evagrius-scholasticus.historia-ecclesiastica 5.18
Ἀνατόλιός τις , πρῶτα μὲν εἶς τῶν πολλῶν τε καὶ ἐπιδιφρίων καθεστώς , ὕστερον δὲ ἀρχαῖς τε καὶ ἑτέροις πράγμασι οὐκ οἶδ’ ὅπως ἐπεσφρήσας ἑαυτόν , ἀνὰ τὴν Θεουπολιτῶν τὴν δίαιταν εἶχεν , ἔνθα καὶ διῴκει τὰ ἐν χερσὶ πράγματα · ἐξ ὧν καὶ συνήθης μάλιστα Γρηγορίῳ γέγονε τῷ τῆς αὐτῆς πόλεως προέδρῳ , συχνά τε παρ’ αὐτὸν ἐφοίτα , τὰ μὲν καὶ πράγματα διαλεξάμενος , τὰ δὲ καὶ μείζω δύναμιν ἐκ τῆς πρὸς αὐτὸν ἀσχολίας μνώμενος . Οὗτος ἐπὶ θυσίαις ἥλω , καὶ πρὸς εὐθύνας κληθεὶς ἐφωράθη ἐξάγιστος καὶ γόης καὶ μυρίοις ἀτοπήμασιν ἐνειλημμένος . Ἐξωνεῖται δὲ τὸν τῆς ἑῴας ἡγούμενον , καὶ μικροῦ ἃν ἀφείθη σὺν τοῖς ἀμφ’ αὐτόν — εἶχε γὰρ καὶ ἑτέρους ὁμοτρόπους , οἳ συνήλωσαν — , εἰ μή γε ὁ λεὼς ἀναστὰς καὶ πάντα κυκήσας τὸ σκέμμα διέλυσεν . Ἐπεβόων δὲ καὶ κατὰ τοῦ ἱερέως , φάσκοντες καὶ αὐτὸν κοινωνῆσαι τοῦ βουλεύματος . Ταραξίας δέ τις καὶ ἀλιτήριος δαίμων ἀνέπεισεν ἐνίους , ὡς καὶ θυσίαις σὺν Ἀνατολίῳ παρενέβαλεν . Ἐντεῦθεν καὶ πρὸς ἔσχατον ἦλθεν κινδύνου Γρηγόριος , ἐφόδων μεγάλων κατ’ αὐτοῦ πρὸς τοῦ δήμου γενομένων . Καὶ τοσοῦτον ἤρθη τὰ τῆς ὑπονοίας , ὡς καὶ βασιλέα Τιβέριον ζητῆσαι τὴν ἀλήθειαν διὰ τῆς Ἀνατολίου φωνῆς ἐκμαθεῖν . Κελεύει δ’ οὖν καὶ Ἀνατόλιον καὶ τοὺς ἀμφ’ αὐτὸν τὴν βασιλέως τάχιστα καταλαβεῖν . Ἅπερ ἐγνωκὼς ὁ Ἀνατόλιος , ἐπί τινος εἰκόνος τῆς θεοτόκου κατὰ τὴν εἱρκτὴν καλωδίῳ αἰωρημένης ἐκδραμὼν καὶ ὀπίσω τὼ χέρε περιστρέψας , τὸν ἱκετεύοντα καὶ δεόμενον ἀπήγγειλεν . Ἡ δὲ μυσαχθεῖσα καὶ τὸν ἐναγῆ καὶ θεομισῆ διελέγχουσα , τέλεον ἐκ τοὔμπαλιν μετεστράφη , θαῦμα φρικῶδες καὶ τῆς εἰς ἀεὶ μνήμης ἄξιον . Ὅπερ ὑπὸ πάντων τῶν τε ἐμφρουρίων τῶν τε αὖ τὴν φυλακὴν αὐτοῦ καὶ τῶν ἀμφ’ αὐτὸν πεπιστευμένων ὁραθὲν τοῖς πᾶσι διηγγέλθη . Ὡράθη δὲ καὶ ὕπαρ τισὶ τῶν πιστῶν , παροτρύνουσα κατὰ τοῦ ἀλάστορος φάσκουσά τε τῷ αὐτῆς υἱῷ τὸν Ἀνατόλιον ἐνυβρίσαι . Ὡς δὲ κατὰ τὴν βασιλέως ἤχθη , πᾶσάν τε αἰκίας ὑπερβολὴν ὑποστὰς οὐδὲν ὅλως κατὰ τοῦ ἱερέως ἔσχεν εἰπεῖν , μειζόνων κἀκεῖσε θορύβων καὶ πανδήμου στάσεως αἴτιος τῇ πόλει σὺν τοῖς ἀμφ’ αὐτὸν γέγονεν . Ἐνίων γὰρ αὐτῶν ψῆφον δεξαμένων ἐξοστρακίζουσαν , οὐ μὴν ἀναιροῦσαν , θείῳ τινὶ ζήλῳ πυρωθεὶς ὁ δῆμος ἅπαντα διετάραττεν , ἀγριαίνων τε καὶ χαλεπαίνων · καὶ τοὺς μὲν ἐξοστρακισθέντας ἀναρπάσας ἀκατίῳ τε ἐμβιβάσας πυρὶ ζῶντας παρέδωκε , τοῦ δήμου τὴν ψῆφον ἐξενέγκαντος . Κατεβόων δὲ καὶ τοῦ βασιλέως καὶ Εὐτυχίου τοῦ σφῶν ἱερέως , ὡς τὴν πίστιν προδόντων . Οἳ καὶ διαχρήσασθαι τὸν Εὐτύχιον ἤμελλον καὶ τοὺς τὴν ζήτησιν ἐμπεπιστευμένους , πάντη περιϊόντες καὶ τούτους ἀνερευνώμενοι , εἰ μή γε ἡ πάντων σώτειρα πρόνοια ἐκείνους μὲν ἐκ τῶν ζητούντων ἀνήρπασε , τὸν δὲ θυμὸν τοῦ τοσούτου λεὼ κατὰ σμικρὸν κατηύνασεν , μηδενὸς ἐκ χειρῶν ἀτοπήματος γενομένου . Καὶ αὐτὸς δὲ Ἀνατόλιος θηρίοις πρότερον ἐς τὸ ἀμφιθέατρον παραδοθεὶς καὶ πρὸς αὐτῶν τὸ σῶμα σπαραχθείς , ὕστερον ἀνεσκολοπίσθη , οὐδὲ οὕτω τῶν ἐνταῦθα ποινῶν λύσιν εὑράμενος · λύκοι γὰρ τὸ μιαρὸν αὐτοῦ σῶμα καταγαγόντες , οὐχ ἱστορηθὲν πώποτε , πρὸς θοίνην διενείμαντο . Ἦν δέ τις τῶν παρ’ ἡμῖν ὃς καὶ πρὶν ταῦτα γενέσθαι ἔλεγε καθ’ ὕπνους ἰδεῖν ὡς ἡ κατὰ Ἀνατολίου ψῆφος καὶ τῶν ἀμφ’αὐτὸν τῷ δήμῳ ἐδόθη . Καὶ μέγας δὲ εἷς τῶν βασιλικῶν οἰκιῶν προεστὼς ἰσχυρῶς μάλα τοῦ Ἀνατολίου ὑπερασπίζων εἰρήκει θεάσασθαι τὴν θεοτόκον λέγουσαν , μέχρι τίνος ἀντέχῃ Ἀνατολίου , οὕτως εἰς αὐτήν τε καὶ τὸν αὐτῆς παῖδα ἐνυβρίσαντος . Καὶ ταῦτα μὲν ἔληξεν ὧδε .
Lemmas: Ἀνατόλιος τις , πρῶτος μέν εἰμί ὁ πολύς τε καί ἐπιδίφριος καθίστημι , ὕστερος δέ ἀρχή τε καί ἕτερος πρᾶγμα οὐ οἶδα ὅπως ἐπεσφρήσας ἑαυτοῦ , ἀνά ὁ θεουπολίτης ὁ δίαιτα ἔχω , ἔνθα καί διοικέω ὁ ἐν χείρ πρᾶγμα · ἐκ ὅς καί συνήθης μάλιστα Γρηγόριος γίγνομαι ὁ ὁ αὐτός πόλις πρόεδρος , συχνός τε παρά αὐτός φοιτάω , ὁ μέν καί πρᾶγμα διαλέγω , ὁ δέ καί μείζων δύναμις ἐκ ὁ πρός αὐτός ἀσχολία μνάομαι . οὗτος ἐπί θυσία ἁλίσκομαι , καί πρός εὐθύνω καλέω φωράω ἐξάγιστος καί γόης καί μυρίος ἀτόπημα ἐλλαμβάνω . ἐξωνέομαι δέ ὁ ὁ ἑῷος ἡγέομαι , καί μικρός ἄν ἀφίημι σύν ὁ ἀμφι αὐτός — ἔχω γάρ καί ἕτερος ὁμότροπος , ἕ συνηλόω — , εἰμί μή γε ὁ λαός ἀνίστημι καί πᾶς κυκάω ὁ σκέμμα διαλύω . ἐπιβοάω δέ καί κατά ὁ ἱερεύς , φάσκω καί αὐτός κοινωνέω ὁ βούλευμα . ταράκτης δέ τις καί ἀλιτήριος δαίμων ἀναπείθω ἔνιοι , ὡς καί θυσία σύν Ἀνατόλιος παρεμβάλλω . ἐντεῦθεν καί πρός ἔσχατος ἔρχομαι κίνδυνος Γρηγόριος , ἔφοδος μέγας κατά αὐτός πρός ὁ δῆμος γίγνομαι . καί τοσοῦτος ἀραρίσκω ὁ ὁ ὑπόνοια , ὡς καί βασιλεύς Τιβέριος ζητέω ὁ ἀλήθεια διά ὁ Ἀνατόλιος φωνή ἐκμανθάνω . κελεύω δέ οὖν καί Ἀνατόλιος καί ὁ ἀμφι αὐτός ὁ βασιλεύς ταχύς καταλαμβάνω . ὅσπερ γιγνώσκω ὁ Ἀνατόλιος , ἐπί τις εἰκών ὁ θεοτόκος κατά ὁ εἱρκτή καλώδιον αἰωρέω ἐκτρέχω καί ὀπίσω ὁ χείρ περιστρέφω , ὁ ἱκετεύω καί δήω ἀπαγγέλλω . ὁ δέ μυσάζω καί ὁ ἐναγής καί θεομισής διελέγχω , τελέω ἐκ ἔμπαλιν μεταστρέφω , θαῦμα φρικώδης καί ὁ εἰς ἀεί μνήμη ἄξιος . ὅπερ ὑπό πᾶς ὁ τε εμφρουριον ὁ τε αὖος ὁ φυλακή αὐτός καί ὁ ἀμφι αὐτός πιστεύω ὁράω ὁ πᾶς διαγγέλλω . Ὡράθη δέ καί ὕπαρ τις ὁ πιστός , παροτρύνω κατά ὁ ἀλάστωρ φάσκω τε ὁ αὐτός υἱός ὁ Ἀνατόλιος ἐνυβρίζω . ὡς δέ κατά ὁ βασιλεύς ἄγω , πᾶς τε αἰκία ὑπερβολή ὑφίστημι οὐδείς ὅλως κατά ὁ ἱερεύς ἔχω εἶπον , μείζων κἀκεῖσε θόρυβος καί πάνδημος στάσις αἴτιος ὁ πόλις σύν ὁ ἀμφι αὐτός γίγνομαι . Ἐνίων γάρ αὐτός ψῆφος δέχομαι ἐξοστρακίζω , οὖον μήv ἀναιρέω , θεῖον τις ζῆλος πυρόω ὁ δῆμος ἅπας διαταράσσω , ἀγριαίνω τε καί χαλεπαίνω · καί ὁ μέν ἐξοστρακίζω ἀναρπάζω ἀκάτιον τε ἐμβιβάζω πῦρ ζῶ παραδίδωμι , ὁ δῆμος ὁ ψῆφος ἐκφέρω . καταβοάω δέ καί ὁ βασιλεύς καί Ευτυχίου ὁ σφεῖς ἱερεύς , ὡς ὁ πίστις προδίδωμι . ὅς καί διαχράομαι ὁ Εὐτύχιον μέλλω καί ὁ ὁ ζήτησις ἐμπιστεύω , πάντῃ περίειμι1 καί οὗτος ἀνερευνάω , εἰμί μή γε ὁ πᾶς σώτειρα πρόνοια ἐκεῖνος μέν ἐκ ὁ ζητέω ἀναρπάζω , ὁ δέ θυμός ὁ τοσοῦτος λαός κατά μικρός κατευνάζω , μηδείς ἐκ χείρ ἀτόπημα γίγνομαι . καί αὐτός δέ Ἀνατόλιος θηρίον πρότερος εἰς ὁ ἀμφιθέατρον παραδίδωμι καί πρός αὐτός ὁ σῶμα σπαράσσω , ὕστερος ἀνασκολοπίζω , οὐδέ οὗτος ὁ ἐνταῦθα ποινή λύσις εὑρίσκω · λύκος γάρ ὁ μιαρός αὐτός σῶμα κατάγω , οὐ ἱστορέω πώποτε , πρός θοίνη διανέμω . ἦς δέ τις ὁ παρά ἐγώ ὅς καί πρίν οὗτος γίγνομαι λέγω κατά ὕπνος ὁράω ὡς ὁ κατά Ἀνατόλιος ψῆφος καί ὁ αμφ’αυος ὁ δῆμος δίδωμι . καί μέγας δέ εἷς ὁ βασιλικός οἰκίον προίστημι ἰσχυρῶς μάλα ὁ Ἀνατόλιος ὑπερασπίζω εἴρω θεάομαι ὁ θεοτόκος λέγω , μέχρι τίς ἀντέχω Ἀνατόλιος , οὕτως εἰς αὐτός τε καί ὁ αὐτός παῖς ἐνυβρίζω . καί οὗτος μέν λήγω ὧδε .