galenus.de-antidotis-libri-ii 1.1
[ Τί ἐστιν ἡ ἀντίδοτος καὶ πόθεν τὴν γένεσιν ἔχει ἡ θηριακή . ] Τὰς ἰωμένας τὰ πάθη δυνάμεις οὐκ ἔξωθεν ἐπιτιθεμένας , ἀλλ' εἴσω τοῦ σώματος λαμβανομένας ἀντιδότους ὀνομάζουσιν οἱ ἰατροὶ . τρεῖς δ' αὐτῶν εἰσιν αἱ πᾶσαι διαφοραί . τινὲς μὲν γὰρ ἕνεκα τῶν θανασίμων προσφέρονται φαρμάκων , τινὲς δὲ τῶν ἰοβόλων ὀνομαζομένων θηρίων , τινὲς δὲ τοῖς ἐκ φαύλης διαίτης γιγνομένοις πάθεσιν ἀρήγουσιν . ἔνιαι δὲ τὰς τρεῖς ἐπαγγέλλονται χρείας , ὥσπερ καὶ ἡ θηριακὴ καλουμένη , συντεθεῖσα μὲν ὑπὸ Ἀνδρομάχου τοῦ ἰατροῦ , παρωσαμένη δὲ τὴν Μιθριδάτειον ὀνομαζομένην , καὶ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ συνθέντος αὐτὴν οὕτω κληθεῖσαν . ὁ γάρ τοι Μιθριδάτης οὗτος , ὥσπερ καὶ ὁ καθ' ἡμᾶς Ἄτταλος , ἔσπευσεν ἐμπειρίαν ἔχειν ἁπάντων σχεδὸν τῶν ἁπλῶν φαρμάκων , ὅσα τοῖς ὀλεθρίοις ἀντιτέτακται , πειράζων αὐτῶν τὰς δυνάμεις ἐπὶ πονηρῶν ἀνθρώπων , ὧν θάνατος κατέγνωστο . τινὰ μὲν οὖν αὐτῶν ἀνεῦρεν ἐπὶ φαλαγγίων ἰδίως ἁρμόζοντα , τινὰ δὲ ἐπὶ σκορπίων , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἐχιδνῶν ἄλλα . καὶ ἐπὶ τῶν ἀναιρούντων φαρμάκων τὰ μὲν ἐπὶ ἀκονίτου , τὰ δὲ ἐπὶ λαγωοῦ τοῦ θαλαττίου , τὰ δ' ἐπ' ἄλλου τινὸς ἢ ἄλλου . πάντα δ' οὖν αὐτὰ μίξας ὁ Μιθριδάτης ἓν ἐποίησε φάρμακον , ἐλπίσας ἕξειν ἀρωγὸν ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὀλεθρίοις . ὕστερον δὲ Ἀνδρόμαχος ὁ Νέρωνος ἀρχιατρὸς , ἔνια μὲν προσθεὶς , ἔνια δὲ ἀφελὼν , ἐποίησε τὴν θηριακὴν ὀνομαζομένην ἀντίδοτον , οὐκ ὀλίγην ἐχιδνῶν σάρκα μίξας τοῖς ἄλλοις , ἣν οὐκ εἶχεν ἡ Μιθριδάτειος . καὶ διὰ τοῦτο πρὸς μὲν τὰ τῶν ἐχιδνῶν δήγματα καλλίων ἐστὶν ἡ θηριακὴ τῆς Μιθριδάτειος ὀνομαζομένης · πρὸς τὰ ἄλλα δὲ οὐδὲν ἥττων ἡ Μιθριδάτειος , ἀλλ' ἔστιν ἐφ' ὧν καὶ βελτίων . οὐ τὴν αὐτὴν δὲ δύναμιν ἔχουσιν ἐπιλαμβανόμεναι καὶ προλαμβανόμεναι τῶν ἀναιρούντων φαρμάκων . ὃ γὰρ αὔταρκες αὐτῶν ἐστι μέγεθος εἰς τὸ μηδὲν παθεῖν προληφθέντων , τοῦτο αὐξηθὲν εἰς τετραπλάσιον ἢ πενταπλάσιον ἐπιδιδόμενον ὀνίνησι , καὶ οὐχ ἅπαξ γε τῆς ἡμέρας , ἀλλὰ δίς . εἰ δέ τις ἤτοι καθ' ἑκάστην τὴν ἡμέραν , ὡς ὁ καθ' ἡμᾶς γενόμενος αὐτοκράτωρ Αὐρήλιος Ἀντωνῖνος ἢ ὡς αὐτὸς ὁ Μιθριδάτης , λαμβάνοι τοῦ φαρμάκου , παντάπασιν ἀβλαβὴς ὑπὸ τῶν θανασίμων τε καὶ δηλητηρίων φαρμάκων ὀνομαζομένων ἔσται , ὥσπερ φασὶ καὶ τὸν Μιθριδάτην αὐτὸν , ἡνίκα προείλετο δι' ὀλεθρίου φαρμάκου μᾶλλον ἀποθανεῖν , ἢ ὑπὸ Ῥωμαίοις γενέσθαι , μηδὲν εὑρεῖν ἀνελεῖν αὐτὸν δυνάμενον . τὰ μὲν οὖν κατὰ Μιθριδάτην ἀκούομεν · αὐτοὶ δ' ἡμεῖς ἴσμεν κατὰ τὸν Ἀντωνῖνον , ὃς τὸ μὲν πρῶτον εἰς ἀσφάλειαν ἑαυτοῦ κατασκευάζων ἑκάστης ἡμέρας , ὅσον Αἰγυπτίου κυάμου μέγεθος ἐλάμβανεν , ἢ καταπίνων ἄνευ μίξεως ὕδατος ἢ οἴνου ἢ τοιούτου μιγνύς . ἐπεὶ δὲ συνέβαινεν αὐτῷ νυστάζειν καρωδῶς ἐν ταῖς ὁσημέραι πράξεσιν , ἀφεῖλε τὸν ὀπὸν τῆς μήκωνος . πάλιν οὖν αὐτὸν συνέβη διὰ τὸ πρόσθεν ἔθος , ὡς ἂν αὐτῷ τε φύσει ξηροτέρας ὄντι κράσεως , καὶ ξηραῖνον φάρμακον ἐκ πολλοῦ προσφερόμενον , τό γε πλεῖστον μέρος τῆς νυκτὸς ἄγρυπνον διατελεῖν , καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθη προσφέρεσθαι , καὶ τοῦ τὸν ὀπὸν ἔχοντος ἤδη πως κεχρονικότος . εἴρηται γάρ μοι πολλάκις ἤδη τὰ τοιαῦτα φάρμακα χρονίζοντα πραότερον ἴσχειν αὐτόν . ἦν δὲ τηνικαῦτα διὰ τὸν Γερμανικὸν πόλεμον ἐν τοῖς περὶ τὸν Ἴστρον χωρίοις , ἐμοῦ παραιτησαμένου τὴν ἀποδημίαν ἐκείνην . ἐπεὶ δὲ τὴν ὑπὸ Δημητρίου τοῦ ἀρχιατροῦ σκευαζομένην ἀντίδοτον ἐπῄνει , μετὰ θάνατον αὐτοῦ γράψας Εὐφράτει τῷ καθολικῷ , παρ' οὖ τὰ πρὸς τὴν σύνθεσιν ἐλάμβανεν ἁπλᾶ φάρμακα , δηλῶσαι τίς αὐτῷ παρῆν τῶν λαμβανόντων σύνταξιν αὐτοκρατορικὴν , καὶ πυθόμενος ἐμὲ διὰ παντὸς αὐτῷ κατὰ πάσας τὰς συνθέσεις παραγεγονέναι , σκευάζεσθαι μὲν ἐκέλευσεν ὑπὸ ἐμοῦ τὴν ἀντίδοτον . ἀρεσθεὶς δὲ αὐτῇ μόνῃ , παραγενόμενος εἰς Ῥώμην , ἐπυνθάνετο κατὰ τίνα συμμετρίαν τῶν ἁπλῶν φαρμάκων σκευάζοιμι , κᾀγὼ τἀληθὲς αὐτῷ διῆλθον , ὡς οὐδὲν οὐδὲ τοὐλάχιστον , οὔτ' ἐνέλιπον , οὔτε προσέθηκα τῶν ἐμβαλλομένων ἐξ ἔθους παλαιοῦ τοῖς κατὰ τὴν αὐλὴν ἰατροῖς , ἐδήλωσά τε τὴν αἰτίαν , δι' ἣν ἀρέσκει μάλιστα αὐτῷ ἐμοὶ σκευασία , περὶ ἧς εἰπεῖν καὶ νῦν προθέμενος , ἐμνημόνευσα τῶν τότε πραχθέντων . ἅτε γὰρ ἑκάστης ἡμέρας λαμβάνων ὁ Ἀντωνῖνος ἅμα πολλῷ μέλιτι τοῦ φαρμάκου , ἀκριβέστατα διεγίνωσκε τήν τε κακίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀρετήν .
Lemmas: [ τίς εἰμί ὁ ἀντίδοτος καί πόθεν ὁ γένεσις ἔχω ὁ θηριακός . ] ὁ ἰάομαι ὁ πάθος δύναμις οὐ ἔξωθεν ἐπιτίθημι , ἀλλά εἴσω ὁ σῶμα λαμβάνω ἀντίδοτος ὀνομάζω ὁ ἰατρός . τρεῖς δέ αὐτός εἰμί ὁ πᾶς διαφορά . τις μέν γάρ ἕνεκα ὁ θανάσιμος προσφέρω φάρμακον , τις δέ ὁ ἰοβόλος ὀνομάζω θηρίον , τις δέ ὁ ἐκ φαῦλος δίαιτα γίγνομαι πάθος ἀρήγω . ἔνιοι δέ ὁ τρεῖς ἐπαγγέλλω χρεία , ὥσπερ καί ὁ θηριακός καλέω , συντίθημι μέν ὑπό Ἀνδρόμαχος ὁ ἰατρός , παρωθέω δέ ὁ Μιθριδάτειος ὀνομάζω , καί αὐτός ἀπό ὁ συντίθημι αὐτός οὕτως καλέω . ὁ γάρ τοι Μιθριδάτης οὗτος , ὥσπερ καί ὁ κατά ἐγώ Ἄτταλος , σπεύδω ἐμπειρία ἔχω ἅπας σχεδόν ὁ ἁπλόος φάρμακον , ὅσος ὁ ὀλέθριος ἀντιτάσσω , πειράω αὐτός ὁ δύναμις ἐπί πονηρός ἄνθρωπος , ὅς θάνατος καταγιγνώσκω . τις μέν οὖν αὐτός ἀνευρίσκω ἐπί φαλάγγιον ἴδιος ἁρμόζω , τις δέ ἐπί σκορπίος , ὥσπερ ἐπί ὁ ἔχιδνα ἄλλος . καί ἐπί ὁ ἀναιρέω φάρμακον ὁ μέν ἐπί ἀκόνιτον , ὁ δέ ἐπί λαγώς ὁ θαλάσσιος , ὁ δέ ἐπί ἄλλος τις ἤ ἄλλος . πᾶς δέ οὖν αὐτός μείγνυμι ὁ Μιθριδάτης εἷς ποιέω φάρμακον , ἐλπίζω ἔχω ἀρωγός ἐπί πᾶς ὁ ὀλέθριος . ὕστερον δέ Ἀνδρόμαχος ὁ Νέρων ἀρχιατρός , ἔνιοι μέν προστίθημι , ἔνιοι δέ ἀφαιρέω , ποιέω ὁ θηριακός ὀνομάζω ἀντίδοτος , οὐ ὀλίγος ἔχιδνα σάρξ μείγνυμι ὁ ἄλλος , ὅς οὐ ἔχω ὁ Μιθριδάτειος . καί διά οὗτος πρός μέν ὁ ὁ ἔχιδνα δῆγμα καλός εἰμί ὁ θηριακός ὁ Μιθριδάτειος ὀνομάζω · πρός ὁ ἄλλος δέ οὐδείς ἥσσων ὁ Μιθριδάτειος , ἀλλά εἰμί ἐπί ὅς καί ἀγαθός . οὐ ὁ αὐτός δέ δύναμις ἔχω ἐπιλαμβάνω καί προλαμβάνω ὁ ἀναιρέω φάρμακον . ὅς γάρ αὐτάρκης αὐτός εἰμί μέγεθος εἰς ὁ μηδείς πάσχω προλαμβάνω , οὗτος αὐξάνω εἰς τετραπλάσιος ἤ πενταπλάσιος ἐπιδίδωμι ὀνίνημι , καί οὐ ἅπαξ γε ὁ ἡμέρα , ἀλλά δίς . εἰ δέ τις ἤτοι κατά ἕκαστος ὁ ἡμέρα , ὡς ὁ κατά ἐγώ γίγνομαι αὐτοκράτωρ Αὐρήλιος Ἀντωνῖνος ἤ ὡς αὐτός ὁ Μιθριδάτης , λαμβάνω ὁ φάρμακον , παντάπασι ἀβλαβής ὑπό ὁ θανάσιμος τε καί δηλητήριος φάρμακον ὀνομάζω εἰμί , ὥσπερ φημί καί ὁ Μιθριδάτης αὐτός , ἡνίκα προαιρέω διά ὀλέθριος φάρμακον μάλα ἀποθνῄσκω , ἤ ὑπό Ῥωμαῖος γίγνομαι , μηδείς εὑρίσκω ἀναιρέω αὐτός δύναμαι . ὁ μέν οὖν κατά Μιθριδάτης ἀκούω · αὐτός δέ ἐγώ οἶδα κατά ὁ Ἀντωνῖνος , ὅς ὁ μέν πρῶτος εἰς ἀσφάλεια ἑαυτοῦ κατασκευάζω ἕκαστος ἡμέρα , ὅσος Αἰγύπτιος κύαμος μέγεθος λαμβάνω , ἤ καταπίνω ἄνευ μίξις ὕδωρ ἤ οἶνος ἤ τοιοῦτος μείγνυμι . ἐπεί δέ συμβαίνω αὐτός νυστάζω καρώδης ἐν ὁ ὁσημέραι πρᾶξις , ἀφαιρέω ὁ ὀπός ὁ μήκων . πάλιν οὖν αὐτός συμβαίνω διά ὁ πρόσθεν ἔθος , ὡς ἄν αὐτός τε φύσις ξηρός εἰμί κρᾶσις , καί ξηραίνω φάρμακον ἐκ πολύς προσφέρω , ὁ γε πολύς μέρος ὁ νύξ ἄγρυπνος διατελέω , καί διά οὗτος ἀναγκάζω προσφέρω , καί ὁ ὁ ὀπός ἔχω ἤδη πως χρονίζω . λέγω γάρ ἐγώ πολλάκις ἤδη ὁ τοιοῦτος φάρμακον χρονίζω πρᾶος ἴσχω αὐτός . εἰμί δέ τηνικαῦτα διά ὁ Γερμανικός πόλεμος ἐν ὁ περί ὁ Ἴστρος χωρίον , ἐγώ παραιτέομαι ὁ ἀποδημία ἐκεῖνος . ἐπεί δέ ὁ ὑπό Δημήτριος ὁ ἀρχιατρός σκευάζω ἀντίδοτος ἐπαινέω , μετά θάνατος αὐτός γράφω Εὐφράτης ὁ καθολικός , παρά ὅς ὁ πρός ὁ σύνθεσις λαμβάνω ἁπλόος φάρμακον , δηλόω τίς αὐτός πάρειμι ὁ λαμβάνω σύνταξις αὐτοκρατορικός , καί πυνθάνομαι ἐγώ διά πᾶς αὐτός κατά πᾶς ὁ σύνθεσις παραγίγνομαι , σκευάζω μέν κελεύω ὑπό ἐγώ ὁ ἀντίδοτος . ἀρέσκω δέ αὐτός μόνος , παραγίγνομαι εἰς Ῥώμη , πυνθάνομαι κατά τίς συμμετρία ὁ ἁπλόος φάρμακον σκευάζω , ἐͅγώ ἀληθής αὐτός διέρχομαι , ὡς οὐδείς οὐδέ ἐλαχύς , οὔτε ἐλλείπω , οὔτε προστίθημι ὁ ἐμβάλλω ἐκ ἔθος παλαιός ὁ κατά ὁ αὐλή ἰατρός , δηλόω τε ὁ αἰτία , διά ὅς ἀρέσκω μάλα αὐτός ἐγώ σκευασία , περί ὅς λέγω καί νῦν προτίθημι , μνημονεύω ὁ τότε πράσσω . ἅτε γάρ ἕκαστος ἡμέρα λαμβάνω ὁ Ἀντωνῖνος ἅμα πολύς μέλι ὁ φάρμακον , ἀκριβής διαγιγνώσκω ὁ τε κακία αὐτός καί ὁ ἀρετή .