gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 3
Ἐπεὶ δ’ ἐπύθετό τις αὐτοῦ , εἰ καὶ γυναιξὶ φιλο σοφητέον , οὕτω πως ἤρξατο διδάσκειν ὡς φιλοσοφητέον αὐταῖς . Λόγον μέν , ἔφη , τὸν αὐτὸν εἰλήφασι παρὰ θεῶν αἱ γυναῖκες τοῖς ἀνδράσιν , ᾧ τε χρώμεθα πρὸς ἀλλήλους καὶ καθ’ ὃν διανοούμεθα περὶ ἑκάστου πράγματος , 〈 εἰ 〉 ἀγαθὸν ἢ κακόν ἐστι , καὶ καλὸν ἢ αἰσχρόν . ὁμοίως δὲ καὶ αἰσθήσεις τὰς αὐτὰς ἔχει τὸ θῆλυ τῷ ἄρρενι , ὁρᾶν , ἀκούειν , ὀσφραίνεσθαι καὶ τὰ ἄλλα . ὁμοίως δὲ καὶ μέρη σώματος τὰ αὐτὰ ὑπάρχει ἑκατέρῳ , καὶ οὐδὲν θατέρῳ πλέον . ἔτι δὲ ὄρεξις καὶ οἰκείωσις φύσει πρὸς ἀρετὴν οὐ μόνον γίνεται τοῖς ἀνδράσιν , ἀλλὰ καὶ γυναιξίν · οὐδὲν γὰρ ἧττον αὗταί γε τῶν ἀνδρῶν τοῖς μὲν καλοῖς καὶ δικαίοις ἔργοις ἀρέσκεσθαι πεφύκασι , τὰ δ’ ἐναντία τούτων προβάλλεσθαι . τούτων δὲ ταύτῃ ἐχόντων , διὰ τί ποτ’ οὖν τοῖς μὲν ἀνδράσι προσήκοι ἂν ζητεῖν καὶ σκοπεῖν ὅπως βιώσονται καλῶς , ὅπερ τὸ φιλοσοφεῖν ἐστι , γυναιξὶ δὲ οὔ ; πότερον ὅτι ἄνδρας μὲν προσήκει ἀγαθοὺς εἶναι , γυναῖκας δὲ οὔ ; σκοπῶμεν δὲ καὶ καθ’ ἓν ἕκαστον τῶν προσηκόντων γυναικὶ τῇ ἐσομένῃ ἀγαθῇ · φανεῖται γὰρ ἀπὸ φιλοσοφίας τούτων ἕκαστον μάλιστ’ ἂν αὐτῇ περιγινόμενον . αὐτίκα δεῖ οἰκονομικὴν εἶναι τὴν γυναῖκα καὶ ἐκλογιστικὴν τῶν οἴκῳ συμφερόντων καὶ ἀρχικὴν τῶν οἰκετῶν . ταῦτα δ’ ἐγὼ φημὶ τῇ φιλοσοφούσῃ ὑπάρξαι ἂν μάλιστα · εἴ γε ἕκαστον μὲν τούτων μέρος τοῦ βίου ἐστίν , ἐπιστήμη δὲ περὶ βίον οὐχ ἑτέρα τις ἢ φιλοσοφία ἐστί , καὶ ὁ φιλόσοφος , ὥσπερ ἔλεγε Σωκράτης , τοῦτο διατελεῖ σκοπῶν , ὅττι τοι ἐν μεγάροισι κακόν τ’ ἀγαθόν τε τέτυκται . ἀλλὰ δεῖ δὴ καὶ σώφρονα εἶναι τὴν γυναῖκα · οἵαν καθαρεύειν μὲν ἀφροδισίων παρανόμων , καθαρεύειν δὲ τῆς περὶ τὰς ἄλλας ἡδονὰς ἀκρασίας , μὴ δουλεύειν ἐπιθυμίαις , μηδὲ φιλόνεικον εἶναι , μὴ πολυτελῆ , μὴ καλλωπίστριαν . ταῦτα μὲν ἔργα τῆς σώφρονός ἐστι · καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ἐκεῖνα · κρατεῖν μὲν ὀργῆς , μὴ κρατεῖσθαι δ’ ὑπὸ λύπης , κρείττονα δὲ πάθους παντὸς εἶναι . ταῦτα δ’ ὁ φιλόσοφος παρεγγυᾷ λόγος · ὁ δὲ μαθὼν αὐτὰ καὶ ἀσκήσας ἐμοὶ μὲν δοκεῖ γενέσθαι ἂν κοσμιώτατος , εἴτ’ [ αν ] ἀνὴρ εἴη εἴτε γυνή . τί οὖν ; ταῦτα μὲν ταύτῃ ἔχει · δικαία δ’ οὐκ ἂν εἴη γυνὴ φιλοσοφοῦσα , οὐδ’ ἄμεμπτος βίου κοινωνός , οὐδ’ ὁμονοίας ἀγαθὴ συνεργός , οὐδ’ ἀνδρός γε καὶ τέκνων ἐπιμελὴς κηδεμών , οὐδὲ φιλοκερδείας ἢ πλεονεξίας πάντῃ καθαρά ; καὶ τίς ἂν μᾶλλον τῆς φιλοσόφου τοιαύτη γένοιτο , ἥν γε ἀνάγκη πᾶσα , εἴπερ εἴη τῷ ὄντι φιλόσοφος , τὸ μὲν ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι χεῖρον νομίζειν , ὅσῳπερ αἴσχιον , τὸ δὲ ἐλαττοῦσθαι τοῦ πλεονεκτεῖν κρεῖττον ὑπολαμβάνειν , ἔτι δὲ καὶ τέκνα μᾶλλον ἀγαπᾶν ἢ τὸ ζῆν ; τῆς δ’ ἐχούσης οὕτω τίς ἂν εἴη γυνὴ δικαιοτέρα ; καὶ μὴν καὶ ἀνδρειοτέραν εἶναι προσήκει γυναῖκα τῆς ἀπαιδεύτου τὴν πεπαιδευμένην καὶ τὴν φιλόσοφον τῆς ἰδιώτιδος · ὡς μήτε θανάτου φόβῳ μήτε ὄκνῳ τῷ πρὸς πόνον ὑπομεῖναί τι αἰσχρόν , μηδ’ ὑποπτῆξαι μηδενὶ ὅτι εὐγενὴς ἢ ὅτι δυνατὸς ἢ ὅτι πλούσιος ἢ καὶ νὴ Δία ὅτι τύραννος . ὑπάρχει γὰρ αὐτῇ μεμελετηκέναι μέγα φρονεῖν , καὶ τὸν μὲν θάνατον ἡγεῖσθαι μὴ κακόν , τὴν δὲ ζωὴν μὴ ἀγαθόν · ὡσαύτως δὲ καὶ τὸν μὲν πόνον μὴ ἐκτρέπεσθαι , τὴν δὲ ἀπονίαν μὴ διώκειν ἐξ ἅπαντος . ὅθεν εἰκὸς εἶναι τὴν γυναῖκα ταύτην καὶ αὐτουργικὴν καὶ κακόπαθον , οἵαν ἃ μὲν ἂν τέκῃ τρέφειν μαστῷ τῷ ἑαυτῆς , τῷ δὲ ἀνδρὶ ὑπηρετεῖν χερσὶ ταῖς ἑαυτῆς · ἃ δὲ δουλικὰ νομίζουσιν ἔνιοι , ταῦτα ἀόκνως ποιεῖν . ἆρ’ οὐκ ἂν ἡ τοιαύτη γυνὴ μέγα μὲν ὄφελος εἴη τῷ γεγαμηκότι , κόσμος δὲ τοῖς προσήκουσι γένει , παράδειγμα δὲ χρηστὸν ταῖς ἐπισταμέναις αὐτήν ; ἀλλὰ νὴ Δία , φασί τινες , ὅτι αὐθάδεις ὡς ἐπὶ πολὺ καὶ θρασείας εἶναι ἀνάγκη τὰς προσιούσας τοῖς φιλοσόφοις γυναῖκας , ὅταν ἀφέμεναι τοῦ οἰκουρεῖν ἐν μέσοις ἀναστρέφωνται τοῖς ἀνδράσι καὶ μελετῶσι λόγους καὶ σοφίζωνται καὶ ἀναλύωσι συλλογισμούς , δέον οἴκοι καθημένας ταλασιουργεῖν . ἐγὼ δὲ οὐχ ὅπως τὰς γυναῖκας τὰς φιλοσοφούσας ἀλλ’ οὐδὲ τοὺς ἄνδρας ἀξιώσαιμ’ ἂν ἀφεμένους τῶν προσηκόντων ἔργων εἶναι περὶ λόγους μόνον · ἀλλὰ καὶ ὅσους μεταχειρίζονται λόγους , τῶν ἔργων φημὶ δεῖν ἕνεκα μεταχειρίζεσθαι αὐτούς . ὥσπερ γὰρ ἰατρικοῦ λόγου ὄφελος οὐδέν ἐὰν μὴ πρὸς ὑγίειαν φέρῃ σώματος ἀνθρωπίνου , οὕτως οὐδ’ εἴ τινα φιλόσοφος ἔχει ἢ διδάσκει λόγον , οὐδὲν ὄφελος αὐτοῦ , ἐὰν μὴ φέρῃ πρὸς ἀρετὴν ψυχῆς ἀνθρωπίνης . πρὸ παντὸς δὲ σκοπεῖν τὸν λόγον χρή , ᾧ ἕπεσθαι τὰς φιλοσοφούσας ἀξιοῦμεν , εἰ δύναται θρασείας ποιεῖν ὁ τὴν αἰδῶ μέγιστον ἀποφαίνων ἀγαθόν · εἰ ζῆν ἰταμώτερον ἐθίζει ὁ καταστολὴν πλείστην ὑφηγούμενος · εἰ μὴ διδάσκει σωφρονεῖν ὁ κακὸν ἀποδεικνὺς ἔσχατον τὴν ἀκολασίαν · εἰ μὴ προτρέπει οἰκονομεῖν ὁ παριστὰς ἀρετὴν εἶναι τὴν οἰκονομικήν . καὶ στέργειν δὲ . . . καὶ αὐτουργεῖν ὁ τῶν φιλοσόφων λόγος παρακαλεῖ τὴν γυναῖκα .
Lemmas: ἐπεί δέ πυνθάνομαι τις αὐτός , εἰμί καί γυνή φιλο σοφητέον , οὗτος πως ἄρχω διδάσκω ὡς φιλοσοφητέον αὐτός . Λόγος μέν , φημί , ὁ αὐτός λαμβάνω παρά θεός ὁ γυνή ὁ ἀνήρ , ὅς τε χράω πρός ἀλλήλων καί κατά ὅς διανοέομαι περί ἕκαστος πρᾶγμα , 〈 εἰμί 〉 ἀγαθός ἢ κακός εἰμί , καί καλός ἢ αἰσχρός . ὁμοίως δέ καί αἴσθησις ὁ αὐτός ἔχω ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην , ὁράω , ἀκούω , ὀσφραίνομαι καί ὁ ἄλλος . ὁμοίως δέ καί μέρος σῶμα ὁ αὐτός ὑπάρχω ἑκάτερος , καί οὐδείς ἕτερος πλέω . ἔτι δέ ὄρεξις καί οἰκείωσις φύσις πρός ἀρετή οὖον μόνος γίγνομαι ὁ ἀνήρ , ἀλλά καί γυνή · οὐδείς γάρ κακός οὗτος γε ὁ ἀνήρ ὁ μέν καλός καί Δίκαιος ἔργον ἀρέσκω φύω , ὁ δέ ἐναντίος οὗτος προβάλλω . οὗτος δέ οὗτος ἔχω , διά τίς πρός οὖν ὁ μέν ἀνήρ προσήκω εἄν ζητέω καί σκοπέω ὅπως βιόω καλῶς , ὅσπερ ὁ φιλοσοφέω εἰμί , γυνή δέ οὖον ; πότερος ὅτι ἀνήρ μέν προσήκω ἀγαθός εἰμί , γυνή δέ οὖον ; σκοπέω δέ καί κατά εἷς ἕκαστος ὁ προσήκω γυνή ὁ εἰμί ἀγαθός · φαίνω γάρ ἀπό φιλοσοφία οὗτος ἕκαστος μάλιστα εἄν αὐτός περιγίγνομαι . αὐτίκα δεῖ οἰκονομικός εἰμί ὁ γυνή καί ἐκλογιστικός ὁ οἶκος συμφέρω καί ἀρχικός ὁ οἰκέτης . οὗτος δέ ἐγώ φημί ὁ φιλοσοφέω ὑπάρχω εἄν μάλιστα · εἰμί γε ἕκαστος μέν οὗτος μέρος ὁ βίος εἰμί , ἐπιστήμη δέ περί βίος οὐ ἕτερος τις ἢ φιλοσοφία εἰμί , καί ὁ φιλόσοφος , ὥσπερ λέγω Σωκράτης , οὗτος διατελέω σκοπός , ὅτι ὅς ἐν μέγαρον κακός τε ἀγαθός τε τεύχω . ἀλλά δεῖ δή καί σώφρων εἰμί ὁ γυνή · οἷος καθαρεύω μέν Ἀφροδίσιος παράνομος , καθαρεύω δέ ὁ περί ὁ ἄλλος ἡδονά ἀκράτεια , μή δουλεύω ἐπιθυμία , μηδέ φιλόνεικος εἰμί , μή πολυτελής , μή καλλωπίστρια . οὗτος μέν ἔργον ὁ σώφρων εἰμί · καί ἔτι πρός οὗτος ἐκεῖνος · κρατέω μέν ὀργή , μή κρατέω δέ ὑπό λύπη , ἀγαθός δέ πάθος πᾶς εἰμί . οὗτος δέ ὁ φιλόσοφος παρεγγυάω λόγος · ὁ δέ μανθάνω αὐτός καί ἀσκέω ἐγώ μέν δοκέω γίγνομαι εἄν κόσμιος , ἔτι [ αν ] ἀνήρ εἰμί εἴτε γυνή . τίς οὖν ; οὗτος μέν οὗτος ἔχω · Δίκαιος δέ οὐ εἄν εἰμί γυνή φιλοσοφέω , οὐδέ Ἄμεμπτος βίος κοινωνός , οὐδέ ὁμόνοια ἀγαθός συνεργός , οὐδέ ἀνήρ γε καί τέκνον ἐπιμελής κηδεμών , οὐδέ φιλοκέρδεια ἢ πλεονεξία πάντῃ καθαρός ; καί τίς εἄν μᾶλλον ὁ φιλόσοφος τοιοῦτος γίγνομαι , ὅς γε ἀνάγκη πᾶς , εἴπερ εἰμί ὁ εἰμί φιλόσοφος , ὁ μέν ἀδικέω ὁ ἀδικέω χείρων νομίζω , ὅσος αἰσχρός , ὁ δέ ἐλασσόω ὁ πλεονεκτέω ἀγαθός ὑπολαμβάνω , ἔτι δέ καί τέκνον μᾶλλον ἀγαπάω ἢ ὁ ζῶ ; ὁ δέ ἔχω οὗτος τίς εἄν εἰμί γυνή Δίκαιος ; καί μήv καί ἀνδρεῖος εἰμί προσήκω γυνή ὁ ἀπαίδευτος ὁ παιδεύω καί ὁ φιλόσοφος ὁ ἰδίωτις · ὡς μήτε θάνατος φόβος μήτε ὄκνος ὁ πρός πόνος ὑπομένω τίς αἰσχρός , μηδέ ὑποπτήσσω μηδείς ὅτι εὐγενής ἢ ὅτι δυνατός ἢ ὅτι πλούσιος ἢ καί νή Ζεύς ὅτι τύραννος . ὑπάρχω γάρ αὐτός μελετάω μέγας φρονέω , καί ὁ μέν θάνατος ἡγέομαι μή κακός , ὁ δέ ζωή μή ἀγαθός · ὡσαύτως δέ καί ὁ μέν πόνος μή ἐκτρέπω , ὁ δέ ἀπονία μή διώκω ἐκ ἅπας . ὅθεν εἰκός εἰμί ὁ γυνή οὗτος καί αὐτουργικός καί κακόπαθος , οἷος ὁ μέν εἄν τίκτω τρέφω μαστός ὁ ἑαυτοῦ , ὁ δέ ἀνήρ ὑπηρετέω χείρ ὁ ἑαυτοῦ · ὁ δέ δουλικός νομίζω ἔνιοι , οὗτος ἄοκνος ποιέω . ἆρα οὐ εἄν ὁ τοιοῦτος γυνή μέγας μέν ὄφελος εἰμί ὁ γαμέω , κόσμος δέ ὁ προσήκω γένος , παράδειγμα δέ χρηστός ὁ ἐφίστημι αὐτός ; ἀλλά νή Ζεύς , φημί τις , ὅτι αὐθάδης ὡς ἐπί πολύς καί θρασύς εἰμί ἀνάγκη ὁ πρόσειμι ὁ φιλόσοφος γυνή , ὅταν ἀφίημι ὁ οἰκουρέω ἐν μέσος ἀναστρέφω ὁ ἀνήρ καί μελετάω λόγος καί σοφίζω καί ἀναλύω συλλογισμός , δήω οἴκοι κάθημαι ταλασιουργέω . ἐγώ δέ οὐ ὅπως ὁ γυνή ὁ φιλοσοφέω ἀλλά οὐδέ ὁ ἀνήρ ἀξιόω εἄν ἀφίημι ὁ προσήκω ἔργον εἰμί περί λόγος μόνος · ἀλλά καί ὅσος μεταχειρίζω λόγος , ὁ ἔργον φημί δήω ἕνεκα μεταχειρίζω αὐτός . ὥσπερ γάρ ἰατρικός λόγος ὄφελος οὐδείς ἐάν μή πρός ὑγίεια φέρω σῶμα ἀνθρώπινος , οὕτως οὐδέ εἰμί τις φιλόσοφος ἔχω ἢ διδάσκω λόγος , οὐδείς ὄφελος αὐτός , ἐάν μή φέρω πρός ἀρετή Ψυχή ἀνθρώπινος . πρό πᾶς δέ σκοπέω ὁ λόγος χρή , ὅς ἕπω ὁ φιλοσοφέω ἀξιόω , εἰμί δύναμαι θρασύς ποιέω ὁ ὁ αἰδώς μέγας ἀποφαίνω ἀγαθός · εἰμί ζῶ ἰταμός ἐθίζω ὁ καταστολή πλεῖστος ὑφηγέομαι · εἰμί μή διδάσκω σωφρονέω ὁ κακός ἀποδείκνυμι ἔσχατος ὁ ἀκολασία · εἰμί μή προτρέπω οἰκονομέω ὁ παρίστημι ἀρετή εἰμί ὁ οἰκονομικός . καί στέργω δέ . . . καί αὐτουργέω ὁ ὁ φιλόσοφος λόγος παρακαλέω ὁ γυνή .