galenus.ars-medica 23
Ἐπεὶ δὲ καὶ τούτων ἐστὶ τὰ μὲν ὑγιεινὰ , τὰ δὲ νοσερὰ , τὰ δὲ οὐδέτερα , πρῶτον περὶ τῶν ὑγιεινῶν ὁ λόγος ἔσται . ἐπεὶ δὲ καὶ τούτων αὐτῶν τὰ μὲν ἦν φυλακτικὰ , τὰ δὲ ποιητικὰ τῆς ὑγείας , ἔστι δὲ καὶ χρόνῳ , καὶ ἀξιώματι πρότερα τὰ φυλακτικὰ τῶν ποιητικῶν , ἀπὸ τῶν φυλακτικῶν νῦν ἀρκτέον . ὄντος τοίνυν οὐχ ἑνὸς τοῦ ὑγιεινοῦ σώματος , ἀλλὰ πλειόνων , ὡς ἔμπροσθεν διώρισται , καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ἴδιον ἔσται τὸ φυλακτικὸν , ὅτι καὶ πᾶν αἴτιον ἐν τῷ πρός τι . πάλιν οὖν κᾀνταῦθα τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τῆς ἀρίστης κατασκευῆς τοῦ σώματος ποιητέον , ἐπισκεπτομένους τὰ πρὸς ταύτην ὑγιεινά . τὴν δὲ εὕρεσιν αὐτῶν ἡ τοῦ πράγματος αὐτοῦ φύσις ὑπαγορεύει . εἰ μὲν γὰρ ἦν ἀπαθὲς καὶ ἀναλλοίωτον τὸ σῶμα , διὰ παντὸς ἂν ἔμενεν ἡ ἀρίστη κατασκευὴ , καὶ οὐδὲν ἂν ἐδεῖτο τέχνης ἐπιστατούσης αὐτῷ . ἐπειδὴ δὲ ἀλλοιοῦται , καὶ διαφθείρεται , καὶ τρέπεται , μὴ φυλάττον ἣν εἶχεν ἐξ ἀρχῆς κατάστασιν , ἐπικουρίας ἐν τοσούτῳ δεῖται . καθ’ ὅσους οὖν τρόπους ἀλλοιοῦται , τοσαῦτα γένη καὶ τῶν ἐπικουριῶν ἕξει , τουτέστι τῶν φυλακτικῶν αἰτίων , ἃ πρόδηλον ἤδη κᾀξ αὐτῶν τῶν εἰρημένων , ὡς ἐπανορθωτικὰ τῷ γένει τετύχηκεν ὄντα . τῷ δὲ κατὰ βραχὺ ποιεῖσθαι τὰς ἐπανορθώσεις , πρὶν ἀθρόον ἀπαντῆσαι τὸ βλάβος , οὐ προφυλακτικὰ τοῦ μέλλοντος ἔσεσθαι κακοῦ πρὸς τῶν ἰατρῶν κέκληται , ἀλλὰ φυλακτικὰ τῆς παρούσης κατασκευῆς . ἀλλοιοῦται τοίνυν τὸ σῶμα , πρὸς μέν τινων ἐξ ἀνάγκης , πρὸς δέ τινων οὐκ ἐξ ἀνάγκης . λέγω δὲ ἐξ ἀνάγκης μὲν , οἶς ἀδύνατον αὐτῷ ἐστι μὴ πλησιάζειν , οὐκ ἐξ ἀνάγκης δὲ τὰ λοιπά . τὸ μὲν γὰρ τῷ περιέχοντι διὰ παντὸς ὁμιλεῖν , ἐσθίειν τε καὶ πίνειν , καὶ ἐγρηγορέναι , καὶ ὑπνοῦν ἀναγκαῖον αὐτῷ , ξίφεσι δὲ καὶ θηρίοις οὐκ ἀναγκαῖον . ὅθεν ἐν μὲν τῷ προτέρῳ γένει τῶν αἰτίων ἡ περὶ τὸ σῶμα τέχνη καταγίνεται , κατὰ δὲ δεύτερον οὐκέτι . ὁπόσα τοίνυν ἐστὶ τὰ ἐξ ἀνάγκης ἀλλοιοῦντα τὸ σῶμα , διελόμενοι , καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ἴδιόν τι γένος αἰτίων ὑγιεινῶν εὑρήσομεν . ἔστιν οὗν ἓν μὲν ἐκ τῆς τοὺ περιέχοντος ἀέρος ὁμιλίας , ἕτερον δὲ ἐκ κινήσεως καὶ ἡσυχίας ὅλου τε τοῦ σώματος καὶ κατὰ τὰ μόρια . τρίτον , ἐξ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως . τέταρτον , ἐκ τῶν προσφερομένων . πέμπτον , ἐκ τῶν ἐκκρινομένων , ἢ ἐπεχομένων . ἕκτον , ἐκ τῶν ψυχικῶν παθῶν . ὑπὸ τούτων γὰρ ἁπάντων ἀνάγκη τὸ σῶμα διατίθεσθαί πως . ὑπὸ μὲν τοῦ περιέχοντος , ἤτοι θερμαινόμενον , ἢ ψυχόμενον , ἢ ξηραινόμενον , ἢ ὑγραινόμενον , ἢ κατὰ συζυγίαν τούτων τι πάσχον , ἢ καθ’ ὅλην . τὴν οὐσίαν ἀλλοιούμενον . ἐκ κινήσεως δὲ καὶ ἡσυχίας , ἀμέτρων ἀμφοῖν γινομένων , ἢ θερμαινόμενον , ἢ ξηραινόμενον , ἢ ψυχόμενον , ἢ ὑγραινόμενον , ἢ κατὰ συζυγίαν τι τούτων πάσχον . οὕτω δὲ καὶ ἐξ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως ἀνάγκη πως πάσχειν αὐτό . κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν λόγον ἐκ τῶν προσφερομένων , ἢ ἐκκρινομένων , ἢ ἐπεχομένων . ἅπαντα γὰρ ταῦτα , τὰ μὲν ἄντικρυς , τὰ δὲ διὰ μέσων ἑτέρων αἰτίων ἀλλοιοῖ τὸ σῶμα , καὶ διαφθείρει τὴν ὑγείαν . καὶ γέγραπται περὶ τούτων αὐτῶν ἰδίᾳ καθ’ ἕκαστον ἐν τῇ τῶν ὑγιεινῶν πραγματείᾳ . τὰ μὲν οὖν ἅπαντα τὰ νῦν εἰρημένα γένη τῶν ὑγιεινῶν αἰτίων ὕλαι τινὲς ὑπάρχουσι · μετὰ δὲ τῆς δεούσης χρήσεως αἴτια γίνεται φυλακτικά τε καὶ ὑγιεινά · διαμαρτανόμενα δὲ τῆς συμμετρίας , νοσώδη καθίσταται . ὥστε δῆλον ἤδη κᾀκ τούτων , ὡς οὐχ ἑτέρας μὲν οὐσίας τῶν ἐκτὸς τούτων πραγμάτων ὑγιεινὰς ἡμῖν , ἑτέρας δὲ νοσερὰς ὑποληπτέον , ἀλλὰ τὰς αὐτὰς ἐν τῷ πρός τι ποτὲ μὲν ὑγιεινὰς , ποτὲ δὲ νοσώδεις γινομένας . ἡνίκα μὲν γὰρ δεῖται κινήσεως τὸ σῶμα , τὸ μὲν γυμνάσιον ὑγιεινὸν , ἡ δὲ ἡσυχία νοσερόν · ἡνίκα δὲ ἀναπαύσεως , ὑγιεινὸν μὲν ἡ ἡσυχία , νοσερὸν δὲ τὸ γυμνάσιον . ὡσαύτως δὲ καὶ περὶ σιτίων καὶ πομάτων καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων . ἕκαστον γὰρ , ἐπειδὰν δεομένῳ τῷ σώματι προσάγηται μετὰ τῆς οἰκείας ποσότητος καὶ ποιότητος , ὑγιεινὸν γίνεται · τῷ δὲ ἤτοι μηδ’ ὅλως δεομένῳ προσφερόμενον , ἢ οὐκ ἐν τῷ προσήκοντι μέτρῳ , νοσῶδες καθίσταται . καὶ δύο εἰσὶν οὔτοι σκοποὶ περί τε τὸ ὑγιεινὸν καὶ τὸ νοσερὸν , ἡ ποιότης τε καὶ ἡ ποσότης τοῦ προσφερομένου · τὸ γὰρ καὶ τὸν καιρὸν , ὡς ἕτερόν τι τούτων , τρίτον ἐπεισάγειν ἐν τοῖς εἰρημένοις περιεχόμενον , οὐκ εὔλογον . εἰ γὰρ δεῖται τὸ σῶμα τοιοῦδε καὶ τοσοῦδε τοῦ προσφερομένου , δηλονότι καὶ κατὰ τὸν καιρὸν τὸν δέοντα προσφέρεται . καὶ ἡ γένεσις τῷ καιρῷ ἐκ τοῦ ῥευστὸν καὶ εὐμετάβλητον εἶναι τὺ θνητὸν σῶμα , καὶ δεῖσθαι κατὰ τὰς μεταβολὰς ἄλλοτ’ ἀλλοίων τῶν ὠφελούντων . ὥστε οὐκ ἔστιν ἐπὶ τῷ γένει τρίτον ἐν τοῖς εἰρημένοις ὁ καιρός . εἰς δὲ τὴν διδασκαλίαν αὐτῷ πολλάκις ὡς τρίτῳ χρώμεθα διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν .
Lemmas: ἐπεί δέ καί οὗτος εἰμί ὁ μέν ὑγιεινός , ὁ δέ νοσερός , ὁ δέ οὐδέτερος , πρῶτος περί ὁ ὑγιεινός ὁ λόγος εἰμί . ἐπεί δέ καί οὗτος αὐτός ὁ μέν εἰμί φυλακτικός , ὁ δέ ποιητικός ὁ ὑγεία , εἰμί δέ καί χρόνος , καί ἀξίωμα πρότερος ὁ φυλακτικός ὁ ποιητικός , ἀπό ὁ φυλακτικός νῦν ἄρχω . εἰμί τοίνυν οὐ εἷς ὁ ὑγιεινός σῶμα , ἀλλά πολύς , ὡς ἔμπροσθεν διορίζω , κατά ἕκαστος αὐτός ἴδιος εἰμί ὁ φυλακτικός , ὅτι καί πᾶς αἴτιος ἐν ὁ πρός τις . πάλιν οὖν ᾀνταῦθη ὁ ἀρχή ἀπό ὁ ἀγαθός κατασκευή ὁ σῶμα ποιέω , ἐπισκοπέω ὁ πρός οὗτος ὑγιεινός . ὁ δέ εὕρεσις αὐτός ὁ ὁ πρᾶγμα αὐτός φύσις ὑπαγορεύω . εἰ μέν γάρ εἰμί ἀπαθής καί ἀναλλοίωτος ὁ σῶμα , διά πᾶς ἄν μένω ὁ ἀγαθός κατασκευή , καί οὐδείς ἄν δέω τέχνη ἐπιστατέω αὐτός . ἐπειδή δέ ἀλλοιόω , καί διαφθείρω , καί τρέπω , μή φυλάσσω ὅς ἔχω ἐκ ἀρχή κατάστασις , ἐπικουρία ἐν τοσοῦτος δέω . κατά ὅσος οὖν τρόπος ἀλλοιόω , τοσοῦτος γένος καί ὁ ἐπικουρία ἔχω , τουτέστι ὁ φυλακτικός αἴτιος , ὅς πρόδηλος ἤδη ἐͅκ αὐτός ὁ λέγω , ὡς ἐπανορθωτικός ὁ γένος τυγχάνω εἰμί . ὁ δέ κατά βραχύς ποιέω ὁ ἐπανόρθωσις , πρίν ἀθρόος ἀπαντάω ὁ βλάβος , οὐ προφυλακτικός ὁ μέλλω εἰμί κακός πρός ὁ ἰατρός καλέω , ἀλλά φυλακτικός ὁ πάρειμι κατασκευή . ἀλλοιόω τοίνυν ὁ σῶμα , πρός μέν τις ἐκ ἀνάγκη , πρός δέ τις οὐ ἐκ ἀνάγκη . λέγω δέ ἐκ ἀνάγκη μέν , ὄις ἀδύνατος αὐτός εἰμί μή πλησιάζω , οὐ ἐκ ἀνάγκη δέ ὁ λοιπός . ὁ μέν γάρ ὁ περιέχω διά πᾶς ὁμιλέω , ἐσθίω τε καί πίνω , καί ἐγείρω , καί ὑπνόω ἀναγκαῖος αὐτός , ξίφος δέ καί θηρίον οὐ ἀναγκαῖος . ὅθεν ἐν μέν ὁ πρότερος γένος ὁ αἴτιος ὁ περί ὁ σῶμα τέχνη καταγίγνομαι , κατά δέ δεύτερος οὐκέτι . ὁπόσος τοίνυν εἰμί ὁ ἐκ ἀνάγκη ἀλλοιόω ὁ σῶμα , διαιρέω , κατά ἕκαστος αὐτός ἴδιος τις γένος αἴτιος ὑγιεινός εὑρίσκω . εἰμί ἐν εἷς μέν ἐκ ὁ ὁ περιέχω ἀήρ ὁμιλία , ἕτερος δέ ἐκ κίνησις καί ἡσυχία ὅλος τε ὁ σῶμα καί κατά ὁ μόριον . τρίτος , ἐκ ὕπνος καί ἐγρήγορσις . τέταρτος , ἐκ ὁ προσφέρω . πέμπτος , ἐκ ὁ ἐκκρίνω , ἤ ἐπέχω . ἕκτος , ἐκ ὁ ψυχικός πάθος . ὑπό οὗτος γάρ ἅπας ἀνάγκη ὁ σῶμα διατίθημι πως . ὑπό μέν ὁ περιέχω , ἤτοι θερμαίνω , ἤ ψύχω , ἤ ξηραίνω , ἤ ὑγραίνω , ἤ κατά συζυγία οὗτος τις πάσχω , ἤ κατά ὅλος . ὁ οὐσία ἀλλοιόω . ἐκ κίνησις δέ καί ἡσυχία , ἄμετρος ἄμφω γίγνομαι , ἤ θερμαίνω , ἤ ξηραίνω , ἤ ψύχω , ἤ ὑγραίνω , ἤ κατά συζυγία τις οὗτος πάσχω . οὕτως δέ καί ἐκ ὕπνος καί ἐγρήγορσις ἀνάγκη πως πάσχω αὐτός . κατά δέ ὁ αὐτός λόγος ἐκ ὁ προσφέρω , ἤ ἐκκρίνω , ἤ ἐπέχω . ἅπας γάρ οὗτος , ὁ μέν ἄντικρυς , ὁ δέ διά μέσος ἕτερος αἴτιος ἀλλοιόω ὁ σῶμα , καί διαφθείρω ὁ ὑγεία . καί γράφω περί οὗτος αὐτός ἴδιος κατά ἕκαστος ἐν ὁ ὁ ὑγιεινός πραγματεία . ὁ μέν οὖν ἅπας ὁ νῦν λέγω γένος ὁ ὑγιεινός αἴτιος ὕλη τις ὑπάρχω · μετά δέ ὁ δέω χρῆσις αἴτιος γίγνομαι φυλακτικός τε καί ὑγιεινός · διαμαρτάνω δέ ὁ συμμετρία , νοσώδης καθίστημι . ὥστε δῆλος ἤδη ἐͅκ οὗτος , ὡς οὐ ἕτερος μέν οὐσία ὁ ἐκτός οὗτος πρᾶγμα ὑγιεινός ἐγώ , ἕτερος δέ νοσερός ὑπολαμβάνω , ἀλλά ὁ αὐτός ἐν ὁ πρός τις ποτέ μέν ὑγιεινός , ποτέ δέ νοσώδης γίγνομαι . ἡνίκα μέν γάρ δέω κίνησις ὁ σῶμα , ὁ μέν γυμνάσιον ὑγιεινός , ὁ δέ ἡσυχία νοσερός · ἡνίκα δέ ἀνάπαυσις , ὑγιεινός μέν ὁ ἡσυχία , νοσερός δέ ὁ γυμνάσιον . ὡσαύτως δέ καί περί σιτίον καί πόμα καί ὁ ἄλλος ἅπας . ἕκαστος γάρ , ἐπειδάν δέω ὁ σῶμα προσάγω μετά ὁ οἰκεῖος ποσότης καί ποιότης , ὑγιεινός γίγνομαι · ὁ δέ ἤτοι μηδέ ὅλος δέω προσφέρω , ἤ οὐ ἐν ὁ προσήκω μέτρον , νοσώδης καθίστημι . καί δύο εἰμί οὔτοι σκοπός περί τε ὁ ὑγιεινός καί ὁ νοσερός , ὁ ποιότης τε καί ὁ ποσότης ὁ προσφέρω · ὁ γάρ καί ὁ καιρός , ὡς ἕτερος τις οὗτος , τρίτος ἐπεισάγω ἐν ὁ λέγω περιέχω , οὐ εὔλογος . εἰ γάρ δέω ὁ σῶμα τοιόσδε καί τοσόσδε ὁ προσφέρω , δηλονότι καί κατά ὁ καιρός ὁ δέω προσφέρω . καί ὁ γένεσις ὁ καιρός ἐκ ὁ ῥευστός καί εὐμετάβλητος εἰμί σύ θνητός σῶμα , καί δέω κατά ὁ μεταβολή ἄλλοτε ἀλλοῖος ὁ ὠφελέω . ὥστε οὐ εἰμί ἐπί ὁ γένος τρίτος ἐν ὁ λέγω ὁ καιρός . εἰς δέ ὁ διδασκαλία αὐτός πολλάκις ὡς τρίτος χράω διά ὁ λέγω αἰτία .