατο παραλύσεως αἰτίους γενέσθαι , γράψας οὕτως · Τὸ μὲν οὖν πάθος συμβαίνει , παρεμπτώσεως ὑγρῶν γινομένης εἰς τὰ τοῦ πνεύμονος ἀγγεῖα τὰ ἐν τοῖς νεύροις , δι’ ὧν αἱ κατὰ προαίρεσιν κινήσεις συντελοῦνται . καὶ μετ’ ὀλίγα , Ἡ δὲ παρέμπτωσις , φησὶ , γίνεται τῆς τροφῆς , ἀφ’ ἧς τὰ νεῦρα τρέφεται · αὕτη δὲ γλίσχρος καὶ ὅλκιμος καὶ δυσέκκριτος . ὅτι δὲ καὶ ἀποπληξίας καὶ ληθάργου καὶ ἐπιληψίας ἑτέρων τε πολλῶν ὁ τοιοῦτος χυμὸς ἀθροιζόμενος αἴτιός ἐστιν , οὐκ ἔτ’ εἶπεν .
Lemmas: ὅτι μέν οὖν ἐν ὁ φλέψ καί ὁ ἀρτηρία ὁ χυμός περιέχω πᾶς , ἐνδείκνυμι ὁ μέν ποικιλία ὁ χροιά τε καί σύστασις αὐτός , δηλόω δέ καί ὁ νῦν λέγω , καί πρός οὗτος ὅσος κατά ὁ περί φύσις ἄνθρωπος γράφω ὁ Ἱπποκράτης , περί ὅς ἐπί πολύς μέν ἐν ὁ περί ὁ κατά αὐτός στοιχεῖον διέρχομαι , ἀναγκαῖος δέ εἰμί καί νῦν λέγω , ἄρχω ἀπό ὁ ῥῆσις αὐτός ὅδε . ὁ δέ σῶμα ὁ ἄνθρωπος ἔχω ἐν ἑαυτοῦ αἷμα καί ὁ φλέγμα καί χολή δισσός , ξανθός τε καί μέλας . καί οὗτος εἰμί αὐτός ὁ φύσις ὁ σῶμα , καί διά οὗτος ἀλγέω καί ὑγιαίνω . ὑγιαίνω μέν , οὖν μάλα , ὁπόταν μέτριος ἔχω οὗτος ὁ πρός ἀλλήλων κρᾶσις καί δύναμις καί ὁ πλῆθος , καί μάλα ἄν μείγνυμι εἰμί . ἀλγέω δέ , ὁπόταν τις οὗτος ἐλαχύς ἤ πολύς ἤδη χωρίζω ἐν ὁ σῶμα , καί μείγνυμι εἰμί ὁ πᾶς . ἀνάγκη γάρ , ὅταν τις οὗτος χωρίζω καί ἐπί ἑαυτοῦ στάζω , οὐ μόνος οὗτος ὁ χωρίον , ἔνθεν ἐξίστημι , ἐπίνοσος γίγνομαι , ἀλλά καί ἔνθα ἄν στάζω καί ἐπέχω ὑπερπίμπλημι , ὀδύνη τε καί πόνος παρέχω . καί γάρ ὅταν τις οὗτος ἔξω ὁ σῶμα ἐκρέω πολύς ὁ ἐπιπολάζω , ὀδύνη παρέχω ὁ κένωσις · ἐάν τε αὖ πάλιν εἴσω ποιέω ὁ κένωσις καί ὁ μετάστασις καί ὁ ἀπόκρισις ἀπό ὁ ἄλλος , πολύς αὐτός ἀνάγκη διπλόος ὁ ὀδύνη παρέχω κατά ὁ λέγω , ἔνθεν τε ἐξίστημι καί ἔνθα ὑπερβάλλω . οὐκοῦν , ὅτι μέν ὑγιαίνω ὁ ζῷον , ὅταν ἔχω οὗτος σύμμετρος ὁ πρός ἀλλήλων κρᾶσις , νοσέω δέ , ὅταν ἤτοι κατά ὅλος ὁ σῶμα , οὗτος εἰμί ἐν ἅπας ὁ ἀγγεῖον , πλεονεξία τις ἐκ αὐτός εἰμί , ἤ κατά εἷς τις γίγνομαι μόριον , ὁ ὁ ἔργον ὁ τέχνη ὁμιλέω ἀληθεύω φημί ὁ Ἱπποκράτης . ὁ μέν γάρ ἐν εἷς μέρος νόσημα διά ὁ μελαγχολικός χυμός γίγνομαι ὀλίγος ἔμπροσθεν διέρχομαι δηλόω , ὅτι καί διά καιρός ἄρσις ἤ αἱμορροΐς μελαγχολάω ἕτερος . καί κατά ὁ μή φαίνω δέ μόριον κατά ὁ βάθος ὁ σῶμα εὔλογος ὅμοιος πάθος γίγνομαι ὁ κατά ὁ δέρμα συνίστημι . οὐ γάρ δήπου χολή μέν ξανθός εἰς εἷς τις μόριον κατασκήπτω ἐρυσίπελας γίγνομαι , μέλας δέ , ἄνθραξ τε καί καρκῖνος , οὐ δήπου δέ ὁ κατά βάθος ὁ σῶμα ἀδάμας ἔχω κατασκευή , ἀλλά ἐκεῖνος γε ὁ αὐτός ὑπόκειμαι πάθος . ἐπί ὅς γοῦν οἷος τε εἰμί βέβαιος διαγιγνώσκω ὁ ἐργάζομαι αἰτία , ἐναργής ἐπί οὗτος φαίνω καί ξανθός καί μέλας χολή διαβιβρώσκω ὁ ἔντερον ἄλλοτε ἄλλος , κατά ὅς τίς περ ἄν μάλα στηρίζω , καί ποτέ τέλειος ἀνίατος ἐργάζομαι ὁ δυσεντερία . καί διά οὗτος Ἱπποκράτης ἐν Ἀφορισμός γράφω · δυσεντερία , ἐάν ἀπό χολή μέλας ἄρχω , θανάσιμος . ἐγώ δέ πρόσθεν λέγω , ἀνίατος πᾶς εἰμί ὁ διά μέλας χολή ἑλκόω , πλήν εἰ τις ἴασις ἐθέλω καλέω , ὅταν ἐκκόπτω ὁ πάσχω μόριον ὅλος ἐν κύκλος περιτέμνω ἄχρι . ὁ ἀπαθής . ὥσπερ οὖν ἔντερον ἀβοήθητος μέν ὑπό μέλας χολή ἑλκόω , δυσβοήθητος δέ ὑπό ὁ ξανθός χολή , δῆλος ὅτι καί ὁ ἄλλος μόριον ἕκαστος , ὅσος κατακρύπτω μέν ἐν ὁ βάθος , κύριος δέ μακρός ὁ ἔντερον εἰμί , πρός ὁ καί ὁ θεραπεία ἐπί μέν ὁ ἔντερον εὔκολος εἰμί , ὁ ἐνίημι διά ὁ ἕδρα φάρμακον αὐτός ὁ πάσχω προσπίπτω εὐθύς , ἐπί δέ ὁ ἄλλος μόριον οὐδέ οὗτος γίγνομαι ῥᾴδιος δύναμαι . οὔκουν ὁ τυγχάνω οὐδέ μικρός ὁ τέχνη μέρος ἀθεώρητος ἐάω ὁ μηδείς ἐπισκοπέω περί μέλας χολή , ἔτι δέ μάλα ὁ μηδέ περί ὁ ξανθός . ὅσος δέ μή περί οὗτος ἐπισκοπέω μηδέ περί φλέγμα , οὐδέ ἀριθμέω δυνατός , ὁπόσος παραλείπω ὁ τέχνη ἀναγκαῖος θεώρημα . περί μέν οὖν ὁ μέλας χολή οὐδείς ὅλος ὁ Ἐρασίστρατος γράφω , περί δέ ὁ ξανθός ὀλίγος τε ἅμα καί οὐδέ οὗτος ἅπας ἀληθής . λέγω μέν γάρ οὕτως περί αὐτός · ὁ δέ χολώδης ὑγρασία ὅτι μέν ἀναγκαῖος εἰμί ἀποκρίνω , πολύς ὁ ἐπιγίγνομαι πάθος μάρτυς · ὁ ἴκτερος γάρ καί ὁ περί ὁ ἧπαρ γίγνομαι φλεγμονή καί ἄλλος πολύς . πότερος δέ ἐν ὁ περί ὁ κοιλία κατεργασία ὁ τροφή γεννάω ὁ τοιοῦτος ἤ μείγνυμι ἐν ὁ προσφέρω ἔξωθεν παραγίγνομαι , οὐδείς χρήσιμος πρός ἰατρικός ἐπισκοπέω . οὗτος μέν ὁ Ἐρασίστρατος γράφω ἐν ὁ πρῶτος ὁ καθόλου λόγος περί ὁ ξανθός χολή . ﻿ ὁ ἀντιλέγω δέ αὐτός φημί , ὡς , εἴπερ αὐτός ὁμολογέω , βλάβη ἐργάζομαι ὁ ξανθός χολή πλεονάζω , ἀγαθός μέν εἰμί αὐτός μηδέ ὅλος γεννάω , οὗτος δέ εἴπερ ἀδύνατος , ἀλλά ὡς ὀλίγιστος . καί μήν οὔτε γεννάω δυνατός εἰμί κωλύω ὅστις , οὔτε , εἴπερ οὗτος γε δυνατός , ἀλλά προνοέω γε ὁ βραχύς αὐτός γεννάω χωρίς ὁ ὁ αἰτία ὁ γένεσις ἐπίσταμαι ὁ πρᾶγμα δυνατός . ὁ μέν οὖν οὐσία ὁ χυμός οὗτος κατά γε ὁ σιτίον καί ὁ ποτός περιέχω . πάντως δέ δήπου διαφορά εἰμί ἐν αὐτός , ὁ μέν πολύς αὐτός , ὁ δέ ἐλαχύς ἔχω , ὁ δέ ἴσως οὐδείς . εἰ δέ ἐν ὁ σῶμα γεννάω , κατά τίς τε μάλα μόριον γίγνομαι οὗτος , καί τίς αἰτία ἐργάζομαι αὐτός , ἀναγκαῖος ἐπίσταμαι ὁ ἰατρός . ζευκταίω δέ ὁ λόγος οὗτος ὁ κοινός λόγος περί γένεσις χυμός , ὑπέρ ὅς οὐδέ ὅλος Ἐρασίστρατος γράφω . ὥστε , ὅσος εἰμί ἐπί αὐτός , μήτε ὁ ἔδεσμα ἐγώ ἐπίσταμαι τίς μέν εὔχυμος εἰμί , τίς δέ κακόχυμος , μήτε ὁ ἐπιτήδευμα , ἔτι δέ μάλα μηδέ αὐτός ὁ φύσις ὁ ἄνθρωπος . καίτοι γε ἔνιοι ὁράω , ὅπως ἄν διαιτάω , πολύς ἀθροίζω ἤτοι ὁ πικρόχολος , ἤ ὁ μελαγχολικός , ἤ ὁ ὁ φλέγμα χυμός . ὅτι γάρ καί αὐτός αἴτιος γίγνομαι νόσημα οὐ μικρός , ἐν ἕτερος δείκνυμι λόγος . ὁμολογέω δέ καί ὁ Ἐρασίστρατος αὐτός , ὑπό ὁ χυμός τοιοῦτος γίγνομαι τις πάθος , καίτοι πᾶς τρόπος φυλάσσω αἰτιάομαι ὁ μοχθηρός χυμός . ἀλλά ὁ γε γλίσχρος καί παχύς αὐτός ἀποφαίνω παράλυσις αἴτιος γίγνομαι , γράφω οὕτως · ὁ μέν οὖν πάθος συμβαίνω , παρέμπτωσις ὑγρός γίγνομαι εἰς ὁ ὁ πνεύμων ἀγγεῖον ὁ ἐν ὁ νεῦρον , διά ὅς ὁ κατά προαίρεσις κίνησις συντελέω . καί μετά ὀλίγος , Ἡ δέ παρέμπτωσις , φημί , γίγνομαι ὁ τροφή , ἀπό ὅς ὁ νεῦρον τρέφω · οὗτος δέ γλίσχρος καί ὅλκιμος καί δυσέκκριτος . ὅτι δέ καί ἀποπληξία καί λήθαργος καί ἐπιληψία ἕτερος τε πολύς ὁ τοιοῦτος χυμός ἀθροίζω αἴτιος εἰμί , οὐ ἔτι λέγω .