eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 2.10
X . Τὰ δέ γε τῆς κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐγχειρήσεως τοῦ βασιλέως οὐκέτ’ ἀναβολῆς εἴχετο , ἅμα γέ τοι αὐτὸν ὁ τῆς θείας δίκης τιμωρὸς διάκονος μετῄει , παραυτίκα μετὰ τὴν τῶν ἀποστόλων ἐπιβουλήν , ὡς ἡ τῶν Πραξέων ἱστορεῖ γραφή , ὁρμήσαντα μὲν ἐπὶ τὴν Καισάρεινα , ἐν δ’ ἐνταῦθα ἑορτῆς ἡμέρᾳ λαμπρᾷ καὶ βασιλικῇ κοσμησάμενον ἐσθῆτι ὑφηλόν τε πρὸ βήματος κοσμησάμενον τοῦ γάρ τοι δήμου παντὸς ἐπευφημήσαντος ἐπὶ τῆ δημηγορίᾳ ὡς ἐπὶ θεοῦ φωνῇ καὶ οὐκ ἀνθρώπου , παραχρῆμα τὸ λόγιον πατάξαι αὐτὸν ἄγγελον κυρίου ἱστορεῖ , γενόμενόν τε ακωληκόβρωτον ἐκφῦξαι . θαυμάσαι δ’ ἄξιον τῆς περὶ τὴν θείαν γραφὴν καὶ ἐν τῷδε τῷ παραδόξῳ συμφωνίας τὴν τοῦ ’Iωαήπου ἱατορίαν , καθ’ ἢν ἐπιμαρτυρῶν τῆ ἀληθείᾳ δῆλός ἐατιν , ἐν τόμῳ τῆς Ἀρχαιολογίας ἐννεακαιδεκάτῳ , ἔνθα αὐτοῖς γράμμασιν ὧδέ πως τὸ θαῦμα διηγεῖται . “ τρίτον δ’ ἔτος αὐτῷ βασιλεύοντι τῆς ὅΛης Ἰουδαίας πεπλήρωτο , καὶ πάρην εἰς πόλιν Καισάρεινα , ἢ τὸ πρότερον Στράτωνος πύργος ἐκα - λεῖτο . αυνετέλει δ’ ἐνταῦθα θεωρίας εἰς τὴν Καίσαρος τιμήν , ὑπὲρ τῆς ἐκείνου σωτηρίας ἑορτήν τινα ταύτην ἐπιστάμενος , καὶ παρ’ αὐτὴν ἤθροιστο τῶν κατὰ τὴν ἐπαρχίαν ἐν τέλει καὶ προβεβηκότων εἰς ἀξίαν πλῆθος . δευτέρᾳ δὲ τῶν θεωριῶν ἡμέρᾳ στολὴν ἐνδυσάμενος ἐξ πεποιημένην πᾶσαν , ὡς θαυμάσιον ὑφὴν εἶναι , παρῆλθεν εἰς τὸ θέατρον ἀρχομένης ἡμέρας . ἔνθα ταῖς πρώταις τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων ἐπιβολαῖς ὁ ἄργυρος καταυγασθείς , θαυμασίως ἀπέστιλβεν , μαρμαίρων τι φοβερὸν καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν ἀτενίζουσι φρικῶδες . εὐθὺς δὲ οἱ κόλακες τὰς οὐδὲν ἐκείνῳ πρὸς ἀγαθοῦ ἄλλος ἄλλοθεν φωνὰς ἀνεβόων , θεὸν προσαγορεύοντες ‘ εὐμενής ’ τε ‘εἴης ’ ἐπιλέγοντες , ‘εἰ καὶ μέχρι νῦν ὡς ἄνθρωπον ἐφοβήθημεν , ἀλλὰ τοὐντεῦθεν κρείττονά σε θνητῆς φύσεως ὁμολογοῦμεν.’ οὐκ ἐπέπληξεν τούτοις ὁ βασιλεὺς οὐδὲ τὴν κολακείαν ἀσεβοῦσαν ἀπετρίψατο . ἀνακύψας δὲ μετ’ ὀλίγον , τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς ὑπερκαθεζόμενον εἶδεν ἄγγελον . τοῦτον εὐθὺς ἐνόησεν κακῶν εἶναι αἴτιον , τὸν καί ποτε ὢ θ’ ὢ ἴ’ δ’ δ’ ἑ τῶν ἀγάθων γενόμενον , καὶ διακάρδιον ἐσχεν ὀδύνην , ἄθρουν δ’ αὐτῷ τῆς κοιλίας προσέφυσεν ἄλγημα , μετὰ σφοδρότητος ἀρξάμενον . ἀναθεωρῶν οὖν πρὸς τοὺς φίλους , ἴ’ ὁ θεὸς ὑμῖν ἐγώ,’ φησίν , ἤδη καταστρέφειν ἐπιτάττομαι τὸν βίον , παραχρῆμα τῆς εἱμαρμένης τὰς ἄρτι μου κατεψευσμένας φωνὰς ἐΛεγχούσης . ὁ κληθεὶς ἀθά ὑφ’ ὑμῶν , ἤδη θανεῖν ἀπάγομαι . δεκτέον δὲ τὴν πεπρωμένην , ἦ θεὸς βεβούληται . καὶ γὰρ βεβιώκαμεν οὐδαμῇ φαύλως , ἀλλ’ ἐπὶ τῆς μακαριζομένης μακρότητος.’ ταῦτα δὲ λέγων ἐπι - τάσει τῆς ὀδύνης κατεπονεῖτο · μετὰ σπουδῆς οὖν εἰς τὸ βασίλειον ἐκομίσθη , καὶ διῇξε λόγος εἰς πάντας ὡς ἔχοι τοῦ τεθνάναι παντάπασι μετ’ ὀλίγον . ἡ πληθὺς δ’ αὐτίκα σὺν γυναιξὶ καὶ παισὶν ἐπὶ σάκκον καθεσθεῖσα τῷ πατρίῳ νόμῳ τὸν θεὸν ἱκέτευον ὑπὲρ τοῦ βασιλέως , οἰμωγῆς τε πάντ’ ἢν ἀνάπλεα καὶ θρήνων . ἐν ὑψηλῷ δ’ ὁ βασιλεὺς δωματίῳ κατακείμενος καὶ κάτω βλέπων αὐτοὺς πρηνεῖς προπίπτοντας , ἄδακρυς οὐδ’ αὐτὸς ἔμενεν . συνεχεῖς δ’ ἐφ’ ἡμέρας πέντε τῷ τῆς γαστρὸς ἀλγήματι διεργασθείς , τὸν βίον κατέστρεφεν , ἀπὸ γενέσεως ἄγων πεντηκοστὸν ἔτος καὶ τέταρτον , τῆς δὲ βασιλείας ἕβδομον . τέσσαρας μὲν οὖν ἐπὶ Γαΐου Καίσαρος ἐβασί - λευσεν ἐνιαυτούς , τῆς Φιλίππου μὲν τετραρχίας εἰς τριετίαν ἄρξας , τῷ τετάρτῳ δὲ καὶ τὴν Ἡρῴδου προσειληφώς , τρεῖς δ’ ἐπιλαβὼν τῆς Κλαυδίου Καίσαρος αὐτοκρατορίας’’ ταῦτα τὸν Ἰώσηπον ὒ μετὰ τῶν ἄλλων ταῖς θείαις συναληθεύοντα γραφαῖς ἀποθαυμάζω · εἰ δὲ περὶ τὴν τοῦ βασιλέως πρόα · ηγορίαν δόξειέν τισιν διαφωνεῖν , ἀλλ’ ὅ γε χρόνος καὶ ἡ πρᾶξις τὸν αὐτὸν ὄντα δείκνυσιν , ἤτοι κατά τι σφάλμα γραφικὸν ἐνηλλαγμένου τοῦ ὀνόματος ἢ καὶ διωνυμίας περὶ τὸν αὐτόν , οἷα καὶ περὶ πολλούς , γεγενημένης .
Lemmas: X . ὁ δέ γε ὁ κατά ὁ ἀπόστολος ἐγχείρησις ὁ βασιλεύς οὐκέτι ἀναβολή ἔχω , ἅμα γε ὅς αὐτός ὁ ὁ θεῖος δίκη τιμωρός διάκονος μέτειμι , παραυτίκα μετά ὁ ὁ ἀπόστολος ἐπιβουλή , ὡς ὁ ὁ Πρᾶξις ἱστορέω γραφεύς , ὁρμάω μέν ἐπί ὁ Καισάρεια , ἐν δέ ἐνταῦθα ἑορτή ἡμέρα λαμπρός καί βασιλικός κοσμέω ἐσθής ὑφαιρέω τε πρό βῆμα κοσμέω ὁ γάρ ὅς δῆμος πᾶς ἐπευφημέω ἐπί τῆ δημηγορία ὡς ἐπί θεός φωνή καί οὐ ἄνθρωπος , παραχρῆμα ὁ λόγιος πατάσσω αὐτός ἄγγελος κύριος ἱστορέω , γίγνομαι τε ακωληκοβιβρωσκω ἐκφεύγω . θαυμάζω δέ ἄξιος ὁ περί ὁ θεῖος γραφή καί ἐν ὅδε ὁ παράδοξος συμφωνία ὁ ὁ ’Iωαήπου ἰατορία , κατά εἄν ἐπιμαρτυρέω τῆ ἀλήθεια δῆλος ἐατίν , ἐν τόμος ὁ ἀρχαιολογία ἐννεακαιδέκατος , ἔνθα αὐτός γράμμα ὧδε πως ὁ θαῦμα διηγέομαι . “ τρίτος δέ ἔτος αὐτός βασιλεύω ὁ ὅλος Ἰουδαῖος πληρόω , καί πάρειμι εἰς πόλις Καισάρεια , ἢ ὁ πρότερος Στράτων πύργος ἐπίτεξ - λεῖτος . αυνετέλει δέ ἐνταῦθα θεωρία εἰς ὁ Καῖσαρ τιμή , ὑπέρ ὁ ἐκεῖνος σωτηρία ἑορτή τις οὗτος ἐπίσταμαι , καί παρά αὐτός ἀθροίζω ὁ κατά ὁ ἐπαρχία ἐν τέλος καί προβαίνω εἰς ἄξιος πλῆθος . δύο δέ ὁ θεωρία ἡμέρα στολή ἐνδύω ἐκ ποιέω πᾶς , ὡς θαυμάσιος ὑφή εἰμί , παρέρχομαι εἰς ὁ θέατρον ἄρχω ἡμέρα . ἔνθα ὁ πρῶτος ὁ ἡλιακός ἀκτίς ἐπιβολή ὁ ἄργυρος καταυγάζω , θαυμάσιος ἀποστίλβω , μαρμαίρω τίς φοβερός καί ὁ εἰς αὐτός ἀτενίζω φρικώδης . εὐθύς δέ ὁ κόλαξ ὁ οὐδείς ἐκεῖνος πρός ἀγαθός ἄλλος ἄλλοθεν φωνή ἀναβοάω , θεός προσαγορεύω ‘ εὐμενής ’ τε εἶμι ’ ἐπιλέγω , ἰάομαι καί μέχρι νῦν ὡς ἄνθρωπος φοβέω , ἀλλά τοὐντεῦθεν κρατύς σύ θνητός φύσις ὁμολογέω οὐ ἐπιπλήσσω οὗτος ὁ βασιλεύς οὐδέ ὁ κολακεία ἀσεβέω ἀποτρίβω . ἀνακύπτω δέ μετά ὀλίγος , ὁ ἑαυτοῦ κεφαλή καθέζομαι ὁράω ἄγγελος . οὗτος εὐθύς νοέω κακός εἰμί αἴτιος , ὁ καί ποτός ὦ ὁ ὦ εἷς δέ δέ ὅς ὁ Ἀγάθων γίγνομαι , καί διακάρδιος ἔχω ὀδύνη , ἀθρόος δέ αὐτός ὁ κοιλία προσφύω ἄλγημα , μετά σφοδρότης ἄρχω . ἀναθεωρέω οὖν πρός ὁ φίλος , εἷς ὁ θεός σύ ἐγώ φημί , ἤδη καταστρέφω ἐπιτάσσω ὁ βίος , παραχρῆμα ὁ μείρομαι ὁ ἄρτι ἐγώ καταψεύδομαι φωνή ἐλέγχω . ὁ καλέω ἀθά ὑπό σύ , ἤδη θνῄσκω ἀπάγω . δεκτέος δέ ὁ ἔπορον , εἰμί θεός βούλομαι . καί γάρ βιόω οὐδαμῇ φαῦλος , ἀλλά ἐπί ὁ μακαρίζω μακρότης οὗτος δέ λέγω ἐπι - τάσις ὁ ὀδύνη καταπονέω · μετά σπουδή οὖν εἰς ὁ βασίλειος κομίζω , καί διαίσσω λόγος εἰς πᾶς ὡς ἔχω ὁ θνήσκω παντάπασι μετά ὀλίγος . ὁ πληθύς δέ αὐτίκα σύν γυνή καί παῖς ἐπί σάκκος καθέζομαι ὁ πάτριος νόμος ὁ θεός ἱκετεύω ὑπέρ ὁ βασιλεύς , οἰμωγή τε πᾶς εἄν ἀνάπλεος καί θρῆνος . ἐν ὑψηλός δέ ὁ βασιλεύς δωμάτιον κατάκειμαι καί κάτω βλέπω αὐτός πρανής προπίπτω , ἄδακρυς οὐδέ αὐτός μένω . συνεχής δέ ἐπί ἡμέρα πέντε ὁ ὁ γαστήρ ἄλγημα διεργάζομαι , ὁ βίος καταστρέφω , ἀπό γένεσις ἄγω πεντηκοστός ἔτος καί τέταρτος , ὁ δέ βασίλεια ἕβδομος . τέσσαρες μέν οὖν ἐπί Γάϊος Καῖσαρ βάσις - λεύσω ἐνιαυτός , ὁ Φίλιππος μέν τετραρχία εἰς τριετία ἄρχω , ὁ τέταρτος δέ καί ὁ Ἡρῴδης προσλαμβάνω , τρεῖς δέ ἐπιλαμβάνω ὁ Κλαύδιος Καῖσαρ αὐτοκρατορία οὗτος ὁ Ἰώσηπος ὒ μετά ὁ ἄλλος ὁ θεῖος συναληθεύω γραφεύς ἀποθαυμάζω · εἰμί δέ περί ὁ ὁ βασιλεύς πρόα · ἀγορία δοκέω τις διαφωνέω , ἀλλά ὅς γε χρόνος καί ὁ πρᾶξις ὁ αὐτός εἰμί δείκνυμι , ἤτοι κατά τίς σφάλμα γραφικός ἐναλλάσσω ὁ ὄνομα ἢ καί διωνυμία περί ὁ αὐτός , οἷος καί περί πολύς , γίγνομαι .