gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 20
Καὶ μὴν συνῳδὰ καὶ συγγενῆ τῇ περὶ τὰς οἰκίας πολυτελείᾳ καὶ τὰ τῶν σκευῶν τῶν κατ’ οἰκίαν φαίνεται ὄντα , κλῖναι καὶ τράπεζαι καὶ στρώματα καὶ ἐκπώματα καὶ εἴ τι τοιοῦτον , πάντως τὴν χρείαν ὑπερβεβηκότα καὶ προσωτέρω τῶν ἀναγκαίων ἐληλυθότα · κλῖναι μὲν ἐλεφάντιναι καὶ ἀργυραῖ ἢ νὴ Δία χρυσαῖ , τράπεζαι δὲ παραπλησίας ὕλης , στρωμναὶ δὲ ἁλουργεῖς καὶ ἄλλων χρωμάτων δυσπορίστων , ἐκπώματα δὲ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου πεποιημένα , τὰ δὲ λίθων ἢ λιθοειδῶν τινων ἁμιλλωμένων τῇ πολυτελείᾳ τοῖς ἀργυροῖς καὶ χρυσοῖς . καὶ σπουδάζεται ταῦτα πάντα , τοῦ μὲν σκίμποδος οὐδὲν κακίω παρεχομένου κατάκλισιν ἡμῖν τῆς ἀργυρᾶς ἢ τῆς ἐλεφαντίνης κλίνης , τῆς δὲ σισύρας ἱκανωτάτης οὔσης ὑπεστρῶσθαι ὥστε μὴ δεῖσθαι πορφυρίδος ἢ φοινικίδος · ἐσθίειν δ’ ὑπάρχοντος ἡμῖν ἀβλαβῶς ἀπὸ τραπέζης ξυλίνης ὡς μὴ ποθεῖν μηδαμῶς τὴν ἀργυρᾶν , καὶ πίνειν γε νὴ Δία ἐκ κεραμεῶν ποτηρίων παρόν , ἃ τό τε δῖψος σβεννύειν παραπλησίως πέφυκε τοῖς χρυσοῖς , καὶ τὸν ἐγχεόμενον αὐτοῖς οἶνον οὐ λυμαίνεται , ὀσμὴν δέ γε ἡδίω τῶν χρυσῶν παρέχεται καὶ τῶν ἀργυρῶν . καθόλου δ’ ἀρετὴ καὶ κακία σκευῶν κριθείη ἂν ὀρθῶς ἐκ τριῶν τούτων , τῆς τε κτήσεως καὶ τῆς χρήσεως καὶ τῆς τηρήσεως . ὅσα μὲν γὰρ ἢ κτήσασθαι δύσκολά ἐστιν ἢ χρήσασθαι μὴ ἐπιτήδεια ἢ φυλάξαι μὴ ῥᾴδια , ταῦτα χείρω · ἃ δὲ καὶ κτώμεθα μὴ χαλεπῶς καὶ χρώμενοι 〈 εὐκόλως 〉 ἐπαινοῦμεν καὶ φυλάττομεν ῥᾳδίως , ταῦτα ἀμείνω . διόπερ τὰ κεραμεᾶ καὶ τὰ σιδηρᾶ καὶ ὅσα τοιαῦτα , πολλῷ κρείττω τῶν ἀργυρῶν τε καὶ χρυσῶν , ὅτι ἡ κτῆσις τούτων εὐμαρεστέρα , ὅσῳ καὶ εὐτελεστέρα , ἥ τε χρῆσις πλείων , ὅτι καὶ πυρὶ ῥᾳδίως ταῦτ’ ἐμβάλλομεν , ἐκεῖνα δὲ οὔ , ἥ τε φυλακὴ ἥττων · τὰ γὰρ εὐτελῆ τῶν πολυτελῶν ἐπιβουλεύεται ἧττον . μέρος δέ τι τῆς φυλακῆς οὖσα καὶ ἡ ἐκκάθαρσις περὶ τὰ πολυτελῆ πλείων ἐστίν . ὥσπερ οὖν ἵππος ὁ τιμῆς μὲν ἐωνημένος ὀλίγης , χρείας δὲ παρεχόμενος πολλάς , αἱρετώτερος τοῦ ὀλίγα μὲν ὑπουργοῦντος , πολλοῦ δ’ ἠγορασμένου · κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ σκεύη τὰ εὐτελέστερα καὶ πολυχρηστότερα κρείττω τῶν ἐναντίων . τί ποτ’ οὖν διώκεται τὰ σπάνια καὶ πολυτελῆ πρὸ τῶν ἐν μέσῳ καὶ τῶν · εὐτελῶν ; ὅτι ἀγνοεῖται τὰ καλὰ καὶ τἀγαθά , καὶ ἀντὶ τῶν ὄντων τὰ δοκοῦντα σπουδάζεται παρὰ τοῖς ἀνοήτοις · ὥσπερ δὴ καὶ οἱ μαινόμενοι πολλάκις λευκὰ τὰ μέλανα νομίζουσιν · ἄνοια δὲ μανίας συγγενέστατον . ἐπεὶ τῶν γε νομοθετῶν τοὺς ἀρίστους , καὶ ἐν πρώτοις Λυκοῦργον εὕροιμεν ἂν πολυτέλειαν μὲν ἐξελαύνοντα τῆς Σπάρτης , ἀντεισάγοντα δ’ εὐτέλειαν καὶ τὸ ἐνδεὲς τῆς διαίτης τοῦ περιττοῦ προτιμῶντα πρὸς ἀνδρείαν , καὶ τὴν μὲν τρυφὴν ὡς λύμην ἐκτρεπόμενον , τὸ δ’ ἐθελόπονον ὡς σωτήριον ζηλοῦν ἀξιοῦντα . τεκμήρια δὲ τούτων αἱ τῶν ἐφήβων ἐκεῖ καρτερήσεις , ἐθιζομένων φέρειν λιμόν τε καὶ δῖψος , καὶ μετὰ τούτων ῥῖγος , ἔτι δὲ πληγὰς καὶ πόνους ἄλλους . . . σεμνοῖς ἔθεσιν οἱ παλαιοὶ Λακεδαιμόνιοι τραφέντες ἄριστοι τῶν Ἑλλήνων ἦσάν τε καὶ ἐνομίζοντο , καὶ τὴν πενίαν τὴν ἑαυτῶν ζηλωτοτέραν τοῦ βασιλέως πλούτου κατέστησαν . ἐγὼ δ’ οὖν καὶ αὐτὸς δεξαίμην ἂν νοσῆσαι μᾶλλον ἢ τρυφῆσαι . τὸ μὲν γὰρ νοσεῖν μόνον βλάπτει τὸ σῶμα , τὸ δὲ τρυφᾶν ἄμφω διαφθείρει , ψυχήν τε καὶ σῶμα , σώματι μὲν ἀσθένειαν καὶ ἀδυναμίαν , ψυχῇ δὲ ἀκολασίαν καὶ ἀνανδρίαν ἐμποιοῦν . καὶ μὴν καὶ ἀδικίαν τίκτει τρυφή , ὅτι καὶ πλεονεξίαν . οὔτε γὰρ τρυφῶντά τινα δυνατὸν μὴ πολυτελῆ εἶναι , οὔτε πολυτελῆ ὄντα ὀλίγα βούλεσθαι ἀναλίσκειν , βουλόμενον δὲ πολλὰ μὴ καὶ πορίζειν πολλὰ ἐπιχειρεῖν , οὐδ’ αὖ πορίζειν ἐπιχειροῦντα πολλὰ μὴ πλεονεκτεῖν καὶ ἀδικεῖν · οὐ γὰρ ἂν πορίσειέ τις ἐκ δικαίων πολλά . ἔτι καὶ ἄλλον τρόπον ἄδικος ἂν εἴη πάντως ὁ τρυφῶν · καὶ γὰρ ὑπὲρ πόλεως τῆς αὑτοῦ πονεῖν τοὺς προσήκοντας πόνους ὀκνήσειεν ἂν ἢ οὐκ ἂν ἔτι τρυφῴη , κἂν ὑπὲρ φίλων ἢ συγγενῶν κακοπαθῆσαι δέον , οὐκ ἂν ὑπομείνειεν · οὐ γὰρ ἐάσει αὐτὸν ἡ τρυφή . καὶ μὴν καὶ διὰ θεοὺς ἔστιν ὅτε πονητέον τῷ δικαίῳ εἶναι βουλομένῳ πρὸς θεούς , ὅτι θυσίας ἢ τελετὰς ἤ τινα ἄλλην ὑπηρεσίαν τελέσει τοῖς θεοῖς , ὁ δὲ τρυφῶν ἐνδεήσει κἀνταῦθα . διόπερ ἄδικος ἂν εἴη πάντως καὶ περὶ πόλιν καὶ περὶ φίλους καὶ περὶ θεούς , ἃ χρὴ πράττειν αὐτὸν οὐ πράττων . ὡς οὖν καὶ ἀδικίας αἰτίαν οὖσαν τὴν τρυφὴν φευκτέον τρόπῳ παντί .
Lemmas: καί μήv συνῳδός καί συγγενής ὁ περί ὁ οἰκίον πολυτέλεια καί ὁ ὁ σκεῦος ὁ κατά οἰκίον φαίνω εἰμί , κλίνη καί τράπεζα καί στρῶμα καί ἔκπωμα καί εἰμί τίς τοιοῦτος , πάντως ὁ χρεία ὑπερβαίνω καί προσωτέρω ὁ ἀναγκαῖος ἔρχομαι · κλίνη μέν ἐλεφάντινος καί ἀργύρεος ἢ νή Ζεύς χρύσεος , τράπεζα δέ παραπλήσιος ὕλη , στρωμνή δέ ἁλουργής καί ἄλλος χρῶμα δυσπόριστος , ἔκπωμα δέ χρυσός καί ἄργυρος ποιέω , ὁ δέ λίθος ἢ λιθοειδής τίνω ἁμιλλάομαι ὁ πολυτέλεια ὁ ἀργύρεος καί χρυσός . καί σπουδάζω οὗτος πᾶς , ὁ μέν σκίμπους οὐδείς κακός παρέχω κατάκλισις ἐγώ ὁ ἀργύρεος ἢ ὁ ἐλεφάντινος κλίνη , ὁ δέ σισύρα ἱκανός εἰμί ὑποστόρεννυμι ὥστε μή δήω πορφυρίς ἢ φοινικίς · ἐσθίω δέ ὑπάρχω ἐγώ ἀβλαβής ἀπό τράπεζα ξύλινος ὡς μή ποθέω μηδαμῶς ὁ ἀργύρεος , καί πίνω γε νή Ζεύς ἐκ κεραμεοῦς ποτήριον πάρειμι , ὁ ὁ τε δίψος σβέννυμι παραπλήσιος φύω ὁ χρυσός , καί ὁ ἐγχέω αὐτός οἶνος οὖον λυμαίνομαι , ὀσμή δέ γε ἡδύς ὁ χρυσός παρέχω καί ὁ ἀργύρεος . καθόλου δέ ἀρετή καί κακία σκεῦος κρίνω εἄν ὀρθῶς ἐκ τρεῖς οὗτος , ὁ τε κτῆσις καί ὁ χρῆσις καί ὁ τήρησις . ὅσος μέν γάρ ἢ κτάομαι δύσκολος εἰμί ἢ χράω μή ἐπιτήδειος ἢ φυλάσσω μή ῥᾴδιος , οὗτος χείρων · ὁ δέ καί κτείνω μή χαλεπῶς καί χράω 〈 εὐκόλως 〉 ἐπαινέω καί φυλάσσω ῥᾳδίως , οὗτος ἀγαθός . διόπερ ὁ κεραμεοῦς καί ὁ σίδηρος καί ὅσος τοιοῦτος , πολύς ἀγαθός ὁ ἀργύρεος τε καί χρυσός , ὅτι ὁ κτῆσις οὗτος εὐμαρής , ὅσος καί εὐτελής , ὅς τε χρῆσις πλείων , ὅτι καί πῦρ ῥᾳδίως αὐτός ἐμβάλλω , ἐκεῖνος δέ οὖον , ὅς τε φυλακή κακός · ὁ γάρ εὐτελής ὁ πολυτελής ἐπιβουλεύω κακός . μέρος δέ τίς ὁ φυλακή εἰμί καί ὁ ἐκκάθαρσις περί ὁ πολυτελής πλείων εἰμί . ὥσπερ οὖν ἵππος ὁ τιμή μέν ὠνέομαι ὀλίγος , χρεία δέ παρέχω πολύς , αἱρετός ὁ ὀλίγος μέν ὑπουργέω , πολύς δέ αγοράζω · κατά ὁ αὐτός καί σκεῦος ὁ εὐτελής καί πολύχρηστος ἀγαθός ὁ ἐναντίος . τίς πρός οὖν διώκω ὁ σπάνις καί πολυτελής πρό ὁ ἐν μέσος καί ὁ · εὐτελής ; ὅτι ἀγνοέω ὁ καλός καί τἀγαθά , καί ἀντί ὁ εἰμί ὁ δοκέω σπουδάζω παρά ὁ ἀνόητος · ὥσπερ δή καί ὁ μαίνομαι πολλάκις λευκόν ὁ μέλας νομίζω · ἄνοια δέ μανία συγγενής . ἐπεί ὁ γε νομοθέτης ὁ ἀγαθός , καί ἐν πρῶτος Λυκοῦργος εὑρίσκω εἄν πολυτέλεια μέν ἐξελαύνω ὁ Σπάρτη , ἀντεισάγω δέ εὐτέλεια καί ὁ ἐνδεής ὁ δίαιτα ὁ περισσός προτιμάω πρός ἀνδρεῖος , καί ὁ μέν τρυφή ὡς λύω ἐκτρέπω , ὁ δέ ἐθελόπονος ὡς σωτήριος ζηλόω ἄξιος . τεκμήριον δέ οὗτος ὁ ὁ ἔφηβος ἐκεῖ καρτέρησις , ἐθίζω φέρω λιμός τε καί δίψος , καί μετά οὗτος ῥῖγος , ἔτι δέ πληγάς καί πόνος ἄλλος . . . σεμνός ἔθος ὁ παλαιός Λακεδαιμόνιος τρέφω ἀγαθός ὁ Ἕλλην εἰμί τε καί νομίζω , καί ὁ πενία ὁ ἑαυτοῦ ζηλωτός ὁ βασιλεύς πλοῦτος καθίστημι . ἐγώ δέ οὖν καί αὐτός δέχομαι εἄν νοσέω μᾶλλον ἢ τρυφάω . ὁ μέν γάρ νοσέω μόνος βλάπτω ὁ σῶμα , ὁ δέ τρυφάω ἄμφω διαφθείρω , Ψυχή τε καί σῶμα , σῶμα μέν ἀσθένεια καί ἀδυναμία , Ψυχή δέ ἀκολασία καί ἀνανδρία ἐμποιέω . καί μήv καί ἀδικία τίκτω τρυφή , ὅτι καί πλεονεξία . οὔτε γάρ τρυφάω τις δυνατός μή πολυτελής εἰμί , οὔτε πολυτελής εἰμί ὀλίγος βούλομαι ἀναλίσκω , βούλομαι δέ πολύς μή καί πορίζω πολύς ἐπιχειρέω , οὐδέ αὖος πορίζω ἐπιχειρέω πολύς μή πλεονεκτέω καί ἀδικέω · οὖον γάρ εἄν πορίζω τις ἐκ Δίκαιος πολύς . ἔτι καί ἄλλος τρόπος ἄδικος εἄν εἰμί πάντως ὁ τρυφάω · καί γάρ ὑπέρ πόλις ὁ αὐτός πονέω ὁ προσήκω πόνος ὀκνέω εἄν ἢ οὐ εἄν ἔτι τρυφάω , κἀν ὑπέρ Φίλων ἢ συγγενής κακοπαθέω δήω , οὐ εἄν ὑπομένω · οὖον γάρ ἐάω αὐτός ὁ τρυφή . καί μήv καί διά θεός εἰμί ὅτε πονητέον ὁ Δίκαιος εἰμί βούλομαι πρός θεός , ὅτι θυσία ἢ τελετή ἤ τις ἄλλος ὑπηρεσία τελέω ὁ θεός , ὁ δέ τρυφάω ἐνδέω ἐνταῦθα . διόπερ ἄδικος εἄν εἰμί πάντως καί περί πόλις καί περί φίλος καί περί θεός , ὁ χρή πράσσω αὐτός οὖον πράσσω . ὡς οὖν καί ἀδικία αἴτιος εἰμί ὁ τρυφή φευκτέος τρόπος πᾶς .