eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 3.24
XXΙV . Φέρε δέ , καὶ τοῦδε τοῦ ἀποατόλου τὰς ἀναντιρρήτους ἐπισημηνώμεθα γραφάς . καὶ δὴ τὸ κατ᾿ αὐτὸν εὐαγγέλιον ταῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν διεγνωσμένον ἐκκλησίαις , πρῶτον ἀνωμολογήσθω · ὅτι γε μὴν εὐλόγως πρὸς τῶν ἀρχαίων ἐν τετάρτη μοίρᾳ τῶν ἄλλων τριῶν κατείλεκται , ταύτῃ ἄν γένοιτο δῆλον . οἱ θεσπέαιοι καὶ ὡς ἀληθῶς θεοπρεπεῖς , φημὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ τοὺς ἀποστόλους , τὸν βίον ἄκρως κεκαθαρμένοι καὶ ἀρετῇ πάσῃ τὰς φυχὰς κεκοσμημένοι , τὴν δὲ γλῶτταν ἰδιωτεύοντες , τῆ γε μὴν πρὸς τοῦ σωτἠρος αὐτοῖς δεδωρημένῃ θείᾳ καὶ παραδοξοποιῷ δυνάμει θαρσοῦντες , τὸ μὲν ἐν πειθοῖ καὶ τέχνῃ λόγων τὰ τοῦ διδασκάλου μαθήματα πρεσβεύειν οὔτε ᾔδεσαν οὔτε ἐνεχείρουν , τῇ δὲ τοῦ θείου πνεύματος τοῦ συνεργοῦντος αὐτοῖς ἀποδείξει καὶ τῇ δι᾿ αὐτῶν συντελουμένῃ θαυματουργῷ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει μόνη Χρώμενοι , τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας τὴν γνῶσιν ἐπὶ πᾶσαν κατήγγελλον τὴν οἰκουμένην , απουδῆς τῆς περὶ τὸ λογογραφεῖν μικρὰν ποιούμενοι φροντίδα . καὶ τοῦτ’ ἔπραττον ἅτε μείζονι καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐξυπηρετούμενοι διακονίᾳ . ὁ γοῦν Παῦλος πάν · ἐν παρασκευῇ λόγων δυνατώτατος νοήμασίν τε ἱκανώτατος γεγονώς , οὐ πλέον τῶν βραχυτάτων ἐπιστολῶν γραφῆ παραδέδωκεν , καίτοι μυρία γε καὶ ἀπόρρητα λέγειν ἔχων , ἅτε τῶν μέχρις οὐρανοῦ τρίτου θεωρημάτων ἐπιφαύσας ἐπ’ αὐτόν τε τὸν θεοπρεπῆ παράδεισον ἀναρπασθεὶς καὶ τῶν ἐκεῖσε ῥημάτων ἀρρήτων ἀξιωθεὶς ἐπακοῦσαι . οὐκ ἄπειροι μὲν οὖν ὑπῆρχον τῶν αὐτῶν καὶ οἱ λοιποὶ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν φοιτηταί , δώδεκα μὲν ἀπόστολοι , ἑβδομήκοντα δὲ μαθηταί , ἄλλοι τε ἐπὶ τούτοις μυρίοι · ὅμως δ’ οὖν ἐξ ἁπάντων τῶν τοῦ κυρίου διατριβῶν ὑπομνήματα Ματθαῖος ἡμῖν καὶ νῆς μόνοι καταλελοίπασιν · οὕς καὶ ἐπάναγκες ἐπὶ τὴν γραφὴν ἐλθεῖν κατέχει λόγος . Ματθαῖός τε γὰρ πρότερον Ἑβραίοις κηρύξας , ὡς ἤμελλεν καὶ ἐφ’ ἑτέρους ἰέναι , πατρίῳ γλώττη γραφῆ παραδοὺς τὸ κατ’ αὐτὸν εὐαγγέλιον , τὸ λεῖπον τῆ αὐτοῦ παρουσίᾳ τούτοις ἀφ’ ὧν ἐστέλλετο , διὰ τῆς γραφῆς ἀπεπλήρου · ῥοῦ · ἤδη δὲ Μάρκου καὶ Λουκᾶ τῶν κατ’ αὐτοὺς εὐαγγελίων τὴν ἔκδοσιν πεποιημένων , Ἰωάννην φασὶ τὸν πάντα χρόνον ἀγράφῳ κεχρημένον κηρύγματι , τέλος καὶ ἐπὶ τὴν γραφὴν ἐλθεῖν τοιᾶσδε χάριν αἰτίας . τῶν προαναγραφέντων τριῶν εἰς πάντας ἤδη καὶ εἰς αὐτὸν διαδεδομένων , ἀποδέξασθαι μέν φασιν , ἀλήθειαν αὐτοῖς ἐπιμαρτυρήσαντα , μόνην δὲ ἄρα λείπεσθαι τῇ γραφῇ τὴν περὶ τῶν ἐν πρώτοις καὶ κατ’ ἀρχὴν τοῦ κηρύγματος ὑπὸ τοῦ χριστοῦ πεπραγμένων διήγηαιν . καὶ ἀληθής γε ὁ λόγος . τοὺς τρεῖς γοῦν εὐαγγελιστὰς συνιδεῖν πάρεστιν μόνα τὰ μετὰ τὴν ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ κάθειρξιν ἐφ’ ἕνα ἐνιαυτὸν πεπραγμένα τῷ σωτῆρι συγγεγραφότας αὐτό τε τοῦτ’ ἐπισημηωαμένους κατ’ ἀρχὰς τῆς αὐτῶν ἱστορίας · μετὰ γοῦν τὴν τεασαρακονταήμερον νηστείαν καὶ τὸν ἐπὶ ταύτῃ πειρασμὸν τὸν χρόνον τῆς ἰδίας γραφῆς ὁ μὲν Ματθαῖος δηλοῖ λέγων “ ἀκούσας δὲ ὅτι παρεδόθη , ἀνεχώρησεν ’’ ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας “ εἰς τὴν Γαλιλαίαν , ” ὁ δὲ Μάρκος ὡσαύτως “ μετὰ δὲ τὸ παραδοθῆναι ’’ φησίν “ Ἰωάννην ἦλθεν Ἰησοῦς εἰς τὴν Γαλιλαίαν,’’ καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ πρὶν ἄρξασθαι τῶν τοῦ Ἰησοῦ πράξεων , παραπλησίως ἐπιτηρεῖ , φάακων ὡς ἄρα προσθεὶς Ἡρῴδης οἷς διεπράξατο πονηροῖς , “ κατέκλεισε τὸν Ἰωάννην ἐν φυλακῇ . ” παρακληθέντα δὴ οὖν τούτων ἕνεκά φασι τὸν ἀπόστολον Ἰωάννην τὸν ὑπὸ τῶν προτέρων εὐαγγελιστῶν παρασιωπηθέντα χρόνον καὶ τὰ κατὰ τοῦ πεπραγμένα τῷ σωτῆρι ταῦτα δ’ ἢν τὰ πρὸ τῆς τοῦ βαπτιστοῦ καθείρξεως ) τῷ κατ’ αὐτὸν εὐαγγελίῳ παραδοῦναι , αὐτό τε τοῦτ’ ἐπισημήνασθαι , μήνασθαι , τοτὲ μὲν φήσαντα “ ταύτην ἀρχὴν ἐποίησεν τῶν παραδόξων ὁ Ἰηαοῦς,’’ τοτὲ δὲ μνημονεύσαντα τοῦ βαπτιστοῦ μεταξὺ τῶν ’Iηαοῦ πράξεων ὡς ἔτι τότε βαπτίζοντος ἐν ἰνὼν ἐγγὺς τοῦ Σαλείμ , σαφῶς τε τοῦτο δηλοῦν ἐν τῷ λέγειν “ οὔπω γὰρ ἦν Ἰωάννης βεβλημένος εἰς φυλακήν,’’ οὐκοῦν ὁ μὲν Ἰωάννης τῆ τοῦ κατ’ αὐτὸν εὐαγγελίου γραφῆ τὰ μηδέπω τοῦ βαπτιστοῦ εἰς φυλακὴν βεβλημένου πρὸς τοῦ χριστοῦ πραχθέντα παρα - δίδωσιν , οἱ δὲ λοιποὶ τρεῖς εὐαγγελισταὶ τὰ μετὰ τὴν εἰς τὸ δεσμωτήριον κάθειρξιν τοῦ βαπτιστοῦ μνημονεύουσιν · οἷς καὶ ἐπιστήσαντι οὐκέτ’ ἂν δόξαι διαφωνεῖν ἀλλήλοις τὰ εὐαγγέλια τῷ τὸ μὲν κατὰ Ἰωάννην τὰ πρῶτα τῶν τοῦ χριστοῦ πράξεων περιέχειν , τὰ δὲ λοιπὰ τὴν ἐπὶ τέλει τοῦ χρόνου αὐτῷ γεγενημένην ἱστορίαν · εἰκότως δ’ οὖν τὴν μὲν τῆς σαρκὸς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν γενεαλογίαν ἅτε Ματθαίῳ καὶ Λουκᾷ προγραφεῖσαν ἀποσιωπῆσαι τὸν Ἰωάννην , τῆς δὲ θεολογίας ἀπάρξασθαι ὡς ἂν αὐτῷ πρὸς τοῦ θείου πνεύματος οἷα κρείττονι παραπεφυλαγμένης . Tαῦτα μὲν οὗν ἡμῖν περὶ τῆς τοῦ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγελίου γραφῆς εἰρήσθω , καὶ τῆς κατὰ Μάρκον δὲ ἡ γενομένη αἰτία ἐν τοῖς πρόσθεν ἡμῖν δεδήλωται · ὁ δὲ Λουκᾶς ἀρχόμενος καὶ αὐτὸς τοῦ κατ’ αὐτὸν συγγράμματος τὴν αἰτίαν προύθηκεν δι’ ἢν πεποίηται τὴν αύνταξιν , δηλῶν ὡς ἄρα πολλῶν καὶ ἄλλων προπετέστερον ἐπιτετηδευκότων διήγηαιν ποιήσασθαι ὧν αὐτὸς πεπληροφόρητο λόγων , ἀναγκαίως ἀπαλλάττων ἡμᾶς τῆς περὶ τοὺς ἄλλους ἀμφηρίστου ὑπολήψεως , τὸν ἀσφαλῆ λόγον ὧν αὐτὸς ἱκανῶς τὴν ἀλήθειαν κατειλήφει ἐκ τῆς ἅμα Παύλῳ συνουσίας τε καὶ διατριβῆς καὶ τῆς τῶν λοιπῶν ἀποστόλων ὁμιλίας ὠφελημένος , διὰ τοῦ ἰδίου παρέδωκεν εὐαγγελίου . καὶ ταῦτα μὲν ἡμεῖς περὶ τούτων · οἰκειότερον δὲ κατὰ καιρὸν διὰ τῆς τῶν ἀρχαίων πειρασόμεθα τὰ καὶ τοῖς ἄλλοις περὶ αὐτῶν εἰρημένα πειρασόμεθα δηλῶσαι . Τῶν δὲ Ἰωάννου γραμμάτων πρὸς τῷ εὐαγγελίῳ καὶ ἢ προτέρα τῶν ἐπιστολῶν παρά τε τοῖς νῦν καὶ τοῖς ἔτ’ ἀρχαίοις ἀναμφίλεκτος ὡμολόγηται , ἀντιλέγονται δὲ αἱ λοιπαὶ δύο , τῆς δ’ Ἀποκαλύφεως εἰς ἑκάτερον ἔτι νῦν παρὰ τοῖς πολλοῖς περιέλκεται ἡ δόξα · ὁμοίως γε μὴν ἐκ τῆς τῶν ἀρχαίων μαρτυρίας ἐν οἰκείῳ καιρῷ τὴν ἐπίκρισιν δέξεται καὶ ἀυτὴ .
Lemmas: Ι . φέρω δέ , καί ὅδε ὁ ἀποατόλου ὁ ἀναντίρρητος ἐπισημαίνω γραφεύς . καί δή ὁ κατά αὐτός εὐαγγέλιον ὁ ὑπό ὁ οὐρανός διαγιγνώσκω ἐκκλησία , πρῶτος ἀνομολογέομαι · ὅτι γε μήv εὔλογος πρός ὁ ἀρχαῖος ἐν τέταρτος μοῖρα ὁ ἄλλος τρεῖς καταλέγω , οὗτος ἄν γίγνομαι δῆλος . ὁ θεσπέαιοι καί ὡς ἀληθής θεοπρεπής , φημί δέ ὁ Χριστός ὁ ἀπόστολος , ὁ βίος ἄκρως καθαρμένος καί ἀρετή πᾶς ὁ φυχὰς κοσμέω , ὁ δέ γλῶσσα ἰδιωτεύω , τῆ γε μήv πρός ὁ σωτήρ αὐτός δωρέομαι θεῖος καί παραδοξοποιός δύναμις θάρσος , ὁ μέν ἐν πειθώ καί τέχνη λόγος ὁ ὁ διδάσκαλος μάθημα πρεσβεύω οὔτε οἶδα οὔτε ἐγχειρέω , ὁ δέ ὁ θεῖον πνεῦμα ὁ συνεργέω αὐτός ἀποδείκνυμι καί ὁ διά αὐτός συντελέω θαυματουργός ὁ Χριστός δύναμις μόνος χράω , ὁ ὁ οὐρανός βασίλεια ὁ γνῶσις ἐπί πᾶς καταγγέλλω ὁ οἰκέω , απουδη ὁ περί ὁ λογογραφέω μικρός ποιέω φροντίς . καί οὗτος πράσσω ἅτε μείζων καί ὑπέρ ἄνθρωπος ἐξυπηρετέω διακονία . ὁ γοῦν Παῦλος πᾶς · ἐν παρασκευή λόγος δυνατός νόημα τε ἱκανός γίγνομαι , οὖον πλέω ὁ βραχύς ἐπιστολή γραφεύς παραδίδωμι , καίτοι μυρίος γε καί ἀπόρρητος λέγω ἔχω , ἅτε ὁ μέχρι οὐρανός τρίτος θεώρημα ἐπιφαίνω ἐπί αὐτός τε ὁ θεοπρεπής παράδεισος ἀναρπάζω καί ὁ ἐκεῖσε ῥῆμα ἄρρητος ἀξιόω ἐπακούω . οὐ ἤπειρος μέν οὖν ὑπάρχω ὁ αὐτός καί ὁ λοιπός ὁ σωτήρ ἐγώ φοιτητής , δώδεκα μέν ἀπόστολος , ἑβδομήκοντα δέ μαθητής , ἄλλος τε ἐπί οὗτος μυρίος · ὅμως δέ οὖν ἐκ ἅπας ὁ ὁ κύριος διατριβή ὑπόμνημα Ματθαῖος ἐγώ καί νῆς μόνος καταλείπω · ὅς καί ἐπανάγκης ἐπί ὁ γραφή ἔρχομαι κατέχω λόγος . Ματθαῖος τε γάρ πρότερος Ἑβραῖος κηρύσσω , ὡς μέλλω καί ἐπί ἕτερος εἶμι , πάτριος γλῶσσα γραφεύς παραδίδωμι ὁ κατά αὐτός εὐαγγέλιον , ὁ λείπω τῆ αὐτός παρουσία οὗτος ἀπό ὅς στέλλω , διά ὁ γραφεύς ἀποπληρόω · ῥόος · ἤδη δέ Μᾶρκος καί Λουκᾶς ὁ κατά αὐτός εὐαγγέλιον ὁ ἔκδοσις ποιέω , Ἰωάννης φημί ὁ πᾶς χρόνος ἄγραφος χράομαι κήρυγμα , τέλος καί ἐπί ὁ γραφή ἔρχομαι τοιόσδε χάρις αἴτιος . ὁ προαναγράφω τρεῖς εἰς πᾶς ἤδη καί εἰς αὐτός διαδίδωμι , ἀποδείκνυμι μέν φημί , ἀλήθεια αὐτός ἐπιμαρτυρέω , μόνος δέ ἄρα λείπω ὁ γράφω ὁ περί ὁ ἐν πρῶτος καί κατά ἀρχή ὁ κήρυγμα ὑπό ὁ χριστός πράσσω διηγέομαι . καί ἀληθής γε ὁ λόγος . ὁ τρεῖς γοῦν εὐαγγελιστής συνοράω πάρειμι μόνος ὁ μετά ὁ ἐν ὁ δεσμωτήριον Ἰωάννης ὁ βαπτιστής κάθειρξις ἐπί εἷς ἐνιαυτός πράσσω ὁ σωτήρ συγγράφω αὐτός τε οὗτος ἐπισημηωαμένους κατά ἀρχή ὁ αὐτός ἱστορία · μετά γοῦν ὁ τεασαρακονταήμερον νηστεία καί ὁ ἐπί οὗτος πειρασμός ὁ χρόνος ὁ ἴδιος γραφεύς ὁ μέν Ματθαῖος δηλόω λέγω “ ἀκούω δέ ὅτι παραδίδωμι , ἀναχωρέω ’’ ἀπό ὁ Ἰουδαῖος “ εἰς ὁ Γαλιλαία , ” ὁ δέ Μάρκος ὡσαύτως “ μετά δέ ὁ παραδίδωμι ’’ φημί “ Ἰωάννης ἔρχομαι Ἰησοῦς εἰς ὁ Γαλιλαῖος καί ὁ Λουκᾶς δέ πρίν ἄρχω ὁ ὁ Ἰησοῦς πρᾶξις , παραπλήσιος ἐπιτηρέω , φάακων ὡς ἄρα προστίθημι Ἡρῴδης ὅς διαπράσσω πονηρός , “ κατακλείω ὁ Ἰωάννης ἐν φυλακή . ” παρακαλέω δή οὖν οὗτος ἕνεκα φημί ὁ ἀπόστολος Ἰωάννης ὁ ὑπό ὁ πρότερος εὐαγγελιστής παρασιωπάω χρόνος καί ὁ κατά ὁ πράσσω ὁ σωτήρ οὗτος δέ εἄν ὁ πρό ὁ ὁ βαπτιστής κάθειρξις ) ὁ κατά αὐτός εὐαγγέλιον παραδίδωμι , αὐτός τε οὗτος ἐπισημαίνω , μαίνομαι , τοτέ μέν φημί “ οὗτος ἀρχή ποιέω ὁ παράδοξος ὁ Ἰηαοῦς,’’ τοτέ δέ μνημονεύω ὁ βαπτιστής μεταξύ ὁ ’Iηαοῦ πρᾶξις ὡς ἔτι τότε βαπτίζω ἐν ἴς ἐγγύς ὁ Σαλείμ , σαφῶς τε οὗτος δηλόω ἐν ὁ λέγω “ οὔπω γάρ εἰμί Ἰωάννης βάλλω εἰς φυλακήν,’’ οὐκοῦν ὁ μέν Ἰωάννης τῆ ὁ κατά αὐτός εὐαγγέλιον γραφεύς ὁ μηδέπω ὁ βαπτιστής εἰς φυλακή βάλλω πρός ὁ χριστός πράσσω παρά - δίδωμι , ὁ δέ λοιπός τρεῖς εὐαγγελιστής ὁ μετά ὁ εἰς ὁ δεσμωτήριον κάθειρξις ὁ βαπτιστής μνημονεύω · ὅς καί ἐφίστημι οὐκέτι εἄν δόξα διαφωνέω ἀλλήλων ὁ εὐαγγέλιον ὁ ὁ μέν κατά Ἰωάννης ὁ πρῶτος ὁ ὁ χριστός πρᾶξις περιέχω , ὁ δέ λοιπάς ὁ ἐπί τέλος ὁ χρόνος αὐτός γίγνομαι ἱστορία · εἰκότως δέ οὖν ὁ μέν ὁ σάρξ ὁ σωτήρ ἐγώ γενεαλογία ἅτε Ματθαῖος καί Λουκᾶς προγράφω ἀποσιωπάω ὁ Ἰωάννης , ὁ δέ θεολογία ἀπάρχομαι ὡς εἄν αὐτός πρός ὁ θεῖον πνεῦμα οἷος ἀγαθός παραφυλάσσω . οὗτος μέν ἐν ἐγώ περί ὁ ὁ κατά Ἰωάννης εὐαγγέλιον γραφεύς εἴρω , καί ὁ κατά Μᾶρκος δέ ὁ γίγνομαι αἰτία ἐν ὁ πρόσθεν ἐγώ δηλόω · ὁ δέ Λουκᾶς ἄρχω καί αὐτός ὁ κατά αὐτός σύγγραμμα ὁ αἴτιος προτίθημι διά εἄν ποιέω ὁ αύνταξιν , δηλόω ὡς ἄρα πολύς καί ἄλλος προπετής ἐπιτηδεύω διηγέομαι ποιέω ὅς αὐτός πληροφορέω λόγος , ἀναγκαῖος ἀπαλλάσσω ἐγώ ὁ περί ὁ ἄλλος ἀμφήριστος ὑπόληψις , ὁ ἀσφαλής λόγος ὅς αὐτός ἱκανῶς ὁ ἀλήθεια καταλαμβάνω ἐκ ὁ ἅμα Παῦλος συνουσία τε καί διατριβή καί ὁ ὁ λοιπός ἀπόστολος ὁμιλία ὠφελέω , διά ὁ ἴδιος παραδίδωμι εὐαγγέλιον . καί οὗτος μέν ἐγώ περί οὗτος · οἰκεῖος δέ κατά καιρός διά ὁ ὁ ἀρχαῖος πειράζω ὁ καί ὁ ἄλλος περί αὐτός εἴρω πειράζω δηλόω . ὁ δέ Ἰωάννης γράμμα πρός ὁ εὐαγγέλιον καί ἢ πρότερος ὁ ἐπιστολή παρά τε ὁ νῦν καί ὁ ἔτι ἀρχαῖος ἀναμφίλεκτος ὁμολογέω , ἀντιλέγω δέ ὁ λοιπός δύο , ὁ δέ Ἀποκάλυφος εἰς ἑκάτερος ἔτι νῦν παρά ὁ πολύς περιέλκω ὁ δόξα · ὁμοίως γε μήv ἐκ ὁ ὁ ἀρχαῖος μαρτυρία ἐν οἰκεῖος καιρός ὁ ἐπίκρισις δέχομαι καί ἀυτή .