eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 4.11
XI . “ Οὐαλεντῖνος μὲν γὰρ ἦλθεν εἰς Ῥώμην ἐπὶ Ὑγίνου , ἤκμασεν δὲ ἐπὶ Πίου , καὶ παρέμεινεν ἕως Ἀνικήτου · Κερδῶν δ’ ὁ πρὸ Μαρκίωνος καὶ αὐτὸς ἐπὶ Ὑγίνου , ὃς ἢν ἔνατος ἐπίσκοπος , εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐλθὼν καὶ ἐξομολογούμενος , οὕτως διετέλεσεν , ποτὲ μὲν λαθροδιδασκαλῶν , ποτὲ δὲ πάλιν ἐξομολογούμενος , ποτὲ δὲ ἐλεγχόμενος ἐφ’ οἷς ἐδίδασκεν κακῶς , καὶ ἀφιστάμενος τῆς τῶν ἀδελφῶν συνοδίας . ” ταῦτα δέ φησιν ἐν τρίτῳ τῶν πρὸς τὰς αἱρέσεις · ἔν γε μὴν τῷ πρώτῳ αὖθις περὶ τοῦ Κέρδωνος ταῦτα διέξεισιν · “ Κερδῶν δέ τις ἀπὸ τῶν περὶ τὸν Σίμωνα τὰς ἀφορμὰς λαβὼν καὶ ἐπιδημήσας ἐν τῆ Ῥώμῃ ἐπὶ Ὑγίνου ἔνατον κλῆρον τῆς ἐπισκοπικῆς διαδοχῆς ἀπὸ τῶν ἀποστόλων ἐδίδαξεν τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ προφητῶν κεκηρυγμένον θεὸν μὴ εἶναι πατέρα τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ . τὸν μὲν γὰρ γνωρίζεσθαι , τὸν δὲ ἀγνῶτα εἶναι , καὶ τὸν μὲν δίκαιον , τὸν δὲ ἀγαθὸν ὑπάρχειν . διαδεξάμενος δὲ αὐτὸν Μαρκίων ὁ Ποντικὸς ηὔξησεν τὸ διδασκαλεῖον ἀπηρυθριασμένως βλασφημῶν . ” ῾Ο δ᾿ αὐτὸς Εἰρήναιος τὸν ἄπειρον βυθὸν τῆς Οὐαλεντίνου πολυπλανοῦς ὕλης εὐτονώτατα διαπλώσας , ἑρπετοῦ δίκην φωλεύοντος ἀπόκρυφον οὖσαν αὐτοῦ καὶ λεληθυῖαν ἀπογυμνοῖ τὴν κακίαν · πρὸς τούτοις καὶ ἄλλον τινά , Μάρκος αὐτῷ ὄνομα , κατ᾿ αὐτοὺς γενέσθαι λέγει μαγικῆς κυβείας ἐμπειρότατον , γράφει δὲ καὶ τὰς ἀτελέστους αὐτῶν τελετὰς μυσεράς τε μυσταγωγίας ἐκφαίνων αὐτοῖς δὴ τούτοις τοῖς γράμμασιν · “ οἳ μὲν γὰρ ἀυτῶν νυμφῶνα κατασκευάζουσιν καὶ μυσταγωγίαν ἐπιτελοῦσιν μετ᾿ ἐπιρρήσεών τινων τοῖς τελουμένοις καὶ πνευματικὸν γάμον φάσκουσιν εἶναι τὸ ὐπ᾿ ἀυτῶν γινόμενον κατὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν ἄνω συζυγιῶν , οἳ δὲ ἄγουσιν ἐφ᾿ ὕδωρ καὶ βαπτίζοντες οὕτως ἐπιλέγουσιν · ῾ εἰς ὄνομα ἀγνώστου τῶν ὅλων , εἰς ἀλήθειαν μητέρα τῶν πάντων , εἰς τὸν κατελθόντα εἰς τὸν ᾿Ιησοῦν.᾿ ἄλλοι δὲ ῾Εβραϊκὰ ὀνόματα ἐπιλέγουσιν πρὸς τὸ μᾶλλον καταπλήξασθαι τοὺς τελουμένους . ” Ἀλλὰ γὰρ μετὰ τέταρτον τῆς ἐπισκοπῆς ἔτος ῾Υγίνου τελευτήσαντος , Πὶος ἐπὶ ῾Ρώμης ἐγχειρίζεται τὴν λειτουργίαν · κατά γε μὴν τὴν Ἀλεξάνδρειαν Μάρκος ἀναδείκνυται ποιμὴν Εὐμένους ἔτη τὰ πάντα δέκα πρὸς τρισὶν ἐκπλήσαντος , τοῦ τε Μάρκου ἐπὶ δέκα ἔτη τῆς λειτουργίας ἀναπαυσαμένου , Κελαδίων τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας τὴν λειτουργίαν παραλαμβάνει . καὶ κατὰ τὴν ῾Ρωμαίων δὲ πόλιν πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἐπισκοπῆς ἐνιαυτῷ Πίου μεταλλάξαντος , Ἀνίκητος τῶν ἐκεῖσε προΐσταται · καθ᾿ ὃν ῾Ηγήσιππος ἱστορεῖ ἑαυτὸν ἐπιδημῆσαι τῆ Ῥώμῃ παραμεῖναί τε αὐτόθι μέχρι τῆς ἐπισκοπῆς Ἐλευθέρου . μάλιστα δ’ ἤκμαζεν ἐπὶ τῶνδε Ἰουστῖνος , ἐν φιλοσόφου σχήματι τὸν θεῖον λόγον καὶ τοῖς ὑπὲρ τῆς πίστεως ἐν ἐναγωνιζόμενος συγγράμμασιν · ὃς δὴ καὶ γραφὰς κατὰ Μαρκίωνος σύγγραμμα , μνημονεύει ὡς καθ’ ὃν συνέταττε καιρὸν γνωριζομένου τῷ βίῳ τἀνδρός , φησὶν δὲ οὕτως · “ Μαρκίωνα δέ τινα Ποντικόν , ὃς καὶ νῦν ἔτι ἐστὶν διδάσκων τοὺς πειθομένους ἄλλον τινὰ νομίξειν μείζονα τοῦ δημιουργοῦ θεόν · ὃς καὶ κατὰ πᾶν γένος ἀνθρώπων διὰ τῆς τῶν δαιμόνων συλλήψεως πολλοὺς πεποίηκε βλάσφημα λέγειν καὶ ἀρνεῖσθαι τὸν ποιητὴν τοῦδε τοῦ παντὸς πατέρα εἶναι τοῦ χριστοῦ , ἄλλον δέ τινα ὡς ὄντα μείζονα παρὰ τοῦτον ὁμολογεῖν πεποιηκέναι ] . καὶ πάντες οἱ ἀπὸ τούτων ὡρμημένοι , ὡς ἔφαμεν , Χριστιανοὶ καλοῦνται , ὃν τρόπον καὶ οὐ κοινῶν ὄντων δογμάτων τοῖς φιλοσόφοις τὸ ἐπικαλούμενον ὄνομα τῆς φιλοσοφίας κοινόν ἐστιν · ” τούτοις ἐπιφέρει λέγων “ ἔστιν δὲ ἡμῖν καὶ σύνταγμα κατὰ πασῶν τῶν γεγενημένων αἱρέσεων , ᾧ εἰ βούλεσθε ἐντυχεῖν , δώσομεν . ” Ὁ δ’ αὐτὸς οὗτος Ἰουστῖνος καὶ πρὸς Ἕλληνας ἱκανώτατα πονήσας , καὶ ἑτέρους λόγους ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας πίστεως ἀπολογίαν ἔχοντας βασιλεῖ Αντωνίνῶ τῷ δὴ ἐπικληθέντι Εὐσεβεῖ καὶ τῇ Ῥωμαίων συγκλήτῳ βουλῆ προσφωνεῖ · καὶ γὰρ ἐπὶ τῆς Ῥώμης τὰς διατριβὰς ἐποιεῖτο . ἐμφαίνει δ’ ἑαυτὸν ὅστις καὶ πόθεν ἢν , διὰ τῆς ἀπολογίας ἐν τούτοις ·
Lemmas: XI . “ Οὐαλεντῖνος μέν γάρ ἔρχομαι εἰς Ῥώμη ἐπί Ὑγίνος , ἀκμάζω δέ ἐπί πιυς , καί παραμένω ἠώς Ἀνίκητος · Κέρδος δέ ὁ πρό Μαρκίων καί αὐτός ἐπί Ὑγίνος , ὅς εἄν ἔνατος ἐπίσκοπος , εἰς ὁ ἐκκλησία ἔρχομαι καί ἐξομολογέομαι , οὕτως διατελέω , ποτέ μέν λαθροδιδασκαλέω , ποτέ δέ πάλιν ἐξομολογέομαι , ποτέ δέ ἐλέγχω ἐπί ὅς διδάσκω κακῶς , καί ἀφίστημι ὁ ὁ ἀδελφός συνοδία . ” οὗτος δέ φημί ἐν τρίτος ὁ πρός ὁ αἵρεσις · ἐν γε μήv ὁ πρῶτος αὖθις περί ὁ Κέρδων οὗτος διεξέρχομαι · “ Κέρδος δέ τις ἀπό ὁ περί ὁ Σίμων ὁ ἀφορμή λαμβάνω καί ἐπιδημέω ἐν τῆ Ῥώμη ἐπί Ὑγίνος ἔνατος κλῆρος ὁ ἐπισκοπικός διαδοχή ἀπό ὁ ἀπόστολος διδάσκω ὁ ὑπό ὁ νόμος καί προφήτης κηρύσσω θεός μή εἰμί πατήρ ὁ κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός . ὁ μέν γάρ γνωρίζω , ὁ δέ ἀγνώς εἰμί , καί ὁ μέν Δίκαιος , ὁ δέ ἀγαθός ὑπάρχω . διαδέχομαι δέ αὐτός Μαρκίων ὁ Ποντικός αὐξάνω ὁ διδασκαλεῖον ἀπηρυθριασμένως βλασφημέω . ” Οὖ δέ αὐτός Εἰρηναῖος ὁ ἤπειρος βυθός ὁ Οὐαλεντῖνος πολυπλανής ὕλη εὔτονος διαπλέω , ἑρπετόν δίκη φωλεύω ἀπόκρυφος εἰμί αὐτός καί λανθάνω ἀπογυμνόω ὁ κακία · πρός οὗτος καί ἄλλος τις , Μάρκος αὐτός ὄνομα , κατά αὐτός γίγνομαι λέγω μαγικός κυβείας ἔμπειρος , γράφω δέ καί ὁ ἀτέλεστος αὐτός τελετή μυσερός τε μυσταγωγία ἐκφαίνω αὐτός δή οὗτος ὁ γράμμα · “ ἕ μέν γάρ ἀυτέω νύμφη κατασκευάζω καί μυσταγωγία ἐπιτελέω μετά ἐπίρρησις τίνω ὁ τελέω καί πνευματικός γάμος φάσκω εἰμί ὁ ὑπό ἀυτέω γίγνομαι κατά ὁ ὁμοιότης ὁ ἄνω συζυγία , ἕ δέ ἄγω ἐπί ὕδωρ καί βαπτίζω οὕτως ἐπιλέγω · ῾ εἰς ὄνομα ἄγνωστος ὁ ὅλος , εἰς ἀλήθεια μήτηρ ὁ πᾶς , εἰς ὁ κατέρχομαι εἰς ὁ Ἰησοῦς ἄλλος δέ ῾Εβραϊκὰ ὄνομα ἐπιλέγω πρός ὁ μᾶλλον καταπλήσσω ὁ τελέω . ” ἀλλά γάρ μετά τέταρτος ὁ ἐπισκοπή ἔτος ῾υγινοος τελευτάω , Πῖος ἐπί Ρώμη ἐγχειρίζω ὁ λειτουργία · κατά γε μήv ὁ Ἀλεξάνδρεια Μάρκος ἀναδείκνυμι ποιμήν Εὐμένης ἔτος ὁ πᾶς δέκα πρός τρεῖς ἐκπίμπλημι , ὁ τε Μᾶρκος ἐπί δέκα ἔτος ὁ λειτουργία ἀναπαύω , Κελαδίων ὁ Ἀλεξανδρεύς ἐκκλησία ὁ λειτουργία παραλαμβάνω . καί κατά ὁ Ῥωμαῖος δέ πόλις πεντεκαιδέκατος ὁ ἐπισκοπή ἐνιαυτός πιυς μεταλήγω , Ἀνίκητος ὁ ἐκεῖσε προίστημι · κατά ὅς ῾Ηγήσιππος ἱστορέω ἑαυτοῦ ἐπιδημέω τῆ Ῥώμη παραμένω τε αὐτόθι μέχρι ὁ ἐπισκοπή Ἐλεύθερος . μάλιστα δέ ἀκμάζω ἐπί ὅδε Ἰουστῖνος , ἐν φιλόσοφος σχῆμα ὁ θέω λόγος καί ὁ ὑπέρ ὁ πίστις ἐν ἐναγωνίζομαι σύγγραμμα · ὅς δή καί γραφή κατά Μαρκίων σύγγραμμα , μνημονεύω ὡς κατά ὅς συντάσσω καιρός γνωρίζω ὁ βίος ἀνήρ , φημί δέ οὕτως · “ Μαρκίων δέ τις Ποντικός , ὅς καί νῦν ἔτι εἰμί διδάσκω ὁ πείθω ἄλλος τις νομίζω μείζων ὁ δημιουργός θεός · ὅς καί κατά πᾶς γένος ἄνθρωπος διά ὁ ὁ δαίμων σύλληψις πολύς ποιέω βλάσφημος λέγω καί ἀρνέομαι ὁ ποιητής ὅδε ὁ πᾶς πατήρ εἰμί ὁ χριστός , ἄλλος δέ τις ὡς εἰμί μείζων παρά οὗτος ὁμολογέω ποιέω ] . καί πᾶς ὁ ἀπό οὗτος ὁρμάω , ὡς φημί , Χριστιανός καλέω , ὅς τρόπος καί οὖον κοινός εἰμί δόγμα ὁ φιλόσοφος ὁ ἐπικαλέω ὄνομα ὁ φιλοσοφία κοινός εἰμί · ” οὗτος ἐπιφέρω λέγω “ εἰμί δέ ἐγώ καί σύνταγμα κατά πᾶς ὁ γίγνομαι αἵρεσις , ὅς εἰμί βούλομαι ἐντυγχάνω , δίδωμι . ” ὁ δέ αὐτός οὗτος Ἰουστῖνος καί πρός Ἕλλην ἱκανός πονέω , καί ἕτερος λόγος ὑπέρ ὁ ἡμέτερος πίστις ἀπολογία ἔχω βασιλεύς Αντωνία ὁ δή ἐπικαλέω Εὐσεβής καί ὁ Ῥωμαῖος σύγκλητος βουλή προσφωνέω · καί γάρ ἐπί ὁ Ῥώμη ὁ διατριβή ποιέω . ἐμφαίνω δέ ἑαυτοῦ ὅστις καί πόθεν εἄν , διά ὁ ἀπολογία ἐν οὗτος ·