gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 15a
Οἱ δὲ νομοθέται , οἷς αὐτὸ τοῦτο γέγονεν ἔργον ζητεῖν καὶ σκοπεῖν , τί μὲν ἀγαθὸν πόλει τί δὲ κακόν , καὶ τί μὲν ὠφελεῖ τί δὲ βλάπτει τὸ κοινόν , οὐχὶ δὲ καὶ οὗτοι πάντες συμφορώτατον μὲν ταῖς πόλεσιν ἐνόμισαν τὸ πληθύνεσθαι τοὺς τῶν πολιτῶν οἴκους , βλαβερώτατον δὲ τὸ μειοῦσθαι ; καὶ ἀπαιδίαν μὲν ἢ ὀλιγοπαιδίαν τῶν πολιτῶν ὑπέλαβον εἶναι ἀλυσιτελές , τὸ δὲ ἔχειν παῖδας καὶ νὴ Δία πολλοὺς ἔχειν εἶναι λυσιτελές ; τοῦτο μὲν γὰρ ἀμβλίσκειν ἀπεῖπον ταῖς γυναιξὶ καὶ ταῖς ἀπειθούσαις ζημίαν ἐπέθεσαν , τοῦτο δ’ ἀτοκίᾳ προστίθεσθαι καὶ τὴν κύησιν εἴργειν ἀπηγόρευσαν αὐταῖς , τοῦτο δὲ πολυπαιδίας ἔταξαν γέρα καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικί , καὶ τὴν ἀπαιδίαν ἐπιζήμιον κατέστησαν . πῶς οὖν οὐκ ἂν ἡμεῖς ἄδικα καὶ παράνομα δρῷμεν ἐναντία δρῶντες τῇ βουλήσει τῶν νομοθετῶν , θείων καὶ θεοφιλῶν ἀνδρῶν , οἷς ἕπεσθαι νομίζεται καλὸν καὶ συμφέρον ; δρῷμεν δ’ ἂν ἐναντία τὴν πολυπαιδίαν τὴν ἑαυτῶν κωλύοντες . πῶς δ’ οὐχὶ καὶ εἰς τοὺς πατρῴους θεοὺς ἐξαμαρτάνοιμεν ἂν καὶ εἰς τὸν ὁμόγνιον Δία ταῦτα πράττοντες ; ὥσπερ γὰρ ὁ περὶ ξένους ἄδικος εἰς τὸν ξένιον ἁμαρτάνει Δία , καὶ ὁ περὶ φίλους εἰς τὸν φίλιον , οὕτως ὅστις εἰς τὸ ἑαυτοῦ γένος ἄδικος , εἰς τοὺς πατρῴους ἁμαρτάνει θεοὺς καὶ εἰς τὸν ὁμόγνιον Δία , τὸν ἐπόπτην τῶν ἁμαρτημάτων τῶν περὶ τὰ γένη · ὁ δέ γε περὶ τοὺς θεοὺς ἁμαρτάνων ἀσεβής . καὶ μὴν ὅτι καλὸν καὶ λυσιτελὲς παίδων ἀνατροφὴ πολλῶν μάθοι τις ἂν λογισάμενος , ὡς μὲν ἔντιμος ἐν πόλει πολύπαις ἀνήρ , ὡς δ’ αἰδῶ παρέχει τοῖς πλησίον , ὡς δὲ δύναται πλέον πάντων τῶν ὁμοίων , ἄν γε μὴ ὁμοίως παίδων εὐπορῶσιν . καθάπερ γάρ , οἶμαι , πολύφιλος ἀφίλου ἀνδρὸς δυνατώτερος , οὕτω καὶ πολὺ μᾶλλον ὁ πολύπαις τοῦ μὴ ἔμπαιδος ἢ τοῦ ὀλίγους κεκτημένου παῖδας , καὶ τοσούτῳ γε μᾶλλον , ὅσῳ περ ἐγγύτερον υἱὸς ἑκάστῳ ἢ φίλος . ἄξιον δὲ νοῆσαι ποῖόν τι καὶ θέαμά ἐστιν ἀνὴρ πολύπαις ἢ γυνὴ σὺν ἀθρόοις ὁρώμενοι τοῖς ἑαυτῶν παισίν · οὔτε γὰρ πομπὴν πεμπομένην θεοῖς οὕτω καλὴν θεάσαιτ’ ἄν τις οὔτε χορείαν ἐπὶ ἱεροῖς κόσμῳ χορευόντων οὕτως ἀξιοθέατον , ὡς χορὸν παίδων πολλῶν προηγουμένων ἐν πόλει πατρὸς τοῦ ἑαυτῶν ἢ μητρός , 〈 καὶ 〉 χειραγωγούντων τοὺς γονεῖς ἢ τρόπον ἕτερον περιεπόντων κηδεμονικῶς . τί μὲν τούτου κάλλιον τοῦ θεάματος ; τί δὲ τῶν γονέων τούτων ζηλωτότερον , ἄλλως τε κἂν ἐπιεικεῖς ὦσι ; τίσι δ’ ἂν ἄλλοις οὕτω προθύμως ἢ συνεύξαιτό τις ἀγαθὰ παρὰ θεῶν , ἢ συμπράξειεν αὐτοῖς εἰς ὅ τι δέοιντο ; νὴ Δία · φησίν 〈 ἀλλὰ . . . 〉 .
Lemmas: ὁ δέ νομοθέτης , ὅς αὐτός οὗτος γίγνομαι ἔργον ζητέω καί σκοπέω , τίς μέν ἀγαθός πόλις τίς δέ κακός , καί τίς μέν ὠφελέω τίς δέ βλάπτω ὁ κοινός , οὐ δέ καί οὗτος πᾶς σύμφορος μέν ὁ πόλις νομίζω ὁ πληθύνω ὁ ὁ πολίτης οἶκος , βλαβερός δέ ὁ μειόω ; καί ἀπαιδία μέν ἢ ὀλιγοπαιδία ὁ πολίτης ὑπολαμβάνω εἰμί ἀλυσιτελής , ὁ δέ ἔχω παῖς καί νή Ζεύς πολύς ἔχω εἰμί λυσιτελής ; οὗτος μέν γάρ ἀμβλίσκω ἀπεῖπον ὁ γυνή καί ὁ ἀπειθέω ζημία ἐπιτίθημι , οὗτος δέ ἀτοκία προστίθημι καί ὁ κύησις εἴργω ἀπαγορεύω αὐτός , οὗτος δέ πολυπαιδία τάσσω γέρας καί ἀνήρ καί γυνή , καί ὁ ἀπαιδία ἐπιζήμιος καθίστημι . πῶς οὖν οὐ εἄν ἐγώ ἄδικος καί παράνομος δράω ἐναντίος δράω ὁ βούλομαι ὁ νομοθέτης , θεῖον καί θεοφιλής ἀνήρ , ὅς ἕπω νομίζω καλός καί συμφέρω ; δράω δέ εἄν ἐναντίος ὁ πολυπαιδία ὁ ἑαυτοῦ κωλύω . πῶς δέ οὐ καί εἰς ὁ πατρῷος θεός ἐξαμαρτάνω εἄν καί εἰς ὁ ὁμόγνιος Ζεύς οὗτος πράσσω ; ὥσπερ γάρ ὁ περί ξένος ἄδικος εἰς ὁ ξένιος ἁμαρτάνω Ζεύς , καί ὁ περί φίλος εἰς ὁ φίλιος , οὕτως ὅστις εἰς ὁ ἑαυτοῦ γένος ἄδικος , εἰς ὁ πατρῷος ἁμαρτάνω θεός καί εἰς ὁ ὁμόγνιος Ζεύς , ὁ ἐπόπτης ὁ ἁμάρτημα ὁ περί ὁ γένος · ὁ δέ γε περί ὁ θεός ἁμαρτάνω ἀσεβής . καί μήv ὅτι καλός καί λυσιτελής παῖς ἀνατροφή πολύς μανθάνω τις εἄν λογίζομαι , ὡς μέν ἔντιμος ἐν πόλις πολύπαις ἀνήρ , ὡς δέ αἰδώς παρέχω ὁ πλησίος , ὡς δέ δύναμαι πλέω πᾶς ὁ ὅμοιος , ἄν γε μή ὁμοίως παῖς εὐπορέω . καθάπερ γάρ , οἴομαι , Πολύφιλος άφιλος ἀνήρ δυνατός , οὗτος καί πολύς μᾶλλον ὁ πολύπαις ὁ μή ἔμπαις ἢ ὁ ὀλίγος κτάομαι παῖς , καί τοσοῦτος γε μᾶλλον , ὅσος περ ἐγγύς υἱός ἕκαστος ἢ φίλος . ἄξιος δέ νοέω ποῖος τίς καί θέαμα εἰμί ἀνήρ πολύπαις ἢ γυνή σύν ἀθρόος ὁράω ὁ ἑαυτοῦ παῖς · οὔτε γάρ πομπή πέμπω θεός οὗτος καλός θεάομαι ἄν τις οὔτε χορεία ἐπί ἱερός κόσμος χορεύω οὕτως ἀξιοθέατος , ὡς χορός παῖς πολύς προηγούμενος ἐν πόλις πατήρ ὁ ἑαυτοῦ ἢ μήτηρ , 〈 καί 〉 χειραγωγέω ὁ γονεύς ἢ τρόπος ἕτερος περιέπω κηδεμονικός . τίς μέν οὗτος καλός ὁ θέαμα ; τίς δέ ὁ γονεύς οὗτος ζηλωτός , ἄλλως τε κἀν ἐπιεικής εἰμί ; τίσις δέ εἄν ἄλλος οὗτος προθύμως ἢ συνεύχομαι τις ἀγαθός παρά θεός , ἢ συμπράσσω αὐτός εἰς ὅς τίς δήω ; νή Ζεύς · φημί 〈 ἀλλά . . . 〉 .