galenus.ars-medica 25
Εἰ δέ τι τῆς ἀρίστης κατασκευῆς ἀπολείποιτο τὸ σῶμα , μὴ πολλῷ δὲ τοῦτο , καὶ τὰ φυλακτικὰ δὴ τῆς ὑγείας αἴτια κατὰ τὴν ἀναλογίαν ὑπηλλαγμένα γενήσεται . πλειόνων δὲ τοιούτων ὄντων σωμάτων , καθ’ ἕκαστον γένος ἰδίᾳ ῥητέον . τὸ μὲν οὖν τῇ κράσει τῶν ὁμοιομερῶν παραλλάττον , ἐν μέντοι τῇ συμμετρίᾳ τῶν ὀργανικῶν μορίων μὴ παραλλάττον , διττὴν ἰδέαν ἔχει τῶν ὑγιεινῶν αἰτίων · ἑτέραν μὲν τῶν φυλαττόντων αὐτοῦ τὴν κρᾶσιν , ἑτέραν δὲ τῶν ἐπὶ τὴν ἀρίστην ἀγόντων . τὰ μὲν δὴ φυλάττοντα τὴν κρᾶσιν αὐτοῦ τοσοῦτον παραλλάξει τῶν ἐπὶ τῆς εὐκρατοτάτης φύσεως αἰτίων , ὅσον περ καὶ ἡ τοῦ σώματος ἅλου κρᾶσις ἐκείνης παραλλάττει . τὰ μὲν γὰρ θερμότερα σώματα θερμοτέρων δεῖται διαιτημάτων , τὰ δὲ ψυχρότερα ψυχροτέρων · καὶ τὰ μὲν ξηρότερα ξηροτέρων , τὰ δὲ ὑγρότερα ὑγροτέρων · καὶ κατὰ συζυγίαν τὰ θερμότερά τε καὶ ξηρότερα τῶν θερμοτέρων καὶ ξηροτέρων , καὶ τούτοις ἀνάλογον ἐπὶ τῶν λοιπῶν τριῶν συζυγιῶν . χρήσεται γὰρ ταῖς ὕλαις τῶν αἰτίων ὀρθῶς ὁ τὰς συμφύτους αὐτῶν δυνάμεις ἐπιστάμενος · οἷον ὅτι κίνησις μὲν καὶ ἔνδεια , καὶ ἀγρυπνία , καὶ ἔκκρισις , καὶ πάντα τὰ ψυχικὰ πάθη ξηραίνει τὸ σῶμα , τὰ δ’ ἐναντία τούτοις ὑγραίνει . οὕτως δὲ καὶ περὶ τῶν θερμαινόντων καὶ ψυχόντων ἐπιτηδευμάτων , καὶ ἐδεσμάτων , καὶ πομάτων , καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν ἁπάντων τῶν κατὰ τὸ σῶμα γινώσκων τις τὰς ὕλας καὶ τὰς δυνάμεις , ὑγιεινοῖς αἰτίοις χρήσεται , τὰς ὁμοίας τοῖς ὁμοίοις προσφέρων , ὅταν γε φυλάττειν βούληται τὴν τοῦ σώματος κρᾶσιν , ἣν παρέλαβεν . εἰ δ’ ἐξαλλάττειν ἐθέλει καὶ μετάγειν ἐπὶ τὸ βέλτιον , ἕτερόν ἐστιν ἐνταῦθα γένος αἰτίων ὑγιεινῶν , ἐναντίον μὲν τοῖς προειρημένοις , ἴσον δὲ ἀπέχον ἐπὶ θάτερα τῶν εὐκράτων τε καὶ μέσων · , ἃ ταῖς ἀρίσταις φύσεσιν ἁρμόττειν ἐλέγομεν . τὴν γὰρ θερμοτέραν καὶ ξηροτέραν κρᾶσιν οὐ τὰ θερμὰ καὶ ξηρὰ διαιτήματα ποιήσειεν ἂν εὔκρατον ἀκριβῶς , ἀλλὰ τοσοῦτον τῆς εὐκράτου ψυχρότερά τε καὶ ὑγρότερα ταῖς κράσεσιν , ὅσον καὶ ἡ φύσις τῆς φύσεως ἦν θερμοτέρα καὶ ξηροτέρα . τὸ μὲν γὰρ τοιοῦτον γένος τῶν αἰτίων ἐπανορθοῦται τὰς συμφύτους δυσκρασίας , τὸ δὲ ἕτερον τὸ προειρημένον διαφυλάττει . χρεία δὲ ἑκατέρων ἐν μέρει τοῖς ἰατροῖς , ἐπανορθοῦσθαι μὲν ἐπὶ πολλῆς σχολῆς , κατὰ βραχὺ μετάγοντας ἐπὶ τὸ βέλτιον · οὐ γὰρ φέρουσιν αἱ φύσεις τὰς ἀθρόας ἀλλοιώσεις · φυλάττειν δ’ ἐν ταὐτῷ κατὰ τὰς ἀναγκαίας ἀσχολίας . πῶς οὖν καὶ τὸ τοιοῦτον εἶδος τῶν αἰτίων φυλακτικὸν ὀνομάζομεν ; ἔπρεπε γὰρ αὐτὸ μᾶλλον ἴσως ἀλλοιωτικόν τε καὶ θεραπευτικὸν , καὶ τῶν συμφύτων ἁμαρτημάτων ἐπανορθωτικὸν κεκλῆσθαι ὅτι πρὸς ὅλον τὸ γένος τῆς ὑγείας ἀναφέροντες , οὐ πρὸς τὰς κατ’ εἶδος ἐν αὐτῇ διαφορὰς , ὅσα μὲν ὑγιαίνοντας φυλάττει , φυλακτικὰ πάντα κεκλήκαμεν , ἐάν τε πρὸς τῷ φυλάττειν τὴν ὑγείαν ἐπὶ τὸ βέλτιον ἄγῃ τὴν ὅλην κρᾶσιν , ἄν τε φυλάττῃ τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπάρχουσαν κατάστασιν · ὅσα δὲ χείρονα τὴν κατάστασιν ἀποτελεῖ , νοσερά . τῶν μὲν οὖν ὁμοίως δυσκράτων ἅπασι τοῖς τοῦ σώματος μέρεσιν ὁμοία καὶ ἡ ἐπιμέλεια · τῶν δ’ οὐχ ὁμοίων οὐχ ὁμοία . δύναται γὰρ ἡ μὲν γαστὴρ ψυχροτέρα τινὶ τοῦ προσήκοντος ὑπάρχειν , ἡ κεφαλὴ δὲ θερμοτέρα , καὶ δεῖσθαι τῶν οἰκείων ἑκατέρα · κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον μορίων ἢ ὑγρότερον , ἢ ξηρότερον , ἢ θερμότερον , ἢ ψυχρότερον ὑπάρχειν τοῦ συμμέτρου , καὶ τῶν οἰκείων τῆς δυσκρασίας δεῖσθαι διαιτημάτων . οὔτ’ οὖν ἐξ ἴσου γυμνάσομεν ἅπαντα τῶν τοιούτων τὰ μόρια τοῦ σώματος , οὔθ’ ὡσαύτως ὑγρανοῦμεν καὶ ξηρανοῦμεν , ἤ τι τῶν ἄλλων πράξομεν . ἐπὶ πλέον δὲ λέγεται περὶ αὐτῶν ἐν τῇ τῶν ὑγιεινῶν πραγματείᾳ .
Lemmas: εἰ δέ τις ὁ ἀγαθός κατασκευή ἀπολείπω ὁ σῶμα , μή πολύς δέ οὗτος , καί ὁ φυλακτικός δή ὁ ὑγεία αἴτιος κατά ὁ ἀναλογία ὑπαλλάσσω γίγνομαι . πολύς δέ τοιοῦτος εἰμί σῶμα , κατά ἕκαστος γένος ἴδιος λέγω . ὁ μέν οὖν ὁ κρᾶσις ὁ ὁμοιομερής παραλλάσσω , ἐν μέντοι ὁ συμμετρία ὁ ὀργανικός μόριον μή παραλλάσσω , δισσός ἰδέα ἔχω ὁ ὑγιεινός αἴτιος · ἕτερος μέν ὁ φυλάσσω αὐτός ὁ κρᾶσις , ἕτερος δέ ὁ ἐπί ὁ ἀγαθός ἄγω . ὁ μέν δή φυλάσσω ὁ κρᾶσις αὐτός τοσοῦτος παραλλάσσω ὁ ἐπί ὁ εὔκρατος φύσις αἴτιος , ὅσος περ καί ὁ ὁ σῶμα ἧλος κρᾶσις ἐκεῖνος παραλλάσσω . ὁ μέν γάρ θερμός σῶμα θερμός δέω διαίτημα , ὁ δέ ψυχρός ψυχρός · καί ὁ μέν ξηρός ξηρός , ὁ δέ ὑγρός ὑγρός · καί κατά συζυγία ὁ θερμός τε καί ξηρός ὁ θερμός καί ξηρός , καί οὗτος ἀνάλογος ἐπί ὁ λοιπός τρεῖς συζυγία . χράω γάρ ὁ ὕλη ὁ αἴτιος ὀρθός ὁ ὁ σύμφυτος αὐτός δύναμις ἐπίσταμαι · οἷον ὅτι κίνησις μέν καί ἔνδεια , καί ἀγρυπνία , καί ἔκκρισις , καί πᾶς ὁ ψυχικός πάθος ξηραίνω ὁ σῶμα , ὁ δέ ἐναντίος οὗτος ὑγραίνω . οὕτως δέ καί περί ὁ θερμαίνω καί ψύχω ἐπιτήδευμα , καί ἔδεσμα , καί πόμα , καί ἁπλῶς λέγω ἅπας ὁ κατά ὁ σῶμα γιγνώσκω τις ὁ ὕλη καί ὁ δύναμις , ὑγιεινός αἴτιος χράω , ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος προσφέρω , ὅταν γε φυλάσσω βούλομαι ὁ ὁ σῶμα κρᾶσις , ὅς παραλαμβάνω . εἰ δέ ἐξαλλάσσω ἐθέλω καί μετάγω ἐπί ὁ ἀγαθός , ἕτερος εἰμί ἐνταῦθα γένος αἴτιος ὑγιεινός , ἐναντίος μέν ὁ προλέγω , ἴσος δέ ἀπέχω ἐπί ἕτερος ὁ εὔκρατος τε καί μέσος · , ὅς ὁ ἀγαθός φύσις ἁρμόζω λέγω . ὁ γάρ θερμός καί ξηρός κρᾶσις οὐ ὁ θερμός καί ξηρός διαίτημα ποιέω ἄν εὔκρατος ἀκριβής , ἀλλά τοσοῦτος ὁ εὔκρατος ψυχρός τε καί ὑγρός ὁ κρᾶσις , ὅσος καί ὁ φύσις ὁ φύσις εἰμί θερμός καί ξηρός . ὁ μέν γάρ τοιοῦτος γένος ὁ αἴτιος ἐπανορθόω ὁ σύμφυτος δυσκρασία , ὁ δέ ἕτερος ὁ προλέγω διαφυλάσσω . χρεία δέ ἑκάτερος ἐν μέρος ὁ ἰατρός , ἐπανορθόω μέν ἐπί πολύς σχολή , κατά βραχύς μετάγω ἐπί ὁ ἀγαθός · οὐ γάρ φέρω ὁ φύσις ὁ ἀθρόος ἀλλοίωσις · φυλάσσω δέ ἐν αὐτός κατά ὁ ἀναγκαῖος ἀσχολία . πῶς οὖν καί ὁ τοιοῦτος εἶδος ὁ αἴτιος φυλακτικός ὀνομάζω ; πρέπω γάρ αὐτός μάλα ἴσως ἀλλοιωτικός τε καί θεραπευτικός , καί ὁ σύμφυτος ἁμάρτημα ἐπανορθωτικός καλέω ὅτι πρός ὅλος ὁ γένος ὁ ὑγεία ἀναφέρω , οὐ πρός ὁ κατά εἶδος ἐν αὐτός διαφορά , ὅσος μέν ὑγιαίνω φυλάσσω , φυλακτικός πᾶς καλέω , ἐάν τε πρός ὁ φυλάσσω ὁ ὑγεία ἐπί ὁ ἀγαθός ἄγω ὁ ὅλος κρᾶσις , ἐάν τε φυλάσσω ὁ ἐκ ἀρχή ὑπάρχω κατάστασις · ὅσος δέ κακός ὁ κατάστασις ἀποτελέω , νοσερός . ὁ μέν οὖν ὅμοιος δύσκρατος ἅπας ὁ ὁ σῶμα μέρος ὅμοιος καί ὁ ἐπιμέλεια · ὁ δέ οὐ ὅμοιος οὐ ὅμοιος . δύναμαι γάρ ὁ μέν γαστήρ ψυχρός τις ὁ προσήκω ὑπάρχω , ὁ κεφαλή δέ θερμός , καί δέω ὁ οἰκεῖος ἑκάτερος · κατά αὐτός δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος μόριον ἤ ὑγρός , ἤ ξηρός , ἤ θερμός , ἤ ψυχρός ὑπάρχω ὁ σύμμετρος , καί ὁ οἰκεῖος ὁ δυσκρασία δέω διαίτημα . οὔτε οὖν ἐκ ἴσος γυμνάζω ἅπας ὁ τοιοῦτος ὁ μόριον ὁ σῶμα , οὔτε ὡσαύτως ὑγραίνω καί ξηραίνω , ἤ τις ὁ ἄλλος πράσσω . ἐπί πολύς δέ λέγω περί αὐτός ἐν ὁ ὁ ὑγιεινός πραγματεία .