flavius-philostratus.vita-apollonii 8.18
Θετταλοῦ δὲ ἀνδρός , ᾧ ὄνομα Ἰσαγόρας , ξυνόντος αὐτῷ ἐν Ὀλυμπίᾳ εἰπέ μοι ἔφη ὦ Ἰσαγόρα , ἔστι τι πανήγυρις ; νὴ Δίʼ , εἶπε τό γε ἥδιστον καὶ θεοφιλέστατον τῶν κατʼ ἀνθρώπους . τίς δὲ δὴ ὕλη τούτου ; ὥσπερ ἂν εἰ ἐγὼ μὲν ἠρόμην ὑπὲρ ὕλης τοῦδε τοῦ ἀγάλματος , σὺ δʼ ἀπεκρίνου χρυσοῦ καὶ ἐλέφαντος ξυντεθῆναι αὐτό . καὶ τίς ἔφη ὕλη , Ἀπολλώνιε , τοῦ γε ἀσωμάτου ; μεγίστη εἶπε καὶ ποικιλωτάτη , τεμένη τε γὰρ ἐν αὐτῇ καὶ ἱερὰ καὶ δρόμοι καὶ σκηνὴ δήπου , ἔθνη τε ἀνθρώπων τὰ μὲν ἐκ τῆς ὁμόρου , τὰ δὲ ἐκ τῶν ὑπερορίων τε καὶ ὑπὲρ θάλατταν . καὶ μὴν καὶ τεχνῶν πλείστων αὐτὴν ξυγκεῖσθαι καὶ σοφισμάτων σοφίας τε ἀληθινῆς καὶ ποιητῶν καὶ ξυμβουλιῶν καὶ διαλέξεων γυμνῆς τε ἀγωνίας καὶ μουσικῆς , ὡς Πυθοῖ πάτριον . ἔοικεν , ἔφη Ἀπολλώνιε , οὐ μόνον σωματοειδὲς εἶναι ἡ πανήγυρις , ἀλλὰ καὶ θαυμασιωτέρας ὕλης ἢ αἱ πόλεις , τὰ γὰρ τῶν σπουδαίων σπουδαιότατα καὶ τὰ τῶν ἐλλογίμων ἐλλογιμώτατα ξυγκαλεῖ καὶ ξυνοικίζει . ἆρʼ οὖν , εἶπεν ὦ Ἰσαγόρα , καθάπερ ἔνιοι τείχη καὶ ναῦς ἡγοῦνται , τοὺς ἄνδρας ἡγησόμεθα , ἢ ἑτέρας ἐπʼ αὐτῆς δέῃ δόξης ; τελεία , ἔφη ὦ Τυανεῦ , ἥδε ἡ δόξα καὶ δίκαιον ἕπεσθαι αὐτῇ . καὶ μὴν ἀτελὴς εἶπεν ἐνθυμουμένῳ περὶ αὐτῆς ὃν ἐγὼ τρόπον · δοκοῦσι γάρ μοι καὶ νῆες ἀνδρῶν δεῖσθαι καὶ ἄνδρες νηῶν καὶ μηδʼ ἂν ἐνθυμηθῆναί ποτε ἀνθρώπους τὴν θάλατταν , εἰ μὴ ναῦς ἦν , σώζειν τε ἄνδρας μὲν τείχη , τείχη δὲ ἄνδρας , πανήγυρις δὲ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον εἶναι μὲν καὶ ἡ τῶν ἀνδρῶν ξύνοδος , εἶναι δὲ καὶ αὐτὸ τὸ χωρίον , ἐς ὃ χρὴ ξυνιέναι , καὶ τοσούτῳ μᾶλλον , ὅσῳ τείχη μὲν καὶ νῆες οὐδʼ ἂν ἐγένοντο , εἰ μὴ διʼ ἀνθρώπων χεῖρας , τὰ δὲ χωρία ταῦτα ὑπὸ χειρῶν μὲν ἀνθρωπείων ἐφθάρη τὸ αὐτοσχέδια μὴ εἶναι ἀφαιρεθέντα , φύσεως δʼ εὖ ἥκοντα ἐπάξια τοῦ ξυμφοιτᾶν ἐς αὐτὰ ἐνομίσθη , γυμνάσια μὲν γὰρ καὶ στοαὶ καὶ κρῆναι καὶ οἶκοι , τέχνῃ ταῦτα ἀνθρωπείᾳ εἰργάσθη , καθάπερ τὰ τείχη καὶ αἱ νῆες , Ἀλφειὸς δὲ οὗτος καὶ ἱππόδρομος καὶ στάδιον καὶ ἄλση πρὸ ἀνθρώπων δήπου ἐγένετο , ὁ μὲν ἀποχρῶν ποτὸν εἶναι καὶ λουτρόν , ὁ δʼ εὐρὺ πεδίον ἐναγωνίσασθαι τοῖς ἵπποις , τὸ δʼ ἐγκονίσασθαι καὶ διαδραμεῖν ἀθληταῖς διὰ τὸ παρέχεσθαί τινα ὅρον , αὐλῶνα σταδίου μῆκος , τὰ δὲ ἄλση στεφανῶσαι τοὺς νικῶντας καὶ τοὺς δρομικοὺς τῶν ἀθλητῶν γυμνάσαι . ταῦτα γάρ που καὶ Ἡρακλεῖ ἐνθυμηθέντι καὶ τὸ αὐτοφυὲς τῆς Ὀλυμπίας ἀγασθέντι ἐπάξιος ἐφάνη ὁ χῶρος τῶν ἔτι νῦν σπουδαζομένων ἐνταῦθα .
Lemmas: Θεσσαλός δέ ἀνήρ , ὅς ὄνομα Ἰσαγόρας , σύνειμι αὐτός ἐν Ὀλυμπία λέγω ἐγώ φημί ὦ Ἰσαγόρας , εἰμί τις πανήγυρις ; νή Ζεύς , λέγω ὁ γε ἡδύς καί θεοφιλής ὁ κατά ἄνθρωπος . τίς δέ δή ὕλη οὗτος ; ὥσπερ ἄν εἰ ἐγώ μέν ἔρομαι ὑπέρ ὕλη ὅδε ὁ ἄγαλμα , σύ δέ ἀποκρίνω χρυσός καί ἐλέφας συντίθημι αὐτός . καί τίς φημί ὕλη , Ἀπολλώνιος , ὁ γε ἀσώματος ; μέγας λέγω καί ποικίλος , τέμενος τε γάρ ἐν αὐτός καί ἱερόν καί δρόμος καί σκηνή δήπου , ἔθνος τε ἄνθρωπος ὁ μέν ἐκ ὁ ὅμορος , ὁ δέ ἐκ ὁ ὑπερόριος τε καί ὑπέρ θάλασσα . καί μήν καί τέχνη πολύς αὐτός σύγκειμαι καί σόφισμα σοφία τε ἀληθινός καί ποιητής καί συμβουλία καί διάλεξις γυμνός τε ἀγωνία καί μουσικός , ὡς Πυθώ πάτριος . ἔοικα , φημί Ἀπολλώνιος , οὐ μόνος σωματοειδής εἰμί ὁ πανήγυρις , ἀλλά καί θαυμάσιος ὕλη ἤ ὁ πόλις , ὁ γάρ ὁ σπουδαῖος σπουδαῖος καί ὁ ὁ ἐλλόγιμος ἐλλόγιμος συγκαλέω καί συνοικίζω . ἆρα οὖν , λέγω ὦ Ἰσαγόρας , καθά ἔνιοι τεῖχος καί ναῦς ἡγέομαι , ὁ ἀνήρ ἡγέομαι , ἤ ἕτερος ἐπί αὐτός δέω δόξα ; τέλειος , φημί ὦ Τυανεύς , ὅδε ὁ δόξα καί δίκαιος ἕπομαι αὐτός . καί μήν ἀτελής λέγω ἐνθυμέομαι περί αὐτός ὅς ἐγώ τρόπος · δοκέω γάρ ἐγώ καί ναῦς ἀνήρ δέω καί ἀνήρ ναῦς καί μηδέ ἄν ἐνθυμέομαι ποτέ ἄνθρωπος ὁ θάλασσα , εἰ μή ναῦς εἰμί , σῴζω τε ἀνήρ μέν τεῖχος , τεῖχος δέ ἀνήρ , πανήγυρις δέ κατά ὁ αὐτός λόγος εἰμί μέν καί ὁ ὁ ἀνήρ σύνοδος , εἰμί δέ καί αὐτός ὁ χωρίον , εἰς ὅς χρή συνίημι , καί τοσοῦτος μάλα , ὅσος τεῖχος μέν καί ναῦς οὐδέ ἄν γίγνομαι , εἰ μή διά ἄνθρωπος χείρ , ὁ δέ χωρίον οὗτος ὑπό χείρ μέν ἀνθρώπειος φθείρω ὁ αὐτοσχέδιος μή εἰμί ἀφαιρέω , φύσις δέ εὖ ἥκω ἐπάξιος ὁ συμφοιτάω εἰς αὐτός νομίζω , γυμνάσιον μέν γάρ καί στοά καί κραίνω καί οἶκος , τέχνη οὗτος ἀνθρώπειος ἐργάζομαι , καθά ὁ τεῖχος καί ὁ ναῦς , Ἀλφειός δέ οὗτος καί ἱππόδρομος καί στάδιον καί ἄλσος πρό ἄνθρωπος δήπου γίγνομαι , ὁ μέν ἀποχράω ποτός εἰμί καί λουτρόν , ὁ δέ εὐρύς πεδίον ἐναγωνίζομαι ὁ ἵππος , ὁ δέ ἐγκονίζω καί διατρέχω ἀθλητής διά ὁ παρέχω τις ὅρος , αὐλών στάδιον μῆκος , ὁ δέ ἄλσος στεφανόω ὁ νικάω καί ὁ δρομικός ὁ ἀθλητής γυμνάζω . οὗτος γάρ που καί Ἡρακλῆς ἐνθυμέομαι καί ὁ αὐτοφυής ὁ Ὀλυμπία ἀγάζω ἐπάξιος φαίνω ὁ χῶρος ὁ ἔτι νῦν σπουδάζω ἐνταῦθα .