gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 4
Λόγου δέ ποτέ τινος ἐμπεσόντος , εἰ τὴν αὐτὴν παιδείαν παιδευτέον τοὺς υἱέας καὶ τὰς θυγατέρας , ἵππους μέν , ἔφη , καὶ κύνας ὁμοῦ οὐδὲν διαφερόντως παιδεύουσιν οἵ τε ἱππικοὶ καὶ οἱ κυνηγετικοὶ τοὺς ἄρρενας τῶν θηλειῶν · ἀλλ’ αἵ τε κύνες αἱ θήλειαι παραπλησίως τοῖς ἄρρεσι διδάσκονται θηρᾶν · ἵππους τε θηλείας ἄν τις θέλῃ τὰ ἵππων ἔργα ἀποτελεῖν καλῶς , οὐ διάφορον τῶν ἀρρένων διδασκαλίαν διδασκομένας ἰδεῖν ἔστιν · ἀνθρώπους δὲ τοὺς ἄρρενας ἐξαίρετόν τι ἄρα δεήσει ἔχειν ἐν τῇ παιδείᾳ καὶ τροφῇ παρὰ τὰς θηλείας , ὥσπερ οὐχὶ τὰς αὐτὰς παραγίνεσθαι δέον ἀρετὰς ἀμφοῖν ὁμοίως ἀνδρὶ καὶ γυναικί , ἢ ἐπὶ τὰς αὐτὰς ἀρετὰς μὴ διὰ τῶν αὐτῶν παιδευμάτων ἀλλὰ δι’ ἑτέρων οἷόν τε ὂν ἐλθεῖν . ὅτι δὲ οὐκ ἄλλαι ἀρεταὶ ἀνδρός , ἄλλαι δὲ γυναικός , ῥᾴδιον μαθεῖν . αὐτίκα , φρονεῖν δεῖ μὲν τὸν ἄνδρα , δεῖ δὲ καὶ τὴν γυναῖκα · ἢ τί ὄφελος εἴη ἂν ἄφρονος ἀνδρὸς ἢ γυναικός ; εἶτα 〈 δεῖ ⟩ δικαίως βιοῦν οὐδέτερον ἧττον θατέρου · ἀλλ’ ὅ τε ἀνὴρ οὐκ ἂν εἴη πολίτης ἀγαθὸς ἄδικος ὤν , ἥ τε γυνὴ οὐκ ἂν οἰκονομοίη χρηστῶς , εἰ μὴ δικαίως · ἀλλ’ ἄδικος οὖσα περὶ αὐτὸν ἀδικήσει τὸν ἄνδρα , ὥσπερ τὴν Ἐριφύλην φασί . σωφρονεῖν μὲν αὖ καλὸν τὴν γυναῖκα , καλὸν δ’ ὁμοίως καὶ τὸν ἄνδρα · τὸ γοῦν μοιχεύειν τῷ μοιχεύεσθαι ἐπ’ ἴσης κολάζουσιν οἱ νόμοι . καὶ λιχνεῖαι καὶ οἰνοφλυγίαι καὶ ἄλλα παραπλήσια κακά , ἀκολαστήματα ὄντα καὶ καταισχύνοντα μεγάλως τοὺς ἐνεχομένους αὐτοῖς , ἀποφαίνει τὴν σωφροσύνην ἀναγκαιοτάτην οὖσαν ἀνθρώπῳ παντί , τῷ τε θήλει καὶ τῷ ἄρρενι · διὰ γὰρ σωφροσύνης μόνης ἐκφεύγομεν ἀκολασίαν , ἄλλως δ’ οὐδαμῶς . τὴν ἀνδρείαν φαίη τις ἂν ἴσως μόνοις προσήκειν τοῖς ἀνδράσιν . ἔχει δὲ οὐδὲ τοῦτο ταύτῃ . δεῖ γὰρ ἀνδρίζεσθαι καὶ τὴν γυναῖκα 〈 καὶ 〉 καθαρεύειν δειλίας τήν γε ἀρίστην , ὡς μήθ’ ὑπὸ πόνου μήθ’ ὑπὸ φόβου κάμπτεσθαι · εἰ δὲ μή , πῶς ἔτι σωφρονήσει , ἐάν τις ἢ φοβῶν ἢ προσάγων πόνους βιάσασθαι δύνηται αὐτὴν ὑπομεῖναί ⟨ τι ⟩ τῶν αἰσχρῶν . δεῖ δὲ δὴ καὶ ἀμυντικῶς ἔχειν τὰς γυναῖκας , εἰ μὴ νὴ Δία φαίνεσθαι μέλλουσι κακίους ἀλεκτορίδων καὶ ἄλλων ὀρνίθων θηλειῶν , αἳ πολὺ μείζοσι ζῴοις ἑαυτῶν ὑπὲρ τῶν νεοττῶν διαμάχονται . πῶς οὖν οὐκ ἂν ἀνδρείας αἱ γυναῖκες δέοιντο ; ὅτι δὲ καὶ ἀλκῆς τῆς δι’ ὅπλων μέτεστιν αὐταῖς , ἐδήλωσε τὸ Ἀμαζόνων γένος ἔθνη πολλὰ δι’ ὅπλων καταστρεψάμενον · ὥστ’ εἴ τι ἐνδεῖ πρὸς τοῦτο ταῖς ἄλλαις γυναιξίν , ἀνασκησία μᾶλλον ἢ τὸ μὴ πεφυκέναι . . . ἀρετὰς ἀνδρὸς καὶ γυναικός , ἀνάγκη πᾶσα καὶ τροφὴν καὶ παιδείαν τὴν αὐτὴν προσήκειν ἀμφοῖν . παντὶ γὰρ δὴ ζῴῳ καὶ φυτῷ τὴν ἐπιμέλειαν τὴν προσαγομένην ὀρθῶς ἐμποιεῖν χρὴ τὴν ἐκείνῳ προσήκουσαν ἀρετήν . ἢ εἰ μὲν ἔδει αὐλεῖν δύνασθαι παραπλησίως ἄνδρα καὶ γυναῖκα , καὶ εἰ τοῦθ’ ἑκατέρῳ αὐτοῖν ἀναγκαῖον ἦν πρὸς τὸν βίον , ἀμφοτέρους ἂν ἐπ’ ἴσον τὴν αὐλητικὴν τέχνην ἐξεδιδάσκομεν , καὶ εἰ κιθαρίζειν ἔδει ἑκάτερον , . . . · ἀμφοτέρους δὲ εἰ δεῖ γενέσθαι ἀγαθοὺς τὴν ἀνθρώπῳ προσήκουσαν ἀρετὴν καὶ φρονεῖν ὁμοίως δύνασθαι καὶ σωφρονεῖν καὶ ἀνδρείας μετέχειν καὶ δικαιοσύνης μηδὲν ἧττον θατέρου θάτερον , οὐκ ἄρ’ ὁμοίως ἑκάτερον παιδεύσομεν οὐδὲ τὴν τέχνην , ἀφ’ ἧς γένοιτ’ ἂν ἄνθρωπος ἀγαθός , ἐπ’ ἴσον ἀμφοτέρους διδάξομεν ; ἀλλὰ χρὴ οὕτω ποιεῖν καὶ οὐχ ἑτέρως . ’τί οὖν ; καὶ ταλασίαν’ φησί τις ἴσως ἀξιοῖς σὺ παραπλησίως ἐκμανθάνειν ταῖς γυναιξὶν τοὺς ἄνδρας καὶ γυμναστικὴν μετέρχεσθαι τοῖς ἀνδράσιν ὁμοίως τὰς γυναῖκας;’ τοῦτο μὲν οὐκέτι ἀξιώσω ἐγώ · φημὶ δὲ ὅτι οὔσης ἐν τῷ γένει ⟨ τῷ ⟩ ἀνθρωπίνῳ τῆς μὲν ἰσχυροτέρας φύσεως τῆς τῶν ἀρρένων , τῆς δ’ ἀσθενεστέρας τῆς τῶν θηλειῶν , ἑκατέρᾳ φύσει τῶν ἔργων ἀπονεμητέον τὰ προσφορώτατα , καὶ τὰ μὲν βαρύτερα τοῖς ἰσχυροτέροις ἀποδοτέον , τὰ δὲ ἐλαφρότερα τοῖς ἀσθενεστέροις · διὰ τοῦτο ταλασία μὲν ταῖς γυναιξὶ μᾶλλον πρέποι ἂν ἤπερ ἀνδράσιν , ὥσπερ ⟨ καὶ ⟩ οἰκουρία · γυμναστικὴ δὲ ἀνδράσι μᾶλλον ἢ γυναιξίν , ὥσπερ καὶ θυραυλία · ἐνίοτε μέντοι καὶ ἄνδρες τινὲς τῶν ἐλαφροτέρων ἔργων ἔνια καὶ δοκούντων γυναικείων μεταχειρίσαιντ’ ἂν εἰκότως , καὶ γυναῖκες αὖ τῶν σκληροτέρων καὶ δοκούντων μᾶλλον προσήκειν ἀνδράσιν ἐργάσαιντ’ ἄν , ὅταν ἢ τὰ τοῦ σώματος οὕτως ὑφηγῆται ἢ τὰ τῆς χρείας ἢ τὰ τοῦ καιροῦ . πάντα μὲν γὰρ ἴσως ἐν κοινῷ κεῖται τὰ ἀνθρώπεια ἔργα καὶ ἔστι κοινὰ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν , καὶ οὐδὲν ἀποτακτὸν ἐξ ἀνάγκης τῷ ἑτέρῳ · ἔνια δὲ δὴ ἐπιτηδειότερα τὰ μὲν τῇδε τῇ φύσει , τὰ δὲ τῇδε · δι’ ὃ τὰ μὲν ἀνδρεῖα καλεῖται , τὰ δὲ γυναικεῖα · ὅσα μέντοι τὴν ἀναφορὰν ἔχει εἰς ἀρετήν , ταῦτα φαίη τις ἂν ὀρθῶς ἐπ’ ἴσον ἑκατέρᾳ προσήκειν φύσει , εἴ γε καὶ τὰς ἀρετὰς προσήκειν φαμὲν οὐδὲν τοῖς ἑτέροις μᾶλλον ἢ τοῖς ἑτέροις . ὅθεν εἰκότως οἶμαι καὶ παιδευτέον ὅσα πρὸς ἀρετὴν παραπλησίως τό τε θῆλυ καὶ τὸ ἄρρεν · καὶ ἀρξαμένους ἀπὸ νηπίων εὐθὺς διδακτέον , ὅτι τοῦτο μὲν ἀγαθόν , τοῦτο δὲ κακὸν † κακὸν ταὐτὸν ἀμφοῖν , καὶ τοῦτο μὲν ὠφέλιμον , τοῦτο δὲ βλαβερόν , καὶ τόδε μὲν πρακτέον , τόδε δὲ οὔ · ἐξ ὧν περιγίνεται φρόνησις τοῖς μανθάνουσιν ὁμοίως κόραις καὶ κόροις , καὶ οὐδὲν διαφορώτερον τοῖς ἑτέροις · εἶτα δὲ ἐμποιητέον αἰδῶ πρὸς ἅπαν αἰσχρόν · ὧν ἐγγενομένων ἀνάγκη σώφρονας εἶναι καὶ ἄνδρα καὶ γυναῖκα . καὶ μὴν τὸν παιδευόμενον ὀρθῶς , ὅστις ἂν ᾖ , εἴτε ἄρρην εἴτε θήλεια , ἐθιστέον μὲν ἀνέχεσθαι πόνου , ἐθιστέον δὲ μὴ φοβεῖσθαι θάνατον , ἐθιστέον δὲ μὴ ταπεινοῦσθαι πρὸς συμφορὰν μηδεμίαν · δι’ ὅσων ἄν τις εἴη ἀνδρεῖος . ἀνδρείας δὲ μικρῷ πρότερον ἐδείχθη δεῖν μετεῖναι καὶ γυναιξίν . ἔτι τοίνυν πλεονεξίαν μὲν φεύγειν , ἰσότητα δὲ τιμᾶν , καὶ εὐποιεῖν μὲν θέλειν , κακοποιεῖν δὲ μὴ θέλειν ἄνθρωπον ὄντα ἀνθρώπους , ἔστι μὲν δίδαγμα κάλλιστον καὶ δικαίους ἐπιτελεῖ τοὺς μανθάνοντας · τί δὲ μᾶλλον ἄνδρα μεμαθηκέναι χρὴ ταῦτα ; εἰ γὰρ νὴ Δία πρέπει δικαίας εἶναι γυναῖκας , καὶ ταὐτὰ δεῖ μεμαθηκέναι ἄμφω τά γε κυριώτατα καὶ μέγιστα . εἰ γάρ τί που καὶ μικρὸν ὁ μὲν εἴσεται , ἡ δὲ οὔ , ἢ ἀνάπαλιν ἡ μὲν εἴσεται , ὁ δὲ οὔ , τεχνίτου τινὸς ἐχόμενον , οὔπω τοῦτο διάφορον ἀποφαίνει τὴν ἑκατέρου παιδείαν · μόνον περὶ μηδενὸς τῶν μεγίστων ἕτερος ἕτερα μεμαθηκέτω , ἀλλὰ ταὐτά . ἂν δέ τις ἐρωτᾷ με , τίς ἐπιστήμη τῆς παιδείας ταύτης ἐπιστατεῖ , λέξω πρὸς αὐτὸν ὅτι φιλοσοφίας ἄνευ ὥσπερ ἀνὴρ οὐκ ἂν οὐδείς , οὕτως οὐδ’ ἂν γυνὴ παιδευθείη ὀρθῶς . καὶ οὐ τοῦτο βούλομαι λέγειν , ὅτι τρανότητα περὶ λόγους καὶ δεινότητά τινα περιττὴν χρὴ προσεῖναι ταῖς γυναιξίν , εἴπερ φιλοσοφήσουσιν ὡς γυναῖκες · οὐδὲ γὰρ ἐπ’ ἀνδρῶν ἐγὼ πάνυ τι τοῦτο ἐπαινῶ · ἀλλ’ ὅτι ἤθους χρηστότητα καὶ καλοκἀγαθίαν τρόπου κτητέον ταῖς γυναιξίν · ἐπειδὴ καὶ φιλοσοφία καλοκἀγαθίας ἐστὶν ἐπιτήδευσις καὶ οὐδὲν ἕτερον .
Lemmas: Λόγος δέ ποτός τις ἐμπίτνω , εἰμί ὁ αὐτός παιδεία παιδευτέος ὁ υἱός καί ὁ θυγάτηρ , ἵππος μέν , φημί , καί κύω ὁμοῦ οὐδείς διαφερόντως παιδεύω ὁ τε ἱππικός καί ὁ κυνηγετικός ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς · ἀλλά ὁ τε κύω ὁ θῆλυς παραπλήσιος ὁ ἄρσην διδάσκω θηράω · ἵππος τε θῆλυς ἄν τις ἐθέλω ὁ ἵππος ἔργον ἀποτελέω καλῶς , οὖον διάφορος ὁ ἄρσην διδασκαλία διδάσκω ὁράω εἰμί · ἄνθρωπος δέ ὁ ἄρσην ἐξαιρετός τίς ἄρα δήω ἔχω ἐν ὁ παιδεία καί τροφή παρά ὁ θῆλυς , ὥσπερ οὐ ὁ αὐτός παραγίγνομαι δήω ἀρετή ἄμφω ὁμοίως ἀνήρ καί γυνή , ἢ ἐπί ὁ αὐτός ἀρετή μή διά ὁ αὐτός παίδευμα ἀλλά διά ἕτερος οἷος τε εἰμί ἔρχομαι . ὅτι δέ οὐ ἄλλος ἀρετή ἀνήρ , ἄλλος δέ γυνή , ῥᾴδιος μανθάνω . αὐτίκα , φρονέω δεῖ μέν ὁ ἀνήρ , δεῖ δέ καί ὁ γυνή · ἢ τίς ὄφελος εἰμί εἄν ἄφρων ἀνήρ ἢ γυνή ; εἶτα 〈 δεῖ ⟩ δικαίως βιόω οὐδέτερος κακός θατέρου · ἀλλά ὅς τε ἀνήρ οὐ εἄν εἰμί πολίτης ἀγαθός ἄδικος εἰμί , ὅς τε γυνή οὐ εἄν οἰκονομέω χρηστός , εἰμί μή δικαίως · ἀλλά ἄδικος εἰμί περί αὐτός ἀδικέω ὁ ἀνήρ , ὥσπερ ὁ Ἐριφύλη φημί . σωφρονέω μέν αὖος καλός ὁ γυνή , καλός δέ ὁμοίως καί ὁ ἀνήρ · ὁ γοῦν μοιχεύω ὁ μοιχεύω ἐπί ἴσος κολάζω ὁ νόμος . καί λιχνεία καί οἰνοφλυγία καί ἄλλος παραπλήσιος κακός , ἀκολάστημα εἰμί καί καταισχύνω μέγας ὁ ἐνέχω αὐτός , ἀποφαίνω ὁ σωφροσύνη ἀναγκαῖος εἰμί ἄνθρωπος πᾶς , ὁ τε θῆλυς καί ὁ ἄρσην · διά γάρ σωφροσύνη μόνος ἐκφεύγω ἀκολασία , ἄλλως δέ οὐδαμῶς . ὁ ἀνδρεῖος φημί τις εἄν ἴσως μόνος προσήκω ὁ ἀνήρ . ἔχω δέ οὐδέ οὗτος οὗτος . δεῖ γάρ ἀνδρίζω καί ὁ γυνή 〈 καί 〉 καθαρεύω δειλία ὁ γε ἀγαθός , ὡς μήτε ὑπό πόνος μήτε ὑπό φόβος κάμπτω · εἰμί δέ μή , πῶς ἔτι σωφρονέω , ἐάν τις ἢ φοβέω ἢ προσάγω πόνος βιάζομαι δύναμαι αὐτός ὑπομένω ⟨ τίς ⟩ ὁ αἰσχρός . δεῖ δέ δή καί ἀμυντικός ἔχω ὁ γυνή , εἰμί μή νή Ζεύς φαίνω μέλλω κακός ἀλεκτορίς καί ἄλλος ὄρνις θῆλυς , ὅς πολύς μείζων ζῷον ἑαυτοῦ ὑπέρ ὁ νεοσσός διαμάχομαι . πῶς οὖν οὐ εἄν ἀνδρεῖος ὁ γυνή δήω ; ὅτι δέ καί ἀλκή ὁ διά ὅπλον μέτειμι αὐτός , δηλόω ὁ Ἀμαζών γένος ἔθνος πολύς διά ὅπλον καταστρέφω · ὥστε εἰμί τίς ἐνδέω πρός οὗτος ὁ ἄλλος γυνή , ἀνασκησία μᾶλλον ἢ ὁ μή φύω . . . ἀρετή ἀνήρ καί γυνή , ἀνάγκη πᾶς καί τροφή καί παιδεία ὁ αὐτός προσήκω ἄμφω . πᾶς γάρ δή ζῷον καί φυτός ὁ ἐπιμέλεια ὁ προσάγω ὀρθῶς ἐμποιέω χρή ὁ ἐκεῖνος προσήκω ἀρετή . ἢ εἰμί μέν ἐσθίω αὐλέω δύναμαι παραπλήσιος ἀνήρ καί γυνή , καί εἰμί οὗτος ἑκάτερος αὐτός ἀναγκαῖος εἰμί πρός ὁ βίος , ἀμφότερος εἄν ἐπί ἴσος ὁ αὐλητικός τέχνη ἐκδιδάσκω , καί εἰμί κιθαρίζω ἐσθίω ἑκάτερος , . . . · ἀμφότερος δέ εἰμί δεῖ γίγνομαι ἀγαθός ὁ ἄνθρωπος προσήκω ἀρετή καί φρονέω ὁμοίως δύναμαι καί σωφρονέω καί ἀνδρεῖος μετέχω καί δικαιοσύνη μηδείς κακός θατέρου ἕτερος , οὐ ἄρα ὁμοίως ἑκάτερος παιδεύω οὐδέ ὁ τέχνη , ἀπό ὅς γίγνομαι εἄν ἄνθρωπος ἀγαθός , ἐπί ἴσος ἀμφότερος διδάσκω ; ἀλλά χρή οὗτος ποιέω καί οὐ ἑτέρως . ἔτι οὖν ; καί ταλασία φημί τις ἴσως ἀξιόω σύ παραπλήσιος ἐκμανθάνω ὁ γυνή ὁ ἀνήρ καί γυμναστικός μετέρχομαι ὁ ἀνήρ ὁμοίως ὁ γυναῖκας;’ οὗτος μέν οὐκέτι ἀξιόω ἐγώ · φημί δέ ὅτι εἰμί ἐν ὁ γένος ⟨ ὁ ⟩ ἀνθρώπινος ὁ μέν ἰσχυρός φύσις ὁ ὁ ἄρσην , ὁ δέ ἀσθενής ὁ ὁ θῆλυς , ἑκάτερος φύσις ὁ ἔργον ἀπονεμητέον ὁ πρόσφορος , καί ὁ μέν βαρύς ὁ ἰσχυρός ἀποδοτέον , ὁ δέ ἐλαφρός ὁ ἀσθενής · διά οὗτος ταλασία μέν ὁ γυνή μᾶλλον πρέπω εἄν ἤ2 ἀνήρ , ὥσπερ ⟨ καί ⟩ οἰκουρία · γυμναστικός δέ ἀνήρ μᾶλλον ἢ γυνή , ὥσπερ καί θυραυλία · ἐνίοτε μέντοι καί ἀνήρ τις ὁ ἐλαφρός ἔργον ἔνιοι καί δοκέω γυναικεῖος μεταχειρίζω εἄν εἰκότως , καί γυνή αὖος ὁ σκληρός καί δοκέω μᾶλλον προσήκω ἀνήρ ἐργάζομαι ἄν , ὅταν ἢ ὁ ὁ σῶμα οὕτως ὑφηγέομαι ἢ ὁ ὁ χρεία ἢ ὁ ὁ καιρός . πᾶς μέν γάρ ἴσως ἐν κοινός κεῖμαι ὁ ἀνθρώπειος ἔργον καί εἰμί κοινός ἀνήρ καί γυνή , καί οὐδείς ἀπότακτος ἐκ ἀνάγκη ὁ ἕτερος · ἔνιοι δέ δή ἐπιτήδειος ὁ μέν ὅδε ὁ φύσις , ὁ δέ ὅδε · διά ὅς ὁ μέν ἀνδρεῖος καλέω , ὁ δέ γυναικεῖος · ὅσος μέντοι ὁ ἀναφορά ἔχω εἰς ἀρετή , οὗτος φημί τις εἄν ὀρθῶς ἐπί ἴσος ἑκάτερος προσήκω φύσις , εἰμί γε καί ὁ ἀρετή προσήκω φημί οὐδείς ὁ ἕτερος μᾶλλον ἢ ὁ ἕτερος . ὅθεν εἰκότως οἴομαι καί παιδευτέος ὅσος πρός ἀρετή παραπλήσιος ὁ τε θῆλυς καί ὁ ἄρσην · καί ἄρχω ἀπό νήπιος εὐθύς διδακτέον , ὅτι οὗτος μέν ἀγαθός , οὗτος δέ κακός † κακός αὐτός ἄμφω , καί οὗτος μέν ὠφέλιμος , οὗτος δέ βλαβερός , καί ὅδε μέν πρακτέος , ὅδε δέ οὖον · ἐκ ὅς περιγίγνομαι φρόνησις ὁ μανθάνω ὁμοίως κόρη καί κόρος , καί οὐδείς διάφορος ὁ ἕτερος · εἶτα δέ ἐμποιητέον αἰδώς πρός ἅπας αἰσχρός · ὅς ἐγγίγνομαι ἀνάγκη σώφρων εἰμί καί ἀνήρ καί γυνή . καί μήv ὁ παιδεύω ὀρθῶς , ὅστις εἄν εἰμί , εἴτε ἄρσην εἴτε θῆλυς , ἐθιστέον μέν ἀνέχω πόνος , ἐθιστέον δέ μή φοβέω θάνατος , ἐθιστέον δέ μή ταπεινόω πρός συμφορά μηδείς · διά ὅσος ἄν τις εἰμί ἀνδρεῖος . ἀνδρεῖος δέ μικρός πρότερος δείκνυμι δήω μέτειμι καί γυνή . ἔτι τοίνυν πλεονεξία μέν φεύγω , ἰσότης δέ τιμάω , καί εὐποιέω μέν ἐθέλω , κακοποιέω δέ μή ἐθέλω ἄνθρωπος εἰμί ἄνθρωπος , εἰμί μέν δίδαγμα καλῶς καί Δίκαιος ἐπιτελέω ὁ μανθάνω · τίς δέ μᾶλλον ἀνήρ μανθάνω χρή οὗτος ; εἰμί γάρ νή Ζεύς πρέπω Δίκαιος εἰμί γυνή , καί αὐτός δεῖ μανθάνω ἄμφω ὁ γε κύριος καί μέγας . εἰμί γάρ τίς ποῦ καί μικρός ὁ μέν εἶμι , ὁ δέ οὖον , ἢ ἀνάπαλιν ὁ μέν εἶμι , ὁ δέ οὖον , τεχνίτης τις ἔχω , οὔπω οὗτος διάφορος ἀποφαίνω ὁ ἑκάτερος παιδεία · μόνος περί μηδείς ὁ μέγας ἕτερος ἕτερος μανθάνω , ἀλλά αὐτός . εἄν δέ τις ἐρωτάω ἐγώ , τίς ἐπιστήμη ὁ παιδεία οὗτος ἐπιστατέω , λέγω πρός αὐτός ὅτι φιλοσοφία ἄνευ ὥσπερ ἀνήρ οὐ εἄν οὐδείς , οὕτως οὐδέ εἄν γυνή παιδεύω ὀρθῶς . καί οὖον οὗτος βούλομαι λέγω , ὅτι τρανότης περί λόγος καί δεινότης τις περισσός χρή πρόσειμι ὁ γυνή , εἴπερ φιλοσοφέω ὡς γυνή · οὐδέ γάρ ἐπί ἀνήρ ἐγώ πάνυ τίς οὗτος ἐπαινέω · ἀλλά ὅτι ἦθος χρηστότης καί καλοκἀγαθία τρόπος κτητέος ὁ γυνή · ἐπεί καί φιλοσοφία καλοκἀγαθία εἰμί ἐπιτήδευσις καί οὐδείς ἕτερος .