eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 1.8
VIII . Ἀλλὰ γὰρ τοῦ χριστοῦ γεννηθέντος ταῖς προφητείαις ἀκολούθως ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας κατὰ τοὺς δεδηλωμένους χρόνους , Ἡρῴδης ἐπὶ τῇ τῶν ἐξ ἀνατολῆς μάγων ἀνερωτήσει ὅπῃ εἴη διαπυνθανομένων ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων , ἑορακέναι γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα καὶ τῆς τοσῆσδε πορείας τοῦτ’ αἴτιον αὐτοῖς γεγονέναι , οἷα θεῷ προσκυνῆσαι τῷ τεχθέντι διὰ σπουδῆς πεποιημένοις , οὐ σμικρῶς ἐπὶ τῷ πράγματι , ἅτε κινδυνευούσης , ὥς γε δὴ ᾤετο , αὐτῷ τῆς ἀρχῆς , διακινηθείς , πυθόμενος τῶν παρὰ τῷ ἔθνει νομοδιδασκάλων ποῦ τὸν Χριστὸν γεννηθήσεσθαι προσδοκῷεν , ὡς ἔγνω τὴν Μιχαίου προφητείαν ἐν Βηθλεὲμ προαναφωνοῦσαν , ἑνὶ προστάγματι τοὺς ὑπομαζίους ἔν τε τῆ Βηθλεὲμ καὶ πᾶσι τοῖς ὁρίοις αὐτῆς ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρω παῖδας , κατὰ τὸν ἀπηκριβωμένον αὐτῷ χρόνον παρὰ τῶν μάγων , ἀναιρεθῆναι προστάττει , πάντως που καὶ τὸν Ἰησοῦν , ὥς γε ἢν εἰκός , τῆς αὐτῆς τοῖς ὁμήλιξι συναπολαῦσαι συμφορᾶς οἰόμενος . φθάνει γε μὴν τὴν ἐπιβουλὴν εἰς Αἴγυπτον διακομισθεὶς ὁ παῖς , δι’ ἐπιφανείας ἀγγέλου τὸ μέλλον προμεμαθηκότων αὐτοῦ τῶν γονέων . ταῦτα μὲν οὖν καὶ ἢ ἱερὰ τοῦ εὐαγγελίου διδάσκει γραφή · ἄξιον δ’ ἐπὶ τούτοις συνιδεῖν τἀπίχειρα τῆς Ἡρῴδου κατὰ τοῦ χριστοῦ καὶ τῶν ὁμηλίκων αὐτῷ τόλμης , ὡς παραυτίκα , μηδὲ σμικρᾶς ἀναβολῆς γεγενημένης , ἡ θεία δίκη περιόντα ἔτ’ αὐτὸν τῷ βίῳ μετελήλυθεν , τὰ τῶν μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀπαλλαγὴν διαδεξομένων αὐτὸν ἐπιδεικνῦσα προοίμια . ὡς μὲν οὖν τὰς κατὰ τὴν βασιλείαν αὐτῷ νομισθείσας εὐπραγίας ταῖς κατὰ τὸν οἶκον ἐπαλλήλοις ἠμαύρωσεν συμφοραῖς , γυναικὸς καὶ τέκνων καὶ τῶν λοιπῶν τῶν μάλιστα πρὸς γένους ἀναγκαιοτάτων τε καὶ φιλτάτων μιαιφονίαις , οὐδὲ οἷόν τε νῦν καταλέγειν , τραγικὴν ἅπασαν δραματουργίαν ἐπισκιαζούσης τῆς περὶ τούτων ὑποθέσεως , ἢν εἰς πλάτος ἐν ταῖς κατ’ αὐτὸν ἱστορίαις ὁ Ἰώσηπος διελήλυθεν · ὡς δ’ ἅμα τῇ κατὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν καὶ τῶν ἄλλων νηπίων ἐπιβουλῇ θεήλατος αὐτὸν καταλαβοῦσα μάστιξ εἰς θάνατον συνήλασεν , οὐ χεῖρον καὶ τῶν φωνῶν τοῦ συγγραφέως ἐπακοῦσαι , κατὰ λέξιν ἐν ἑπτακαιδεκάτῳ τῆς Ἰουδαϊκῆς’ Ἀρχαιολογίας τὴν καταστροφὴν τοῦ κατ’ αὐτὸν βίου τοῦτον γράφοντος τὸν τρόπον · “ Ἡρῴδῃ δὲ μειζόνως ἢ νόσος ἐνεπικραίνετο , 168-170 δίκην ὧν παρηνόμησεν ἐκπρασομένου τοῦ θεοῦ . πῦρ μὲν γὰρ μαλακὸν ἦν , οὐχ ὧδε πολλὴν ἀποσημαῖνον τοῖς ἐπαφωμένοις τὴν φλόγωσιν , ὅσην τοῖς ἐντὸς προσετίθει τὴν κάκωσιν , ἐπιθυμία δὲ δεινὴ τοῦ δέξασθαί τι , οὐδὲ ἦν μὴ οὐχ ὑπουργεῖν , καὶ ἕλκωσις τῶν τε ἐντέρων καὶ μάλιστα τοῦ κόλου δειναὶ ἀλγηδόνες καὶ φλέγμα ὑγρὸν περὶ τοὺς πόδας καὶ διαυγές · παραπλησία δὲ καὶ περὶ τὸ ἦτρον κάκωσις ἢν , ναὶ μὴν καὶ τοῦ αἰδοίου αῆφις , σκώληκας ἐμποιοῦσα , πνεύματός τε ὀρθία ἔντασις , καὶ αὐτὴ λίαν ἀηδὴς ἀχθηδόνι τε τῆς ἀποφορᾶς καὶ τῷ πυκνῷ τοῦ ἄσθματος , ἐσπασμένος τε περὶ πᾶν ἢν μέρος , ἰσχὺν οὐχ ὑπομενητὴν προστιθέμενος . ἐλέγετο γοῦν ὑπὸ τῶν θειαζόντων καὶ οἷς ταῦτα προαποφθέγγεσθαι σοφία πρόκειται , ποινὴν τοῦ πολλοῦ καὶ δυσσεβοῦς ταύτην ὁ θεὸς εἰσπράττεσθαι παρὰ τοῦ βασιλέως . ” Ταῦτα μὲν ἐν τῆ δηΛωθείσῃ γραφῆ παρασημαίνεται ὁ προειρημένος · καὶ ἐν τῆ δευτέρᾳ δὲ τῶν Ἱστοριῶν τὰ παραπλήσια περὶ τοῦ αὐτοῦ παραδίδωσιν , ὧδέ πως γράφων · “ Ἔνθεν αὐτοῦ τὸ σῶμα πᾶν ἡ νόσος διαλαβοῦσα ποικίλοις πάθεσιν ἐμέριζεν . πυρετὸς μὲν γὰρ ἦν χλιαρός , κνησμὸς δ’ ἀφόρητος τῆς ἐπιφανείας ὅλης καὶ κόλου αυνεχεῖς ἀλγηδόνες περί τε τοὺς πόδας ὡς ὑδρωπιῶντος οἰδήματα τοῦ τε ἤτρου φλεγμονὴ καὶ δι’ αἰδοίου σηπεδὼν σκώληκα γεννῶσα , πρὸς τούτοις ὀρθόπνοια καὶ δύσπνοια καὶ σπασμοὶ πάντων τῶν μελῶν , ὥστε τοὺς ἐπιθειάζοντας ποινὴν εἷναι τὰ νοσήματα λέγειν . ὁ δὲ παλαίων τοσούτοις πάθεσιν ὅμως τοῦ ξῆν ἀντείχετο , σωτηρίαν τε ἤλπιζεν , καὶ θεραπείας ἐπενόει . διαβὰς γοῦν τὸν Ἰορδάνην τοῖς κατὰ ΚαΛΛιρόην θερμοῖς ἐχρῆτο · ταῦτα δὲ ἔξεισιν μὲν εἰς τὴν Ἀσφαλτῖτιν λίμνην , ὑπὸ γλυκύτητος δέ ἐστι καὶ πότιμα . δόξαν ἐνταῦθα τοῖς ἰατροῖς ἐλαίῳ θερμῷ πᾶν ἀναθάλφαι τὸ σῶμα χαλασθὲν εἰς ἐλαίου πλήρη πύελον , ἐκλύει καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὡς ἐκλυθεὶς ἀνέστρεφεν . θορύβου δὲ τῶν θεραπόντων γενομένου , πρὸς μὲν τὴν πληγὴν ἀνήνεγκεν , εἰς δὲ τὸ λοιπὸν ἀπογνοὺς τὴν σωτηρίαν , τοῖς τε στρατιώταις ἀνὰ δραχμὰς πεντήκοντα ἐκέλευσεν διανεῖμαι καὶ πολλὰ χρήματα τοῖς ἡγεμόσι καὶ τοῖς φίλοις . αὐτὸς δ’ ὑποστρέφων εἰς Ἱεριχοῦντα Ι παραγίνεται , μελαγχολῶν ἤδη καὶ μόνον οὐκ ἀπειλῶν αὐτῷ τι τῷ θανάτῳ · προέκοφεν δ’ εἰς ἐπιβουλὴν ἀθεμίτου πράξεως . τοὺς γὰρ ἀφ’ ἑκάστης κώμης ἐπισήμους ἄνδρας ἐξ ὅλης Ἰουδαίας συναγαγὼν εἰς τὸν καλούμενον ἱππόδρομον ἐκέλευσεν συγκλεῖσαι , προσκαλεσάμενος δὲ Σαλώμην τὴν ἀδελφὴν καὶ τὸν ἄνδρα ταύτης Ἀλεξᾶν οἶδα ’ ἔφη ‘ Ἰουδαίους τὸν ἐμὸν ἑορτάσοντας θάνατον , δύναμαι δὲ πενθεῖσθαι δι’ ἑτέρων καὶ λαμπρὸν ἐπιτάφιον σχεῖν , ἂν ὑμεῖς θελήσητε ταῖς ἐμαῖς ἐντολαῖς ὑπουργῆσαν . τούσδε τοὺς φρουρουμένους ἄνδρας , ἐπειδὰν ἐκπνεύσω , τάχιστα κτείνατε περιστήσαντες τοὺς στρατιώτας , ἵνα πᾶσα Ἰουδαία καὶ πᾶς οἶκος καὶ ἄκων ἐπ’ ἐμοὶ δακρύσῃ.’ ’’ καὶ μετὰ βραχέα φησίν “ αὖθις δέ , καὶ γὰρ ἐνδείᾳ τροφῆς καὶ βηχὶ σπασμώδει διετείνετο , τῶν ἀλγηδόνων ἡσθεὶς φθάσαι τὴν εἱμαρμένην ἐπεβάλλετο · λαβὼν δὲ μῆλον , ᾔτησε καὶ μαχαίριον · εἰώθει γὰρ ἀποτέμνων ἐσθίειν · ἔπειτα περιαθρήσας μή τις ὁ κωλύσων αὐτὸν εἴη , ἐπῆρεν τὴν δεξιὰν ὡς πλήξων ἑαυτόν.’’ A.I . ἐπὶ ἐπὶ δὲ τούτοις ὁ αὐτὸς ἱστορεῖ συγγραφεὺς ἕτερον αὐτοῦ γνήσιον παῖδα πρὸ τῆς ἐσχάτης τοῦ βίου τελευτῆς , τρίτον ἐπὶ δυσὶν ἤδη προανῃρημένοις , δι’ ἐπιτάξεως ἀνελόντα , παραχρῆμα τὴν ζωὴν οὐ μετὰ σμικρῶν ἀλγηδόνων ἀπορρῆξαι . καὶ τοιοῦτο μὲν τὸ πέρας τῆς Ἡρῴδου γέγονεν τελευτῆς , ποινὴν δικαίαν ἐκτίσαντος ὧν ἀμφὶ τὴν Βηθλεὲμ ἀνεῖλεν παίδων τῆς τοῦ αωτῆρος ἡμῶν ἐπιβουλῆς ἕνεκα · μεθ’ ἢν ἄγγελος ὄναρ ἔπι · στὰς ἐν Αἰγύπτῳ διατρίβοντι τῷ Ἰωσὴφ ἀπᾶραι ἅμα τῷ παιδὶ καὶ τῆ τούτου μητρὶ ἐπὶ τὴν Ἰουδαίαν παρακελεύεται , τεθνηκέναι δηλῶν τοὺς ἀναζητοῦντας τὴν φυχὴν τοῦ παιδίου . τούτοις δ’ ὁ εὐαγγελιοτὴς ἐπιφέρει λέγων “ ἀκούσας δὲ ὅτι Ἀρχέλαος βασιλεύει ἀντὶ Ἡρῴδου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἐφοβήθη ἐκεῖ ἀπελθεῖν · χργνατθσυεὶες δὲ κατ’ ὄναρ ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη τῆς Γαλιλαίας.’’
Lemmas: VIII . ἀλλά γάρ ὁ χριστός γεννάω ὁ προφητεία ἀκόλουθος ἐν Βηθλεέμ ὁ Ἰουδαῖος κατά ὁ δηλόω χρόνος , Ἡρῴδης ἐπί ὁ ὁ ἐκ ἀνατολή μάγος ἀνερωτάω ὅπῃ εἰμί διαπυνθάνομαι ὁ τίκτω βασιλεύς ὁ Ἰουδαῖος , ὁράω γάρ αὐτός ὁ ἀστήρ καί ὁ τοσόσδε πορεία οὗτος αἴτιος αὐτός γίγνομαι , οἷος θεός προσκυνέω ὁ τίκτω διά σπουδή ποιέω , οὖον μικρός ἐπί ὁ πρᾶγμα , ἅτε κινδυνεύω , ὅς γε δή οἴομαι , αὐτός ὁ ἀρχή , διακλείω , πυνθάνομαι ὁ παρά ὁ ἔθνος νομοδιδάσκαλος ποῦ ὁ Χριστός γεννάω προσδοκάω , ὡς γιγνώσκω ὁ Μιχαίας προφητεία ἐν Βηθλεέμ προαναφωνέω , εἷς πρόσταγμα ὁ ὑπομάζιος ἐν τε τῆ Βηθλεέμ καί πᾶς ὁ ὅριον αὐτός ἀπό διετής καί κατωτέρω παῖς , κατά ὁ ἀπακριβόω αὐτός χρόνος παρά ὁ μάγος , ἀναιρέω προστάσσω , πάντως ποῦ καί ὁ Ἰησοῦς , ὅς γε εἄν εἰκός , ὁ αὐτός ὁ ὁμῆλιξ συναπολαύω συμφορά οἴομαι . φθάνω γε μήv ὁ ἐπιβουλή εἰς Αἴγυπτος διακομίζω ὁ παῖς , διά ἐπιφάνεια ἄγγελος ὁ μέλλω προμανθάνω αὐτός ὁ γονεύς . οὗτος μέν οὖν καί ἢ ἱερόv ὁ εὐαγγέλιον διδάσκω γραφεύς · ἄξιος δέ ἐπί οὗτος συνοράω ἐπίχειρον ὁ Ἡρῴδης κατά ὁ χριστός καί ὁ ὁμῆλιξ αὐτός τόλμα , ὡς παραυτίκα , μηδέ μικρός ἀναβολή γίγνομαι , ὁ θεῖος δίκη περίειμι ἔτι αὐτός ὁ βίος μετέρχομαι , ὁ ὁ μετά ὁ ἐνθένδε ἀπαλλαγή διαδέχομαι αὐτός ἐπιδείκνυμι προοίμιον . ὡς μέν οὖν ὁ κατά ὁ βασίλειος αὐτός νομίζω εὐπραγία ὁ κατά ὁ οἶκος ἐπάλληλος ἀμαυρόω συμφορά , γυνή καί τέκνον καί ὁ λοιπός ὁ μάλιστα πρός γένος ἀναγκαῖος τε καί φίλος μιαιφονία , οὐδέ οἷος τε νῦν καταλέγω , τραγικός ἅπας δραματουργία ἐπισκιάζω ὁ περί οὗτος ὑπόθεσις , εἄν εἰς πλάτος ἐν ὁ κατά αὐτός ἱστορία ὁ Ἰώσηπος διέρχομαι · ὡς δέ ἅμα ὁ κατά ὁ σωτήρ ἐγώ καί ὁ ἄλλος νήπιος ἐπιβουλή θεήλατος αὐτός καταλαμβάνω μάστιξ εἰς θάνατος συνελαύνω , οὖον χείρων καί ὁ φωνή ὁ συγγραφεύς ἐπακούω , κατά λέξις ἐν ἑπτακαιδέκατος ὁ Ἰουδαϊκός ἀρχαιολογία ὁ καταστροφή ὁ κατά αὐτός βίος οὗτος γράφω ὁ τρόπος · “ Ἡρῴδης δέ μέγας ἢ νόσος ἐμπικραίνομαι , 168-170 δίκη ὅς παρανομέω ἐκπέρθω ὁ θεός . πῦρ μέν γάρ μαλακός εἰμί , οὐ ὧδε πολύς ἀποσημαίνω ὁ ἐπαφάω ὁ φλόγωσις , ὅσος ὁ ἐντός προστίθημι ὁ κάκωσις , ἐπιθυμία δέ δεινός ὁ δέχομαι τίς , οὐδέ εἰμί μή οὐ ὑπουργέω , καί ἕλκωσις ὁ τε ἔντερον καί μάλιστα ὁ κόλος δεινός ἀλγηδών καί φλέγμα ὑγρός περί ὁ πούς καί διαυγής · παραπλήσιος δέ καί περί ὁ ἦτρον κάκωσις εἄν , ναί μήv καί ὁ αἰδοῖος ἀφίημι , σκώληξ ἐμποιέω , πνεῦμα τε ὄρθιος ἔντασις , καί αὐτός λίαν ἀηδής ἀχθηδών τε ὁ ἀποφορά καί ὁ πυκνός ὁ ἆσθμα , σπάω τε περί πᾶς εἄν μέρος , ἰσχύς οὐ ὑπομενητός προστίθημι . λέγω γοῦν ὑπό ὁ θειάζω καί ὅς οὗτος προαποφθέγγομαι σοφία πρόκειμαι , ποινή ὁ πολύς καί δυσσεβής οὗτος ὁ θεός εἰσπράσσω παρά ὁ βασιλεύς . ” οὗτος μέν ἐν τῆ δηλόω γραφεύς παρασημαίνομαι ὁ προερέω · καί ἐν τῆ δύο δέ ὁ Ἱστορία ὁ παραπλήσιος περί ὁ αὐτός παραδίδωμι , ὧδε πως γράφω · “ ἔνθεν αὐτός ὁ σῶμα πᾶς ὁ νόσος διαλαμβάνω ποικίλος πάθος μερίζω . πυρετός μέν γάρ εἰμί χλιαρός , κνησμός δέ ἀφόρητος ὁ ἐπιφάνεια ὅλος καί κόλος αυνεχεῖς ἀλγηδών περί τε ὁ πούς ὡς ὑδρωπιάω οἴδημα ὁ τε ἦτρον φλεγμονή καί διά αἰδοῖος σηπεδών σκώληξ γεννάω , πρός οὗτος ὀρθόπνοια καί δύσπνοια καί σπασμός πᾶς ὁ μέλος , ὥστε ὁ ἐπιθειάζω ποινή ἵημι ὁ νόσημα λέγω . ὁ δέ Παλαίων τοσοῦτος πάθος ὅμως ὁ ξάω ἀντέχω , σωτηρία τε ἐλπίζω , καί θεραπεία ἐπινοέω . διαβαίνω γοῦν ὁ Ἰορδάνης ὁ κατά καλλιροη θερμός χράω · οὗτος δέ ἔξειμι μέν εἰς ὁ ἀσφαλτῖτις λίμνη , ὑπό γλυκύτης δέ εἰμί καί πότιμος . δόξα ἐνταῦθα ὁ ἰατρός ἔλαιον θερμός πᾶς ἀναθάλφαι ὁ σῶμα χαλάω εἰς ἔλαιον πλήρης πύελος , ἐκλύω καί ὁ ὀφθαλμός ὡς ἐκλύω ἀναστρέφω . θόρυβος δέ ὁ θεράπων γίγνομαι , πρός μέν ὁ πληγή ἀναφέρω , εἰς δέ ὁ λοιπός ἀπογιγνώσκω ὁ σωτηρία , ὁ τε στρατιώτης ἀνά δραχμή πεντήκοντα κελεύω διανέμω καί πολύς χρῆμα ὁ ἡγεμών καί ὁ φίλος . αὐτός δέ ὑποστρέφω εἰς Ἱεριχώ Ι παραγίγνομαι , μελαγχολάω ἤδη καί μόνος οὐ ἀπειλέω αὐτός τίς ὁ θάνατος · προκόπτω δέ εἰς ἐπιβουλή ἀθέμιστος πρᾶξις . ὁ γάρ ἀπό ἕκαστος κώμη ἐπίσημος ἀνήρ ἐκ ὅλος Ἰουδαῖος συνάγω εἰς ὁ καλέω ἱππόδρομος κελεύω συγκλείω , προσκαλέω δέ Σαλώμη ὁ ἀδελφή καί ὁ ἀνήρ οὗτος Ἀλεξᾶς οἶδα ’ φημί ‘ Ἰουδαῖος ὁ ἐμός ἑορτάζω θάνατος , δύναμαι δέ πενθέω διά ἕτερος καί λαμπρός ἐπιτάφιος ἔχω , εἄν σύ ἐθέλω ὁ ἐμός ἐντολή ὑπουργέω . ὅδε ὁ φρουρέω ἀνήρ , ἐπειδάν ἐκπνέω , ταχύς κτείνω περιίστημι ὁ στρατιώτης , ἵνα πᾶς Ἰουδαῖος καί πᾶς οἶκος καί ἄκων ἐπί ἐγώ δέρκομαι ’’ καί μετά βραχύς φημί “ αὖθις δέ , καί γάρ ἔνδεια τροφή καί βήξ σπασμώδης διατείνω , ὁ ἀλγηδών ἥδομαι φθάνω ὁ μείρομαι ἐπιβάλλω · λαμβάνω δέ μῆλον , αἰτέω καί μαχαίριον · εἴωθα γάρ ἀποτέμνω ἐσθίω · ἔπειτα περιαθρέω μή τις ὁ κωλύω αὐτός εἰμί , ἐπαίρω ὁ δεξιά ὡς πλήσσω ἑαυτός A.I . ἐπί ἐπί δέ οὗτος ὁ αὐτός ἱστορέω συγγραφεύς ἕτερος αὐτός γνήσιος παῖς πρό ὁ ἔσχατος ὁ βίος τελευτή , τρίτος ἐπί δύο ἤδη προαναιρέω , διά ἐπίταξις ἀναιρέω , παραχρῆμα ὁ ζωή οὖον μετά μικρός ἀλγηδών ἀπορρήγνυμι . καί τοιοῦτος μέν ὁ πέρας ὁ Ἡρῴδης γίγνομαι τελευτή , ποινή Δίκαιος ἐκτίνω ὅς ἀμφί ὁ Βηθλεέμ ἀναιρέω παῖς ὁ ὁ αωτῆρος ἐγώ ἐπιβουλή ἕνεκα · μετά εἄν ἄγγελος ὄναρ ἐπί · ἵστημι ἐν Αἴγυπτος διατρίβω ὁ Ἰωσήφ ἀπαίρω ἅμα ὁ παῖς καί τῆ οὗτος μήτηρ ἐπί ὁ Ἰουδαῖος παρακελεύομαι , θνῄσκω δηλόω ὁ ἀναζητέω ὁ φυχὴν ὁ παιδίον . οὗτος δέ ὁ εὐαγγελίζω ἐπιφέρω λέγω “ ἀκούω δέ ὅτι Ἀρχέλαος βασιλεύω ἀντί Ἡρῴδης ὁ πατήρ αὐτός φοβέω ἐκεῖ ἀπέρχομαι · χργνατθσυεὶες δέ κατά ὄναρ ἀναχωρέω εἰς ὁ μέρος ὁ Γαλιλαῖος