gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 18a
Περὶ δὲ τροφῆς εἰώθει μὲν πολλάκις λέγειν καὶ πάνυ ἐντεταμένως ὡς οὐ περὶ μικροῦ πράγματος οὐδ’ εἰς μικρὰ διαφέροντος · ᾤετο γὰρ ἀρχὴν καὶ ὑποβολὴν τοῦ σωφρονεῖν εἶναι τὴν ἐν σίτοις καὶ ποτοῖς ἐγκράτειαν . ἅπαξ δέ ποτε τῶν ἄλλων ἀφέμενος λόγων , οὓς ἑκάστοτε διεξῄει , τοιάδε τινὰ εἶπεν · ὡς χρὴ καθάπερ τὴν εὐτελῆ τῆς πολυτελοῦς τροφὴν προτιμᾶν καὶ τὴν εὐπόριστον τῆς δυσπορίστου , οὕτω καὶ τὴν σύμφυλον ἀνθρώπῳ τῆς μὴ τοιαύτης · εἶναι δὲ σύμφυλον ἡμῖν τὴν ἐκ τῶν φυομένων ἐκ γῆς , ὅσα τε σιτώδη ὄντα καὶ ὅσα μὴ τοιαῦτα ὄντα δύναται τρέφειν οὐ κακῶς τὸν ἄνθρωπον · καὶ τὴν ἀπὸ τῶν ζῴων οὐκ ἀναιρουμένων , ἄλλως δὲ χρησιμευόντων . τούτων δὲ τῶν βρωμάτων ἐπιτηδειότατα μὲν οἷς αὐτόθεν χρῆσθαι ὑπάρχει δίχα πυρός , ἐπεὶ καὶ ἑτοιμότατα · οἷα δὴ τά τε ὡραῖα καὶ τῶν λαχάνων ἔνια καὶ γάλα καὶ τυρὸς καὶ κηρία . καὶ ὅσα μέντοι δεῖται πυρὸς ἢ σιτώδη ἢ λαχανώδη ὄντα , καὶ ταῦτ’ οὐκ ἀνεπιτήδεια , ἀλλὰ σύμφυλα ἀνθρώπῳ πάντα . τὴν μέντοι κρεώδη τροφὴν θηριωδεστέραν ἀπέφηνε καὶ τοῖς ἀγρίοις ζῴοις προσφορωτέραν . εἶναι δὲ ταύτην ἔλεγε καὶ βαρυτέραν καὶ τῷ νοεῖν τι καὶ φρονεῖν ἐμπόδιον · τὴν γὰρ ἀναθυμίασιν τὴν ἀπ’ αὐτῆς θολωδεστέραν οὖσαν ἐπισκοτεῖν τῇ ψυχῇ · παρὸ καὶ βραδυτέρους φαίνεσθαι τὴν διάνοιαν τοὺς πλείονι ταύτῃ χρωμένους . δεῖν δὲ τὸν ἄνθρωπον , ὥσπερ συγγενέστατον τοῖς θεοῖς τῶν ἐπιγείων ἐστίν , οὕτω καὶ ὁμοιότατα τρέφεσθαι τοῖς θεοῖς . ἐκείνοις μὲν οὖν ἀρκεῖν τοὺς ἀπὸ γῆς καὶ ὕδατος ἀναφερομένους ἀτμούς , ἡμᾶς δ’ ὁμοιοτάτην ταύτῃ προσφέρεσθαι τροφὴν ἂν εἶπεν τὴν κουφοτάτην καὶ καθαρωτάτην · οὕτω δ’ ἂν καὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν ὑπάρχειν καθαράν τε καὶ ξηράν , ὁποία οὖσα ἀρίστη καὶ σοφωτάτη εἴη ἄν , καθάπερ Ἡρακλείτῳ δοκεῖ λέγοντι οὕτως αὐγὴ ξηρὴ ψυχὴ σοφωτάτη καὶ ἀρίστη · νῦν δέ , ἔφη , πολὺ χεῖρον ἡμεῖς τῶν ἀλόγων ζῴων τρεφόμεθα . τὰ μὲν γάρ , εἰ καὶ σφόδρα τῇ ἐπιθυμίᾳ ὥσπερ μάστιγί τινι ἐλαυνόμενα φέρεται πρὸς τὴν τροφήν , ὅμως τοῦ γε πανουργεῖν περὶ τὰ βρώματα καὶ τοῦ τεχνιτεύειν ἀπήλλακται , ἀρκούμενα τοῖς παραπεσοῦσι καὶ πλησμονὴν θηρώμενα μόνον , προσωτέρω δ’ οὐδέν . ἡμεῖς δὲ τέχνας καὶ μηχανὰς ποικίλας ἐπινοοῦμεν , ὥστε τὴν ἐδωδὴν τῆς τροφῆς ἐφηδύνειν καὶ τὴν κατάποσιν κολακεύειν μειζόνως . εἰς τοῦτο δὲ προεληλύθαμεν λιχνείας καὶ ὀψοφαγίας , ὥστε καθάπερ μουσικὰ καὶ ἰατρικὰ οὕτω καὶ μαγειρικὰ πεποίηνταί τινες συγγράμματα , ἃ τὴν μὲν ἡδονὴν καὶ πάνυ αὔξει τὴν ἐν τῷ φάρυγι , τὴν δ’ ὑγίειαν διαφθείρει . πολὺ γοῦν κάκιον διακειμένους ὁρᾶν ἔστι τὰ σώματα τοὺς περὶ τὰ βρώματα τρυφῶντας , ὧν εἰσιν ἔνιοι παραπλήσιοι ταῖς κιττώσαις γυναιξίν · καὶ γὰρ οὗτοι , καθάπερ ἐκεῖναι , τὰ συνηθέστατα τῶν βρωμάτων δυσχεραίνουσι καὶ τοὺς στομάχους διεφθαρμένους ἔχουσιν . ὅθεν ὥσπερ ὁ ἀχρεῖος σίδηρος συνεχῶς δεῖται στομώσεως , οὕτω καὶ οἱ ἐκείνων στόμαχοι ἐν τῷ ἐσθίειν συνεχὲς στομοῦσθαι θέλουσιν ἢ ὑπὸ ἀκράτου ἢ ὑπὸ ὄξους ἢ ὑπὸ βρώματός τινος στρυφνοῦ . ἀλλ’ οὐχὶ ὁ Λάκων τοιοῦτος , ὃς ἰδών τινα , παρακειμένου αὐτῷ ὀρνιθίου τῶν πιόνων καὶ πολυτελῶν , ὑπὸ τρυφῆς ἀναινόμενον φαγεῖν αὐτὸ καὶ φάσκοντα μὴ δύνασθαι , ἀλλ’ ἐγώ ἔφη καὶ γυπὸς δύναμαι καὶ τόργου . Ζήνων δέ γε ὁ Κιτιεὺς οὐδὲ νοσῶν ᾤετο δεῖν τροφὴν προσφέρεσθαι τρυφερωτέραν , ἀλλ’ ἐπεὶ ὁ θεραπεύων ἰατρὸς ἐκέλευεν αὐτὸν φαγεῖν νεοττὸν περιστερᾶς , οὐκ ἀνασχόμενος ὡς Μάνην ἔφη με θεράπευε . ἠξίου γάρ , οἶμαι , μηδὲν μαλακώτερον ἐν τῇ θεραπείᾳ γίνεσθαι αὐτῷ ἢ τῶν δούλων τινὶ νοσοῦντι · καὶ γὰρ εἰ ἐκεῖνοι θεραπεύεσθαι δύνανται δίχα τοῦ τροφὴν λαμβάνειν πολυτελεστέραν , δύνασθαι ἂν καὶ ἡμᾶς . δεῖ γὰρ μηδαμῶς τὸν ἀγαθὸν ἄνδρα δούλου μηδενὸς εἶναι μαλακώτερον . διόπερ ὁ Ζήνων εἰκότως ἠξίου εὐλαβεῖσθαι τὴν πολυτέλειαν ἐν τῇ τροφῇ καὶ μηδ’ ἐπ’ ὀλίγον ἐνδιδόναι πρὸς τὸ τοιοῦτον · ἐπείπερ ὁ ἐνδοὺς ἅπαξ προέλθοι ἂν ἐπὶ πλεῖστον , ἅτε τῆς ἡδονῆς πολλὴν ἐχούσης αὔξησιν ἔν τε πόμασι καὶ βρώμασι . Ταῦτα μὲν τότε καινότερα ἔδοξεν ἡμῖν εἰπεῖν περὶ τροφῆς , ὧν εἰώθει λέγειν ἑκάστοτε .
Lemmas: περι δέ τροφή εἴωθα μέν πολλάκις λέγω καί πάνυ ἐντεταμένως ὡς οὖον περί μικρός πρᾶγμα οὐδέ εἰς μικρός διαφέρω · οἴομαι γάρ ἀρχή καί ὑποβολή ὁ σωφρονέω εἰμί ὁ ἐν σῖτος καί ποτός ἐγκράτεια . ἅπαξ δέ ποτός ὁ ἄλλος ἀφίημι λόγος , ὅς ἑκάστοτε διέξειμι , τοιόσδε τις εἶπον · ὡς χρή καθάπερ ὁ εὐτελής ὁ πολυτελής τροφή προτιμάω καί ὁ εὐπόριστος ὁ δυσπόριστος , οὗτος καί ὁ σύμφυλος ἄνθρωπος ὁ μή τοιοῦτος · εἰμί δέ σύμφυλος ἐγώ ὁ ἐκ ὁ φύω ἐκ γῆ , ὅσος τε σιτώδης εἰμί καί ὅσος μή τοιοῦτος εἰμί δύναμαι τρέφω οὖον κακῶς ὁ ἄνθρωπος · καί ὁ ἀπό ὁ ζῷον οὐ ἀναιρέω , ἄλλως δέ χρησιμεύω . οὗτος δέ ὁ βρῶμα ἐπιτήδειος μέν ὅς αὐτόθεν χράω ὑπάρχω δίχα πῦρ , ἐπεί καί ἑτοῖμος · οἷος δή ὁ τε ὡραῖος καί ὁ λάχανον ἔνιοι καί γάλα καί τυρός καί κειρία . καί ὅσος μέντοι δήω πυρός ἢ σιτώδης ἢ λαχανώδης εἰμί , καί αὐτός οὐ ἀνεπιτήδειος , ἀλλά σύμφυλος ἄνθρωπος πᾶς . ὁ μέντοι κρεώδης τροφή θηριώδης ἀποφαίνω καί ὁ ἄγριος ζῷον πρόσφορος . εἰμί δέ οὗτος λέγω καί βαρύς καί ὁ νοέω τίς καί φρονέω ἐμπόδιος · ὁ γάρ ἀναθυμίασις ὁ ἀπό αὐτός θολώδης εἰμί ἐπισκοτέω ὁ Ψυχή · παρὸ καί βραδύς φαίνω ὁ διάνοια ὁ πλείων οὗτος χράω . δήω δέ ὁ ἄνθρωπος , ὥσπερ συγγενής ὁ θεός ὁ ἐπίγειος εἰμί , οὗτος καί ὅμοιος τρέφω ὁ θεός . ἐκεῖνος μέν οὖν ἀρκέω ὁ ἀπό γῆ καί ὕδωρ ἀναφέρω ἀτμός , ἐγώ δέ ὅμοιος οὗτος προσφέρω τροφή εἄν εἶπον ὁ κοῦφος καί καθαρός · οὗτος δέ εἄν καί ὁ ψυχή ἐγώ ὑπάρχω καθαρός τε καί ξηρός , ὁποῖος εἰμί ἀγαθός καί σοφός εἰμί ἄν , καθάπερ Ἡράκλειτος δοκέω λέγω οὕτως αὐγή ξηρός ψυχή σοφός καί ἀγαθός · νῦν δέ , φημί , πολύς χείρων ἐγώ ὁ ἄλογος ζῷον τρέφω . ὁ μέν γάρ , εἰμί καί σφόδρα ὁ ἐπιθυμία ὥσπερ μάστιξ τις ἐλαύνω φέρω πρός ὁ τροφή , ὅμως ὁ γε πανουργέω περί ὁ βρῶμα καί ὁ τεχνιτεύω ἀπαλλάσσω , ἀρκέω ὁ παραπίπτω καί πλησμονή θηράω μόνος , προσωτέρω δέ οὐδείς . ἐγώ δέ τέχνη καί μηχανή ποικίλος ἐπινοέω , ὥστε ὁ ἐδωδή ὁ τροφή ἐφηδύνω καί ὁ κατάποσις κολακεύω μέγας . εἰς οὗτος δέ προέρχομαι λιχνεία καί ὀψοφαγία , ὥστε καθάπερ μουσικός καί ἰατρικός οὗτος καί μαγειρικός ποιέω τις σύγγραμμα , ὁ ὁ μέν ἡδονά καί πάνυ αὐξάνω ὁ ἐν ὁ φάρυγξ , ὁ δέ ὑγίεια διαφθείρω . πολύς γοῦν κακός διάκειμαι ὁράω εἰμί ὁ σῶμα ὁ περί ὁ βρῶμα τρυφάω , ὅς εἰμί ἔνιοι παραπλήσιος ὁ κιττάω γυνή · καί γάρ οὗτος , καθάπερ ἐκεῖνος , ὁ συνήθης ὁ βρῶμα δυσχεραίνω καί ὁ στόμαχος διαφθείρω ἔχω . ὅθεν ὥσπερ ὁ ἀχρεῖος σίδηρος συνεχῶς δήω στόμωσις , οὗτος καί ὁ ἐκεῖνος στόμαχος ἐν ὁ ἐσθίω συνεχής στομόω ἐθέλω ἢ ὑπό ἄκρατος ἢ ὑπό ὄξος ἢ ὑπό βρῶμα τις στρυφνός . ἀλλά οὐ ὁ Λάκων τοιοῦτος , ὅς ὁράω τις , παράκειμαι αὐτός ὀρνιθίας ὁ πίων καί πολυτελής , ὑπό τρυφή ἀναίνομαι ἐσθίω αὐτός καί φάσκω μή δύναμαι , ἀλλά ἐγώ φημί καί γύψ δύναμαι καί τόργος . Ζήνων δέ γε ὁ Κιτιεύς οὐδέ νοσέω οἴομαι δήω τροφή προσφέρω τρυφερός , ἀλλά ἐπεί ὁ θεραπεύω ἰατρός κελεύω αὐτός ἐσθίω νεοσσός περιστερά , οὐ ἀνέχω ὡς Μάνης φημί ἐγώ θεραπεύω . ἀξιόω γάρ , οἴομαι , μηδείς μαλακός ἐν ὁ θεραπεία γίγνομαι αὐτός ἢ ὁ δοῦλος τις νοσέω · καί γάρ εἰμί ἐκεῖνος θεραπεύω δύναμαι δίχα ὁ τροφή λαμβάνω πολυτελής , δύναμαι εἄν καί ἐγώ . δεῖ γάρ μηδαμῶς ὁ ἀγαθός ἀνήρ δοῦλος μηδείς εἰμί μαλακός . διόπερ ὁ Ζήνων εἰκότως ἀξιόω εὐλαβέομαι ὁ πολυτέλεια ἐν ὁ τροφή καί μηδέ ἐπί ὀλίγος ἐνδίδωμι πρός ὁ τοιοῦτος · ἐπεί ὁ ἐνδίδωμι ἅπαξ προέρχομαι εἄν ἐπί πλεῖστος , ἅτε ὁ ἡδονή πολύς ἔχω αὔξησις ἐν τε πόμα καί βρῶμα . οὗτος μέν τότε καινός δοκέω ἐγώ εἶπον περί τροφή , ὅς εἴωθα λέγω ἑκάστοτε .