gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 6
Παρώρμα δὲ πρὸς ἄσκησιν τοὺς συνόντας ἐντεταμένως ἀεὶ τοιοῖσδέ τισι λόγοις χρώμενος . Ἡ ἀρετή , ἔφη , ἐπιστήμη ἐστὶν οὐ θεωρητικὴ μόνον , ἀλλὰ καὶ πρακτικὴ καθάπερ ἥ τε ἰατρικὴ καὶ ἡ μουσική . δεῖ οὖν ὥσπερ τὸν ἰατρὸν καὶ τὸν μουσικὸν μὴ μόνον ἀνειληφέναι τὰ θεωρήματα τῆς αὑτοῦ τέχνης ἑκάτερον , ἀλλὰ καὶ γεγυμνάσθαι πράττειν κατὰ τὰ θεωρήματα , οὕτω καὶ τὸν ἐσόμενον ἀγαθὸν ἄνδρα μὴ μόνον ἐκμανθάνειν ὅσα μαθήματα φέρει πρὸς ἀρετήν , ἀλλὰ καὶ γυμνάζεσθαι κατὰ ταῦτα φιλοτίμως καὶ φιλοπόνως . ἐπεὶ πῶς μὲν ἂν εὐθὺς γένοιτό τις σώφρων , εἰ μόνον εἰδείη ὅτι οὐ χρὴ ἡττᾶσθαι ἡδονῶν , ἀγύμναστος δ’ εἴη ἀντέχειν ταῖς ἡδοναῖς ; πῶς δ’ ἂν δίκαιός τις γένοιτο , μεμαθηκὼς μὲν ὅτι χρὴ τὸ ἴσον ἀγαπᾶν , μὴ μεμελετηκὼς δὲ φεύγειν τὸ πλεονεκτεῖν ; πῶς δ’ ἂν ἀνδρείαν κτησαίμεθα , τὸ μὲν ὅτι μὴ φοβερὰ τὰ δοκοῦντα τοῖς πολλοῖς δεινὰ κατανενοηκότες , ἄφοβοι δ’ εἶναι εἰς αὐτὰ μὴ μεμελετηκότες ; πῶς δ’ ἂν φρόνιμοι γενοίμεθα , τὰ μὲν ὡς ἀληθῶς ἀγαθὰ καὶ κακὰ τίνα ἐστὶν ἐγνωκότες , μὴ γεγυμνασμένοι δὲ καταφρονεῖν τῶν δοκούντων ἀγαθῶν ; διὸ χρὴ τῇ μαθήσει τῶν προσηκόντων ἀρετῇ ἑκάστῃ μαθημάτων καὶ τὴν ἄσκησιν ἐπακολουθεῖν πάντως , εἴ γε μέλλει καὶ αὐτῆς τῆς μαθήσεως ὄφελός τι γενήσεσθαι ἡμῖν . καὶ τοσούτῳ γε χρὴ μᾶλλον ἀσκεῖν τὸν φιλοσοφεῖν ἀξιοῦντα ἤπερ τὸν ἰατρικῆς · ἤ τινος τέχνης ὁμοίας ἐφιέμενον , ὅσῳ μεῖζον καὶ δυσκατεργαστότερον φιλοσοφία παντὸς ἐπιτηδεύματος ἑτέρου . καὶ γὰρ οὖν ἐπὶ μὲν τὰς ἄλλας τέχνας † εἶναι οἱ ἐφιέμενοι αὐτῶν , οὐ προδιεφθαρμένοι τὰς ψυχὰς οὐδ’ ἐναντία μεμαθηκότες οἷς μαθήσεσθαι μέλλουσιν · οἱ δὲ φιλοσοφεῖν ἐπιχειροῦντες , ἐν διαφθορᾷ γεγενημένοι πρότερον πολλῇ καὶ ἐμπεπλησμένοι κακίας , οὕτω μετίασι τὴν ἀρετήν , ὥστε καὶ ταύτῃ πλείονος δεηθῆναι τῆς ἀσκήσεως . πῶς οὖν καὶ τίνα τρόπον τούτοις ἀσκητέον ; ἐπεὶ τὸν ἄνθρωπον οὔτε ψυχὴν μόνον εἶναι συμβέβηκεν οὔτε σῶμα μόνον , ἀλλά τι σύνθετον ἐκ τοῖν δυοῖν τούτοιν , ἀνάγκη τὸν ἀσκοῦντα ἀμφοῖν ἐπιμελεῖσθαι , τοῦ μὲν κρείττονος μᾶλλον , ὥσπερ ἄξιον , τουτέστι τῆς ψυχῆς · καὶ θατέρου δέ , εἴ γε μέλλει μηδὲν ἐνδεῶς ἔχειν τοῦ ἀνθρώπου μέρος . δεῖ γὰρ δὴ καὶ τὸ σῶμα παρεσκευάσθαι καλῶς πρὸς τὰ σώματος ἔργα τὸ τοῦ φιλοσοφοῦντος , ὅτι πολλάκις αἱ ἀρεταὶ καταχρῶνται τούτῳ ὄντι ὀργάνῳ ἀναγκαίῳ πρὸς τὰς τοῦ βίου πράξεις . τῆς οὖν ἀσκήσεως ἡ μέν τις ἰδία τῆς ψυχῆς μόνης γίνοιτ’ ἂν ὀρθῶς , ἡ δέ τις κοινὴ ταύτης τε καὶ τοῦ σώματος . κοινὴ μὲν οὖν ἄσκησις ἀμφοῖν γενήσεται , συνεθιζομένων ἡμῶν ῥίγει θάλπει , δίψει λιμῷ , τροφῆς λιτότητι κοίτης σκληρότητι , ἀποχῇ τῶν ἡδέων ὑπομονῇ τῶν ἐπιπόνων . διὰ γὰρ τούτων καὶ τῶν τοιούτων ῥώννυται μὲν τὸ σῶμα καὶ γίνεται δυσπαθές τε καὶ στερεὸν καὶ χρήσιμον πρὸς ἅπαν ἔργον , ῥώννυται δὲ ἡ ψυχὴ γυμναζομένη διὰ μὲν τῆς ὑπομονῆς τῶν ἐπιπόνων πρὸς ἀνδρείαν , διὰ δὲ τῆς ἀποχῆς τῶν ἡδέων πρὸς σωφροσύνην . ἰδία δὲ τῆς ψυχῆς ἄσκησίς ἐστι πρῶτον μὲν τὰς ἀποδείξεις προχείρους ποιεῖσθαι τάς τε περὶ τῶν ἀγαθῶν τῶν δοκούντων ὡς οὐκ ἀγαθά , καὶ τὰς περὶ τῶν κακῶν τῶν δοκούντων ὡς οὐ κακά , καὶ τὰ ἀληθῶς ἀγαθὰ γνωρίζειν τε καὶ διακρίνειν ἀπὸ τῶν μὴ ἀληθῶς ἐθίζεσθαι · εἶτα δὲ μελετᾶν μήτε φεύγειν μηδὲν τῶν δοκούντων κακῶν μήτε διώκειν μηδὲν τῶν δοκούντων ἀγαθῶν , καὶ τὰ μὲν ἀληθῶς κακὰ πάσῃ μηχανῇ ἐκτρέπεσθαι , τὰ δὲ ἀληθῶς ἀγαθὰ παντὶ τρόπῳ μετέρχεσθαι . Ἐν κεφαλαίῳ μὲν οὖν σχεδὸν εἴρηται , ὁποῖος ἑκάτερος τρόπος ἀσκήσεως · οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κατὰ μέρος ὡς ποιητέον ἕκαστα , πειράσομαι εἰπεῖν , οὐ διακρίνων οὐδὲ χωρίζων οὐκέτι τά τε κοινὰ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἀσκήματα καὶ τὰ ἴδια τῆς ψυχῆς , ἀλλὰ ἀναμὶξ τὰ ἑκατέρου μέρους διεξιών . οὐκοῦν ἐπειδὴ ταῦτα μὲν τυγχάνομεν ἀκηκοότες τε καὶ ὑπειληφότες , ὅσοι γε φιλοσόφου διατριβῆς μετεσχήκαμεν , ὡς οὔτε πόνος οὔτε θάνατος οὔτε πενία κακὸν οὐδαμῶς ἐστιν οὐδ’ ἄλλο τι τῶν κακίας ἀπηλλαγμένων , οὐδ’ αὖ πάλιν ἀγαθὸν πλοῦτος ζωὴ ἡδονὴ ἤ τι ἕτερον τῶν μὴ μετεχόντων ἀρετῆς · ὅμως δὲ καὶ ταῦθ’ ὑπειληφότες διὰ τὴν ἀπὸ παίδων εὐθὺς γεγονυῖαν ἡμῖν διαφθορὰν καὶ τὴν ὑπὸ τῆς διαφθορᾶς συνήθειαν πονηρὰν πόνου μὲν προσερχομένου κακὸν ἡγούμεθα προσέρχεσθαι ἑαυτοῖς , ἡδονῆς δὲ παραγινομένης ἀγαθὸν ἡγούμεθα παραγίνεσθαι ἡμῖν , καὶ τὸν μὲν θάνατον ὡς ἐσχάτην συμφορὰν πεφρίκαμεν , τὴν δὲ ζωὴν ὡς τῶν ἀγαθῶν μέγιστον ἀσπαζόμεθα , καὶ διδόντες μὲν ἀργύριον ὡς βλαπτόμενοι λυπούμεθα , λαμβάνοντες δὲ ὡς ὠφελούμενοι χαίρομεν , παραπλησίως δὲ καὶ ἐπὶ πλειόνων ἄλλων οὐκ ἀκολούθως ταῖς ὀρθαῖς ὑπολήψεσι τοῖς πράγμασι χρώμεθα , τῷ δὲ φαύλῳ ἔθει μᾶλλον ἀκολουθοῦμεν . ἐπεὶ οὖν ταῦτα φημὶ ταύτῃ ἔχειν , δεῖ τὸν ἀσκοῦντα ζητεῖν περιγίγνεσθαι ἑαυτῷ τῇ μὲν ἡδονῇ μὴ ἀσμενίζειν , τὸν πόνον δὲ μὴ ἐκτρέπεσθαι , καὶ τῷ μὲν ζῆν μὴ φιληδεῖν , τὸν δὲ θάνατον μὴ δεδιέναι , καὶ ἐπὶ χρημάτων μὴ προτιμᾶν τοῦ προΐεσθαι τὸ λαμβάνειν .
Lemmas: παρορμάω δέ πρός ἄσκησις ὁ σύνειμι ἐντεταμένως ἀεί τοιόσδε τις λόγος χράω . ὁ ἀρετή , φημί , ἐπιστήμη εἰμί οὖον θεωρητικός μόνος , ἀλλά καί πρακτικός καθάπερ ὅς τε ἰατρικός καί ὁ μουσικός . δεῖ οὖν ὥσπερ ὁ ἰατρός καί ὁ μουσικός μή μόνος ἀναλαμβάνω ὁ θεώρημα ὁ αὐτός τέχνη ἑκάτερος , ἀλλά καί γυμνάζω πράσσω κατά ὁ θεώρημα , οὗτος καί ὁ εἰμί ἀγαθός ἀνήρ μή μόνος ἐκμανθάνω ὅσος μάθημα φέρω πρός ἀρετή , ἀλλά καί γυμνάζω κατά οὗτος φιλότιμος καί φιλόπονος . ἐπεί πῶς μέν εἄν εὐθύς γίγνομαι τις σώφρων , εἰμί μόνος οἶδα ὅτι οὖον χρή ἡσσάομαι ἡδονή , ἀγύμναστος δέ εἰμί ἀντέχω ὁ ἡδονή ; πῶς δέ εἄν δίκαιος τις γίγνομαι , μανθάνω μέν ὅτι χρή ὁ ἴσος ἀγαπάω , μή μελετάω δέ φεύγω ὁ πλεονεκτέω ; πῶς δέ εἄν ἀνδρεῖος κτάομαι , ὁ μέν ὅτι μή φοβερός ὁ δοκέω ὁ πολύς δεινός κατανοέω , ἄφοβος δέ εἰμί εἰς αὐτός μή μελετάω ; πῶς δέ εἄν φρόνιμος γίγνομαι , ὁ μέν ὡς ἀληθής ἀγαθός καί κακός τίς εἰμί γιγνώσκω , μή γυμνάζω δέ καταφρονέω ὁ δοκέω ἀγαθός ; διό χρή ὁ μανθάνω ὁ προσήκω ἀρετή ἕκαστος μάθημα καί ὁ ἄσκησις ἐπακολουθέω πάντως , εἰμί γε μέλλω καί αὐτός ὁ μάθησις ὄφελος τίς γίγνομαι ἐγώ . καί τοσοῦτος γε χρή μᾶλλον ἀσκέω ὁ φιλοσοφέω ἄξιος ἤ2 ὁ ἰατρικός · ἤ τις τέχνη ὅμοιος ἐφίημι , ὅσος μείζων καί δυσκατέργαστος φιλοσοφία πᾶς ἐπιτήδευμα ἕτερος . καί γάρ οὖν ἐπί μέν ὁ ἄλλος τέχνη † εἰμί ὁ ἐφίημι αὐτός , οὖον προδιαφθείρω ὁ ψυχή οὐδέ ἐναντίος μανθάνω ὅς μανθάνω μέλλω · ὁ δέ φιλοσοφέω ἐπιχειρέω , ἐν διαφθορά γίγνομαι πρότερος πολύς καί ἐμπίμπλημι κακία , οὗτος μέτειμι ὁ ἀρετή , ὥστε καί οὗτος πλείων δήω ὁ ἄσκησις . πῶς οὖν καί τίς τρόπος οὗτος ἀσκέω ; ἐπεί ὁ ἄνθρωπος οὔτε ψυχή μόνος εἰμί συμβαίνω οὔτε σῶμα μόνος , ἀλλά τίς συντίθημι ἐκ ὁ δύο οὗτος , ἀνάγκη ὁ ἀσκέω ἄμφω ἐπιμελέομαι , ὁ μέν ἀγαθός μᾶλλον , ὥσπερ ἄξιος , τουτέστι ὁ Ψυχή · καί θατέρου δέ , εἰμί γε μέλλω μηδείς ἐνδεής ἔχω ὁ ἄνθρωπος μέρος . δεῖ γάρ δή καί ὁ σῶμα παρασκευάζω καλῶς πρός ὁ σῶμα ἔργον ὁ ὁ φιλοσοφέω , ὅτι πολλάκις ὁ ἀρετή καταχράομαι οὗτος εἰμί ὄργανον ἀναγκαῖος πρός ὁ ὁ βίος πρᾶξις . ὁ οὖν ἄσκησις ὁ μέν τις ἴδιος ὁ Ψυχή μόνος γίγνομαι εἄν ὀρθῶς , ὁ δέ τις κοινός οὗτος τε καί ὁ σῶμα . κοινός μέν οὖν ἄσκησις ἄμφω γίγνομαι , συνεθίζω ἐγώ ῥῖγος θάλπω , διψάω λιμός , τροφή λιτότης κοίτη σκληρότης , ἀποχή ὁ ἡδύς ὑπομονή ὁ ἐπίπονος . διά γάρ οὗτος καί ὁ τοιοῦτος ῥώννυμι μέν ὁ σῶμα καί γίγνομαι δυσπαθής τε καί στερεός καί χρήσιμος πρός ἅπας ἔργον , ῥώννυμι δέ ὁ ψυχή γυμνάζω διά μέν ὁ ὑπομονή ὁ ἐπίπονος πρός ἀνδρεῖος , διά δέ ὁ ἀποχή ὁ ἡδύς πρός σωφροσύνη . ἴδιος δέ ὁ Ψυχή ἄσκησις εἰμί πρῶτος μέν ὁ ἀποδείκνυμι πρόχειρος ποιέω ὁ τε περί ὁ ἀγαθός ὁ δοκέω ὡς οὐ ἀγαθός , καί ὁ περί ὁ κακός ὁ δοκέω ὡς οὖον κακός , καί ὁ ἀληθής ἀγαθός γνωρίζω τε καί διακρίνω ἀπό ὁ μή ἀληθής ἐθίζω · εἶτα δέ μελετάω μήτε φεύγω μηδείς ὁ δοκέω κακός μήτε διώκω μηδείς ὁ δοκέω ἀγαθός , καί ὁ μέν ἀληθής κακός πᾶς μηχανή ἐκτρέπω , ὁ δέ ἀληθής ἀγαθός πᾶς τρόπος μετέρχομαι . ἐν κεφάλαιος μέν οὖν σχεδόν εἴρω , ὁποῖος ἑκάτερος τρόπος ἄσκησις · οὖον μήv ἀλλά καί κατά μέρος ὡς ποιητέος ἕκαστος , πειράζω εἶπον , οὖον διακρίνω οὐδέ χωρίζω οὐκέτι ὁ τε κοινός ὁ Ψυχή καί ὁ σῶμα ἄσκημα καί ὁ ἴδιος ὁ Ψυχή , ἀλλά ἀναμίξ ὁ ἑκάτερος μέρος διέξειμι . οὐκοῦν ἐπεί οὗτος μέν τυγχάνω ἀκούω τε καί ὑπολαμβάνω , ὅσος γε φιλόσοφος διατριβή μετέχω , ὡς οὔτε πόνος οὔτε θάνατος οὔτε πενία κακός οὐδαμῶς εἰμί οὐδέ ἄλλος τίς ὁ κακία ἀπαλλάσσω , οὐδέ αὖος πάλιν ἀγαθός πλοῦτος ζωή ἡδονή ἤ τίς ἕτερος ὁ μή μετέχω ἀρετή · ὅμως δέ καί αὐτός ὑπολαμβάνω διά ὁ ἀπό παῖς εὐθύς γίγνομαι ἐγώ διαφθορά καί ὁ ὑπό ὁ διαφθορά συνήθεια πονηρός πόνος μέν προσέρχομαι κακός ἡγέομαι προσέρχομαι ἑαυτοῦ , ἡδονή δέ παραγίγνομαι ἀγαθός ἡγέομαι παραγίγνομαι ἐγώ , καί ὁ μέν θάνατος ὡς ἔσχατος συμφορά φρίσσω , ὁ δέ ζωή ὡς ὁ ἀγαθός μέγας ἀσπάζομαι , καί δίδωμι μέν ἀργύριον ὡς βλάπτω λυπέω , λαμβάνω δέ ὡς ὠφελέω χαίρω , παραπλήσιος δέ καί ἐπί πλείων ἄλλος οὐ ἀκόλουθος ὁ ὀρθός ὑπόληψις ὁ πρᾶγμα χράω , ὁ δέ φαῦλος ἔθος μᾶλλον ἀκολουθέω . ἐπεί οὖν οὗτος φημί οὗτος ἔχω , δεῖ ὁ ἀσκέω ζητέω περιγίγνομαι ἑαυτοῦ ὁ μέν ἡδονή μή ἀσμενίζω , ὁ πόνος δέ μή ἐκτρέπω , καί ὁ μέν ζῶ μή φιληδέω , ὁ δέ θάνατος μή δείδω , καί ἐπί χρῆμα μή προτιμάω ὁ προΐημι ὁ λαμβάνω .