gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 5
Αὖθις ἐνέπεσεν ἡμῖν ζήτησις πότερον ἀνυσιμώτερον πρὸς κτῆσιν ἀρετῆς ἔθος ἢ λόγος ⟨ εἴη ⟩ , εἰ ὁ μὲν λόγος διδάσκοι ὀρθῶς τί εἴη ποιητέον , τὸ δὲ ἔθος γίνοιτο κατὰ τοιοῦτον λόγον πράττειν ἐθιζομένων . τῷ δὲ Μουσωνίῳ τὸ ἔθος ἐδόκει εἶναι ἀνυσιμώτερον , καὶ συνηγορῶν τῇ ἑαυτοῦ δόξῃ ἤρετο τῶν παρόντων τινὰ οὕτως · Δυοῖν ὄντοιν ἰατροῖν , τοῦ μὲν ἱκανοῦ λέγειν καὶ περὶ τῶν ἰατρικῶν ὡς ὅτι ἐμπειρότατα , περὶ δὲ θεραπείαν τῶν καμνόντων μηδὲν τετριμμένου , τοῦ δ’ εἰπεῖν μὲν ἀδυνάτου , θεραπεύειν δ’ εἰθισμένου κατὰ τὸν λόγον τὸν ἰατρικόν , πότερον , ἔφη , μᾶλλον ἕλοιο ἂν παρεῖναί σοι νοσοῦντι ; Ὁ δὲ ἀπεκρίνατο , ⟨ ὅτι ⟩ τὸν θεραπεύειν εἰθισμένον . Καὶ ὁ Μουσώνιος · Τί δέ ; δυοῖν ἀνδροῖν τοῦ μὲν πεπλευκότος πολλάκις καὶ κυβερνήσαντος ἤδη πλοῖα ἱκανά , τοῦ δὲ ὀλιγάκις μὲν πεπλευκότος , κυβερνήσαντος δὲ μηδέποτε · ἐὰν οὗτος ὁ μὴ κυβερνήσας ἱκανώτατα λέγῃ ὃν τρόπον χρὴ κυβερνᾶν , ὁ δ’ ἕτερος ἐνδεῶς καὶ παντάπασιν ἀσθενῶς , ποτέρῳ ἂν πλέων χρήσαιο κυβερνήτῃ ; Καὶ ὃς εἶπεν , ὅτι τῷ κυβερνήσαντι πολλάκις . Πάλιν ὁ Μουσώνιος · Μουσικοῖν δὲ δυοῖν , τοῦ μὲν τοὺς λόγους ἐπισταμένου τοὺς μουσικοὺς καὶ λέγοντος αὐτοὺς πιθανώτατα , ᾄδειν δὲ ἢ κιθαρίζειν ἢ λυρίζειν ἀδυνατοῦντος , τοῦ δὲ περὶ μὲν τοὺς λόγους ὄντος ἥττονος , κιθαρίζοντος δὲ καλῶς καὶ λυρίζοντος , ἔτι δὲ ᾄδοντος · ποτέρῳ ἂν ἐπιτρέψαις ἔργον μουσικόν , ἢ πότερον ἂν ἐθέλοις γενέσθαι διδάσκαλον τῶν μουσικῶν παιδὸς οὐκ εἰδότος ; Ὁ δὲ ἀπεκρίνατο , ὅτι τὸν ἐν τοῖς ⟨ ἔργοις ⟩ ἱκανόν . Τί οὖν , εἶπεν ὁ Μουσώνιος , ταῦτα μὲν ταύτῃ ἔχει · περὶ δὲ σωφροσύνης ἢ ἐγκρατείας τοῦ ἃ χρὴ δύνασθαι λέγειν οὐ πολὺ κρεῖττον τὸ ἐγκρατῆ γενέσθαι καὶ σώφρονα περὶ τὰ πραττόμενα πάντα ; Συνεχώρει κἀνταῦθα ὁ νεανίσκος , ἧττον καὶ φαυλότερον εἶναι τοῦ σωφρονεῖν ἔργῳ τὸ λέγειν περὶ σωφροσύνης ἱκανῶς . Ὅθεν ὁ Μουσώνιος συνάπτων τοῖς προειρημένοις , πῶς οὖν ἐπὶ τούτοις , ἔφη , τὸ τὸν ἑκάστου λόγον ἐπίστασθαι πράγματος κρεῖττον ἂν εἴη τοῦ ἐθίζεσθαι καὶ πράττειν τὰ πράγματα κατὰ τὴν ὑφήγησιν τοῦ λόγου ; ἐπείπερ τὸ μὲν ἔθος πρὸς τὸ δύνασθαι πράττειν ἄγει , τὸ δ’ ἐπίστασθαι λόγον τοῦ πράγματος πρὸς τὸ δύνασθαι λέγειν . συνεργεῖ μὲν γὰρ καὶ τῇ πράξει ὁ λόγος διδάσκων ὅπως πρακτέον καὶ ἔστι τῇ τάξει πρότερος τοῦ ἔθους · οὐ γὰρ ἐθισθῆναί τι καλὸν οἷόν τε μὴ κατὰ λόγον ἐθιζόμενον · δυνάμει μέντοι τὸ ἔθος προτερεῖ τοῦ λόγου , ὅτι ἐστὶ κυριώτερον ἐπὶ τὰς πράξεις ἄγειν τὸν ἄνθρωπον ἤπερ ὁ λόγος .
Lemmas: αὖθις ἐμπίπτω ἐγώ ζήτησις πότερος ἀνύσιμος πρός κτῆσις ἀρετή ἔθος ἢ λόγος ⟨ εἰμί ⟩ , εἰμί ὁ μέν λόγος διδάσκω ὀρθῶς τίς εἰμί ποιητέος , ὁ δέ ἔθος γίγνομαι κατά τοιοῦτος λόγος πράσσω ἐθίζω . ὁ δέ Μουσώνιος ὁ ἔθος δοκέω εἰμί ἀνύσιμος , καί συνηγορέω ὁ ἑαυτοῦ δόξα ἔρομαι ὁ πάρειμι τις οὕτως · δύο εἰμί ἰατρός , ὁ μέν ἱκανός λέγω καί περί ὁ ἰατρικός ὡς ὅτι ἔμπειρος , περί δέ θεραπεία ὁ κάμνω μηδείς τετριμμένος , ὁ δέ εἶπον μέν ἀδύνατος , θεραπεύω δέ ἐθίζω κατά ὁ λόγος ὁ ἰατρικός , πότερος , φημί , μᾶλλον αἱρέω εἄν πάρειμι σύ νοσέω ; ὁ δέ ἀποκρίνω , ⟨ ὅτι ⟩ ὁ θεραπεύω ἐθίζω . καί ὁ Μουσώνιος · τις δέ ; δύο ἀνήρ ὁ μέν πλέω πολλάκις καί κυβερνάω ἤδη πλοῖον ἱκανός , ὁ δέ ὀλιγάκις μέν πλέω , κυβερνάω δέ μηδέποτε · ἐάν οὗτος ὁ μή κυβερνάω ἱκανός λέγω ὅς τρόπος χρή κυβερνάω , ὁ δέ ἕτερος ἐνδεής καί παντάπασι ἀσθενής , πότερος εἄν πλέω χράω κυβερνήτης ; καί ὅς εἶπον , ὅτι ὁ κυβερνάω πολλάκις . πάλιν ὁ Μουσώνιος · Μουσικός δέ δύο , ὁ μέν ὁ λόγος ἐφίστημι ὁ μουσικός καί λέγω αὐτός πιθανός , ἀείδω δέ ἢ κιθαρίζω ἢ λυρίζω ἀδυνατέω , ὁ δέ περί μέν ὁ λόγος εἰμί κακός , κιθαρίζω δέ καλῶς καί λυρίζω , ἔτι δέ ἀείδω · πότερος εἄν ἐπιτρέπω ἔργον μουσικός , ἢ πότερος εἄν ἐθέλω γίγνομαι διδάσκαλος ὁ μουσικός παῖς οὐ οἶδα ; ὁ δέ ἀποκρίνω , ὅτι ὁ ἐν ὁ ⟨ ἔργον ⟩ ἱκανός . τις οὖν , εἶπον ὁ Μουσώνιος , οὗτος μέν οὗτος ἔχω · περί δέ σωφροσύνη ἢ ἐγκράτεια ὁ ὁ χρή δύναμαι λέγω οὖον πολύς ἀγαθός ὁ ἐγκρατής γίγνομαι καί σώφρων περί ὁ πράσσω πᾶς ; συγχωρέω ἐνταῦθα ὁ νεανίσκος , κακός καί φαῦλος εἰμί ὁ σωφρονέω ἔργον ὁ λέγω περί σωφροσύνη ἱκανῶς . ὅθεν ὁ Μουσώνιος συνάπτω ὁ προερέω , πῶς οὖν ἐπί οὗτος , φημί , ὁ ὁ ἕκαστος λόγος ἐφίστημι πρᾶγμα ἀγαθός εἄν εἰμί ὁ ἐθίζω καί πράσσω ὁ πρᾶγμα κατά ὁ ὑφήγησις ὁ λόγος ; ἐπεί ὁ μέν ἔθος πρός ὁ δύναμαι πράσσω ἄγω , ὁ δέ ἐφίστημι λόγος ὁ πρᾶγμα πρός ὁ δύναμαι λέγω . συνεργέω μέν γάρ καί ὁ πρᾶξις ὁ λόγος διδάσκω ὅπως πρακτέος καί εἰμί ὁ τάξις πρότερος ὁ ἔθος · οὖον γάρ ἐθίζω τίς καλός οἷος τε μή κατά λόγος ἐθίζω · δύναμις μέντοι ὁ ἔθος προτερέω ὁ λόγος , ὅτι εἰμί κύριος ἐπί ὁ πρᾶξις ἄγω ὁ ἄνθρωπος ἤ2 ὁ λόγος .