eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 4.26
XXVI . Ἐπὶ τῶνδε καὶ Μελίτων τῆς ἐν Σάρδεσιν παροικίας ἐπίσκοπος Ἀπολινάριός τε τῆς ἐν Ἱεραπόλει διαπρεπῶς ἤκμαζον , οἳ καὶ τῷ δηλω - θέντι κατὰ τοὺς χρόνους ‘ Ρωμαίων βασιλεῖ λόγους ὑπὲρ τῆς πίστεως ἰδίως ἑκάτερος ἀπολογίας προσεφώνησαν . τούτων εἰς ἡμετέραν γνῶσιν ἀφῖκται τὰ ὑποτεταγμένα · Μελίτωνος , τὰ Περὶ τοῦ πάσχα δύο καὶ τὸ Περὶ πολιτείας καὶ προφητῶν καὶ ὁ Περὶ ἐκκλησίας καὶ ὁ Περὶ κυριακῆς λόγος , ἔτι δὲ ὁ Περὶ πίστεως ἀνθρώπου καὶ ὁ Περὶ πλάσεως , καὶ ὁ Περὶ ὑπακοῆς πίστεως καὶ Περὶ ] αἰσθητηρίων καὶ πρὸς τούτοις ὁ Περὶ ψυχῆς καὶ σώματος [ ηνενοισ ] καὶ ὁ Περὶ λουτροῦ καὶ Περὶ ἀληθείας καὶ Περὶ πίστεως καὶ γενέσεως χριστοῦ καὶ λόγος αὐτοῦ προφητείας καὶ Περὶ ψυχῆς καὶ σώματος καὶ ὁ Περὶ φιλοξενίας καὶ ἡ Κλεὶς καὶ τὰ Περὶ τοῦ διαβόλου καὶ τῆς Ἀποκαλύψεως Ἰωάννου καὶ ὁ Περὶ ἐνσωμάτου θεοῦ , ἐπὶ πᾶσι καὶ τὸ Πρὸς Ἀντωνῖνον βιβλίδιον . Ἐν μὲν οὖν τῷ Περὶ τοῦ πάσχα τὸν χρόνον καθ’ ὅν συνέταττεν , ἀρχόμενος σημαίνει ἐν τούτοις · “ ἐπὶ Σερουιλλίου Παύλου ἀνθυπάτου τῆς Ἀσίας , ᾧ Σάγαρις καιρῷ ἐμαρτύρησεν , ἐγένετο ζήτησις πολλὴ ἐν Λαοδικείᾳ περὶ τοῦ πάσχα , ἐμπεσόντος κατὰ καιρὸν ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις , καὶ ἐγράφη παῦτα . ” τούτου δὲ τοῦ λόγου μέμνηται Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεὺς ἐν ἰδίῳ Περὶ τοῦ πάσχα λόγῳ , ὃν ὡς ἐξ αἰτίας τῆς τοῦ Μελίτωνος γραφῆς φησιν ἑαυτὸν συντάξαι . ἐν δὲ τῷ πρὸς τὸν αὐτοκράτορα βιβλίῳ τοιαῦτά τινα καθ’ ἡμῶν ἐπ’ αὐτοῦ γεγονέναι ἱστορεῖ · “ τὸ γὰρ οὐδεπώποτε γενόμενον , νῦν διώκεται τὸ τῶν θεοσεβῶν γένος καινοῖς ἐλαυ - νόμενον δόγμασιν κατὰ τὴν Ἀσίαν . οἱ γὰρ ἀναιδεῖς συκοφάνται καὶ τῶν ἀλλοτρίων ἐραστασὶ τὴν ἐκ τῶν διαταγμάτων ἔχοντες ἀφορμήν , φανερῶς λῃστεύουσι , νύκτωρ καὶ μεθ’ ἡμέραν διαρπάζοντες τοὺς μηδὲν ἀδικοῦντας . ” καὶ μεθ’ ἕτερά φησιν · “ καὶ εἰ μὲν ἀοῦ κελεύσαντος τοῦτο πράττεται , ἕστω καλῶς γινόμενον · δίκαιος γὰρ βασιλεὺς οὐκ ἂν ἀδίκως βουλεύσαιτο πώποτε , καὶ ἡμεῖς ἡδέως φέρομεν τοῦ τοιούτου θανάτου τὸ γέρας · ταύτην δέ ἀοῖ μόνην προσφέρομεν δέησιν ἵνα αὐτὸς πρότερον ἐπιγνοὺς τοὺς τῆς τοιαύτης φιλονεικίας ἐργάτας , δικαίως κρίνειας εἰ ἄξιοι θανάτου καὶ τιμωρίας ἢ σωτηρίας καὶ ἡσυχίας εἰσίν . εἰ δὲ καὶ παρὰ σοῦ μὴ εἴη ἡ βουλὴ αὕτη καὶ τὸ καινὸν τοῦτο διάταγμα , ὃ μηδὲ κατὰ βαρβάρων πρέπει πολεμίων , πολὺ μᾶλλον δεόμεθά ἀοῦ μὴ περιιδεῖν ἡμᾶς ἐν τοιαύτη δημώδει λεηλασίᾳ . ” τούτοις αὖθις ἐπιφέρει λέγων · “ ἡ γὰρ καθ’ ἡμᾶς Φιλοσοφία πρό · μὲν ἐν βαρβάροις ἥκμασεν , ἐπανθήσασα δὲ τοῖς σοῖς ἕθνέσιν κατὰ τὴν Αὐγούστου τοῦ σοῦ προγόνου μεγάλην ἀρχήν , ἐγενήθη μάΛιστα τῇ σῇ βασιλείᾳ αἴσιον ἀγαθόν . ἔκτοτε γὰρ εἰς μέγα καὶ λαμπρὸν τὸ ‘ Ῥωμαίων ηὐξήθη κράτος · οὗ σὺ διάδοχος εὐκταῖος γέγονάς τε καὶ ἔση μετὰ τοῦ παιδός , φυλάσσων τῆς βασιλείας τὴν σύντροφον καὶ συναρξαμένην Αὐγούστῳ φιλοσοφίαν , ἢν καὶ οἱ πρόγονοί σου πρὸς ταῖς ἄλλαις θρῃσκείαις ετιμησαν , καὶ τοῦτο μεγιστον τεκμήριον του πρὸς ἀγαθοῦ τὸν καθ’ ἡμᾶς λόγον συνακμάσαι τῆ καλῶς ἀρξαμένῃ βασιλείᾳ , ἐκ τοῦ μηδὲν φαῦλον ἀπὸ τῆς Αὐγούστου ἀρχῆς ἀπαντῆσαι , ἀλλὰ τοὐναντίον ἅπαντα λαμπρὰ καὶ ἔνδοξα κατὰ τὰς πάντων εὐχάς . μόνοι πάντων , ἀναπεισθέντες ὑπό τινων βασκάνων ἀνθρώπων , τὸν καθ’ ἡμᾶς ἐν διαβολῇ καταστῆσαι λόγον ἠθέλησαν Νέρων καὶ Δομετιανός , ἀφ’ ὧν καὶ τὸ τῆς συκοφαντίας ἀλόγῳ συνηθείᾳ περὶ τοὺς τοιούτους ῥυῆναι συμβέβηκεν ψεῦδος · ἀλλὰ τὴν ἐκείνων ἄγνοιαν οἱ σοὶ εὐσεβεῖς πατέρες ἐπηνωρθώσαντο , πολλάκις πολλοῖς ἐπιπλήξαντες ἐγγράφως , ὅσοι περὶ τούτων νεωτερίσαι ἐτόλμησαν · ἐν οἷς ὁ μὲν πάππος σου Ἁδριανὸς πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις , καὶ Φουνδανῷ δὲ τῷ ἀνθυπάτῳ , ἡγουμένῳ δὲ τῆς Ἀσίας , γράφων φαίνεται , ὁ δὲ πατήρ ἀοῦ , καὶ σοῦ τὰ σύμπαντα διοικοῦντος αὐτῷ , ταῖς πόλεσι περὶ τοῦ μηδὲν νεωτερίζειν περὶ ἡμῶν ἔγραφεν , ἐν οἷς καὶ πρὸς νεωτερίζειν καὶ πρὸς Φεσσαλονικεῖς καὶ Ἀθηναίους καὶ πρὸς πάντας Ἕλληνας . ἀὲ δὲ καὶ μᾶλλον περὶ τούτων τὴν αὐτὴν ἐκείνοις ἔχοντα γνώμην καὶ πολύ γε φιλανθρωποτέραν καὶ φιλοσοφωτέραν , πεπείσμεθα πάντα πράσσειν ὅσα σου δεόμεθα . ” Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐν τῷ δηλωθέντι τέθειται λόγῳ · ἐν δὲ ταῖς γραφείσαις αὐτῷ Ἐκλογαῖς ὁ αὐτὸς κατὰ τὸ προοίμιον ἀρχόμενος τῶν ὁμολογουμένων τῆς παλαιᾶς διαθήκης γραφῶν ποιεῖται κατάλογον · ὃν καὶ ἀναγκαῖον ἐνταῦθα καταλέξαι , γράφει δὲ οὕτως · “ Μελίτων Ὀνησίμῳ τῷ ἀδελφῷ χαίρειν . ἐπειδὴ πολλάκις ἠξίωσας , σπουδῇ τῇ πρὸς τόν λόγον χρώμενος , γενέσθαι σοι ἐκλογὰς ἔκ τε τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν περὶ τοῦ σωτῆρος καὶ πάσης τῆς πίστεως ἡμῶν , ἔτι δὲ καὶ μαθεῖν τὴν τῶν παλαιῶν βιβλίων ἐβουλήθης ἀκρίβειαν πόσα τὸν ἀριθμὸν καὶ ὁποῖα τὴν τάξιν εἶεν , ἐσπούδασα τὸ τοιοῦτο πρᾶξαι , ἐπιστάμενός ἀοῦ τὸ σπουδαῖον περὶ τὴν πίστιν καὶ φιλομαθὲς περὶ τὸν λόγον ὅτι τε μάλιστα πάντων πόθῳ τῷ πρὸς τὸν θεὸν ταῦτα προκρίνεις , περὶ τῆς αἰωνίου σωτηρίας ἀγωνιζόμενος . ἀνελθὼν οὗν εἰς τὴν ἀνατολὴν καὶ ἕως τοῦ τόπου γενόμενος ἔνθα ἐκηρύχθη καὶ ἐπράχθη , καὶ ἀκριβῶς μαθὼν τὰ τῆς παλαιᾶς διαθήκης βιβλία , ὑποτάξας ἔπεμψά σοι · ὧν ἐστι τὰ ὀνόματα · Μωυσέως πέντε , Γένεσις Ἔξοδος Ἀριθμοὶ Λευιτικὸν Δευτερονόμιον , Ἰησοῦς Ναυῆ , Κριταί , Ῥούθ , Βασιλειῶν τέσσαρα , Παραλειπομένων δύο , Ψαλμῶν Δαυίδ , Σολομῶνος Παροιμίαι ἡ καὶ Σοφία , Ἐκκλησιαστής , Ἆισμα Ἀισμάτων , Ἰὼβ , Προφητῶν Ἡσαΐου Ἱερεμίου τῶν δώδεκα ἐν μονοβίβλῳ Δανιὴλ , Ἰεζεκιήλ , Ἔσδρας · ἐξ ὧν καὶ τὰς ἐκλογὰς ἐποιησάμην , εἰς ἓξ βιβλία διελών . ” καὶ τὰ μὲν τοῦ Μελίτωνος τοσαῦτα .
Lemmas: XXVI . ἐπί ὅδε καί Μελίτων ὁ ἐν Σάρδεις παροικία ἐπίσκοπος Ἀπολινάριος τε ὁ ἐν Ἱεράπολις διαπρεπής ἀκμάζω , ἕ καί ὁ δῆλος - θέω κατά ὁ χρόνος ‘ Ῥωμαῖος βασιλεύς λόγος ὑπέρ ὁ πίστις ἰδίως ἑκάτερος ἀπολογία προσφωνέω . οὗτος εἰς ἡμέτερος γνῶσις ἀφικνέομαι ὁ ὑποτάσσω · Μελίτων , ὁ περι ὁ πάσχα δύο καί ὁ περι πολιτεία καί προφήτης καί ὁ περι ἐκκλησία καί ὁ περι κυριακός λόγος , ἔτι δέ ὁ περι πίστις ἄνθρωπος καί ὁ περι πλάσις , καί ὁ περι ὑπακοή πίστις καί περι ] αἰσθητήριον καί πρός οὗτος ὁ περι Ψυχή καί σῶμα [ ηνενοις ] καί ὁ περι λουτρόν καί περι ἀλήθεια καί περι πίστις καί γένεσις χριστός καί λόγος αὐτός προφητεία καί περι Ψυχή καί σῶμα καί ὁ περι φιλοξενία καί ὁ Κλείς καί ὁ περι ὁ διάβολος καί ὁ ἀποκάλυψις Ἰωάννης καί ὁ περι ἐνσώματος θεός , ἐπί πᾶς καί ὁ πρός Ἀντωνῖνος βιβλίδιον . ἐν μέν οὖν ὁ περι ὁ πάσχα ὁ χρόνος κατά ὅς συντάσσω , ἄρχω σημαίνω ἐν οὗτος · “ ἐπί Σερουίλλιος Παῦλος ἀνθύπατος ὁ Ἀσία , ὅς Σάγαρις καιρός μαρτυρέω , γίγνομαι ζήτησις πολύς ἐν Λαοδίκεια περί ὁ πάσχα , ἐμπίτνω κατά καιρός ἐν ἐκεῖνος ὁ ἡμέρα , καί γράφω Παῦτα . ” οὗτος δέ ὁ λόγος μιμνήσκω Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς ἐν ἴδιος περι ὁ πάσχα λόγος , ὅς ὡς ἐκ αἴτιος ὁ ὁ Μελίτων γραφεύς φημί ἑαυτοῦ συντάσσω . ἐν δέ ὁ πρός ὁ αὐτοκράτωρ βιβλίον τοιοῦτος τις κατά ἐγώ ἐπί αὐτός γίγνομαι ἱστορέω · “ ὁ γάρ οὐδεπώποτε γίγνομαι , νῦν διώκω ὁ ὁ θεοσεβής γένος καινός ἐλαύνω - νόμενος δόγμα κατά ὁ Ἀσία . ὁ γάρ ἀναιδής συκοφάντης καί ὁ ἀλλότριος ἐραστής ὁ ἐκ ὁ διάταγμα ἔχω ἀφορμή , φανερῶς λῃστεύω , νύκτωρ καί μετά ἡμέρα διαρπάζω ὁ μηδείς ἀδικέω . ” καί μετά ἕτερος φημί · “ καί εἰμί μέν άου κελεύω οὗτος πράσσω , εἱμί καλῶς γίγνομαι · δίκαιος γάρ βασιλεύς οὐ εἄν ἄδικος βουλεύω πώποτε , καί ἐγώ ἡδύς φέρω ὁ τοιοῦτος θάνατος ὁ γέρας · οὗτος δέ ἠώς μόνος προσφέρω δέησις ἵνα αὐτός πρότερος ἐπιγιγνώσκω ὁ ὁ τοιοῦτος φιλονεικία ἐργάτης , δικαίως κρίνω εἰμί ἄξιος θάνατος καί τιμωρία ἢ σωτηρία καί ἡσυχία εἰμί . εἰμί δέ καί παρά σύ μή εἰμί ὁ βουλή οὗτος καί ὁ καινός οὗτος διάταγμα , ὅς μηδέ κατά βάρβαρος πρέπω πολέμιος , πολύς μᾶλλον δέω άου μή περιοράω ἐγώ ἐν τοιοῦτος δημώδης λεηλασία . ” οὗτος αὖθις ἐπιφέρω λέγω · “ ὁ γάρ κατά ἐγώ Φιλοσοφία πρό · μέν ἐν βάρβαρος ἀκμάζω , ἐπανθέω δέ ὁ σός ἔθνος κατά ὁ Αὔγουστος ὁ σύ πρόγονος μέγας ἀρχή , γίγνομαι μάλιστα ὁ σός βασίλεια αἴσιος ἀγαθός . ἔκτοτε γάρ εἰς μέγας καί λαμπρός ὁ ‘ Ῥωμαῖος αὐξάνω κράτος · ὅς σύ διάδοχος εὐκταῖος γίγνομαι τε καί σέω μετά ὁ παῖς , φυλάσσω ὁ βασίλεια ὁ σύντροφος καί συνάρχω Αὔγουστος φιλοσοφία , εἄν καί ὁ πρόγονος σύ πρός ὁ ἄλλος θρησκεία τιμάω , καί οὗτος μέγας τεκμήριον ὁ πρός ἀγαθός ὁ κατά ἐγώ λόγος συνακμάζω τῆ καλῶς ἄρχω βασίλεια , ἐκ ὁ μηδείς φαῦλος ἀπό ὁ Αὔγουστος ἀρχή ἀπαντάω , ἀλλά ἐναντίος ἅπας λαμπρός καί ἔνδοξος κατά ὁ πᾶς εὐχή . μόνος πᾶς , ἀναπείθω ὑπό τίνω βάσκανος ἄνθρωπος , ὁ κατά ἐγώ ἐν διαβολή καθίστημι λόγος ἐθέλω Νέρων καί Δομετιανός , ἀπό ὅς καί ὁ ὁ συκοφαντία ἄλογος συνήθεια περί ὁ τοιοῦτος ῥέω συμβαίνω ψεῦδος · ἀλλά ὁ ἐκεῖνος ἄγνοια ὁ σύ εὐσεβής πατήρ ἐπανορθόω , πολλάκις πολύς ἐπιπλήσσω ἔγγραφος , ὅσος περί οὗτος νεωτερίζω τολμάω · ἐν ὅς ὁ μέν πάππος σύ Ἁδριανὸς πολύς μέν καί ἄλλος , καί Φουνδανός δέ ὁ ἀνθύπατος , ἡγέομαι δέ ὁ Ἀσία , γράφω φαίνω , ὁ δέ πατήρ άου , καί σύ ὁ σύμπας διοικέω αὐτός , ὁ πόλις περί ὁ μηδείς νεωτερίζω περί ἐγώ γράφω , ἐν ὅς καί πρός νεωτερίζω καί πρός φεσσαλονικαω καί Ἀθηναῖος καί πρός πᾶς Ἕλλην . ἀεί δέ καί μᾶλλον περί οὗτος ὁ αὐτός ἐκεῖνος ἔχω γνώμη καί πολύς γε φιλάνθρωπος καί φιλόσοφος , πείθω πᾶς πράσσω ὅσος σύ δήω . ” ἀλλά οὗτος μέν ἐν ὁ δηλόω τίθημι λόγος · ἐν δέ ὁ γράφω αὐτός Ἐκλογή ὁ αὐτός κατά ὁ προοίμιον ἄρχω ὁ ὁμολογέω ὁ παλαιός διαθήκη γραφεύς ποιέω κατάλογος · ὅς καί ἀναγκαῖος ἐνταῦθα καταλέγω , γράφω δέ οὕτως · “ Μελίτων Ὀνήσιμος ὁ ἀδελφός χαίρω . ἐπεί πολλάκις ἀξιόω , σπουδή ὁ πρός ὁ λόγος χράω , γίγνομαι σύ ἐκλογή ἐκ τε ὁ νόμος καί ὁ προφήτης περί ὁ σωτήρ καί πᾶς ὁ πίστις ἐγώ , ἔτι δέ καί μανθάνω ὁ ὁ παλαιός βιβλίον βούλομαι ἀκρίβεια πόσος ὁ ἀριθμός καί ὁποῖος ὁ τάξις ἄγω , σπουδάζω ὁ τοιοῦτος πράσσω , ἐπίσταμαι άου ὁ σπουδαῖος περί ὁ πίστις καί φιλομαθής περί ὁ λόγος ὅτι τε μάλιστα πᾶς πόθος ὁ πρός ὁ θεός οὗτος προκρίνω , περί ὁ αἰώνιος σωτηρία ἀγωνίζομαι . ἀνέρχομαι ἐν εἰς ὁ ἀνατολή καί ἠώς ὁ τόπος γίγνομαι ἔνθα κηρύσσω καί πράσσω , καί ἀκριβῶς μανθάνω ὁ ὁ παλαιός διαθήκη βιβλίον , ὑποτάσσω πέμπω σύ · ὅς εἰμί ὁ ὄνομα · Μωυσῆς πέντε , Γένεσις Ἔξοδος ἀριθμός Λευιτικός Δευτερονόμιον , Ἰησοῦς Ναυῆ , κριτός , Ῥούθ , Βασίλεια τέσσαρες , παραλείπω δύο , ψαλμός Δαυίδ , Σολομών παροιμία ὁ καί Σοφία , ἐκκλησιαστής , ᾎσμα Ἀῖσμα , Ἰώβ , Προφήτης Ἠσαΐας Ἱερεμίας ὁ δώδεκα ἐν μονόβιβλος Δανιήλ , Ἰεζεκιήλ , Ἔσδρας · ἐκ ὅς καί ὁ ἐκλογή ποιέω , εἰς ἓξ βιβλίον διαιρέω . ” καί ὁ μέν ὁ Μελίτων τοσοῦτος .