galenus.ars-medica 21
Τὰ μὲν οὖν τῶν νοσησόντων ἐν τῷ μεταξὺ τὴν ἰδέαν ἐστὶ τῶν τε τοῖς ὑγιαίνουσι καὶ τοῖς νοσοῦσι συμβαινόντων . κατὰ φύσιν μὲν γὰρ ἅπαντα τοῖς ὑγιαίνουσιν ὑπάρχει , παρὰ φύσιν δὲ τοῖς νοσοῦσιν , καθόσον νοσοῦσιν . ἐν μεθορίῳ δὲ τούτων ἐστὶ τὰ δηλωτικὰ σημεῖα τῶν νοσησόντων , ἔνια μὲν ἐκ τοῦ γένους ὑπάρχοντα τῶν κατὰ φύσιν , ἀλλὰ ποσότησιν , ἢ ποιότησιν , ἢ καιροῖς ὑπηλλαγμένα , τινὰ δὲ ἐκ τῶν παρὰ φύσιν μὲν , ἀλλὰ μικρότερα τῶν ἐν ταῖς νόσοις , καὶ διὰ τοῦτο καὶ αἱ διαθέσεις μὲν αὗται τῶν σωμάτων , ὅσα νοσήσειν ὑπέδειξα , τῶν οὐδετέρων εἰσὶ , καὶ τὰ δηλοῦντα αὐτὰς σημεῖα . πρώτως μὲν γὰρ ταῦτα ὑγείαν δηλοῖ , δευτέρως δὲ τὰς νόσους . καὶ γίνεται τὰ αὐτὰ σημεῖα κατὰ τὴν πρός τι σχέσιν , οὐδέτερά τε καὶ νοσώδη · τὰ μὲν τὴν ἤδη διάθεσιν δηλοῦντα οὐδέτερα , τὰ δὲ τὴν ἐσομένην προδηλοῦντα νοσώδη . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον , καὶ ὅσα τοῖς νοσοῦσιν ἐπιφαίνεται σημεῖα σωτήρια , λεχθήσεται μὲν ὑγιεινὰ , διότι τὴν ἐσομένην ὑγείαν προδηλοῖ · λεχθήσεται δὲ καὶ νοσερὰ , καθόσον τὴν ὑπάρχουσαν νόσον ἐνδείκνυται . καὶ δῆλον ὡς , ὅσαπερ ἀμφοῖν ἐστι δηλωτικὰ , λεχθείη ἂν οὐδέτερα καθ’ ἔν τι τῶν σημαινομένων τῆς οὐδετέρου φωνῆς . οὐδὲν δὲ θαυμαστὸν , τὰ αὐτὰ σημεῖα τοὺς τρεῖς ἔχειν λόγους ἐν διαφερούσαις σχέσεσιν , ὑγιεινά τε καὶ νοσερὰ , καὶ οὐδέτερα λεγόμενα . καθ’ ἕτερον δὲ σημαινόμενον , ὅσα τοῖς ἀνακομιζομένοις ἐκ νόσων ὑπάρχει σημεῖα , λέγομεν οὐδέτερα , καθ’ ὃ , οἶμαι , καὶ τὰ τῶν ἐν γήρᾳ . ταῦτα μὲν οὖν ἅπαντα πλείοσιν ὑποπέπτωκεν ἐννοίαις τε καὶ λόγοις . ὅσα δὲ τοῖς ἀμέμπτως ὑγιαίνουσιν ὑπάρχει , μόνῃ τῇ τῶν ὑγιεινῶν ἐννοίᾳ , καὶ ὅσα τοῖς νοσοῦσι μὴ προδηλοῦντα τὴν ἐσομένην ὑγείαν , μόνῃ καὶ ταῦτα τῇ τῶν νοσωδῶν ὑποπέπτωκεν ἐννοίᾳ . περὶ μὲν δὴ τούτων ἑξῆς εἰρήσεται . τὰ δὲ τῆς μελλούσης νόσου προγνωστικὰ διέλθωμεν πρότερον . διττῆς δὲ οὔσης τῆς αἰτῶν διαφορᾶς , προχειρισώμεθα πρότερον τὰ ποσότησιν , ἢ ποιότησιν , ἢ καιροῖς , οὐκ αὐταῖς ταῖς οἰκείαις ἰδέαις ἐξηλλαγμένα τῶν κατὰ φύσιν , οἷον ὄρεξιν σιτίων ἐπιτεταμένην , ἢ ἐκλελυμένην , ἢ μὴ κατὰ . τὸν συνήθη καιρὸν , ἢ οὐ συνήθων ἐδεσμάτων , ἥ ἀπόκρισιν τῶν περιττωμάτων τῆς τροφῆς ἐλαττόνων , ἢ πλειόνων , ἢ ὑγροτέρων , ἢ σκληροτέρων . οὕτως δὲ καὶ τῶν ὑγρῶν περιττωμάτων ἔνδεια , καὶ πλεονεξία παρὰ τὸ κατὰ φύσιν , ἢ χροιᾶς , ἢ συστάσεως ἐξάλλαξις , ἢ καιροῦ κενώσεως , ἀγρυπνία τε καὶ πλείων ὕπνος , ἢ οὐκ ἐν καιρῷ τῷ συνήθει κατὰ ταῦτα δὲ καὶ ἡ περὶ πόμα πλεῖον , ἢ ἔλαττον , ἢ θερμὸν , ἢ ψυχρὸν ἐπιθυμία παρὰ τὺ σύνηθες . ὥσπερ γε καὶ ἡ περὶ τὴν τῶν ἀφροδισίων χρῆσιν ἄμετρος ἢ ἄκαιρος ἐπιθυμία , ἱδρῶτες πλείους τοῦ δέοντος , ἢ ἐλάττους , ὄκνος εἰς τὰς κινήσεις , ἢ πειρωμένων κινεῖσθαι βαρύτης , ἢ ἔκλυσις ἰσχυρὰ , καταμηνίων κρύψις , ἢ πλείων , ἢ ἐλάττων κένωσις . οὕτω δὲ καὶ ἡ δι’ αἱμοῤῥοΐδων . ἀλλὰ καὶ ἡ κατ’ αὐτὴν τὴν ἐδωδὴν ἢ πόσιν οὐχ ὁμοία τῇ πρόσθεν ἡδονὴ γνώρισμά ἐστι μέλλοντος νοσήματος . οὕτως δὲ καὶ ἡ τῆς διανοίας ἀμβλύτης οὐ κατὰ φύσιν , ἢ ἐπιλησμοσύνη τις ἀήθης , ἢ φαντασιωδέστεροι τῶν ἔμπροσθεν ὕπνοι , καὶ μὲν δὴ καὶ ἀκοὴ , καὶ ὄσφρησις , καὶ ὄψις ἀμβλύτεραί τε καὶ ἀχλυωδέστεραι . καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν , ὅσα κατὰ φύσιν ὑπῆρξε , τὰ μὲν αὐξανόμενα , τὰ δὲ μειούμενα , τὰ δὲ καιροῖς τισιν , ἢ ποσότησιν , ἢ ποιότησιν ἐξαλλαττόμενα . καὶ γὰρ οὖν καὶ τοῦ σώματος ὄγκος , ἐλάττων τε καὶ μείζων γινόμενος , ἐρυθρότερός τε καὶ λευκότερος , ἢ οἷον πελιδνότερος , καὶ μελάντερος , καὶ ἐρυγαί τε καὶ πταρμοὶ , καὶ φύσαι πλείους ἢ ἐλάττους τῶν κατὰ φύσιν . οὕτω δὲ καὶ ὅσα διὰ ῥινῶν , ἢ ὑπερώας , ἢ ὤτων , οἷς ὁ ἐγκέφαλος ἐκκαθαίρεται , ποσότησιν , ἢ ποιότησιν , ἢ καιροῖς ἐξαλλαττόμενα . ταῦτα μὲν ἅπαντα τοῦ γένους τῶν κατὰ φύσιν ἐστίν . δῆξις δὲ γαστρὸς , ἢ κατὰ στόμαχον , ἢ κατὰ τι τῶν ἐντέρων , ἢ ἐπὶ τοῖς διαχωρουμένοις , ἢ ἐμουμένοις , ἢ οὐρουμένοις , ἤ τις ἕτερος μέτριος πόνος , ἐκ τοῦ γένους μέν ἐστι τῶν παρὰ φύσιν , οὔπω δὲ νοσεῖν οἱ οὕτως ἔχοντες λέγονται , καθάπερ οὐδ’ οἱ βαρυνόμενοι τὴν κεφαλὴν , ἢ ἀλγοῦντες , ὅταν γε μηδέπω διὰ ταῦτα πρὸς τὰ συνήθη τῶν ἔργων ἐμποδίζωνται . καὶ ὅ γε τοῦ νοσεῖν ὅρος οὗτός ἐστιν ἐπὶ ταῖς τοιαύταις διαθέσεσι . καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ πρός τι τὴν αὐτὴν διάθεσιν ἤδη τε νοσώδη καὶ οὐδετέραν ἐροῦμεν ἔτι . πρὸς γὰρ τὴν ῥώμην τῆς φερούσης ῥᾳδίως ἢ νικωμένης ἤδη δυνάμεως ἤτοι νόσος ἐστὶν , ἢ οὐδετέρα διάθεσις ἑκάστη τῶν εἰρημένων . οὕτω δὲ καὶ ὅσα κατὰ τὰς αἰσθήσεις , οὐκ ἐν τῷ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἀλλήλων διενηνόχασιν , ἀλλ’ ὅσα τῷ γένει παρὰ φύσιν ἐστί . καὶ τοῦτ’ ἐστὶ νοσώδη σημεῖα , μέχρι περ ἂν ᾖ σμικρὰ , καὶ μηδέπω τῶν εἰθισμένων πράξεων ἀπάγειν ἱκανά . τοιαῦτα δ’ ἐστὶ κατὰ μὲν τὴν γεῦσιν , ὅταν ἁλμυρᾶς , ἢ πικρᾶς , ἤ τινος ἑτέρας ποιότητος ἔμφασις ᾖ τοῖς ἐσθιομένοις τε καὶ πινομένοις ἅπασιν , ἢ καὶ χωρὶς τοῦ προσάρασθαί τι τὸ σίαλον αὐτὸ φαίνηται τοιοῦτον . κατὰ δὲ τὴν ὄσφρησιν , ὅταν ἤτοι τινὸς αἰσθανώμεθα μιᾶς ποιότητος , οὐδενὸς ὀσφρητοῦ παρόντος , ἢ καὶ προσφέροντες πλείω τε καὶ διαφέροντα πάντων αὐτῶν ὡς ὁμοίων αἰσθανώμεθα . πολλάκις δὲ οὐδ’ ὅλως αἴσθησις ἡμῖν οὐδενὸς , ἢ δυσώδους τινὸς γίνεται , μηδενὸς παρόντος δυσώδους . κατὰ δὲ τὴν ἀκοὴν ἦχοι καὶ ψόφοι τοῦ παρὰ φύσιν εἰσίν . ὥσπερ γε καὶ κατὰ τὴν ὄψιν , ὅσα προφαίνεσθαι δοκεῖ , μέλανά τε καὶ ὀρφνώδη , καὶ κυανὰ , καὶ πυῤῥὰ , καὶ ξανθὰ , καὶ τὰ μὲν στρογγύλα , τὰ δὲ προμήκη · καὶ τὰ μὲν ἰσχνὰ , τὰ δὲ παχέα , παραπέτασθαι πάντα δοκοῦντα . κατὰ δὲ τὴν ἁπτικὴν αἴσθησιν , ὅταν ἀνωμαλία τις , ἢ πύκνωσις , ἢ βάρος , ἢ τάσις , ἢ ναρκώδης ἢ ἑλκώδης διάθεσις ἐμφαίνηται καθ’ ὅλην τὴν ἕξιν . οὕτως δὲ καὶ καθ’ ὁτιοῦν μέρος ἢ τάσις , ἢ θλίψις , ἢ δῆξις , ἢ βαρύτης , ὅταν σμικραί τινες ὦσι καὶ μὴ μόνιμοι , τὴν μὲν διάθεσιν οὐδετέραν εἶναι δηλοῦσι , προαγγέλλουσι δὲ νόσον .
Lemmas: ὁ μέν οὖν ὁ νοσέω ἐν ὁ μεταξύ ὁ ἰδέα εἰμί ὁ τε ὁ ὑγιαίνω καί ὁ νοσέω συμβαίνω . κατά φύσις μέν γάρ ἅπας ὁ ὑγιαίνω ὑπάρχω , παρά φύσις δέ ὁ νοσέω , καθόσον νοσέω . ἐν μεθόριος δέ οὗτος εἰμί ὁ δηλωτικός σημεῖον ὁ νοσέω , ἔνιοι μέν ἐκ ὁ γένος ὑπάρχω ὁ κατά φύσις , ἀλλά ποσότης , ἤ ποιότης , ἤ καιρός ὑπαλλάσσω , τις δέ ἐκ ὁ παρά φύσις μέν , ἀλλά μικρός ὁ ἐν ὁ νόσος , καί διά οὗτος καί ὁ διάθεσις μέν οὗτος ὁ σῶμα , ὅσος νοσέω ὑποδείκνυμι , ὁ οὐδέτερος εἰμί , καί ὁ δηλόω αὐτός σημεῖον . πρῶτος μέν γάρ οὗτος ὑγεία δηλόω , δεύτερος δέ ὁ νόσος . καί γίγνομαι ὁ αὐτός σημεῖον κατά ὁ πρός τις σχέσις , οὐδέτερος τε καί νοσώδης · ὁ μέν ὁ ἤδη διάθεσις δηλόω οὐδέτερος , ὁ δέ ὁ εἰμί προδηλόω νοσώδης . κατά δέ ὁ αὐτός λόγος , καί ὅσος ὁ νοσέω ἐπιφαίνω σημεῖον σωτήριος , λέγω μέν ὑγιεινός , διότι ὁ εἰμί ὑγεία προδηλόω · λέγω δέ καί νοσερός , καθόσον ὁ ὑπάρχω νόσος ἐνδείκνυμι . καί δῆλος ὡς , ὅσος ἄμφω εἰμί δηλωτικός , λέγω ἄν οὐδέτερος κατά ἐν τις ὁ σημαίνω ὁ οὐδέτερος φωνή . οὐδείς δέ θαυμαστός , ὁ αὐτός σημεῖον ὁ τρεῖς ἔχω λόγος ἐν διαφέρω σχέσις , ὑγιεινός τε καί νοσερός , καί οὐδέτερος λέγω . κατά ἕτερος δέ σημαίνω , ὅσος ὁ ἀνακομίζω ἐκ νόσος ὑπάρχω σημεῖον , λέγω οὐδέτερος , κατά ὅς , οἴομαι , καί ὁ ὁ ἐν γῆρας . οὗτος μέν οὖν ἅπας πολύς ὑποπίπτω ἔννοια τε καί λόγος . ὅσος δέ ὁ ἄμεμπτος ὑγιαίνω ὑπάρχω , μόνος ὁ ὁ ὑγιεινός ἔννοια , καί ὅσος ὁ νοσέω μή προδηλόω ὁ εἰμί ὑγεία , μόνος καί οὗτος ὁ ὁ νοσώδης ὑποπίπτω ἔννοια . περί μέν δή οὗτος ἑξῆς λέγω . ὁ δέ ὁ μέλλω νόσος προγνωστικός διέρχομαι πρότερος . δισσός δέ εἰμί ὁ αἰτέω διαφορά , προχειρίζω πρότερος ὁ ποσότης , ἤ ποιότης , ἤ καιρός , οὐ αὐτός ὁ οἰκεῖος ἰδέα ἐξαλλάσσω ὁ κατά φύσις , οἷος ὄρεξις σιτίον ἐπιτείνω , ἤ ἐκλύω , ἤ μή κατά . ὁ συνήθης καιρός , ἤ οὐ συνήθης ἔδεσμα , ὅς ἀπόκρισις ὁ περίσσωμα ὁ τροφή ἐλαχύς , ἤ πολύς , ἤ ὑγρός , ἤ σκληρός . οὕτως δέ καί ὁ ὑγρός περίσσωμα ἔνδεια , καί πλεονεξία παρά ὁ κατά φύσις , ἤ χροιά , ἤ σύστασις ἐξάλλαξις , ἤ καιρός κένωσις , ἀγρυπνία τε καί πολύς ὕπνος , ἤ οὐ ἐν καιρός ὁ συνήθης κατά οὗτος δέ καί ὁ περί πόμα πολύς , ἤ ἐλαχύς , ἤ θερμός , ἤ ψυχρός ἐπιθυμία παρά σύ συνήθης . ὥσπερ γε καί ὁ περί ὁ ὁ ἀφροδίσιος χρῆσις ἄμετρος ἤ ἄκαιρος ἐπιθυμία , ἱδρώς πολύς ὁ δέω , ἤ ἐλαχύς , ὄκνος εἰς ὁ κίνησις , ἤ πειράω κινέω βαρύτης , ἤ ἔκλυσις ἰσχυρός , καταμήνιος κρύψις , ἤ πολύς , ἤ ἐλαχύς κένωσις . οὕτως δέ καί ὁ διά αἱμορροίς . ἀλλά καί ὁ κατά αὐτός ὁ ἐδωδή ἤ πόσις οὐ ὅμοιος ὁ πρόσθεν ἡδονή γνώρισμα εἰμί μέλλω νόσημα . οὕτως δέ καί ὁ ὁ διάνοια ἀμβλύτης οὐ κατά φύσις , ἤ ἐπιλησμοσύνη τις ἀήθης , ἤ φαντασιώδης ὁ ἔμπροσθεν ὕπνος , καί μέν δή καί ἀκοή , καί ὄσφρησις , καί ὄψις ἀμβλύς τε καί ἀχλυώδης . καί ἁπλῶς λέγω , ὅσος κατά φύσις ὑπάρχω , ὁ μέν αὐξάνω , ὁ δέ μειόω , ὁ δέ καιρός τις , ἤ ποσότης , ἤ ποιότης ἐξαλλάσσω . καί γάρ οὖν καί ὁ σῶμα ὄγκος , ἐλαχύς τε καί μέγας γίγνομαι , ἐρυθρός τε καί λευκός , ἤ οἷος πελιδνός , καί μελάντερος , καί ἐρυγή τε καί πταρμός , καί φῦσα πολύς ἤ ἐλαχύς ὁ κατά φύσις . οὕτως δέ καί ὅσος διά ῥίς , ἤ ὑπερώα , ἤ οὖς , ὅς ὁ ἐγκέφαλος ἐκκαθαίρω , ποσότης , ἤ ποιότης , ἤ καιρός ἐξαλλάσσω . οὗτος μέν ἅπας ὁ γένος ὁ κατά φύσις εἰμί . δῆξις δέ γαστήρ , ἤ κατά στόμαχος , ἤ κατά τις ὁ ἔντερον , ἤ ἐπί ὁ διαχωρέω , ἤ ἐμέω , ἤ οὐρέω , ἤ τις ἕτερος μέτριος πόνος , ἐκ ὁ γένος μέν εἰμί ὁ παρά φύσις , οὔπω δέ νοσέω ὁ οὕτως ἔχω λέγω , καθά οὐδέ ὁ βαρύνω ὁ κεφαλή , ἤ ἀλγέω , ὅταν γε μηδέπω διά οὗτος πρός ὁ συνήθης ὁ ἔργον ἐμποδίζω . καί ὁ γε ὁ νοσέω ὅρος οὗτος εἰμί ἐπί ὁ τοιοῦτος διάθεσις . καί διά οὗτος ἐν ὁ πρός τις ὁ αὐτός διάθεσις ἤδη τε νοσώδης καί οὐδέτερος λέγω ἔτι . πρός γάρ ὁ ῥώμη ὁ φέρω ῥᾴδιος ἤ νικάω ἤδη δύναμις ἤτοι νόσος εἰμί , ἤ οὐδέτερος διάθεσις ἕκαστος ὁ λέγω . οὕτως δέ καί ὅσος κατά ὁ αἴσθησις , οὐ ἐν ὁ μάλα τε καί ἥσσων ἀλλήλων διαφέρω , ἀλλά ὅσος ὁ γένος παρά φύσις εἰμί . καί οὗτος εἰμί νοσώδης σημεῖον , μέχρι περ ἄν εἰμί μικρός , καί μηδέπω ὁ ἐθίζω πρᾶξις ἀπάγω ἱκανός . τοιοῦτος δέ εἰμί κατά μέν ὁ γεῦσις , ὅταν ἁλμυρός , ἤ πικρός , ἤ τις ἕτερος ποιότης ἔμφασις εἰμί ὁ εἰσθέω τε καί πίνω ἅπας , ἤ καί χωρίς ὁ προσαίρω τις ὁ σίαλον αὐτός φαίνω τοιοῦτος . κατά δέ ὁ ὄσφρησις , ὅταν ἤτοι τις αἰσθάνομαι εἷς ποιότης , οὐδείς ὀσφρητός πάρειμι , ἤ καί προσφέρω πολύς τε καί διαφέρω πᾶς αὐτός ὡς ὅμοιος αἰσθάνομαι . πολλάκις δέ οὐδέ ὅλος αἴσθησις ἐγώ οὐδείς , ἤ δυσώδης τις γίγνομαι , μηδείς πάρειμι δυσώδης . κατά δέ ὁ ἀκοή ἦχος καί ψόφος ὁ παρά φύσις εἰμί . ὥσπερ γε καί κατά ὁ ὄψις , ὅσος προφαίνω δοκέω , μέλας τε καί ὀρφνώδης , καί κυανός , καί πυρρός , καί ξανθός , καί ὁ μέν στρογγύλος , ὁ δέ προμήκης · καί ὁ μέν ἰσχνός , ὁ δέ παχύς , παραπέτομαι πᾶς δοκέω . κατά δέ ὁ ἁπτικός αἴσθησις , ὅταν ἀνωμαλία τις , ἤ πύκνωσις , ἤ βάρος , ἤ τάσις , ἤ ναρκώδης ἤ ἑλκώδης διάθεσις ἐμφαίνω κατά ὅλος ὁ ἕξις . οὕτως δέ καί κατά ὁστισοῦν μέρος ἤ τάσις , ἤ θλῖψις , ἤ δῆξις , ἤ βαρύτης , ὅταν μικρός τις εἰμί καί μή μόνιμος , ὁ μέν διάθεσις οὐδέτερος εἰμί δηλόω , προαγγέλλω δέ νόσος .