eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 10.8
VIII . τοιαῦτα μὲν οὖν ἡμῖν ἡ θεία καὶ οὐράνιος τῆς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἐπιφανείας ἐδωρεῖτο χάρις , τοσαύτη τε ἅπασιν ἀνθρώποις ἀγαθῶν διὰ τῆς ἡμετέρας ἐπρυτανεύετο εἰρήνης . καὶ ὧδε μὲν τὰ καθ’ ἡμᾶς ἐν εὐφροσύναις καὶ πανηγύρεσιν ἐτελεῖτο · οὐκ ἢν δὲ ἄρα τῷ μισοκάλῳ φθόνῳ τῷ τε φιλοπονήρῳ δαίμονι φορητὸς ἡ τῶν ὁρωμένων θέα , ὥσπερ οὖν οὐδὲ Λικιννίῳ πρὸς αώφρονα λογισμὸν ἐτύγχανεν αὐτάρκη τὰ τοῖς πρόαθεν δεδηλωμένοις τυράννοις συμβεβηκότα · ὃς εὑ φερομένης τῆς ἀρχῆς αὐτῷ βασιλέως τε μεγάλου Κωνσταντίνου δευτερείων τιμῆς ἐπιγαμβρίας τε καὶ συγγενείας τῆς ἀνωτάτω ἠξιωμένος , μιμήσεως μὲν τῆς τῶν καλῶν ἀπελιμπάνετο , τῆς δὲ τῶν ἀσεβῶν τυράννων μοχθηρίας ἐξήλου τὴν κακοτροπίαν , καὶ ὧν τοῦ βίου τὴν καταστροφὴν ἐπεῖδεν αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς , τούτων ἕπεαθαι τῆ γνώμη μᾶλλον ἢ τῇ τοῦ κρείττονος ἐμμένειν φιλίᾳ τε καὶ διαθέσει ἠρεῖτο . διαφθονηθείς γέ τοι τῷ πανευεργέτῃ , πόλεμον δυσαγῆ καὶ δεινότατον πρὸς αὐτὸν ἐκφέρει , οὐ φύαεως νόμων φεισάμενος , οὐχ ὁρκωμοσιῶν οὐχ αἵματος οὐ συνθηκῶν μνήμην ἐν διανοίᾳ λαβών . ὁ μὲν γὰρ αὐτῷ οἷα πανάγαθος βασιλεὺς εὐνοίας παρέχων ἀληθοῦς σύμβολα , συγγενείας τῆς πρὸς αὐτὸν οὐκ ἐφθόνησεν γάμων τε λαμπρῶν ἀδελφῆς μετουσίαν οὐκ ἀπηρνήσατο , ἀλλὰ καὶ τῆς ἐκ πατέρων εὐγενείας βασιλικοῦ τε ἀνέκαθεν αἵματος κοινωνὸν γενέσθαι ἠξίωσεν τῆς τε κατὰ πάντων ἀπολαύειν ἀρχῆς οἷα κηδεστῇ καὶ συμβασιλεῖ παρεῖχεν τὴν ἐξουαίαν , οὐκ ἔλαττον μέρος τῶν ὑπὸ Ῥωμαίους ἐθνῶν διέπειν αὐτῷ καὶ διοικεῖν κεχαρισμένος . ὁ δ’ ἔμπαλιν τούτοις τἀναντία διεπράττετο , παντοίας ὁσημέραι κατὰ τοῦ κρείττονος μηχανὰς ἐπιτεχνώμενος πάντας τε ἐπινοῶν ἐπιβουλῆς τρόπους , ὡς ἄν κακοῖς τὸν εὐεργέτην ἀμείψοιτο . τὰ μὲν οὖν πρῶτα τὴν συσκευὴν ἐπικρύπτειν , φίλος εἶναι προσεποιεῖτο , δόλῳ τε καὶ ἀπάτη πλειστάκις ἐπιθέμενος ῥᾷστα ἂν τυχεῖν τοῦ προσδοκωμένου ἤλπισεν · τῷ δὲ ἄρα ὁ θεὸς ἢν φίλος κηδεμών τε καὶ φύλαξ , ὃς αὐτῷ τὰς ἐν ἀπορρήτῳ καὶ σκότει μηχανωμένας ἐπιβουλὰς εἰς φῶς ἄγων διήλεγχεν . τοσοῦτον ἀρετῆς τὸ μέγα τῆς θεοαεβείας ὅπλον πρὸς ἄμυναν μὲν ἐχθρῶν , οἰκείας δὲ φυλακὴν αωτηρίας ἰσχύει · ᾧ δὴ πεφραγμένος μένος ὁ θεοφιλέστατος ἡμῶν βασιλεὺς τὰς τοῦ δυσωνύμου πολυπλόκους ἐπιβουλὰς διεδίδρασκεν . ὃ δὲ τὴν λαθραίαν συσκευὴν ὡς οὐδαμῶς ἑώρα κατὰ γνώμην αὐτῷ χωροῦσαν , τοῦ θεοῦ πάντα δόλον τε καὶ ῥᾳδιουργίαν τῷ θεοφιλεῖ βασιλεῖ κατάφωρα ποιοῦντος , οὐκέθ’ οἷός τε ὢν ἐπικρύπτεσθαι , προφανῆ πόλεμον αἴρεται . ὁμόσε δῆτα Κωνσταωτίνῳ πολεμεῖν διαγνούς , ἤδη καὶ κατὰ τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων , ὃν ἠπίστατο σέβειν αὐτόν , παρατάττεσθαι ὡρμᾶτο , κἄπειτα τοὺς ὑπ’ αὐτῷ θεοσεβεῖς , μηδὲν μηδ’ ὅλως πώποτε τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ λυπηρὸν διαθεμένους , ἠ’ τέως τέως καὶ ἡσυχῆ πολιορκεῖν ἐπεβάλλετο . καὶ τοῦτ’ ἔπραττεν , δεινῶς ἀβλεπτεῖν ὑπὸ τῆς ἐμφύτου κακίας ἠναγκασμένος . οὔτ’ οὖν τὴν μνήμην τῶν πρὸ αὐτοῦ Χριστιανοὺς ἐκδιωξάντων πρὸ ὀφθαλμῶν ἔθετο οὐδ’ ὧν αὐτὸς ὀλετὴρ καὶ τιμωρὸς δι’ ἃς μετῆλθον ἀσεβείας κατέστη · ἀλλὰ γὰρ τοῦ σώφρονος ἐκτραπεὶς λογισμοῦ , διαρρήδην δὲ μανεὶς τὰς φρένας , τὸν θεὸν αὐτὸν οἷα δὴ Κωνσταντίνου βοηθὸν ἀντὶ τοῦ βοηθουμένου πολεμεῖν ἐγνώκει . Καὶ πρῶτα μὲν τῆς οἰκίας τῆς αὐτοῦ πάντα Χριστιανὸν ἀπελαύνει , ἔρημον αὐτὸς αὑτὸν ὁ δείλαιος τῆς τούτων καθιστὰς ὑπὲρ αὐτοῦ πρὸς τὸν θεὸν εὐχῆς , ἢν ὑπὲρ ἁπάντων αὐτοῖς ποιεῖσθαι πάτριον μάθημα τυγχάνει · εἶτα δὲ τοὺς κατὰ πόλιν ατρατιώτας ἐκκρίνεσθαι καὶ ἀποβάλλεσθαι τοῦ τῆς τιμῆς ἀξιώματος , εἰ μὴ τοῖς δαίμοσιν θύειν αἱροῖντο , παρακελεύεται . Καὶ ἔτι γε ταῦτα ἦν μικρά , τῆ τῶν μειζόνων συγκρινόμενα παραθέσει . τί δεῖ τῶν κα ἕκαστα καὶ κατὰ μέρος τῷ θεομισεῖ πεπραγμένων μνημονεύειν μονεύειν ὅπως τε νόμους ἀνόμους ὁ παρανόμω παρανομώτατος ἐξεῦρεν ; τούς γέ τοι ἐν ταῖς εἱρκταῖς ταλαιπώρου μέν οὐ ’ς ἐνομοθέτει μηδένα μεταδόσει τροφῆς φιλανθρωπεύεσθαι μηδ’ ἐλεεῖν τοὺς ἐν δεσμοῖς λιμῷ διαφθειρομένους μηδ’ ἁπλῶς ἀγαθὸν εἶναι μηδένα μηδ’ ἀγαθόν τι πράττειν τοὺς καὶ πρὸς αὐτῆς τῆς ξύσεως ἐπὶ τὸ συμπαθὲς τῶν πέλας ἑλκομένους . μένους . καὶ ἢν γε νόμων οὗτος ἄντικρυς ἀναιδὴς καὶ ἀπηνέστατος , πᾶσαν ἥμερον ὑπερεξάγων φύσιν , ἐφ’ ᾧ καὶ τιμωρία προσέκειτο τοὺς ἐλεοῦντας τὰ ἴσα πάσχειν τοῖς ἐλεουμένοις δεσμοῖς τε καὶ φυλακαῖς καθείρηγνυσθαι , τὴν ἴσην τοῖς καταπονουμένοις ὑπομένοντας τιμωρίαν , τοὺς τὰ φιλάνθρωπα δ’ διακονουμένους . μένους . τοιαῦται αἱ Λικιννίου διατάξεις . τί χρὴ τὰς περὶ γάμων καινοτομίας ἀπαριθμεῖαθαι ἢ τοὺς ἐπὶ τοῖς τὸν βίον μεταλλάττουσιν νεωτερισμοὺς αὐτοῦ , δι’ ὧν τοὺς παλαιοὺς Ῥωμαίων εὖ καὶ σοφῶς κειμένους νόμους περιγραφαὶ τολμήσας , βαρβάρους τινὰς καὶ ἀνμηέρους ἡμέρους ἀντεισῆγεν , νόμους ἀνόμους ὡς ἀληθῶς καὶ παρανόμους , ἐπισκήψεις τε μυρίας κατὰ τῶν ὑποχειρίων ἐθνῶν ἐπενόει χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου παντοίας εἰσπράξεις ἀναμετρήσεις τε γῆς καὶ τῶν κατ’ ἀγροὺς μηκέτ’ ὄντων ἀνθρώπων πρόπαλαι δὲ κατοιχομένων ἐπιζήμιον κέρδος , οἵους δ’ ἐφεῦρεν ἐπὶ τούτοις ὁ μιδάνθρωπος κατὰ μηδὲν ἠδικηκότων ἐξοριαμούς , οἵας εὐπατριδῶν καὶ ἀξιολόγων ἀνδρῶν ἀπαγωγάς , ὧν δὴ τὰς κουριδίας ἀποζευγνὺς γαμετὰς μιαροῖς τισιν οἰκέταις ἐφ’ ὕβρει πράξεως αἰσχρᾶς παρεδίδου , ὅσαις δὲ αὐτὸς ὁ ἐαχατόγηρως γυναιξὶν ὑπάνδροις παρθένοις τε κόραις ἐμπαροινῶν τὴν ἀκόλαστον τῆς αὐτοῦ ψυχῆς ἐπιθυμίαν ἐπλήρου—τί χρὴ ταῦτα μηκύνειν , τῆς τῶν ἐσχάτων αὐτοῦ πράξεων ὑπερβολῆς μικρὰ τὰ πρῶτα καὶ τὸ μηθὲν εἶναι διελεγχούσης ; Τὸ γοῦν τέλος αὐτῷ τῆς μανίας ἐπὶ τοὺς ἐπισκόπους ἐχώρει , ἤδη τε τούτους , ὡς ἂν τοῦ ἐπὶ πάντων θεοῦ θεράποντας , ἐναντίους ὑπάρχειν οἷς ἔδρα ἡγούμενος , οὔπω μὲν ἐκ τοῦ φανεροῦ διὰ τὸν ἀπὸ τοῦ κρείττονος φόβον , λάθρα δὲ αὖθις καὶ δολίως συνεσκευάζετο , ἀνῄρει τε τούτων δι’ ἐπιβουλῆς τῶν ἡγεμόνων τοὺς δοκιμωτάτους . καὶ ὁ τρόπος ’δε τοῦ κατ’ αὐτῶν φόνου ξένος τις ἢν καὶ οἷος οὐδεπώποτε ἠκούσθη . τὰ γοῦν ἀμφὶ τὴν Αμάσειαν καὶ τὰς λοιπὰς τοῦ Πόντου πόλεις κατεργασθέντα πᾶσαν ὑπερβολὴν ὠμότητος ὑπερηκόντισεν · ἔνθα τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ αἰ μὲν ἐξ ὕφους εἰς ἔδαφος αὗθις κατερρίπτοντο , τὰς δὲ ἀπέκλειον , ὡς ἂν μὴ συνάγοιτό τις τῶν εἰωθότων μηδὲ τῷ θεῷ τὰς ἐποφειλομένας ἀποδιδῷ λατρείας . συντελεῖσθαι γὰρ οὐχ ἡγεῖτο ὑπὲρ αὐτοῦ τὰς barbarous and uncivilized , that truly were lawless and contrary to law ; or the countless assessments that he derised to the detriment of his subject peoples , and the manifold exactions of gold and silver , the revaluations of land , and the lucrative fines of men in the country parts no longer alive but long since departed ? Αnd , moreover , as to the banishments that this hater οf mankind inflicted upon those who had done no wrong , the arrests of noble and highlyesteemed men , whose wedded wives he separated from them and consigned to certain abominable members οf his household for disgraceful insult ; as to the many married women and unwedded giris with whom this drunken old dotard satished his soul's unbridled lust—why should one enlarge on these things , when the outrageous character οf his last deeds show the first to be small and of no account ? For example , in the final stage of his madness he proceeded against the bishops , and deeming them opposed to his doings , as being the servants of the supreme God , forthwith plotted against them , not openly as yet ( for he feared his superior ) , but once more with secrecy and guile ; and the most hlghly respected οf these , by the contrivance of the governors , he put to death . Αnd the manner in which they were murdered was strange and hitherto unheard of . For instance , the things that were done at Amasea and the other cities of Pontus outdid every exeess of cruelty . There some of the churches of God were again thrown down from the top to the bottom ; others they shut up , so that none of the accustomed worshippers might assemble or pay to God the service due to Ηim . For he did not think that the prayers were offered on his behalf—such such was the εὐχάς , συνειδότι φαύλῳ τοῦτο λογιζόμενος , ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ θεοφιλοῦς βασιλέως πάντα πράττειν ἡμᾶς καὶ τὸν θεὸν ἱλεοῦσθαι πέπειστο · ἔνθεν ὡρμᾶτο καθ’ ἡμῶν τὸν θυμὸν ἐπισκήπτειν . καὶ δῆτα τῶν ἡγεμόνων οἱ κόλακες , τὰ φίλα πράττειν τῷ δυσαγεῖ πεπεισμένοι , τῶν ἐπισκόπων τοὺς μὲν συνήθως ταῖς τῶν κακούργων ἀνδρῶν περιέβαλλον τιμῶ τιμωρίαις , ἀπήγοντό τε καὶ ἐκολάζοντο ἀπροφασίστως τοῖς μιαιφόνοις ὁμοίως οἱ μηδὲν ἠδικηκότες · ἤδη δέ τινες καινοτέραν ὑπέμενον τελευτήν , ξίφει τὸ σῶμα εἰς πολλὰ τμήματα κατακρεουργούμενοι καὶ μετὰ τὴν ἀπηνῆ ταύτην καὶ φρικτοτάτην θέαν τοῖς τῆς θαλάσσης βυθοῖς ἰχθύσιν εἰς βορὰν ῥιπτούμενοι . φυγαὶ δὴ αὖθις ἐπὶ τούτοις τῶν θεοσεβῶν ἐγίνοντο ἀνδρῶν , καὶ πάλιν ἀγροὶ καὶ πάλιν ἐρημίαι νάπαι τε καὶ ὄρη τοὺς χριστοῦ θεράποντας ὑπεδέχοντο . ἐπεὶ δὲ καὶ ταῦτα τοῦτον προυχώρει τῷ δυσσεβεῖ τὸν τρόπον , λοιπὸν καὶ τὸν κατὰ πάντων ἀνακινεῖν διωγμὸν ἐπὶ διάνοιαν ἐβάλλετο , ἐκράτει τε γνώμης καὶ οὐδὲν ἐμποδὼν ἦν αὐτῷ μὴ οὐχὶ ἐν ἔργῳ χωρεῖν , εἰ μὴ τάχιστα τὸ μέλλον ἔσεσθαι προλαβὼν ὁ τῶν οἰκείων ψυχῶν ὑπέρμαχος θεὸς ὡς ἐν βαθεῖ σκότῳ καὶ νυκτὶ φωστῆρα μέγαν ἀθρόως καὶ σωτῆρα τοῖς πᾶσιν ἐξέλαμψεν , τὸν αὐτοῦ θεράποντα Κωνσταντῖνον ὑψηλῷ βραχίονι ἐπὶ τὰ τῇδε χειραγωγήσας . lX . τούτῳ μὲν οὖν ἄνωθεν ἐξ οὐρανοῦ καρπὸν εὐσεβείας ἐπάξιον τὰ τρόπαια τῆς κατὰ τῶν ἀσεβῶν παρεῖχε νίκης , τὸν δ’ ἀλιτήριον αὐτοῖς συμβούλοις ἅπασιν καὶ φίλοις ὑπὸ τοῖς Κωνσταωτίνου ποσὶν πρηνῆ κατέβαλεν . Ὡς γὰρ εἰς ἔσχατα μανίας τὰ κατ’ αὐτὸν ἤλαυνεν , οὐκέτ’ ἀνεκτὸν εἶναι λογισάμενος βασιλεὺς ὁ τῷ θεῷ φίλος τὸν σώφρονα συναγαγὼν λογισμὸν καὶ τὸν στερρὸν τοῦ δικαίου τρόπον φιλανθρωπίᾳ κερασάμενος , ἐπαμῦναι κρίνει τοῖς ὑπὸ τῷ τυράννῳ ταλαιπωρουμένοις , καὶ τό γε πλεῖστον ἀνθρώπων γένος , βραχεῖς λυμεῶνας ἐκποδὼν ποιησάμενος , ἀνασώσασθαι ὁρμᾶται . μόνη γὰρ αὐτῷ χρωμένῳ φιλανθρωπίᾳ τὸν πρὸ τούτου χρόνον καὶ τὸν οὐ συμπαθείας ἄξιον ἐλεοῦντι , τῷ μὲν οὐδὲν ἐγίνετο πλέον , τῆς κακίας οὐκ ἀπαλλαττομένῳ , αὔξοντι δὲ μᾶλλον τὴν κατὰ τῶν ὑποχειρίων ἐθνῶν λύτταν , τοῖς δὲ κακουμένοις οὔτις ἐλείπετο σωτηρίας ἐλπίς , ὑπὸ δεινῷ θηρὶ κατατυραννουμένοις . δι’ ὃ δὴ τῷ φιλαγάθῳ μίξας τὸ μισοπόνηρον ὁ τῶν ἀγαθῶν ἀρωγὸς πρόεισιν ἅμα παιδὶ Κρίστῳ βασιλεῖ φιλανθρωποτάτῳ σωτήριον δεξιὰν ἅπασιν τοῖς ἀπολλυμένοις ἐκτείνας · εἶθ’ οἷα παρβασιλεῖ θεῷ θεοῦ τε παιδὶ σωτῆρι ἁπάντων ποδηγῷ καὶ συμμάχῳ χρώμενοι , πατὴρ ἅμα καὶ υἱὸς ἄμφω κύκλῳ διελόντες τὴν κατὰ τῶν θεομισῶν παράταξιν , ῥᾳδίαν τὴν νίκην ἀποφέρονται , τῶν κατὰ τὴν συμβολὴν πάντων ἐξευμαρισθέντων αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ θεοῦ κατὰ γνώμην . ἀθρόως δῆτα καὶ λόγου θᾶττον οἱ μὲν χθὲς καὶ πρὸ ἡμέρας θανάτου πνέοντες καὶ ἀπειλῆς οὐκέτ’ ἦσαν , οὐδὲ μέχρις ὀνόματος μνημονευόμενοι , γραφαί τε αὐτῶν καὶ τιμαὶ τὴν ἀξίαν αἰσχύνην ἀπελάμβανον , καὶ ἃ τοῖς πάλαι δυσσεβέσιν τυράννοις ἐνεῖδεν αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς Λικίννιος , ταῦτα ὁμοίως καὶ αὐτὸς ἔπασχεν , ὅτι μηδ’ αὐτὸς ἐδέξατο παιδείαν μηδὲ ἐπὶ ταῖς τῶν πέλας ἐσωφρονίσθη μάστιξιν , τὴν ὁμοίαν δ’ ἐκείνοις τῆς ἀσεβείας μετελθὼν ὁδόν , ἐπὶ τὸν ἴσον αὐτοῖς ἐνδίκως περιηνέχθη κρημνόν . Αλλ' οὗτος μὲν ταύτῃ πη βεβλημένος ἔκειτο · ὁ δ’ ἀρετῇ πάσῃ θεοσεβείας ἐκπρέπων μέγιστος νικητὴς Κωνσταντῖνος σὺν παιδὶ Κρίσπῳ , βασιλεῖ θεοφιλεστάτῳ καὶ τὰ πάντα τοῦ πατρὸς ὁμοίῳ , τὴν οἰκείαν ἑῴαν ἀπελάμβανον καὶ μίαν ἡνωμένην τὴν Ῥωμαίων κατὰ τὸ παλαιὸν παρεῖχον ἀρχήν , τὴν ἀπ’ ἀνίσχοντος ἡλίου πᾶσαν ἐν κύκλῳ κατὰ θάτερα τῆς οἰκουμένης ἄρκτον τε ὁμοῦ καὶ μεσημβρίαν εἰς ἔσχατα δυομένης ἡμέρας ὑπὸ τὴν αὐτῶν ἄγοντες εἰρήνην . ἀφῄρητο δ’ οὖν ἐξ ἀνθρώπων πᾶν δέος τῶν πρὶν αὐτοὺς πιεζούντων , λαμπρὰς δ’ ἐτέλουν καὶ πανηγυρικὰς ἑορτῶν ἡμέρας , ἢν τε φωτὸς ἔμπλεα πάντα , καὶ μειδιῶσι προσώποις ὄμμασί τε φαιδροῖς οἱ πρὶν κατηφεῖς ἀλλήλους ἔβλεπον , χορεῖαι δ’ αὐτοῖς καὶ ὕμνοι κατὰ πόλεις ὁμοῦ καὶ ἀγροὺς τὸν παμβασιλέα θεὸν πρώτιστα πάντων , ὅτι δὴ τοῦτ’ ἐδιδάχθησαν , κἄπειτα τὸν εὐσεβῆ βασιλέα παισὶν ἅμα θεοφιλέσιν ἐγέραιρον , κακῶν δ’ ἀμνηστία παλαιῶν ἦν καὶ λήθη πάσης δυσσεβείας , παρόντων δ’ ἀγαθῶν ἀπόλαυσις καὶ προσέτι μελλόντων προσδοκίαι . ἥπλωντο δ’ οὗν κατὰ πάντα τόπον τοῦ νικητοῦ βασιλέως φιλανθρωπίας ἔμπλεοι διατάξεις νόμοι τε μεγαλοδωρεᾶς καὶ ἀληθοῦς εὐσεβείας γνωρίσματα περιέχοντες . οὕτω δῆτα πάσης τυραννίδος ἐκκαθαρθείσης , μόνοις ἐφυλάττετο τὰ τῆς προσηκούσης βασιλείας βέβαιά τε καὶ ἀνεπίφθονα Κωνσταντίνῳ καὶ τοῖς
Lemmas: VIII . τοιοῦτος μέν οὖν ἐγώ ὁ θεῖος καί οὐράνιος ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ ἐπιφάνεια δωρέω χάρις , τοσοῦτος τε ἅπας ἄνθρωπος ἀγαθός διά ὁ ἡμέτερος πρυτανεύω εἰρήνη . καί ὧδε μέν ὁ κατά ἐγώ ἐν Εὐφρόσυνος καί πανήγυρις τελέω · οὐ εἄν δέ ἄρα ὁ μισόκαλος φθόνος ὁ τε φιλοπόνηρος δαίμων φορητός ὁ ὁ ὁράω θέα , ὥσπερ οὖν οὐδέ Λικίννιος πρός αώφρονα λογισμός τυγχάνω αὐτάρκης ὁ ὁ πρόαθεν δηλόω τύραννος συμβεβηκός · ὅς ὅς φέρω ὁ ἀρχή αὐτός βασιλεύς τε μέγας Κωνσταντῖνος δευτερεῖος τιμή ἐπιγαμβρίας τε καί συγγένεια ὁ ἄνω2 ἀξιόω , μίμησις μέν ὁ ὁ καλός ἀπολείπω , ὁ δέ ὁ ἀσεβής τύραννος μοχθηρία ἐξηλόω ὁ κακοτροπία , καί ὅς ὁ βίος ὁ καταστροφή ἐφοράω αὐτός ὀφθαλμός , οὗτος ἕπω τῆ γνώμη μᾶλλον ἢ ὁ ὁ ἀγαθός ἐμμένω φίλιος τε καί διάθεσις αἱρέω . διαφθονέω γε ὅς ὁ πανευεργέτης , πόλεμος δυσαγής καί δεινός πρός αὐτός ἐκφέρω , οὖον φύαεως νόμος φείδομαι , οὐ ὁρκωμοσία οὐ αἷμα οὖον συνθήκη μνήμη ἐν διάνοια λαμβάνω . ὁ μέν γάρ αὐτός οἷος πανάγαθος βασιλεύς εὔνοια παρέχω ἀληθής σύμβολον , συγγένεια ὁ πρός αὐτός οὐ φθονέω γάμος τε λαμπρός ἀδελφός μετουσία οὐ ἀπαρνέομαι , ἀλλά καί ὁ ἐκ πατήρ εὐγένεια βασιλικός τε ἀνέκαθεν αἷμα κοινωνός γίγνομαι ἀξιόω ὁ τε κατά πᾶς ἀπολαύω ἀρχή οἷος κηδεστής καί συμβασιλεύς παρέχω ὁ εξουαια , οὐ μικρός μέρος ὁ ὑπό Ῥωμαῖος ἔθνος διέπω αὐτός καί διοικέω χαρίζομαι . ὁ δέ ἔμπαλιν οὗτος τἀναντία διαπράσσω , παντοῖος ὁσημέραι κατά ὁ ἀγαθός μηχανή ἐπιτεχνάομαι πᾶς τε ἐπινοέω ἐπιβουλή τρόπος , ὡς ἄν κακός ὁ εὐεργέτης ἀμείβω . ὁ μέν οὖν πρῶτος ὁ συσκευή ἐπικρύπτω , φίλος εἰμί προσποιέω , δόλος τε καί ἀπάτη πλειστάκις ἐπιτίθημι ῥᾳδίως εἄν τυγχάνω ὁ προσδοκάω ἐλπίζω · ὁ δέ ἄρα ὁ θεός εἄν φίλος κηδεμών τε καί φύλαξ , ὅς αὐτός ὁ ἐν ἀπόρρητος καί σκότος μηχανάομαι ἐπιβουλή εἰς φάος ἄγω διελέγχω . τοσοῦτος ἀρετή ὁ μέγας ὁ θεοαεβείας ὅπλον πρός ἄμυνα μέν ἐχθρός , οἰκεῖος δέ φυλακή αωτηρίας ἰσχύω · ὅς δή φράσσω μένος ὁ θεοφιλής ἐγώ βασιλεύς ὁ ὁ δυσώνυμος πολύπλοκος ἐπιβουλή διαδιδράσκω . ὅς δέ ὁ λαθραῖος συσκευή ὡς οὐδαμῶς ὁράω κατά γνώμη αὐτός χωρέω , ὁ θεός πᾶς δόλος τε καί ῥᾳδιουργία ὁ θεοφιλής βασιλεύς κατάφωρος ποιέω , οὐκέτι οἷος τε εἰμί ἐπικρύπτω , προφανής πόλεμος ἀείρω . ὁμόσε δῆτα Κωνσταωτίνῳ πολεμέω διαγιγνώσκω , ἤδη καί κατά ὁ θεός ὁ ὅλος , ὅς ἐπίσταμαι σέβω αὐτός , παρατάσσω ὁρμάω , ἔπειτα ὁ ὑπό αὐτός θεοσεβής , μηδείς μηδέ ὅλως πώποτε ὁ ἀρχή αὐτός λυπηρός διατίθημι , ἤ τέως τέως καί ἡσυχῆ πολιορκέω ἐπιβάλλω . καί οὗτος πράσσω , δεινῶς ἀβλεπτέω ὑπό ὁ ἔμφυτος κακία ἀναγκάζω . οὔτε οὖν ὁ μνήμη ὁ πρό αὐτός Χριστιανός ἐκδιώκω πρό ὀφθαλμός τίθημι οὐδέ ὅς αὐτός ὀλετήρ καί τιμωρός διά ὅς μετέρχομαι ἀσέβεια καθίστημι · ἀλλά γάρ ὁ σώφρων ἐκτρέπω λογισμός , διαρρήδην δέ μαίνομαι ὁ φρήν , ὁ θεός αὐτός οἷος δή Κωνσταντῖνος βοηθός ἀντί ὁ βοηθέω πολεμέω γιγνώσκω . καί πρῶτος μέν ὁ οἰκίον ὁ αὐτός πᾶς Χριστιανός ἀπελαύνω , ἐρῆμος αὐτός ἑαυτοῦ ὁ δείλαιος ὁ οὗτος καθίστημι ὑπέρ αὐτός πρός ὁ θεός εὐχή , εἄν ὑπέρ ἅπας αὐτός ποιέω πάτριος μάθημα τυγχάνω · εἶτα δέ ὁ κατά πόλις ατρατιώτας ἐκκρίνω καί ἀποβάλλω ὁ ὁ τιμή ἀξίωμα , εἰμί μή ὁ δαίμων θύω αἱρέω , παρακελεύομαι . καί ἔτι γε οὗτος εἰμί μικρός , τῆ ὁ μείζων συγκρίνω παράθεσις . τίς δεῖ ὁ ἄν ἕκαστος καί κατά μέρος ὁ θεομισής πράσσω μνημονεύω μονευω ὅπως τε νόμος ἄνομος ὁ παράνομος παράνομος ἐξευρίσκω ; ὁ γε ὅς ἐν ὁ εἱρκτή ταλαίπωρος μέν οὖον εἰς νομοθετέω μηδείς μετάδοσις τροφή φιλανθρωπεύομαι μηδέ ἐλεέω ὁ ἐν δεσμός λιμός διαφθείρω μηδέ ἁπλόος ἀγαθός εἰμί μηδείς μηδέ ἀγαθός τίς πράσσω ὁ καί πρός αὐτός ὁ ξῦσις ἐπί ὁ συμπαθής ὁ πέλας ἕλκω . μένος . καί εἄν γε νόμος οὗτος ἄντικρυς ἀναιδής καί ἀπηνής , πᾶς ἥμερος ὑπερεξάγω φύσις , ἐπί ὅς καί τιμωρία πρόσκειμαι ὁ ἐλεέω ὁ ἴσος πάσχω ὁ ἐλεάω δεσμός τε καί φυλακή καθειρηγνυμι , ὁ ἴσος ὁ καταπονέω ὑπομένω τιμωρία , ὁ ὁ φιλάνθρωπον δέ διακονέω . μένος . τοιοῦτος ὁ Λικίννιος διάταξις . τίς χρή ὁ περί γάμος καινοτομία ἀπαριθμέω ἢ ὁ ἐπί ὁ ὁ βίος μεταλλάσσω νεωτερισμός αὐτός , διά ὅς ὁ παλαιός Ῥωμαῖος εὕω καί σοφός κεῖμαι νόμος περιγραφή τολμάω , βάρβαρος τις καί ἀνήμερος ἥμερος ἀντεισάγω , νόμος ἄνομος ὡς ἀληθής καί παράνομος , ἐπίσκηψις τε μυρίος κατά ὁ ὑποχείριος ἔθνος ἐπινοέω χρυσός τε καί ἄργυρος παντοῖος εἴσπραξις ἀναμέτρησις τε γῆ καί ὁ κατά ἀγρός μηκέτι εἰμί ἄνθρωπος πρόπαλαι δέ κατοίχομαι ἐπιζήμιος κέρδος , οἷος δέ ἐφευρίσκω ἐπί οὗτος ὁ μιδάνθρωπος κατά μηδείς ἀδικέω ἐξοριαμούς , οἷος εὐπατρίδης καί ἀξιόλογος ἀνήρ ἀπαγωγή , ὅς δή ὁ κουρίδιος ἀποζεύγνυμαι γαμετή μιαρός τις οἰκέτης ἐπί ὕβρις πρᾶξις αἰσχρός παραδίδωμι , ὅσος δέ αὐτός ὁ εαχατογηρας γυνή ὕπανδρος παρθένος τε κόρη ἐμπαροινέω ὁ ἀκόλαστος ὁ αὐτός Ψυχή ἐπιθυμία ἐπλήρου—τί χρή οὗτος μηκύνω , ὁ ὁ ἔσχατος αὐτός πρᾶξις ὑπερβολή μικρός ὁ πρῶτος καί ὁ μηδείς εἰμί διελέγχω ; ὁ γοῦν τέλος αὐτός ὁ μανία ἐπί ὁ ἐπίσκοπος χωρέω , ἤδη τε οὗτος , ὡς εἄν ὁ ἐπί πᾶς θεός θεράπων , ἐναντίος ὑπάρχω ὅς δράω ἡγέομαι , οὔπω μέν ἐκ ὁ φανερός διά ὁ ἀπό ὁ ἀγαθός φόβος , λάθρῃ δέ αὖθις καί δόλιος συσκευάζω , ἀναιρέω τε οὗτος διά ἐπιβουλή ὁ ἡγεμών ὁ δόκιμος . καί ὁ τρόπος ἐσθίω ὁ κατά αὐτός φόνος ξένος τις εἄν καί οἷος οὐδεπώποτε ἀκούω . ὁ γοῦν ἀμφί ὁ Ἀμάσεια καί ὁ λοιπάς ὁ Πόντος πόλις κατεργάζομαι πᾶς ὑπερβολή ὠμότης ὑπερακοντίζω · ἔνθα ὁ ἐκκλησία ὁ θεός ὁ μέν ἐκ ὕφος εἰς ἔδαφος αὖθις καταρρίπτω , ὁ δέ ἀποκλείω , ὡς εἄν μή συνάγω τις ὁ εἴωθα μηδέ ὁ θεός ὁ ἐποφείλω ἀποδίδωμι λατρεία . συντελέω γάρ οὐ ἡγέομαι ὑπέρ αὐτός ὁ barbarous and uncivilized , that truly were lawless and contrary to law ; or the countless assessments that he derised to the detriment of his subject peoples , and the manifold exactions of gold and silver , the revaluations of land , and the lucrative fines of men in the country parts no longer alive but long since departed ? Α , moreover , as to the banishments that this hater οἴομαι mankind inflicted upon those who had done no wrong , the arrests of noble and highlyesteemed men , whose wedded wives he separated from them and consigned to certain abominable members οἴομαι his household for disgraceful insult ; as to the many married women and unwedded giris with whom this drunken old dotard satished his soul's unbridled lust—why should one enlarge on these things , when the outrageous character οἴομαι his last deeds show the first to be small and of no account ? For example , in the final stage of his madness he proceeded against the bishops , and deeming them opposed to his doings , as being the servants of the supreme God , forthwith plotted against them , not openly as yet ( for he feared his superior ) , but once more with secrecy and guile ; and the most hlghly respected οἴομαι these , by the contrivance of the governors , he put to death . Α the manner in which they were murdered was strange and hitherto unheard of . For instance , the things that were done at Amasea and the other cities of Pontus outdid every exeess of cruelty . There some of the churches of God were again thrown down from the top to the bottom ; others they shut up , so that none of the accustomed worshippers might assemble or pay to God the service due to Ἡ . For he did not think that the prayers were offered on his behalf—such such was the εὐχή , σύνοιδα φαῦλος οὗτος λογίζομαι , ἀλλά ὑπέρ ὁ θεοφιλής βασιλεύς πᾶς πράσσω ἐγώ καί ὁ θεός ἱλάομαι πείθω · ἔνθεν ὁρμάω κατά ἐγώ ὁ θυμός ἐπισκήπτω . καί δῆτα ὁ ἡγεμών ὁ κόλαξ , ὁ φίλος πράσσω ὁ δυσαγής πείθω , ὁ ἐπίσκοπος ὁ μέν συνήθης ὁ ὁ κακοῦργος ἀνήρ περιβάλλω τιμάω τιμωρία , ἀπάγω τε καί κολάζω ἀπροφασίστως ὁ μιαιφόνος ὁμοίως ὁ μηδείς ἀδικέω · ἤδη δέ τις καινός ὑπομένω τελευτή , ξίφος ὁ σῶμα εἰς πολύς τμῆμα κατακρεουργέω καί μετά ὁ ἀπηνής οὗτος καί φρικτός θέα ὁ ὁ θάλασσα βυθός ἰχθύς εἰς βορά ῥίπτω . φυγή δή αὖθις ἐπί οὗτος ὁ θεοσεβής γίγνομαι ἀνήρ , καί πάλιν ἀγρός καί πάλιν ἐρημία νάπη τε καί ὄρος ὁ χριστός θεράπων ὑποδέχομαι . ἐπεί δέ καί οὗτος οὗτος προχωρέω ὁ δυσσεβής ὁ τρόπος , λοιπός καί ὁ κατά πᾶς ἀνακινέω διωγμός ἐπί διάνοια βάλλω , κρατέω τε γνώμη καί οὐδείς ἐμποδών εἰμί αὐτός μή οὐ ἐν ἔργον χωρέω , εἰμί μή ταχύς ὁ μέλλω εἰμί προλαμβάνω ὁ ὁ οἰκέω Ψυχή ὑπέρμαχος θεός ὡς ἐν βαθύς σκότος καί νύξ φωστήρ μέγας ἀθρόος καί σωτήρ ὁ πᾶς ἐκλάμπω , ὁ αὐτός θεράπων Κωνσταντῖνος ὑψηλός βραχύς ἐπί ὁ ὅδε χειραγωγέω . lX . οὗτος μέν οὖν ἄνωθεν ἐκ οὐρανός καρπός εὐσέβεια ἐπάξιος ὁ τρόπαιον ὁ κατά ὁ ἀσεβής παρέχω Νίκη , ὁ δέ ἀλιτήριος αὐτός σύμβουλος ἅπας καί φίλος ὑπό ὁ κωνσταωτινοος πούς πρηνής καταβάλλω . ὡς γάρ εἰς ἔσχατος μανία ὁ κατά αὐτός ἐλαύνω , οὐκέτι ἀνεκτός εἰμί λογίζομαι βασιλεύς ὁ ὁ θεός φίλος ὁ σώφρων συνάγω λογισμός καί ὁ στερρός ὁ Δίκαιος τρόπος φιλανθρωπία κεράννυμι , ἐπαμύνω κρίνω ὁ ὑπό ὁ τύραννος ταλαιπωρέω , καί ὁ γε πλεῖστος ἄνθρωπος γένος , βραχύς λυμεών ἐκποδών ποιέω , ἀνασῴζω ὁρμάω . μόνος γάρ αὐτός χράω φιλανθρωπία ὁ πρό οὗτος χρόνος καί ὁ οὖον συμπάθεια ἄξιος ἐλεάω , ὁ μέν οὐδείς γίγνομαι πλέω , ὁ κακία οὐ ἀπαλλάσσω , αὐξάνω δέ μᾶλλον ὁ κατά ὁ ὑποχείριος ἔθνος λύσσα , ὁ δέ κακόω οὔτις λείπω σωτηρία ἐλπίς , ὑπό δεινός θήρ κατατυραννέω . διά ὅς δή ὁ φιλάγαθος μίγνυμι ὁ μισοπόνηρος ὁ ὁ ἀγαθός ἀρωγός πρόειμι ἅμα παῖς Κρίστος βασιλεύς φιλάνθρωπος σωτήριος δεξιά ἅπας ὁ ἀπόλλυμι ἐκτείνω · εἶτα οἷος παραβασιλεύς θεός θεός τε παῖς σωτήρ ἅπας ποδηγός καί σύμμαχος χράω , πατήρ ἅμα καί υἱός ἄμφω κύκλος διαιρέω ὁ κατά ὁ θεομισής παράταξις , ῥᾴδιος ὁ Νίκη ἀποφέρω , ὁ κατά ὁ συμβολή πᾶς ἐξευμαρίζω αὐτός ὑπό ὁ θεός κατά γνώμη . ἀθρόος δῆτα καί λόγος ταχύς ὁ μέν χθές καί πρό ἡμέρα θάνατος πνέω καί ἀπειλή οὐκέτι εἰμί , οὐδέ μέχρι ὄνομα μνημονεύω , γραφεύς τε αὐτός καί τιμή ὁ ἄξιος αἰσχύνη ἀπολαμβάνω , καί ὁ ὁ πάλαι δυσσεβής τύραννος ἐνοράω αὐτός ὀφθαλμός Λικίννιος , οὗτος ὁμοίως καί αὐτός πάσχω , ὅτι μηδέ αὐτός δέχομαι παιδεία μηδέ ἐπί ὁ ὁ πέλας σωφρονίζω μάστιξ , ὁ ὅμοιος δέ ἐκεῖνος ὁ ἀσέβεια μετέρχομαι ὁδός , ἐπί ὁ ἴσος αὐτός ἔνδικος περιφέρω κρημνός . ἀλλά οὗτος μέν οὗτος πῇ βάλλω κεῖμαι · ὁ δέ ἀρετή πᾶς θεοσέβεια ἐκπρέπω μέγας νικητής Κωνσταντῖνος σύν παῖς Κρίσπος , βασιλεύς θεοφιλής καί ὁ πᾶς ὁ πατήρ ὅμοιος , ὁ οἰκεῖος ἑῷος ἀπολαμβάνω καί εἷς ἑνόω ὁ Ῥωμαῖος κατά ὁ παλαιός παρέχω ἀρχή , ὁ ἀπό ἀνίσχω ἥλιος πᾶς ἐν κύκλος κατά ἕτερος ὁ οἰκέω ἄρκτος τε ὁμοῦ καί μεσημβρία εἰς ἔσχατος δύω ἡμέρα ὑπό ὁ αὐτός ἄγω εἰρήνη . ἀφαιρέω δέ οὖν ἐκ ἄνθρωπος πᾶς δέος ὁ πρίν αὐτός πιέζω , λαμπρός δέ τελέω καί πανηγυρικός ἑορτή ἡμέρα , εἄν τε φάος ἔμπλεος πᾶς , καί μειδάω πρόσωπον ὄμμα τε φαιδρός ὁ πρίν κατηφής ἀλλήλων βλέπω , χορεία δέ αὐτός καί ὕμνος κατά πόλις ὁμοῦ καί ἀγρός ὁ παμβασιλεύς θεός πρῶτος πᾶς , ὅτι δή οὗτος διδάσκω , ἔπειτα ὁ εὐσεβής βασιλεύς παῖς ἅμα θεοφιλής γεραίρω , κακός δέ ἀμνηστία παλαιός εἰμί καί λήθη πᾶς δυσσέβεια , πάρειμι δέ ἀγαθός ἀπόλαυσις καί προσέτι μέλλω προσδοκία . ἁπλόω δέ ἐν κατά πᾶς τόπος ὁ νικητής βασιλεύς φιλανθρωπία ἔμπλεος διάταξις νόμος τε μεγαλοδωρεα καί ἀληθής εὐσέβεια γνώρισμα περιέχω . οὗτος δῆτα πᾶς τυραννίς ἐκκαθαίρω , μόνος φυλάσσω ὁ ὁ προσήκω βασίλεια βέβαιος τε καί ἀνεπίφθονος Κωνσταντῖνος καί ὁ