gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 11
Ἔστι καὶ ἕτερος πόρος οὐδὲν τούτου κακίων , τάχα δὲ καὶ ἀμείνων νομισθεὶς ἂν οὐκ ἀλόγως ἀνδρί γ’ εὐρώστῳ τὸ σῶμα , ὁ ἀπὸ γῆς , ἄν τ’ οὖν ἰδίαν ἔχῃ τις ἄν τε καὶ μή . πολλοὶ γὰρ δὴ καὶ ἀλλοτρίαν γῆν γεωργοῦντες , ἢ δημοσίαν ἢ ἰδιωτικήν , δύνανται τρέφειν οὐ μόνον αὑτούς , καὶ τέκνα δὲ καὶ γυναῖκας · ἔνιοί γε δὴ καὶ εἰς ἄγαν ἀπὸ τούτου εὐποροῦσιν , αὐτουργικοὶ καὶ φιλόπονοι ὄντες . ἀμείβεται γὰρ ἡ γῆ κάλλιστα καὶ δικαιότατα τοὺς ἐπιμελομένους αὐτῆς , πολλαπλάσια ὧν λαμβάνει διδοῦσα καὶ ἀφθονίαν παρέχουσα πάντων τῶν ἀναγκαίων πρὸς τὸν βίον τῷ βουλομένῳ πονεῖν , καὶ ταῦτα μὲν σὺν τῷ πρέποντι , σὺν αἰσχύνῃ δ’ οὐδὲν αὐτῶν . οὐ γάρ ἐστιν ἀνθρώπων οὐδεὶς μὴ θρυπτικός γε μηδὲ μαλακὸς ὤν , ὃς ἂν φαίη τῶν γεωργικῶν ἔργων 〈 ὁτι〉οῦν αἰσχρὸν ἢ ἀνάρμοστον ἀνδρὶ ἀγαθῷ εἶναι . πῶς μὲν γὰρ οὐ καλὸν τὸ φυτεύειν ; πῶς δὲ τὸ ἀροῦν ; πῶς δὲ τὸ ἀμπελουργεῖν ; τὸ δὲ σπείρειν , τὸ δὲ θερίζειν , τὸ δὲ ἀλοᾶν , οὐ πάντ’ ἐλευθέρια ταῦτα καὶ ἀνδράσιν ἀγαθοῖς πρέποντα ; καὶ μὴν τὸ ποιμαίνειν ὥσπερ Ἡσίοδον οὐ κατῄσχυνεν οὐδ’ ἐκώλυεν εἶναι θεοφιλῆ τε καὶ μουσικόν , οὕτως οὐδ’ ἂν ἄλλον οὐδένα κωλύσειεν . ἐμοὶ μὲν δὴ καὶ ἀρεστὸν τοῦτο πάντων τῶν ἐν γεωργίαις ἔργων , ὅτι τῇ ψυχῇ παρέχει σχολὴν πλείονα διανοεῖσθαί τι καὶ ζητεῖν παιδείας ἐχόμενον . ὅσα μὲν γὰρ ἔργα πάνυ ἐντείνει τὸ σῶμα καὶ κάμπτει , ταῦτα καὶ τὴν ψυχὴν ἀναγκάζει πρὸς αὐτοῖς εἶναι μόνοις ἢ μάλιστα συνεντεινομένην τῷ σώματι · ὅσα δὲ τῶν ἔργων ἐφίησι μὴ ἄγαν ἐντετάσθαι τὸ σῶμα , ταῦτ’ οὐκ ἀπείργει τὴν ψυχὴν ἐκλογίζεσθαί τι τῶν κρειττόνων κἀκ τῶν τοιούτων λογισμῶν αὐτὴν αὑτῆς γίνεσθαι σοφωτέραν , οὗ δὴ καὶ μάλιστα πᾶς φιλόσοφος ἐφίεται . διὰ ταῦτ’ ἐγὼ τὴν ποιμενικὴν ἀσπάζομαι μάλιστα · εἴ γε μὴν ἅμα φιλοσοφεῖ τις καὶ γεωργεῖ , οὐκ ἄλλον ἂν παραβάλοιμι τούτῳ βίον οὐδὲ πορισμὸν ἕτερον προτιμήσαιμι ἄν . πῶς μὲν γὰρ οὐ κατἀ φύσιν μᾶλλον ἀπὸ γῆς , ἢ τροφός τε καὶ μήτηρ ἐστὶν ἡμῶν , ἢ ἀπ’ ἄλλου του τρέφεσθαι ; πῶς δ’ οὐκ ἀνδρικώτερον τοῦ καθῆσθαι ἐν πόλει , ὥσπερ οἱ σοφισταί , τὸ ζῆν ἐν χωρίῳ ; πῶς δ’ οὐχ ὑγιεινότερον τοῦ σκιατροφεῖσθαι τὸ ἔξω διαιτᾶσθαι ; τί δέ ; ἐλευθεριώτερον αὐτὸν αὑτῷ μηχανᾶσθαι τὰ ἀναγκαῖα ἢ παρ’ ἑτέρων λαμβάνειν ; ἀλλὰ φαίνεται τὸ μὴ δεῖσθαι ἄλλου πρὸς τὰς χρείας τὰς αὑτοῦ πολὺ σεμνότερον ἢ τὸ δεῖσθαι . οὕτως ἄρα καλὸν καὶ εὐδαιμονικὸν καὶ θεοφιλὲς τὸ ζῆν ἀπὸ γεωργίας ἐστί , σύν γε τῷ καλοκἀγαθίας μὴ ὀλιγωρεῖν , ὥστε Μύσωνα τὸν Χηναῖον ὁ θεὸς ἀνεῖπε σοφὸν καὶ τὸν Ψωφίδιον Ἀγλαὸν εὐδαίμονα προσηγόρευσε , χωριτικῶς ἑκάτερον αὐτῶν βιοῦντα καὶ αὐτουργίᾳ χρώμενον καὶ τῆς ἐν ἄστει διατριβῆς ἀπεχόμενον . ἆρ’ οὖν οὐκ ἄξιον ζηλοῦν τε καὶ μιμεῖσθαι τούτους καὶ περιέχεσθαι σπουδῇ τοῦ γεωργεῖν ; Τί οὖν ; οὐ δεινὸν φαίη τις ἂν ἴσως ἄνδρα παιδευτικὸν καὶ δυνάμενον προβιβάζειν νέους εἰς φιλοσοφίαν ἐργάζεσθαι γῆν καὶ τῷ σώματι πονεῖν τοῖς χωρίταις παραπλησίως ; ναί . δεινὸν ἂν τοῦτο τῷ ὄντι ἦν , εἴπερ ἐκώλυεν ἡ ἐργασία τῆς γῆς φιλοσοφεῖν ἢ ἄλλους πρὸς φιλοσοφίαν ὠφελεῖν . νῦν δὲ καὶ μᾶλλον ἄν μοι δοκοῦσιν ὠφελεῖσθαι οἱ νέοι οὐκ ἐν πόλει τῷ διδασκάλῳ συνόντες οὐδ’ ἐν τῇ διατριβῇ ἀκούοντες αὐτοῦ λέγοντος , ἀλλ’ ἐργαζόμενον ἐπὶ τῆς ἀγροικίας ὁρῶντες καὶ ἔργῳ ἐνδεικνύμενον ἅπερ ὑφηγεῖται ὁ λόγος , ὅτι χρὴ πονεῖν καὶ κακοπαθεῖν τῷ σώματι μᾶλλον ἢ ἑτέρου δεῖσθαι τοῦ τρέφοντος . τί δὲ τὸ κωλύον ἐστὶ καὶ ἐργαζόμενον [ μετὰ ] τοῦ διδασκάλου τὸν μαθητὴν ἀκούειν τι ἅμα περὶ σωφροσύνης ἢ δικαιοσύνης ἢ καρτερίας λέγοντος ; πολλῶν μὲν γὰρ λόγων οὐ δεῖ τοῖς φιλοσοφήσουσι καλῶς , οὐδὲ τὸν ὄχλον τοῦτον τῶν θεωρημάτων ἀναληπτέον πάντως τοῖς νέοις , ἐφ’ ᾧ φυσωμένους τοὺς σοφιστὰς δρῶμεν · ταῦτα γὰρ δὴ τῷ ὄντι ἱκανὰ κατατρῖψαι βίον ἀνθρώπου ἐστί . τὰ δ’ ἀναγκαιότατα καὶ χρησιμώτατα μαθεῖν οὐκ ἀδύνατον καὶ πρὸς ἐργασίᾳ γεωργικῇ ὄντας , ἄλλως τε καὶ οὐ διὰ παντὸς ἐργασομένους , ἀλλὰ ἀναπαύλαις χρησομένους . ὀλίγοι μὲν οὖν τὸν τρόπον τοῦτον ἐθελήσουσι μανθάνειν , οἶδ’ ἀκριβῶς ἐγώ · ἔστι δὲ ἄμεινον μηδὲ προσιέναι τῷ φιλοσόφῳ τοὺς πλείονας τῶν φιλοσοφεῖν λεγόντων νέων , ὅσοι σαθροί τε καὶ μαλακοί , δι’ οὓς προσιόντας ἀναπίμπλαται κηλίδων φιλοσοφία . τῶν μὲν γὰρ ἀληθινῶν ἐραστῶν φιλοσοφίας οὐκ ἔστιν οὐδείς , ὃς οὐκ ἂν ἐθελήσειε μετ’ ἀνδρὸς ἀγαθοῦ διάγειν ἐν χωρίῳ , καὶ εἰ χαλεπώτατον τύχοι ὂν τὸ χωρίον , μέλλων γε ἀπολαύειν μεγάλα ταύτης τῆς διατριβῆς τῷ συνεῖναι τῷ διδασκάλῳ νύκτωρ καὶ μεθ’ ἡμέραν , τῷ ἀπεῖναι τῶν ἀστικῶν κακῶν , ἅπερ ἐμπόδιον τῷ φιλοσοφεῖν , τῷ μὴ δύνασθαι λανθάνειν εὖ ἢ κακῶς τι ποιῶν , ὃ δὴ μέγιστον τοῖς παιδευομένοις ὄφελος · καὶ ἐσθίειν δὲ καὶ πίνειν καὶ καθεύδειν ἐφορώμενον ὑπ’ ἀνδρὸς ἀγαθοῦ μέγα ὄφελος . ἃ δὲ γένοιτ’ ἂν ἐξ ἀνάγκης ἐν τῇ συνουσίᾳ τῇ κατ’ ἀγρόν , ταῦτα ἐπαινεῖ καὶ Θέογνις ἐν οἷς φησι καὶ μετὰ τῶν σύ γε πῖνε καὶ ἔσθιε , καὶ μετὰ τοῖσιν ἵζε , καὶ ἅνδανε τοῖς , ὧν μεγάλη δύναμις . ὅτι γε μὴν οὐκ ἄλλους τινὰς ἢ τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας λέγει μεγάλην ἔχειν δύναμιν πρὸς ἀνθρώπων ὠφέλειαν , εἰ συνεσθίοι καὶ συμπίνοι τις αὐτοῖς καὶ συγκαθέζοιτο , ⟨ ὧδε ⟩ δεδήλωκεν · ἐσθλῶν μὲν γὰρ ἀπ’ ἐσθλὰ μαθήσεαι · ἢν δὲ κακοῖσι † συμμιγῇς , ἀπολεῖς καὶ τὸν ἐόντα νόον . μὴ δὴ λεγέτω τις ὅτι τῷ μανθάνειν ἢ τῷ διδάσκειν ἃ χρὴ τὸ γεωργεῖν ἐμπόδιον · οὐ γὰρ ἔοικεν οὕτως ἔχειν , εἰ δὴ μάλιστ’ ἂν οὕτω καὶ ἐπὶ πλεῖστον ὁ μὲν μανθάνων συνείη τῷ διδάσκοντι , ὁ δὲ διδάσκων διὰ χειρὸς ἔχοι τὸν μανθάνοντα . τούτου δὲ τοιούτου ὄντος , ὁ πόρος ἐκ γεωργίας φαίνεται ὢν τῷ φιλοσόφῳ πρεπωδέστατος .
Lemmas: εἰμί καί ἕτερος πόρος οὐδείς οὗτος κακός , τάχα δέ καί ἀγαθός νομίζω εἄν οὐ ἄλογος ἀνήρ γε εὔρωστος ὁ σῶμα , ὁ ἀπό γῆ , ἄν τε οὖν ἴδιος ἔχω τις ἄν τε καί μή . πολύς γάρ δή καί ἀλλότριος γῆ γεωργέω , ἢ δημόσιος ἢ ἰδιωτικός , δύναμαι τρέφω οὖον μόνος ἑαυτοῦ , καί τέκνον δέ καί γυνή · ἔνιοι γε δή καί εἰς ἄγαν ἀπό οὗτος εὐπορέω , αὐτουργικός καί φιλόπονος εἰμί . ἀμείβω γάρ ὁ γῆ καλῶς καί Δίκαιος ὁ ἐπιμελέομαι αὐτός , πολλαπλάσιος ὅς λαμβάνω δίδωμι καί ἀφθονία παρέχω πᾶς ὁ ἀναγκαῖος πρός ὁ βίος ὁ βούλομαι πονέω , καί οὗτος μέν σύν ὁ πρέπω , σύν αἰσχύνη δέ οὐδείς αὐτός . οὖον γάρ εἰμί ἄνθρωπος οὐδείς μή θρυπτικός γε μηδέ μαλακός εἰμί , ὅς εἄν φημί ὁ γεωργικός ἔργον 〈 ὁτι〉οῦν αἰσχρός ἢ ἀνάρμοστος ἀνήρ ἀγαθός εἰμί . πῶς μέν γάρ οὖον καλός ὁ φυτεύω ; πῶς δέ ὁ ἀρόω ; πῶς δέ ὁ ἀμπελουργέω ; ὁ δέ σπείρω , ὁ δέ θερίζω , ὁ δέ ἀλοάω , οὖον πᾶς Ἐλευθέρια οὗτος καί ἀνήρ ἀγαθός πρέπω ; καί μήv ὁ ποιμαίνω ὥσπερ Ἡσίοδος οὖον καταισχύνω οὐδέ κωλύω εἰμί θεοφιλής τε καί μουσικός , οὕτως οὐδέ εἄν ἄλλος οὐδείς κωλύω . ἐγώ μέν δή καί ἀρεστός οὗτος πᾶς ὁ ἐν γεωργία ἔργον , ὅτι ὁ Ψυχή παρέχω σχολή πλείων διανοέω τίς καί ζητέω παιδεία ἔχω . ὅσος μέν γάρ ἔργον πάνυ ἐντείνω ὁ σῶμα καί κάμπτω , οὗτος καί ὁ ψυχή ἀναγκάζω πρός αὐτός εἰμί μόνος ἢ μάλιστα συνεντείνω ὁ σῶμα · ὅσος δέ ὁ ἔργον ἐφίημι μή ἄγαν ἐντείνω ὁ σῶμα , αὐτός οὐ ἀπείργω ὁ ψυχή ἐκλογίζομαι τίς ὁ ἀγαθός ἐκ ὁ τοιοῦτος λογισμός αὐτός ἑαυτοῦ γίγνομαι σοφός , ὅς δή καί μάλιστα πᾶς φιλόσοφος ἐφίημι . διά αὐτός ἐγώ ὁ ποιμενικός ἀσπάζομαι μάλιστα · εἰμί γε μήv ἅμα φιλοσοφέω τις καί γεωργέω , οὐ ἄλλος εἄν παραβάλλω οὗτος βίος οὐδέ πορισμός ἕτερος προτιμάω ἄν . πῶς μέν γάρ οὖον καταί φύσις μᾶλλον ἀπό γῆ , ἢ τροφός τε καί μήτηρ εἰμί ἐγώ , ἢ ἀπό ἄλλος ὁ τρέφω ; πῶς δέ οὐ ἀνδρικός ὁ κάθημαι ἐν πόλις , ὥσπερ ὁ σοφιστής , ὁ ζῶ ἐν χωρίον ; πῶς δέ οὐ ὑγιεινός ὁ σκιατροφέω ὁ ἔξω διαιτάω ; τίς δέ ; ἐλευθέριος αὐτός ἑαυτοῦ μηχανάομαι ὁ ἀναγκαῖος ἢ παρά ἕτερος λαμβάνω ; ἀλλά φαίνω ὁ μή δήω ἄλλος πρός ὁ χρεία ὁ αὐτός πολύς σεμνός ἢ ὁ δήω . οὕτως ἄρα καλός καί εὐδαιμονικός καί θεοφιλής ὁ ζῶ ἀπό γεωργία εἰμί , σῦς γε ὁ καλοκἀγαθία μή ὀλιγωρέω , ὥστε Μύσων ὁ χηναία ὁ θεός ἀνειπεῖν σοφός καί ὁ Ψωφίδιος Ἀγλαός εὐδαίμων προσαγορεύω , χωριτικός ἑκάτερος αὐτός βία καί αὐτουργία χράω καί ὁ ἐν Ἄστυ διατριβή ἀπέχω . ἆρα οὖν οὐ ἄξιος ζηλόω τε καί μιμέομαι οὗτος καί περιέχω σπουδή ὁ γεωργέω ; τις οὖν ; οὖον δεινός φημί τις εἄν ἴσως ἀνήρ παιδευτικός καί δύναμαι προβιβάζω νέος εἰς φιλοσοφία ἐργάζομαι γῆ καί ὁ σῶμα πονέω ὁ χωρίτης παραπλήσιος ; ναί . δεινός εἄν οὗτος ὁ εἰμί εἰμί , εἴπερ κωλύω ὁ ἐργασία ὁ γῆ φιλοσοφέω ἢ ἄλλος πρός φιλοσοφία ὠφελέω . νῦν δέ καί μᾶλλον ἄν ἐγώ δοκέω ὠφελέω ὁ νέος οὐ ἐν πόλις ὁ διδάσκαλος σύνειμι οὐδέ ἐν ὁ διατριβή ἀκούω αὐτός λέγω , ἀλλά ἐργάζομαι ἐπί ὁ ἀγροικία ὁράω καί ἔργον ἐνδείκνυμι ὅσπερ ὑφηγέομαι ὁ λόγος , ὅτι χρή πονέω καί κακοπαθέω ὁ σῶμα μᾶλλον ἢ ἕτερος δήω ὁ τρέφω . τίς δέ ὁ κωλύω εἰμί καί ἐργάζομαι [ μετά ] ὁ διδάσκαλος ὁ μαθητής ἀκούω τίς ἅμα περί σωφροσύνη ἢ δικαιοσύνη ἢ καρτερία λέγω ; πολύς μέν γάρ λόγος οὖον δεῖ ὁ φιλοσοφέω καλῶς , οὐδέ ὁ ὄχλος οὗτος ὁ θεώρημα ἀναληπτέον πάντως ὁ νέος , ἐπί ὅς φυσάω ὁ σοφιστής δράω · οὗτος γάρ δή ὁ εἰμί ἱκανός κατατρίβω βίος ἄνθρωπος εἰμί . ὁ δέ ἀναγκαῖος καί χρήσιμος μανθάνω οὐ ἀδύνατος καί πρός ἐργασία γεωργικός εἰμί , ἄλλως τε καί οὖον διά πᾶς ἐργάζομαι , ἀλλά ἀνάπαυλα χράω2 . ὀλίγος μέν οὖν ὁ τρόπος οὗτος ἐθέλω μανθάνω , οἶδα ἀκριβῶς ἐγώ · εἰμί δέ ἀγαθός μηδέ πρόσειμι ὁ φιλόσοφος ὁ πλείων ὁ φιλοσοφέω λέγω νέος , ὅσος σαθρός τε καί μαλακός , διά ὅς πρόσειμι ἀναπίμπλημι κηλίς φιλοσοφία . ὁ μέν γάρ ἀληθινός ἐραστής φιλοσοφία οὐ εἰμί οὐδείς , ὅς οὐ εἄν ἐθέλω μετά ἀνήρ ἀγαθός διάγω ἐν χωρίον , καί εἰμί χαλεπός τυγχάνω εἰμί ὁ χωρίον , μέλλω γε ἀπολαύω μέγας οὗτος ὁ διατριβή ὁ συνίημι ὁ διδάσκαλος νύκτωρ καί μετά ἡμέρα , ὁ ἄπειμι ὁ ἀστικός κακός , ὅσπερ ἐμπόδιος ὁ φιλοσοφέω , ὁ μή δύναμαι λανθάνω εὕω ἢ κακῶς τίς ποιέω , ὅς δή μέγας ὁ παιδεύω ὄφελος · καί ἐσθίω δέ καί πίνω καί καθεύδω ἐφοράω ὑπό ἀνήρ ἀγαθός μέγας ὄφελος . ὁ δέ γίγνομαι εἄν ἐκ ἀνάγκη ἐν ὁ συνουσία ὁ κατά ἀγρός , οὗτος ἐπαινέω καί Θέογνις ἐν ὅς φημί καί μετά ὁ σῦς γε πίνω καί ἐσθίω , καί μετά ὅς ἵζω , καί ἁνδάνω ὁ , ὅς μέγας δύναμις . ὅτι γε μήv οὐ ἄλλος τις ἢ ὁ ἀγαθός ἀνήρ λέγω μέγας ἔχω δύναμις πρός ἄνθρωπος ὠφέλεια , εἰμί συνεσθίω καί συμπίνω τις αὐτός καί συγκαθέζομαι , ⟨ ὧδε ⟩ δηλόω · ἐσθλός μέν γάρ ἀπό ἐσθλός μανθάνω · εἄν δέ κακός † συμμιγής , ἀπόλλυμι καί ὁ εἰμί νόος . μή δή λέγω τις ὅτι ὁ μανθάνω ἢ ὁ διδάσκω ὁ χρή ὁ γεωργέω ἐμπόδιος · οὖον γάρ ἔοικα οὕτως ἔχω , εἰμί δή μάλιστα εἄν οὗτος καί ἐπί πλεῖστος ὁ μέν μανθάνω συνίημι ὁ διδάσκω , ὁ δέ διδάσκω διά χείρ ἔχω ὁ μανθάνω . οὗτος δέ τοιοῦτος εἰμί , ὁ πόρος ἐκ γεωργία φαίνω εἰμί ὁ φιλόσοφος πρεπώδης .