galenus.de-antidotis-libri-ii 1.11
[ Περὶ βασάνου τῆς ὡντινῶν δυνάμεων εἰλικρινείας . ] Μεταβῶμεν δ' ἤδη πρὸς τὴν σκευασίαν ταύτης τῆς ἀντιδότου , κατὰ τὴν αὐτὴν τάξιν , ἑκάστου τῶν ἐμβαλλομένων αὐτῇ μνημονεύοντες , ἣν διὰ τῶν προγεγραμμένων ἐπῶν τῆς ἐλεγείας ὁ Ἀνδρόμαχος ἐποιήσατο , πεντήκοντα μὲν ἀξιῶν δραχμὰς δυοῖν δεούσας ἐμβάλλειν τῶν σκιλλητικῶν ἀρτίσκων , ὅπερ ταὐτόν ἐστι τῷ φάναι μη΄ . τούτων δ' ἡμισείας , ὅπερ ἐστὶ κδ΄ . δραχμὰς τῶν θηριακῶν , ὀπίου τε καὶ ἡδυχρόου καὶ μακροῦ πεπέρεως . περὶ μὲν οὖν τῶν γ΄ . εἴρηται . τὸ δὲ μακρὸν πέπερι πανούργως κατασκευαζόμενον ἐλέγξεις διαβρέχων ὕδατι . λύεται γὰρ τὸ σκευασθὲν , ἄλυτον δὲ μένει τὸ αὐτοφυές . ἔστι δὲ αὐτὸ βοτάνη τις ξανθὴ ἀπὸ τῆς Ξένης κομιζομένη παραπλησία ἰδεῖν , οὐ μὴν τῇ γεύσει γε ἐοικυῖα , διὸ καὶ ῥᾷστόν ἐστιν αὐτὴν διακρῖναι μακροῦ πεπέρεως . ἐλέγξεται δὲ καὶ τὸ σαγαπηνὸν καλούμενον ὕδατι βρεχόμενον , ἢ οἴνῳ . διαλύεται γὰρ εὐθὺς τὸ ἀληθινὸν , ἀτήκτου μένοντος τοῦ μὴ τοιούτου . εἴτε δ' , ὡς οὐδέτερον ὄνομα τὸ σαγαπηνὸν ἐθέλεις λέγειν , εἴτε δ' , ὡς ἀρσενικὸν , ὅλον τοῦτο καλῶν σαγαπηνὸν ὀπὸν , ἔστι γὰρ ὄντως ὀπὸς νάρθηκός τινος ὁμοίου τῷ πάνακι , διήνεγκεν οὐδέν . ἀλλ' ὁ μὲν τοῦ πάνακος ὀπὸς οὐδὲν ἔχει παραπλήσιον τῷ ἐν τῇ χαλβάνῃ λευκοτέρῳ . ἔστι δ' αὐτῆς τὸ μὲν ὄντως εἰς σαγαπηνὸν μεταπίπτον , ὅσον ἀφρῶδές τε καὶ κοῦφόν ἐστι , τὸ δὲ τῇ καλλίστῃ χαλβάνῃ σαγαπηνιζούσῃ . πυκνὸν δ' ἐστὶ τοῦτο , καὶ πολὺ μᾶλλον ἐσφιγμένον τῆς ἄλλης χαλβάνης . κεχρῆσθαι δ' αὐτῷ προσῆκεν , ὡς ἀρίστῳ μορίῳ χαλβάνης . ἐπεὶ δὲ μεταπίπτειν εἶπον ἐκ χαλβάνης εἰς σαγαπηνὸν , ὅσον ἂν ἀφρῶδες ἐν αὐτῷ , συστὰν καὶ λευκὸν , ἑτοίμως ἐν ὑγρῷ λύεται . προσθεῖναι μέντοι χρὴ τῷ λόγῳ καὶ μάλιστα διὰ τὴν ﻿ ὁμοιότητα τῆς μεταπτώσεως ἐκ τῆς ἀρίστης κασσίας εἰς κιννάμωμον . ἐθεασάμην γὰρ ἤδη πολλάκις ὑψηλῆς καὶ εὐθαλοῦς κασσίας ὡς εἰς θάμνου μέγεθος ἀνήκειν ἀκρέμονάς τινας ἀκριβῶς ὁμοίους κινναμώμῳ κατά τε τὴν ὄψιν καὶ τοῦ φλοιοῦ τὴν λεπτότητα , καὶ πρὸς τούτοις ἔτι τὰ βεβαιότατα γνωρίσματα κινναμώμου διὰ τῆς γεύσεως τε καὶ ὀσφρήσεως γινόμενα . οὕτω δὲ καὶ κατὰ τὴν ἀρίστην σμύρναν ὀποκάλπασον εὑρίσκεται , διαφέρον σμύρνης , καὶ κατά γε τὰ τρία ταῦτα , λέγω δὲ τό τε σαγαπηνὸν καὶ τὸ ὀποκάλπασον καὶ τὴν κασσίαν , ἐν μὲν τῷ μεταξὺ γίνεταί τινα μηκέτι μένοντα , μήτε χαλβάνη , μήτε κασσία , μήτε σμύρνη , μηδέπω ἀκριβῆ τὴν ἰδέαν ἔχοντα σαγαπηνοῦ καὶ κινναμώμου καὶ ὀποκαλπάσου . διὸ καὶ πολλάκις χρὴ τεθεᾶσθαι τὸν μέλλοντα διαγιγνώσκειν καὶ διακρίνειν ἀλλήλων τὰ παραπλήσια · καθάπερ γε ἐπὶ τῶν ὁμοίων ἀλλήλοις παιδαρίων διδύμων οἱ μὲν ἀήθεις ὄντες οὐ δύνανται διακρίνειν τὸ ἕτερον ἀπὸ τοῦ ἑτέρου , ῥᾴστη δὲ ἡ διάγνωσις γίνεται τοῖς ὁμοδιαίτοις , οὕτως ἔχει κᾀπὶ τῶν φαρμάκων ἁπάντων . ὁ γὰρ ἐντεθραμμένος αὐτοῖς καὶ πολλάκις ἑορακὼς εὑρίσκει τε καὶ γνωρίζει ῥᾳδίως τὰς παρὰ μικρὸν διαφοράς · ὁ δ' ἅπαξ ἢ δὶς ἑορακὼς ὡς ἀπαράλλακτον τεθέαται τῷ ἑτέρῳ τὸ ἕτερον , ἔχον ἐνίοτε σαφεστάτην διάκρισιν , ἐναργῶς φαινομένην τῷ πολλάκις ἑορακότι , ὥστε καὶ δι' ἑνὸς τῶν συμβεβηκότων αὐτοῖς γνωρίζεσθαι ῥᾳδίως . τὸ γοῦν ἐκ χαλβάνης σαγαπηνὸν οὐκ ἔχει τὴν ὀσμὴν τῆς ἰδιότητος τὴν αὐτὴν τῷ κυρίως ὀνομαζομένῳ σαγαπηνῷ . τὸ γὰρ ὑπὸ τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα δεινῶν ὀνομαζόμενον ὀσμῆς εἶδος τραγίζον οὐκ ἀποτίθεται τὸ ἐκ τῆς χαλβάνης σαγαπηνόν . ἀλλὰ ἐπὶ μὲν τοῦ τοιούτου σαγαπηνοῦ καὶ τῆς χαλβάνης ταύτης οὐ μεγάλη τίς ἐστιν ἡ διαφορὰ πρὸς τὴν τοῦ φαρμάκου σύνθεσιν . ἄμφω γὰρ ἁρμόττει καὶ ἀντιτέτακται τοῖς ἰοβόλοις τε καὶ δηλητηρίοις , ἀλλ' ἧττον ἡ χαλβάνη τοῦ σαγαπηνοῦ . τὸ δὲ ὀποκάλπασον ἀναιρετικόν ἐστι , καὶ πολλοὺς κατά τινα τύχην ἐν τοῖς τῆς ἡμετέρας ζωῆς χρόνοις ἀποθανόντας οἶδα διὰ τὴν ἄγνοιαν τῆς ὀποκάλπασον ἐχούσης σμύρνης . ἐξεπίτηδες γὰρ ἔνιοι τῶν σκευαζόντων αὐτὴν ὡς ἀρίστην ἔβαλον , ἐπειδὴ τοῖς κολλυρίοις ἐμβαλλομένην ὁρῶσι κάλλιστον οὖσαν φάρμακον , ἀδήκτως γὰρ διαφορεῖ τὸ πῦον . ἔστι δ' ὅτε καὶ ἀρχόμενον ὑπόχυμα λεπτὸν τῇ συστάσει , κᾂν εἰς ἔμπλαστρον δὲ , κᾂν εἰς κηρωτὴν , ἤ τι τῶν ἔξωθεν ἐπιτιθεμένων φαρμάκων διαφορητικῶν ἐμβάλῃς τὴν τοιαύτην σμύρναν , αὐξήσεις αὐτοῦ τὴν δύναμιν , ἀλλ' εἴσω τοῦ σώματος λαμβανομένη θανάσιμόν ἐστι φάρμακον . ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ πλέον εἴρηται διά τε τὴν ἀκολουθίαν τοῦ λόγου καὶ τὸ χρήσιμον τῆς θεωρίας .
Lemmas: [ περί βάσανος ὁ ἀντινέω δύναμις εἰλικρίνεια . ] μεταβαίνω δέ ἤδη πρός ὁ σκευασία οὗτος ὁ ἀντίδοτος , κατά ὁ αὐτός τάξις , ἕκαστος ὁ ἐμβάλλω αὐτός μνημονεύω , ὅς διά ὁ προγράφω ἔπος ὁ ἐλεγεία ὁ Ἀνδρόμαχος ποιέω , πεντήκοντα μέν ἀξιόω δραχμή δύο δέω ἐμβάλλω ὁ σκιλλητικός ἀρτίσκος , ὅς αὐτός εἰμί ὁ φημί μηʹ . οὗτος δέ ἥμισυς , ὅς εἰμί κδʹ . δραχμή ὁ θηριακός , ὄπιον τε καί ἡδύχροος καί μακρός πέπερι . περί μέν οὖν ὁ γʹ . λέγω . ὁ δέ μακρός πέπερι πανοῦργος κατασκευάζω ἐλέγχω διαβρέχω ὕδωρ . λύω γάρ ὁ σκευάζω , ἄλυτος δέ μένω ὁ αὐτοφυής . εἰμί δέ αὐτός βοτάνη τις ξανθός ἀπό ὁ Ξένη κομίζω παραπλήσιος ὁράω , οὐ μήν ὁ γεῦσις γε ἔοικα , διό καί ῥᾴδιος εἰμί αὐτός διακρίνω μακρός πέπερι . ἐλέγχω δέ καί ὁ σαγαπηνός καλέω ὕδωρ βρέχω , ἤ οἶνος . διαλύω γάρ εὐθύς ὁ ἀληθινός , ἄτηκτος μένω ὁ μή τοιοῦτος . εἴτε δέ , ὡς οὐδέτερος ὄνομα ὁ σηγαπηνός ἐθέλω λέγω , εἴτε δέ , ὡς ἀρσενικός , ὅλος οὗτος καλέω σαγαπηνός ὀπός , εἰμί γάρ ὄντως ὄψ νάρθηξ τις ὅμοιος ὁ πάναξ , διαφέρω οὐδείς . ἀλλά ὁ μέν ὁ πάναξ ὄψ οὐδείς ἔχω παραπλήσιος ὁ ἐν ὁ χαλβάνη λευκός . εἰμί δέ αὐτός ὁ μέν ὄντως εἰς σηγαπηνός μεταπίπτω , ὅσος ἀφρώδης τε καί κοῦφος εἰμί , ὁ δέ ὁ καλός χαλβάνη σαγαπηνίζω . πυκνός δέ εἰμί οὗτος , καί πολύς μάλα σφίγγω ὁ ἄλλος χαλβάνη . χράω δέ αὐτός προσήκω , ὡς ἀγαθός μόριον χαλβάνη . ἐπεί δέ μεταπίπτω λέγω ἐκ χαλβάνη εἰς σηγαπηνός , ὅσος ἄν ἀφρώδης ἐν αὐτός , συνίστημι καί λευκός , ἑτοῖμος ἐν ὑγρός λύω . προστίθημι μέντοι χρή ὁ λόγος καί μάλα διά ὁ ﻿ ὁμοιότης ὁ μετάπτωσις ἐκ ὁ ἀγαθός κασσία εἰς κιννάμωμον . θεάομαι γάρ ἤδη πολλάκις ὑψηλός καί εὐθηλής κασσία ὡς εἰς θάμνος μέγεθος ἀνήκω ἀκρέμων τις ἀκριβής ὅμοιος κιννάμωμον κατά τε ὁ ὄψις καί ὁ φλοιός ὁ λεπτότης , καί πρός οὗτος ἔτι ὁ βέβαιος γνώρισμα κιννάμωμον διά ὁ γεῦσις τε καί ὄσφρησις γίγνομαι . οὕτως δέ καί κατά ὁ ἀγαθός σμύρνη ὀποκάλπασον εὑρίσκω , διαφέρω σμύρνα , καί κατά γε ὁ τρεῖς οὗτος , λέγω δέ ὁ τε σαγαπηνόν καί ὁ ὀποκάλπασον καί ὁ κασσία , ἐν μέν ὁ μεταξύ γίγνομαι τις μηκέτι μένω , μήτε χαλβάνη , μήτε κασσία , μήτε σμύρνη , μηδέπω ἀκριβής ὁ ἰδέα ἔχω σαγαπηνός καί κιννάμωμον καί ὀποκάλπασον . διό καί πολλάκις χρή θεάομαι ὁ μέλλω διαγιγνώσκω καί διακρίνω ἀλλήλων ὁ παραπλήσιος · καθά γε ἐπί ὁ ὅμοιος ἀλλήλων παιδάριον δίδυμος ὁ μέν ἀήθης εἰμί οὐ δύναμαι διακρίνω ὁ ἕτερος ἀπό ὁ ἕτερος , ῥᾴδιος δέ ὁ διάγνωσις γίγνομαι ὁ ὁμοδίαιτος , οὕτως ἔχω εἰͅπί ὁ φάρμακον ἅπας . ὁ γάρ ἐντρέφω αὐτός καί πολλάκις ὁράω εὑρίσκω τε καί γνωρίζω ῥᾴδιος ὁ παρά μικρός διαφορά · ὁ δέ ἅπαξ ἤ δίς ὁράω ὡς ἀπαράλλακτος θεάομαι ὁ ἕτερος ὁ ἕτερος , ἔχω ἐνίοτε σαφής διάκρισις , ἐναργής φαίνω ὁ πολλάκις ὁράω , ὥστε καί διά εἷς ὁ συμβαίνω αὐτός γνωρίζω ῥᾴδιος . ὁ γοῦν ἐκ χαλβάνη σαγαπηνός οὐ ἔχω ὁ ὀσμή ὁ ἰδιότης ὁ αὐτός ὁ κύριος ὀνομάζω σαγαπηνός . ὁ γάρ ὑπό ὁ περί ὁ τοιοῦτος δεινός ὀνομάζω ὀσμή εἶδος τραγίζω οὐ ἀποτίθημι ὁ ἐκ ὁ χαλβάνη σηγαπηνός . ἀλλά ἐπί μέν ὁ τοιοῦτος σαγαπηνός καί ὁ χαλβάνη οὗτος οὐ μέγας τις εἰμί ὁ διαφορά πρός ὁ ὁ φάρμακον σύνθεσις . ἄμφω γάρ ἁρμόζω καί ἀντιτάσσω ὁ ἰοβόλος τε καί δηλητήριος , ἀλλά ἥσσων ὁ χαλβάνη ὁ σαγαπηνός . ὁ δέ ὀποκάλπασον ἀναιρετικός εἰμί , καί πολύς κατά τις τύχη ἐν ὁ ὁ ἡμέτερος ζωή χρόνος ἀποθνῄσκω οἶδα διά ὁ ἄγνοια ὁ ὀποκάλπασον ἔχω σμύρνα . ἐξεπίτηδες γάρ ἔνιοι ὁ σκευάζω αὐτός ὡς ἀγαθός βάλλω , ἐπειδή ὁ κολλύριον ἐμβάλλω ὁράω καλός εἰμί φάρμακον , ἄδηκτος γάρ διαφορέω ὁ πυός . εἰμί δέ ὅτε καί ἄρχω ὑπόχυμα λεπτός ὁ σύστασις , ἔͅν εἰς ἔμπλαστρος δέ , ἔͅν εἰς κηρωτή , ἤ τις ὁ ἔξωθεν ἐπιτίθημι φάρμακον διαφορητικός ἐμβάλλω ὁ τοιοῦτος σμύρνη , αὐξάνω αὐτός ὁ δύναμις , ἀλλά εἴσω ὁ σῶμα λαμβάνω θανάσιμος εἰμί φάρμακον . οὗτος μέν οὖν ἐπί πολύς λέγω διά τε ὁ ἀκολουθία ὁ λόγος καί ὁ χρήσιμος ὁ θεωρία .