eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 1.4
IV . Ταῦτα μὲν οὗν ἀναγκαίως πρὸ τῆς ἱστορίας ἐνταῦθά μοι κείσθω , ὡς ἂν μὴ νεώτερόν τις εἶναι νομίσειεν τὸν σωτῆρα καὶ κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν χριστὸν διὰ τοὺς τῆς ἐνσάρκου πολιτείας αὐτοῦ χρόνους . ἵνα δὲ μηδέ τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ νέαν εἶναι καὶ ξένην , ὡς ἄν ὑπὸ νέου καὶ μηδὲν τοὺς λοιποὺς διαφέροντος ἀνθρώπους συστᾶσαν , ὑπονοήσειέν τις , φέρε , βραχέα καὶ περὶ τούτου διαλάβωμεν . τῆς μὲν γὰρ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας νεωστὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἐπιλαμψάσης , νέον ὁμολογουμένως ἔθνος , οὐ μικρὸν οὐδ’ ἀσθενὲς οὐδ’ ἐπὶ γωνίας ποι γῆς ἱδρυμένον , ἀλλὰ καὶ πάντων τῶν ἐθνῶν πολυανθρωπότατόν τε καἰ θεοσεβέστατον ταύτῃ τε ἀνώλεθρον καὶ ἀήττητον , ἧ καὶ εἰς ἀεὶ τῆς παρὰ θεοῦ βοηθείας τυγχάνει χρόνων προθεσμίαις ἀρρήτοις ἀθρόως οὕτως ἀναπέφηνεν , τὸ παρὰ τοῖς πᾶσι τῇ τοῦ Χριστοῦ προσηγορίᾳ τετιμημένον . τοῦτο καὶ προφητῶν κατεπλάγη τις , θείου πνεύματος ὀφθαλμῷ τὸ μέλλον ἔσεσθαι προθεωρήσας , ὡς καὶ τάδε ἀναφθέγξασθαι “ τίς ἤκουσεν τοιαῦτα , καὶ τις ἐλάλη οὕτως ; εἰ ὤδινεν γῆ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ , καὶ εἰ ἐτέχθη ἔθνος εἰς ἅπαξ . ” ὑποσημαίνει δέ πως καὶ τὴν μέλλουσαν ὁ αὐτὸς προσηγορίαν , λέγων “ τοῖς δὲ δουλεύουσίν μοι κληθήσεται ὄνομα καινόν , δ’ εὐλογηθήσεται ἐπὶ τῆς γῆς.’’ ἀλλ’ εἰ καὶ νέοι σαφῶς ἡμεῖς καὶ τοῦτο καινὸν ὄντως ὄνομα τὸ χριστιανῶν ἀρτίως παρὰ πᾶσιν ἔθνεσιν γνωρίζεται , ὁ βίος δ’ οὖν ὅμως καὶ τῆς ἀγωγῆς ὁ τρόπος αὐτοῖς εὐσεβείας δόγμασιν ὅτι μὴ ἔναγχος ὑφ’ ἡμῶν ἐπιπέπΛασται , ἐκ πρώτης δ’ ὡς εἰπεῖν ἀνθρωπογονίας φυσικαῖς ἐννοίαις τῶν πάλαι θεοφιλῶν κατωρθοῦτο , ὧδέ πως ἐπιδείξομεν . οὐ νέον , ἀλλὰ καὶ παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις ἀρχαιότητι τετιμημένον ἔθνος , τοῖς πᾶσι καὶ αὐτὸ γνώριμον , τό Ἑβραίων τυγχάνει . λόγοι δὴ παρὰ τούτῳ καὶ γράμματα παλαιοὺς ἄνδρας περιέχουσιν , σπανίους μὲν καὶ ἀριθμῷ βραχεῖς , ἀλλ’ ὅμως εὐσεβείᾳ καὶ δικαιοσύνῃ καὶ πάσῃ τῇ λοιπῇ διενεγκόντας ἀρετῇ , πρὸ μέν γε τοῦ κατακλυσμοῦ διαφόρους , μετὰ δὲ καὶ τοῦτον ἑτέρους , τῶν τε τοῦ Νῶε παίδων καὶ ἀπογόνων ἀτὰρ καὶ τὸν Ἀβραάμ , ὃν ἀρχηγὸν καὶ προπάτορα ἁφῶν αὐτῶν παῖδες Ἑβραίων αὐχοῦσι πάντας δὴ ἐκείνους ἐπὶ δικαιοσύνῃ μεμαρτυρημένους , ἐξ αὐτοῦ Ἀβραὰμ ἐπὶ τὸν πρῶτον ἀνιοῦσιν ἄνθρωπον , ἔργῳ Χρι - στιανούς , εἰ καὶ μὴ ὀνόματι , προσειπών τις οὐκ ἂν ἐκτὸς βάλοι τῆς ἀληθείας . ὃ γάρ τοι δηλοῦν ἐθέλοι τοὔνομα , τὸν Χριστιανὸν ἄνδρα διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ γνώσεως καὶ διδασκαλίας σωφροσύνῃ καὶ δικαιοσύνῃ καρτερίᾳ τε βίου καὶ ἀρετῆς ἀνδρείᾳ εὐσεβείας τε ὁμολογίᾳ ἑνὸς καὶ μόνου τοῦ ἐπὶ πάντων θεοῦ διαπρέπειν , τοῦτο πᾶν ἐκείνοις οὐ χεῖρον ἡμῶν ἐσπουδάζετο . οὔτ’ οὖν σώματος αὐτοῖς περιτομῆς ἔμελεν , ὅτι μηδὲ ἡμῖν , οὐ σαββάτων ἐπιτηρήσεως , ὅτι μηδὲ ἡμῖν , ἀλλ’ οὐδὲ τῶν τοιῶνδε τροφῶν παραφυλακῆς οὐδὲ τῶν ἄλλων διαστολῆς , ὅσα τοῖς μετέπειτα πρῶτος ἁπάντων Μωυσῆς ἀρξάμενος ἐν συμβόλοις τελεῖσθαι παραδέδωκεν , ὅτι μηδὲ νῦν χριστιανῶν τὰ τοιαῦτα · ἀλλὰ καὶ σαφῶς αὐτὸν ᾔδεσαν τὸν χριστὸν τοῦ θεοῦ , εἴ γε ὦφθαι μὲν τῷ Ἀβραάμ , χρηματίσαι 2 . 35 , 1 . δὲ τῶ Ἰσαάκ , λελαληκέναι δὲ τῷ Ἰσραήλ , Μωυσεῖ τε καὶ τοῖς μετὰ ταῦτα προφήταις ὡμιληκέναι προδέδεικται · ἔνθεν αὐτοὺς δὴ τοὺς θεοφιλεῖς ἐκείνους εὕροις ἂν καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ κατηξιωμένους ἐπωνυμίας , κατὰ τὴν φάσκουσαν περὶ αὐτῶν φωνήν “ μὴ ἅψησθε τῶν Χριστῶν μου , καὶ ἐν τοῖς προφήταις μου μὴ πονηρεύεσθε ” ὥστε σαφῶς πρώτην ἡγεῖσθαι δεῖν καὶ πάντων παλαιοτάτην τε καὶ ἀρχαιοτάτην θεοσεβείας εὕρεσιν αὐτῶν ἐκείνων τῶν ἀμφὶ τὸν Ἀβραὰμ θεοφιλῶν ἀνδρῶν τὴν ἀρτίως διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ διδα ἔθνεσιν κατηγγελμένην . εἰ δὲ δὴ μακρῷ ποθ’ ὕστερον περιτομῆς φασι τὸν Ἀβραὰμ ἐντολὴν εἰληφέναι , ἀλλὰ πρό γε ταύτης δικαιοσύνην διὰ πίστεως μαρτυρηθεὶς ἀνείρηται , ὧδέ πως τοῦ θείου φάσκοντος κοντὸς λόγου “ ἐπίστευσεν δὲ Ἀβραὰμ τῷ θεῷ , καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην . ” καὶ δὴ τοιούτῳ πρὸ τῆς περιτομῆς γεγονότι χρησμὸς ὑπὸ τοῦ φήναντος ἑαυτὸν αὐτῷ θεοῦ ( οὗτος δ’ ἢν αὐτὸς ὁ Χριστός , ὁ τοῦ θεοῦ λόγος ) περὶ τῶν ἐν τοῖς μετέπειτα χρόνοις τὸν ὅμοιον αὐτῷ δικαιοῦσθαι τρόπον μελλόντων ῥήμασιν αὐτοῖς προεπήγγελται λέγων “ καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς ,,, καὶ ὡς ὅτι “ ἕαται εἰς ἔθνος μέγα καὶ πολύ , καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη τῆς γῆς.’’ τούτῳ δὲ καὶ ἐπιστῆσαι εἰς ἡμᾶς ἐκπεπληρωμένῳ πάρεστιν . πίστει μὲν γὰρ ἐκεῖνος τῆ εἰς τὸν ὀφθέντα αὐτῷ τοῦ θεοῦ λόγον τὸν χριστὸν δεδικαίωτο , πατρῴας μὲν ἀποστὰς δεισιδαιμονίας καὶ πλάνης βίου προτέρας , ἕνα δὲ τὸν ἐπὶ πάντων ὁμοΛογήσας θεὸν καὶ τοῦτον ἔργοις ἀρετῆς οὐχὶ δὲ θρησκείᾳ νόμου τοῦ μετὰ ταῦτα Μωυσέως θεραπεύσας , τοιούτῳ τε ὄντι εἴρητο ὅτι δὴ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς καὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐν αὐτῷ εὐλογηθήσεται · ἔργοις δὲ λόγων ἐναργεστέροις ἐπὶ τοῦ παρόντος παρὰ μόνοις χριστιανοῖς καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἀσκούμενος ἐκεῖνος ὁ τῆς θεοσεβείας τοῦ Ἀβραὰμ ἀναπέφηνε τρόπος . τί δὴ οὗν λοιπὸν ἐμποδὼν ἂν εἴη , μὴ οὐχὶ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν βίον τε καὶ τρόπον εὐσεβείας ἡμῖν τε τοῖς ἀπὸ χριστοῦ καὶ τοῖς πρόπαλαι θεοφιλέσιν ὁμολογεῖν ; ὥστε μὴ νέαν καὶ ξένην , ἀλλ’ εἰ δεῖ φάναι ἀληθεύοντα , πρώτην ὑπάρχειν καὶ μόνην καὶ ἀληθῆ κατόρθωσιν εὐσεβείας τὴν διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας παραδοθεῖσαν ἡμῖν ἀποδείκνυσθαι . καὶ ταῦτα μὲν ὧδε ἐχέτω .
Lemmas: IV . οὗτος μέν ἐν ἀναγκαῖος πρό ὁ ἱστορία ἐνταῦθα ἐγώ κεῖμαι , ὡς εἄν μή νεώτερος τις εἰμί νομίζω ὁ σωτήρ καί κύριος ἐγώ Ἰησοῦς ὁ χριστός διά ὁ ὁ ἔνσαρκος πολιτεία αὐτός χρόνος . ἵνα δέ μηδέ ὁ διδασκαλία αὐτός νέος εἰμί καί ξένος , ὡς ἄν ὑπό νέος καί μηδείς ὁ λοιπός διαφέρω ἄνθρωπος συνίστημι , ὑπονοέω τις , φέρω , βραχύς καί περί οὗτος διαλαμβάνω . ὁ μέν γάρ ὁ σωτήρ ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός παρουσία νεωστί πᾶς ἄνθρωπος ἐπιλάμπω , νέος ὁμολογουμένως ἔθνος , οὖον μικρός οὐδέ ἀσθενής οὐδέ ἐπί γωνία ποῖ γῆ ἱδρύω , ἀλλά καί πᾶς ὁ ἔθνος πολυάνθρωπος τε καίω θεοσεβής οὗτος τε ἀνώλεθρος καί ἀήσσητος , ἧ καί εἰς ἀεί ὁ παρά θεός βοήθεια τυγχάνω χρόνος προθεσμία ἄρρητος ἀθρόος οὕτως ἀναφαίνω , ὁ παρά ὁ πᾶς ὁ ὁ Χριστός προσηγορία τιμάω . οὗτος καί προφήτης καταπλήσσω τις , θεῖον πνεῦμα ὀφθαλμός ὁ μέλλω εἰμί προθεωρέω , ὡς καί ὅδε ἀναφθέγγομαι “ τίς ἀκούω τοιοῦτος , καί τις λαλέω οὕτως ; εἰμί ὠδίνω γῆ ἐν εἷς ἡμέρα , καί εἰμί τίκτω ἔθνος εἰς ἅπαξ . ” ὑποσημαίνω δέ πως καί ὁ μέλλω ὁ αὐτός προσηγορία , λέγω “ ὁ δέ δουλεύω ἐγώ καλέω ὄνομα καινός , δέ εὐλογέω ἐπί ὁ γῆ ἀλλά εἰμί καί νέος σαφῶς ἐγώ καί οὗτος καινός εἰμί ὄνομα ὁ Χριστιανός ἄρτιος παρά πᾶς ἔθνος γνωρίζω , ὁ βίος δέ οὖν ὅμως καί ὁ ἀγωγή ὁ τρόπος αὐτός εὐσέβεια δόγμα ὅτι μή ἔναγχος ὑπό ἐγώ ἐπιπλάσσω , ἐκ πρῶτος δέ ὡς εἶπον ἀνθρωπογονία φυσικός ἔννοια ὁ πάλαι θεοφιλής κατορθόω , ὧδε πως ἐπιδείκνυμι . οὖον νέος , ἀλλά καί παρά πᾶς ἄνθρωπος ἀρχαιότης τιμάω ἔθνος , ὁ πᾶς καί αὐτός γνώριμος , ὁ Ἑβραῖος τυγχάνω . λόγος δή παρά οὗτος καί γράμμα παλαιός ἀνήρ περιέχω , σπάνις μέν καί ἀριθμός βραχύς , ἀλλά ὅμως εὐσέβεια καί δικαιοσύνη καί πᾶς ὁ λοιπός διαφέρω ἀρετή , πρό μέν γε ὁ κατακλυσμός διάφορος , μετά δέ καί οὗτος ἕτερος , ὁ τε ὁ Νῶε παῖς καί ἀπόγονος ἀτάρ καί ὁ Ἀβραάμ , ὅς ἀρχηγός καί πατήρ ἁφή αὐτός παῖς Ἑβραῖος αὐχέω πᾶς δή ἐκεῖνος ἐπί δικαιοσύνη μαρτυρέω , ἐκ αὐτός Ἀβραάμ ἐπί ὁ πρῶτος ἀνέρχομαι ἄνθρωπος , ἔργον Χρις - στιανούς , εἰμί καί μή ὄνομα , προσεῖπον τις οὐ εἄν ἐκτός βάλλω ὁ ἀλήθεια . ὅς γάρ ὅς δηλόω ἐθέλω ὄνομα , ὁ Χριστιανός ἀνήρ διά ὁ ὁ Χριστός γνῶσις καί διδασκαλία σωφροσύνη καί δικαιοσύνη καρτερία τε βίος καί ἀρετή ἀνδρεῖος εὐσέβεια τε ὁμολογία εἷς καί μόνος ὁ ἐπί πᾶς θεός διαπρέπω , οὗτος πᾶς ἐκεῖνος οὖον χείρων ἐγώ σπουδάζω . οὔτε οὖν σῶμα αὐτός περιτομή μέλω , ὅτι μηδέ ἐγώ , οὖον σάββατον ἐπιτήρησις , ὅτι μηδέ ἐγώ , ἀλλά οὐδέ ὁ τοιόσδε τροφή παραφυλακή οὐδέ ὁ ἄλλος διαστολή , ὅσος ὁ μετέπειτα πρῶτος ἅπας Μωυσῆς ἄρχω ἐν σύμβολον τελέω παραδίδωμι , ὅτι μηδέ νῦν Χριστιανός ὁ τοιοῦτος · ἀλλά καί σαφῶς αὐτός οἶδα ὁ χριστός ὁ θεός , εἰμί γε ὁράω μέν ὁ Ἀβραάμ , χρηματίζω 2 . 35 , 1 . δέ ὁ Ἰσαάκ , λαλέω δέ ὁ Ἰσραήλ , Μωυσῆς τε καί ὁ μετά οὗτος προφήτης ὁμιλέω προδείκνυμι · ἔνθεν αὐτός δή ὁ θεοφιλής ἐκεῖνος εὑρίσκω εἄν καί ὁ ὁ Χριστός καταξιόω ἐπωνυμία , κατά ὁ φάσκω περί αὐτός φωνή “ μή ἅπτω ὁ Χριστός ἐγώ , καί ἐν ὁ προφήτης ἐγώ μή πονηρεύομαι ” ὥστε σαφῶς πρῶτος ἡγέομαι δήω καί πᾶς παλαιός τε καί ἀρχαῖος θεοσέβεια εὕρεσις αὐτός ἐκεῖνος ὁ ἀμφί ὁ Ἀβραάμ θεοφιλής ἀνήρ ὁ ἄρτιος διά ὁ ὁ Χριστός διδα ἔθνος καταγγέλλω . εἰμί δέ δή μακρός πρός ὕστερος περιτομή φημί ὁ Ἀβραάμ ἐντολή λαμβάνω , ἀλλά πρό γε οὗτος δικαιοσύνη διά πίστις μαρτυρέω ἀνείρομαι , ὧδε πως ὁ θεῖον φάσκω κοντός λόγος “ πιστεύω δέ Ἀβραάμ ὁ θεός , καί λογίζομαι αὐτός εἰς δικαιοσύνη . ” καί δή τοιοῦτος πρό ὁ περιτομή γίγνομαι χρησμός ὑπό ὁ φαίνω ἑαυτοῦ αὐτός θεός ( οὗτος δέ εἄν αὐτός ὁ Χριστός , ὁ ὁ θεός λόγος ) περί ὁ ἐν ὁ μετέπειτα χρόνος ὁ ὅμοιος αὐτός δικαιόω τρόπος μέλλω ῥῆμα αὐτός προεπαγγέλλομαι λέγω “ καί ἐνευλογέομαι ἐν σύ πᾶς ὁ φυλή ὁ γῆ ,,, καί ὡς ὅτι “ ἧμαι εἰς ἔθνος μέγας καί πολύς , καί ἐνευλογέομαι ἐν αὐτός πᾶς ὁ ἔθνος ὁ γῆ οὗτος δέ καί ἐφίστημι εἰς ἐγώ ἐκπληρόω πάρειμι . πίστις μέν γάρ ἐκεῖνος τῆ εἰς ὁ ὁράω αὐτός ὁ θεός λόγος ὁ χριστός δικαιόω , πατρῷος μέν ἀφίστημι δεισιδαιμονία καί πλάνης βίος πρότερος , εἷς δέ ὁ ἐπί πᾶς ὁμολογέω θεός καί οὗτος ἔργον ἀρετή οὐ δέ θρησκεία νόμος ὁ μετά οὗτος Μωυσῆς θεραπεύω , τοιοῦτος τε εἰμί εἴρω ὅτι δή πᾶς ὁ φυλή ὁ γῆ καί πᾶς ὁ ἔθνος ἐν αὐτός εὐλογέω · ἔργον δέ λόγος ἐναργής ἐπί ὁ πάρειμι παρά μόνος Χριστιανός κατά ὅλος ὁ οἰκέω ἀσκέω ἐκεῖνος ὁ ὁ θεοσέβεια ὁ Ἀβραάμ ἀναφαίνω τρόπος . τίς δή ἐν λοιπός ἐμποδών εἄν εἰμί , μή οὐ εἷς καί ὁ αὐτός βίος τε καί τρόπος εὐσέβεια ἐγώ τε ὁ ἀπό χριστός καί ὁ πρόπαλαι θεοφιλής ὁμολογέω ; ὥστε μή νέος καί ξένος , ἀλλά εἰμί δεῖ φαίνω ἀληθεύω , πρῶτος ὑπάρχω καί μόνος καί ἀληθής κατόρθωσις εὐσέβεια ὁ διά ὁ ὁ Χριστός διδασκαλία παραδίδωμι ἐγώ ἀποδείκνυμι . καί οὗτος μέν ὧδε ἔχω .