evagrius-scholasticus.historia-ecclesiastica 1.11
Μή μοι δέ τις τῶν εἰδωλομανούντων ἐπιγελάσῃ , ὡς τῶν δευτέρων τοὺς προτέρους καθαιρούντων , καὶ προσεφευρισκόντων ἀεί τι τῇ πίστει καινότερον . Ἡμεῖς μὲν γὰρ τὴν ἄφραστον καὶ ἀνεξιχνίαστον τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίαν ἐρευνῶντες καὶ ἐς τὰ μάλιστα σεμνύνειν καὶ ἐξαίρειν βουλόμενοι ἢ τῇδε ἢ ἐκεῖσε τρεπόμεθα . Καὶ οὐδεὶς [ ἀδύνατον ] τῶν αἱρέσεις παρὰ Χριστιανοῖς ἐξευρηκότων πρωτοτύπως βλασφημεῖν ἠθέλησεν , ἢ ἀτιμάσαι τὸ θεῖον βουλόμενος ἐξωλίσθησεν , ἀλλὰ μᾶλλον ὑπολαμβάνων κρεῖσσον τοῦ φθάσαντος λέγειν εἰ τόδε πρεσβεύσειε.Καὶ τὰ μὲν συνεκτικὰ καὶ καίρια πᾶσι κοινῶς ὡμολόγηται . Τριὰς γὰρ ἡμῖν τὸ προσκυνούμενον , καὶ μονὰς τὰ δοξολογούμενα , ὅ τε πρὸ αἰώνων γεννηθεὶς θεὸς Λόγος σαρκούμενος δευτέρᾳ γεννήσει φειδοῖ τοῦ πλάσματος . Εἰ δὲ περὶ ἕτερά τινα ἄττα κεκαινούργηται , γεγόνασι καὶ ταῦτα τοῦ σωτῆρος ἐνδόντος θεοῦ τῷ αὐτεξουσίῳ καὶ περὶ τούτων , ἵνα μᾶλλον ἡ ἁγία καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ ἐκκλησία ἐνθένδε κἀκεῖθεν πρὸς τὸ δέον τε καὶ εὐσεβὲς αἰχμαλωτίσῃ τὰ λεγόμενα , καὶ πρὸς μίαν ἀπεξεσμένην καὶ εὐθεῖαν ὁδὸν ὑπαντήσῃ . Διὸ καὶ τῷ ἀποστόλῳ εὖ μάλα σαφῶς εἴρηται · Δεῖ δὲ καὶ αἱρέσεις ἐν ὑμῖν εἶναι , ἵνα οἱ δόκιμοι φανεροὶ γένωνται . Καὶ θαυμάσαι κἀν τούτῳ ἔστι τὴν ἄρρητον τοῦ θεοῦ σοφίαν , τοῦ καὶ πρὸς τὸν θεσπέσιον Παῦλον εἰρηκότος · Ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται . Ἐξ ὧν γὰρ τῆς ἐκκλησίας ἀπερράγη τὰ μέλη , ἐκ τούτων τὰ ὀρθὰ καὶ ἀμώμητα πλέον ἀπεξέσθη τε καὶ ἀπετέθη δόγματα , καὶ πρὸς αὔξησιν καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάβασιν ἡ καθολικὴ καὶ ἀποστολικὴ τοῦ θεοῦ ἐλήλυθεν ἐκκλησία . Οἱ δέ γε τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης τρόφιμοι , οὐ θεὸν εὑρεῖν βουλόμενοι ἢ τὴν αὐτοῦ περὶ τοὺς ἀνθρώπους κηδεμονίαν , τά τε τῶν φθασάντων τά τε ἀλλήλων καταλύουσιν , ἀλλὰ θεοὺς ἐπὶ θεοῖς ἐπινοοῦντες καὶ τῶν οἰκείων παθῶν χειροτονοῦντές τε καὶ ὀνομάζοντες , ἵνα συγγνώμην ταῖς οἰκείαις ἀκολασίαις πορίζοιντο θεοὺς τοιούτους ἐπιγραφόμενοι . Ὥστε ἀμέλει ὁ παρ’ αὐτοῖς ὕπατος πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε τὸν Φρύγα τὸ μειράκιον εἰς ὄρνεον μετασχηματισθεὶς ἀσελγῶς διήρπασεν , μισθόν τε τῆς αἰσχρουργίας τὴν κύλικα παρέσχετο , τὴν φιλοτησίαν προπίνειν ἐπιτρέψας , ὡς ἂν μετὰ τοῦ νέκταρος καὶ τὰ ὀνείδη κοινῶς πίνοιεν . Ὃς καὶ μυρίοις ἄλλοις ἀτοπήμασι καὶ παρὰ τοῖς οὐδέσι τῶν ἀνθρώπων ἀπηγορευμένοις καὶ πᾶσαν ἀλόγων ἰδέαν ὁ πάντων ἀλογώτατος μεταβληθείς , ἀνδρόγυνος γίνεται , εἰ καὶ μὴ τὴν γαστέρα , ἀλλὰ γοῦν τὸν μηρὸν κυοφορῶν , ἵνα καὶ ταῦτα παρὰ φύσιν αὐτῷ πράττοιτο . Οὗ καὶ τὸ διθύραμβον κύημα ἀνδρόγυνον γενόμενον ἑκατέραν ἐνύβρισε φύσιν , μέθης ἔξαρχον οἰνοφλυγίας τε αὖ καὶ κραιπάλης καί γε ἑωλοκρασίας , καὶ τῶν ἐντεῦθεν δεινῶν . Τούτῳ τῷ Αἰγιόχῳ τῷ ὑψιβρεμέτῃ καί τι σεμνὸν ἐκεῖνο περιτιθέασι , πατραλοίαν ἀποκαλοῦντες , τὴν ἐσχάτην παρὰ πᾶσι ποινήν , οἷα τὸν Κρόνον τὸν κακῶς αὐτὸν φύσαντα τῆς βασιλείας ἐξωθήσαντα . Τί δὲ ἂν φαίην καὶ περὶ τῆς θεουργηθείσης αὐτοῖς πορνείας , ᾗ τὴν Ἀφροδίτην τὴν κοχλογεννήτην Κυπρίαν ἐπέστησαν , τὴν μὲν σωφροσύνην ὡς ἐναγές τι χρῆμα καί τι τῶν ἄλλως ἐκτόπων μυσαττομένην , πορνείαις δὲ καὶ πάσαις αἰσχρουργίαις ἡδομένην , καὶ τούτοις ἱλάσκεσθαι βουλομένην ; Μεθ’ ἧς Ἄρης ἀσχημονεῖ τοῖς Ἡφαίστου τεχνάσμασιν ὑπὸ τοῖς θεοῖς θεατριζόμενός τε καὶ γελώμενος . Γελάσοι δὲ ἄν τις δικαίως καὶ Φαλλοὺς αὐτῶν καὶ Ἰθυφάλλους καὶ Φαλλαγώγια καὶ Πρίαπον ὑπερμεγέθη καὶ Πᾶνα ἀσχήμονι μορίῳ τιμώμενον καὶ τὰ ἐν Ἐλευσῖνι μυστήρια , καθ’ ἓν μόνον ἐπαινετὰ ὅτι γε ἥλιος οὐχ ὁρᾷ,ἀλλὰ τῷ σκότῳ συνοικεῖν κατεκρίθησαν . Τούτων τοῖς αἰσχρῶς τιμῶσί τε καὶ τιμωμένοις καταλιμπανομένων , ἐπὶ τὴν νύσσαν τὸν πῶλον ἐκκεντήσωμεν , καὶ τὰ λειπόμενα τῆς Θεοδοσίου βασιλείας εὐσυνόπτως ἀποθώμεθα .
Lemmas: μὴ ἐγώ δέ τις ὁ εἰδωλομανέω ἐπιγελάω , ὡς ὁ δύο ὁ πρότερος καθαιρέω , καί προσεφευρίσκω ἀεί τίς ὁ πίστις καινός . ἐγώ μέν γάρ ὁ ἄφραστος καί ἀνεξιχνίαστος ὁ θεός φιλανθρωπία ἐρευνάω καί εἰς ὁ μάλιστα σεμνύνω καί ἐξαίρω βούλομαι ἢ ὅδε ἢ ἐκεῖσε τρέπω . καί οὐδείς [ ἀδύνατος ] ὁ αἵρεσις παρά Χριστιανός ἐξευρίσκω πρωτότυπος βλασφημέω ἐθέλω , ἢ ἀτιμάζω ὁ θέω βούλομαι ἐξόλλυμι , ἀλλά μᾶλλον ὑπολαμβάνω κρατύς ὁ φθάνω λέγω εἰμί ὅδε πρεσβεύω ὁ μέν συνεκτικός καί καίριος πᾶς κοινῶς ὁμολογέω . Τριάς γάρ ἐγώ ὁ προσκυνέω , καί μονή ὁ δοξολογώ , ὅς τε πρό αἰών γεννάω θεός Λόγος σαρκόω δύο γεννάω φειδώ ὁ πλάσμα . εἰμί δέ περί ἕτερος τις τις καινουργέω , γίγνομαι καί οὗτος ὁ σωτήρ ἐνδίδωμι θεός ὁ αὐτεξούσιος καί περί οὗτος , ἵνα μᾶλλον ὁ ἅγιος καθολικός καί ἀποστολικός ἐκκλησία ἐνθένδε ἐκεῖθεν πρός ὁ δήω τε καί εὐσεβής αἰχμαλωτίζω ὁ λέγω , καί πρός εἷς ἀπέχω καί εὐθύς ὁδός ὑπαντάω . Διὸ καί ὁ ἀπόστολος εὕω μάλα σαφῶς εἴρω · Δεύς δέ καί αἵρεσις ἐν σύ εἰμί , ἵνα ὁ δόκιμος φανερός γίγνομαι . καί θαυμάζω ἐν οὗτος εἰμί ὁ ἄρρητος ὁ θεός σοφία , ὁ καί πρός ὁ θεσπέσιος Παῦλος ἐρῶ · ὁ γάρ δύναμις ἐγώ ἐν ἀσθένεια τελειόω . ἐς ὅς γάρ ὁ ἐκκλησία ἀπορρήγνυμι ὁ μέλος , ἐκ οὗτος ὁ ὀρθός καί ἀμώμητος πλέω ἀπέχω τε καί ἀποτίθημι δόγμα , καί πρός αὔξησις καί ὁ εἰς οὐρανός ἀνάβασις ὁ καθολικός καί ἀποστολικός ὁ θεός ἔρχομαι ἐκκλησία . ὁ δέ γε ὁ Ἑλληνικός πλάνης τρόφιμος , οὖον θεός εὑρίσκω βούλομαι ἢ ὁ αὐτός περί ὁ ἄνθρωπος κηδεμονία , ὁ τε ὁ φθάνω ὁ τε ἀλλήλων καταλύω , ἀλλά θεός ἐπί θεός ἐπινοέω καί ὁ οἰκέω πάθος χειροτονέω τε καί ὀνομάζω , ἵνα συγγνώμη ὁ οἰκεῖος ἀκολασία πορίζω θεός τοιοῦτος ἐπιγράφω . ὥστε ἀμελέω ὁ παρά αὐτός ὕπατος πατήρ ἀνήρ τε θεός τε ὁ Φρύξ ὁ μειράκιον εἰς ὄρνεον μετασχηματίζω ἀσελγής διαρπάζω , μισθός τε ὁ αἰσχρουργία ὁ κύλιξ παρέχω , ὁ φιλοτήσιος προπίνω ἐπιτρέπω , ὡς εἄν μετά ὁ νέκταρ καί ὁ ὄνειδος κοινῶς πίνω . ὅς καί μυρίος ἄλλος ἀτόπημα καί παρά ὁ οὐδείς ὁ ἄνθρωπος ἀπαγορεύω καί πᾶς ἄλογος ἰδέα ὁ πᾶς ἄλογος μεταβάλλω , ἀνδρόγυνος γίγνομαι , εἰμί καί μή ὁ γαστήρ , ἀλλά γοῦν ὁ μηρός κυοφορέω , ἵνα καί οὗτος παρά φύσις αὐτός πράσσω . οὗ καί ὁ διθύραμβος κύημα ἀνδρόγυνος γίγνομαι ἑκάτερος ἐνυβρίζω φύσις , μέθη ἔξαρχος οἰνοφλυγία τε αὖος καί κραιπάλη καί γε ἑωλοκρασία , καί ὁ ἐντεῦθεν δεινός . οὗτος ὁ αἰγίοχος ὁ ὑψιβρεμέτης καί τίς σεμνός ἐκεῖνος περιτίθημι , πατραλοίας ἀποκαλέω , ὁ ἔσχατος παρά πᾶς ποινή , οἷος ὁ Κρόνος ὁ κακῶς αὐτός φύς ὁ βασίλεια ἐξωθέω . τις δέ εἄν φημί καί περί ὁ θεουργέω αὐτός πορνεία , ὅς ὁ Ἀφροδίτη ὁ κοχλογεννητης κύπριος ἐφίστημι , ὁ μέν σωφροσύνη ὡς ἐναγής τίς χρῆμα καί τίς ὁ ἄλλως ἔκτοπος μυσάττω , πορνεία δέ καί πᾶς αἰσχρουργία ἥδομαι , καί οὗτος ἱλάσκομαι βούλομαι ; μετά ὅς Ἄρης ἀσχημονέω ὁ Ἥφαιστος τέχνασμα ὑπό ὁ θεός θεατρίζω τε καί γελάω . γελάω δέ ἄν τις δικαίως καί φαλλός αὐτός καί Ἰθύφαλλος καί φαλλαγώγια καί Πρίαπος ὑπερμεγέθης καί Πάν ἀσχήμων μόριον τιμάω καί ὁ ἐν Ἐλευσίς μυστήριον , κατά εἷς μόνος ἐπαινετός ὅτι γε ἥλιος οὐ ὁρᾷ,ἀλλὰ ὁ σκότος συνοικέω κατακρίνω . οὗτος ὁ αἰσχρῶς τιμέω τε καί τιμάω καταλείπω , ἐπί ὁ νύσσα ὁ πῶλος ἐκκεντέω , καί ὁ λείπω ὁ Θεοδόσιος βασίλεια εὐσύνοπτος ἀποτίθημι .