eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 5.5
V . τούτου δὴ ἀδελφὸν Μάρκον Αὐρήλιον Καίσαρα λόγος ἔχει Γερμανοῖς καὶ Σαρμάταις ἀντιπαραταττόμενον μάχη , δίψει πιεζομένης αὐτοῦ τῆς στρατιᾶς , ἐν ἀμηχανίᾳ γενέσθαι · τοὺς δ’ ἐπὶ τῆς Μελιτηνῆς οὕτω καλουμένης λεγεῶνος συνεστώσης διὰ πίστεως ἐξ ἐκείνου καὶ εἰς δεῦρο συνεστώσης ἐν τῆ πρὸς τοὺς πολεμίους παρατάξει γόνυ θέντας ἐπὶ γῆν κατὰ τὸ οἰκεῖον ἡμῖν τῶν εὐχῶν ἔθος ἐπὶ τὰς πρὸς τὸν θεὸν ἱκεσίας τραπέσθαι , παραδόξου δὲ τοῖς πολεμίοις τοῦ τοιούτου δὴ θεάματος φανέντος , ἄλλο τι λόγος ἔχει παραδοξότερον ἐπικαταλαβεῖν αὐτίκα , σκηπτὸν μὲν εἰς φυγὴν καὶ ἀπώλειαν συνεΛαύνοντα τοὺς πολεμίους , ὄμβρον δὲ ἐπὶ τὴν τῶν τὸ θεῖον παρακεκληκότων στρατιάν , πᾶσαν αὐτὴν ἐκ τοῦ δίψους μέλλουσαν ὅσον οὔπω διαφθείρεσθαι ἀνακτώμενον . Η δ’ ἰατορίᾳ φέρεται μὲν καὶ παρὰ τοῖς πόρρω τοῦ καθ’ ἡμᾶς λόγου συγγραφεῦσιν οἷς μέλον γέγονεν τῆς κατὰ τοὺς δηλουμένους γραφῆς , δεδήλωται δὲ καὶ πρὸς τῶν ἡμετέρων . ἀλλὰ τοῖς μὲν ἔξωθεν ἱστορικοῖς , ἅτε τῆς πίστεως ἀνοικείοις , τέθειται μὲν τὸ παράδοξον , οὐ μὴν καὶ ταῖς τῶν ἡμετέρων εὐχαῖς τοῦθ’ ὡμολογήθη γεγονέναι · τοῖς δέ γε ἡμετέροις , ἅτε ἀληθείας φίλοις , ἁπλῷ καὶ ἀκακοήθει τρόπῳ τὸ πραχθὲν παραδέδοται . τούτων δ’ ἂν εἴη καὶ Ἀπολινάριος , ἐξ ἐκείνου φήσας τὴν δι’ εὐχῆς τὸ παράδοξον πεποιηκυῖαν λεγεῶνα οἰκείαν τῷ γεγονότι πρὸς τοῦ βασιλέως εἰληφέναι προσηγορίαν , κεραυνοβόλον τῆ Ῥωμαίων ἐπικληθεῖσαν φωνῇ . μάρτυς δὲ τούτων γένοιτ’ ἄν ἀξιόχρεως ὁ Τερτυλλιανός , τὴν Ῥωμαϊκὴν τῇ συγκλήτῳ προσφωνήσας ὑπὲρ τῆς πίστεως ἀπολογίαν , ἧς καὶ πρόσθεν ἐμνημονεύσαμεν , τήν τε ἱστορίαν βεβαιῶν σὺν ἀποδείξει μείζονι καὶ ἐναργεστέρᾳ · γράφει δ’ οὖν καὶ αὐτός , λέγων Μάρκου τοῦ συνετωτάτου βασιλέως ἐπιστολὰς εἰς ἔτι νῦν φέρεσθαι ἐν αἷς αὐτὸς μαρτυρεῖ ἐν Γερμανίᾳ ὕδατος ἀπορίᾳ μέλλοντα αὐτοῦ τὸν στρατὸν διαφθείρεσθαι ταῖς τῶν χριστιανῶν εὐχαῖς σεσῶσθαι , τοῦτον δέ φησιν καὶ θάνατον ἀπειλῆσαι τοῖς κατηγορεῖν ἡμῶν ἐπιχειροῦσιν · οἷς ὁ δηλωθεὶς ἀνὴρ καὶ ταῦτα προσεπιλέγει · “ ποταποὶ οὖν οἱ νόμοι οὗτοι , οὓς καθ’ ἡμῶν μόνων ἕπονται ἀσεβεῖς ἄδικοι ὠμοί ; οὓς οὔτε Οὐεσπασιανὸς ἐφύλαξεν , καίτοι γε Ἰουδαίους νικήσας , οὓς Τραϊανὸς ἐκ μέρους ἐξουθένησεν , κωλύων ἐκζητεῖσθαι Χριστιανούς , οὓς οὔτε Ἀδριανός , καίτοι γε πάντα τὰ περίεργα πολυπραγμονῶν , οὔτε ὁ Εὐσεβὴς ἐπικληθεὶς ἐπεκύρωσεν . ” ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὅπη τις ἐθέλοι , τιθέσθω · μετίωμεν δ’ ἡμεῖς ἐπὶ τὴν τῶν ἑξῆς ἀκολουθίαν . Ποθεινοῦ δὴ ἐφ’ ὅλοις τῆς ζωῆς ἔτεσιν ἐνενήκοντα σὺν τοῖς ἐπὶ Γαλλίας μαρτυρήσασιν τελειωθέντος , Εἰρήναιος τῆς κατὰ Λούγδουνον ἧς ὁ Ποθεινὸς ἡγεῖτο παροικίας τὴν ἐπισκοπὴν διαδέχεται · Πολυκάρπου δὲ τοῦτον ἀκουστὴν γενέσθαι κατὰ τὴν νέαν ἐμανθάνομεν ἡλικίαν . οὗτος τῶν ἐπὶ Ῥώμης τὴν διαδοχὴν ἐπισκόπων ἐν τρίτη συντάξει τῶν πρὸς τὰς αἱρέσεις παραθέμενος , εἰς Ἐλεύθερον , οὗ τὰ κατὰ τοὺς χρόνους ἡμῖν ἐξετάζεται , ὡς ἂν δὴ κατ’ αὐτὸν σπουδαζομένης αὐτῷ τῆς γραφῆς , τὸν κατάλογον ἵστησι , γράφων ὧδε ·
Lemmas: V . οὗτος δή ἀδελφός Μᾶρκος Αὐρήλιος Καῖσαρ λόγος ἔχω Γερμανός καί Σαρμάτης ἀντιπαρατάσσομαι μάχη , διψάω πιέζω αὐτός ὁ στρατιά , ἐν ἀμηχανία γίγνομαι · ὁ δέ ἐπί ὁ Μελιτηνή οὗτος καλέω λεγεών συνίστημι διά πίστις ἐκ ἐκεῖνος καί εἰς δεῦρο συνίστημι ἐν τῆ πρός ὁ πολέμιος παράταξις γόνυ θέω ἐπί γῆ κατά ὁ οἰκέω ἐγώ ὁ εὖχος ἔθος ἐπί ὁ πρός ὁ θεός Ἱκεσία τρέπω , παράδοξος δέ ὁ πολέμιος ὁ τοιοῦτος δή θέαμα φαίνω , ἄλλος τίς λόγος ἔχω παράδοξος ἐπικαταλαμβάνω αὐτίκα , σκηπτός μέν εἰς φυγή καί ἀπώλεια συνελαύνω ὁ πολέμιος , ὄμβρος δέ ἐπί ὁ ὁ ὁ θέω παρακαλέω στρατιά , πᾶς αὐτός ἐκ ὁ δίψος μέλλω ὅσος οὔπω διαφθείρω ἀνακτάομαι . ὁ δέ ἰατορία φέρω μέν καί παρά ὁ πόρρω ὁ κατά ἐγώ λόγος συγγραφεύς ὅς μέλω γίγνομαι ὁ κατά ὁ δηλέομαι γραφεύς , δηλόω δέ καί πρός ὁ ἡμέτερος . ἀλλά ὁ μέν ἔξωθεν ἱστορικός , ἅτε ὁ πίστις ἀνοίκειος , τίθημι μέν ὁ παράδοξος , οὖον μήv καί ὁ ὁ ἡμέτερος εὐχή οὗτος ὁμολογέω γίγνομαι · ὁ δέ γε ἡμέτερος , ἅτε ἀλήθεια φίλος , ἁπλόος καί ἀκακοήθης τρόπος ὁ πράσσω παραδίδωμι . οὗτος δέ εἄν εἰμί καί Ἀπολινάριος , ἐκ ἐκεῖνος φημί ὁ διά εὐχή ὁ παράδοξος ποιέω λεγεών οἰκεῖος ὁ γίγνομαι πρός ὁ βασιλεύς λαμβάνω προσηγορία , κεραυνοβόλος τῆ Ῥωμαῖος ἐπικαλέω φωνή . μάρτυς δέ οὗτος γίγνομαι ἄν ἀξιόχρεως ὁ Τερτυλλιανός , ὁ Ῥωμαικός ὁ σύγκλητος προσφωνέω ὑπέρ ὁ πίστις ἀπολογία , ὅς καί πρόσθεν μνημονεύω , ὁ τε ἱστορία βεβαιόω σύν ἀποδείκνυμι μείζων καί ἐναργής · γράφω δέ οὖν καί αὐτός , λέγω Μᾶρκος ὁ συνετός βασιλεύς ἐπιστολή εἰς ἔτι νῦν φέρω ἐν ὅς αὐτός μαρτυρέω ἐν Γερμανία ὕδωρ ἀπορία μέλλω αὐτός ὁ στρατός διαφθείρω ὁ ὁ Χριστιανός εὐχή σῴζω , οὗτος δέ φημί καί θάνατος ἀπειλέω ὁ κατηγορέω ἐγώ ἐπιχειρέω · ὅς ὁ δηλόω ἀνήρ καί οὗτος προσεπιλέγω · “ ποδαπός οὖν ὁ νόμος οὗτος , ὅς κατά ἐγώ μόνος ἕπω ἀσεβής ἄδικος ὠμός ; ὅς οὔτε Οὐεσπασιάνος φυλάσσω , καίτοι γε Ἰουδαῖος νικάω , ὅς Τραϊανὸς ἐκ μέρος ἐξουθενέω , κωλύω ἐκζητέω Χριστιανός , ὅς οὔτε Ἀδριανός , καίτοι γε πᾶς ὁ περίεργος πολυπραγμονέω , οὔτε ὁ Εὐσεβὴς ἐπικαλέω ἐπικυρόω . ” ἀλλά οὗτος μέν ὅπῃ τις ἐθέλω , τίθημι · μέτειμι δέ ἐγώ ἐπί ὁ ὁ ἑξῆς ἀκολουθία . Ποθεινός δή ἐπί ὅλος ὁ ζωή ἔτος ἐνενήκοντα σύν ὁ ἐπί Γαλλία μαρτυρέω τελειόω , Εἰρηναῖος ὁ κατά Λούγδουνον ὅς ὁ Ποθεινός ἡγέομαι παροικία ὁ ἐπισκοπή διαδέχομαι · Πολύκαρπος δέ οὗτος ἀκουστός γίγνομαι κατά ὁ νέος μανθάνω ἡλικία . οὗτος ὁ ἐπί Ῥώμη ὁ διαδοχή ἐπίσκοπος ἐν τρίτος συντάσσω ὁ πρός ὁ αἵρεσις παρατίθημι , εἰς Ἐλεύθερος , ὅς ὁ κατά ὁ χρόνος ἐγώ ἐξετάζω , ὡς εἄν δή κατά αὐτός σπουδάζω αὐτός ὁ γραφεύς , ὁ κατάλογος ἵστημι , γράφω ὧδε ·