eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 4.7
VII . Ἤδη δὲ λαμπροτάτων δίκην φωστήρων τῶν l ἀνὰ τὴν οἰκουμένην ἀποστιλβουσῶν ἐκκλησιῶν ἀκμαζούσης τε εἰς ἅπαν τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος τῆς εἰς τὸν σωτῆρα καὶ κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν πίστεως , ὁ μισόκαΛος δαίμων οἷα τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας ἀεὶ τυγχάνων πολεμιώτατος , πάσας στρεφων κατὰ τῆς ἐκκλησίας μηχανάς , πάλαι μὲν τοῖς ἔξωθεν διωγμοῖς κατ’ αὐτῆς ὡπλίζετο , τότε γε μὴν τούτων ἀποκεκλεισμενος , πονηροῖς καὶ γόησιν ἀνδράσιν ὥσπερ τισὶν ὀλεθρίοις ψυχῶν ὀργάνοις διακόνοις τε ἀπωλείας χρώμενος , ἑτέραις κατεστρατήηει πάντα πόρον ἐπινοῶν , ὡς ἂν ὑποδύντες γόητες καὶ ἀπατηλοὶ τὴν αὐτὴν τοῦ δόγματος ἡμῖν προσηγορίαν , ὁμοῦ μὲν τῶν πιστῶν τοὺς πρὸς αὐτῶν ἁλισκομένους εἰς βυθὸν ἀπωλείας ἄγοιεν , ὁμοῦ δὲ τοὺς τῆς πίστεως ἀγνῶτας δι’ ὧν αὐτοὶ δρῶντες ἐπιχειροῖεν , ἀποτρέποιντο τῆς ἐπὶ τὸν σωτήριον λόγον παρόδου . ἀπὸ γοῦν τοῦ5 Μενάνδρου , ἃν διάδοχον τοῦ Σίμωνος ἤδη πρότερον παραδεδώκαμεν , ἀμφίστομος ὥσπερ καὶ δικέφαλος ὀφιώδης τις προελθοῦσα δύναμις δυεῖν αἱρέσεων διαφόρων ἀρχηγοὺς κατεστήσατο , Σατορνῖνόν τε Ἀντιοχέα τὸ γένος καὶ Βασιλείδην Ἀλεξανδρέα · ὧν ὁ μὲν κατὰ Συρίαν , ὁ δὲ κατ’ Αἴγυπτον συνεστήσαντο θεομισῶν αἱρέσεων διδασκαλεῖα . τὰ μὲν οὗν πλεῖστα τὸν Σατορνῖνον τὰ αὐτὰ τῷ Μενάνδρῳ ψευδολογῆσαι ὁ Εἰρήναιος δηλοῖ , προσχήματι δὲ ἀπορρητοτέρων τὸν βασιλείδην εἰς τὸ ἄπειρον τεῖναι τὰς ἐπινοίας , δυσσεβοῦς αἱρέσεως ἑαυτῷ τερατώδεις ἀναπλάσαντα μυθοποιίας . πλείστων οὖν ἐκκλησιαστικῶν ἀνδρῶν κατ’ ἐκεῖνο καιροῦ τῆς ἀληθείας ὑπεραγωνιζομένων λογικώτερόν τε τῆς ἀποστολικῆς καὶ ἐκκλησιαστικῆς δόξης ὑπερμαχούντων , ἤδη τινὲς καὶ διὰ συγγραμμάτων τοῖς μετέπειτα προφυλακτικὰς αὐτῶν δὴ τούτων τῶν δηλωθεισῶν αἰρέσεων παρεῖχον ἐφόδους · ὧν εἰς ἡμᾶς κατῆλθεν ἐν τοῖς τότε γνωριμωτάτου συγγραφέως Κάστορος ἱκανώτατος κατὰ Βασιλείδου ἔλεγχος , τὴν δεινότητα τῆς τἀνδρὸς ’ς ἀποκαλύπτων γοητείας . ἐκφαίνων δ’ οὖν αὐτοῦ τὰ ἀπόρρητα , φησὶν αὐτὸν εἰς μὲν τὸ εὐαγγέλιον τέσσαρα πρὸς τοῖς εἴκοσι συντάξαι βιβλία , προδήτας δὲ ἑαυτῷ ὀνομάσαι Βαρκαββαν καὶ Βαρκωφ καὶ ἄλλους ἀνυπάρκτους τινὰς ἑαυτῷ συστησάμενον , βαρβάρους τε αὐτοῖς εἰς κατάπληξιν τῶν τὰ τοιαῦτα τεθηπότων ἐπιφημίσαι προσηγορίας , διδάσκειν τε ἀδιαφορεῖν εἰδωλοθύτων ἀπογευομένους καὶ ἐξομνυμένους ἀπαραφυλάκτως τὴν πίστιν κατὰ τοὺς τῶν διωγμῶν καιρούς , Πυθαγορικῶς τε τοῖς προσιοῦσιν αὐτῷ πενταέτη σιωπὴν παρακελεύεσθαι · καὶ ἕτερα δὲ τούτοις παραπλήσια ἀμφὶ τοῦ Βασιλείδου καταλέξας ὁ εἰρημένος οὐκ ἀγεννῶς τῆς δηλωθείσης αἱρέσεως εἰς προῦπτον ἐφώρασε τὴν πλάνην . γράφει δὲ καὶ Εἰρήναιος συγχρονίσαι τούτοις Καρποκράτην , ἑτέρας αἱρέσεως τῆς τῶν Γνωστικῶν ἐπικληθείσης πατέρα · οἱ καὶ τοῦ Σίμωνος οὐχ ὡς ἐκεῖνος κρύβδην , ἀλλ’ ἤδη καὶ εἰς φανερὸν τὰς μαγείας παραδιδόναι ἠξίουν , ὡς ἐπὶ μεγάλοις δή , μόνον οὐχὶ καὶ σεμνυνόμενοι τοῖς κατὰ περιεργίαν πρὸς αὐτῶν ἐπιτελουμένοις φίλτροις ὀνειροπομποῖς τε καὶ παρέδροις τισὶ δαίμοσιν καὶ ἄλλαις ὁμοιοτρόποις τισὶν ἀγωγαῖς · τούτοις τε ἀκολούθως πάντα δρᾶν χρῆναι διδάσκειν τὰ αἰσχρουργότατα τοὺς μέλλοντας εἰς τὸ τέλειον τῆς κατ’ αὐτοὺς μυσταγωγίας ἢ καὶ μᾶλλον μυσαροπιίας ἐλεύσεσθαι , ὡς μὴ ἂν ἄλλως ἐκφευξομένους μένους τοὺς κοσμικούς , ὡς ἂν ἐκεῖνοι φαῖεν , ἄρχοντας , μὴ οὐχὶ πᾶσιν τὰ δι’ ἀρρητοποιίας ἀπονείμαντας χρέα . τούτοις δῆτα συνέβαινεν διακόνοις χρώμενον τὸν ἐπιχαιρεσίκακον δαίμονα τοὺς μὲν πρὸς αὐτῶν ἀπατωμένους οἰκτρῶς οὕτως εἰς ἀπώλειαν ἀνδραποδίζεσθαι , τοῖς δ’ ἀπίστοις ἔθνεσιν πολλὴν παρέχειν κατὰ τοῦ θείου λόγου δυσφημίας περιουσίαν , τῆς ἐξ αὐτῶν φήμης εἰς τὴν τοῦ παντὸς χριστιανῶν ἔθνους διαβολὴν καταχεομένης . ταύτῃ δ’ οὖν ἐπὶ πλεῖστον συνέβαινεν τὴν περὶ ἡμῶν παρὰ τοῖς τότε ἀπίστοις ὑπόνοιαν δυσαφῆ καὶ ἀτοπωτάτην διαδίδοσθαι , ὡς δὴ ἀθεμίτοις πρὸς μητέρας καὶ ἀδελφὰς μίξεσιν ἀνοσίαις τε τροφαῖς χρωμένων . οὐκ εἰς μακρόν γε μὴν αὐτῷ ταῦτα προυχώρει , τῆς ἀληθείας αὐτῆς ἑαυτὴν συνιστώσης ἐπὶ μέγα τε φῶς κατὰ τὸν προιόντα χρόνον διαλαμπούσης . ἔσβεστο μὲν γὰρ αὐτίκα πρὸς αὐτῆς ἐνεργείας ἀπελεγχόμενα τὰ τῶν ἐχθρῶν ἐπιτεχνήματα , ἄλλων ἐπ’ ἄλλαις αἱρέσεων καινοτομουμένων ὑπορρεουσῶν ἀεὶ τῶν προτέρων καὶ εἰς πολυτρόπους καὶ πολυμόρφους ἰδέας ἄλλοτε ἄλλως φθειρομένων · προῄει δ’ εἰς αὔξην καὶ μέγεθος , ἀεὶ κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχουσα , ἡ τῆς καθόλου καὶ μόνης ἀληθοῦς ἐκκλησίας λαμπρότης , τὸ σεμνὸν καὶ εἰλικρινὲς καὶ ἐλευθέριον τό τε σῶφρον καὶ καθαρὸν τῆς ἐνθέου πολιτείας τε καὶ φιλοσοφίας εἰς ἅπαν γένος Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων ἀποστίλβουσα . συναπέσβη δ’ οὗν ἅμα τῷ χρόνῳ καὶ ἡ κατὰ παντὸς τοῦ δόγματος διαβολή , ἔμενεν δὲ ἄρα μόνη παρὰ πᾶσι κρατοῦσα καὶ ἀν’ ὁμολόγου μένη τὰ μάλιστα διαπρέπειν ἐπὶ σεμνότητι καὶ σωφροσύνη θείοις τε καὶ φιλοσόφοις δόμασιν ἡ καθ’ ἡμᾶς διδασκαλία , ὡς μηδένα τῶν εἰς νῦν αἰσχρὰν ἐπιφέρειν τολμᾶν κατὰ τῆς πίστεως ἡμῶν δυσφημίαν μηδέ τινα τοιαύτην διαβολὴν οἵαις πάλαι πρότερον φίλον ἢν χρῆσθαι τοῖς καθ’ ἡμῶν ἐπισυνισταμένοις . ὅμως δ’ οὖν κατὰ τοὺς δηλουμένους αὖθις παρῆγεν εἰς μέσον ἢ ἀλήθεια πλείους ἑαυτῆς ὑπερμάχους , οὐ δι’ ἀγράφων αὐτὸ μόνον ἐλέγχων , ἀλλὰ καὶ δι’ ἐγγράφων ἀποδείξεων κατὰ τῶν ἀθέων αἱρέσεων στρατευομένους ·
Lemmas: VII . ἤδη δέ λαμπρός δίκη φωστήρ ὁ l ἀνά ὁ οἰκέω ἀποστίλβω ἐκκλησία ἀκμάζω τε εἰς ἅπας ὁ ὁ ἄνθρωπος γένος ὁ εἰς ὁ σωτήρ καί κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός πίστις , ὁ μισόκαλος δαίμων οἷος ὁ ἀλήθεια ἐχθρός καί ὁ ὁ ἄνθρωπος σωτηρία ἀεί τυγχάνω πολέμιος , πᾶς στρέφω κατά ὁ ἐκκλησία μηχανή , πάλαι μέν ὁ ἔξωθεν διωγμός κατά αὐτός ὁπλίζω , τότε γε μήv οὗτος ἀποκλείω , πονηρός καί γόης ἀνήρ ὥσπερ τις ὀλέθριος Ψυχή ὄργανον διάκονος τε ἀπώλεια χράω , ἕτερος καταστρατέω πᾶς πόρος ἐπινοέω , ὡς εἄν ὑποδύομαι γόης καί ἀπατηλός ὁ αὐτός ὁ δόγμα ἐγώ προσηγορία , ὁμοῦ μέν ὁ πιστός ὁ πρός αὐτός ἁλίσκομαι εἰς βυθός ἀπώλεια ἄγω , ὁμοῦ δέ ὁ ὁ πίστις ἀγνώς διά ὅς αὐτός δράω ἐπιχειρέω , ἀποτρέπω ὁ ἐπί ὁ σωτήριος λόγος πάροδος . ἀπό γοῦν τοῦτος Μένανδρος , ἄν διάδοχος ὁ Σίμων ἤδη πρότερος παραδίδωμι , ἀμφίστομος ὥσπερ καί δικέφαλος ὀφιώδης τις προέρχομαι δύναμις δύο αἵρεσις διάφορος ἀρχηγός καθίστημι , Σατορνῖνος τε Ἀντιοχεύς ὁ γένος καί Βασιλείδης Ἀλεξανδρεύς · ὅς ὁ μέν κατά Συρία , ὁ δέ κατά Αἴγυπτος συνίστημι θεομισής αἵρεσις διδασκαλεῖον . ὁ μέν ἐν πλεῖστος ὁ Σατορνῖνος ὁ αὐτός ὁ Μένανδρος ψευδολογέω ὁ Εἰρηναῖος δηλόω , πρόσχημα δέ ἀπόρρητος ὁ βασιλείδης εἰς ὁ ἤπειρος τείνω ὁ ἐπίνοια , δυσσεβής αἵρεσις ἑαυτοῦ τερατώδης ἀναπλάσσω μυθοποιία . πλεῖστος οὖν ἐκκλησιαστικός ἀνήρ κατά ἐκεῖνος καιρός ὁ ἀλήθεια ὑπεραγωνίζομαι λογικός τε ὁ ἀποστολικός καί ἐκκλησιαστικός δόξα ὑπερμαχέω , ἤδη τις καί διά σύγγραμμα ὁ μετέπειτα προφυλακτικός αὐτός δή οὗτος ὁ δηλόω αἵρεσις παρέχω ἔφοδος · ὅς εἰς ἐγώ κατέρχομαι ἐν ὁ τότε γνώριμος συγγραφεύς Κάστωρ ἱκανός κατά Βασιλείδης ἔλεγχος , ὁ δεινότης ὁ ἀνήρ εἰς ἀποκαλύπτω γοητεία . ἐκφαίνω δέ οὖν αὐτός ὁ ἀπόρρητος , φημί αὐτός εἰς μέν ὁ εὐαγγέλιον τέσσαρες πρός ὁ εἴκοσι συντάσσω βιβλίον , προδήτας δέ ἑαυτοῦ ὀνομάζω Βαρκαββαν καί Βαρκωφ καί ἄλλος ἀνύπαρκτος τις ἑαυτοῦ συνίστημι , βάρβαρος τε αὐτός εἰς κατάπληξις ὁ ὁ τοιοῦτος τέθηπα ἐπιφημίζω προσηγορία , διδάσκω τε ἀδιαφορέω εἰδωλόθυτος ἀπογεύω καί ἐξόμνυμι ἀπαραφύλακτος ὁ πίστις κατά ὁ ὁ διωγμός καιρός , Πυθαγορικός τε ὁ πρόσειμι αὐτός πενταετής σιωπή παρακελεύομαι · καί ἕτερος δέ οὗτος παραπλήσιος ἀμφί ὁ Βασιλείδης καταλέγω ὁ εἴρω οὐ ἀγεννής ὁ δηλόω αἵρεσις εἰς πρόοπτος φωράω ὁ πλάνη . γράφω δέ καί Εἰρηναῖος συγχρονίζω οὗτος Καρποκράτης , ἕτερος αἵρεσις ὁ ὁ γνωστικός ἐπικαλέω πατήρ · ὁ καί ὁ Σίμων οὐ ὡς ἐκεῖνος κρύβδην , ἀλλά ἤδη καί εἰς φανερός ὁ μαγεία παραδίδωμι ἀξιόω , ὡς ἐπί μέγας δή , μόνος οὐ καί σεμνύνω ὁ κατά περιεργία πρός αὐτός ἐπιτελέω φίλτρον ὀνειροπομπός τε καί πάρεδρος τις δαίμων καί ἄλλος ὁμοιότροπος τις ἀγωγή · οὗτος τε ἀκόλουθος πᾶς δράω χρή διδάσκω ὁ αἰσχρουργός ὁ μέλλω εἰς ὁ τέλειος ὁ κατά αὐτός μυσταγωγία ἢ καί μᾶλλον μυσαροπιια ἔρχομαι , ὡς μή εἄν ἄλλως ἐκφεύγω μένος ὁ κοσμικός , ὡς εἄν ἐκεῖνος φημί , ἄρχω , μή οὐ πᾶς ὁ διά ἀρρητοποιΐα ἀπονέμω χρεία . οὗτος δῆτα συμβαίνω διάκονος χράω ὁ επιχαιρεσικακος δαίμων ὁ μέν πρός αὐτός ἀπατάω οἰκτρός οὕτως εἰς ἀπώλεια ἀνδραποδίζω , ὁ δέ ἄπιστος ἔθνος πολύς παρέχω κατά ὁ θεῖον λόγος δυσφημία περιουσία , ὁ ἐκ αὐτός φήμη εἰς ὁ ὁ πᾶς Χριστιανός ἔθνος διαβολή καταχέω . οὗτος δέ οὖν ἐπί πλεῖστος συμβαίνω ὁ περί ἐγώ παρά ὁ τότε ἄπιστος ὑπόνοια δυσαφής καί ἄτοπος διαδίδωμι , ὡς δή ἀθέμιστος πρός μήτηρ καί ἀδελφή μίξις ἀνόσιος τε τροφή χράω . οὐ εἰς μακρός γε μήv αὐτός οὗτος προχωρέω , ὁ ἀλήθεια αὐτός ἑαυτοῦ συνιστάω ἐπί μέγας τε φάος κατά ὁ προέρχομαι χρόνος διαλάμπω . σβέννυμι μέν γάρ αὐτίκα πρός αὐτός ἐνέργεια ἀπολέγω ὁ ὁ ἐχθρός ἐπιτέχνημα , ἄλλος ἐπί ἄλλος αἵρεσις καινοτομέω ὑπορρέω ἀεί ὁ πρότερος καί εἰς πολύτροπος καί πολύμορφος ἰδέα ἄλλοτε ἄλλως φθείρω · πρόειμι1 δέ εἰς αὔξη καί μέγεθος , ἀεί κατά ὁ αὐτός καί ὡσαύτως ἔχω , ὁ ὁ καθόλου καί μόνος ἀληθής ἐκκλησία λαμπρότης , ὁ σεμνός καί εἰλικρινής καί Ἐλευθέριον ὁ τε σώφρων καί καθαρός ὁ ἔνθεος πολιτεία τε καί φιλοσοφία εἰς ἅπας γένος Ἕλλην τε καί βάρβαρος ἀποστίλβω . συναποσβέννυμι δέ ἐν ἅμα ὁ χρόνος καί ὁ κατά πᾶς ὁ δόγμα διαβολή , μένω δέ ἄρα μόνος παρά πᾶς κρατέω καί ἄνω ὁμόλογος μένω ὁ μάλιστα διαπρέπω ἐπί σεμνότης καί σωφροσύνη θεῖον τε καί φιλόσοφος δόμα ὁ κατά ἐγώ διδασκαλία , ὡς μηδείς ὁ εἰς νῦν αἰσχρός ἐπιφέρω τολμάω κατά ὁ πίστις ἐγώ δυσφημία μηδέ τις τοιοῦτος διαβολή οἷος πάλαι πρότερος φίλος εἄν χράω ὁ κατά ἐγώ ἐπισυνιστάω . ὅμως δέ οὖν κατά ὁ δηλέομαι αὖθις παράγω εἰς μέσος ἢ ἀλήθεια πλείων ἑαυτοῦ ὑπέρμαχος , οὖον διά ἄγραφος αὐτός μόνος ἐλέγχω , ἀλλά καί διά ἐγγράφω ἀπόδειξις κατά ὁ ἄθεος αἵρεσις στρατεύω ·