eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 6.25
XXV . τὸν μέν γε πρῶτον ἐξηγούμενος Ψαλμόν , ἔκθεαιν πεποίηται τοῦ τῶν ἱερῶν γραφῶν τῆς παλαιᾶς διαθήκης καταλόγου , ὧδέ πως γράφων κατὰ λέξιν · “ οὐκ ἀγνοητέον δ’ εἶναι τὰς ἐνδιαθήκους βίβλους , ὡς Ἑβραῖοι παραδιδόασιν , δύο καὶ εἴκοσι , ὅαος ἀριθμὸς τῶν παρ’ αὐτοῖς στοιχείων ἐατίν.’’ Εἶτα μετά τινα ἐπιφέρει λέγων · “ εἰαὶν δὲ αἱ εἴκοσι δύο βίβλοι καθ’ Ἑβραίους αἵδε · ἢ παρ’ ἡμῖν Γένεσις ἐπιυεγραμμένη , παρὰ παρὰ δ’ Ἑβραίοις ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς βίβλου Βρησιθ , ὅπερ ἐστὶν ῾ἐν ἀρχῇ’ · Ἔξοδος , Ουελλεσμωθ , ὅπερ ἐατὶν ταῦτα τὰ ὀνόματα’ · Λευιτικόν , Ουϊκρα , καὶ ἐκάλεαεν’ · Ἀριθμοί , Αμμεαφεκωδειμ · Δευτερονόμιον , Ελλεαδδεβαρειμ , οὗτοι οἱ λόγοι ’ · Ἰησοῦς υἱὸς Ναυῆ , Ιωαουεβεννουν · κριταί , Κριταί , παρ’ αὐτοῖς ἐν ἑνί , Σωφτειμ · Βασιλειῶν α΄ β΄ , παρ αὐτοῖς ἕν , Σαμουηλ , ῾ ὁ θεόκλητος᾿ · γ’ δ’ ἐν ἑνί , Ουαμμελχδαυιδ , ὅπερ ἐστὶν βασιλεία Δαυίδ ’ · Παραλειπομένων ἁ β΄ ἐν ἑνί , Δαβρηϊαμειν ὅπερ ἐστὶν λόγοι ἡμερῶν ' . Ἔζρας ἁ β΄ ἐν ἑνί , Εζρα , ὅ ἐστιν ῾ βοηθός ’ · βίβλος Ψαλμῶν , Σφαρθελλειμ · Σολομῶνος παροιμίαι , Μελωθ · ’Eκκληαιαατής , Κωνλθ . Ἆιαμα ᾀαμάτων ( οὐ γάρ , ὡς ὑπολαμβάνουαίν τινες , Ἄισματα ᾀσμάτων ) , Σιρασσιρειμ · Ἡσαΐας , Ιεσσια · αὺν Θρήνοις καὶ τῆ Ἐπιστολῇ ἐν ἑνί , Ιερεμια · Δανάη , Δανιηλ · Ἰεξεκιήλ , Ιεξεκιηλ · Ἰώβ , Ιωβ · Εσθήρ , Εσθηρ . ἔξω δὲ τούτων ἐστὶ τὰ Μακκαβαϊκά , ἅπερ ἐπιγέγραπται Σαρβηθααβαναιελ . ” Ταῦτα μὲν οὖν ἐν τῷ προειρημένῳ τίθησι συγγράμματι · ἐν δὲ τῷ πρώτῳ τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον , τὸν ἐκκλησιαστικὸν φυλάττων κανόνα , μόνα τέσσαρα εἰδέναι εὐαγγέλια μαρτύρεται , ὧδέ πως γράφων · “ ὡς ἐν παραδόσει μαθὼν περὶ τῶν τεσσάρων εὐαγγελίων , ἃ καὶ μόνα ἀναντίρρητά ἐστιν ἐν τῆ ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἐκκλησέᾳ τοῦ θεοῦ , ὅτι πρῶτον μὲν γέγραπται τὸ κατὰ τόν ποτε τελώνην , ὕστερον δὲ ἀπόστολον Ἰνσοῦ Χριστοῦ Ματθαῖον , ἐκδεδωκότα αὐτὸ τοῖς ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ ποστεύσασιν , γράμμασιν Ἑβραϊκοϊς συντεταγμένον · δεύτερον δὲ τὸ κατὰ Μάρκον , ὡς Πέτρος ὑφηγήσατο αὐτῷ , ποιήσαντα , ὃν καὶ υἱὸν ἐν τῇ καθολικῇ ἐπιστολῇ διὰ τούτων ὡμολόγησεν φάσκων ‘ἀσπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι συνεκλεκτὴ καὶ Μάρκος ὁ υἱός μου’ · καὶ τρίτον τὸ κατὰ Λουκᾶν , τὸ ὑπὸ Παύλου ἐπαινούμενον εὐαγγέλιον τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πεποιηκότα · ἐπὶ πᾶσιν τὸ κατὰ ’Ιωάννην . ” καὶ ἐν τῷ πέμπτῳ δὲ τῶν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην Εξηγητικῶν ὁ αὐτὸς ταῦτα περὶ τῶν ἐπιστολῶν τῶν ἀποστόλων φησίν · “ ὁ δὲ ἱκανωθεὶς διάκονος γενέσθαι τῆς καινῆς διαθήκης , οὐ γράμματος , ἀλλὰ πνεύματος , Παῦλος , ὁ πεπληρωκὼς τὸ εὐαγγέλιον ἀπὸ Ἰερουσαλὴμ καὶ κύκλῳ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ , οὐδὲ πάσαις ἔγραφεν αἶς ἐδίδαξεν ἐκκλησίαις , ἀλλὰ καὶ αἷς ἔγραφεν , ὀλίγους στίχους χοῦς ἐπέστειλεν . Πέτρος δέ , ἐφ’ ᾧ οἰκοδομεῖται ἡ χριστοῦ ἐκκλησία , ἧς πύλαι Ἅιδου οὐ κατισχύσουσιν , μίαν ἐπιστολὴν ὁμολογουμένην καταλέλοιπεν , ἔστω δὲ καὶ δευτέραν · ἀμφιβάλλεται γάρ . τί δεῖ περὶ τοῦ ἀναπεσόντος ἐπὶ τὸ στῆθος λέγειν τοῦ Ἰησοῦ , Ἰωάννου , ὃς εὐαγγέλιον ἓν καταλέλοιπεν , ὁμολογῶν δύνασθαι τοσαῦτα ποιήειν οὐδ’ ἃ οὐδ’ ὁ κόσμος χωρῆσαι ἐδύνατο , ἔγραφεν δὲ καὶ τὴν Ἀποκάλυψιν , κελευσθεὶς σιωπῆσαι καὶ μὴ γραφαὶ τὰς τῶν ἑπτὰ βροντῶν φωνάς ; καταλέλοιπεν καὶ ἐπιστολὴν πάνυ ὀλίγων στίχων , ἔστω δὲ καὶ δευτέραν καὶ τρίτην · ἐπεὶ οὐ πάντες φασὶν γνησίους εἶναι ταύτας · πλὴν οὔκ εἰσιν στίχων ἀμφότεραι ἑκατόν . ” Ἔτι πρὸς τούτοις περὶ τῆς Πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῆς ἐν ταῖς εἰς αὐτὴν Ὁμιλίας ταῦτα διαλαμβάνει · “ ὅτι ὁ χαρακτὴρ ῥ’ τῆς λέξεως τῆς Πρὸς Ἑβραίους ἐπιγεγραμμένης ἐπιστολῆς οὐκ ἔχει τὸ ἐν λόγῳ ἰδιωτικὸν τοῦ ἀποστόλου , ὁμολογήσαντος ἑαυτὸν ἰδιώτην εἶναι τῷ λόγῳ , τοῦτ’ ἐστὶν τῇ φράσει , ἀλλ’ ἐστὶν ἡ ἐπιστολὴ συνθέσει τῆς λέξεως Ἑλληνικωτέρα , πᾶς ὁ ἐπιστάμενος κρίνειν φράσεων διαφορὰς ὁμολογήσαι ἄν . πάλιν τε αὖ ὅτι τὰ νοήματα τῆς ἐπιστοΛῆς θαυμάσιά ἐστιν καὶ οὐ δεύτερα τῶν ἀποστολικῶν ὁμολογουμένων γραμμάτων , καὶ τοῦτο ἂν συμφήσαι εἶναι ἀληθὲς πᾶς ὁ προσέχων τῆ ἀναγνώσει τῆ ἀποστολικῇ . ” τούτοις μεθ’ ἕτερα ἐπιθέρει λέγων · “ ἐγὼ δὲ ἀποφαινόμενος εἴποιμ’ ἂν ὅτι τὰ μὲν νοήματα τοῦ ἀποστόλου ἐστίν , ἡ δὲ φράσις καὶ ἡ σύνθεσις ἀπομνημονεύσαντός τινος τὰ ἀποστολικὰ καὶ ὥσπερ σχολιογραφήσαντός τινος τὰ εἰρημένα ὑπὸ τοῦ διδασκάλου . εἴ τις οὖν ἐκκλησία ἔχει ταύτην τὴν ἐπιστολὴν ὡς Παύλου , αὕτη εὐδοκιμείτω καὶ ἐπὶ τούτῳ · οὐ γὰρ εἰκῆ οἱ ἀρχαῖοι ἄνδρες ὡς Παύλου αὐτὴν παραδεδώκασιν . τίς δὲ ὁ γραφὰς τὴν ἐπιστολήν , τὸ μὲν ἀληθὲς θεὸς οἶδεν , ἡ δὲ εἰς ἡμᾶς φθάσασα ἰατορίᾳ ὑπὸ τινῶν μὲν λεγόντων ὅτι Κλήμης , ὁ γενόμενος ἐπίσκοπος Ῥωμαίων , ἔγραφεν τὴν ἐπιστολήν , ὑπὸ τινῶν δὲ ὅτι Λουκᾶς , ὁ γραφὰς τὸ εὐαγγέλιον καὶ τὰς Πράξεις . ”
Lemmas: XXV . ὁ μέν γε πρῶτος ἐξηγέομαι ψαλμός , ἐκθέω ποιέω ὁ ὁ ἱερός γραφεύς ὁ παλαιός διαθήκη κατάλογος , ὧδε πως γράφω κατά λέξις · “ οὐ ἀγνοητέον δέ εἰμί ὁ ἐνδιάθηκος Βίβλος , ὡς Ἑβραῖος παραδίδωμι , δύο καί εἴκοσι , ὅς ἀριθμός ὁ παρά αὐτός στοιχεῖον ἐάω εἶτα μετά τις ἐπιφέρω λέγω · “ ἰά δέ ὁ εἴκοσι δύο Βίβλος κατά Ἑβραῖος ὅδε · ἢ παρά ἐγώ Γένεσις ἐπιυεγραμμένη , παρά παρά δέ Ἑβραῖος ἀπό ὁ ἀρχή ὁ Βίβλος Βρησιθ , ὅσπερ εἰμί ἐάω ἀρχή · Ἔξοδος , Ουελλεσμωθ , ὅσπερ ἐατίν οὗτος ὁ ὄνομα · Λευιτικός , ουικρης , καί καλέω · Ἀριθμοί , Αμμεαφεκωδειμ · Δευτερονόμιον , Ελλεαδδεβαρειμ , οὗτος ὁ λόγος ’ · Ἰησοῦς υἱός Ναυῆ , Ιωαουεβεννουν · κριτής , κριτός , παρά αὐτός ἐν εἷς , Σωφτειμ · Βασίλεια Α΄ Β΄ , παρά αὐτός εἷς , Σαμουηλ , ῾ ὁ θεόκλητος · γε δέ ἐν εἷς , Ουαμμελχδαυιδ , ὅσπερ εἰμί βασίλειος Δαυίδ ’ · παραλείπω ὅς Β΄ ἐν εἷς , Δαβρηϊαμειν ὅσπερ εἰμί λόγος ἡμέρα ' . Ἔζρα ὅς Β΄ ἐν εἷς , Εζρά , ὅς εἰμί ῾ βοηθός ’ · βίβλος ψαλμός , Σφαρθελλειμ · Σολομών παροιμία , Μελωθ · ’Eκκληαιαατής , Κωνλθ . Ἆιαμα ᾀαμάτων ( οὖον γάρ , ὡς ὑπολαμβάνω τις , ἄισματος ᾆσμα ) , Σιρασσιρειμ · Ἠσαΐας , Ιεσσια · Άυν θρῆνος καί τῆ Ἐπιστολή ἐν εἷς , Ἱερεμίας · Δανάη , Δανιήλ · Ἰεξεκιήλ , Ιεξεκιηλ · Ἰώβ , Ἰώβ · Εσθήρ , Ἐσθήρ . ἔξω δέ οὗτος εἰμί ὁ Μακκαβαϊκά , ὅσπερ ἐπιγράφω Σαρβηθααβαναιελ . ” οὗτος μέν οὖν ἐν ὁ προερέω τίθημι σύγγραμμα · ἐν δέ ὁ πρῶτος ὁ εἰς ὁ κατά Ματθαῖος , ὁ ἐκκλησιαστικός φυλάσσω κανών , μόνος τέσσαρες οἶδα εὐαγγέλιον μαρτύρομαι , ὧδε πως γράφω · “ ὡς ἐν παράδοσις μανθάνω περί ὁ τέσσαρες εὐαγγέλιον , ὁ καί μόνος ἀναντίρρητος εἰμί ἐν τῆ ὑπό ὁ οὐρανός ἐκκλησία ὁ θεός , ὅτι πρῶτος μέν γράφω ὁ κατά ὁ ποτός τελώνης , ὕστερος δέ ἀπόστολος Ἰνσοῦ Χριστός Ματθαῖος , ἐκδίδωμι αὐτός ὁ ἀπό Ἰουδαϊσμός ποστεύσασιν , γράμμα Ἑβραϊκός συντάσσω · δύο δέ ὁ κατά Μᾶρκος , ὡς Πέτρος ὑφηγέομαι αὐτός , ποιέω , ὅς καί υἱός ἐν ὁ καθολικός ἐπιστολή διά οὗτος ὁμολογέω φάσκω ἀσπάζομαι σύ ὁ ἐν Βαβυλών συνεκλεκτός καί Μάρκος ὁ υἱός Μούι · καί τρίτος ὁ κατά Λουκᾶς , ὁ ὑπό Παῦλος ἐπαινέω εὐαγγέλιον ὁ ἀπό ὁ ἔθνος ποιέω · ἐπί πᾶς ὁ κατά Ἰωάννης . ” καί ἐν ὁ πέμπτος δέ ὁ εἰς ὁ κατά Ἰωάννης ἐξηγητικός ὁ αὐτός οὗτος περί ὁ ἐπιστολή ὁ ἀπόστολος φημί · “ ὁ δέ ἱκανόω διάκονος γίγνομαι ὁ καινός διαθήκη , οὖον γράμμα , ἀλλά πνεῦμα , Παῦλος , ὁ πληρόω ὁ εὐαγγέλιον ἀπό Ἱεροσόλυμα καί κύκλος μέχρι ὁ Ἰλλυρικός , οὐδέ πᾶς γράφω Αἶς διδάσκω ἐκκλησία , ἀλλά καί ὅς γράφω , ὀλίγος στίχος χοῦς ἐπιστέλλω . Πέτρος δέ , ἐπί ὅς οἰκοδομέω ὁ χριστός ἐκκλησία , ὅς Πύλαι Ἅιδου οὖον κατισχύω , εἷς ἐπιστολή ὁμολογέω καταλείπω , ἵστημι δέ καί δύο · ἀμφιβάλλω γάρ . τίς δεῖ περί ὁ ἀναπίπτω ἐπί ὁ στῆθος λέγω ὁ Ἰησοῦς , Ἰωάννης , ὅς εὐαγγέλιον εἷς καταλείπω , ὁμολογέω δύναμαι τοσοῦτος ποιέω οὐδέ ὁ οὐδέ ὁ κόσμος χωρέω δύναμαι , γράφω δέ καί ὁ ἀποκάλυψις , κελεύω σιωπάω καί μή γραφή ὁ ὁ ἑπτά βροντή φωνή ; καταλείπω καί ἐπιστολή πάνυ ὀλίγος στίχος , ἵστημι δέ καί δύο καί τρίτος · ἐπεί οὖον πᾶς φημί γνήσιος εἰμί οὗτος · πλήν οὐ εἰμί στίχος ἀμφότερος ἑκατόν . ” ἔτι πρός οὗτος περί ὁ πρός Ἑβραῖος ἐπιστολή ἐν ὁ εἰς αὐτός Ὁμιλία οὗτος διαλαμβάνω · “ ὅτι ὁ χαρακτήρ ἄρα ὁ λέξις ὁ πρός Ἑβραῖος ἐπιγράφω ἐπιστολή οὐ ἔχω ὁ ἐν λόγος ἰδιωτικός ὁ ἀπόστολος , ὁμολογέω ἑαυτοῦ ἰδιώτης εἰμί ὁ λόγος , οὗτος εἰμί ὁ φράζω , ἀλλά εἰμί ὁ ἐπιστολή σύνθεσις ὁ λέξις ἑλληνικός , πᾶς ὁ ἐπίσταμαι κρίνω φράσις διαφορά ὁμολογέω ἄν . πάλιν τε αὖος ὅτι ὁ νόημα ὁ ἐπιστολή θαυμάσιος εἰμί καί οὖον δύο ὁ ἀποστολικός ὁμολογέω γράμμα , καί οὗτος εἄν σύμφημι εἰμί ἀληθής πᾶς ὁ προσέχω τῆ ἀναγιγνώσκω τῆ ἀποστολικός . ” οὗτος μετά ἕτερος επιθερος λέγω · “ ἐγώ δέ ἀποφαίνω λέγω εἄν ὅτι ὁ μέν νόημα ὁ ἀπόστολος εἰμί , ὁ δέ φράσις καί ὁ σύνθεσις ἀπομνημονεύω τις ὁ ἀποστολικός καί ὥσπερ σχολιογραφέω τις ὁ εἴρω ὑπό ὁ διδάσκαλος . εἰμί τις οὖν ἐκκλησία ἔχω οὗτος ὁ ἐπιστολή ὡς Παῦλος , οὗτος εὐδοκιμέω καί ἐπί οὗτος · οὖον γάρ εἰκῇ ὁ ἀρχαῖος ἀνήρ ὡς Παῦλος αὐτός παραδίδωμι . τίς δέ ὁ γραφή ὁ ἐπιστολή , ὁ μέν ἀληθής θεός οἶδα , ὁ δέ εἰς ἐγώ φθάνω ἰατορία ὑπό τις μέν λέγω ὅτι Κλήμης , ὁ γίγνομαι ἐπίσκοπος Ῥωμαῖος , γράφω ὁ ἐπιστολή , ὑπό τις δέ ὅτι Λουκᾶς , ὁ γραφή ὁ εὐαγγέλιον καί ὁ Πράξεις . ”