eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 9.8
VIII . Οἱ μὲν οὗν ἐξ ἔθους ὄμβροι τε καὶ ὑετοὶ χειμαδίου τῆς ὥρας ὑπαρχούσης τὴν ἐπὶ γῆς ἀνεῖχον αυνήθη φοράν , λιμὸς δ᾿ ἀδόκητος ἐπισκήπτει καὶ λοιμὸς ἐπὶ τούτῳ καί τινος ἑτέρου νοσήματος—ἕλκος δὲ ἦν φερωνύμως τοῦ πυρώδους ἕνεκεν ἄνθραξ προσαγορευόμενον—ἐπιφορά , ὃ καὶ καθ᾿ ὅλων μὲν ἕρπον τῶν σωμάτων σφαλεροὺς ἐνεποίει τοῖς πεπονθόσι κινδύνους , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν ὀφθαλμῶν διαφερόντως ἐπὶ πλεῖστον γινόμενον μυρίους ὂσους ἄνδρας ἅμα γυναιξὶν καὶ παισὶν πηροὺς ἀπειργάζετο . Τούτοις προσεπανίσταται τῷ τυράννῳ ὁ πρὸς Αρμενίους πόλεμος , ἄνδρας ἐξ ἀρχαίου φίλους τε καὶ συμμάχους ῾Ρωμαίων , οὓς καὶ αὐτοὺς Χριστιανοὺς καὶ τὴν εἰς τὸ θεῖον εὐσέβειαν διὰ σπουδῆς ποιουμένους ὁ θεομισὴς εἰδώλοις θύειν καὶ δαίμοσιν ἐπαναγκάσαι πεπειραμένος , ἐχθροὺς ἀντὶ φίλων καὶ πολεμίους ἀντὶ συμμάχων κατεστήσατο . Ἀθρόως δὴ ταῦτα πάντα ὑφ᾿ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν συρρεύσαντα καιρόν , τῆς τοῦ τυράννου θρασύτητος τὴν κατὰ τοῦ θείου μεγαλαυχίαν διήλεγξεν , ὅτι δὴ τῆς περὶ τὰ εἴδωλα αὐτοῦ σπουδῆς καὶ τῆς καθ’ ἡμῶν ἕνεκα πολιορκίας μὴ λιμὸν μηδὲ λοιμὸν μηδὲ μὴν πόλεμον ἐπὶ τῶν αὐτοῦ συμβῆναι καιρῶν ἐθρασύνετο . ταῦτα δ’ οὗν ὁμοῦ καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ ἐπελθόντα , καὶ τῆς αὐτοῦ καταστροφῆς περιειλήφει τὰ προοίμια . αὐτὸς μὲν οὖν περὶ τὸν πρὸς Ἀρ’ . μενίους πόλεμον ἅμα τοῖς αὐτοῦ στρατοπέδοις κατεπονεῖτο , τοὺς δὲ λοιποὺς τῶν τὰς ὑπ’ αὐτὸν πόλεις οἰκούντων δεινῶς ὁ λιμός τε ἅμα καὶ ὁ λοιμὸς κατετρυχέτην , ὡς ἑνὸς μέτρου πυρῶν δισχιλίας καὶ πεντακοσίας Ἀττικὰς ἀντικαταλλάττεσθαι . μυρίοι μὲν οὖν ἐτύγχανον οἱ κατὰ πόλεις θνῇσκοντες , πλείους δὲ τούτων οἱ κατ’ ἀγρούς τε καὶ κώμας , ὡς ἤδη καὶ τὰς πάλαι τῶν ἀγροίκων πολυάνδρους ἀπογραφὰς μικροῦ δεῖν παντελῆ παθεῖν ἐξάλειψιν , ἀθρόως ἀθρόως ἁπάντων ἐνδείᾳ τροφῆς καὶ λοιμώδει νόσῳ διεφθαρμένων . τινὲς μὲν οὖν τὰ ἑαυτῶν φίλτατα βραχυτάτης τροφῆς τοῖς εὐπορωτέροις ἀπεμπολᾶν ἠξίουν , ἄλλοι δὲ τὰς κτήσεις κατὰ βραχὺ διαπιπράσκοντες εἰς ἐσχάτην ἐνδείας ἀπορίαν ἤλαυνον , ἤδη δέ τινες σμικρὰ χόρτου διαμασώμενοι σπαράγματα καί τινας ἀνέδην φθοροποιοὺς ἐσθίοντες πόας , τὴν τῶν σωμάτων ἕξιν λυμαινόμενοι διώλλυντο . καὶ γυναίων δὲ τῶν κατὰ πόλεις εὐγενίδων τινὲς εἰς ἀναίσχυντον ἀνάγκην πρὸς τῆς ἀπορίας ἐλαθεῖσαι , μεταιτεῖν ἐπὶ τῶν ἀγορῶν προεληΛύθεσαν , τῆς πάλαι ἐλευθερίου τροφῆς ὑπόδειγμα διὰ τῆς περὶ τὸ πρόσωπον αἰδοῦς καὶ τῆς ἀμφὶ τὴν περιβολὴν κοσμιότητος ὑποφαίνουσαι . καὶ οἳ μὲν ἀπεσκληκότες ὥσπερ εἴδωλα νεκρὰ ὧδε κἀκεῖσε ψυχορραγοῦντες ἐνσειόμενοί τε καὶ περιολισθαίνοντες ὑπ’ ἀδυναμίας τοῦ στῆναι κατέπιπτον ἐν μέσαις τε πλατείαις πρηνεῖς ἡπλωμένοι ὀρέξαι σφίσιν μικρὸν τρύφος ἄρτου κατηντιβόλουν καὶ τὴν ψυχὴν πρὸς ἐσχάαις ἔχοντες ἀναπνοαῖς πεινῆν ἐπεβόων , πρὸς μόνην ταύτην τὴν ὀδυνηροτάτην φωνὴν εὐσθενεῖς καθιστάμενοι · οἵ δὲ τὴν πληθὺν τῶν αἰτούντων καταπληττόμενοι , δάοι τῶν εὐπορωτέρων ἐδόκουν εἶναι , μετὰ τὸ μυρία παρασχεῖν εἰς ἀπηνῆ λοιπὸν καὶ ἄτεγκτον ἐχώρουν διάθεσιν , τὰ αὐτὰ τοῖς αἰτοῦ · αἷν οὔπω οὔπω καὶ αὐτοὶ πείσεσθαι προσδοκῶντες ὥστ᾿ ἤδη κατὰ μέσας ἀγορὰς καὶ νεκρὰ καὶ γυμνὰ σώματα ἐφ’ ἡμέραις πλείοσιν ἄταφα διερριμμένα θέαν τοῖς ὁρῶσιν οἰκτροτάτην παρέχειν . ἤδη γέ τοι καὶ κυνῶν τινες ἐγίνοντο βορά , δι’ ἢν μάλιστα αἰτίαν οἱ ζῶντες ἐπὶ τὴν κυνοκτονίαν ἐτράποντο δέει τοῦ μὴ λυσσήσαντας ἀνθρωποφαγίαν ἐργάσασθαι . οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ὁ λοιμὸς πάντας οἴκους ἐπεβόσκετο , μάλιστα δ’ οὓς ὁ λιμὸς διὰ τὸ εὐπορεῖν τροφῶν οὐχ οἷός ἢν ἑκτρῖψαι · οἱ γοῦν ἐν περιουσίαις , ἄρχοντες καὶ ἡγεμόνες καὶ μυρίοι τῶν ἐν τέλει , ὥσπερ ἐπίτηδες τῆ λοιμώδει νόσῳ πρὸς τοῦ λιμοῦ καταλελειμμένοι , ὀξεῖαν καὶ ὠκυτάτην ὑπέμενον τελευτήν . πάντα δ’ οὖν οἰμωγῶν ἦν ἀνάπλεα , κατὰ πάντας τε στενωποὺς ἀγοράς τε καὶ πλατείας οὐδ’ ἄλλο τι θεωρεῖν ἢ θρήνους μετὰ τῶν συνήθων αὐτοῖς αὐλῶν τε καὶ κτύπων . τοῦτον δὴ τὸν τρόπον δυσὶν ὅπλοις τοῖς προδεδηλωμένοις λοιμοῦ τε ὁμοῦ καὶ λιμοῦ στρατεύσας , ὅλας ὁ θάνατος ἐν ὀλίγῳ γενεὰς ἐνεμήθη , ὡς ὁρᾶν ἤδη δυεῖν καὶ τριῶν σώματα νεκρῶν ὑπὸ μίαν ἐκφορὰν πρὸ · κομιζόμενα . τοιαῦτα τῆς Μαξιμίνου μεγαλαυχίας καὶ τῶν κατὰ πόλεις καθ’ ἡμῶν ψηφισμάτων τὰ ἐπίχειρα ἢν , ὅτε καὶ τῆς χριστιανῶν περὶ πάντα απουδῆς τε καὶ εὐσεβείας πᾶαιν ἔθνεσιν διάδηλα κατέστη τὰ τεκμήρια . μόνοι γοῦν ἐν τηλικαύτη κακῶν περιστάσει τὸ συμπαθὲς καὶ φιλάνθρωπον ἔργοις αὐτοῖς ἐπιδεικνύμενοι , διὰ πάσης ἡμέρας οἳ μὲν τῆ τῶν θνῃσκόντων μυριάδες δ’ ἦσαν οἷς οὔτις ἢν ὁ ἐπιμελησόμενος ) κηδείᾳ τε καὶ ταφῇ προσεκαρτέρουν , οἳ δὲ τῶν ἀνὰ πᾶσαν τὴν πόλιν πρὸς τοῦ λιμοῦ κατατρυχομένων μένων τὴν πληθὺν ὑπὸ μίαν σύωαξιν ἀθροίζοντες ἄρτους διένεμον τοῖς πᾶσιν , ὡς περιβόητον εἰς πάντας ἀνθρώπους καταστῆναι τὸ πρᾶγμα θεόν τε τῶν Χριστιανῶν δοξάξειν εὐσεβεῖς τε καὶ μόνους θεοσεβεῖς τούτους ἀληθῶς πρὸς αὐτῶν ἐλεγχθέντας τῶν πραγμάτων ὁμολογεῖν . Ἐφ' οἷς τοῦτον ἐπ’ ιτελου μένοις τὸν τρόπον ὁ μέγας καὶ οὐράνιος χριστιανῶν ὑπέρμαχος θεὸς τὴν κατὰ πάντων ἀνθρώπων διὰ τῶν δεδηλωμένων ἐπιδειξάμενος ἀπειλὴν καὶ ἀγανάκτησιν ἀνθ’ ὧν εἰς ἡμᾶς ὑπερβαλλόντως ἐνεδείξαντο , τὴν εὐμενῆ καὶ φαιδρὰν τῆς αὐτοῦ περὶ ἡμᾶς προνοίας αὖθις ἡμῖν αὐγὴν ἀπεδίδου , ὡς ἐν βαθεῖ σκότῳ πάρα · δοξότατα φῶς ἡμῖν ἐξ αὐτοῦ καταλάμπων εἰρήνης ἐκφανές τε τοῖς πᾶσιν καθιστὰς θεὸν αὐτὸν τῶν καθ’ ἡμᾶς ἐπίσκοπον διὰ παντὸς γεγονέναι πραγμάτων , μαστίζοντα μὲν καὶ διὰ τῶν περιστάσεων κατὰ καιρὸν ἐπιστρέφοντα τὸν αὐτοῦ λαὸν πάλιν τ’ αὗ μετὰ τὴν αὐτάρκη παιδείαν ἵλεω καὶ εὐμενῆ τοῖς εἰς αὐτὸν τὰς ἐλπίδας ἔχουσιν ἀναφαινόμενον . ΙΧ . Οὕτω δῆτα Κωνσταντίνου , ὃν βασιλέα ἐκ βασιλέως εὐσεβῆ τε ἐξ εὐσεβεστάτου καὶ πάντα σωφρονεστάτου γεγονέναι προειρήκαμεν , Λικιννίου τε τοῦ μετ’ αὐτόν , συνέσει καὶ εὐσεβείᾳ τετιμημένων , πρὸς τοῦ παμβασιλέως θεοῦ τε τῶν ὅλων καὶ σωτῆρος κατὰ τῶν δυσσεβεστάτων τυράννων ἀνεγηγερμένου πολέμου τε νόμῳ παραταξαμένου , θεοῦ συμμαχοῦντος σωτῆρος δύο θεοφιλῶν κατὰ τῶν δύο δυσσεβεστάτων τυράννων ἀνεγηγερμένων πολέμου τε νόμῳ παραταξαμέων , θεοῦ συμμαχοῦντος αὐτοῖς παραδοξότατα , πίπτει μὲν ἐπὶ Ῥώμης ὑπὸ Κωνσταντῖνον Μαξέντιος , ὁ δ’ ἐπ’ ἀνατολῆς οὐ πολὺν ἐπιζήσας ἐκείνῳ χρόνον , αἰσχίστῳ καὶ αὐτὸς ὑπὸ Λικίννιον οὔπω μανέντα τότε καταστρέφει θανάτῳ . Πρότερός γε μὴν ὁ καὶ τιμῇ καὶ τάξει τῆς βασιλείας πρῶτος Κωνσταντῖνος τῶν ἐπὶ Ῥώμης κατατυραννουμένων μένων φειδὼ λαβών , θεὸν τὸν οὐράνιον τόν τε τούτου λόγον , αὐτὸν δὴ τὸν πάντων σωτῆρα Ἰησοῦν χριστόν , σύμμαχον δι’ εὐχῶν ἐπικαλεσάμενος , πρόεισιν πανστρατιᾷ , Ῥωμαίοις τὰ τῆς ἐκ προγόνων ἐλευθερίας προμνώμενος . Μαξεντίου δῆτα μᾶλλον ταῖς κατὰ γοητείαν μηχαναῖς ἢ τῆ τῶν ὑπηκόων ἐπιθαρσοῦντος εὐνοίᾳ , προελθεῖν γε μὴν οὐδ’ ὅσον πυλῶν τοῦ ἄατε ἐπιτολμῶντος , ὁπλιτῶν δ’ ἀνηρίθμῳ πλήθει καὶ στρατοπέδων λόχοις μυρίοις πάντα τόπον καὶ χώραν καὶ πόλιν , ὅση τις ἐν κύκλῳ τῆς Ῥωμαίων καὶ Ἰταλίας ἁπάαης ὑπ᾿ αὐτῷ δεδούλωτο , φραξαμένου , ὁ τῆς ἐκ θεοῦ αυμμαχίας ἀνημμένος βασιλεὺς ἐπιὼν πρώτη καὶ δευτέρᾳ καὶ τρίτῃ τοῦ τυράννου παρατάξει εὖ μάλα τε πάσας ἑλών , πρόεισιν ἐπὶ πλεῖστον ὅσον τῆς Ἰταλίας ἤδη τε αὐτῆς ῾Ρώμης ἄγχιστα ἦν · εἶθ᾿ ὡς μὴ τοῦ τυράννου χάριν ῾Ρωμαίοις πολεμεῖν ἀναγκάζοιτο , θεὸς αὐτὸς τισιν ὥσπερ τὸν τύραννον πορρωτάτω πυλῶν ἐξέλκει καὶ τὰ πάλαι δὴ κατὰ ἀαεβῶν ὡς ἐν μύθου λόγῳ παρὰ τοῖς πλείστοις ἀπιατούμενα , πιστά γε μὴν πιατοῖς ἐν ἱεραῖς βίβλοις ἐατηλιτευμένα , αὐτῇ ἐναργείᾳ πᾶσιν ἁπλῶς εἰπεῖν , πιστοῖς καὶ ἀπίατοις , ὀφθαλμοῖς τὰ παράδοξα παρειληφόαιν , ἐπιστώσατο . ὥαπερ γοῦν ἐπ᾿ αὐτοῦ Μωυσέως καὶ τοῦ πάλαι θεοσεβοῦς Ἑβραίων γένους “ ἅρματα Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔρριψεν εἰς θάλασσαν , ἐπιλέκτους ἀναβάτας τριστάτας · κατεπόθηααν ἐν θαλάσσῃ . ἐρυθρᾷ , πόντος ἐκάλυψεν αὐτούς , ” κατὰ τὰ αὐτὰ δὴ καὶ Mαξέντιος οἵ τε ἀμφ᾿ αὐτὸν ὁπλῖται καὶ δορυφόροι “ ἔδυσαν εἰς βυθὸν ὡς εἰ λίθος , ” ὁπηνίκα νῶτα δοὺς τῇ ἐκ θεοῦ μετὰ Kωναταντίνου δυνάμει , τὸν πρὸ τῆς πορείας διῄει ποταμόν , ὃν αὐτὸς σκάφεσιν ζεύξας καὶ εὖ μάλα γεφυρώσας μηχανὴν ὀλέθρου καθ᾿ ἑαυτοῦ αυνεατήσατο · ἐφ᾿ ᾧ ἦν εἰπεῖν “ λάκκον ὤρυξεν καὶ ἀνέακαφεν αὐτόν , καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν εἰργάσατο . ἐπιστρέφει ὁ πόνος αὐτοῦ εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ , καὶ ἐπὶ κορυφὴν αὐτοῦ ἢ ἀδικία αὐτοῦ καταβήαεται . ” Ταύτῃ δῆτα τοῦ ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ ζεύγματος διαλυθέντος , ὑφιζάνει μὲν ἡ διάβασις , χωρεῖ δ᾿ ἀθρόως αὔτανδρα κατὰ τοῦ βυθοῦ τὰ σκάφη , καὶ αὐτός γε πρῶτος ὁ δυσσεβέστατος , εἶτα δὲ καὶ οἱ ἀμφ’ αὐτὸν ὑπασπισταί , ᾖ τὰ θεῖα προαναφωνεῖ λόγια , ἔδυσαν ὡς εἰ μόλιβδος ἐν ὕδατι σφοδρῷ · ὥστε εἰκότως εἰ μὴ λόγοις ἔργοις δ’ οὗν ὁμοίως τοῖς ἀμφὶ τὸν μέγαν θεράποντα Μωυσέα τοὺς παρὰ θεοῦ τὴν νίκην ἀραμένους αὐτὰ δὴ τὰ κατὰ τοῦ πάλαι δυσσεβοῦς τυράννου ὧδέ πως ἄν ὑμνεῖν καὶ λέγειν “ ᾄσωμεν τῷ κυρίῳ , ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται . ἵππον καὶ ἀναβάτην ἔρριφεν εἰς θάλασσαν · βοηθὸς καὶ σκεπαστής μου κύριος , ἐγένετό μοι εἰς σωτηρίαν ” καὶ “ τίς ὅμοιός ἀοῖ ἐν θεοῖς , κύριε , τίς ὅμοιός ἀοῖ ; δεδοξασμένος ἐν ἁγίοις , θαυμαστὸς ἐν δόξαις , ποιῶν τέρατα . ταῦτα καὶ ὅσα τούτοις ἀδελφά τε καὶ ἐμφερῆ Κωνσταντῖνος τῷ πανηγεμόνι καὶ τῆς νίκης αἰτίῳ θεῷ αὐτοῖς ἔργοις ἀνυμνήσας , ἐπὶ Ῥώμης μετ’ ἐπινικίων εἰσήλαυνεν , πάντων ἀθρόως αὐτὸν ἅμα κομιδῆ νηπίοις καὶ γυναιξὶν τῶν τε ἀπὸ τῆς συγκλήτου βουλῆς καὶ τῶν ἄλλως διασημοτάτων σὺν παντὶ δήμῳ Ῥωμαίων φαιδροῖς ὄμμασιν αὐταῖς ψυχαῖς οἷα λυτρωτὴν σωτῆρά τε καὶ εὐεργέτην μετ’ εὐφημιῶν καὶ ἀπλήστου χαρᾶς ὑποδεχομένων · ὃ δ’ ὥσπερ ἔμφυτον τὴν εἰς θεὸν εὐσέβειαν κεκτημένος , ] μηδ’ ὅλως ἐπὶ ταῖς βοαῖς ὑποσαλευόμενος μένος μηδ’ ἐπαιρόμενος τοῖς ἐπαίνοις , εὗ μάλα τῆς ἐκ θεοῦ συνῃσθημένος βοηθείας , αὐτίκα τοῦ σωτηρίου τρόπαιον πάθους ὑπὸ χεῖρα ἰδίας εἰκόνος ἀνατεθῆναι προστάττει , καὶ δὴ τὸ σωτήριον σημεῖον ἐπὶ τῇ δεξιᾷ κατέχοντα αὐτὸν ἐν τῷ μάλιστα τῶν ἐπὶ Ῥώμης δεδημοσιευμένῳ τόπῳ στήσαντας αὐτὴν δὴ ταύτην προγραφὴν ἐντάξαι ῥήμασιν αὐτοῖς τῇ Ῥωμαίων ἐγκελεύεται φωνὴ “ τούτῳ τῷ σω - ] τηριώδει σημείῳ , τῷ ἀληθεῖ ἐλέγχῳ τῆς ἀνδρείας τὴν πόλιν ὑμῶν ἀπὸ ζυγοῦ τοῦ τυράννου διασωθεῖσαν ἠλευθέρωσα , ἔτι μὴν καὶ τὴν σύγκλητον καὶ τὸν δῆμον Ῥωμαίων τῆ ἀρχαίᾳ ἐπιφανείᾳ καὶ λαμπρότητι ἐλευθερώσας ἀποκατέστησα . ” καὶ δὴ ἐπὶ τούτοις αὐτός τε Κωνσταντῖνος καὶ σὺν αὐτῷ βασιλεὺς Λικίννιος , οὔπω τότε ἐφ’ ἢν ὕστερον ἐκπέπτωκεν μανίαν τὴν διάνοιαν ἐκτραπείς , θεὸν τὸν τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων αὐτοῖς αἴτιον εὐμενίσαντες , ἄμφω μιᾷ βουλῆ καὶ γνώμη νόμον ὑπὲρ χριστιανῶν τελεώτατον πληρέστατα διατυποῦνται , τυποῦνται , καὶ τῶν πεπραγμένων εἰς αὐτοὺς ἐκ θεοῦ τὰ παράδοξα τά τε τῆς κατὰ τοῦ τυράννου νίκης καὶ τὸν νόμον αὐτὸν Μαξιμίνῳ , τῶν ἐπ’ ἀνατολῆς ἐθνῶν ἔτι δυναστεύοντι φιλίαν τε πρὸς αὐτοὺς ὑποκοριζομένῳ , διαπέμπονται . ὃ δ’ οἷα τύραννος περιαλγὴς ἐφ’ οἷς ἔγνω , γεγενημένος , εἶτα μὴ δοκεῖν ἑτέροις εἶξαι βουλόμενος μηδ’ αὖ παρεκθέσθαι τὸ κελευσθὲν δέει τῶν προστεταχότων ὡς ἂν ἐξ ἰδίας αὐθεντίας τοῖς ὑπ’ αὐτὸν ἡγεμόσιν τοῦτο πρῶτον ὑπὲρ Χριστιανῶν ἐπάναγκες διαχαράττει χαράττει τὸ γράμμα , τὰ μηδέπω ποτὲ πρὸς αὐτοῦ πεπραγμένα ἐπιπλάστως αὐτὸς καθ’ ἑαυτοῦ ψευδόμενος . ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΤΟΥ ΤΥΡΑΝΝΟΥ
Lemmas: VIII . ὁ μέν ἐν ἐκ ἔθος ὄμβρος τε καί ὑετός χειμάδιον ὁ ὥρα ὑπάρχω ὁ ἐπί γῆ ἀνέχω αυνηθω φορός , λιμός δέ ἀδόκητος ἐπισκήπτω καί λοιμός ἐπί οὗτος καί τις ἕτερος νοσήματος—ἕλκος δέ εἰμί φερώνυμος ὁ πυρώδης ἕνεκα ἄνθραξ προσαγορεύω , ὅς καί κατά ὅλος μέν ἕρπω ὁ σῶμα σφαλερός ἐμποιέω ὁ πάσχω κίνδυνος , οὖον μήv ἀλλά καί κατά ὁ ὀφθαλμός διαφερόντως ἐπί πλεῖστος γίγνομαι μυρίος ὅσος ἀνήρ ἅμα γυνή καί παῖς πηρός ἀπεργάζομαι . οὗτος προσεπανίσταμαι ὁ τύραννος ὁ πρός Αρμένιος πόλεμος , ἀνήρ ἐκ ἀρχαῖος φίλος τε καί σύμμαχος Ῥωμαῖος , ὅς καί αὐτός Χριστιανός καί ὁ εἰς ὁ θέω εὐσέβεια διά σπουδή ποιέω ὁ θεομισής εἴδωλον θύω καί δαίμων ἐπαναγκάζω πειράω , ἐχθρός ἀντί Φίλων καί πολέμιος ἀντί σύμμαχος καθίστημι . ἀθρόος δή οὗτος πᾶς ὑπό εἷς καί ὁ αὐτός συρρέω καιρός , ὁ ὁ τύραννος θρασύτης ὁ κατά ὁ θεῖον μεγαλαυχία διελέγχω , ὅτι δή ὁ περί ὁ εἴδωλον αὐτός σπουδή καί ὁ κατά ἐγώ ἕνεκα πολιορκία μή λιμός μηδέ λοιμός μηδέ μήv πόλεμος ἐπί ὁ αὐτός συμβαίνω καιρός θρασύνω . οὗτος δέ ἐν ὁμοῦ καί κατά ὁ αὐτός ἐπέρχομαι , καί ὁ αὐτός καταστροφή περιλαμβάνω ὁ προοίμιον . αὐτός μέν οὖν περί ὁ πρός Ἀρά . μένιος πόλεμος ἅμα ὁ αὐτός στρατόπεδον καταπονέω , ὁ δέ λοιπός ὁ ὁ ὑπό αὐτός πόλις οἰκέω δεινῶς ὁ λιμός τε ἅμα καί ὁ λοιμός κατατρύχω , ὡς εἷς μέτρον πυρά δισχίλιοι καί πεντακόσιοι Ἀττικός ἀντικαταλλάσσομαι . μυρίος μέν οὖν τυγχάνω ὁ κατά πόλις θνήσκω , πλείων δέ οὗτος ὁ κατά ἀγρός τε καί κώμη , ὡς ἤδη καί ὁ πάλαι ὁ ἄγροικος πολύανδρος ἀπογραφή μικρός δήω παντελής πάσχω ἐξάλειψις , ἀθρόος ἀθρόος ἅπας ἔνδεια τροφή καί λοιμώδης νόσος διαφθείρω . τις μέν οὖν ὁ ἑαυτοῦ φίλος βραχύς τροφή ὁ εὔπορος ἀπεμπολάω ἀξιόω , ἄλλος δέ ὁ κτήσεις κατά βραχύς διαπιπράσκω εἰς ἔσχατος ἔνδεια ἀπορία ἐλαύνω , ἤδη δέ τις μικρός χόρτος διαμασάομαι σπάραγμα καί τις ἀνέδην φθοροποιός ἐσθίω πόα , ὁ ὁ σῶμα ἕξις λυμαίνομαι διόλλυμι . καί γύναιος δέ ὁ κατά πόλις εὐγενίς τις εἰς ἀναίσχυντος ἀνάγκη πρός ὁ ἀπορία ἐλαύνω , μεταιτέω ἐπί ὁ ἀγορά προέρχομαι , ὁ πάλαι ἐλευθέριος τροφή ὑπόδειγμα διά ὁ περί ὁ πρόσωπον αἰδώς καί ὁ ἀμφί ὁ περιβολή κοσμιότης ὑποφαίνω . καί ἕ μέν ἀποσκλῆναι ὥσπερ εἴδωλον νεκρός ὧδε κἀκεῖσε ψυχορραγέω ἐνσείω τε καί περιολισθάνω ὑπό ἀδυναμία ὁ ἵστημι καταπίπτω ἐν μέσος τε πλατύς πρανής ἁπλόω ὀρέγω σφεῖς μικρός τρύφος ἄρτος κατά-ἀντιβολέω καί ὁ ψυχή πρός σχάζω ἔχω ἀναπνοή πεινάω ἐπιβοάω , πρός μόνος οὗτος ὁ ὀδυνηρός φωνή εὐσθενής καθίστημι · ὁ δέ ὁ πληθύς ὁ αἰτέω καταπλήσσω , Δάοι ὁ εὔπορος δοκέω εἰμί , μετά ὁ μυρίος παρέχω εἰς ἀπηνής λοιπός καί ἄτεγκτος χωρέω διάθεσις , ὁ αὐτός ὁ αἰτέω · ὅς οὔπω οὔπω καί αὐτός πείθω προσδοκάω ὥστε ἤδη κατά μέσος ἀγορά καί νεκρός καί γυμνός σῶμα ἐπί ἡμέρα πλείων ἄταφος διαρρίπτω θέα ὁ ὁράω οἰκτρός παρέχω . ἤδη γε ὅς καί κύω τις γίγνομαι βορά , διά εἄν μάλιστα αἴτιος ὁ ζῶ ἐπί ὁ κυνοκτονία τρέπω δήω ὁ μή λυσσάω ἀνθρωποφαγία ἐργάζομαι . οὐ ἥκιστος δέ καί ὁ λοιμός πᾶς οἶκος ἐπιβόσκομαι , μάλιστα δέ ὅς ὁ λιμός διά ὁ εὐπορέω τροφή οὐ οἷος εἄν ἐκτρίβω · ὁ γοῦν ἐν περιουσία , ἄρχω καί ἡγεμών καί μυρίος ὁ ἐν τέλος , ὥσπερ ἐπίτηδες τῆ λοιμώδης νόσος πρός ὁ λιμός καταλείπω , ὀξύς καί ὠκύς ὑπομένω τελευτή . πᾶς δέ οὖν οἰμωγή εἰμί ἀνάπλεος , κατά πᾶς τε στενωπός ἀγορά τε καί πλατύς οὐδέ ἄλλος τίς θεωρέω ἢ θρῆνος μετά ὁ συνήθης αὐτός αὐλή τε καί κτύπος . οὗτος δή ὁ τρόπος δύο ὅπλον ὁ προδηλόω λοιμός τε ὁμοῦ καί λιμός στρατεύω , ὅλος ὁ θάνατος ἐν ὀλίγος γενεά νέμω , ὡς ὁράω ἤδη δύο καί τρεῖς σῶμα νεκρός ὑπό εἷς ἐκφορά πρό · κομίζω . τοιοῦτος ὁ Μαξιμῖνος μεγαλαυχία καί ὁ κατά πόλις κατά ἐγώ ψήφισμα ὁ ἐπίχειρα εἄν , ὅτε καί ὁ Χριστιανός περί πᾶς απουδη τε καί εὐσέβεια πᾶαιν ἔθνος διάδηλος καθίστημι ὁ τεκμήριον . μόνος γοῦν ἐν τηλικόσδε κακός περίστασις ὁ συμπαθής καί φιλάνθρωπον ἔργον αὐτός ἐπιδείκνυμι , διά πᾶς ἡμέρα ἕ μέν τῆ ὁ θνῄσκω μυριάς δέ εἰμί ὅς οὔτις εἄν ὁ ἐπιμελέομαι ) κηδεία τε καί θάπτω προσκαρτερέω , ἕ δέ ὁ ἀνά πᾶς ὁ πόλις πρός ὁ λιμός κατατρύχω Μένων ὁ πληθύς ὑπό εἷς σύωαξιν ἀθροίζω ἄρτος διανέμω ὁ πᾶς , ὡς περιβόητος εἰς πᾶς ἄνθρωπος καθίστημι ὁ πρᾶγμα θεός τε ὁ Χριστιανός δοξάζω εὐσεβής τε καί μόνος θεοσεβής οὗτος ἀληθής πρός αὐτός ἐλέγχω ὁ πρᾶγμα ὁμολογέω . ἐπί ὅς οὗτος ἐπί ιτελου μένω ὁ τρόπος ὁ μέγας καί οὐράνιος Χριστιανός ὑπέρμαχος θεός ὁ κατά πᾶς ἄνθρωπος διά ὁ δηλόω ἐπιδείκνυμι ἀπειλή καί ἀγανάκτησις ἀντί ὅς εἰς ἐγώ ὑπερβαλλόντως ἐνδείκνυμι , ὁ εὐμενής καί φαιδρός ὁ αὐτός περί ἐγώ πρόνοια αὖθις ἐγώ αὐγή ἀποδίδωμι , ὡς ἐν βαθύς σκότος πάρα · δοξότατα φάος ἐγώ ἐκ αὐτός καταλάμπω εἰρήνη ἐκφανής τε ὁ πᾶς καθίστημι θεός αὐτός ὁ κατά ἐγώ ἐπίσκοπος διά πᾶς γίγνομαι πρᾶγμα , μαστίζω μέν καί διά ὁ περίστασις κατά καιρός ἐπιστρέφω ὁ αὐτός λαός πάλιν τε αὗ μετά ὁ αὐτάρκης παιδεία ἵλαος καί εὐμενής ὁ εἰς αὐτός ὁ ἐλπίς ἔχω ἀναφαίνω . Χ . οὕτως δῆτα Κωνσταντῖνος , ὅς βασιλεύς ἐκ βασιλεύς εὐσεβής τε ἐκ εὐσεβής καί πᾶς σώφρων γίγνομαι προαγορεύω , Λικίννιος τε ὁ μετά αὐτός , σύνεσις καί εὐσέβεια τιμάω , πρός ὁ παμβασιλεύς θεός τε ὁ ὅλος καί σωτήρ κατά ὁ δυσσεβής τύραννος ἀνεγείρω πόλεμος τε νόμος παρατάσσω , θεός συμμαχέω σωτήρ δύο θεοφιλής κατά ὁ δύο δυσσεβής τύραννος ἀνεγείρω πόλεμος τε νόμος παρατάσσω , θεός συμμαχέω αὐτός παράδοξος , πίπτω μέν ἐπί Ῥώμη ὑπό Κωνσταντῖνος Μαξέντιος , ὁ δέ ἐπί ἀνατολή οὖον πολύς ἐπιζάω ἐκεῖνος χρόνος , αἰσχρός καί αὐτός ὑπό Λικίννιος οὔπω μαίνομαι τότε καταστρέφω θάνατος . Πρότερος γε μήv ὁ καί τιμή καί τάξις ὁ βασίλεια πρῶτος Κωνσταντῖνος ὁ ἐπί Ῥώμη κατατυραννέω Μένων φειδώ λαμβάνω , θεός ὁ οὐράνιος ὁ τε οὗτος λόγος , αὐτός δή ὁ πᾶς σωτήρ Ἰησοῦς χριστός , σύμμαχος διά εὖχος ἐπικαλέω , πρόειμι πανστρατιᾷ , Ῥωμαῖος ὁ ὁ ἐκ πρόγονος ἐλευθερία προμνάομαι . Μαξέντιος δῆτα μᾶλλον ὁ κατά γοητεία μηχανή ἢ τῆ ὁ ὑπήκοος ἐπιθαρσέω εὔνοια , προέρχομαι γε μήv οὐδέ ὅσος πύλη ὁ ἀάω ἐπιτολμάω , ὁπλίτης δέ ἀνάριθμος πλῆθος καί στρατόπεδον λόχος μυρίος πᾶς τόπος καί χώρα καί πόλις , ὅσος τις ἐν κύκλος ὁ Ῥωμαῖος καί Ἰταλία ἁπάαης ὑπό αὐτός δουλόω , φράζω , ὁ ὁ ἐκ θεός αυμμαχίας ἀνάπτω βασιλεύς ἐπέρχομαι πρῶτος καί δύο καί τρίτος ὁ τύραννος παράταξις εὕω μάλα τε πᾶς αἱρέω , πρόειμι ἐπί πλεῖστος ὅσος ὁ Ἰταλία ἤδη τε αὐτός Ρώμη ἄγχι εἰμί · εἶτα ὡς μή ὁ τύραννος χάρις Ῥωμαῖος πολεμέω ἀναγκάζω , θεός αὐτός τις ὥσπερ ὁ τύραννος προσωτέρω πύλη ἐξέλκω καί ὁ πάλαι δή κατά ἀαεβῶν ὡς ἐν μῦθος λόγος παρά ὁ πλεῖστος ἀπαιτέω , πιστός γε μήv πιαατος ἐν ἱερός Βίβλος ἐατηλιτευμένα , αὐτός ἐνάργεια πᾶς ἁπλόος εἶπον , πιστός καί ἀπιᾶτον , ὀφθαλμός ὁ παράδοξος παραλαμβάνω , πιστόω . ᾦον γοῦν ἐπί αὐτός Μωυσῆς καί ὁ πάλαι θεοσεβής Ἑβραῖος γένος “ ἅρμα Φαραώ καί ὁ δύναμις αὐτός ῥίπτω εἰς θάλασσα , ἐπίλεκτος ἀναβάτης τριστάτης · καταποιέω ἐν θάλασσα . ἐρυθρός , πόντος καλύπτω αὐτός , ” κατά ὁ αὐτός δή καί ξαίνω ὁ τε ἀμφι αὐτός ὁπλίτης καί δορυφόρος “ δύο εἰς βυθός ὡς εἰμί λίθος , ” ὁπηνίκα νῶτον δίδωμι ὁ ἐκ θεός μετά kωναταντινοος δύναμις , ὁ πρό ὁ πορεία δίειμι ποταμός , ὅς αὐτός σκάφος ζεύγνυμι καί εὕω μάλα γεφυρόω μηχανή ὄλεθρος κατά ἑαυτοῦ αυνεατήσατο · ἐπί ὅς εἰμί εἶπον “ λάκκος ὀρύσσω καί ἀνακάπτω αὐτός , καί ἐμπίπτω εἰς βόθρος ὅς ἐργάζομαι . ἐπιστρέφω ὁ πόνος αὐτός εἰς κεφαλή αὐτός , καί ἐπί κορυφή αὐτός ἢ ἀδικία αὐτός καταβαίνω . ” Ταύτη δῆτα ὁ ἐπί ὁ ποταμός ζεῦγμα διαλύω , ὑφιζάνω μέν ὁ διάβασις , χωρέω δέ ἀθρόος αὔτανδρος κατά ὁ βυθός ὁ σκάφη , καί αὐτός γε πρῶτος ὁ δυσσεβής , εἶτα δέ καί ὁ ἀμφι αὐτός ὑπασπιστής , εἰμί ὁ θεῖον προαναφωνέω λόγιος , δύο ὡς εἰμί μόλυβδος ἐν ὕδωρ σφοδρός · ὥστε εἰκότως εἰμί μή λόγος ἔργον δέ ἐν ὁμοίως ὁ ἀμφί ὁ μέγας θεράπων Μωϋσῆς ὁ παρά θεός ὁ Νίκη ἀείρω αὐτός δή ὁ κατά ὁ πάλαι δυσσεβής τύραννος ὧδε πως ἄν ὑμνέω καί λέγω “ ἀείδω ὁ κύριος , ἔνδοξος γάρ δοξάζω . ἵππος καί ἀναβάτης ῥίπτω εἰς θάλασσα · βοηθός καί σκεπαστής ἐγώ κύριος , γίγνομαι ἐγώ εἰς σωτηρία ” καί “ τίς ὅμοιος ἠώς ἐν θεός , κύριος , τίς ὅμοιος ἠώς ; δοξάζω ἐν ἅγιος , θαυμαστός ἐν δόξα , ποιέω τέρας . οὗτος καί ὅσος οὗτος ἀδελφός τε καί ἐμφερής Κωνσταντῖνος ὁ πανηγεμών καί ὁ Νίκη αἴτιος θεός αὐτός ἔργον ἀνυμνέω , ἐπί Ῥώμη μετά ἐπινίκιος εἰσελαύνω , πᾶς ἀθρόος αὐτός ἅμα κομιδῇ νήπιος καί γυνή ὁ τε ἀπό ὁ σύγκλητος βουλή καί ὁ ἄλλως διάσημος σύν πᾶς δῆμος Ῥωμαῖος φαιδρός ὄμμα αὐτός Ψυχή οἷος λυτρωτής σωτήρ τε καί εὐεργέτης μετά εὐφημίζω καί ἄπληστος χαρά ὑποδέχομαι · ὅς δέ ὥσπερ ἔμφυτος ὁ εἰς θεός εὐσέβεια κτάομαι , ] μηδέ ὅλως ἐπί ὁ βοή ὑποσαλεύω μένος μηδέ ἐπαίρω ὁ ἔπαινος , ὅς μάλα ὁ ἐκ θεός συναισθάνομαι βοήθεια , αὐτίκα ὁ σωτήριος τρόπαιον πάθος ὑπό χείρ ἴδιος εἰκών ἀνατίθημι προστάσσω , καί δή ὁ σωτήριος σημεῖον ἐπί ὁ δεξιός κατέχω αὐτός ἐν ὁ μάλιστα ὁ ἐπί Ῥώμη δημοσιεύω τόπος ἵστημι αὐτός δή οὗτος προγραφή ἐντάσσω ῥῆμα αὐτός ὁ Ῥωμαῖος ἐγκελεύω φωνή “ οὗτος ὁ σός - ] τηρίζω σημεῖον , ὁ ἀληθής ἔλεγχος ὁ ἀνδρεῖος ὁ πόλις σύ ἀπό ζυγόν ὁ τύραννος διασῴζω ἐλευθερόω , ἔτι μήv καί ὁ σύγκλητος καί ὁ δῆμος Ῥωμαῖος τῆ ἀρχαῖος ἐπιφάνεια καί λαμπρότης ἐλευθερόω ἀποκαθίστημι . ” καί δή ἐπί οὗτος αὐτός τε Κωνσταντῖνος καί σύν αὐτός βασιλεύς Λικίννιος , οὔπω τότε ἐπί εἄν ὕστερος ἐκπίπτω μανία ὁ διάνοια ἐκτρέπω , θεός ὁ ὁ ἀγαθός ἅπας αὐτός αἴτιος εὐμενίζομαι , ἄμφω εἷς βουλή καί γνώμη νόμος ὑπέρ Χριστιανός τέλειος πληρέστατα διατυπόω , τυπόω , καί ὁ πράσσω εἰς αὐτός ἐκ θεός ὁ παράδοξος ὁ τε ὁ κατά ὁ τύραννος Νίκη καί ὁ νόμος αὐτός Μαξίμινος , ὁ ἐπί ἀνατολή ἔθνος ἔτι δυναστεύω φίλιος τε πρός αὐτός ὑποκορίζομαι , διαπέμπω . ὅς δέ οἷος τύραννος περιαλγής ἐπί ὅς γιγνώσκω , γίγνομαι , εἶτα μή δοκέω ἕτερος ἔοικα βούλομαι μηδέ αὖος παρεκτίθημι ὁ κελεύω δήω ὁ προστάσσω ὡς εἄν ἐκ ἴδιος αὐθεντία ὁ ὑπό αὐτός ἡγεμών οὗτος πρῶτος ὑπέρ Χριστιανός ἐπανάγκης διαχαράσσω χαράσσω ὁ γράμμα , ὁ μηδέπω ποτέ πρός αὐτός πράσσω ἐπίπλαστος αὐτός κατά ἑαυτοῦ ψεύδω . ἀντιγράφω ἑρμηνεία Ἐπιστολή ὁ Τύραννος