eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 8.13
XIII . Τῶν δὲ κατὰ τὰς ἐπισήμους πόλεις μαρτυρησάντων ἐκκλησιασταικῶν ἀρχόντων πρῶτος ἡμῖν ἐν εὐσεβῶν στήλαις τῆς χριστοῦ βασιλείας ἀνηγορεύσθω μάρτυς ἐπίσκοπος τῆς Νικομηδέων πόλεως , τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθείς , Ἄνθιμος , δ’ ἐπ’ Ἀντιοχείας μαρτύρων τὸν πάντα βίον ἄριστος πρεσβύτερος δέουσι τὸν ἀριθμὸν πεσσαράκοντα τὴν κεφαλὴν ἀποτέμνεται , Αἰγύπτιοί τε αὐτόθι Πήλευς καὶ Νεῖλος ἐπίσκοποι μεθ’ ἑτέρων τὴν διὰ πυρὸς ὑπέμειναν τελευτήν . καὶ τὸ μέγα δὲ κλέος τῆς Καισαρέων παροικίας ἐν τούτοις ἡμῖν μνημονευέσθω Πάμφιλος πρεσβύτερος , τῶν καθ’ ἡμᾶς θαυμασιώτατος , οὗ τῶν ἀνδραγαθημάτων τὴν ἀρετὴν κατὰ τὸν δέοντα καιρὸν ἀναγράφομεν . τῶν δ’ ἐπ’ Ἀλεξανδρείας καθ’ ὅλης τε Αἰγύπτου καὶ Θηβαΐδος διαπρεπῶς τελειωθέντων πρῶτος Πέτρος , αὐτῆς Ἀλεξανδρείας ἐπίσκοπος , θεῖόν τι χρῆμα διδασκάλων τῆς ἐν Χριστῷ θεοσεβείας , ἀναγεγράφθω , καὶ τῶν σὺν αὐτῷ πρεσβυτέρων Φαῦστος καὶ Δῖος καὶ Ἀμμώνιος , τέλειοι Χριστοῦ μάρτυρες , Φιλέας τε καὶ Ἡσύχιος καὶ Παχύμιος καὶ Θεόδωρος , τῶν ἀμφὶ τὴν Αἴγυπτον ἐκκλησιῶν ἐπίσκοποι , μυρίοι τε ἐπὶ τούτοις ἄλλοι διαφανεῖς , οἳ πρὸς τῶν κατὰ χώραν καὶ τόπον παροικιῶν μνημονεύονται · ὧν ἀνὰ τὴν πᾶσαν οἰκουμένην ὑπὲρ τῆς εἰς τὸ θεῖον εὐσεβείας ἠγωνισμένων γραφῆ παραδιδόναι τοὺς ἄθλους ἐπ’ ἀκριβές τε ἕκαστα τῶν περὶ αὐτοὺς συμβεβηκότων ἱστορεῖν οὐχ ἡμέτερον , τῶν δ’ ὄφει τὰ πράγματα παρειληφότων ἴδιον ἂν γένοιτο · οἷς γε μὴν αὐτὸς παρεγενόμην , τούτους καὶ τοῖς μεθ’ ἡμᾶς γνωρίμους δι’ ἑτέρας ποιήσομαι γραφῆς . κατά γε μὴν τὸν παρόντα λόγον τὴν παλινῳδίαν τῶν περὶ ἡμᾶς εἰργασμένων τοῖς εἰρημένοις ἐπισυνάψω τά τε ἐξ ἀρχῆς τοῦ διωγμοῦ συμβεβηκότα , χρησιμώτατα τυγχάνοντα τοῖς ἐντευξομένοις . Τὰ μὲν οὖν πρὸ τοῦ καθ’ ἡμῶν πολέμου τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας , ἐν δάοις δὴ χρόνοις τὰ τῶν ἀρχόντων φίλιά τε ἦν ἡμῖν καὶ εἰρηναῖα , ὁπόσης ἀγαθῶν εὐφορίας καὶ εὐετηρίας ἠξίωτο , τίς ἄν ἐξαρκέσειεν λόγος διηγήσασθαι ; ὅτε καὶ οἱ μάλιστα τῆς καθόλου κρατοῦντες ἀρχῆς δεκαετηρίδας καὶ εἰκοσαετηρίδας ἐκπλήσαντες , ἐν ἑορταῖς καὶ πανηγύρεσιν φαιδροτάταις τε θαλίαις καὶ εὐφροσύναις μετὰ πάσης εὐσταθοῦς διετέλουν εἰρήνης . Οὕτω δ’ αὐτοῖς ἀπαραποδίστως αὐξούσης καὶ ἐπὶ μέγα ὁσημέραι προϊούσης τῆς ἀθρόως τῆς πρὸς ἡμᾶς εἰρήνης μεταθέμενοι , πόλεμον ἄσπονδον ἐγείρουσιν · οὔπω δ’ αὐτοῖς τῆς τοιᾶσδε κινήσεως δεύτερον ἔτος πεπλήρωτο , καί τι περὶ τὴν ὅλην ἀρχὴν νεώτερον γεγονὸς τὰ πάντα πράγματα ἀνατρέπει . νόσου γὰρ οὐκ αἰσίας τῷ πρωτοστάτῃ τῶν εἰρημένων ἐπισκηψάσης , ὑφ’ ἧς ἤδη καὶ τὰ τῆς διανοίας εἰς ἕκστασιν αὐτῷ παρήγετο , σὺν τῷ μετ’ αὐτὸν δευτερείοις τετιμημένῳ μένω τὸν δημώδη καὶ ἰδιωτικὸν ἀπολαμβάνει βίον · οὔπω δὲ ταῦθ’ οὕτω πέπρακτο , καὶ διχῇ τὰ πάντα τῆς ἀρχῆς διαιρεῖται , πρᾶγμα μηδ’ ἄλλοτέ πω πάλαι γεγονὸς μνήμῃ παραδεδομένον . χρόνου δ’ οὐ πλείστου μεταξὺ γενομένου βασιλεὺς Κωνστάντιος τὸν πάντα βίον πραότατα καὶ τοῖς ὑπηκόοις εὐνοικώτατα τῷ τε θείῳ λόγῳ προσφιλέστατα διαθέμενος , παῖδα γνήσιον Κωνσταντῖνον αὐτοκράτορα καὶ Σεβαστὸν ἀνθ’ ἑαυτοῦ καταλιπών , κοινῷ φύσεως νόμῳ τελευτᾷ τὸν βίον , πρῶτός τε ἐν θεοῖς ἀνηγορεύετο παρ’ αὐτοῖς , ἁπάσης μετὰ θάνατον , ὅση βασιλεῖ τις ἂν ὠφείλετο , τιμῆς ἠξιωμένος , χρηστότατος καὶ ἠπιώτατος βασιλέων · ὃς δὴ καὶ μόνος τῶν καθ’ ἡμᾶς ἐπαξίως τῆς ἡγεμονίας τὸν πάντα τῆς ἀρχῆς διατελέσας χρόνον καὶ τἄλλα τοῖς πᾶσι δεξιώτατον καὶ εὐεργετικώτατον παρασχὼν ἑαυτόν τοῦ τε καθ’ ἡμῶν πολέμου μηδαμῶς ἐπικοινωνήσας , ἀλλὰ καὶ τοὺς ὑπ’ αὐτὸν θεοσεβεῖς ἀβλαβεῖς καὶ ἀνεπηρεάστους Φυλάξας καὶ μήτε τῶν ἐκκλησιῶν τοὺς οἴκους καθελὼν μήθ’ ἕτερόν τι καθ’ ἡμῶν καινουργήσας , τέλος εὔδαιμον καὶ τρισμακάριον ἀπείληφεν τοῦ βίου , μόνος ἐπὶ τῆς αὐτοῦ βασιλείας εὐμενῶς καὶ ἐπιδόξως ἐπὶ διαδόχῳ γνησίῳ παιδὶ πάντα σωφρονεστάτῳ τε καὶ εὐσεβεστάτῳ τε · λευτήσας . τούτου παῖς Κωνσταντῖνος εὐθὺς ἀρχόμενος βασιλεὺς τελεώτατος καὶ Σεβαστὸς πρὸς τῶν στρατοπέδων καὶ ἔτι πολὺ τούτων πρότερον πρὸς αὐτοῦ τοῦ παμβασιλέως θεοῦ ἀναγορευθείς , ζηλωτὴν ἑαυτὸν τῆς πατρικῆς περὶ τὸν ἡμέτερον λόγον εὐσεβείας κατεστήσατο . καὶ οὗτος μὲν τοιοῦτος · Λικίννιος δ’ ἐπὶ τούτοις ὑπὸ κοινῆς ψήφου τῶν κρατούντων αὐτοκράτωρ καὶ Σεβαστὸς ἀναπέφηνεν . ταῦτα Μαξιμῖνον δεινῶς ἐλύπει , μόνον Καίσαρα παρὰ πάντας εἰς ἔτι τότε χρηματίζοντα · ὃς δὴ οὖν τὰ μάλιστα τυραννικὸς ὤν παραρπάσας ἑαυτῷ τὴν ἀξίαν , Σεβαστὸς ἦν , αὐτὸς ὑφ’ ἑαυτοῦ γεγονώς . ἐν τούτῳ δὲ Κωνσταντίνῳ μηχανὴν θανάτου συρράπτων ἁλοὺς ὁ μετὰ τὴν ἀπόθεσιν ἐπανῃρῆσθαι δεδηλωμένος αἰσχίστῳ καταστρέφει θανάτῳ · πρώτου δὲ τούτου τὰς ἐπὶ τιμῇ γραφὰς ἀνδριάντας τε καὶ δάα τοιαῦτα ἐπ’ ἀναθέσει νενόμισται , ὡς ἀνοσίου καὶ δυσσεβεστάτου καθῄρουν .
Lemmas: XIII . ὁ δέ κατά ὁ ἐπίσημος πόλις μαρτυρέω εκκλησιασταικως ἄρχω πρῶτος ἐγώ ἐν εὐσεβής στήλη ὁ χριστός βασίλεια ἀναγορεύω μάρτυς ἐπίσκοπος ὁ Νικομήδης πόλις , ὁ κεφαλή ἀποτέμνω , Ἄνθιμος , δέ ἐπί Ἀντιόχεια μάρτυς ὁ πᾶς βίος ἀγαθός πρέσβυς δήω ὁ ἀριθμός πεσσαρακοειντα ὁ κεφαλή ἀποτέμνω , Αἰγύπτιος τε αὐτόθι Πηλεύς καί Νεῖλος ἐπίσκοπος μετά ἕτερος ὁ διά πυρός ὑπομένω τελευτή . καί ὁ μέγας δέ κλέος ὁ Καισαρεύς παροικία ἐν οὗτος ἐγώ μνημονεύω Πάμφιλος πρέσβυς , ὁ κατά ἐγώ θαυμάσιος , ὅς ὁ ἀνδραγάθημα ὁ ἀρετή κατά ὁ δήω καιρός ἀναγράφω . ὁ δέ ἐπί Ἀλεξάνδρεια κατά ὅλος τε Αἴγυπτος καί Θηβαίς διαπρεπής τελειόω πρῶτος Πέτρος , αὐτός Ἀλεξάνδρεια ἐπίσκοπος , θεῖος1 τίς χρῆμα διδάσκαλος ὁ ἐν Χριστός θεοσέβεια , ἀναγράφω , καί ὁ σύν αὐτός πρέσβυς Φαῦστος καί Δῖος καί Ἀμμώνιος , τέλειος Χριστός μάρτυς , Φιλέας τε καί Ἡσύχιος καί Παχύμιος καί Θεόδωρος , ὁ ἀμφί ὁ Αἴγυπτος ἐκκλησία ἐπίσκοπος , μυρίος τε ἐπί οὗτος ἄλλος διαφανής , ἕ πρός ὁ κατά χώρα καί τόπος παροικία μνημονεύω · ὅς ἀνά ὁ πᾶς οἰκέω ὑπέρ ὁ εἰς ὁ θέω εὐσέβεια ἀγωνίζομαι γραφεύς παραδίδωμι ὁ ἆθλος ἐπί ἀκριβής τε ἕκαστος ὁ περί αὐτός συμβεβηκός ἱστορέω οὐ ἡμέτερος , ὁ δέ ὄφις ὁ πρᾶγμα παραλαμβάνω ἴδιος εἄν γίγνομαι · ὅς γε μήv αὐτός παραγίγνομαι , οὗτος καί ὁ μετά ἐγώ γνώριμος διά ἕτερος ποιέω γραφεύς . κατά γε μήv ὁ πάρειμι λόγος ὁ παλινῳδία ὁ περί ἐγώ ἐργάζομαι ὁ εἴρω ἐπισυνάπτω ὁ τε ἐκ ἀρχή ὁ διωγμός συμβεβηκός , χρήσιμος τυγχάνω ὁ ἐντυγχάνω . ὁ μέν οὖν πρό ὁ κατά ἐγώ πόλεμος ὁ Ῥωμαῖος ἡγεμονία , ἐν Δάοι δή χρόνος ὁ ὁ ἄρχω φίλιος τε εἰμί ἐγώ καί εἰρηναῖος , ὁπόσος ἀγαθός εὐφορία καί εὐετηρία ἀξιόω , τίς ἄν ἐξαρκέω λόγος διηγέομαι ; ὅτε καί ὁ μάλιστα ὁ καθόλου κράτος ἀρχή δεκαέτηρος καί εἰκοσαετηρίς ἐκπλέω , ἐν ἑορτή καί πανήγυρις φαιδρός τε θαλία καί Εὐφρόσυνος μετά πᾶς εὐσταθής διατελέω εἰρήνη . οὕτως δέ αὐτός ἀπαραπόδιστος αὐξάνω καί ἐπί μέγας ὁσημέραι πρόειμι ὁ ἀθρόος ὁ πρός ἐγώ εἰρήνη μετατίθημι , πόλεμος ἄσπονδος ἐγείρω · οὔπω δέ αὐτός ὁ τοιόσδε κίνησις δύο ἔτος πληρόω , καί τίς περί ὁ ὅλος ἀρχή νέος γίγνομαι ὁ πᾶς πρᾶγμα ἀνατρέπω . νόσος γάρ οὐ Αἰσίας ὁ πρωτοστάτης ὁ εἴρω ἐπισκήπτω , ὑπό ὅς ἤδη καί ὁ ὁ διάνοια εἰς ἔκστασις αὐτός παράγω , σύν ὁ μετά αὐτός δευτερεῖος τιμάω μένω ὁ δημώδης καί ἰδιωτικός ἀπολαμβάνω βίος · οὔπω δέ αὐτός οὗτος πράσσω , καί διχή ὁ πᾶς ὁ ἀρχή διαιρέω , πρᾶγμα μηδέ ἄλλοτε πω πάλαι γίγνομαι μνήμη παραδίδωμι . χρόνος δέ οὖον πλεῖστος μεταξύ γίγνομαι βασιλεύς Κωνστάντιος ὁ πᾶς βίος πρᾶος καί ὁ ὑπήκοος εὔνοικος ὁ τε θεῖον λόγος προσφιλής διατίθημι , παῖς γνήσιος Κωνσταντῖνος αὐτοκράτωρ καί Σεβαστός ἀντί ἑαυτοῦ καταλείπω , κοινός φύσις νόμος τελευτάω ὁ βίος , πρότερος τε ἐν θεός ἀναγορεύω παρά αὐτός , ἅπας μετά θάνατος , ὅσος βασιλεύς τις εἄν ὀφείλω , τιμή ἀξιόω , χρηστός καί ἤπιος βασιλεύς · ὅς δή καί μόνος ὁ κατά ἐγώ ἐπάξιος ὁ ἡγεμονία ὁ πᾶς ὁ ἀρχή διατελέω χρόνος καί ἄλλος ὁ πᾶς δεξιός καί εὐεργετικός παρέχω ἑαυτοῦ ὁ τε κατά ἐγώ πόλεμος μηδαμῶς ἐπικοινωνέω , ἀλλά καί ὁ ὑπό αὐτός θεοσεβής ἀβλαβής καί ἀνεπηρέαστος φυλάσσω καί μήτε ὁ ἐκκλησία ὁ οἶκος καθαιρέω μήτε ἕτερος τίς κατά ἐγώ καινουργέω , τέλος εὐδαίμων καί τρισμακάριος ἀπολαμβάνω ὁ βίος , μόνος ἐπί ὁ αὐτός βασίλεια εὐμενής καί ἐπίδοξος ἐπί διάδοχος γνήσιος παῖς πᾶς σώφρων τε καί εὐσεβής τε · λευτήσας . οὗτος παῖς Κωνσταντῖνος εὐθύς ἄρχω βασιλεύς τέλειος καί Σεβαστὸς πρός ὁ στρατόπεδον καί ἔτι πολύς οὗτος πρότερος πρός αὐτός ὁ παμβασιλεύς θεός ἀναγορεύω , ζηλωτός ἑαυτοῦ ὁ πατρικός περί ὁ ἡμέτερος λόγος εὐσέβεια καθίστημι . καί οὗτος μέν τοιοῦτος · Λικίννιος δέ ἐπί οὗτος ὑπό κοινός ψῆφος ὁ κρατέω αὐτοκράτωρ καί Σεβαστὸς ἀναφαίνω . οὗτος Μαξιμῖνος δεινῶς λυπέω , μόνος Καῖσαρ παρά πᾶς εἰς ἔτι τότε χρηματίζω · ὅς δή οὖν ὁ μάλιστα τυραννικός εἰμί παραρπάζω ἑαυτοῦ ὁ ἄξιος , Σεβαστὸς εἰμί , αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ γίγνομαι . ἐν οὗτος δέ Κωνσταντῖνος μηχανή θάνατος συρράπτω ἁλίσκομαι ὁ μετά ὁ ἀπόθεσις ἐπαναλέγω δηλόω αἰσχρός καταστρέφω θάνατος · πρῶτος δέ οὗτος ὁ ἐπί τιμή γραφή ἀνδριάς τε καί ΔΑΑ τοιοῦτος ἐπί ἀνάθεσις νομίζω , ὡς ἀνόσιος καί δυσσεβής καθαιρέω .