eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 6.2
ΙΙ . πολλὰ οὖν ἄν τις εἴποι τὸν βίον τοῦ ἀνδρὸς ἐν σχολῇ παραδοῦναι διὰ γραφῆς πειρώμενος , δέοιτο δ’ ἂν καὶ ἰδίας ὑποθέσεως ἡ περὶ αὐτοῦ σύνταξις · ὅμως δ’ ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐπιτεμόμενοι τὰ πλεῖστα διὰ βραχέων ὡς οἷόν τε , ὀλίγα ἄττα τῶν περὶ αὐτὸν διελευσόμεθα , ἔκ τινων ἐπιστολῶν καὶ ἱστορίας τῶν καὶ εἰς ἡμᾶς τῷ βίῳ πεφυλαγμένων αὐτοῦ γνωρίμων τὰ δηλούμενα φέροντες . Ὠριγένους καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν ὡς εἰπεῖν σπαργάνων ἀξιομνημόνευτά μοι εἶναι δοκεῖ . δέκατον μὲν γὰρ ἐπεῖχε Σευῆρος τῆς βασιλείας ἔτος , ἡγεῖτο δὲ Ἀλεξανδρείας καὶ τῆς λοιπῆς Αἰγύπτου Λαῖτος , τῶν δ᾿ αὐτόθι παροικιῶν τὴν ἐπισκοπὴν νεωατὶ τότε μετὰ Ἰουλιανὸν Δημήτριος ὑπειλήφει . εἰς μέγα δὴ οὖν τῆς τοῦ διωγμοῦ πυρκαϊᾶς ἁφθείσης καὶ μυρίων ὅσων τοῖς κατὰ τὸ μαρτύριον ἀναδουμένων στεφάνοις , ἔρως τοσοῦτος μαρτυρίου τὴν Ὠριγένους , ἔτι κομιδῆ παιδὸς ὑπάρχοντος , κατφυχήν , ὡς ὁμόσε τοῖς κινδύνοις χωρεῖν προπηδᾶν τε καὶ ὁρμᾶν ἐπὶ τὸν ἀγῶνα προθύμως ἔχειν . ἤδη γέ τοι αμικρὸν δάον αὐτῷ καὶ τὰ τῆς ἀπὸ τοῦ βίου ἀπαλλαγῆς οὐ πόρρω καθίστατο , μὴ οὐχὶ τῆς θείας καὶ οὐρανίου προνοίας εἰς τὴν πλείατων ὠφέλειαν διὰ τῆς αὐτοῦ μητρὸς ἐμποδὼν αὐτῷ τῆς προθυμίας ἐνστάσης . αὕτη γοῦν τὰ μὲν πρῶτα λόγοις ἱκετεύουσα , τῆς περὶ αὐτὸν μητρικῆς διαθέσεως φειδὼ λαβεῖν παρεκάλει , αφοδρότερον δ᾿ ἐπιτείναντα θεασαμένη , ὅτε γνοὺς ἁλόντα τὸν πατέρα δεαμωτηρίῳ φυλάττεσθαι ὅλος ἐγίνετο τῆς περὶ τὸ μαρτύριον ὁρμῆς , τὴν πᾶσαν αὐτοῦ ἀποκρυφαμένη ἐσθῆτα οἴκοι μένειν ἀνάγκην ἐπῆγεν · ὃ δ᾿ , ὡς οὐδὲν ἄλλο πράττειν αὐτῷ παρῆν , τῆς προθυμίας ὑπὲρ τὴν ἡλικίαν ἐπιτεινομένης οὐχ οἷός τε ὢν ἠρεμεῖν , διαπέμπεται τῷ πατρὶ πρὸτρεπτικωτάτην περὶ μαρτυρίου ἐπιστολήν , ἐν ᾗ κατὰ λέξιν αὐτῷ παραινεῖ λέγων “ ἔπεχε μὴ δι᾿ ἡμᾶς ἄλλο τι φρονήσῃς . ” τοῦτο πρῶτον τῆς Ὠριγένους παιδικῆς ἀγχινοίας καὶ περὶ τὴν θεοσέβειαν γνησιωτάτης διαθέσεως ἀνάγραπτον ἔστω τεκμήριον . καὶ γὰρ ἤδη καὶ τῶν τῆς πίστεως λόγων οὐ σμικρὰς ἀφορμὰς καταβέβλητο , ταῖς θείαις γραφαῖς ἐξ ἔτι παιδὸς καταβέβλητο , οὐ μετρίως γοῦν καὶ περὶ ταύτας πεπόνητο , τοῦ πατρὸς αὐτῷ πρὸς τῇ τῶν ἐγκυκλίων παιδείᾳ καὶ τούτων οὐ κατὰ πάρεργον τὴν φροντίδα πεποιημένου . ἐξ ἅπαντος γοῦν αὐτὸν πρὸ τῆς τῶν Ἑλληνικῶν μαθημάτων μελέτης ἐνῆγεν τοῖς ἱεροῖς ἐνασκεῖσθαι παιδεύμααιν , ἐκμαθήσεις καὶ ἀπαγγελίας ἡμέρας ἑκάατης αὐτὸν εἰαπραττόμενος · οὐκ ἀπροαιρέτως δὲ ταῦτ᾿ ἐγίνετο τῷ παιδί , ἀλλὰ καὶ ἄγαν προθυμότατα περὶ ταῦτα πονοῦντι , ὡς μηδ᾿ ἐξαρκεῖν αὐτῷ τὰς ἁπλᾶς καὶ προχείρους τῶν ἱερῶν λόγων ἐντεύξεις , ζητεῖν δέ τι πλέον καὶ βαθυτέρας ἤδη ἐξ ἐκείνου πολυπραγμονεῖν θεωρίας , ὥστε καὶ πράγματα παρέχειν τῷ πατρί , τί ἄρα ἐθέλοι δηλοῦν τὸ τῆς θεοπνεύστου γραφῆς ἀναπυνθανόμενος βούλημα . ἐκεῖνος δὲ τῷ μὲν δοκεῖν εἰς πρόσωπον ἐπέπληττεν αὐτῷ , μηδὲν ὑπὲρ ἡλικίαν μηδὲ τῆς προφανοῦς διανοίας περαιτέρω τι ζητεῖν παραινῶν , ἰδίως δὲ παρ᾿ ἑαυτῷ τὰ μεγάλα γεγηθὼς τὴν μεγίατην ὡμολόγει τῷ πάντων ἀγαθῶν αἰτίῳ θεῷ χάριν , ὅτι δὴ αὐτὸν τοιοῦδε πατέρα γενέσθαι παιδὸς ἠξίωσεν . ἐπιστάντα δὲ ἤδη πολλάκις καθεύδοντι τῷ παιδὶ γυμνῶααι μὲν αὐτοῦ τὰ ατέρνα φασίν , ὥαπερ δὲ θείου πνεύματος ἔνδον ἐν αὐτοῖς ἀφιερωμένου , φιλῆσαί τε σεβασμίως καὶ τῆς εὐτεκνίας μακάριον ἑαυτὸν ἡγήσασθαι . ταῦτα καὶ ἕτερα τούτοις συγγενῆ περὶ παῖδα ὄντα τὸν Ὠριγένην γενέσθαι μνημονευουσιν . Ὡς δὲ ἤδη αὐτῷ ὁ πατὴρ μαρτυρίῳ τετελείωτο , ἔρημος ἅμα μητρὶ καὶ βραχυτέροις ἀδελφοῖς τὸν ἀριθμὸν ἕξ , ἑπτακαιδέκατον οὐ πλῆρες ἔτος ἄγων , καταλείπεται · τῆς γε μὴν τοῦ πατρὸς περιουσίας τοῖς βασιλικοῖς ταμείοις ἀναΛηφθείσης , ἐν σπάνει τῶν κατὰ τὸν βίον χρειῶν σὺν τοῖς καταστάς , οἰκονομίας τῆς ἐκ θεοῦ καταξιοῦται καὶ τυγχάνει δεξιώσεως ὁμοῦ καὶ καταξιοῦται παρά τινι πλουσιωτάτη μὲν τὸν βίον καὶ τὰ ὤα περιφανεστάτῃ γυναικί , διαβόητόν γε μὴν ἄνδρα περιεπούσῃ τῶν τότε ἐπὶ τῆς Ἀλεξανδρείας αἱρεσιωτῶν · τὸ γένος ἢν οὗτος Ἀντιοχεύς , θετὸν δ’ υἱὸν αὐτὸν εἶχέν τε σὺν ἑαυτῇ καὶ ἐν τοῖς μάλιστα περιεῖπεν ἡ δεδηλωμένη . ἀλλὰ τούτῳ γε ἐπάναγκες ὁ Ὠριγένης συνών , τῆς ἐξ ἐκείνου τὴν πίστιν ὀρθοδοξίας ἐναργῆ παρείχετο δείγματα , ὅτι δὴ μυρίου πλήθους διὰ τὸ δοκοῦν ἱκανὸν ἐν λόγῳ τοῦ Παύλου ( τοῦτο γὰρ ἢν ὄνομα τῷ ἀνδρί ) συναγομένου παρ’ αὐτῷ οὐ μόνον αἱρετικῶν , ἀλλὰ καὶ ἡμετέρων , οὐδεπώποτε προυτράπη κατὰ τὴν εὐχὴν αὐτῷ συστῆναι , φυλάττων ἐξ ἔτι παιδὸς κανόνα ἐκκΛησίας βδελυττόμενός τε , ὡς αὐτῷ ῥήματί φησίν που αὐτός , τὰς τῶν αἱρέσεων διδασκαλίας . προαχθεὶς δ’ ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἐν τοῖς Ἑλλήνων μαθήμασιν ἐκθυμότερόν τε [ καὶ ] μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν τῇ περὶ τοὺς λόγους ἀσκήσει ὅλον ἐπιδοὺς ἑαυτόν , ὡς καὶ παρασκευὴν ἐπὶ τὰ γραμματικὰ μετρίαν ἔχειν , μετ’ οὐ πολὺ τῆς τοῦ πατρὸς τελειώσεως , τούτοις ἐπιδεδωκὼς ἑαυτόν , εὐπόρει τῶν ἀναγκαίων , ὡς ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡλικίᾳ , δαψιλῶς .
Lemmas: ΙΙ . πολύς οὖν ἄν τις εἶπον ὁ βίος ὁ ἀνήρ ἐν σχολή παραδίδωμι διά γραφεύς πειράω , δήω δέ εἄν καί ἴδιος ὑπόθεσις ὁ περί αὐτός σύνταξις · ὅμως δέ ἐγώ ἐπί ὁ πάρειμι ἐπιτέμνω ὁ πλεῖστος διά βραχύς ὡς οἷος τε , ὀλίγος τις ὁ περί αὐτός διέρχομαι , ἐκ τίνω ἐπιστολή καί ἱστορία ὁ καί εἰς ἐγώ ὁ βίος φυλάσσω αὐτός γνώριμος ὁ δηλόω φέρω . Ὠριγένης καί ὁ ἐκ αὐτός ὡς εἶπον σπάργανον ἀξιομνημόνευτος ἐγώ εἰμί δοκέω . δέκατος μέν γάρ ἐπέχω Σευῆρος ὁ βασίλεια ἔτος , ἡγέομαι δέ Ἀλεξάνδρεια καί ὁ λοιπός Αἴγυπτος Λαῖτος , ὁ δέ αὐτόθι παροικία ὁ ἐπισκοπή νεωατὶ τότε μετά Ἰουλιανός Δημήτριος ὑπολαμβάνω . εἰς μέγας δή οὖν ὁ ὁ διωγμός πυρκαϊά ἅπτω καί μυρίος ὅσος ὁ κατά ὁ μαρτύριον ἀναδέω στέφανος , Ἔρως τοσοῦτος μαρτύριον ὁ Ὠριγένης , ἔτι κομιδῇ παῖς ὑπάρχω , κατφυχήν , ὡς ὁμόσε ὁ κίνδυνος χωρέω προπηδάω τε καί ὁρμάω ἐπί ὁ ἀγών προθύμως ἔχω . ἤδη γε ὅς αμικρὸν Δᾶος αὐτός καί ὁ ὁ ἀπό ὁ βίος ἀπαλλαγή οὖον πόρρω καθίστημι , μή οὐ ὁ θεῖος καί οὐράνιος πρόνοια εἰς ὁ πλέω ὠφέλεια διά ὁ αὐτός μήτηρ ἐμποδών αὐτός ὁ προθυμία ἐνίστημι . οὗτος γοῦν ὁ μέν πρῶτος λόγος ἱκετεύω , ὁ περί αὐτός μητρικός διάθεσις φειδώ λαμβάνω παρακαλέω , αφοδροτερος δέ ἐπιτείνω θεάομαι , ὅτε γιγνώσκω ἁλίσκομαι ὁ πατήρ δεαμωτηρίῳ φυλάσσω ὅλος γίγνομαι ὁ περί ὁ μαρτύριον ὁρμή , ὁ πᾶς αὐτός ἀποκρύπτω ἐσθής οἴκοι μένω ἀνάγκη ἐπάγω · ὅς δέ , ὡς οὐδείς ἄλλος πράσσω αὐτός πάρειμι , ὁ προθυμία ὑπέρ ὁ ἡλικία ἐπιτείνω οὐ οἷος τε εἰμί ἠρεμέω , διαπέμπω ὁ πατήρ πρὸτρεπτικωτάτην περί μαρτύριον ἐπιστολή , ἐν ὅς κατά λέξις αὐτός παραινέω λέγω “ ἐπέχω μή διά ἐγώ ἄλλος τίς φρονέω . ” οὗτος πρῶτος ὁ Ὠριγένης παιδικός ἀγχίνοια καί περί ὁ θεοσέβεια γνήσιος διάθεσις ἀνάγραπτος ἵστημι τεκμήριον . καί γάρ ἤδη καί ὁ ὁ πίστις λόγος οὖον μικρός ἀφορμή καταβάλλω , ὁ θεῖος γραφεύς ἐκ ἔτι παῖς καταβάλλω , οὖον μέτριος γοῦν καί περί οὗτος πονέω , ὁ πατήρ αὐτός πρός ὁ ὁ ἐγκύκλιος παιδεία καί οὗτος οὖον κατά πάρεργον ὁ φροντίς ποιέω . ἐκ ἅπας γοῦν αὐτός πρό ὁ ὁ Ἑλληνικός μάθημα μελέτη ἐνάγω ὁ ἱερός ἐνασκέω παιδεύω , ἐκμάθησις καί ἀπαγγελία ἡμέρα ἕκατος αὐτός εἶπον · οὐ ἀπροαίρετος δέ αὐτός γίγνομαι ὁ παῖς , ἀλλά καί ἄγαν πρόθυμος περί οὗτος πονέω , ὡς μηδέ ἐξαρκέω αὐτός ὁ ἁπλόος καί πρόχειρος ὁ ἱερός λόγος ἔντευξις , ζητέω δέ τίς πλέω καί βαθύς ἤδη ἐκ ἐκεῖνος πολυπραγμονέω θεωρία , ὥστε καί πρᾶγμα παρέχω ὁ πατήρ , τίς ἄρα ἐθέλω δηλόω ὁ ὁ θεόπνευστος γραφεύς ἀναπυνθάνομαι βούλημα . ἐκεῖνος δέ ὁ μέν δοκέω εἰς πρόσωπον ἐπιπλήσσω αὐτός , μηδείς ὑπέρ ἡλικία μηδέ ὁ προφανής διάνοια περαιτέρω τίς ζητέω παραινέω , ἰδίως δέ παρά ἑαυτοῦ ὁ μέγας γηθέω ὁ μίγνυμι ὁμολογέω ὁ πᾶς ἀγαθός αἴτιος θεός χάρις , ὅτι δή αὐτός τοιόσδε πατήρ γίγνομαι παῖς ἀξιόω . ἐφίστημι δέ ἤδη πολλάκις καθεύδω ὁ παῖς γυμνόω μέν αὐτός ὁ ατέρνα φημί , ᾦον δέ θεῖον πνεῦμα ἔνδον ἐν αὐτός ἀφιερόω , φιλέω τε σεβάσμιος καί ὁ εὐτεκνία μακάριος ἑαυτοῦ ἡγέομαι . οὗτος καί ἕτερος οὗτος συγγενής περί παῖς εἰμί ὁ Ὠριγένης γίγνομαι μνημονεύω . ὡς δέ ἤδη αὐτός ὁ πατήρ μαρτύριον τελειόω , ἐρῆμος ἅμα μήτηρ καί βραχύς ἀδελφός ὁ ἀριθμός ἕξ , ἑπτακαιδέκατος οὖον πλήρης ἔτος ἄγω , καταλείπω · ὁ γε μήv ὁ πατήρ περιουσία ὁ βασιλικός ταμεῖον ἀναλαμβάνω , ἐν σπάνις ὁ κατά ὁ βίος χρεία σύν ὁ καθίστημι , οἰκονομία ὁ ἐκ θεός καταξιόω καί τυγχάνω δεξίωσις ὁμοῦ καί καταξιόω παρά τις πλούσιος μέν ὁ βίος καί ὁ ὤα περιφανής γυνή , διαβόητος γε μήv ἀνήρ περιέπω ὁ τότε ἐπί ὁ Ἀλεξάνδρεια αἱρεσιώτης · ὁ γένος εἄν οὗτος Ἀντιοχεύς , θετός δέ υἱός αὐτός ἔχω τε σύν ἑαυτοῦ καί ἐν ὁ μάλιστα περιλέγω ὁ δηλόω . ἀλλά οὗτος γε ἐπανάγκης ὁ Ὠριγένης σύνειμι , ὁ ἐκ ἐκεῖνος ὁ πίστις ὀρθοδοξία ἐναργής παρέχω δεῖγμα , ὅτι δή μυρίος πλῆθος διά ὁ δοκέω ἱκανός ἐν λόγος ὁ Παῦλος ( οὗτος γάρ εἄν ὄνομα ὁ ἀνήρ ) συνάγω παρά αὐτός οὖον μόνος αἱρετικός , ἀλλά καί ἡμέτερος , οὐδεπώποτε προτρέπω κατά ὁ εὐχή αὐτός συνίστημι , φυλάσσω ἐκ ἔτι παῖς κανών ἐκκλησία βδελύσσομαι τε , ὡς αὐτός ῥῆμα φημί ποῦ αὐτός , ὁ ὁ αἵρεσις διδασκαλία . προάγω δέ ὑπό ὁ πατήρ ἐν ὁ Ἕλλην μάθημα ἔκθυμος τε [ καί ] μετά ὁ ἐκεῖνος τελευτή ὁ περί ὁ λόγος ἀσκέω ὅλος ἐπιδίδωμι ἑαυτοῦ , ὡς καί παρασκευή ἐπί ὁ γραμματικός μέτριος ἔχω , μετά οὖον πολύς ὁ ὁ πατήρ τελείωσις , οὗτος ἐπιδίδωμι ἑαυτοῦ , εὐπορέω ὁ ἀναγκαῖος , ὡς ἐν ἐκεῖνος ὁ ἡλικία , δαψιλής .