galenus.ars-medica 28
Τὰ δ’ ὡς πρὸς τοὺς ὁμολογουμένως νοσοῦντας ὑγιεινὰ τῶν αἰτίων ἑξῆς διέλθωμεν , ἀπὸ τοῦ τῆς δυσκρασίας ἀρξάμενοι γένους . διοριστέον οὖν ἐνταῦθα πρότερον , ἅπερ ὀλίγου δεῖν ἅπαντες οἱ ἰατροὶ παραλείπουσιν , ὡς ἀλλὰ μέν ἐστιν ὑγιεινὰ τῆς ἤδη γεγενημένης δυσκρασίας , ἄλλα δὲ τῆς ἔτι γινομένης , ὥσπερ γε καὶ τῆς γενησομένης ἄλλα . ταύτης μέν γε τῆς ὑστάτης τὰ μὲν ἐν τῷ προφυλακτικῷ μέρει τῆς τέχνης ἐστὶ , τὰ δὲ ἐν τῷ ὑγιεινῷ · τῆς δὲ πρώτης ἁπασῶν ἐν τῷ θεραπευτικῷ μόνῳ · τῆς δ’ ἀμφοῖν μέσης λεχθείσης ἐν τῷ προφυλακτικῷ τε καὶ θεραπευτικῷ . τὴν μὲν γὰρ ἤδη γεγενημένην τε καὶ οὖσαν νόσον ἰᾶσθαι χρή · τὴν δ’ οὔπω μὲν οὖσαν , ἐσομένην δὲ , ἐκ τῆς κατὰ τὶ σῶμα διαθέσεως κωλῦσαι γενέσθαι · τῆς γινομένης δὲ , τὸ μὲν ἤδη γεγονὸς ἰᾶσθαι , τὸ γενησόμεσον δὲ κωλῦσαι γενέσθαι . κωλυθήσεται δὲ , τῆς διαθέσεως , ἐφ’ ᾗ γίνεσθαι πέφυκεν , ἀναιρεθείσης . ὀνομάζεται δὲ ἡ τοιαύτῃ διάθεσις αἰτία προηγουμένη . ἡ γεγονυῖα δὲ νόσος ἤδη θεραπευθήσεται , τῆς διαθέσεως , ὑφ’ ἦς πρώτως ἡ κατὰ φύσιν ἐνέργεια βλάπτεται , λυθείσης , ἥν περ δὴ καὶ φαμὲν αὐτὴν εἶναι τῆς νόσου τὴν αἰτίαν . ἡ δ’ ἴασις ἕνα μὲν ἔχει πρῶτόν τε καὶ τὸν κοινότατον σκοπὸν , αὐτῷ τῷ μέλλοντι λυθήσεσθαι τὸ ἐναντίον . ἐκ τούτου δὲ τοῦ γένους ἐστὶ πάντα τὰ δημιουργοῦντα τὴν ὑγείαν αἴτια , κατὰ μέρος δ’ ἐκ τῶν καθέκαστον ἐναντίων . τῇ μὲν οὖν θερμῇ διαθέσει τὸ ψυχρὸν αἴτιον ἐναντίον ἐστὶ , τῇ ψυχρᾷ δὲ τὸ θερμὸν , ἐπί τε τῶν ἄλλων ἀνάλογον . εἰ γὰρ ἄμετρον μὲν ἅπαν τὸ παρὰ φύσιν , σύμμετρον δὲ τὸ κατὰ φύσιν , ἀνάγκη πᾶσα τὸ ἄμετρον ὑπὸ τοῦ κατὰ τοὐναντίον ἐμμέτρου πρὸς τὸ σύμμετρον ἐπανελθεῖν . εὔδηλον δὲ , ὡς τὸ κατὰ δύναμιν , οὐ τὸ κατὰ φαντασίαν θερμαῖνον καὶ ψύχον , ὅσα τ’ ἄλλα τοιαῦτα , ληπτέον ἐστί . καλῶ δὲ κατὰ δύναμιν μὲν , ὅπερ ὄντως τε καὶ ἀληθῶς ἐστιν οἷον λέγεται · κατὰ φαντασίαν δὲ , τὸ τῇ προχείρῳ μὲν αἰσθήσει τοιοῦτον εἶναι φανταζόμενον , ὄντως δ’ οὐκ ὂν τοιοῦτον . ὅπως δὲ χρὴ γνωρίζειν αὐτὰ , κατὰ τὴν περὶ τῆς τῶν ἁπλῶν φαρμάκων δυνάμεως εἴρηται πραγματείαν . εἰς δὲ τὴν εὕρεσιν τῶν ὑγιεινῶν αἰτίων , ὅσα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἤδη γεγενημένην νόσον ἐστὶν ὑγιεινὰ , τῇ μεθόδῳ χρηστέον , ᾗ τὸ κατὰ φαντασίαν τοῦ κατὰ δύναμιν ὁρίζεται · ὅσα δὲ ὡς πρὸς τὴν ἔτι γινομένην , αὐτῇ τε ταύτῃ , καὶ προσέτι καθ’ ἣν ἐξευρίσκεται τὰ τῶν νοσημάτων αἴτια · φέρε γὰρ , εἰ οὕτως ἔτυχεν , ἐπὶ χυμοῖς σηπομένοις ἀνάπτεσθαι πυρετὸν , ἔνδειξις ἐπὶ τοῖς τοιούτοις ἀλλοίωσίς τε καὶ κένωσίς ἐστιν · ἀλλοίωσις μὲν ἡ παύουσα τὴν σηπεδόνα , μενούσης τῆς αἰτίας , κένωσις δὲ ἡ ὅλην ἐκ τοῦ σώματος ἐξάγουσα τὴν · αἰτίαν . ἀλλὰ τὸ μὲν εἰρημένον εἶδος τῆς ἀλλοιώσεως πέψις ἐστὶν , ἣν ὑπὸ τίνων αἰτίων ἐγχωρεῖ ποιεῖν , ἐξευρόντες , ἐν ἐκείνοις ἂν ἔχοιμεν ἤδη τὴν γνῶσιν τῶν οὕτως ὑγιεινῶν . αἱ κενώσεις δὲ διά τε φλεβοτομίας , καὶ κλυστήρων , καὶ οὔρων , καὶ τῆς κατὰ τὸ δέρμα διαπνοῆς εἰσιν , ἔτι δὲ ἀντισπάσεως καὶ μετοχετεύσεως εἰς ἕτερα . τούτου δὲ τοῦ γένους ἐστὶ καὶ τὸ καταμήνια κινῆσαι καὶ αἱμοῤῥοΐδας ἀναστομῶσαι , καὶ διὰ ῥινῶν καὶ ὑπερώας καθᾶραι . ἐξευρόντες οὖν κᾀνταῦθα τὰς ὕλας , αἷς ἐν ποιότητι καὶ ποσότητι , καὶ καιρῷ , καὶ τρόπῳ τῆς χρήσεως προσφερομέναις ἡ κένωσις γίνεται , κατ’ αὐτὸ τὸ μέρος τῆς τέχνης εὑρήσομεν τὰ ὑγιεινά . καὶ γέγραπται πάντων ἡ εὕρεσις ἐν τῇ θεραπευτικῇ πραγματείᾳ . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπὶ ταῖς ἄλλαις δυσκρασίαις ταῖς τρισὶν , ἓν κοινὸν ἔχοντες παράγγελμα , τὸ ποιοῦν ἕκαστον ἐκκόπτειν πρότερον , εἶθ’ οὕτως ἥκειν ἐπὶ τὸ γεγονὸς ὑπ’ αὐτοῦ νόσημα , τὴν τῶν ὑγιεινῶν αἰτίων εὕρεσιν ποιησόμεθα . κατὰ δὲ τὰς συνθέτους δυσκρασίας ἥ γ’ ἐκ τῶν ἁπλῶν σύνθεσις ἐνδείξεται τὰ ὑγιεινὰ παραγγέλματα , κᾀνταῦθα ἐχόντων ἡμῶν ἀνάλογον φάρμακον τῷ μεγέθει τῆς δυσκρασίας , τὸ πρὸς ἐκείνην ἁρμόττον , ἐξευρίσκειν . οἷον , εἰ οὕτως ἔτυχεν , δέκα μὲν ἀριθμοῖς ἐπὶ τὸ θερμότερον ἐξεστήκῃ τοῦ κατὰ φύσιν , ἑπτὰ δ’ ἐπὶ τὸ ξηρότερον . εἷναι δήπου χρὴ καὶ τὸ ὑγιεινὸν αἴτιον ἐπὶ ταῖς τοιαύταις διαθέσεσι δέκα μὲν ἀριθμοῖς ψυχρότερον , ἑπτὰ δὲ ὑγρότερον . εἰ μὲν οὖν αὐτῷ τῷ πεπονθότι μορίῳ προσάγοιτο τοιοῦτον φάρμακον , εἰς τοσοῦτον ἔστω ψυχρότερόν τε καί ὑγρότερον , εἰς ὅσον ἡ ἔνδειξις κελεύει . διὰ βάθους δὲ κειμένου τοῦ πεπονθότος , ἐπιτεχνᾶσθαι χρὴ τοιοῦτον ἐργάζεσθαι τὸ ὑγιεινὸν , ὡς μὴ φθάνειν ἐκλύεσθαι κατὰ τὴν ὁδόν . εἰ μὲν οὖν θερμότερον εἶναι δέοι τοῦ συμμέτρου , μὴ τοσοῦτον μόνον ἔστω θερμότερον , ὅσου δεῖται τὸ πάθος , ἀλλ’ ἐξ ἐπιμέτρου προσκείσθω τὸ διὰ τὴν θέσιν ἀναγκαῖον προσερχόμενον · εἰ δὲ ψυχρότερον , οὐχ ἁπλῶς χρὴ τοσοῦτον ποιεῖν αὐτὸ ψυχρότερον , ἀλλὰ καὶ τὴν ὕλην σκοπεῖσθαι πρότερον . εἰ μὲν γὰρ παχυμερές ἐστιν , οὐχ ὁδοιπορήσει μέχρι βάθους πολλοῦ · τοὐναντίον δὲ πᾶν ἐργάσεται πυκνῶσαν τὴν ἐπιφάνειαν . εἰ δὲ λεπτομερὲς ὑπάρχει , δύναιτ’ ἂν ἐξικέσθαι μέχρι πλείονος βάθους . οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ὑγραινόντων καὶ ξηραινόντων τὸ παχυμερὲς καὶ λεπτομερὲς τῆς οὐσίας ἐπισκεπτέον . ἀπὸ μὲν δὴ τῆς θέσεως τοῦ πεπονθότος ἡ ἔνδειξις εὑρίσκει τὸ ὑγιεινὸν , ὡς εἴρηται νῦν . ἀπὸ δὲ τῆς διαπλάσεώς τε καὶ θέσεως , ὅταν ἐκροὰς αἰσθητὰς ἔχῃ συντετρημένας εἰς ἕτερον , ἢ μηδεμίαν ἔχῃ . τὰς μὲν γὰρ εἰς τὰ κυριώτατα φερούσας ἐκροὰς ἀποτρέψομεν , ἐρεθίσομεν δὲ τὰς εἰς μὴ κυριώτατα . δῆλον δὲ , ὡς τῶν ποιούντων αἰτίων τὴν δυσκρασίαν ἡ διὰ τῆς κενώσεώς ἐστιν ἴασις . αὐτῶν γὰρ τῶν δυσκρασιῶν μόνον ἀλλοίωσις ἴασίς ἐστιν .
Lemmas: ὁ δέ ὡς πρός ὁ ὁμολογουμένως νοσέω ὑγιεινός ὁ αἴτιος ἑξῆς διέρχομαι , ἀπό ὁ ὁ δυσκρασία ἄρχω γένος . διοριστέον οὖν ἐνταῦθα πρότερος , ὅς ὀλίγος δέω ἅπας ὁ ἰατρός παραλείπω , ὡς ἀλλά μέν εἰμί ὑγιεινός ὁ ἤδη γίγνομαι δυσκρασία , ἄλλος δέ ὁ ἔτι γίγνομαι , ὥσπερ γε καί ὁ γίγνομαι ἄλλος . οὗτος μέν γε ὁ ὕστερος ὁ μέν ἐν ὁ προφυλακτικός μέρος ὁ τέχνη εἰμί , ὁ δέ ἐν ὁ ὑγιεινός · ὁ δέ πρῶτος ἅπας ἐν ὁ θεραπευτικός μόνος · ὁ δέ ἄμφω μέσος λέγω ἐν ὁ προφυλακτικός τε καί θεραπευτικός . ὁ μέν γάρ ἤδη γίγνομαι τε καί εἰμί νόσος ἰάομαι χρή · ὁ δέ οὔπω μέν εἰμί , εἰμί δέ , ἐκ ὁ κατά τίς σῶμα διάθεσις κωλύω γίγνομαι · ὁ γίγνομαι δέ , ὁ μέν ἤδη γίγνομαι ἰάομαι , ὁ γείσω δέ κωλύω γίγνομαι . κωλύω δέ , ὁ διάθεσις , ἐπί ὅς γίγνομαι φύω , ἀναιρέω . ὀνομάζω δέ ὁ τοιοῦτος διάθεσις αἰτία προηγέομαι . ὁ γίγνομαι δέ νόσος ἤδη θεραπεύω , ὁ διάθεσις , ὑπό ὅς πρῶτος ὁ κατά φύσις ἐνέργεια βλάπτω , λύω , ὅς περ δή καί φημί αὐτός εἰμί ὁ νόσος ὁ αἰτία . ὁ δέ ἴασις εἷς μέν ἔχω πρῶτος τε καί ὁ κοινός σκοπός , αὐτός ὁ μέλλω λύω ὁ ἐναντίος . ἐκ οὗτος δέ ὁ γένος εἰμί πᾶς ὁ δημιουργέω ὁ ὑγεία αἴτιος , κατά μέρος δέ ἐκ ὁ καθέκαστος ἐναντίος . ὁ μέν οὖν θερμός διάθεσις ὁ ψυχρός αἴτιος ἐναντίος εἰμί , ὁ ψυχρός δέ ὁ θερμός , ἐπί τε ὁ ἄλλος ἀνάλογος . εἰ γάρ ἄμετρος μέν ἅπας ὁ παρά φύσις , σύμμετρος δέ ὁ κατά φύσις , ἀνάγκη πᾶς ὁ ἄμετρος ὑπό ὁ κατά ἐναντίος ἔμμετρος πρός ὁ σύμμετρος ἐπανέρχομαι . εὔδηλος δέ , ὡς ὁ κατά δύναμις , οὐ ὁ κατά φαντασία θερμαίνω καί ψύχω , ὅσος τε ἄλλος τοιοῦτος , λαμβάνω εἰμί . καλέω δέ κατά δύναμις μέν , ὅς ὄντως τε καί ἀληθής εἰμί οἷος λέγω · κατά φαντασία δέ , ὁ ὁ πρόχειρος μέν αἴσθησις τοιοῦτος εἰμί φαντάζω , ὄντως δέ οὐ εἰμί τοιοῦτος . ὅπως δέ χρή γνωρίζω αὐτός , κατά ὁ περί ὁ ὁ ἁπλόος φάρμακον δύναμις λέγω πραγματεία . εἰς δέ ὁ εὕρεσις ὁ ὑγιεινός αἴτιος , ὅσος μέν ὡς πρός ὁ ἤδη γίγνομαι νόσος εἰμί ὑγιεινός , ὁ μέθοδος χράω , ὅς ὁ κατά φαντασία ὁ κατά δύναμις ὁρίζω · ὅσος δέ ὡς πρός ὁ ἔτι γίγνομαι , αὐτός τε οὗτος , καί προσέτι κατά ὅς ἐξευρίσκω ὁ ὁ νόσημα αἴτιος · φέρω γάρ , εἰ οὕτως τυγχάνω , ἐπί χυμός σήπω ἀνάπτω πυρετός , ἔνδειξις ἐπί ὁ τοιοῦτος ἀλλοίωσις τε καί κένωσις εἰμί · ἀλλοίωσις μέν ὁ παύω ὁ σηπεδών , μένω ὁ αἰτία , κένωσις δέ ὁ ὅλος ἐκ ὁ σῶμα ἐξάγω ὁ · αἰτία . ἀλλά ὁ μέν λέγω εἶδος ὁ ἀλλοίωσις πέψις εἰμί , ὅς ὑπό τίς αἴτιος ἐγχωρέω ποιέω , ἐξευρίσκω , ἐν ἐκεῖνος ἄν ἔχω ἤδη ὁ γνῶσις ὁ οὕτως ὑγιεινός . ὁ κένωσις δέ διά τε φλεβοτομία , καί κλυστήρ , καί ὅρος , καί ὁ κατά ὁ δέρμα διαπνοή εἰμί , ἔτι δέ ἀντίσπασις καί μετοχέτευσις εἰς ἕτερος . οὗτος δέ ὁ γένος εἰμί καί ὁ καταμήνιος κινέω καί αἱμορροίς ἀναστομόω , καί διά ῥίς καί ὑπερώα καθαίρω . ἐξευρίσκω οὖν ᾀνταῦθη ὁ ὕλη , ὅς ἐν ποιότης καί ποσότης , καί καιρός , καί τρόπος ὁ χρῆσις προσφέρω ὁ κένωσις γίγνομαι , κατά αὐτός ὁ μέρος ὁ τέχνη εὑρίσκω ὁ ὑγιεινός . καί γράφω πᾶς ὁ εὕρεσις ἐν ὁ θεραπευτικός πραγματεία . κατά δέ ὁ αὐτός τρόπος ἐπί ὁ ἄλλος δυσκρασία ὁ τρεῖς , εἷς κοινός ἔχω παράγγελμα , ὁ ποιέω ἕκαστος ἐκκόπτω πρότερος , εἶτα οὕτως ἥκω ἐπί ὁ γίγνομαι ὑπό αὐτός νόσημα , ὁ ὁ ὑγιεινός αἴτιος εὕρεσις ποιέω . κατά δέ ὁ σύνθετος δυσκρασία ὁ γε ἐκ ὁ ἁπλόος σύνθεσις ἐνδείκνυμι ὁ ὑγιεινός παράγγελμα , ᾀνταῦθη ἔχω ἐγώ ἀνάλογος φάρμακον ὁ μέγεθος ὁ δυσκρασία , ὁ πρός ἐκεῖνος ἁρμόζω , ἐξευρίσκω . οἷος , εἰ οὕτως τυγχάνω , δέκα μέν ἀριθμός ἐπί ὁ θερμός ἐξίστημι ὁ κατά φύσις , ἑπτά δέ ἐπί ὁ ξηρός . ἵημι δήπου χρή καί ὁ ὑγιεινός αἴτιος ἐπί ὁ τοιοῦτος διάθεσις δέκα μέν ἀριθμός ψυχρός , ἑπτά δέ ὑγρός . εἰ μέν οὖν αὐτός ὁ πάσχω μόριον προσάγω τοιοῦτος φάρμακον , εἰς τοσοῦτος εἰμί ψυχρός τε καί ὑγρός , εἰς ὅσος ὁ ἔνδειξις κελεύω . διά βάθος δέ κεῖμαι ὁ πάσχω , ἐπιτεχνάομαι χρή τοιοῦτος ἐργάζομαι ὁ ὑγιεινός , ὡς μή φθάνω ἐκλύω κατά ὁ ὁδός . εἰ μέν οὖν θερμός εἰμί δέω ὁ σύμμετρος , μή τοσοῦτος μόνος εἰμί θερμός , ὅσος δέω ὁ πάθος , ἀλλά ἐκ ἐπίμετρον πρόσκειμαι ὁ διά ὁ θέσις ἀναγκαῖος προσέρχομαι · εἰ δέ ψυχρός , οὐ ἁπλῶς χρή τοσοῦτος ποιέω αὐτός ψυχρός , ἀλλά καί ὁ ὕλη σκοπέω πρότερος . εἰ μέν γάρ παχυμερής εἰμί , οὐ ὁδοιπορέω μέχρι βάθος πολύς · ἐναντίος δέ πᾶς ἐργάζομαι πυκνάζω ὁ ἐπιφάνεια . εἰ δέ λεπτομερής ὑπάρχω , δύναμαι ἄν ἐξικνέομαι μέχρι πολύς βάθος . οὕτως δέ καί ἐπί ὁ ὑγραίνω καί ξηραίνω ὁ παχυμερής καί λεπτομερής ὁ οὐσία ἐπισκοπέω . ἀπό μέν δή ὁ θέσις ὁ πάσχω ὁ ἔνδειξις εὑρίσκω ὁ ὑγιεινός , ὡς λέγω νῦν . ἀπό δέ ὁ διάπλασις τε καί θέσις , ὅταν ἐκροή αἰσθητός ἔχω συντετραίνω εἰς ἕτερος , ἤ μηδείς ἔχω . ὁ μέν γάρ εἰς ὁ κύριος φέρω ἐκροή ἀποτρέπω , ἐρεθίζω δέ ὁ εἰς μή κύριος . δῆλος δέ , ὡς ὁ ποιέω αἴτιος ὁ δυσκρασία ὁ διά ὁ κένωσις εἰμί ἴασις . αὐτός γάρ ὁ δυσκρασία μόνος ἀλλοίωσις ἴασις εἰμί .