eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 3.23
ΧΧΙΙΙ . Ἐπὶ τούτοις κατὰ τὴν Ἀσίαν ἔτι τῷ βίῳ περιλειπόμενος αὐτὸς ἐκεῖνος ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς , ; ἀπόστολος ὁμοῦ καὶ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης τὰς αὐτόθι διεῖπεν ἐκκΛησίας , ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν νῆσον μετὰ τὴν Δομετιανοῦ τελευτὴν ἐπανελθὼν φυγῆς . ὅτι δὲ εἰς τούτους τῷ βίῳ περιῆν , ἀπόχρη διὰ δύο πιστώσασθαι τὸν λόγον μαρτύρων , πιστοὶ δ’ ἂν εἶεν οὗτοι , τῆς ἐκκλησιαστικῆς πρεσβεύσαντες ὁρθο - δοξίας , εἰ δὴ τοιοῦτοι Εἰρήναιος καὶ Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς · ὧν ὁ μὲν πρότερος ἐν δευτέρῳ τῶν πρὸς τὰς αἱρέσεις ὧδέ πως γράφει κατὰ λέξιν · “ καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι μαρτυροῦσιν οἱ κατὰ τὴν Λαίαν Ἰωάννη τῷ τοῦ κυρίου μαθητῇ συμβεβληκότες παραδεδωκέναι τὸν Ἰωάννην . παρέμεινεν γὰρ αὐτοῖς μέχρι τῶν Τραϊανοῦ Χρόνων . ” 1 καὶ ἐν τρίτῳ δὲ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ταὐτὸ τοῦτο δηλοῖ διὰ τούτων · “ ἀλλὰ καὶ ἢ ἐν Ἐφέσω ἐκκλησία ὑπὸ Παύλου μὲν τεθεμελιωμένη , Ἰωάννου δὲ παραμείναντος αὐτοῖς μέχρι τῶν Τραϊανοῦ χρόνων , μάρτυς ἀληθής ἐστιν τῆς τῶν ἀποστόλων παραδόσεως . ” Ὁ δὲ Κλήμης ὁμοῦ τὸν χρόνον ἑπισημηνάμενος , καὶ ἱστορίαν ἀναγκαιοτάτην οἷς τὰ καλὰ καὶ ἐπωφελῆ φίλον ἀκούειν , προστίθησιν ἐν ᾧ “ ίς ὁ σῳζόμενος πλούσιος ’’ ἐπέγραφεν αὐτοῦ συγγράμματι · λαβὼν δὲ ἀνάγνωθι ὧδέ πως ἔχουσαν καὶ αὐτοῦ τὴν γραφήν · “ “ ἄκουσον μῦθον οὐ μῦθον ἀλλὰ ὄντα λόγον πέρι Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου παραδεδομένον καὶ μνήμη πεφυλαγμένον . ἐπειδὴ γὰρ τοῦ τυράννου τελευτήσαντος ἀπὸ τῆς Πάτμου τῆς νήσου μετῆλθεν ἐπὶ τὴν Ἔφεσον , ἀπῄει παρακαλούμενος καὶ ἐπὶ τὰ πλησιόχωρα τῶν ἐθνῶν , ὅπου μὲν ἐπισκόπους καταστήσων , ὅπου δὲ ὅλας ἐκκλησίας ἁρμόαων , ὅπου δὲ κλῆρον ἕνα γέ τινα κληρώσων τῶν ὑπὸ τοῦ πνεύματος σημαινομένων . ἐλθὼν οὖν καὶ ἐπί τινα τῶν οὐ μακρὰν πόλεων,2 ἦς καὶ τοὔνομα λέγουσιν ἔνιοι , καὶ τἄλλα ἀναπαύσας τοὺς ἀδελφούς , ἐπὶ πᾶσι τῷ καθεστῶτι προσβλέψας ἐπισκόπῳ , νεανίσκον ἱκανὸν τῷ σώματι καὶ τὴν ὄφιν ἀστεῖον καὶ θερμὸν τὴν ψυχὴν ἰδών , τοῦτον ’ ἔφη σοὶ παρακατατίθεμαι μετὰ πάσης σπουδἠς ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας καὶ τοῦ χριστοῦ μάρτυρος . τοῦ δὲ δεχομένου καὶ πάνθ᾿ ὑπισχνουμένου , καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ διελέγετο καὶ διεμαρτύρετο . εἶτα ὁ μὲν ἀπῆρεν ἐπὶ τὴν Ἐφεσον , ὁ δὲ πρεαβύτερος ἀναλαβὼν οἴκαδε τὸν παραδοθέντα νεανίακον ἔτρεφεν , αυνεῖχεν , ἔθαλπεν , τὸ τελευταῖον ἐφώτισεν . καὶ μετὰ τοῦτο ὑφῆκεν τῆς πλείονος ἐπιμελείας καὶ παραφυλακῆς , ὡς τὸ τέλειον αὐτῷ φυλακτήριον ἐπιστήσας τὴν σφραγῖδα κυρίου . τῷ δὲ ἀνέσεως πρὸ ὥρας λαβομένῳ προσφθείρονταί τινες ἥλικες ἀργοὶ καὶ ἀπερρωγότες , ἐθάδες κακῶν , καὶ πρῶτον μὲν δι᾿ ἑατιάαεων πολυτελῶν αὐτὸν ἐπάγονται , εἶτά που καὶ νύκτωρ ἐπὶ λωποδυσίαν ἐξιόντες συνεπάγονται , εἶτά τι καὶ μεῖζον συμπράττειν ἠξίουν · ὃ δὲ κατ᾿ ὀλίγον προσειθίζετο , καὶ διὰ μέγεθος φύσεως ἑκάτας δαπερ ἄστομος καὶ εὔρωστος ἵππος ὀρθῆς ὁδοῦ καὶ τὸν χαλινὸν ἐνδακών , μειζόνως κατὰ τῶν βαράθρων ἐφέρετο , ἀπογνοὺς δὲ τελέως τὴν ἐν θεῷ σωτηρίαν , οὐδὲν ἔτι μικρὸν διενοεῖτο , ἀλλὰ μέγα τι πράξας , ἐπειδήπερ ἅπαξ ἀπολώλει , ἴσα τοῖς ἄλλοις παθεῖν ἠξίου . αὐτοὺς δὴ τούτους ἀναλαβὼν καὶ λῃστήριον συγκροτήσας , ἕτοιμος λῄαταρχος ἢν , βιαιότατος μιαιφονώτατος χαλεπώτατος . χρόνος ἐν μέαῳ , καί τινος ἐπιπεσούσης χρείας ἀνακαλοῦσι τὸν Ἰωάννην . ὃ δὲ ἐπεὶ τὰ ἄλλα ὧν χάριν ἧκεν κατεατήαατο , ῾ἄγε δή᾿ ἔφη ῾ὦ ἐπίσκοπε , τὴν παραθήκην ἀπόδος ἡμῖν , ἢν ἐγώ τε καὶ ὁ Χριατός σοι παρακατεθέμεθα ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας , ἧς προκαθέζῃ , μάρτυρος . ὃ δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἐξεπλάγη , χρήματα οἰόμενος , ἅπερ οὐκ ἔλαβεν , συκοφαντεῖαθαι , καὶ οὔτε πιστεύειν εἶχεν ὑπὲρ ὧν οὐκ εἶχεν , οὔτε ἀπιστεῖν Ἰωάννη · ὡς δέ τὸν νεανίσκον᾿ εἶπεν ῾ἀπαιτῶ καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ ἀδελφοῦ᾿ στενάξας κάτωθεν ὁ πρεαβύτης καί τι καὶ ἐπιδακρύσας , ῾ἐκεῖνος᾿ ἔφη τέθνηκεν.᾿ πῶς καὶ τίνα θάνατον;᾿ ῾θεῷ τέθνηκεν᾿ εἷπεν · ῾ἀπέβη γὰρ πονηρὸς καὶ ἐξώλης καί , τὸ κεφάλαιον , λῃστής , καὶ νῦν ἀντὶ τῆς ἐκκλησίας τὸ ὄρος κατείληφεν μεθ᾿ ὁμοίου στρατιωτικοῦ.᾿ καταρρηξάμενος τὴν ἐαθῆτα ὁ ἀπόστολος καὶ μετὰ μεγάλης πληξάμενος τὴν κεφαλήν , ῾καλόν γε᾿ ἔφη ῾φύλακα τῆς τἀδελφοῦ ψυχῆς κατέλιπον . ἀλλ᾿ ἵππος ἤδη μοι παρέατω , καὶ ἡγεμὼν γενέσθω μοί τις τῆς ὁδοῦ.᾿ ἤλαυνεν , ὥσπερ εἶχεν , αὐτόθεν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας . ἐλθὼν δὲ εἰς τὸ χωρίον , ὑπὸ τῆς προφυλακῆς τῶν Λῃστῶν ἁλίσκεται , μήτε φεύγων μήτε παραιτούμενος , ἀλλὰ βοῶν ῾ ἐπὶ τοῦτ᾿ ἐλήλυθα , ἐπὶ τὸν ἄρχοντα ὑμῶν ἀγάγετέ με·᾿ ὃς τέως , ὥσπερ ὥπλιατο , ἀνέμενεν , ὡς δὲ ἐγνώρισε τὸν Ἰωάννην , εἰς φυγὴν αἰδεσθεὶς ἐτράπετο . ὃ δὲ ἐδίωκεν ἀνὰ κράτος , ἐπιλαθόμενος τῆς ἡλικίας τῆς ἑαυτοῦ , κεκραγώς ῾τί με φεύγεις , τέκνον , τὸν ααυτοῦ πατέρα , τὸν γυμνόν , τὸν γέροντα ; ἐλέησόν με , τέκνον , μὴ φοβοῦ · ἔχεις ἔτι ζωῆς ἐλπίδας . ἐγὼ Χριατῷ λόγον δώσω ὑπὲρ σοῦ · ἂν δέη , τὸν σὸν θάνατον ἑκὼν ὑπομενῶ , ὡς ὁ κύριος τὸν ὑπὲρ ἡμῶν · ὑπὲρ ἀοῦ τὴν ψυχὴν ἀντιδώσω τὴν ἐμήν . στῆθι , πίατευαον · χριστός με ἀπέατειλεν.’ ὃ δὲ ἀκούσας , πρῶτον ἔστη μὲν κάτω βλέπων , εἶτα ἔρριφεν τὰ ὅπλα , εἶτα τρέμων ἔκλαιεν πικρῶς · προσελθόντα δὲ τὸν γέροντα περιέλαβεν , ἀπολουούμενος ταῖς οἰμωγαῖς ὡς ἐδύνατο καὶ τοῖς δάκρυσι βαπτιζόμενος ἐκ δευτέρου , μόνην ἀποκρύπτων τὴν δεξιάν · ὃ δ ἐγγυώμενος , ἐπομνύμενος ὡς ἄφεαιν αὐτῷ παρὰ τοῦ σωτῆρος ηὕρηται , δεόμενος , γόνυ . πετῶν , αὐτὴν τὴν δεξιὰν ὡς ὑπὸ τῆς μετανοίας κεκαθαρμένην καταφιλῶν , ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν ἐπ᾿ . ἀνήγαγεν , καὶ δαφιλέαι μὲν εὐχαῖς ἐξαιτούμενος , συνεχέαι δὲ νηστείαις συναγωνιζόμενος , ποικίλαις δὲ σειρῆαι λόγων κατεπᾴδων αὐτοῦ τὴν γνώμην , οὐ πρότερον ἀπῆλθεν , ὥς φασιν , πρὶν αὐτὸν ἐπιατῆσαι τῇ ἐκκλησίᾳ , διδοὺς μέγα παράδειγμα μετανοίας ἀληθινῆς καὶ μέγα γνώριαμα παλιγγενεσίας , τρόπαιον ἀναστάσεως βλεπομένης . ” 1 ταῦτα τοῦ Κλήμεντος , ἱστορίας ὁμοῦ καὶ ὠφελείας τῆς τῶν ἐντευξομένων ἕνεκεν , ἐνταῦθά μοι κείσθω .
Lemmas: ΧΧΙΙΙ . ἐπί οὗτος κατά ὁ Ἀσία ἔτι ὁ βίος περιλείπομαι αὐτός ἐκεῖνος ὅς ἀγαπάω ὁ Ἰησοῦς , ; ἀπόστολος ὁμοῦ καί εὐαγγελιστής Ἰωάννης ὁ αὐτόθι διέπω ἐκκλησία , ἀπό ὁ κατά ὁ νῆσος μετά ὁ Δομετιανός τελευτή ἐπανέρχομαι φυγή . ὅτι δέ εἰς οὗτος ὁ βίος περίειμι , ἀποχράω διά δύο πιστόω ὁ λόγος μάρτυς , πιστός δέ εἄν ἄγω οὗτος , ὁ ἐκκλησιαστικός πρεσβεύω ορθός - Δοξία , εἰμί δή τοιοῦτος Εἰρηναῖος καί Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς · ὅς ὁ μέν πρότερος ἐν δύο ὁ πρός ὁ αἵρεσις ὧδε πως γράφω κατά λέξις · “ καί πᾶς ὁ πρέσβυς μαρτυρέω ὁ κατά ὁ Λαΐης Ἰωάννης ὁ ὁ κύριος μαθητής συμβάλλω παραδίδωμι ὁ Ἰωάννης . παραμένω γάρ αὐτός μέχρι ὁ Τραϊανός Χρόνος . ” 1 καί ἐν τρίτος δέ ὁ αὐτός ὑπόθεσις αὐτός οὗτος δηλόω διά οὗτος · “ ἀλλά καί ἢ ἐν Ἔφεσος ἐκκλησία ὑπό Παῦλος μέν θεμελιόω , Ἰωάννης δέ παραμένω αὐτός μέχρι ὁ Τραϊανός χρόνος , μάρτυς ἀληθής εἰμί ὁ ὁ ἀπόστολος παράδοσις . ” ὁ δέ Κλήμης ὁμοῦ ὁ χρόνος ἑπισημαίνω , καί ἱστορία ἀναγκαῖος ὅς ὁ καλός καί ἐπωφελής φίλος ἀκούω , προστίθημι ἐν ὅς “ ἴς ὁ σῴζω πλούσιος ’’ ἐπιγράφω αὐτός σύγγραμμα · λαμβάνω δέ ἀναγιγνώσκω ὧδε πως ἔχω καί αὐτός ὁ γραφεύς · “ “ ἀκούω μῦθος οὖον μῦθος ἀλλά εἰμί λόγος περί Ἰωάννης ὁ ἀπόστολος παραδίδωμι καί μνήμη φυλάσσω . ἐπεί γάρ ὁ τύραννος τελευτάω ἀπό ὁ Πάτμος ὁ νῆσος μετέρχομαι ἐπί ὁ Ἔφεσος , ἄπειμι παρακαλέω καί ἐπί ὁ πλησιόχωρος ὁ ἔθνος , ὅπου μέν ἐπίσκοπος καθίστημι , ὅπου δέ ὅλος ἐκκλησία αρμοος , ὅπου δέ κλῆρος εἷς γε τις κληρόω ὁ ὑπό ὁ πνεῦμα σημαίνω . ἔρχομαι οὖν καί ἐπί τις ὁ οὖον μακράν πόλεων,2 εἰμί καί ὄνομα λέγω ἔνιοι , καί ἄλλος ἀναπαύω ὁ ἀδελφός , ἐπί πᾶς ὁ καθίστημι προσβλέπω ἐπίσκοπος , νεανίσκος ἱκανός ὁ σῶμα καί ὁ ὄφις ἀστεῖος καί θερμός ὁ ψυχή ὁράω , οὗτος ’ φημί σύ παρακατατίθεμαι μετά πᾶς σπουδή ἐπί ὁ ἐκκλησία καί ὁ χριστός μάρτυς . ὁ δέ δέχομαι καί πᾶς ὑπισχνέομαι , καί πάλιν ὁ αὐτός διαλέγω καί διαμαρτύρομαι . εἶτα ὁ μέν ἀπαίρω ἐπί ὁ Ἔφεσος , ὁ δέ πρεαβύτερος ἀναλαμβάνω οἴκαδε ὁ παραδίδωμι νεανιακων τρέφω , αυνειχω , θάλπω , ὁ τελευταῖος φωτίζω . καί μετά οὗτος ὑφίημι ὁ πλείων ἐπιμέλεια καί παραφυλακή , ὡς ὁ τέλειος αὐτός φυλακτήριον ἐφίστημι ὁ σφραγίς κύριος . ὁ δέ ἄνεσις πρό ὥρα λαμβάνω προσφθείρω τις ἧλιξ ἀργός καί ἀπορρήγνυμι , ἐθάς κακός , καί πρῶτος μέν διά ἑατιάαεων πολυτελής αὐτός ἐπάγω , εἶτά ποῦ καί νύκτωρ ἐπί λωποδυσία ἔξειμι συνεπάγω , εἶτά τίς καί μείζων συμπράσσω ἀξιόω · ὅς δέ κατά ὀλίγος προσεθίζω , καί διά μέγεθος φύσις Ἑκατᾶς δα ἄστομος καί εὔρωστος ἵππος ὀρθός ὁδός καί ὁ χαλινός ἐνδάκνω , μέγας κατά ὁ βάραθρον φέρω , ἀπογιγνώσκω δέ τέλειος ὁ ἐν θεός σωτηρία , οὐδείς ἔτι μικρός διανοέομαι , ἀλλά μέγας τίς πράσσω , ἐπεί ἅπαξ ἀπόλλυμι , ἴσος ὁ ἄλλος πάσχω ἀξιόω . αὐτός δή οὗτος ἀναλαμβάνω καί λῃστήριον συγκροτέω , ἑτοῖμος λῄαταρχος εἄν , βίαιος μιαιφόνος χαλεπός . χρόνος ἐν μέος , καί τις ἐπιπίπτω χρεία ἀνακαλέω ὁ Ἰωάννης . ὅς δέ ἐπεί ὁ ἄλλος ὅς χάρις ἵημι κατατείνω , ἄγω δίειμι φημί ὅς ἐπίσκοπος , ὁ παραθήκη ἀποδίδωμι ἐγώ , εἄν ἐγώ τε καί ὁ χριαατος σύ παρακατατίθεμαι ἐπί ὁ ἐκκλησία , ὅς προκαθέζομαι , μάρτυς . ὅς δέ ὁ μέν πρῶτος ἐκπλήσσω , χρῆμα οἴομαι , ὅσπερ οὐ λαμβάνω , συκοφαντέω , καί οὔτε πιστεύω ἔχω ὑπέρ ὅς οὐ ἔχω , οὔτε ἀπιστέω Ἰωάννης · ὡς δέ ὁ νεανίσκος εἶπον ἀπαιτέω καί ὁ ψυχή ὁ ἀδελφός στενάζω κάτωθεν ὁ πρεαβυος καί τίς καί ἐπιδακρύω , ῾ἐκεῖνος᾿ φημί θνῄσκω πῶς καί τίς θάνατος θεός θνῄσκω ἕπω · ῾ἀπέβη γάρ πονηρός καί ἐξώλης καί , ὁ κεφάλαιος , λῃστής , καί νῦν ἀντί ὁ ἐκκλησία ὁ ὄρος καταλαμβάνω μετά ὁμοιόω στρατιωτικός καταρρήγνυμι ὁ ἐάω ὁ ἀπόστολος καί μετά μέγας πλήσσω ὁ κεφαλή , καλός γῆ φημί φύλαξ ὁ ἀδελφός Ψυχή καταλείπω . ἀλλά ἵππος ἤδη ἐγώ παρεάω , καί ἡγεμών γίγνομαι ἐγώ τις ὁ ὁδός ἐλαύνω , ὥσπερ ἔχω , αὐτόθεν ἀπό ὁ ἐκκλησία . ἔρχομαι δέ εἰς ὁ χωρίον , ὑπό ὁ προφυλακή ὁ λῃστής ἁλίσκομαι , μήτε φεύγω μήτε παραιτέομαι , ἀλλά βοῦς ῾ ἐπί οὗτος ἔρχομαι , ἐπί ὁ ἄρχω σύ ἄγω μεʹ ὅς τέως , ὥσπερ ὁπλίζω , ἀναμένω , ὡς δέ γνωρίζω ὁ Ἰωάννης , εἰς φυγή αἰδέομαι τρέπω . ὅς δέ διώκω ἀνά κράτος , ἐπιλανθάνομαι ὁ ἡλικία ὁ ἑαυτοῦ , κράζω ὅς ἐγώ φεύγω , τέκνον , ὁ αυτός πατήρ , ὁ γυμνός , ὁ γέρων ; ἐλεέω ἐγώ , τέκνον , μή φοβέω · ἔχω ἔτι ζωή ἐλπίς . ἐγώ Χριατῷ λόγος δίδωμι ὑπέρ σύ · εἄν δήω , ὁ σός θάνατος ἑκών ὑπομένω , ὡς ὁ κύριος ὁ ὑπέρ ἐγώ · ὑπέρ άου ὁ ψυχή ἀντιδίδωμι ὁ ἐμός . ἵστημι , πιατευααω · χριστός ἐγώ ἀπέατειλεν.’ ὅς δέ ἀκούω , πρῶτος ἵστημι μέν κάτω βλέπω , εἶτα ῥίπτω ὁ ὅπλον , εἶτα τρέμω καλέω πικρός · προσέρχομαι δέ ὁ γέρων περιλαμβάνω , ἀπολούω ὁ οἰμωγή ὡς δύναμαι καί ὁ δάκρυ βαπτίζω ἐκ δύο , μόνος ἀποκρύπτω ὁ δεξιός · ὅς δ ἐγγυάω , ἐπόμνυμι ὡς ἄφεος αὐτός παρά ὁ σωτήρ εὑρίσκω , δήω , γόνυ . πετάννυμι , αὐτός ὁ δεξιά ὡς ὑπό ὁ μετάνοια καθαρ́νω καταφιλέω , ἐπί ὁ ἐκκλησία ἐπί . ἀνάγω , καί δαφιλεα μέν εὐχή ἐξαιτέω , συνέχω δέ νηστεία συναγωνίζομαι , ποικίλος δέ σειρέω λόγος κατεπᾴδω αὐτός ὁ γνώμη , οὖον πρότερος ἀπέρχομαι , ὅς φημί , πρίν αὐτός ἐφίημι ὁ ἐκκλησία , δίδωμι μέγας παράδειγμα μετάνοια ἀληθινός καί μέγας γνώριαμα παλιγγενεσία , τρόπαιον ἀνάστασις βλέπω . ” 1 οὗτος ὁ Κλήμης , ἱστορία ὁμοῦ καί ὠφέλεια ὁ ὁ ἐντεύχω ἕνεκα , ἐνταῦθα ἐγώ κεῖμαι .