eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 9.9
ΙXΑ . “ Ἱόβιος Μαξιμῖνος Σεβαστὸς Σαβίνῳ . καὶ παρὰ τῇ σῇ ατιβαρότητι καὶ παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις φανερὸν εἶναι πέποιθα τοὺς δεσπότας ἡμῶν Διοκλητιανὸν καὶ Μαξιμιανόν , τοὺς ἡμετέρους πατέρας , ἡνίκα συνεῖδον σχεδὸν ἅπαντας ἀνθρώπους καταλειφθείσης τῆς τῶν θεῶν θρῃσκείας τῷ ἔθνει τῶν Χριστιανῶν ἑαυτοὺς ὀρθῶς διατεταχέναι πάντας ἀνθρώπους τοὺς ἀπὸ τῆς τῶν αὐτῶν θεῶν τῶν ἀθανάτων θρῃσκείας ἀναχωρήσαντας προδήλῳ κολάσει καὶ τιμωρίᾳ εἰς τὴν θρησκείαν τῶν θεῶν ἀνακληθῆναι . ἀλλ’ ὅτε ἐγὼ εὐτυχῶς τὸ πρῶτον εἰς τὴν ἀνατολὴν παρεγενόμην καὶ ἔγνων εἴς τινας τόπους πλείστους τῶν ἀνθρώπων τὰ δημόσια ὠφελεῖν δυναμένους ὑπὸ τῶν δικαστῶν διὰ τὴν προειρημένην αἰτίαν ἐξορίζεσθαι , ἑκάστῳ τῶν δικαστῶν ἐντολὰς δέδωκα ὥστε μηδένα τούτων τοῦ λοιποῦ προσφέρεσθαι τοῖς ἐπαρχιώταις ἀπηνῶς , ἀλλὰ μᾶλλον κολακείᾳ καὶ προτροπαῖς πρὸς τὴν τῶν θεῶν θρῃσκείαν αὐτοὺς ἀνακαλεῖν . τηνικαῦτα οὖν , ὅτε ἀκολούθως τῇ κελεύσει τῆ ἐμῇ ὑπὸ τῶν δικαστῶν ἐφυλάττετο τὰ προστεταγμένα , συνέβαινεν μηδένα ἐκ τῶν τῆς ἀνατολῆς μερῶν μήτε ἐξόριστον μήτε ἐνύβριστον γίνεσθαι , ἀλλὰ μᾶλλον ἐκ τοῦ μὴ βαρέως κατ’ αὐτῶν τι γίνεσθαι εἰς τὴν τῶν θεῶν θρησκείαν ἀνακεκλῆσθαι · μετὰ δὲ ταῦτα , ὅτε τῷ παρελθόντι ἐνιαυτῷ εὐτυχῶς ἐπέβην εἰς τὴν Νικομήδειαν κἀκεῖ διετέλουν , παρεγένοντο πολῖται τῆς αὐτῆς πόλεως πρός με ἅμα μετὰ τῶν ξοάνων τῶν θεῶν μειζόνως δεόμενοι ἵνα παντὶ τρόπῳ τὸ τοιοῦτον ἔθνος μηδαμῶς ἐπιτρέποιτο ἐν τῆ αὐτῶν πατρίδι οἰκεῖν . ἀλλ’ ὅτε ἔγνων πλείστους τῆς αὐτῆς θρῃσκείας ἄνδρας ἐν αὐτοῖς τοῖς μέρεσιν οἰκεῖν , οὕτως αὐτοῖς τὰς ἀποκρίσεις ἀπένεμον ὅτι τῆ μὲν αἰτήσει αὐτῶν ἀσμένως χάριν ἔσχηκα , ἀλλ’ οὐ παρὰ πάντων τοῦτο αἰτηθὲν κατεῖδον · εἰ μὲν οὖν τινες εἶεν τῇ αὐτὴ δεισιδαιμονίᾳ διαμένοντες , οὕτως ἕνα ἕκαστον ἐν τῆ ἰδίᾳ προαιρέσει τὴν βούλησιν ἔχειν καὶ εἰ βούλοιντο , τὴν τῶν θεῶν θρησκείαν ἐπιγινώσκειν . ὅμως καὶ τοῖς τῆς αὐτῆς πόλεως Νικομηδεῦσιν καὶ ταῖς λοιπαῖς πόλεσιν , αἳ καὶ αὐταὶ εἰς τοσοῦτον τὴν ὁμοίαν αἴτησιν περισπουδάστως πρός με πεποιήκασιν , δηλονότι ἵνα μηδεὶς τῶν χριστιανῶν ταῖς πόλεσιν ἐνοικοίη , ἀνάγκην ἔσχον προσφιλῶς αὐτοκράτορες ὅτι αὐτὸ τοῦτο καὶ οἱ ἀρχαῖοι αὐτοκράτορες πάντες διεφύλαξαν καὶ αὐτοῖς τοῖς θεοῖς , δι’ οὓς πάντες ἄνθρωποι καὶ αὐτὴ ἡ τῶν δημοσίων διοίκησις συνίσταται , ἤρεσεν [ οὖν ] ὥστε τὴν τοσαύτην αἴτησιν , ἢν ὑπὲρ τῆς θρῃσκείας τοῦ θείου αὐτῶν ἀναφέρουσιν , βεβαιώσαιμι . “ Τοιγαροῦν εἰ καὶ τὰ μάλιστα καὶ τῇ σῇ καθοσιώσει πρὸ τούτου τοῦ χρόνου διὰ γραμμάτων ἐπέσταλται καὶ δι’ ἐντολῶν ὁμοίως κεκέλευσται ἵνα μὴ κατὰ τῶν ἐπαρχιωτῶν τὸ τοιοῦτον ἔθος διαφυλάξαι ἐπιμεληθέντων μηδὲν τραχέως , ἀλλὰ ἀνεξικάκως καὶ συμμέτρως συμπεριφέροιντο αὐτοῖς , ὅμως ἵνα μήτε ὑπὸ τῶν βενεφικιαρίων μήτε ὑπ’ ἄλλων τῶν τυχόντων ὕβρεις μήτε σεισμοὺς ὑπομένοιεν , ἀκόλουθον ἐνόμισα καὶ τούμνῆσαι τοῖς γράμμασιν τὴν σὴν στιβαρότητα ὑπομνῆσαι ὅπως ταῖς κολακείαις καὶ ταῖς προτροπαῖς μᾶλλον τὴν τῶν θεῶν ἐπιμέλειαν τοὺς ἡμετέρους ἐπαρχιώτας ποιήσειας ἐπιγινώσκειν · ὅθεν εἴ τις τῇ αὐτοῦ προαιρέσει τὴν θρῃσκείαν τῶν θεῶν ἐπιγνωστέον προσλάβοι , τούτους ὑποδέχεσθαι προσήκει · εἰ δέ τινες τῆ ἰδίᾳ θρησκείᾳ ἀκολουθεῖν βούλοιντο , ἐν τῇ αὐτῶν ἐξουσίᾳ καταλείποις . διόπερ ἡ σὴ καθοσίωσις τὸ ἐπιτραπέν σοι διαφυλάττειν ὀφείλει , καὶ μηδενὶ ἐξουσία δοθῇ δοθῇ τοὺς ἡμετέρους ἐπαρχιώτας ὕβρεσι καὶ σεισμοῖς ἐπιτρῖψαι , ὁπότε , ὥσπερ προγέγραπται , ταῖς προτροπαῖς μᾶλλον καὶ ταῖς κολακείαις πρὸς τὴν τῶν θεῶν θρησκείαν τοὺς ἡμετέρους ἐπαρχιώτας προσήκει ἀνακαλεῖν . ἵνα δὲ αὕτη ἡμῶν ἡ κέλευσις εἰς γνῶσιν πάντων τῶν ἐπαρχιωτῶν τῶν ἡμετέρων ἔλθῃ , διατάγματι ὑπὸ σοῦ προτεθέντι τὸ κεκελευσμένον ὀφείλεις δηλῶσαι . ” Tαῦθ᾿ ὑπὸ τῆς ἀνάγκης ἐκβεβιασμένος , ἀλλ’ οὐ κατὰ γνώμην τὴν αὐτοῦ ἐκβεβιασμένος , οὐκέτ’ ἀληθὴς οὐδ’ ἀξιόπιστος παρὰ τοῖς πᾶσιν ἢν τῆς πρόσθεν ἤδη μετὰ τὴν ὁμοίαν συγχώρησιν παλιμβόλου καὶ διεψευσμένης αὐτοῦ γνώμης ἕνεκα . οὔκουν ἐτόλμα τις τῶν ἡμετέρων σύνοδον συγκροτεῖν οὐδ’ ἑαυτὸν ἐν φανερῷ καταστήσασθαι , ὅτι μηδὲ τοῦτ’ ἤθελεν αὐτῷ τὸ γράμμα , αὐτὸ μόνον τὸ ἀνεπηρέαστον ἡμῖν ἐπιτρέπον φυλάττεσθαι , οὐ μὴν συνόδους ἐπικελεῦον ποιεῖσθαι οὐδ’ οἴκους ἐκκλησιῶν οἰκοδομεῖν οὐδ’ ἄλλο τι τῶν ἡμῖν συνήθων διαπράττεσθαι . καίτοι γε ταῦθ’ οἱ τῆς εἰρήνης καὶ εὐσεβείας προήγοροι αὐτῷ τε ἐπιτρέπειν ἐπεστάλκεσαν καὶ τοῖς ὑπ’ αὐτοὺς ἅπασιν διὰ προγραμμάτων καὶ νόμων συγκεχωρήκεσαν · οὐ μὴν ὁ δυσσεβέστατός γε ταύτῃ ἐνδοῦναι προῄρητο , εἰ μὴ ὅτε πρὸς τῆς θείας συνελαθεὶς δίκης ὕστατόν γε ἄκων ἐπὶ τοῦτ’ ἤχθη .
Lemmas: ΙXΑ . “ Ἱόβιος Μαξιμῖνος Σεβαστὸς Σαβῖνος . καί παρά ὁ σός ατιβαρότητι καί παρά πᾶς ἄνθρωπος φανερός εἰμί πείθω ὁ δεσπότης ἐγώ Διοκλητιανός καί Μαξιμιανός , ὁ ἡμέτερος πατήρ , ἡνίκα συνεῖδον σχεδόν ἅπας ἄνθρωπος καταλείπω ὁ ὁ θεός θρησκεία ὁ ἔθνος ὁ Χριστιανός ἑαυτοῦ ὀρθῶς διατάσσω πᾶς ἄνθρωπος ὁ ἀπό ὁ ὁ αὐτός θεός ὁ ἀθάνατος θρησκεία ἀναχωρέω πρόδηλος κολάζω καί τιμωρία εἰς ὁ θρησκεία ὁ θεός ἀνακαλέω . ἀλλά ὅτε ἐγώ εὐτυχής ὁ πρῶτος εἰς ὁ ἀνατολή παραγίγνομαι καί γιγνώσκω εἰς τις τόπος πλεῖστος ὁ ἄνθρωπος ὁ δημόσιος ὠφελέω δύναμαι ὑπό ὁ δικαστής διά ὁ προερέω αἴτιος ἐξορίζω , ἕκαστος ὁ δικαστής ἐντολή δίδωμι ὥστε μηδείς οὗτος ὁ λοιπός προσφέρω ὁ ἐπαρχιώτης ἀπηνής , ἀλλά μᾶλλον κολακεία καί προτροπή πρός ὁ ὁ θεός θρησκεία αὐτός ἀνακαλέω . τηνικαῦτα οὖν , ὅτε ἀκόλουθος ὁ κελεύω τῆ ἐμέω ὑπό ὁ δικαστής φυλάσσω ὁ προστάσσω , συμβαίνω μηδείς ἐκ ὁ ὁ ἀνατολή μέρος μήτε ἐξόριστος μήτε ἐνύβριστος γίγνομαι , ἀλλά μᾶλλον ἐκ ὁ μή βαρύς κατά αὐτός τίς γίγνομαι εἰς ὁ ὁ θεός θρησκεία ἀνακαλέω · μετά δέ οὗτος , ὅτε ὁ παρέρχομαι ἐνιαυτός εὐτυχής ἐπιβαίνω εἰς ὁ Νικομήδεια ἐκεῖ διατελέω , παραγίγνομαι πολίτης ὁ αὐτός πόλις πρός ἐγώ ἅμα μετά ὁ ξόανον ὁ θεός μέγας δήω ἵνα πᾶς τρόπος ὁ τοιοῦτος ἔθνος μηδαμῶς ἐπιτρέπω ἐν τῆ αὐτός πατρίς οἰκέω . ἀλλά ὅτε γιγνώσκω πλεῖστος ὁ αὐτός θρησκεία ἀνήρ ἐν αὐτός ὁ μέρος οἰκέω , οὕτως αὐτός ὁ ἀπόκρισις ἀπονέμω ὅτι τῆ μέν αἰτέω αὐτός ἄσμενος χάρις ἔχω , ἀλλά οὖον παρά πᾶς οὗτος αἰτέω καθοράω · εἰμί μέν οὖν τις ἄγω ὁ αὐτός δεισιδαιμονία διαμένω , οὕτως εἷς ἕκαστος ἐν τῆ ἴδιος προαίρεσις ὁ βούλησις ἔχω καί εἰμί βούλομαι , ὁ ὁ θεός θρησκεία ἐπιγιγνώσκω . ὅμως καί ὁ ὁ αὐτός πόλις Νικομηδεύς καί ὁ λοιπός πόλις , ὅς καί αὐτός εἰς τοσοῦτος ὁ ὅμοιος αἴτησις περισπούδαστος πρός ἐγώ ποιέω , δηλονότι ἵνα μηδείς ὁ Χριστιανός ὁ πόλις ἐνοικέω , ἀνάγκη ἔχω προσφιλής αὐτοκράτωρ ὅτι αὐτός οὗτος καί ὁ ἀρχαῖος αὐτοκράτωρ πᾶς διαφυλάσσω καί αὐτός ὁ θεός , διά ὅς πᾶς ἄνθρωπος καί αὐτός ὁ ὁ δημόσιος διοίκησις συνίστημι , ἀρέσκω [ οὖν ] ὥστε ὁ τοσοῦτος αἴτησις , εἄν ὑπέρ ὁ θρησκεία ὁ θεῖον αὐτός ἀναφέρω , βεβαιόω . “ τοιγάρ εἰμί καί ὁ μάλιστα καί ὁ σός καθοσίωσις πρό οὗτος ὁ χρόνος διά γράμμα ἐπιστέλλω καί διά ἐντολή ὁμοίως κελεύω ἵνα μή κατά ὁ ἐπαρχιώτης ὁ τοιοῦτος ἔθος διαφυλάσσω ἐπιμελέομαι μηδείς τραχύς , ἀλλά ἀνεξίκακος καί σύμμετρος συμπεριφέρω αὐτός , ὅμως ἵνα μήτε ὑπό ὁ βενεφικιαρι μήτε ὑπό ἄλλος ὁ τυγχάνω ὕβρις μήτε σεισμός ὑπομένω , ἀκόλουθος νομίζω καί τουμνεω ὁ γράμμα ὁ σός στιβαρότητα ὑπομιμνήσκω ὅπως ὁ κολακεία καί ὁ προτροπή μᾶλλον ὁ ὁ θεός ἐπιμέλεια ὁ ἡμέτερος ἐπαρχιώτης ποιέω ἐπιγιγνώσκω · ὅθεν εἰμί τις ὁ αὐτός προαίρεσις ὁ θρησκεία ὁ θεός ἐπιγνωστέον προσλαμβάνω , οὗτος ὑποδέχομαι προσήκω · εἰμί δέ τις τῆ ἴδιος θρησκεία ἀκολουθέω βούλομαι , ἐν ὁ αὐτός ἐξουσία καταλείπω . διόπερ ὁ σός καθοσίωσις ὁ ἐπιτρέπω σύ διαφυλάσσω ὀφείλω , καί μηδείς ἐξουσία δίδωμι δίδωμι ὁ ἡμέτερος ἐπαρχιώτης ὕβρις καί σεισμός ἐπιτρίβω , ὁπότε , ὥσπερ προγράφω , ὁ προτροπή μᾶλλον καί ὁ κολακεία πρός ὁ ὁ θεός θρησκεία ὁ ἡμέτερος ἐπαρχιώτης προσήκω ἀνακαλέω . ἵνα δέ οὗτος ἐγώ ὁ κέλευσις εἰς γνῶσις πᾶς ὁ ἐπαρχιώτης ὁ ἡμέτερος ἔρχομαι , διάταγμα ὑπό σύ προτίθημι ὁ κελεύω ὀφείλω δηλόω . ” Tαῦθ᾿ ὑπό ὁ ἀνάγκη ἐκβιάζω , ἀλλά οὖον κατά γνώμη ὁ αὐτός ἐκβιάζω , οὐκέτι ἀληθής οὐδέ ἀξιόπιστος παρά ὁ πᾶς εἄν ὁ πρόσθεν ἤδη μετά ὁ ὅμοιος συγχώρησις παλίμβολος καί διαψεύδω αὐτός γνώμη ἕνεκα . οὔκουν τολμάω τις ὁ ἡμέτερος σύνοδος συγκροτέω οὐδέ ἑαυτοῦ ἐν φανερός καθίστημι , ὅτι μηδέ οὗτος ἐθέλω αὐτός ὁ γράμμα , αὐτός μόνος ὁ ἀνεπηρέαστος ἐγώ ἐπιτρέπω φυλάσσω , οὖον μήv σύνοδος ἐπικελεύω ποιέω οὐδέ οἶκος ἐκκλησία οἰκοδομέω οὐδέ ἄλλος τίς ὁ ἐγώ συνήθης διαπράσσω . καίτοι γε αὐτός ὁ ὁ εἰρήνη καί εὐσέβεια προήγορος αὐτός τε ἐπιτρέπω ἐπιστέλλω καί ὁ ὑπό αὐτός ἅπας διά πρόγραμμα καί νόμος συγχωρέω · οὖον μήv ὁ δυσσεβής γε οὗτος ἐνδίδωμι προλέγω , εἰμί μή ὅτε πρός ὁ θεῖος συνελαύνω δίκη ὕστερος γε ἄκων ἐπί οὗτος ἄγω .