gaius-musonius-rufus.dissertationum-lucio-digestarum-reliquiae 1
Λόγου δέ ποτε γενομένου περὶ ἀποδείξεων , ἃς χρὴ ἀκούειν τοὺς νέους παρὰ τῶν φιλοσόφων πρὸς κατάληψιν ὧν μανθάνουσιν , ἔφη ὁ Μουσώνιος οῦχὶ πολλὰς ἐφ’ ἑκάστου πρἀγματος ζητεῖν ἀποδείφεις προσήκειν , ἀλλ’ ἀνυσίμους καὶ ἐωαργεῖς . οὔτε γὰρ ἰατρὸς ἐκεῖνος , ἔφη , ἐπαινετὸς ὁ πράγμακα πολλὰ προσφέρων τοῖς νοσοῦσιν , ἀλλ’ ὁ δι’ ὀλίγον ὧν προσφέρει λόγου ἀξίως ὠφελῶν · οὔτε φιλόσοφος ὁ διὰ πολλῶν ἀποδείξων διδάσκων τοὺς ἀκούοντας , ἀλλ’ ὁ δι’ ὀλίγων ἐπάγων αὐτοὺς ἐφ’ ὃ μέντοι βούλεται · καὶ ὁ ἀκουστὴς ὅσῳπερ ἃν ᾖ συνετώτερος , τοσούτῳ θᾶττον συναινέσι τῷ κεφαλαίῳ τοῦ λόγου , ὄντι γε ὑγιεῖ . ὅστις δὲ πανταχοῦ δεῖται ἀποδείξεως καὶ ὅπου σαφῆ τὰ πράγματά ἐστιν , ἢ διὰ πολλῶν ἀποδείκνυσθαι βούλεται αὑτῷ τὰ δι’ ὀλίγων δυνάμενα , παντάπασιν ἄτοπος καὶ δυσμαθής . θεοὺς μὲν οὖν [ οὐκ ] εἰκὸς οὐδεμιᾶς ἀποδείξενς δεῖσθαι πρὸς μηδέν , ὅτι μήτε ἀσαφὲς μήτε ἄδηλόν ἐστιν αὐτοῖς μηδέν , πρὸς 〈 οἷα〉μόνα δεῖ τῶν ἀποδείξεων · τοὺς δὲ ἀνθρώπους ἀνάγκη τὰ μὴ φανερὰ μηδ’ αὐτόθεν γνώριμα διὰ τῶν φανερῶν καὶ προδήλων ζητεῖν ἀνευρίσκειν , ὅπερ ἔργον ἀποδείξεώς ἐστιν . οἷον , ὅτι ἡδονὴ οὐκ ἔστιν ἀγαθόν , αὐτόθεν μὲν οὐ δοκεῖ εἶναι γνώριμον , έπείπερ ἔργῳ προσκαλείται ἡμᾶς ὡς ἀγαθὸν οὖσα ἡ ἡδονή · λαβόντος δέ τινος λῆμμα γνώριμον τὸ πᾶν άγαθὸν αἱρετὸν εἶναι , καὶ προσλαβόντος ἕτερον γνῶριμον τούτῳ τὸ τινὰς ἡδονὰς οὐχ αἱρετὰς εἶναι , ἀποδεικνύομεν τὸ μὴ ἀγαθὸν εἶναι τὴν ἡδονήν , διὰ τῶν γνωρίμων τὸ μὴ γνώριμον . πάλιν ὡς ὁ πόνος οὐκ ἔστι κακόν , αὐτόθεν μὲν οὐ φαίνεται πιθανόν · τοὐναντίον γὰρ τούτου δοκεῖ πιθανώτερον , τὸ κακὸν εἶναι τὸν πόνον · τεθέντος δὲ φανεροῦ λήμματος , τοῦ πᾶν τὸ κακὸν φευκτὸν εἶναι , καὶ προστεθέντος αὐτῷ φανερωτέρου τοῦ πόνους πολλοὺς οὐκ εἶναι φευκτούς , περαίνεται τὸ μὴ κακὸν γήνους τοῦ τῆς ἀποδείξεως , ἐπειδὴ τῶν ἀνθρώπων οἱ μὲν ὀξύτεροι οἱ δ’ ἀμβλύτεροί εἰσι καὶ οἱ μὲν ἐω ἔθεσι κρείττοσιν , οἱ δὲ ἐν χείροσι τεθραμμένοι , οἱ μὲν ἤθους ἢ φύσεως ὄντες χείρονος , πλειόνων δέοιντ’ ἂν ἀποδείξεων καὶ πραγματείας μείζονος , ὥστε δέξασθαι ταυτὶ τὰ δόγματα καὶ τυπωθῆωαι κατὰ ταῦτα , καθάπερ οἶμαι καὶ τὰ πονηρὰ τῶν σωμάτων , ὁπὀταν μέλλῃ καλῶς ἕξειν , πάνυ πολλῆς ἐπιμελείας δεῖται · ὅσοι δὲ τῶν νέων εὐφυέτεροι καὶ ἀγωγῆς μετεσχηκότες κρείττονος , οὗτοι ῥᾷόν τε καὶ θᾶττον καὶ δι’ ὀλίγων ἀποδείξεων συναινοῖεν ἂν τοῖς λεγομένοις ὀρθῶς καὶ ἀκολουθοῖεν . ὅτι δ’ οὕτως ἔχει ταῦτα , γνοίμεν ἂν ῥᾳδίως , εἰ νοήσαιμεν μειράκιον ἢ νεανίαν , τὸν μὲν ἐν τρυφῇ πάσῃ τεθραμμένον καὶ τό τε σῶμα τεθηλυμμένον καὶ τὴν ψυχὴν ἐκλελυμένον ὑπὸ ἔθῶν ἀγόντων εἰς μαλακίαν , ἔτι δὲ νωθῆ παρεχόμενον καὶ δυσμαθῆ τὴν φύσιν · τὸν δ’ αὖ Λακωνικῶς πως ἠγμένον καὶ τρυφᾶν οὐκ εἰθισμένον καὶ καρτερεῖν μεμελετηκότα καὶ τῶν λεγομένων ὀρθῶς εὐήκοον ὄντα · εἶτα τοὺς δύο τούτους νεανίας εἰ θείημεν ἀκούοντας φιλοσόφου λέγοντος περὶ θανάτου , περὶ πόνου , περὶ πενίας , περὶ τῶν ὁμοίων , ὠς οὐ κακῶν ὄντων , πάλιν δ’ αὖ περὶ ζωῆς , περὶ ἡδονῆς , περὶ πλούτου , περὶ τῶν παραπλησίων τούτοις , ὡς οὐκ ἀγαθὰ ἐστιν , ἆρά γε ὅμοίως ἄμφω προσήσονται 〈 ἂν 〉 πίθοιτο τοῖς λεγομένοις ; οὐκ ἔστιν εἰπεῖν . ἀλλ’ ὁ μὲν μόγις καὶ βραδέως καῖ ὥσπερ μοχλευόμενος ὑπὸ μυρίων λόγων τάχ’ ἂν ἐπιωεύσειεν ὁ νωθέστερος · ὁ δ’ αὖ ταχέως καῖ ἑτοίμως δέξεται τὰ λεγόμενα ὡς οίκεῖα καῖ προσήκοντα αὑτῷ , μήτε ἀποδείξεων δεόμενος πολλῶν μήτε πραγματείας μείζονος . ἢ οὐ τοιούτος παῖς ἐκεῖνος ὁ Λάκων , ὃς Κλεάνθην τὸν φιλόσοφον ἠρώτησεν , εἰ ἀγαθὸν ὁ πόνος έστιν ; οὕτω γὰρ ἐκεῖνος φαίνεται φύσει πεφυκὼς καλῶς καὶ τεθραμμένος εὖ πρὸς ἀρετήν , ὥστε ἐγγύτερον εἶναι νομίζειν τὸν πόνον τῆς τἀγαθοῦ φύσεως ἢ τῆς τοῦ κακοῦ · ὅς γε ὡς ὁμολογουμένου τοῦ μὴ κακὸν ὑπάρχειν αὐτόν , εἰ άγαθὸν τυγχάνει ὤν , ἐπυνθάνετο . ὅθεν καὶ ὁ Κλεάνθης ἀγασθεὶς τοῦ παιδὸς εἶπεν ἄρα πρὸς αὐτόν · αἵματος εἶς ἀγαυοῖο , φίλον τέκος , οἷ’ ἀγορεύεις . πῶς οὖν τοιοῦτος οὐ ῥᾳδίως ἐπείσθη ἂν μήτε πενίαν μήτε θάνατον δεδιέναι μήτ’ ἄλλο μηδὲν τῶν δοκούντων φοβερῶν , μηδ’ αὖ διώκειν πλοῦτον ἢ ζωὴν ἢ ἡδονην ; Ἵνα δὲ ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἐπανέλθω τοῦ λόγου , φημὶ δεῖν τὸν διδάσκαλον τοῦ φιλοσόφου μὴ λόγων πλῆθος μηδ’ ἀποδείξεων ζητεῖν διεξιέναι πρὸς τοὺς μανθάνοντας , ἀλλὰ καιρίως περὶ ἑκάστου λέγειν καὶ καθικνεῖσθαι τῆς διανοίας τοῦ ἀκούοντος , καὶ 〈 ἃ . . . . πει〉στικὰ εἶναι λέγειν καὶ ἀνατραπῆναι μὴ ῥᾷδια , καὶ μάλιστά γε τῷ παρέχειν αὑτὸν περί τε τῶν πράττοντα , τούτῳ μεταχειριζόμενον τοὺς ἀκούοντας · τὸν δὲ μαθητὴν ἐντετἀσθαι πρὸς τὰ λεγόμενα καὶ σκοπεῖν μὲν ὅπως μὴ λάθῃ ψεῦδός τι παραδεξάμενος · τῶν δὲ ἀληθῶν μὴ μὰ Δία πολλὰς χητεῖν ἀποδείξεις ἀκούειν , ἀλλ’ ἐναργεῖς · καὶ ἅπερ ἂν πεισθῇ τῶν παραινουμένων ἑαυτῷ εἶναι καὶ ἀληθῆ τούτοις ἐπακολουθεῖν ἐν τῷ βίῳ . οὕτω γὰρ μόνος ἔσταί τις ἐκ φιλοσοφίας ὠφελημένος , ἂν οἷς παραδέδεκται λόγοις οὖσιν ὑγιέσι τὰ ἔργα παρέχηται συνῳδά .
Lemmas: Λόγος δέ ποτός γίγνομαι περί ἀπόδειξις , ὅς χρή ἀκούω ὁ νέος παρά ὁ φιλόσοφος πρός κατάληψις ὅς μανθάνω , φημί ὁ Μουσώνιος οὐ πολύς ἐπί ἕκαστος πρᾶγμα ζητέω αποδειφημι προσήκω , ἀλλά ἀνύσιμος καί ἐωαργεῖς . οὔτε γάρ ἰατρός ἐκεῖνος , φημί , ἐπαινετός ὁ πράγμα πολύς προσφέρω ὁ νοσέω , ἀλλά ὁ διά ὀλίγος ὅς προσφέρω λόγος ἀξίως ὠφελέω · οὔτε φιλόσοφος ὁ διά πολύς ἀποδείκνυμι διδάσκω ὁ ἀκούω , ἀλλά ὁ διά ὀλίγος ἐπάγω αὐτός ἐπί ὅς μέντοι βούλομαι · καί ὁ ἀκουστής ὅσος ἄν εἰμί συνετός , τοσοῦτος ταχύς συναίνεσις ὁ κεφάλαιος ὁ λόγος , εἰμί γε ὑγιής . ὅστις δέ πανταχοῦ δήω ἀπόδειξις καί ὅπου σαφής ὁ πρᾶγμα εἰμί , ἢ διά πολύς ἀποδείκνυμι βούλομαι ἑαυτοῦ ὁ διά ὀλίγος δύναμαι , παντάπασι ἄτοπος καί δυσμαθής . θεός μέν οὖν [ οὐ ] εἰκός οὐδείς ἀποδείκνυμι δήω πρός μηδείς , ὅτι μήτε ἀσαφής μήτε ἄδηλος εἰμί αὐτός μηδείς , πρός 〈 οἷος δεῖ ὁ ἀπόδειξις · ὁ δέ ἄνθρωπος ἀνάγκη ὁ μή φανερός μηδέ αὐτόθεν γνώριμος διά ὁ φανερός καί πρόδηλος ζητέω ἀνευρίσκω , ὅσπερ ἔργον ἀπόδειξις εἰμί . οἷος , ὅτι ἡδονή οὐ εἰμί ἀγαθός , αὐτόθεν μέν οὖον δοκέω εἰμί γνώριμος , ἐπεί ἔργον προσκαλέω ἐγώ ὡς ἀγαθός εἰμί ὁ ἡδονή · λαμβάνω δέ τις λῆμμα γνώριμος ὁ πᾶς ἀγαθός αἱρετός εἰμί , καί προσλαμβάνω ἕτερος γνώριμος οὗτος ὁ τις ἡδονά οὐ αἱρετός εἰμί , ἀποδείκνυμι ὁ μή ἀγαθός εἰμί ὁ ἡδονή , διά ὁ γνώριμος ὁ μή γνώριμος . πάλιν ὡς ὁ πόνος οὐ εἰμί κακός , αὐτόθεν μέν οὖον φαίνω πιθανός · ἐναντίος γάρ οὗτος δοκέω πιθανός , ὁ κακός εἰμί ὁ πόνος · τίθημι δέ φανερός λῆμμα , ὁ πᾶς ὁ κακός φευκτός εἰμί , καί προστίθημι αὐτός φανερός ὁ πόνος πολύς οὐ εἰμί φευκτός , περαίνω ὁ μή κακός γήνους ὁ ὁ ἀπόδειξις , ἐπεί ὁ ἄνθρωπος ὁ μέν ὀξύς2 ὁ δέ ἀμβλύς εἰμί καί ὁ μέν εἰμί ἔθος ἀγαθός , ὁ δέ ἐν χείρων τρέφω , ὁ μέν ἦθος ἢ φύσις εἰμί χείρων , πλείων δήω εἄν ἀπόδειξις καί πραγματεία μείζων , ὥστε δέχομαι οὗτος ὁ δόγμα καί τυπόω κατά οὗτος , καθάπερ οἴομαι καί ὁ πονηρός ὁ σῶμα , ὁπόταν μέλλω καλῶς ἔχω , πάνυ πολύς ἐπιμέλεια δήω · ὅσος δέ ὁ νέος εὐφυής καί ἀγωγή μετέχω ἀγαθός , οὗτος ῥάιος τε καί ταχύς καί διά ὀλίγος ἀπόδειξις συναινέω εἄν ὁ λέγω ὀρθῶς καί ἀκολουθέω . ὅτι δέ οὕτως ἔχω οὗτος , γιγνώσκω εἄν ῥᾳδίως , εἰμί νοέω μειράκιον ἢ νεανίας , ὁ μέν ἐν τρυφή πᾶς τρέφω καί ὁ τε σῶμα θηλύνω καί ὁ ψυχή ἐκλύω ὑπό ἔθος ἄγω εἰς μαλακία , ἔτι δέ νωθής παρέχω καί δυσμαθής ὁ φύσις · ὁ δέ αὖος Λακωνικός πως ἄγω καί τρυφάω οὐ ἐθίζω καί καρτερέω μελετάω καί ὁ λέγω ὀρθῶς εὐήκοος εἰμί · εἶτα ὁ δύο οὗτος νεανίας εἰμί τίθημι ἀκούω φιλόσοφος λέγω περί θάνατος , περί πόνος , περί πενία , περί ὁ ὅμοιος , ὡς οὖον κακός εἰμί , πάλιν δέ αὖος περί ζωή , περί ἡδονή , περί πλοῦτος , περί ὁ παραπλήσιος οὗτος , ὡς οὐ ἀγαθός εἰμί , ἆρα γε ὅμοιος ἄμφω προσίημι 〈 εἄν 〉 πείθω ὁ λέγω ; οὐ εἰμί εἶπον . ἀλλά ὁ μέν μόγις καί βραδύς καί ὥσπερ μοχλεύω ὑπό μυρίος λόγος τάχα εἄν επιωευσειω ὁ νωθής · ὁ δέ αὖος ταχέως καί ἑτοίμως δέχομαι ὁ λέγω ὡς οἰκεῖος καί προσήκω ἑαυτοῦ , μήτε ἀπόδειξις δήω πολύς μήτε πραγματεία μείζων . ἢ οὖον τοιούτος παῖς ἐκεῖνος ὁ Λάκων , ὅς Κλεάνθης ὁ φιλόσοφος ἐρωτάω , εἰμί ἀγαθός ὁ πόνος εἰμί ; οὗτος γάρ ἐκεῖνος φαίνω φύσις φύω καλῶς καί τρέφω εὕω πρός ἀρετή , ὥστε ἐγγύς εἰμί νομίζω ὁ πόνος ὁ ἀγαθός φύσις ἢ ὁ ὁ κακός · ὅς γε ὡς ὁμολογέω ὁ μή κακός ὑπάρχω αὐτός , εἰμί ἀγαθός τυγχάνω εἰμί , πυνθάνομαι . ὅθεν καί ὁ Κλεάνθης ἄγαμαι ὁ παῖς εἶπον ἄρα πρός αὐτός · αἷμα εἰμί ἀγαυός , φίλος τέκος , οἶς ἀγορεύω . πῶς οὖν τοιοῦτος οὖον ῥᾳδίως πείθω εἄν μήτε πενία μήτε θάνατος δείδω μήτε ἄλλος μηδείς ὁ δοκέω φοβερός , μηδέ αὖος διώκω πλοῦτος ἢ ζωή ἢ ἡδονή ; ἵνα δέ ἐπί ὁ ἀρχή ἐπανέρχομαι ὁ λόγος , φημί δήω ὁ διδάσκαλος ὁ φιλόσοφος μή λόγος πλῆθος μηδέ ἀπόδειξις ζητέω διεξιέναι πρός ὁ μανθάνω , ἀλλά καίριος περί ἕκαστος λέγω καί καθικνέομαι ὁ διάνοια ὁ ἀκούω , καί 〈 ὁ . . . . πειστικός εἰμί λέγω καί ἀνατρέπω μή ῥᾴδιος , καί μάλα γε ὁ παρέχω ἑαυτοῦ περί τε ὁ πράσσω , οὗτος μεταχειρίζω ὁ ἀκούω · ὁ δέ μαθητής ἐντείνω πρός ὁ λέγω καί σκοπέω μέν ὅπως μή λανθάνω ψεῦδος τίς παραδέχομαι · ὁ δέ ἀληθής μή μά Ζεύς πολύς χήτω ἀποδείκνυμι ἀκούω , ἀλλά ἐναργής · καί ὅσπερ εἄν πείθω ὁ παρανέω ἑαυτοῦ εἰμί καί ἀληθής οὗτος ἐπακολουθέω ἐν ὁ βίος . οὗτος γάρ μόνος εἰμί τις ἐκ φιλοσοφία ὠφελέω , εἄν ὅς παραδέχομαι λόγος εἰμί ὑγιής ὁ ἔργον παρέχω συνῳδός .