eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 8.16
ΧVI . Τοιαῦτ' ἦν τὰ διὰ παντὸς τοῦ διωγμοῦ παρατετακότα , δεκάτῳ μὲν ἔτει σὺν θεοῦ χάριτι παντελῶς πεπαυμένου , λωφᾶν γε μὴν μετ’ ὄγδοον ἔτος ἐναρξαμένου . ὡς γὰρ τὴν εἰς ἡμᾶς ἐπισκοπὴν εὐμενῆ καὶ ἵλεω ἡ θεία καὶ οὐράνιος χάρις ἐνεθδίκνυτο , τότε δῆτα καὶ οἱ καθ’ ἡμᾶς ἄρχοντες , αὐτοὶ δὴ ἐκεῖνοι δι’ ὧν πάλαι τὰ τῶν καθ’ ἡμᾶς ἐνηργεῖτο πολέμων , παραδοξότατα μεταθέμενοι τὴν γνώμην , παλινῳδίαν ἦδον Χρηστοῖς περὶ ἡμῶν προγράμμασιν καὶ διατάγμασιν ἡμερωτάτοις τὴν ἐπὶ μέγα ἁφθεῖσαν τοῦ διωγμοῦ πυρκαϊὰν σβεννύντες . οὐκ ἀνθρώπινον δέ τι τούτου κατέστη αἴτιον οὐδ᾿ οἶκτος , ὡς ἄν φαίη τις , ἢ φιλανθρωπία τῶν ἀρχόντων · πολλοῦ δεῖ · πλείω γὰρ ὁσημέραι καὶ χαλεπώτερα ἀρχῆθεν καὶ εἰς ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ τὰ καθ᾿ ἡμῶν αὐτοῖς ἐπενοεῖτο , ποικιλωτέραις μηχαναῖς ἄλλοτε ἄλλως τὰς καθ᾿ ἡμῶν αἰκίας ἐπικαινουργούντων · ἀλλ᾿ αὐτῆς γε τῆς θείας προνοίας ἐμφανὴς ἐπίσκεψις , τῷ μὲν αὐτῆς καταλλαττομένης λαῷ , τῷ δ᾿ αὐθέντη τῶν κακῶν ἐπεξιούσης καὶ πρωτοστάτῃ τῆς τοῦ παντὸς διωγμοῦ κακίας ἐπιχολουμένης . καὶ γὰρ εἴ τι ταῦτ᾿ ἐχρῆν κατὰ θείαν γενέσθαι κρίσιν , ἀλλά οὐαί , φησὶν ὁ λόγος , δι᾿ οὑ δ᾿ ἄν τὸ σκάνδαλον ἔρχηται . ” μέτεισιν δ᾿ οὖν αὐτὸν θεήλατος κόλασις , ἐξ αὐτῆς αὐτοῦ καταρξαμένη σαρκὸς καὶ μέχρι τῆς ψυχῆς προελθοῦσα . ἀθρόα μὲν γὰρ περὶ τὰ μέσα τῶν ἀπορρήτων τοῦ σώματος ἀπόστασις στασις αὐτῷ γίνεται , εἶθ᾿ ἕλκος ἐν βάθει συριγγῶδες καὶ τούτων ἀνίατος νομὴ κατὰ τῶν ἐνδοτάτω σπλάγχνων · ἀφ᾿ ὧν ἄλεκτόν τι πλῆθος σκωλήκων βρύειν θανατώδη τε ὀδμὴν ἀποπνεῖν , τοῦ παντὸς ὄγκου τῶν σωμάτων ἐκ πολυτροφίας αὐτῷ καὶ πρὸ τῆς νόσου εἰς ὑπερβολὴν πλήθους πιμελῆς μεταβεβληκότος , ἢν τότε κατασαπεῖσαν ἀφόρητον καὶ φρικτοτάτην τοῖς πλησιάζουσιν παρέχειν τὴν θέαν . ἰατρῶν δ᾿ οὖν οἳ μὲν οὐδ᾿ ὅλως ὑπομεῖναι τὴν τοῦ δυσώσοθς ὑπερβάλλουσαν ἀτοπίαν οἷοί τε , κατεσφάττοντο , οἳ δὲ διῳδηκότος τοῦ παντὸς ὄγκου καὶ εἰς ἀνέλπιστον σωτηρίας ἀποπεπτωκότος μηδὲν ἐπικουρεῖν δυνάμενοι , ἀνηλεῶς ἐκτείνοντο .
Lemmas: ΧVI . τοιοῦτος εἰμί ὁ διά πᾶς ὁ διωγμός παρατείνω , δέκατος μέν ἔτος σύν θεός χάρις παντελῶς παύω , λωφάω γε μήv μετά ὄγδοος ἔτος ἐνάρχομαι . ὡς γάρ ὁ εἰς ἐγώ ἐπισκοπή εὐμενής καί ἵλαος ὁ θεῖος καί οὐράνιος χάρις ἐνεθδίκνυτο , τότε δῆτα καί ὁ κατά ἐγώ ἄρχω , αὐτός δή ἐκεῖνος διά ὅς πάλαι ὁ ὁ κατά ἐγώ ἐνεργέω Πολέμων , παράδοξος μετατίθημι ὁ γνώμη , παλινῳδία ἦδον Χρηστός περί ἐγώ πρόγραμμα καί διάταγμα ἥμερος ὁ ἐπί μέγας ἅπτω ὁ διωγμός πυρκαιά σβέννυμι . οὐ ἀνθρώπινος δέ τίς οὗτος καθίστημι αἴτιος οὐδέ οἶκτος , ὡς ἄν φημί τις , ἢ φιλανθρωπία ὁ ἄρχω · πολύς δεῖ · πλείων γάρ ὁσημέραι καί χαλεπός ἀρχῆθεν καί εἰς ἐκεῖνος ὁ καιρός ὁ κατά ἐγώ αὐτός ἐπινοέω , ποικίλος μηχανή ἄλλοτε ἄλλως ὁ κατά ἐγώ αἰκία ἐπικαινουργέω · ἀλλά αὐτός γε ὁ θεῖος πρόνοια ἐμφανής ἐπίσκεψις , ὁ μέν αὐτός καταλλάσσω λαός , ὁ δέ αὐθέντη ὁ κακός ἐπεξέρχομαι καί πρωτοστάτης ὁ ὁ πᾶς διωγμός κακία ἐπιχολόομαι . καί γάρ εἰμί τίς αὐτός χρή κατά θεῖος γίγνομαι κρίσις , ἀλλά οὐαί , φημί ὁ λόγος , διά ὅς δέ ἄν ὁ σκάνδαλον ἔρχομαι . ” μέτειμι δέ οὖν αὐτός θεήλατος κόλασις , ἐκ αὐτός αὐτός κατάρχω σάρξ καί μέχρι ὁ Ψυχή προέρχομαι . ἀθρόος μέν γάρ περί ὁ μέσος ὁ ἀπόρρητος ὁ σῶμα ἀπόστασις στάσις αὐτός γίγνομαι , εἶτα ἕλκος ἐν βάθος συριγγώδης καί οὗτος ἀνίατος νομή κατά ὁ ἐνδοτάτω σπλάγχνον · ἀπό ὅς ἄλεκτος τίς πλῆθος σκώληξ βρύω θανατώδης τε ὀσμή ἀποπνέω , ὁ πᾶς ὄγκος ὁ σῶμα ἐκ πολυτροφία αὐτός καί πρό ὁ νόσος εἰς ὑπερβολή πλῆθος πιμελή μεταβάλλω , εἄν τότε κατασήπω ἀφόρητος καί φρικτός ὁ πλησιάζω παρέχω ὁ θέα . ἰατρός δέ οὖν ἕ μέν οὐδέ ὅλως ὑπομένω ὁ ὁ δυσώσοθς ὑπερβάλλω ἀτοπία οἷος τε , κατασφάζω , ἕ δέ διοιδέω ὁ πᾶς ὄγκος καί εἰς ἀνέλπιστον σωτηρία ἀποπίπτω μηδείς ἐπικουρέω δύναμαι , ἀνηλεής κτείνω .