gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 18b
Αἴσχιστον , ἔφη , γαστριμαργία καὶ ὀψοφαγία ἐστίν , οὐκ ἀντερεῖ οὐδείς · σκοποῦντας δὲ ὅπως διαφεύξονται ταῦτα , πάνυ ὀλίγους ᾔσθημαι ἐγώ , τοὺς δὲ πολλοὺς ὁρῶ καὶ ἀπόντων ὀρεγομένους τῶν τοιούτων βρωμάτων , καὶ παρόντων ἀπέχεσθαι μὴ δυναμένους , καὶ χρωμένους αὐτοῖς , ὅταν χρῶνται , ἀφειδῶς , ὡς καὶ πρὸς βλάβην χρῆσθαι τὴν τοῦ σώματος . καίτοι γαστριμαργία τί ἂν εἴη ἄλλο ἢ ἀκρασία περὶ τροφήν , δι’ ἣν ἄνθρωποι τὸ ἡδὺ τὸ ἐν σίτῳ τοῦ ὠφελίμου προτιμῶσιν ; καὶ ὀψοφαγία δὲ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ ἀμετρία περὶ χρῆσιν ὄψου . πανταχοῦ δὲ κακὸν οὖσα ἡ ἀμετρία ἐν τοῖς μάλιστα τῇδε τὴν ἑαυτῆς ἐπιδείκνυται φύσιν , παρεχομένη τοὺς ὀψοφάγους ἀντὶ ἀνθρώπων ὑσὶν ἢ κυσὶν ὁμοιουμένους τὴν λαβρότητα καὶ εὐσχημονεῖν μὴ δυναμένους , οὐ ταῖς χερσίν , οὐ τοῖς ὄμμασιν , οὐ τῇ καταπόσει · οὕτως ἄρα αὐτοὺς ἐξίστησιν ἡ ἐπιθυμία τῆς ἐν ὄψῳ ἡδονῆς . ὅτι μὲν δὴ οὕτως ἔχειν πρὸς τροφὴν αἴσχιστόν ἐστι , γνώριμον , ἐν ᾧ γε ζῴοις ἄφροσι μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις φρονίμοις ὁμοιούμεθα . αἰσχίστου δὲ τούτου ὄντος , κάλλιστον ἂν εἴη τοὐναντίον , τάξει καὶ κοσμίως ἐσθίειν , καὶ τὴν σωφροσύνην ἐνταῦθα ἐπιδείκνυσθαι πρῶτον , οὐκ ὂν ῥᾴδιον , ἀλλὰ δεόμενον πολλῆς ἐπιμελείας καὶ ἀσκήσεως [ καὶ καθόλου μὲν ἴσως τὸ σωφρονεῖν ] . διὰ τί δὴ τοῦτο ; ὅτι πολλῶν ἡδονῶν οὐσῶν , αἳ τὸν ἄνθρωπον ἀναπείθουσιν ἁμαρτάνειν καὶ ἐνδιδόναι αὐταῖς βιάζονται παρὰ τὸ συμφέρον , δυσμαχωτάτη εἶναι κινδυνεύει πασῶν ἡ περὶ τροφὴν ἡδονή . ταῖς μὲν γὰρ ἄλλαις ἡδοναῖς σπανιώτερον ὁμιλοῦμεν , καὶ ἐνίων γε μῆνας καὶ ἐνιαυτοὺς ὅλους ἀπέχεσθαι δυνάμεθα , ταύτης δὲ ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν πάντως πειρᾶσθαι ἀνάγκη , καὶ τά γε πολλὰ δὶς ἑκάστης ἡμέρας · οὐ γὰρ ἔνι ζῆν ἄλλως τὸν ἄνθρωπον . ὥσθ’ ὅσῳ πλεονάκις τῆς ἐν βρώσει ἡδονῆς πειρώμεθα , τοσούτῳ πλείους οἱ ἐνταῦθα κίνδυνοι . καὶ μὴν καθ’ ἑκάστην προσφορὰν τροφῆς , οὐχ εἷς κίνδυνος ἁμαρτήματος , ἀλλὰ πλείονες . καὶ γὰρ ὁ παρὰ πλέον ἢ δεῖ ἐσθίων , ἁμαρτάνει , καὶ ὁ κατασπεύδων ἐν τῷ ἐσθίειν οὐδὲν ἧττον , καὶ ὁ μολυνόμενος ὑπὸ τοῦ ὄψου μᾶλλον ἢ χρή , καὶ ὁ τὰ ἡδίω τῶν ὑγιεινοτέρων βρώματα προτιμῶν , καὶ ὁ μὴ νέμων τὰ ἴσα τοῖς συνεσθίουσιν . ἔστι δὲ καὶ ἄλλη τις ἁμαρτία περὶ τροφήν , ὅταν παρὰ καιρὸν προσφερώμεθα αὐτήν , καὶ δέον ἄλλο τι πράττειν ἀφέμενοι τούτου ἐσθίωμεν . τοσούτων δὴ καὶ ἔτι ἄλλων ἁμαρτιῶν οὐσῶν περὶ τροφήν , δεῖ μὲν ἁπασῶν καθαρεύειν αὐτῶν καὶ μηδεμιᾷ ἔνοχον εἶναι τὸν μέλλοντα σωφρονήσειν . καθαρεύοι δ’ ἄν τις καὶ ἀναμάρτητος εἴη ἀσκῶν καὶ ἐθίζων αὑτὸν αἱρεῖσθαι σῖτον οὐχ ἵνα ἥδηται ἀλλ’ ἵνα τρέφηται , οὐδ’ ἵνα λεαίνηται τὴν κατάποσιν ἀλλ’ ἵνα ῥωννύηται τὸ σῶμα . καὶ γὰρ γέγονεν ἡ μὲν κατάποσις δίοδος εἶναι τροφῆς , οὐχ ἡδονῆς ὄργανον , ἡ δὲ γαστὴρ τοῦ αὐτοῦ χάριν οὗπερ ἕνεκα καὶ φυτῷ παντὶ ῥίζα γέγονεν . καθάπερ γὰρ ἐκεῖ τρέφει τὸ φυτὸν ἡ ῥίζα ἀπὸ τῶν ἐκτὸς τὴν τροφὴν λαμβάνουσα , οὕτω τρέφει τὸ ζῷον ἡ γαστὴρ ἀπὸ τῶν εἰσφερομένων σίτων καὶ ποτῶν . ὥσπερ τε αὖ τούτοις διαμονῆς ἕνεκα συμβαίνει τρέφεσθαι καὶ οὐχ ἡδονῆς , παραπλησίως καὶ ἡμῖν ζωῆς καὶ φάρμακον ἡ τροφὴ [ τῷ ἀνθρώπῳ ] ἐστί . διὸ καὶ προσήκει ἐσθίειν ἡμῖν ἵνα ζῶμεν , οὐχ ἵνα ἡδώμεθα , εἴ γε μέλλομεν στοιχεῖν ἀρίστῳ ὄντι τῷ λόγῳ Σωκράτους , ὃς ἔφη τοὺς μὲν πολλοὺς ἀνθρώπους ζῆν ἵνα ἐσθίωσιν , αὐτὸς δὲ ἐσθίειν ἵνα ζῇ . οὐ γὰρ δὴ ἐπιεικής τις βουλόμενος εἶναι ἄνθρωπος ἀξιώσει παραπλήσιός τις εἶναι τοῖς πολλοῖς καὶ ζῆν ἐπὶ τῷ ἐσθίειν , ὥσπερ ἐκεῖνοι , θηρώμενος ἐξ ἅπαντος τὴν ἀπὸ τῆς τροφῆς ἡδονήν . Ὅτι δὲ καὶ θεὸς ὁ ποιήσας τὸν ἄνθρωπον τοῦ σῴζεσθαι χάριν , οὐχὶ τοῦ ἥδεσθαι , σῖτα καὶ ποτὰ παρεσκεύασεν αὐτοῖς , μάθοι τις ἂν ἐκεῖθεν μάλιστα . ἡ γὰρ δὴ τροφὴ ὅτε ἐργάζεται μάλιστα τὸ ἑαυτῆς ἔργον , τότε οὐδαμῶς ἥδει τὸν ἄνθρωπον κατά τε τὴν πέψιν καὶ τὴν ἀνάδοσιν , ἀλλὰ τρεφόμεθα μὲν τότε ὑπ’ αὐτῆς καὶ ῥωννύμεθα , ἡδόμεθα δὲ τότε οὐδεμίαν ἡδονήν , καίτοι πλείων ὁ χρόνος οὗτός ἐστιν ἢ ἐν ᾧ ἐσθίομεν . ἔδει δέ γε , εἴπερ ὁ θεὸς ἡδονῆς χάριν τὴν τροφὴν ἐμηχανήσατο ἡμῖν , τὸν πλείω τοῦτον χρόνον ἥδεσθαι ἡμᾶς ὑπ’ αὐτῆς καὶ οὐ τὸν ἐλάχιστον ἐκεῖνον ἐν ᾧ καταπίνομεν . ἀλλ’ ὅμως χάριν ἐκείνου τοῦ ἐλαχίστου χρόνου , ὃν ἡδόμεθα , παρασκευὴ μὲν ὄψων γίνεται μυρίων , πλεῖται δ’ ἡ θάλαττα μέχρι περάτων · μάγειροι δὲ γεωργῶν περισπουδαστότεροί εἰσι · δεῖπνα δὲ παρατίθενταί τινες ἀγρῶν ἀναλίσκοντες τιμάς , καὶ ταῦτ’ οὐδαμῶς ὠφελουμένων τῶν σωμάτων ἐκ τῆς πολυτελείας τῶν βρωμάτων . πᾶν γὰρ τοὐναντίον οἱ ταῖς εὐτελεστάταις χρώμενοι τροφαῖς ἰσχυρότατοί εἰσι . τοὺς γοῦν οἰκέτας τῶν δεσποτῶν καὶ τοὺς χωρίτας τῶν ἀστικῶν καὶ τοὺς πένητας τῶν πλουσίων ἴδοις ἂν ὡς ἐπὶ τὸ πλῆθος ῥωμαλεωτέρους ὄντας καὶ μᾶλλον μὲν πονεῖν δυναμένους , ἧττον δὲ κάμνοντας ἐν τοῖς ἔργοις , νοσοῦντας δὲ σπανιώτερον , ἀνεχομένους δὲ εὐκολώτερον κρύος , θάλπος , ἀγρυπνίαν , πᾶν εἴ τι τοιοῦτον . καίτοι κἂν ἐπ’ ἴσον ἥ τε πολυτελὴς καὶ ἡ εὐτελὴς τροφὴ ῥωννύῃ τὸ σῶμα , ὅμως αἱρετέον ἐστὶ τὴν εὐτελῆ , ὅτι αὕτη σωφρονικωτέρα καὶ πρέπει ἀνδρὶ ἀγαθῷ μᾶλλον , ᾗ καὶ τὸ εὐπόριστον τοῦ δυσπορίστου , καὶ τὸ ἀπραγμάτευτον τοῦ μετὰ πραγμάτων , καὶ τὸ ἕτοιμον τοῦ ἀνετοίμου πρὸς τροφὴν πρεπωδέστερον τοῖς ἐπιεικέσιν . ἵνα δὲ συνελὼν εἴπω περὶ τροφῆς τὸ πᾶν , φημὶ δεῖν σκοπὸν μὲν αὐτῆς ποιεῖσθαι ὑγίειάν τε καὶ ἰσχύν , ὡς τούτων μόνον ἕνεκα βρωτέον , ἃ δὴ δεῖται πολυτελείας οὐδεμιᾶς · ἐσθίοντα δ’ ἐπιμελεῖσθαι κόσμου τε καὶ μέτρου τοῦ προσήκοντος καὶ τοῦ διαφέρειν πλεῖστον τῷ τε ἀμολύντῳ καὶ τῷ σχολαίῳ .
Lemmas: αἰσχρός , φημί , γαστριμαργία καί ὀψοφαγία εἰμί , οὐ ἀντιλέγω οὐδείς · σκοπός δέ ὅπως διαφεύγω οὗτος , πάνυ ὀλίγος αἰσθάνομαι ἐγώ , ὁ δέ πολύς ὁράω καί ἄπειμι ὀρέγω ὁ τοιοῦτος βρῶμα , καί πάρειμι ἀπέχω μή δύναμαι , καί χράω αὐτός , ὅταν χράω , ἀφειδής , ὡς καί πρός βλάβη χράω ὁ ὁ σῶμα . καίτοι γαστριμαργία τίς εἄν εἰμί ἄλλος ἢ ἀκράτεια περί τροφή , διά ὅς ἄνθρωπος ὁ ἡδύς ὁ ἐν σῖτος ὁ ὠφέλιμος προτιμάω ; καί ὀψοφαγία δέ οὐδείς ἕτερος εἰμί ἢ ἀμετρία περί χρῆσις ὄψον . πανταχοῦ δέ κακός εἰμί ὁ ἀμετρία ἐν ὁ μάλιστα ὅδε ὁ ἑαυτοῦ ἐπιδείκνυμι φύσις , παρέχω ὁ ὀψόφαγος ἀντί ἄνθρωπος ὗς ἢ κύων ὁμοιόω ὁ λαβρότης καί εὐσχημονέω μή δύναμαι , οὖον ὁ χείρ , οὖον ὁ ὄμμα , οὖον ὁ κατάποσις · οὕτως ἄρα αὐτός ἐξίστημι ὁ ἐπιθυμία ὁ ἐν ὄψον ἡδονή . ὅτι μέν δή οὕτως ἔχω πρός τροφή αἰσχρός εἰμί , γνώριμος , ἐν ὅς γε ζῷον ἄφρων μᾶλλον ἢ ἄνθρωπος φρόνιμος ὁμοιόω . αἰσχρός δέ οὗτος εἰμί , καλῶς εἄν εἰμί ἐναντίος , τάξις καί κόσμιος ἐσθίω , καί ὁ σωφροσύνη ἐνταῦθα ἐπιδείκνυμι πρῶτος , οὐ εἰμί ῥᾴδιος , ἀλλά δήω πολύς ἐπιμέλεια καί ἄσκησις [ καί καθόλου μέν ἴσως ὁ σωφρονέω ] . διά τίς δή οὗτος ; ὅτι πολύς ἡδονή εἰμί , ὅς ὁ ἄνθρωπος ἀναπείθω ἁμαρτάνω καί ἐνδίδωμι αὐτός βιάζομαι παρά ὁ συμφέρω , δυσμαχωτάτη εἰμί κινδυνεύω πᾶς ὁ περί τροφή ἡδονή . ὁ μέν γάρ ἄλλος ἡδονή σπάνις ὁμιλέω , καί ἔνιοι γε μείς καί ἐνιαυτός ὅλος ἀπέχω δύναμαι , οὗτος δέ ἀνά πᾶς ἡμέρα πάντως πειράω ἀνάγκη , καί ὁ γε πολύς δίς ἕκαστος ἡμέρα · οὖον γάρ ἐν ζῶ ἄλλως ὁ ἄνθρωπος . ὥστε ὅσος πλεονάκις ὁ ἐν βρῶσις ἡδονή πείρω , τοσοῦτος πλείων ὁ ἐνταῦθα κίνδυνος . καί μήv κατά ἕκαστος προσφορά τροφή , οὐ εἷς κίνδυνος ἁμάρτημα , ἀλλά πλείων . καί γάρ ὁ παρά πλέω ἢ δεῖ ἐσθίω , ἁμαρτάνω , καί ὁ κατασπεύδω ἐν ὁ ἐσθίω οὐδείς κακός , καί ὁ μολύνω ὑπό ὁ ὄψον μᾶλλον ἢ χρή , καί ὁ ὁ ἡδύς ὁ ὑγιεινός βρῶμα προτιμάω , καί ὁ μή νέμω ὁ ἴσος ὁ συνεσθίω . εἰμί δέ καί ἄλλος τις ἁμαρτία περί τροφή , ὅταν παρά καιρός προσφέρω αὐτός , καί δήω ἄλλος τίς πράσσω ἀφίημι οὗτος ἐσθίω . τοσοῦτος δή καί ἔτι ἄλλος ἁμαρτία εἰμί περί τροφή , δεῖ μέν ἅπας καθαρεύω αὐτός καί μηδείς ἔνοχος εἰμί ὁ μέλλω σωφρονέω . καθαρεύω δέ ἄν τις καί ἀναμάρτητος εἰμί ἀσκέω καί ἐθίζω ἑαυτοῦ αἱρέω σῖτος οὐ ἵνα ἥδομαι ἀλλά ἵνα τρέφω , οὐδέ ἵνα λεαίνω ὁ κατάποσις ἀλλά ἵνα ῥώννυμι ὁ σῶμα . καί γάρ γίγνομαι ὁ μέν κατάποσις δίοδος εἰμί τροφή , οὐ ἡδονή ὄργανον , ὁ δέ γαστήρ ὁ αὐτός χάρις ὅσπερ ἕνεκα καί φυτός πᾶς ῥίζα γίγνομαι . καθάπερ γάρ ἐκεῖ τρέφω ὁ φυτόν ὁ ῥίζα ἀπό ὁ ἐκτός ὁ τροφή λαμβάνω , οὗτος τρέφω ὁ ζῷον ὁ γαστήρ ἀπό ὁ εἰσφέρω σῖτος καί ποτός . ὥσπερ τε αὖος οὗτος διαμονή ἕνεκα συμβαίνω τρέφω καί οὐ ἡδονή , παραπλήσιος καί ἐγώ ζωή καί φάρμακον ὁ τροφή [ ὁ ἄνθρωπος ] εἰμί . διό καί προσήκω ἐσθίω ἐγώ ἵνα ζῶ , οὐ ἵνα ἥδομαι , εἰμί γε μέλλω στοιχέω ἀγαθός εἰμί ὁ λόγος Σωκράτης , ὅς φημί ὁ μέν πολύς ἄνθρωπος ζῶ ἵνα ἐσθίω , αὐτός δέ ἐσθίω ἵνα ζῶ . οὖον γάρ δή ἐπιεικής τις βούλομαι εἰμί ἄνθρωπος ἀξιόω παραπλήσιος τις εἰμί ὁ πολύς καί ζῶ ἐπί ὁ ἐσθίω , ὥσπερ ἐκεῖνος , θηράω ἐκ ἅπας ὁ ἀπό ὁ τροφή ἡδονή . ὅτι2 δέ καί θεός ὁ ποιέω ὁ ἄνθρωπος ὁ σῴζω χάρις , οὐ ὁ ἥδομαι , σῖτος καί ποτόν παρασκευάζω αὐτός , μανθάνω τις εἄν ἐκεῖθεν μάλιστα . ὁ γάρ δή τροφή ὅτε ἐργάζομαι μάλιστα ὁ ἑαυτοῦ ἔργον , τότε οὐδαμῶς ἥδομαι ὁ ἄνθρωπος κατά τε ὁ πέψις καί ὁ ἀνάδοσις , ἀλλά τρέφω μέν τότε ὑπό αὐτός καί ῥώννυμι , ἥδομαι δέ τότε οὐδείς ἡδονή , καίτοι πλείων ὁ χρόνος οὗτος εἰμί ἢ ἐν ὅς ἐσθίω . ἐσθίω δέ γε , εἴπερ ὁ θεός ἡδονή χάρις ὁ τροφή μηχανάομαι ἐγώ , ὁ πλείων οὗτος χρόνος ἥδομαι ἐγώ ὑπό αὐτός καί οὖον ὁ μικρός ἐκεῖνος ἐν ὅς καταπίνω . ἀλλά ὅμως χάρις ἐκεῖνος ὁ μικρός χρόνος , ὅς ἥδομαι , παρασκευή μέν ὄψον γίγνομαι μυρίος , πλέω δέ ὁ θάλασσα μέχρι πέρας · μάγειρος δέ γεωργός περισπουδάζω εἰμί · δεῖπνον δέ παρατίθημι τις ἀγρός ἀναλίσκω τιμή , καί αὐτός οὐδαμῶς ὠφελέω ὁ σῶμα ἐκ ὁ πολυτέλεια ὁ βρῶμα . πᾶς γάρ ἐναντίος ὁ ὁ εὐτελής χράω τροφή ἰσχυρός εἰμί . ὁ γοῦν οἰκέτης ὁ δεσπότης καί ὁ χωρίτης ὁ ἀστικός καί ὁ πένης ὁ πλούσιος ὁράω εἄν ὡς ἐπί ὁ πλῆθος ῥωμαλέος εἰμί καί μᾶλλον μέν πονέω δύναμαι , κακός δέ κάμνω ἐν ὁ ἔργον , νοσέω δέ σπάνις , ἀνέχω δέ εὔκολος κρύος , θάλπος , ἀγρυπνία , πᾶς εἰμί τίς τοιοῦτος . καίτοι κἀν ἐπί ἴσος ὅς τε πολυτελής καί ὁ εὐτελής τροφή ῥώννυμι ὁ σῶμα , ὅμως αἱρετέος εἰμί ὁ εὐτελής , ὅτι οὗτος σωφρονικός καί πρέπω ἀνήρ ἀγαθός μᾶλλον , ὅς καί ὁ εὐπόριστος ὁ δυσπόριστος , καί ὁ ἀπραγμάτευτος ὁ μετά πρᾶγμα , καί ὁ ἑτοῖμος ὁ ανέτοιμος πρός τροφή πρεπώδης ὁ ἐπιεικής . ἵνα δέ συναιρέω εἶπον περί τροφή ὁ πᾶς , φημί δήω σκοπός μέν αὐτός ποιέω ὑγίεια τε καί ἰσχύς , ὡς οὗτος μόνος ἕνεκα βρωτέος , ὁ δή δήω πολυτέλεια οὐδείς · εἰσθέω δέ ἐπιμελέομαι κόσμος τε καί μέτρον ὁ προσήκω καί ὁ διαφέρω πλεῖστος ὁ τε ἀμόλυντος καί ὁ σχολαῖος .