galenus.ars-medica 6
Σημεῖα δ’ ἑκάστου τῆς κράσεως ἐφεξῆς εἰρήσεται , τὴν ἀρχὴν ἀπ’ ἐγκεφάλου ποιησαμένων ἡμῶν . ἔστι δὲ πέντε τὰ σύμφυτα γένη τῶν γνωρισμάτων αὐτοῦ . ἓν μὲν ἡ τῆς συμπάσης κεφαλῆς διάθεσις , δεύτερον δὲ ἡ τῶν αἰσθητικῶν ἐνεργειῶν ἀρετή τε καὶ κακία , καὶ τρίτον ἡ τῶν πρακτικῶν , καὶ τέταρτον ἡ τῶν ἡγεμονικῶν , καὶ πέμπτον ἡ τῶν φυσικῶν . ἄλλο δὲ γένος ἐπὶ τούτοις ἅπασιν , ἡ ἀπὸ τῶν ἔξωθεν αὐτῷ προσπιπτόντων ἀλλοίωσις . ἡ μὲν δὴ τῆς συμπάσης κεφαλῆς διάθεσις ἐκ μεγέθους τε καὶ σχήματος αὐτῆς λαμβάνεται καὶ τριχῶν . ἡ μὲν οὖν μικρὰ κεφαλὴ μοχθηρᾶς ἐγκεφάλου κατασκευῆς ἴδιον σημεῖον . ἡ μεγάλη δὲ οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἀγαθῆς κατασκευῆς σημεῖον . ἀλλ’ εἰ μὲν διὰ ῥώμην ἐγένετο τῆς ἐγχωρίου δυνάμεως , ὕλην χρηστήν τε καὶ πολλὴν δημιουργούσης , ἀγαθὸν σημεῖον · εἰ δὲ διὰ μόνης τῆς ὕλης τὸ πλῆθος , οὐκ ἀγαθόν . διοριστέον οὖν ἐστιν αὐτὰ τῷ τε σχήματι καὶ τοῖς ἀπ’ αὐτοῦ πεφυκόσι . τῷ σχήματι μὲν , εἰ εὔρυθμος , ἀεὶ γὰρ ἀγαθὸν τοῦτο σημεῖον . τοῖς δ’ ἀπ’ αὐτοῦ πεφυκόσιν , εἰ κρατεραύχην τέ ἐστιν καὶ τοῖς ἄλλοις ὀστοῖς ἄριστα διάκειται , καὶ εἰ τὸ νευρῶδες αὐτῇ σύμπαν εὐτραφές τέ ἐστι καὶ εὔτονον . οἰκεῖον δὲ σχῆμα κεφαλῆς , ὥσπερ ἂν εἰ νοήσαις σφαῖραν ἀκριβῆ κηρίνην ἑκατέρωθεν ἀτρέμα πεπιλημένην . ἀνάγκη γὰρ τῆς τοιαύτης κυρτότερα μὲν , ἢ κατὰ σφαῖραν , γενέσθαι τά τε ὄπισθεν καὶ τὰ ἔμπροσθεν , εὐθύτερα δὲ τὰ ἑκατέρωθεν . εἰ δ’ ἡ κατ’ ἰνίον ἐξοχὴ μειωθείη τινὶ , συνεπισκέπτου τά τε νεῦρα καὶ τὸν αὐχένα σὺν τοῖς ἄλλοις ὀστοῖς . κατὰ φύσιν μὲν γὰρ ἐχόντων , ἐνδείᾳ τῆς ὕλης , οὐ δυνάμεως ἀῤῥωστίᾳ τοιοῦτος ἐγένετο . φαυλοτέρων δὲ ὑπαρχόντων , ἀσθενὴς ἡ ἀρχή . τὰ πολλὰ δὲ ταῖς κατ’ ἰνίον ἐνδείαις ἀσθένεια τῶν εἰρημένων ἕπεται , καὶ σπάνιον πάνυ τὸ μὴ τοιοῦτον . καὶ τὴν φοξοτέραν δὲ κατ’ ἰνίον ἐπισκέπτου κεφαλὴν , ὡσαύτως τοῖς ἐφ’ ὅλης αὐτῆς μεγάλης γενομένης διορισμοῖς . ὡς τὰ πολλὰ δὲ κᾀνταῦθα σὺν εὐρύθμῳ τῷ σχήματι γενομένης τῆς παρεγκεφαλίδος , ἀγαθὸν σημεῖον , ἣν ἔνιοι τῶν ἰατρῶν ὀπίσθιον ἐγκέφαλον ὀνομάζουσιν , ὥσπερ οὖν καὶ ἔστιν ὀπίσθιος , ὁριζόμενος τῇ λαμβδοειδεῖ ῥαφῇ . τοῦ νωτιαίου δέ ἐστιν ἀρχὴ τὸ μόριον τοῦτο , καὶ δι’ ἐκεῖνον ἁπάντων τῶν καθ’ ὅλον τὸ ζῶον νεύρων πρακτικῶν . αὐτὸ δὲ τὸ ὄπισθεν μέρος καθ’ αὑτὸ παντάπασιν ὀλίγων αἰσθητικῶν μετέχει , παμπόλλων δὲ τῶν πρακτικῶν , ὥσπερ γε καὶ θάτερον τὸ πρόσθιον , αἰσθητικῶν μὲν παμπόλλων , ὀλίγων δὲ τῶν πρακτικῶν . ὥστε καὶ καλῶς διακείμενα ῥωμαλέας ἕξει τὰς ἀποφύσεις ἑκάτερον τὰς ἰδίας . οἱ αὐτοὶ δὲ κᾀπὶ τῶν ἔμπροσθεν τῆς κεφαλῆς τῶν κατὰ τὸ μέτωπον διορισμοὶ τοῖς ὄπισθεν , εἰς σμικρότητά τε καὶ μέγεθος αὐτοῦ βλεπόντων , καὶ σχῆμα , καὶ τὰς ἐνταῦθα αἰσθήσεις , ὄψιν τε καὶ γεῦσιν καὶ ὄσφρησιν . ἀλλήλων γάρ ἐστι γνωρίσματα , καὶ ἀλλήλοις μαρτυρεῖ , τά τε ἀπὸ τῆς ἀρχῆς πεφυκότα , τῇ τῆς ἀρχῆς ἀρετῇ τε καὶ κακίᾳ , καὶ ἡ ἀρχὴ τοῖς ἀπ’ αὐτῆς . ἡ μέντοι τῶν ἡγεμονικῶν ἐνεργειῶν ἀρετή τε καὶ κακία τῆς ἀρχῆς μόνης ἐστὶν αὐτῆς καθ’ ἑαυτὴν γνώρισμα . καλῶ δὲ ἡγεμονικὰς ἐνεργείας τὰς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μόνης γινομένας . ἀγχίνοια μὲν οὖν λεπτομεροῦς οὐσίας ἐγκεφάλου γνώρισμα , βραδυτὴς δὲ διανοίας παχυμεροῦς · εὐμάθεια δ’ εὐτυπώτου , καὶ μνήμη μονίμου . οὕτω δὲ καὶ ἡ μὲν δυσμάθεια δυστυπώτου . ἡ δ’ ἐπιλησμοσύνη διαῤῥεούσης , καὶ τὸ μὲν εὐμετάβολον ἐν δόξαις θερμῆς , τὸ δὲ μόνιμον ψυχρᾶς . ἔτι δέ μοι δοκῶ λείπεσθαι δύο γένη γνωρισμάτων , ὧν ἐξ ἀρχῆς ὑπεσχόμην ἐρεῖν , ἓν μὲν τὸ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν , ἕτερον δὲ τὸ τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων · ἔσται δὲ κοινὸς ὑπὲρ ἀμφοῖν ὁ λόγος . εἰ μὲν εὔκρατος ὁ ἐγκέφαλος ὑπάρχει κατὰ τὰς τέσσαρας ποιότητας , ἁπάντων τῶν εἰρημένων ἕξει μετρίως , καὶ τῶν περιττωμάτων , ὅσα δι’ ὑπερώας , ἤ ὤτων , ἢ μυκτήρων ἐκκαθαίρεται , καὶ τούτων ἕξει μετρίως , ἥκιστά τε βλαβήσεται πρὸς ἁπάντων τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων , ὅσα θερμαίνει , καὶ ψύχει , καὶ ξηραίνει , καὶ ὑγραίνει . τοῖς τοιούτοις αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς , βρέφεσι μὲν οὖσιν ὑπόπυῤῥοι , παισὶ δὲ ὑπόξανθοι , τελειουμένοις δὲ γίνονται ξανθαὶ , μεταξύ πως οὖσαι τῶν τε ἀκριβῶς οὔλων καὶ ἁπλῶν , οὐ μὴν οὐδὲ φαλακροῦνται ῥᾳδίως . ἀκούειν δὲ χρὴ τῶν εἰρημένων τε καὶ ῥηθησομένων γνωρισμάτων ὡς ἐπὶ εὐκράτων οἰκήσεων . ὅσα δὲ κατὰ τὰς τρίχας οὐκ ἐπὶ χωρίων μόνον , ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν χυμῶν κράσεως , ἀνάλογον ἐχούσης τῇ κράσει τῶν κατὰ τὸν ἐγκέφαλον . εἰ δὲ θερμότερος εἴη τοῦ συμμέτρου , κατὰ δὲ τὴν ἑτέραν ἀντίθεσιν εὔκρατος , εἰ μὲν ἐπὶ πλέον εἴη θερμότερος , ἰσχυρὰ πάντα τὰ ῥηθησόμενα γενήσεται γνωρίσματα , βραχείας δὲ τῆς ὑπερβολῆς ὑπαρχούσης , ἀμυδρά . κοινὸς δὲ οὗτος ὁ λόγος ἐπὶ πάντων εἰρήσθω μοι τῶν μορίων , τῶν ἐν πάσαις ταῖς κράσεσι μελλόντων λέγεσθαι γνωρισμάτων .
Lemmas: σημεῖον δέ ἕκαστος ὁ κρᾶσις ἐφεξῆς λέγω , ὁ ἀρχή ἀπό ἐγκέφαλος ποιέω ἐγώ . εἰμί δέ πέντε ὁ σύμφυτος γένος ὁ γνώρισμα αὐτός . εἷς μέν ὁ ὁ σύμπας κεφαλή διάθεσις , δεύτερος δέ ὁ ὁ αἰσθητικός ἐνέργεια ἀρετή τε καί κακία , καί τρίτος ὁ ὁ πρακτικός , καί τέταρτος ὁ ὁ ἡγεμονικός , καί πέμπτος ὁ ὁ φυσικός . ἄλλος δέ γένος ἐπί οὗτος ἅπας , ὁ ἀπό ὁ ἔξωθεν αὐτός προσπίπτω ἀλλοίωσις . ὁ μέν δή ὁ σύμπας κεφαλή διάθεσις ἐκ μέγεθος τε καί σχῆμα αὐτός λαμβάνω καί θρίξ . ὁ μέν οὖν μικρός κεφαλή μοχθηρός ἐγκέφαλος κατασκευή ἴδιος σημεῖον . ὁ μέγας δέ οὐ ἐκ ἀνάγκη ἀγαθός κατασκευή σημεῖον . ἀλλά εἰ μέν διά ῥώμη γίγνομαι ὁ ἐγχώριος δύναμις , ὕλη χρηστός τε καί πολύς δημιουργέω , ἀγαθός σημεῖον · εἰ δέ διά μόνος ὁ ὕλη ὁ πλῆθος , οὐ ἀγαθός . διοριστέον οὖν εἰμί αὐτός ὁ τε σχῆμα καί ὁ ἀπό αὐτός φύω . ὁ σχῆμα μέν , εἰ εὔρυθμος , ἀεί γάρ ἀγαθός οὗτος σημεῖον . ὁ δέ ἀπό αὐτός φύω , εἰ κρατεραύχην τε εἰμί καί ὁ ἄλλος ὀστέον ἀγαθός διάκειμαι , καί εἰ ὁ νευρώδης αὐτός σύμπας εὐτραφής τε εἰμί καί εὔτονος . οἰκεῖος δέ σχῆμα κεφαλή , ὥσπερ ἄν εἰ νοέω σφαῖρα ἀκριβής κηρίνη ἑκατέρωθεν ἀτρέμας πιλέω . ἀνάγκη γάρ ὁ τοιοῦτος κυρτός μέν , ἤ κατά σφαῖρα , γίγνομαι ὁ τε ὄπισθεν καί ὁ ἔμπροσθεν , εὐθύς δέ ὁ ἑκατέρωθεν . εἰ δέ ὁ κατά ἰνίον ἐξοχή μειόω τις , συνεπισκέπτομαι ὁ τε νεῦρον καί ὁ αὐχήν σύν ὁ ἄλλος ὀστέον . κατά φύσις μέν γάρ ἔχω , ἔνδεια ὁ ὕλη , οὐ δύναμις ἀρρωστία τοιοῦτος γίγνομαι . φαῦλος δέ ὑπάρχω , ἀσθενής ὁ ἀρχή . ὁ πολύς δέ ὁ κατά ἰνίον ἔνδεια ἀσθένεια ὁ λέγω ἕπομαι , καί σπάνιος πάνυ ὁ μή τοιοῦτος . καί ὁ φοξός δέ κατά ἰνίον ἐπισκοπέω κεφαλή , ὡσαύτως ὁ ἐπί ὅλος αὐτός μέγας γίγνομαι διορισμός . ὡς ὁ πολύς δέ ᾀνταῦθη σύν εὔρυθμος ὁ σχῆμα γίγνομαι ὁ παρεγκεφαλίς , ἀγαθός σημεῖον , ὅς ἔνιοι ὁ ἰατρός ὀπίσθιος ἐγκέφαλος ὀνομάζω , ὥσπερ οὖν καί εἰμί ὀπίσθιος , ὁρίζω ὁ λαμβδοειδής ῥαφή . ὁ νωτιαῖος δέ εἰμί ἀρχή ὁ μόριον οὗτος , καί διά ἐκεῖνος ἅπας ὁ κατά ὅλος ὁ ζῷον νεῦρον πρακτικός . αὐτός δέ ὁ ὄπισθεν μέρος κατά ἑαυτοῦ παντάπασι ὀλίγος αἰσθητικός μετέχω , πάμπολυς δέ ὁ πρακτικός , ὥσπερ γε καί ἕτερος ὁ πρόσθιος , αἰσθητικός μέν πάμπολυς , ὀλίγος δέ ὁ πρακτικός . ὥστε καί καλός διάκειμαι ῥωμαλέος ἔχω ὁ ἀπόφυσις ἑκάτερος ὁ ἴδιος . ὁ αὐτός δέ εἰͅπί ὁ ἔμπροσθεν ὁ κεφαλή ὁ κατά ὁ μέτωπον διορισμός ὁ ὄπισθεν , εἰς μικρότης τε καί μέγεθος αὐτός βλέπω , καί σχῆμα , καί ὁ ἐνταῦθα αἴσθησις , ὄψις τε καί γεῦσις καί ὄσφρησις . ἀλλήλων γάρ εἰμί γνώρισμα , καί ἀλλήλων μαρτυρέω , ὁ τε ἀπό ὁ ἀρχή φύω , ὁ ὁ ἀρχή ἀρετή τε καί κακία , καί ὁ ἀρχή ὁ ἀπό αὐτός . ὁ μέντοι ὁ ἡγεμονικός ἐνέργεια ἀρετή τε καί κακία ὁ ἀρχή μόνος εἰμί αὐτός κατά ἑαυτοῦ γνώρισμα . καλέω δέ ἡγεμονικός ἐνέργεια ὁ ἀπό ὁ ἀρχή μόνος γίγνομαι . ἀγχίνοια μέν οὖν λεπτομερής οὐσία ἐγκέφαλος γνώρισμα , βραδυτής δέ διάνοια παχυμερής · εὐμάθεια δέ εὐτύπωτος , καί μνήμη μόνιμος . οὕτως δέ καί ὁ μέν δυσμάθεια δυστύπωτος . ὁ δέ ἐπιλησμοσύνη διαρρέω , καί ὁ μέν εὐμετάβολος ἐν δόξα θερμός , ὁ δέ μόνιμος ψυχρός . ἔτι δέ ἐγώ δοκέω λείπω δύο γένος γνώρισμα , ὅς ἐκ ἀρχή ὑπέχω λέγω , εἷς μέν ὁ ὁ φυσικός ἐνέργεια , ἕτερος δέ ὁ ὁ ἔξωθεν προσπίπτω · εἰμί δέ κοινός ὑπέρ ἄμφω ὁ λόγος . εἰ μέν εὔκρατος ὁ ἐγκέφαλος ὑπάρχω κατά ὁ τέσσαρες ποιότης , ἅπας ὁ λέγω ἔχω μέτριος , καί ὁ περίσσωμα , ὅσος διά ὑπερώα , ἤ οὖς , ἤ μυκτήρ ἐκκαθαίρω , καί οὗτος ἔχω μέτριος , ἦκα τε βλάπτω πρός ἅπας ὁ ἔξωθεν προσπίπτω , ὅσος θερμαίνω , καί ψύχω , καί ξηραίνω , καί ὑγραίνω . ὁ τοιοῦτος ὁ θρίξ ὁ κεφαλή , βρέφος μέν εἰμί ὑπόπυρρος , παῖς δέ ὑπόξανθος , τελειόω δέ γίγνομαι ξανθός , μεταξύ πως εἰμί ὁ τε ἀκριβής οὖλος καί ἁπλόος , οὐ μήν οὐδέ φαλακρόομαι ῥᾴδιος . ἀκούω δέ χρή ὁ λέγω τε καί λέγω γνώρισμα ὡς ἐπί εὔκρατος οἴκησις . ὅσος δέ κατά ὁ θρίξ οὐ ἐπί χωρίον μόνος , ἀλλά καί ὁ ὁ χυμός κρᾶσις , ἀνάλογος ἔχω ὁ κρᾶσις ὁ κατά ὁ ἐγκέφαλος . εἰ δέ θερμός εἰμί ὁ σύμμετρος , κατά δέ ὁ ἕτερος ἀντίθεσις εὔκρατος , εἰ μέν ἐπί πολύς εἰμί θερμός , ἰσχυρός πᾶς ὁ ῥέομαι γίγνομαι γνώρισμα , βραχύς δέ ὁ ὑπερβολή ὑπάρχω , ἀμυδρός . κοινός δέ οὗτος ὁ λόγος ἐπί πᾶς λέγω ἐγώ ὁ μόριον , ὁ ἐν πᾶς ὁ κρᾶσις μέλλω λέγω γνώρισμα .