flavius-philostratus.vita-apollonii 2.22
ὃν δὲ διέτριβεν ἐν τῷ ἱερῷ χρόνον , πολὺς δὲ οὗτος ἐγένετο , ἔστʼ ἂν ἀγγελθῇ τῷ βασιλεῖ ξένους ἥκειν , ὦ Δάμι ἔφη ὁ Ἀπολλώνιος , ἔστι τι γραφική ; εἴ γε εἶπε καὶ ἀλήθεια . πράττει δὲ τί ἡ τέχνη αὕτη ; τὰ χρώματα ἔφη ξυγκεράννυσιν , ὁπόσα ἐστί , τὰ κυανᾶ τοῖς βατραχείοις καὶ τὰ λευκὰ τοῖς μέλασι καὶ τὰ πυρσὰ τοῖς ὠχροῖς . ταυτὶ δὲ ἦ δʼ ὃς ὑπὲρ τίνος μίγνυσιν ; οὐ γὰρ ὑπὲρ μόνου τοῦ ἄνθους , ὥσπερ αἱ κήριναι . ὑπὲρ μιμήσεως ἔφη καὶ τοῦ κύνα τε ἐξεικάσαι καὶ ἵππον καὶ ἄνθρωπον καὶ ναῦν καὶ ὁπόσα ὁρᾷ ὁ ἥλιος · ἤδη δὲ καὶ τὸν ἥλιον αὐτὸν ἐξεικάζει τοτὲ μὲν ἐπὶ τεττάρων ἵππων , οἷος ἐνταῦθα λέγεται φαίνεσθαι , τοτὲ δʼ αὖ καὶ διαπυρσεύοντα τοῦ οὐρανοῦ , ἐπειδὰν αἰθέρα ὑπογράφῃ καὶ θεῶν οἶκον . μίμησις οὖν ἡ γραφική , ὦ Δάμι ; τί δὲ ἄλλο ; εἶπεν εἰ γὰρ μὴ τοῦτο πράττοι , γελοία δόξει χρώματα ποιοῦσα εὐήθως . τὰ δʼ ἐν τῷ οὐρανῷ ἔφη βλεπόμενα , ἐπειδὰν αἱ νεφέλαι διασπασθῶσιν ἀπʼ ἀλλήλων , τοὺς κενταύρους καὶ τραγελάφους καὶ , νὴ Δίʼ , οἱ λύκοι τε καὶ οἱ ἵπποι , τί φήσεις ; ἆρʼ οὐ μιμητικῆς εἶναι ἔργα ; ἔοικεν , ἔφη . ζωγράφος οὖν ὁ θεός , ὦ Δάμι , καὶ καταλιπὼν τὸ πτηνὸν ἅρμα , ἐφʼ οὗ πορεύεται διακοσμῶν τὰ θεῖά τε καὶ ἀνθρώπεια , κάθηται τότε ἀθύρων τε καὶ γράφων ταῦτα , ὥσπερ οἱ παῖδες ἐν τῇ ψάμμῳ ; ἠρυθρίασεν ὁ Δάμις ἐς οὕτως ἄτοπον ἐκπεσεῖν δόξαντος τοῦ λόγου . οὐχ ὑπεριδὼν οὖν αὐτὸν ὁ Ἀπολλώνιος , οὐδὲ γὰρ πικρὸς πρὸς τὰς ἐλέγξεις ἦν , ἀλλὰ μὴ τοῦτο ἔφη βούλει λέγειν , ὦ Δάμι , τὸ ταῦτα μὲν ἄσημά τε καὶ ὡς ἔτυχε διὰ τοῦ οὐρανοῦ φέρεσθαι τόγε ἐπὶ τῷ θεῷ , ἡμᾶς δὲ φύσει τὸ μιμητικὸν ἔχοντας ἀναρρυθμίζειν τε αὐτὰ καὶ ποιεῖν ; μᾶλλον ἔφη τοῦτο ἡγώμεθα , ὦ Ἀπολλώνιε , πιθανώτερον γὰρ καὶ πολλῷ βέλτιον . διττὴ ἄρα ἡ μιμητική , ὦ Δάμι , καὶ τὴν μὲν ἡγώμεθα οἵαν τῇ χειρὶ ἀπομιμεῖσθαι καὶ τῷ νῷ , γραφικὴν δὲ εἶναι ταύτην , τὴν δʼ αὖ μόνῳ τῷ νῷ εἰκάζειν . οὐ διττήν , ἔφη ὁ Δάμις ἀλλὰ τὴν μὲν τελεωτέραν ἡγεῖσθαι προσήκει γραφικήν γε οὖσαν , ἣ δύναται καὶ τῷ νῷ καὶ τῇ χειρὶ ἐξεικάσαι , τὴν δὲ ἑτέραν ἐκείνης μόριον , ἐπειδὴ ξυνίησι μὲν καὶ μιμεῖται τῷ νῷ καὶ μὴ γραφικός τις ὤν , τῇ χειρὶ δὲ οὐκ ἂν ἐς τὸ γράφειν αὐτὰ χρήσαιτο . ἆρα , ἔφη ὦ Δάμι , πεπηρωμένος τὴν χεῖρα ὑπὸ πληγῆς τινος ἢ νόσου ; μὰ Δίʼ εἶπεν ἀλλʼ ὑπὸ τοῦ μήτε γραφίδος τινὸς ἧφθαι , μήτε ὀργάνου τινὸς ἢ χρώματος , ἀλλʼ ἀμαθῶς ἔχειν τοῦ γράφειν . οὐκοῦν , ἔφη ὦ Δάμι , ἄμφω ὁμολογοῦμεν μιμητικὴν μὲν ἐκ φύσεως τοῖς ἀνθρώποις ἥκειν , τὴν γραφικὴν δὲ ἐκ τέχνης . τουτὶ δʼ ἂν καὶ περὶ τὴν πλαστικὴν φαίνοιτο . τὴν δὲ δὴ ζωγραφίαν αὐτὴν οὔ μοι δοκεῖς μόνον τὴν διὰ τῶν χρωμάτων ἡγεῖσθαι , καὶ γὰρ ἓν χρῶμα ἐς αὐτὴν ἤρκεσε τοῖς γε ἀρχαιοτέροις τῶν γραφέων καὶ προϊοῦσα τεττάρων εἶτα πλειόνων ἥψατο , ἀλλὰ καὶ γραμμὴν καὶ τὸ ἄνευ χρώματος , ὃ δὴ σκιᾶς τε ξύγκειται καὶ φωτός , ζωγραφίαν προσήκει καλεῖν · καὶ γὰρ ἐν αὐτοῖς ὁμοιότης τε ὁρᾶται εἶδός τε καὶ νοῦς καὶ αἰδὼς καὶ θρασύτης , καίτοι χηρεύει χρωμάτων ταῦτα , καὶ οὔτε αἷμα ἐνσημαίνει οὔτε κόμης τινὸς ἢ ὑπήνης ἄνθος , ἀλλὰ μονοτρόπως ξυντιθέμενα τῷ τε ξανθῷ ἀνθρώπῳ ἔοικε καὶ τῷ λευκῷ , κἂν τούτων τινὰ τῶν Ἰνδῶν λευκῇ τῇ γραμμῇ γράψωμεν , μέλας δήπου δόξει , τὸ γὰρ ὑπόσιμον τῆς ῥινὸς καὶ οἱ ὀρθοὶ βόστρυχοι καὶ ἡ περιττὴ γένυς καὶ ἡ περὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς οἷον ἔκπληξις μελαίνει τὰ ὁρώμενα καὶ Ἰνδὸν ὑπογράφει τοῖς γε μὴ ἀνοήτως ὁρῶσιν . ὅθεν εἴποιμʼ ἂν καὶ τοὺς ὁρῶντας τὰ τῆς γραφικῆς ἔργα μιμητικῆς δεῖσθαι · οὐ γὰρ ἂν ἐπαινέσειέ τις τὸν γεγραμμένον ἵππον ἢ ταῦρον μὴ τὸ ζῷον ἐνθυμηθείς , ᾧ εἴκασται , οὐδʼ ἂν τὸν Αἴαντά τις τὸν Τιμομάχου ἀγασθείη , ὃς δὴ ἀναγέγραπται αὐτῷ μεμηνώς , εἰ μὴ ἀναλάβοι τι ἐς τὸν νοῦν Αἴαντος εἴδωλον καὶ ὡς εἰκὸς αὐτὸν ἀπεκτονότα τὰ ἐν τῇ Τροίᾳ βουκόλια καθῆσθαι ἀπειρηκότα , βουλὴν ποιούμενον καὶ ἑαυτὸν κτεῖναι . ταυτὶ δέ , ὦ Δάμι , τὰ τοῦ Πώρου δαίδαλα μήτε χαλκευτικῆς μόνον ἀποφαινώμεθα , γεγραμμένοις γὰρ εἴκασται , μήτε γραφικῆς , ἐπειδὴ ἐχαλκεύθη , ἀλλʼ ἡγώμεθα σοφίσασθαι αὐτὰ γραφικόν τε καὶ χαλκευτικὸν ἕνα ἄνδρα , οἷον δή τι παρʼ Ὁμήρῳ τὸ τοῦ Ἡφαίστου περὶ τὴν τοῦ Ἀχιλλέως ἀσπίδα ἀναφαίνεται . μεστὰ γὰρ καὶ ταῦτα ὀλλύντων τε καὶ ὀλλυμένων , καὶ τὴν γῆν ᾑματῶσθαι φήσεις χαλκῆν οὖσαν .
Lemmas: ὅς δέ διατρίβω ἐν ὁ ἱερός χρόνος , πολύς δέ οὗτος γίγνομαι , ἔστε ἄν ἀγγέλλω ὁ βασιλεύς ξένος ἥκω , ὦ Δάμις φημί ὁ Ἀπολλώνιος , εἰμί τις γραφικός ; εἰ γε λέγω καί ἀλήθεια . πράσσω δέ τίς ὁ τέχνη οὗτος ; ὁ χρῶμα φημί συγκεράννυμι , ὁπόσος εἰμί , ὁ κυάνεος ὁ βατράχειος καί ὁ λευκός ὁ μέλας καί ὁ πυρρός ὁ ὠχρός . οὗτος δέ ἠμί δέ ὅς ὑπέρ τίς μείγνυμι ; οὐ γάρ ὑπέρ μόνος ὁ ἄνθος , ὥσπερ ὁ κήρινος . ὑπέρ μίμησις φημί καί ὁ κύων τε ἐξεικάζω καί ἵππος καί ἄνθρωπος καί ναῦς καί ὁπόσος ὁράω ὁ ἥλιος · ἤδη δέ καί ὁ ἥλιος αὐτός ἐξεικάζω τότε μέν ἐπί τέσσαρες ἵππος , οἷος ἐνταῦθα λέγω φαίνω , τότε δέ αὖ καί διαπυρσεύω ὁ οὐρανός , ἐπειδάν αἰθήρ ὑπογράφω καί θεός οἶκος . μίμησις οὖν ὁ γραφικός , ὦ Δάμις ; τίς δέ ἄλλος ; λέγω εἰ γάρ μή οὗτος πράσσω , γέλοιος δοκέω χρῶμα ποιέω εὐήθης . ὁ δέ ἐν ὁ οὐρανός φημί βλέπω , ἐπειδάν ὁ νεφέλη διασπάω ἀπό ἀλλήλων , ὁ κένταυρος καί τραγέλαφος καί , νή Ζεύς , ὁ λύκος τε καί ὁ ἵππος , τίς φημί ; ἆρα οὐ μιμητικός εἰμί ἔργον ; ἔοικα , φημί . ζωγράφος οὖν ὁ θεός , ὦ Δάμις , καί καταλείπω ὁ πτηνός ἅρμα , ἐπί ὅς πορεύω διακοσμέω ὁ θεῖος τε καί ἀνθρώπειος , κάθημαι τότε ἀθύρω τε καί γράφω οὗτος , ὥσπερ ὁ παῖς ἐν ὁ ψάμμος ; ἐρυθριάω ὁ Δάμις εἰς οὕτως ἄτοπος ἐκπίπτω δοκέω ὁ λόγος . οὐ ὑπεροράω οὖν αὐτός ὁ Ἀπολλώνιος , οὐδέ γάρ πικρός πρός ὁ ἔλεγξις εἰμί , ἀλλά μή οὗτος φημί βούλομαι λέγω , ὦ Δάμις , ὁ οὗτος μέν ἄσημος τε καί ὡς τυγχάνω διά ὁ οὐρανός φέρω τόγε ἐπί ὁ θεός , ἐγώ δέ φύσις ὁ μιμητικός ἔχω ἀναρρυθμίζω τε αὐτός καί ποιέω ; μάλα φημί οὗτος ἡγέομαι , ὦ Ἀπολλώνιος , πιθανός γάρ καί πολύς ἀγαθός . δισσός ἄρα ὁ μιμητικός , ὦ Δάμις , καί ὁ μέν ἡγέομαι οἷος ὁ χείρ ἀπομιμέομαι καί ὁ νόος , γραφικός δέ εἰμί οὗτος , ὁ δέ αὖ μόνος ὁ νόος εἰκάζω . οὐ δισσός , φημί ὁ Δάμις ἀλλά ὁ μέν τέλειος ἡγέομαι προσήκω γραφικός γε εἰμί , ὅς δύναμαι καί ὁ νόος καί ὁ χείρ ἐξεικάζω , ὁ δέ ἕτερος ἐκεῖνος μόριον , ἐπειδή συνίημι μέν καί μιμέομαι ὁ νόος καί μή γραφικός τις εἰμί , ὁ χείρ δέ οὐ ἄν εἰς ὁ γράφω αὐτός χράω . ἆρα , φημί ὦ Δάμις , πηρόω ὁ χείρ ὑπό πληγή τις ἤ νόσος ; μά Ζεύς λέγω ἀλλά ὑπό ὁ μήτε γραφίς τις ἅπτω , μήτε ὄργανον τις ἤ χρῶμα , ἀλλά ἀμαθής ἔχω ὁ γράφω . οὐκοῦν , φημί ὦ Δάμις , ἄμφω ὁμολογέω μιμητικός μέν ἐκ φύσις ὁ ἄνθρωπος ἥκω , ὁ γραφικός δέ ἐκ τέχνη . οὗτος δέ ἄν καί περί ὁ πλαστικός φαίνω . ὁ δέ δή ζωγραφία αὐτός οὐ ἐγώ δοκέω μόνος ὁ διά ὁ χρῶμα ἡγέομαι , καί γάρ εἷς χρῶμα εἰς αὐτός ἀρκέω ὁ γε ἀρχαῖος ὁ γραφεύς καί προέρχομαι τέσσαρες εἶτα πολύς ἅπτω , ἀλλά καί γραμμή καί ὁ ἄνευ χρῶμα , ὅς δή σκιά τε σύγκειμαι καί φώς , ζωγραφία προσήκω καλέω · καί γάρ ἐν αὐτός ὁμοιότης τε ὁράω εἶδος τε καί νόος καί αἰδώς καί θρασύτης , καίτοι χηρεύω χρῶμα οὗτος , καί οὔτε αἷμα ἐνσημαίνομαι οὔτε κόμη τις ἤ ὑπήνη ἄνθος , ἀλλά μονότροπος συντίθημι ὁ τε ξανθός ἄνθρωπος ἔοικα καί ὁ λευκός , ἐάν οὗτος τις ὁ Ἰνδός λευκός ὁ γραμμή γράφω , μέλας δήπου δοκέω , ὁ γάρ ὑπόσιμος ὁ ῥίς καί ὁ ὀρθός βόστρυχος καί ὁ περισσός γένυς καί ὁ περί ὁ ὀφθαλμός οἷος ἔκπληξις μελαίνω ὁ ὁράω καί Ἰνδός ὑπογράφω ὁ γε μή ἀνόητος ὁράω . ὅθεν λέγω ἄν καί ὁ ὁράω ὁ ὁ γραφικός ἔργον μιμητικός δέω · οὐ γάρ ἄν ἐπαινέω τις ὁ γράφω ἵππος ἤ ταῦρος μή ὁ ζῷον ἐνθυμέομαι , ὅς εἰκάζω , οὐδέ ἄν ὁ Αἴας τις ὁ Τιμόμαχος ἄγαμαι , ὅς δή ἀναγράφω αὐτός μαίνομαι , εἰ μή ἀναλαμβάνω τις εἰς ὁ νόος Αἴας εἴδωλον καί ὡς ἔοικα αὐτός ἀποκτείνω ὁ ἐν ὁ Τροία βουκόλιον κάθημαι ἀπολέγω , βουλή ποιέω καί ἑαυτοῦ κτείνω . οὗτος δέ , ὦ Δάμις , ὁ ὁ Πῶρος δαίδαλος μήτε χαλκευτικός μόνος ἀποφαίνω , γράφω γάρ εἰκάζω , μήτε γραφικός , ἐπειδή χαλκεύω , ἀλλά ἡγέομαι σοφίζω αὐτός γραφικός τε καί χαλκευτικός εἷς ἀνήρ , οἷος δή τις παρά Ὅμηρος ὁ ὁ Ἥφαιστος περί ὁ ὁ Ἀχιλλεύς ἀσπίς ἀναφαίνω . μεστός γάρ καί οὗτος ὄλλυμι τε καί ὄλλυμι , καί ὁ γῆ αἱματόω φημί χάλκεος εἰμί .