evagrius-scholasticus.historia-ecclesiastica 4.27
Ἀναγράφει ὁ αὐτὸς Προκόπιος καὶ τὰ περὶ Ἐδέσης καὶ Ἀγβάρου τοῖς παλαιοῖς ἱστορημένα , καὶ ὡς ὁ Χριστὸς πρὸς Ἄγβαρον ἐπέστειλεν , εἶτα καὶ ὡς ἐς ἑτέραν ἔφοδον πολιορκίαν τῶν Ἐδεσηνῶν ὁ Χοσρόης κατέστη , παραλύειν οἰόμενος τὰ παρὰ τοῖς πιστοῖς θρυλούμενα , ὡς οὐκ ἄν ποτε ἡ Ἔδεσα ὑπὸ τοῖς ἐχθροῖς γενήσεται · ὅπερ τοῖς γραφεῖσι μὲν πρὸς Ἄγβαρον παρὰ Χριστοῦ τοῦ θεοῦ ἡμῶν οὐκ ἔγκειται , ὡς ἔστι τοὺς φιλοπόνους ἑλεῖν ἐκ τῶν ἱστορηθέντων Εὐσεβίῳ τῷ Παμφίλου , αὐτὴν πρὸς λέξιν τὴν ἐπιστολὴν ἀναγνόντι · οὕτω δὲ παρὰ τοῖς πιστοῖς ᾄδεταί τε καὶ πεπίστευται καὶ τὸ πέρας ἐδέξατο , τῆς πίστεως ἔργον προρρήσεως ἀγαγούσης . Μετὰ γὰρ τὸ προσβαλεῖν τῇ πόλει τὸν Χοσρόην μυρίας τε ἐφόδους ἐργάσασθαι χοῦν τε συναμήσασθαι πολύν , ὡς καὶ τὰ τείχη τῆς πόλεως ὑπερπηδῆσαι , ἑτέρας τε μυρίας μηχανὰς ῥάψαι , ἄπρακτον ἐπεποίητο τὴν ἀποπόρευσιν · λέξω δὲ τὰ γενόμενα . Ἐπήγγελλεν ὁ Χοσρόης ταῖς ἀμφ’ αὐτὸν δυνάμεσι ξύλων ἀθροῖσαι μέγα τι χρῆμα πρὸς τὴν πολιορκίαν τῆς προστυχούσης ὕλης . Ἅπερ ἐπειδὴ συνελέγη ὀξύτερον τῆς ἐπιτάξεως , κυκλοτερῶς περιθεὶς τὸν χοῦν ἐς μέσον ἐπέβαλε , καὶ ἀντιμέτωπος τῇ πόλει ᾔει . Οὕτω τε κατὰ σμικρὸν ἐποικοδομῶν τοῖς ξύλοις τε καὶ τῷ χώματι καὶ τῇ πόλει προσιών , τοσοῦτον ἐς ὕψος ἦρε καὶ τὸ τεῖχος ὑπερήλατο , ὡς ἐξ ὑπερδεξίων τὰ βέλη κατὰ τῶν προκινδυνευόντων ὑπὲρ τῆς πόλεως ἐν τῷ τείχει ῥίπτειν . Ἐπειδὴ τοίνυν οἱ τῇ πολιορκίᾳ συνεχόμενοι τεθέαντο τὸ χῶμα πλησίον ὥσπερ ὄρος βαδίζον ἐγγίζειν τῇ πόλει,ἐπιδόξους τε εἶναι τοὺς πολεμίους πεζῇ τῆς πόλεως ἐπιβήσεσθαι , ἅμα ἕῳ μηχανῶνται ἀντικρὺ τοῦ χώματος , ὅπερ ἀγέστα πρὸς Ῥωμαίων κέκληται , διώρυγα ὑπὸ γῆν κατεργάσασθαι ἔνθεν τε πῦρ ἀνεῖναι , ὡς ἂν τῇ φλογὶ τὰ ξύλα φθειρόμενα τὸν χοῦν ἐς γῆν καταγάγοι . Καὶ τὸ μὲν ἔργον ἐπετετέλεστο , πυρὰν δὲ προσάψαντες τοῦ σκοποῦ διημάρτανον , οὐκ ἔχοντος τοῦ πυρὸς διέξοδον ὅθεν ἀέρος ἐπιλαμβανόμενον δύναιτο τὴν ὕλην περιδράξασθαι . Ὡς δ’ οὖν ἐς πᾶσαν ἀμηχανίαν ἦλθον , φέρουσι τὴν θεότευκτον εἰκόνα ἣν ἀνθρώπων μὲν χεῖρες οὐκ εἰργάσαντο , Ἀγβάρῳ δὲ Χριστὸς ὁ θεός , ἐπεὶ αὐτὸν ἰδεῖν ἐπόθει , πέπομφε . Ταύτην τοίνυν τὴν παναγίαν εἰκόνα κατὰ τὴν εἰργασμένην σφίσιν ἐσαγαγόντες διώρυγα ὕδατί τε ἐπικλύσαντες , ἀπ’ αὐτοῦ κατὰ τῆς πυρᾶς καὶ τῶν ξύλων ἀφεῖσαν . Καὶ παραυτίκα τῆς θείας δυνάμεως τῇ πίστει τῶν δεδρακότων ἐπιφοιτησάσης , ὅπερ ἦν ἐκείνοις πρώην ἀδύνατον ἐξηνύετο · παραυτίκα γὰρ ἐσεδέξαντο τὴν φλόγα τὰ ξύλα , καὶ λόγου θᾶττον ἀπανθρακωθέντα τοῖς ὑπερτέροις μετεδίδοσαν , ἅπαντα τοῦ πυρὸς ἀμφινεμομένου . Ὡς δὲ τὸν καπνὸν ἀναθρώσκοντα τεθέαντο οἱ τῇ πολιορκίᾳ πιεζόμενοι , σοφίζονται τάδε · λαγυνίδας μικρὰς ἀγαγόντες ἐμφορήσαντές τε θείου ἅμα καὶ στυππίου καὶ τῶν ἄλλων εὐκαταφλέκτων ὑλῶν , κατὰ τῆς καλουμένης ἀγέστας ἀπεσφενδόνιζον , αἵπερ καπνὸν ἀνιεῖσαι , τοῦ πυρὸς τῇ ῥύμῃ τῆς βολῆς ἀναφθέντος , τὸν ἐκ τοῦ χώματος ἀναδιδόμενον καπνὸν λανθάνειν παρεσκεύαζον · ὡς πάντας ὑποτοπάζειν τοὺς οὐκ εἰδότας ἐκ τῶν λαγυνίδων μᾶλλον καὶ οὐχ ἑτέρωθεν τὸν καπνὸν καθεστάναι . Τρίτῃ δ’ οὖν ἀπ’ ἐκείνης ἡμέρᾳ , ὤφθησαν αἱ γλωσσίδες τοῦ πυρὸς ἐκ τῆς γῆς ἀναδιδόμεναι , καὶ τότε συνῆκαν οἱ ἐν τῷ χώματι τῶν Περσῶν μαχόμενοι ὅποι κακῶν καθεστήκασιν . Ὁ δὲ Χοσρόης , ὥσπερ τῇ θείᾳ δυνάμει ἀντιφερόμενος , τοὺς τῶν ὑδάτων ὁλκοὺς οἳ πρὸ τῆς πόλεως ἔτυχον ὄντες κατὰ τῆς πυρᾶς ἀφείς , σβεννύειν ταύτην ἐπειρᾶτο . Ἡ δὲ μᾶλλον ὡς ἔλαιον ἢ θεῖον ἤ τι τῶν ἐξάπτειν εἰωθότων τὸ ὕδωρ δεξαμένη , ἐπὶ μεῖζον ἤρθη μέχρις ἂν τὸ πᾶν κατήγαγε χῶμα καὶ τέλεον τὴν ἀγέσταν ἀπετέφρωσε . Τότε δ’ οὖν ὁ Χοσρόης ἁπάσαις ταῖς ἐλπίσιν ἀπειρηκὼς καὶ διὰ τῶν ἔργων ἐγνωκὼς ὡς πολλὴν ὦφλεν αἰσχύνην , ὑποτοπήσας τοῦ πρὸς ἡμῶν πρεσβευομένου θεοῦ περιέσεσθαι , ἐπὶ τὰ σφέτερα τὴν ἀποπόρευσιν ἐποιεῖτο ἀκλεῶς .
Lemmas: ἀναγράφω ὁ αὐτός Προκόπιος καί ὁ περί Ἔδεσσα καί Ἀγβάρου ὁ παλαιός ἱστορέω , καί ὡς ὁ Χριστός πρός Ἄγβαρον ἐπιστέλλω , εἶτα καί ὡς εἰς ἕτερος ἔφοδος πολιορκία ὁ Ἐδεσσηνός ὁ Χοσρόης καθίστημι , παραλύω οἴομαι ὁ παρά ὁ πιστός θρυλέω , ὡς οὐ ἄν ποτός ὁ δένω ὑπό ὁ ἐχθρός γίγνομαι · ὅσπερ ὁ γράφω μέν πρός Ἄγβαρον παρά Χριστός ὁ θεός ἐγώ οὐ ἔγκειμαι , ὡς εἰμί ὁ φιλόπονος αἱρέω ἐκ ὁ ἱστορέω Εὐσέβιος ὁ Πάμφιλος , αὐτός πρός λέξις ὁ ἐπιστολή ἀναγιγνώσκω · οὗτος δέ παρά ὁ πιστός ἀείδω τε καί πιστεύω καί ὁ πέρας δέχομαι , ὁ πίστις ἔργον πρόρρησις ἄγω . μετά γάρ ὁ προσβάλλω ὁ πόλις ὁ Χοσρόης μυρίος τε ἔφοδος ἐργάζομαι χόω τε συναμήσασθαι πολύς , ὡς καί ὁ τεῖχος ὁ πόλις ὑπερπηδάω , ἕτερος τε μυρίος μηχανή ῥάπτω , ἄπρακτος ποιέω ὁ αποπορευς · λέγω δέ ὁ γίγνομαι . ἐπαγγέλλω ὁ Χοσρόης ὁ ἀμφι αὐτός δύναμις ξύλον ἀθροίζω μέγας τίς χρῆμα πρός ὁ πολιορκία ὁ προστυγχάνω ὕλη . ὅσπερ ἐπεί συλλέγω ὀξύς2 ὁ ἐπίταξις , κυκλοτερής περιτίθημι ὁ χόω εἰς μέσος ἐπιβάλλω , καί ἀντιμέτωπος ὁ πόλις ἔρχομαι . οὕτως τε κατά μικρός ἐποικοδομέω ὁ ξύλον τε καί ὁ χῶμα καί ὁ πόλις πρόσειμι , τοσοῦτος εἰς ὕψος ἀείρω καί ὁ τεῖχος ὑπεράλλομαι , ὡς ἐκ ὑπερδέξιος ὁ βέλος κατά ὁ προκινδυνεύω ὑπέρ ὁ πόλις ἐν ὁ τεῖχος ῥίπτω . ἐπεί τοίνυν ὁ ὁ πολιορκία συνέχω θεάομαι ὁ χῶμα πλησίος ὥσπερ ὄρος βαδίζω ἐγγίζω ὁ πόλει,ἐπιδόξους τε εἰμί ὁ πολέμιος πεζός ὁ πόλις ἐπιβαίνω , ἅμα ἠώς μηχανάομαι ἀντικρύ ὁ χῶμα , ὅσπερ ἀγέστα πρός Ῥωμαῖος καλέω , διῶρυξ ὑπό γῆ κατεργάζομαι ἔνθεν τε πῦρ ἀνίημι , ὡς εἄν ὁ φλόξ ὁ ξύλον φθείρω ὁ χόω εἰς γῆ κατάγω . καί ὁ μέν ἔργον ἐπιτελέω , πυρή δέ προσάπτω ὁ σκοπός διαμαρτάνω , οὐ ἔχω ὁ πυρός διέξοδος ὅθεν ἀήρ ἐπιλαμβάνω δύναμαι ὁ ὕλη περιδράσσομαι . ὡς δέ οὖν εἰς πᾶς ἀμηχανία ἔρχομαι , φέρω ὁ θεότευκτος εἰκών ὅς ἄνθρωπος μέν χείρ οὐ ἐργάζομαι , Ἀγβάρῳ δέ Χριστός ὁ θεός , ἐπεί αὐτός ὁράω ποθέω , πέμπω . οὗτος τοίνυν ὁ παναγία εἰκών κατά ὁ ἐργάζομαι σφεῖς εἰσάγω διῶρυξ ὕδωρ τε ἐπικλύζω , ἀπό αὐτός κατά ὁ πυρά καί ὁ ξύλον ἀφίημι . καί παραυτίκα ὁ θεῖος δύναμις ὁ πίστις ὁ δράω ἐπιφοιτάω , ὅσπερ εἰμί ἐκεῖνος πρώην ἀδύνατος ἐξανύω · παραυτίκα γάρ εἰσδέχομαι ὁ φλόξ ὁ ξύλον , καί λόγος ταχύς ἀπανθρακόω ὁ ὑπέρτερος μεταδίδωμι , ἅπας ὁ πυρός ἀμφινέμομαι . ὡς δέ ὁ καπνός ἀναθρῴσκω θεάομαι ὁ ὁ πολιορκία πιέζω , σοφίζω ὅδε · λαγυνίς μικρός ἄγω ἐμφορέω τε θεῖον ἅμα καί στύππιον καί ὁ ἄλλος εὐκαταφλέκτων ὕλη , κατά ὁ καλέω ἀγέστα ἀποσφενδονίζω , ὅσπερ καπνός ἀνίημι , ὁ πυρός ὁ ῥύμη ὁ βολή ἀνάπτω , ὁ ἐκ ὁ χῶμα ἀναδίδωμι καπνός λανθάνω παρασκευάζω · ὡς πᾶς ὑποτοπάζω ὁ οὐ οἶδα ἐκ ὁ λαγυνίς μᾶλλον καί οὐ ἑτέρωθεν ὁ καπνός καθίστημι . τρίτη δέ οὖν ἀπό ἐκεῖνος ἡμέρα , ὁράω ὁ γλωσσίς ὁ πυρός ἐκ ὁ γῆ ἀναδίδωμι , καί τότε συνίημι ὁ ἐν ὁ χῶμα ὁ Πέρσης μάχομαι ὅποι κακός καθίστημι . ὁ δέ Χοσρόης , ὥσπερ ὁ θεῖος δύναμις ἀντιφέρω , ὁ ὁ ὕδωρ ὁλκός2 ἕ πρό ὁ πόλις τυγχάνω εἰμί κατά ὁ πυρά ἀφίημι , σβέννυμι οὗτος πειράω . ὁ δέ μᾶλλον ὡς ἔλαιον ἢ θέω ἤ τίς ὁ ἐξάπτω εἴωθα ὁ ὕδωρ δέχομαι , ἐπί μείζων ἀραρίσκω μέχρι εἄν ὁ πᾶς κατάγω χῶμα καί τελέω ὁ ἀγέστα ἀποτρέφω . τότε δέ οὖν ὁ Χοσρόης ἅπας ὁ ἐλπίς ἀπολέγω καί διά ὁ ἔργον γιγνώσκω ὡς πολύς ὀφλισκάνω αἰσχύνη , ὑποτοπέω ὁ πρός ἐγώ πρεσβεύω θεός περίειμι , ἐπί ὁ σφέτερος ὁ αποπορευς ποιέω ἀκλεής .