eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 8.17
XVII . καὶ δὴ τοσούτοις παλαίων κακοῖς συναίσθησιν τῶν κατὰ τῶν θεοσεβῶν αὐτῷ τετολμημένων ἴσχει , συναγαγὼν δ’ οὖν εἰς ἑαυτὸν τὴν διάνοιαν , πρῶτα μὲν ἀνθομολογεῖται τῷ τῶν ὅλων θεῷ , εἶτα τοὺς ἀμφ’ αὐτὸν ἀνακαλέσας , μηδὲν ὑπερθεμένους τὸν κατὰ Χριστιανῶν ἀποπαῦσαι διωγμὸν νόμῳ τε καὶ δόγματι βασιλικῷ τὰς ἐκκλησίας αὐτῶν οἰκοδομεῖν ἐπισπέρχειν καὶ τὰ συνήθη δισπράττεσθαι , εὐχὰς ὑπὲρ τοῦ βασιλείου ποιουμένους , προστάττει . αὐτίκα γοῦν ἔργου τῷ λόγῳ παρηκολουθηκότος , ἥπλωτο κατὰ πόλεις βασιλικὰ διατάγματα , τὴν παλινῳδίαν τῶν καθ’ ἡμᾶς τοῦτον περιέχοντα τὸν τρόπον · “ Αὐτοκράτωρ Καῖσαρ Γαλέριος Οὐαλέριος Μαξιμιανὸς ἀνίκητος Σεβαστός , ἀρχιερεὺς μέγιστος , Γερμανικὸς μέγιστος , Αἰγυπτιακὸς μέγιστος , Θηβαϊκὸς μέγιστος , Σαρματικὸς μέγιστος πεντάκις , Περσῶν μέγιστος δίς , ἑξάκις , Ἀρμενίων μέγιστος , Μηδῶν μέγιστος , Αδιαβηνῶν μέγιστος , δημαρχικῆς ἐξουσίας τὸ εἰκοστόν , αὐτοκράτωρ τὸ ἐννεακαιδέκατον , ὕπατος τὸ ὄγδοον , πατὴρ πατρίδος , ἀνθύπατος · καὶ Αὐτοκράτωρ Καῖσαρ Φλαύιος Οὐαλέριος Κωνσταντῖνος εὐσεβὴς εὐτυχὴς ἀνίκητος Σεβαστός , ἀρχιερεὺς μέγιστος , δημαρχικῆς ἐξουσίας , αὐτοκράτωρ τὸ πέμπτον , ὕπατος , πατὴρ πατρίδος , ἀνθύπατος . καὶ Αὐτοκράτωρ Καῖσαρ Οὐαλέριος Λικιννιανὸς Λικίννιος εὐσεβὴς εὐτυχὴς ἀνίκητος Σεβαστός , ἀρχιερεὺς μέγιστος , δημαρχικῆς ἐξουσίας ουσίας τὸ τέταρτον , αὐτοκράτωρ τὸ τρίτον , ὕπατος , πατὴρ πατρίδος , ἀνθύπατος , ἐπαρχιώταις ἰδίοις χαίρειν . ] “ Μεταξὺ τῶν λοιπῶν , ἅπερ ὑπὲρ τοῦ χρησίμου καὶ λυσιτελοῦς τοῖς δημοσίοις διατυπούμεθα , ἡμεῖς μὲν βεβουλήμεθα πρότερον κατὰ τοὺς ἀρχαίους νόμους καὶ τὴν δημοσίαν ἐπιστήμην τὴν τῶν Ῥωμαίων ἅπαντα ἐπανορθώσασθαι καὶ πρόνοιαν ποιήσασθαι ἵνα καὶ οἱ Χριστιανοί , οἵτινες τῶν γονέων τῶν ἑαυτῶν καταλελοίπασιν τὴν αἵρεσιν , εἰς ἀγαθὴν πρόθσιν ἐπανέλθοιεν · ἐπείπερ τινὶ λογισμῷ τοσαύτη αὐτοὺς πλεονεξία κατεσχήκει καὶ ἄνοια κατειλήφει ὡς μὴ ἕπεσθαι τοῖς ὑπὸ τῶν πάλαι καταδειχθεῖσιν , ἅπερ ἴσως πρότερον καὶ οἱ γονεῖς αὐτῶν ᾖσαν καταστήσαντες , ἀλλὰ κατὰ τὴν αὐτῶν πρόθεσιν καὶ ὡς ἕκαατος ἐβούλετο , οὕτως ἑαυτοῖς καὶ νόμους ποιῆσαι καὶ τούτους παραφυλάσσειν καὶ ἐν διαφόροις διάφορα πλήθη συνάγειν . τοιγαροῦν τοιούτου ὑφ’ ἡμῶν προστάγματος παρακολουθήσαντος ὥατε ἐπὶ τὰ ὑπὸ τῶν ἀρχαίων κατασταθέντα ἑαυτοὺς μεταστήσαιεν , πλεῖστοι μὲν κινδύνῳ ὑποβληθέντες , πλεῖστοι δὲ ταραχθέντες παντοίους θανάτους ὑπέφερον · καὶ ἐπειδὴ τῶν πολλῶν τῆ αὐτῇ ἀπονοίᾳ διαμενόντων ἑωρῶμεν μήτε τοῖς θεοῖς τοῖς ἐπουρανίοις τὴν ὀφειλομένην θρῃσκείαν προσάγειν αὐτοὺς μήτε τῷ τῶν χριστιανῶν προσέχειν , ἀφορῶντες εἰς τὴν ἡμετέραν φιλανθρωπίαν καὶ τὴν διηνεκῆ συνήθειαν δι’ ἧς εἰώθαμεν ἅπασιν ἀνθρώποις συγγνώμην ἀπονέμειν , καὶ ἐν τούτῳ τὴν συγχώρησιν τὴν ἡμετέραν ἐπεκτεῖναι δεῖν ἐνομίσαμεν , ἵνα αὗθις αὖθισ Χριστιανοὶ καὶ τοὺς οἴκους ἐν οἷς συνήγοντο , συνθῶσιν οὕτως ὥστε μηδὲν ὑπεναντίον τῆς ἐπιστήμης αὐτοὺς πράττειν . δι’ ἑτέρας δὲ ἐπιστολῆς τοῖς δικασταῖς δηλώσομεν τί αὐτοὺς παραφθλάξασθαι δεήσει · ὅθεν κατὰ ταύτην τὴν συγχώρησιν τὴν ἡμετέραν ὀφείλουσιν τὸν ἑαυτῶν θεὸν ἱκετεύειν περὶ τῆς σωτηρίας τῆς ἡμετέρας καὶ τῶν δημοσίων καὶ τῆς ἑαυτῶν , ἵνα κατὰ πάντα τρόπον καὶ τὰ δημόσια παρασχεθῇ ὑγιῆ καὶ ἀμέριμνοι ξῆν ἐν τῇ ἑαυτῶν ἑστίᾳ δυνηθῶσι . " Ταῦτα κατὰ τὴν Ῥωμαίων φωνήν , ἐπὶ τὴν Ελλάδα γλῶτταν κατὰ τὸ δυνατὸν μεταληφθέντα , τοῦτον εἶχεν τὸν τρόπον . τί δὴ οὗν ἐπὶ τούτοις γίνεται , ἐπιθεωρῆσαι καιρός . THE APPENDIX TO BOOK VIII ( found in codd . AER ) . 1 Ἀλλ’ ὁ μὲν τῆς γραφῆς αἴτιος μετὰ τὴν τοιάνδε ὁμολογίαν αὐτίκα καὶ οὐκ εἰς μακρὸν τῶν ἀλγηδόνων ἀπαλλαγεὶς μεταλλάττει τὸν βίον . τοῦτον δὴ λόγος ἔχει πρῶτον αἴτιον τῆς τοῦ διωγμοῦ καταστῆναι συμφορᾶς , ἔτι πάλαι πρὸ τῆς τῶν λοιπῶν βασιλέων κινήσεως τοὺς ἐν στρατείαις Χριστιανοὺς καὶ πρώτους γε ἁπάντων τοὺς ἐπὶ τοῦ ἰδίου οἴκου παρατρέπειν ἐκβεβιασμένον καὶ τοὺς μὲν ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ἀξίας ἀποκινοῦντα , τοὺς δὲ ἀτιμότατα καθυβρίζοντα , ἤδη δὲ καὶ θάνατον ἑτέροις ἐπαρτῶντα καὶ τοὔσχατόν γε τοὺς τῆς βασιλείας κοινωνοὺς ἐπὶ τὸν κατὰ πάντων ἀνακεκινηκότα διωγμόν · ὧν καὶ αὐτῶν οὐκ ἄξιον τὸ τοῦ βίου τέλος παραδοῦναι σιωπῇ . τεττάρων οὖν τὴν κατὰ πάντων διειληχότων ἀρχήν , οἳ μὲν χρόνῳ καὶ τιμὴ προηγούμενοι οὐδ’ ὅλοις δυεῖν ἔτεσιν ἐπιγενόμενοι τῷ διωγμῷ μεθίστανται τῆς βασιλείας , ᾖ καὶ πρόσθεν ἡμῖν δεδήλωται , καὶ δὴ τὸν ἐπίλοιπον τοῦ βίου χρόνον δημώδει καὶ ἰδιωτικῷ τρόπῳ διαγενόμενοι τέλος τοιόνδε τῆς ζωῆς εἰλήχασιν , ὁ μὲν τιμῇ τε καὶ χρόνῳ τῶν πρωτείων ἠξιωμένος μακρᾷ καὶ ἐπιλυποτάτῃ τῇ τοῦ σώματος ἀσθενείᾳ διεργασθείς , ὁ δὲ τὰ δεύτερα αὐτοῦ φέρων ἀγχόνῃ τὴν ζωὴν ἀπορρήξας , κατά τινα δαιμονίαν προσημείωσιν τοῦτο παθὼν διὰ πλείατας αὐτῷ τετολμημένας ῥᾳδιουργίας . τῶν δὲ μετὰ τούτους ὁ μὲν ὕστατος , ὃν δὴ καὶ ἀρχηγὸν τοῦ παντὸς ἔφαμεν γεγονέναι διωγμοῦ , τοιαῦτα οἷα καὶ προδεδηλώκαμεν πέπονθεν , ὁ δὲ τοῦτον προάγων χρηστότατος καὶ ἠπιώτατος βασιλεὺς Kωνατάντιος , ἐπαξίως τῆς ἡγεμονίας τὸν ἅπαντα τῆς ἀρχῆς διατελέσας χρόνον [ ἀλλὰ ] καὶ τἄλλα τοῖς πᾶσι δεξιώτατον καὶ εὐεργετικώτατον παπασχὼν ἑαυτόν , ἀτὰρ καὶ τοῦ καθ᾿ ἡμῶν πολέμου ἔξω γενόμενος καὶ τοὺς ὑπ᾿ αὐτὸν θεοσεβεῖς ἀβλαβεῖς καὶ ἀνεπηρεάατους διαφυλάξας καὶ μήτε τοὺς οἴκους τῶν ἐκκλησιῶν καθελὼν μήθ᾿ ἕτερόν τι μηδ᾿ ὅλως καθ᾿ ἡμῶν ἐπικαινουργήσας , τέλος εὔδαιμον καὶ τριαμακάριον ὄντως ἀπείληφεν τοῦ βίου , μόνος ἐπὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας εὐμενῶς καὶ ἐπιδόξως ἐπὶ διαδόχῳ τῆς βααιλείας γνησίῳ παιδὶ τὰ πάντα αωφρονεατάτῳ καὶ εὐσεβεστάτῳ τελευτήαας · δς εὐθὺς ἀρχόμενος βασιλεὺς τελεώτατος καὶ Σεβαατὸς πρὸς τῶν στρατοπέδων ἀναγορευθείς , ζηλωτὴν ἑαυτὸν τῆς πατρικῆς περὶ τὸν ἡμέτερον λόγον εὐσεβείας κατεστήσατο . τοιαύτη τῶν προαναγεγραμμένων τεττάρων ἡ τοῦ βίου ἔκβασις , κατὰ παρηλλαγμένους χρόνους γεγενημένη . τούδὴ μόνος ἔτι λιπὼν ὁ μικρῷ πρόαθεν ἡμῖν εἰρημένος αὺν τοῖς μετὰ ταῦτα εἰς τὴν ἀρχὴν εἰαποιηθεῖαι τὴν προδεδηλωμένην ἐξομολόγηαιν διὰ τοῦ προεκτεθέντος ἐγγράφου λόγου τοῖς πᾶσι φανερὰν κατεστήσαντο .
Lemmas: XVII . καί δή τοσοῦτος Παλαίων κακός συναίσθησις ὁ κατά ὁ θεοσεβής αὐτός τολμάω ἴσχω , συνάγω δέ οὖν εἰς ἑαυτοῦ ὁ διάνοια , πρῶτος μέν ἀνθομολογέομαι ὁ ὁ ὅλος θεός , εἶτα ὁ ἀμφι αὐτός ἀνακαλέω , μηδείς ὑπερτίθημι ὁ κατά Χριστιανός ἀποπαύω διωγμός νόμος τε καί δόγμα βασιλικός ὁ ἐκκλησία αὐτός οἰκοδομέω ἐπισπέρχω καί ὁ συνήθης δισπράττεσθαι , εὐχή ὑπέρ ὁ βασίλειος ποιέω , προστάσσω . αὐτίκα γοῦν ἔργον ὁ λόγος παρακολουθέω , ἁπλόω κατά πόλις βασιλικός διάταγμα , ὁ παλινῳδία ὁ κατά ἐγώ οὗτος περιέχω ὁ τρόπος · “ Αὐτοκράτωρ Καῖσαρ Γαλέριος Οὐαλέριος Μαξιμιανός ἀνίκητος Σεβαστός , ἀρχιερεύς μέγας , Γερμανικός μέγας , Αἰγυπτιακός μέγας , θηβαικός μέγας , Σαρματικός μέγας πεντάκις , Πέρσης μέγας δίς , ἑξάκις , Ἀρμένιος μέγας , Μῆδος μέγας , Ἀδιαβηνός μέγας , δημαρχικός ἐξουσία ὁ εἰκοστός , αὐτοκράτωρ ὁ ἐννεακαιδέκατος , ὕπατος ὁ ὄγδοος , πατήρ πατρίς , ἀνθύπατος · καί Αὐτοκράτωρ Καῖσαρ Φλαύιος Οὐαλέριος Κωνσταντῖνος εὐσεβής εὐτυχής ἀνίκητος Σεβαστός , ἀρχιερεύς μέγας , δημαρχικός ἐξουσία , αὐτοκράτωρ ὁ πέμπτος , ὕπατος , πατήρ πατρίς , ἀνθύπατος . καί Αὐτοκράτωρ Καῖσαρ Οὐαλέριος Λικιννιανός Λικίννιος εὐσεβής εὐτυχής ἀνίκητος Σεβαστός , ἀρχιερεύς μέγας , δημαρχικός ἐξουσία οὐσία ὁ τέταρτος , αὐτοκράτωρ ὁ τρίτος , ὕπατος , πατήρ πατρίς , ἀνθύπατος , ἐπαρχιώτης ἴδιος χαίρω . ] “ μεταξύ ὁ λοιπός , ὅσπερ ὑπέρ ὁ χρήσιμος καί λυσιτελής ὁ δημόσιος διατυπόω , ἐγώ μέν βούλομαι πρότερος κατά ὁ ἀρχαῖος νόμος καί ὁ δημόσιος ἐπιστήμη ὁ ὁ Ῥωμαῖος ἅπας ἐπανορθόω καί πρόνοια ποιέω ἵνα καί ὁ Χριστιανός , ὅστις ὁ γονεύς ὁ ἑαυτοῦ καταλείπω ὁ αἵρεσις , εἰς ἀγαθός πρόθσιν ἐπανέρχομαι · ἐπεί τις λογισμός τοσοῦτος αὐτός πλεονεξία κατέχω καί ἄνοια καταλαμβάνω ὡς μή ἕπω ὁ ὑπό ὁ πάλαι καταδείκνυμι , ὅσπερ ἴσως πρότερος καί ὁ γονεύς αὐτός ἀείδω καθίστημι , ἀλλά κατά ὁ αὐτός πρόθεσις καί ὡς ἕκατος βούλομαι , οὕτως ἑαυτοῦ καί νόμος ποιέω καί οὗτος παραφυλάσσω καί ἐν διάφορος διάφορος πλῆθος συνάγω . τοιγάρ τοιοῦτος ὑπό ἐγώ πρόσταγμα παρακολουθέω ὠάτος ἐπί ὁ ὑπό ὁ ἀρχαῖος καθίστημι ἑαυτοῦ μεθίστημι , πλεῖστος μέν κίνδυνος ὑποβάλλω , πλεῖστος δέ ταράσσω παντοῖος θάνατος ὑποφέρω · καί ἐπεί ὁ πολύς τῆ αὐτός ἀπόνοια διαμένω ὁράω μήτε ὁ θεός ὁ ἐπουράνιος ὁ ὀφείλω θρησκεία προσάγω αὐτός μήτε ὁ ὁ Χριστιανός προσέχω , ἀφοράω εἰς ὁ ἡμέτερος φιλανθρωπία καί ὁ διηνεκής συνήθεια διά ὅς εἴωθα ἅπας ἄνθρωπος συγγνώμη ἀπονέμω , καί ἐν οὗτος ὁ συγχώρησις ὁ ἡμέτερος ἐπεκτείνω δήω νομίζω , ἵνα αὖθις αὖθις Χριστιανός καί ὁ οἶκος ἐν ὅς συνάγω , συντίθημι οὕτως ὥστε μηδείς ὑπεναντίος ὁ ἐπιστήμη αὐτός πράσσω . διά ἕτερος δέ ἐπιστολή ὁ δικαστής δηλόω τίς αὐτός παραφθλάξασθαι δήω · ὅθεν κατά οὗτος ὁ συγχώρησις ὁ ἡμέτερος ὀφείλω ὁ ἑαυτοῦ θεός ἱκετεύω περί ὁ σωτηρία ὁ ἡμέτερος καί ὁ δημόσιος καί ὁ ἑαυτοῦ , ἵνα κατά πᾶς τρόπος καί ὁ δημόσιος παρέχω ὑγιής καί ἀμέριμνος ξάω ἐν ὁ ἑαυτοῦ ἑστία δύναμαι . " οὗτος κατά ὁ Ῥωμαῖος φωνή , ἐπί ὁ Ἑλλάς γλῶσσα κατά ὁ δυνατός μεταλαμβάνω , οὗτος ἔχω ὁ τρόπος . τίς δή ἐν ἐπί οὗτος γίγνομαι , ἐπιθεωρέω καιρός . THE APPENDIX TO BOOK VIII ( found in codd . AER ) . 1 ἀλλά ὁ μέν ὁ γραφεύς αἴτιος μετά ὁ τοιόσδε ὁμολογία αὐτίκα καί οὐ εἰς μακρός ὁ ἀλγηδών ἀπαλλάσσω μεταλλάσσω ὁ βίος . οὗτος δή λόγος ἔχω πρῶτος αἴτιος ὁ ὁ διωγμός καθίστημι συμφορά , ἔτι πάλαι πρό ὁ ὁ λοιπός βασιλεύς κίνησις ὁ ἐν στρατεία Χριστιανός καί πρῶτος γε ἅπας ὁ ἐπί ὁ ἴδιος οἶκος παρατρέπω ἐκβιάζω καί ὁ μέν ἐκ ὁ στρατιωτικός ἄξιος ἀποκινέω , ὁ δέ ἄτιμος καθυβρίζω , ἤδη δέ καί θάνατος ἕτερος ἐπαρτάω καί ἔσχατος γε ὁ ὁ βασίλεια κοινωνός ἐπί ὁ κατά πᾶς ἀνακινέω διωγμός · ὅς καί αὐτός οὐ ἄξιος ὁ ὁ βίος τέλος παραδίδωμι σιωπή . τέσσαρες οὖν ὁ κατά πᾶς διαλαγχάνω ἀρχή , ἕ μέν χρόνος καί τιμή προηγούμενος οὐδέ ὅλος δύο ἔτος ἐπιγίγνομαι ὁ διωγμός μεθίστημι ὁ βασίλεια , εἰμί καί πρόσθεν ἐγώ δηλόω , καί δή ὁ ἐπίλοιπος ὁ βίος χρόνος δημώδης καί ἰδιωτικός τρόπος διαγίγνομαι τέλος τοιόσδε ὁ ζωή λαγχάνω , ὁ μέν τιμή τε καί χρόνος ὁ πρωτεῖος ἀξιόω μακρός καί ἐπίλυπος ὁ ὁ σῶμα ἀσθένεια διεργάζομαι , ὁ δέ ὁ δύο αὐτός φέρω ἀγχόνη ὁ ζωή ἀπορρήγνυμι , κατά τις δαιμόνιος προσημειόω οὗτος πάσχω διά πλεῖος αὐτός τολμάω ῥᾳδιουργία . ὁ δέ μετά οὗτος ὁ μέν ὕστερος , ὅς δή καί ἀρχηγός ὁ πᾶς φημί γίγνομαι διωγμός , τοιοῦτος οἷος καί προδηλόω πάσχω , ὁ δέ οὗτος προάγω χρηστός καί ἤπιος βασιλεύς Kωνατάντιος , ἐπάξιος ὁ ἡγεμονία ὁ ἅπας ὁ ἀρχή διατελέω χρόνος [ ἀλλά ] καί ἄλλος ὁ πᾶς δεξιός καί εὐεργετικός πάσχω ἑαυτοῦ , ἀτάρ καί ὁ κατά ἐγώ πόλεμος ἔξω γίγνομαι καί ὁ ὑπό αὐτός θεοσεβής ἀβλαβής καί ἀνεπηρεάατους διαφυλάσσω καί μήτε ὁ οἶκος ὁ ἐκκλησία καθαιρέω μήτε ἕτερος τίς μηδέ ὅλως κατά ἐγώ ἐπικαινουργέω , τέλος εὐδαίμων καί τριαμακάριον εἰμί ἀπολαμβάνω ὁ βίος , μόνος ἐπί ὁ αὐτός βασίλεια εὐμενής καί ἐπίδοξος ἐπί διάδοχος ὁ βααιλειος γνήσιος παῖς ὁ πᾶς αωφρονεατάτῳ καί εὐσεβής τελευτάω · ΔΣ εὐθύς ἄρχω βασιλεύς τέλειος καί Σεβαατὸς πρός ὁ στρατόπεδον ἀναγορεύω , ζηλωτός ἑαυτοῦ ὁ πατρικός περί ὁ ἡμέτερος λόγος εὐσέβεια καθίστημι . τοιοῦτος ὁ προαναγράφω τέσσαρες ὁ ὁ βίος ἔκβασις , κατά παραλλάσσω χρόνος γίγνομαι . Τουδή μόνος ἔτι λείπω ὁ μικρός πρόαθεν ἐγώ εἴρω Άυν ὁ μετά οὗτος εἰς ὁ ἀρχή εἰαποιηθεῖαι ὁ προδηλόω ἐξομολογέω διά ὁ προεκτίθεμαι ἐγγράφω λόγος ὁ πᾶς φανερός καθίστημι .