eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 3.4
IV . Ὅτι μὲν οὖν τοῖς ἐξ ἐθνῶν κηρύσσων ὁ Παῦλος τοὺς ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καὶ κύκλῳ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ τῶν ἐκκλησιῶν καταβέβλητο θεμελίους , δῆλον ἐκ τῶν αὐτοῦ γένοιτ’ ἄν φωνῶν καὶ ἀφ’ ὧν ὁ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσιν ἱστόρησεν · καὶ ἐκ τῶν Πέτρου δὲ λέξεων ἐν ὁπόσαις καὶ οὗτος ἐπαρχίαις τοὺς ἐκ περιτομῆς τὸν Χριστὸν εὐαγγελιζόμενος τὸν τῆς καινῆς διαθήκης παρεδίδου λόγον , σαφὲς ἂν εἴη ἀφ’ ἦς εἰρήκαμεν ὁμολογουμένης αὐτοῦ ἐπιστολῆς , ἐν ἢ τοῖς ἐξ Ἑβραίων οὖσιν ἐν διασπορᾷ Πόντου καὶ Γαλατίας Καππαδοκίας τε καὶ Ἀσίας καὶ Βιθυνίας γράφει . δάοι δὲ τούτων καὶ τίνες γνήσιοι ζηλωταὶ γεγονότες τὰς πρὸς αὐτῶν ἱδρυθείσας ἱκανοὶ ποιμαίνειν ἐδοκιμάσθησαν ἐκκλησίας , οὐ ῥᾴδιον εἰπεῖν , μὴ ὅτι γε δάους ἄν τις ἐκ τῶν Παύλου φωνῶν ἀναλέξοιτο · τούτου γὰρ οὖν μυρίοι συνεργοὶ καί , ὡς αὐτὸς ὠνόμασεν , συστρατιῶται γεγόνασιν , ὧν οἱ πλείους ἀλήστου πρὸς αὐτοῦ μνήμης ἠξίωνται , διηνεκῆ τὴν περὶ αὐτῶν μαρτυρίαν ταῖς ἰδίαις ἐπιστολαῖς ἐγκαταλέξαντος , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὁ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσιν τοὺς γνωρίμους αὐτοῦ καταλέγων ἐξ ὀνόματος αὐτῶν μνημονεύει . Τιμό γε μὴν τῆς ἐν Ἐφέσω παροικίας ἱστορεῖται πρῶτος τὴν ἐπισκοπῆν εἰληχέναι , ὡς καὶ Τίτος τῶν ἐπὶ Κρήτης ἐκκλησιῶν . Λουδᾶς δὲ τὸ μὲν γένος ὢν τῶν ἀπ’ Ἀντιοχείας , τὴν ἐπιστήμην δὲ ἰατρός , τὰ πλεῖστα συγγεγονὼς τῷ Παύλῳ , καὶ τοῖς λοιποῖς δὲ οὐ παρέργως τῶν ἀποστόλων ὡμιληκώς , ἧς ἀπὸ τούτων προσεκτήσατο ψυχῶν θεραπευτικῆς ἐν δυσὶν ἡμῖν ὑποδείγματα θεοπνεύστοις κατέλιπεν βιβλίοις , τῷ τε εὐαγγελίῳ , δ’ καὶ χαράξαι μαρτύρεται καθ’ ἃ παρέδοσαν αὐτῷ οἱ ἀπ’ ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ λόγου , οἷς καί φησιν ἔτ’ ἄνωθεν ἅπασι παρηκολουθηκέναι , καὶ ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράξεσιν , ἃς οὐκέτι δι’ ἀκοῆς , ὀφθαλμοῖς δὲ παραλαβὼν ουνετάξατο . φασὶν δ’ ὡς ἄρα τοῦ κατ’ αὐτὸν εὐαγγελίου μνημονεύειν ὁ Παῦλος εἴωθεν , ὁπηνίκα ὡς περὶ ἰδίου τινὸς εὐαγγελίου γράφων ἔλεγεν “ κατὰ τὸ εὐαγγέλιόν μου . ” τῶν δὲ λοιπῶν ἀκολούθων τοῦ Παύλου Κρήσκης μὲν ἔπι τὰς Γαλλίας στειλάμενος ὐπ᾿ αὐτοῦ μαρτυρεῖται , Λίνος δὲ , οὗ συνόντος ἐπὶ Ῥώμης αὐτῷ κατὰ τὴν δευτέραν πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολήν , πρῶτος μετὰ Πέτρον τῆς Ῥωμαίων ἐκκλησίας τὴν ἐπισκοπὴν ἤδη πρότερον τερον κληρωθεὶς δεδήλωται · ἀλλὰ καὶ ὁ Κλήμης , τῆς Ῥωμαίων καὶ αὐτὸς ἐκκλησίας τρίτος ἐπίσκοπος καταστάς , Παύλου συνεργὸς καὶ συναθλητὴς γεγονέναι πρὸς αὐτοῦ μαρτυρεῖται . ἐπὶ τούτοις καὶ τὸν Ἀρεοπαγίτην ἐκεῖνον , Διονύσιος ὄνομα αὐτῷ , ὃν ἐν ταῖς Πράξεσι μετὰ τὴν ἐν Ἀρείῳ πάγῳ πρὸς Ἀθηναίους Παύλου δημηγορίαν πρῶτον πιστεῦσαι ἀνέγραφεν ὁ Λουκᾶς , τῆς ἐν Ἀθήναις ἐκκλησίας πρῶτον ἐπίσκοπον ἀρχαίων τις ἕτερος Διονύσιος , τῆς Κορινθίων παροικίας ποιμήν , ποιμήν , ἱστορεῖ . ἀλλὰ γὰρ ὁδῷ προβαίνουσιν , ἐπὶ καιροῦ τὰ τῆς κατὰ χρόνους τῶν ἀποστόλων διαδοχῆς ἡμῖν εἰρήσεται · νῦν δ’ ἐπὶ τὰ ἑξῆς ἴωμεν τῆς ἰατορίας .
Lemmas: IV . ὅτι2 μέν οὖν ὁ ἐκ ἔθνος κηρύσσω ὁ Παῦλος ὁ ἀπό Ἱεροσόλυμα καί κύκλος μέχρι ὁ Ἰλλυρικός ὁ ἐκκλησία καταβάλλω θεμέλιος , δῆλος ἐκ ὁ αὐτός γίγνομαι ἄν φωνή καί ἀπό ὅς ὁ Λουκᾶς ἐν ὁ Πρᾶξις ἱστορέω · καί ἐκ ὁ Πέτρος δέ λέξις ἐν ὁπόσος καί οὗτος ἐπαρχία ὁ ἐκ περιτομή ὁ Χριστός εὐαγγελίζω ὁ ὁ καινός διαθήκη παραδίδωμι λόγος , σαφής εἄν εἰμί ἀπό εἰμί εἴρω ὁμολογέω αὐτός ἐπιστολή , ἐν ἢ ὁ ἐκ Ἑβραῖος εἰμί ἐν διασπορά Πόντος καί Γαλατία Καππαδοκία τε καί Ἀσία καί Βιθυνία γράφω . Δάοι δέ οὗτος καί τίς γνήσιος ζηλωτής γίγνομαι ὁ πρός αὐτός ἱδρύω ἱκανός ποιμαίνω δοκιμάζω ἐκκλησία , οὖον ῥᾴδιος εἶπον , μή ὅτι γε Δάοι ἄν τις ἐκ ὁ Παῦλος φωνή ἀναλέγω · οὗτος γάρ οὖν μυρίος συνεργός καί , ὡς αὐτός ὀνομάζω , συστρατιώτης γίγνομαι , ὅς ὁ πλείων ἀλήστου πρός αὐτός μνήμη ἀξιόω , διηνεκής ὁ περί αὐτός μαρτυρία ὁ ἴδιος ἐπιστολή ἐγκαταλέγω , οὖον μήv ἀλλά καί ὁ Λουκᾶς ἐν ὁ Πρᾶξις ὁ γνώριμος αὐτός καταλέγω ἐκ ὄνομα αὐτός μνημονεύω . Τιμός γε μήv ὁ ἐν Ἔφεσος παροικία ἱστορέω πρῶτος ὁ ἐπισκοπή λαγχάνω , ὡς καί Τίτος ὁ ἐπί Κρήτη ἐκκλησία . Λούδας δέ ὁ μέν γένος εἰμί ὁ ἀπό Ἀντιόχεια , ὁ ἐπιστήμη δέ ἰατρός , ὁ πλεῖστος συγγίγνομαι ὁ Παῦλος , καί ὁ λοιπός δέ οὖον πάρεργον ὁ ἀπόστολος ὁμιλέω , ὅς ἀπό οὗτος προσκτάομαι Ψυχή θεραπευτικός ἐν δύο ἐγώ ὑπόδειγμα θεόπνευστος καταλείπω βιβλίον , ὁ τε εὐαγγέλιον , δέ καί χαράσσω μαρτύρομαι κατά ὁ παραδίδωμι αὐτός ὁ ἀπό ἀρχή αὐτόπτης καί ὑπηρέτης γίγνομαι ὁ λόγος , ὅς καί φημί ἔτι ἄνωθεν ἅπας παρακολουθέω , καί ὁ ὁ ἀπόστολος Πρᾶξις , ὅς οὐκέτι διά ἀκοή , ὀφθαλμός δέ παραλαμβάνω ουνετάξατο . φημί δέ ὡς ἄρα ὁ κατά αὐτός εὐαγγέλιον μνημονεύω ὁ Παῦλος εἴωθα , ὁπηνίκα ὡς περί ἴδιος τις εὐαγγέλιον γράφω λέγω “ κατά ὁ εὐαγγέλιον ἐγώ . ” ὁ δέ λοιπός ἀκόλουθος ὁ Παῦλος Κρήσκης μέν ἐπί ὁ Γαλλία στέλλω ὑπό αὐτός μαρτυρέω , Λίνος δέ , ὅς σύνειμι1 ἐπί Ῥώμη αὐτός κατά ὁ δύο πρός Τιμόθεος ἐπιστολή , πρῶτος μετά Πέτρος ὁ Ῥωμαῖος ἐκκλησία ὁ ἐπισκοπή ἤδη πρότερος τέρος κληρόω δηλόω · ἀλλά καί ὁ Κλήμης , ὁ Ῥωμαῖος καί αὐτός ἐκκλησία τρίτος ἐπίσκοπος καθίστημι , Παῦλος συνεργός καί συναθλητής γίγνομαι πρός αὐτός μαρτυρέω . ἐπί οὗτος καί ὁ Ἀρεοπαγίτης ἐκεῖνος , Διονύσιος ὄνομα αὐτός , ὅς ἐν ὁ Πρᾶξις μετά ὁ ἐν Ἄρειος πάγος πρός Ἀθηναῖος Παῦλος δημηγορία πρῶτος πιστεύω ἀναγράφω ὁ Λουκᾶς , ὁ ἐν Ἀθῆναι ἐκκλησία πρῶτος ἐπίσκοπος ἀρχαῖος τις ἕτερος Διονύσιος , ὁ Κορίνθιος παροικία ποιμήν , ποιμήν , ἱστορέω . ἀλλά γάρ ὁδός προβαίνω , ἐπί καιρός ὁ ὁ κατά χρόνος ὁ ἀπόστολος διαδοχή ἐγώ εἴρω · νῦν δέ ἐπί ὁ ἑξῆς ἔρχομαι ὁ ἰατορία .