eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 8.12
ΧΙΙ . Τί με χρὴ νῦν ἐπ’ ὀνόματος τῶν λοιπῶν μνημονεύειν ἢ τὸ πλῆθος τῶν ἀνδρῶν ἀριθμεῖν ἢ τὰς πολυτρόπους αἰκίας ἀναζωγραφεῖν τῶν θαυμασίων μαρτύρων , τοτὲ μὲν πέλυξιν ἀναιρουμένων , οἷα γέγονεν τοῖς ἐπ’ Ἀραβίας , τοτὲ δὲ τὰ σκέλη κατεαγνυμένων , μένων , οἷα τοῖς ἐν Καππαδοκίᾳ συμβέβηκεν , καὶ ποτὲ μὲν κατὰ κεφαλῆς ἐκ τοῖν ποδοῖν εἰς ὕφος ἀναρτωμένων καὶ μαλθακοῦ πυρὸς ὑποκαιομένου τῷ παραπεμπομένῳ καπνῷ τῆς φλεγομένης ὕλης ἀποπνιγομένων , οἷα τοῖς ἐν Μέση τῶν ποταμῶν ἐπήχθη , ποτὲ δὲ ῥῖνας καἰ ὦτα καὶ χεῖρας ἀκρωτηριαζομένων τά τε λοιπὰ τοῦ σώματος μέλη τε καὶ μέρη κρεουργουμένων , οἷα τὰ ἐπ’ Ἀλεξανδρείας ἦν ; Τί δεῖ τῶν ἐπ’ Ἀντιοχείας ἀναζωπυρεῖν τὴν μνήμην , ἐσχάραις πυρὸς οὐκ εἰς θάνατον , ἀλλ’ ἐπὶ μακρᾷ τιμωρίᾳ κατοπτωμένων , ἑτέρων θᾶττον τὴν δεξιὰν αὐτῷ πυρὶ καθιέντων ἢ τῆς ἐναγοῦς θυσίας ἐφαπτομένων ; ὧν τινες τὴν πεῖραν φεύγοντες , πρὶν ἁλῶναι καὶ εἰς χεῖρας τῶν ἐπιβούλων ἐλθεῖν , ἄνωθεν ἐξ ὑψηλῶν δωμάτων κατεκρήμνισαν , τὸν θάνατον ἅρπαγμα θέμενοι τῆς τῶν δυσσεβῶν μοχθηρίας . καί τις ἱερὰ καὶ θαυμασία τὴν τῆς ψυχῆς ἀρετήν , τὸ δὲ σῶμα γυνὴ καὶ τὰ ἄλλα τῶν ἐπ’ Ἀντιοχείας πλούτῳ καὶ γένει καὶ εὐδοξίᾳ παρὰ πᾶσι βεβοημένη , παίδων ξυνωρίδα παρθένων τῆ τοῦ σώματος ὥρᾳ καὶ ἀκμὴ διαπρεπουσῶν θεσμοῖς εὐσεβείας ἀναθρεψαμένη , ἐπειδὴ πολὺς ὁ περὶ αὐτὰς κινούμενος φθόνος πάντα τρόπον ἀνιχνεύων λανθανούσας περιειργάζετο , εἴτ’ ἐπ’ ἀλλοδαπῆς αὐτὰς διατρίβειν μαθὼν πεφροντισμένως ἐπὶ τὴν Αντιόχειαν ἐκάλει δικτύων τε ἤδη στρατιωτικῶν εἴσω περιβέβληντο , ἐν ἀμηχάνοις ἑαυτὴν καὶ τὰς παῖδας θεασαμένη καὶ τὰ μέλλοντα ἐξ ἀνθρώπων δεινὰ τῷ λόγῳ παραθεῖσα τό τε πάντων δεινῶν καὶ ἀφορητότερον , πορνείας ἀπειλήν , μηδὲ ἄκροις ὠσὶν ὑπομεῖναι δεῖν ἀκοῦσαι ἑαυτῇ τε καὶ ταῖς κόραις παρακελευσαμένη , ἀλλὰ καὶ τὸ προδοῦναι τὰς ψυχὰς τῆ τῶν δαιμόνων δουλείᾳ πάντων ὑπάρχειν θανάτων καὶ πάσης χεῖρον ἀπωλείας Φήσασα , μίαν τούτων ἁπάντων εἶναι λύσιν ὑπετίθετο τὴν ἐπὶ τὸν κύριον καταφυγήν , κἄπειτα ὁμοῦ τῇ γνώμη συνθέμεναι τά τε σώματα περιστείλασαι κοσμίως τοῖς περιβλήμασιν , ἐπ’ αὐτῆς μέσης γενόμεναι τῆς ὁδοῦ , βραχύ τι τοὺς φύλακας εἰς ἀναχώρησιν ὑποπαριτησάμεναι , ἐπὶ παραρρέοντα ποταμὸν ἑαυτὰς ἠκόντισαν . Αἵδε μὲν οὖν ἑαυτάς · ἄλλην δ’ ἐπ’ αὐτῆς Ἀντιοχείας παρθένων τὰ πάντα θεοπρεπῶν καὶ ἀληθῶς ἀδελφῶν , ἐπιδόξων μὲν τὸ γένος , λαμπρῶν δὲ τὸν βίον , νέων τοὺς χρόνους , ὡραίων τὸ σῶμα , σεμνῶν τὴν ψυχήν , εὐσεβῶν τὸν τρόπον , θαυμαστῶν τὴν σπουδήν , ὡς ἂν μὴ φερούσης τῆς γῆς τὰ τοιαῦτα βαστάζειν , θαλάττῃ ῥίπτειν ἐκέλευον οἱ τῶν δαιμόνων θεραπευταί . Ταῦτα μὲν οὖν παρὰ τοῖσδε · τὰ φρικτὰ δὲ ἀκοαῖς κατὰ τὸν Πόντον ἕπασχον ἕτεροι , καλάμοις ὀξέσιν τοῖν χεροῖν ἐξ ἄκρων ὀνώχων τοὺς δακτύλους διαπειρόμενοι , καὶ ἄλλοι , πυρὶ μολίβδου διατακέντος , βρασσούσῃ καὶ πεπυρακτωμένῃ τῇ ὕλη τὰ νῶτα καταχεόμενοι καὶ τὰ μάλιστα ἀναγκαιότατα τοῦ σώματος κατοπτώμενοι , διά τε τῶν ἀπορρήτων ἕτεροι μελῶν τε καὶ σπλάγχνων αἰσχρὰς καὶ ἀσυμπαθεῖς καὶ οὐδὲ λόγῳ ῥητὰς ὑπέμενον πάθας , ἃς οἱ γενναῖοι καὶ νόμιμοι δικασταὶ τὴν ἁφῶν ἐπιδεικνύμενοι δεινότητα , ὥσπερ τινὰ σοφίας ἀρετήν , φιλοτιμότερον ἐπενόουν , αἰεὶ ταῖς καινότερον φιλοτιμότερον αἰκίαις , ὥσπερ ἐν ἀγῶνος βραβείοις , ἀλλήλους ὑπερεξάγειν ἁμιλλώμενοι . Τὰ δ’ οὗν τῶν συμφορῶν ἕσχατα , ὅτε δὴ ἀπειρηκότες ἐπὶ τῆ τῶν κακῶν ὑπερβολῇ καὶ πρὸς τὸ κτείνειν ἀποκαμόντες πλησμονήν τε καὶ κόρον τῆς τῶν αἱμάτων ἐκχύσεως ἐσχηκότες , ἐπὶ τὸ νομιζόμενον αὐτοῖς χρηστὸν καὶ φιλάνθρωπον ἐτρέποντο , ὡς μηδὲν μὲν ἔτι δοκεῖν δεινὸν καθ’ ἡμῶν περιεργάζεσθαι · μὴ γὰρ καθήκειν φασὶν αἵμασιν ἐμφυλίοις μιαίνειν τὰς πόλεις μηδ’ ὠμότητι τὴν ἀνωτάτω διαβάλλειν τῶν κρατούντων ἀρχήν , εὐμενῆ τοῖς πᾶσιν ὑπάρχουσαν καὶ πραεῖαν , δεῖν δὲ μᾶλλον τῆς φιλανθρώπου καὶ βασιλικῆς ἐξουσίας εἰς πάντας ἐκτείνεσθαι τὴν εὐεργεσίαν , μηκέτι θανάτῳ κολαζομένους · λελύσθαι γὰρ αὐτῶν καθ’ ἡμῶν ταύτην τὴν τιμωρίαν διὰ τὴν τῶν κρατούντων φιλανθρωπίαν . τηνικαῦτα ὀφθαλμοὺς ἐξορύττεσθαι καὶ τοῖν σκελοῖν πηροῦσθαι θάτερον προσετάττετο . ταῦτα γὰρ ἢν αὐτοῖς τὰ φιλάνθρωπα καὶ τῶν καθ’ ἡμῶν τιμωριῶν τὰ κουφότατα , ὥστε ἤδη ταύτης ἕνεκα τῆς τῶν ἀσεβῶν φιλανθρωπίας οὐκέτ’ εἶναι δυνατὸν ἐξειπεῖν τὸ πλῆθος τῶν ὑπὲρ πάντα λόγον τοὺς μὲν δεξιοὺς ὀφθαλμοὺς ξίφει πρότερον ἐκκοπτομένων κἄπειτα τούτους πυρὶ καυτηριαζομένων , τοὺς δὲ λαιοὺς πόδας κατὰ τῶν ἀγκυλῶν αὖθις καυτῆρσιν ἀχρειουμένων μετά τε ταῦτα τοῖς κατ’ ἐπαρχίαν χαλκοῦ μετάλλοις οὐχ ὑπηρεσίας τοσοῦτον δάον κακώσεως καὶ ταλαιπωρίας ἕνεκεν καταδικαζομένων πρὸς ἅπασί τε τούτοις ἄλλων ἄλλοις ἀγῶσιν , οὓς μηδὲ δυνατόν νικᾷ γὰρ πάντα λόγον τὰ κατ’ αὐτοὺς ἀνδραγαθήματα ) , περιπεπτωκοτων . Εν δὴ τούτοις ἐφ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης διαλάμψαντες οἱ μεγαλοπρεπεῖς τοῦ Χριστοῦ μάρτυρες τοὺς μὲν ἁπανταχοῦ τῆς ἀνδρείας αὐτῶν ἐπόπτας εἰκότως κατεπλήξαντο , τῆς δὲ τοῦ σωτῆρος θείας ὡς ἀληθῶς καὶ ἀπορρήτου δυνάμεως ἐμφανῆ δι’ ἑαυτῶν τὰ τεκμήρια παρεστήσαντο . ἑκάστου μὲν οὖν ἐπ’ ὀνόματος μνημονεύειν μακρὸν ἄν εἴη , μή τί γε τῶν ἀδυνάτων .
Lemmas: Ι . τις ἐγώ χρή νῦν ἐπί ὄνομα ὁ λοιπός μνημονεύω ἢ ὁ πλῆθος ὁ ἀνήρ ἀριθμέω ἢ ὁ πολύτροπος αἰκία ἀναζωγραφέω ὁ θαυμάσιος μάρτυς , τοτέ μέν πέλυξ ἀναιρέω , οἷος γίγνομαι ὁ ἐπί Ἀραβία , τοτέ δέ ὁ σκέλος κατεαγνυμένων , Μένων , οἷος ὁ ἐν Καππαδοκία συμβαίνω , καί ποτέ μέν κατά κεφαλή ἐκ ὁ πούς εἰς ὕφος ἀναρτάω καί μαλθακός πυρός ὑποκαίω ὁ παραπέμπω καπνός ὁ φλέγω ὕλη ἀποπνίγω , οἷος ὁ ἐν Μέση ὁ ποταμός πήγνυμι , ποτέ δέ ῥίς καίω οὖς καί χείρ ἀκρωτηριάζω ὁ τε λοιπάς ὁ σῶμα μέλος τε καί μέρος κρεουργέω , οἷος ὁ ἐπί Ἀλεξάνδρεια εἰμί ; τις δεῖ ὁ ἐπί Ἀντιόχεια ἀναζωπυρέω ὁ μνήμη , ἐσχάρα πυρός οὐ εἰς θάνατος , ἀλλά ἐπί μακρός τιμωρία κατοπτάω , ἕτερος ταχύς ὁ δεξιά αὐτός πῦρ καθίημι ἢ ὁ ἐναγής θυσία ἐφάπτω ; ὅς τις ὁ πείρω φεύγω , πρίν ἁλίσκομαι καί εἰς χείρ ὁ ἐπίβουλος ἔρχομαι , ἄνωθεν ἐκ ὑψηλός δῶμα κατακρημνίζω , ὁ θάνατος ἅρπαγμα τίθημι ὁ ὁ δυσσεβής μοχθηρία . καί τις ἱερόv καί θαυμάσιος ὁ ὁ Ψυχή ἀρετή , ὁ δέ σῶμα γυνή καί ὁ ἄλλος ὁ ἐπί Ἀντιόχεια πλοῦτος καί γένος καί εὐδοξία παρά πᾶς βοάω , παῖς συνωρίς παρθένος τῆ ὁ σῶμα ὥρα καί ἀκμή διαπρέπω θεσμός εὐσέβεια ἀνατρέφω , ἐπεί πολύς ὁ περί αὐτός κινέω φθόνος πᾶς τρόπος ἀνιχνεύω λανθάνω περιεργάζομαι , ἔτι ἐπί ἀλλοδαπός αὐτός διατρίβω μανθάνω φροντίζω ἐπί ὁ Ἀντιόχεια καλέω δίκτυον τε ἤδη στρατιωτικός εἴδομαι περιβάλλω , ἐν ἀμήχανος ἑαυτοῦ καί ὁ παῖς θεάομαι καί ὁ μέλλω ἐκ ἄνθρωπος δεινός ὁ λόγος παρατίθημι ὁ τε πᾶς δεινός καί ἀφόρητος , πορνεία ἀπειλή , μηδέ ἄκρος οὖς ὑπομένω δήω ἀκούω ἑαυτοῦ τε καί ὁ κόρη παρακελεύομαι , ἀλλά καί ὁ προδίδωμι ὁ ψυχή τῆ ὁ δαίμων δουλεία πᾶς ὑπάρχω θάνατος καί πᾶς χείρων ἀπώλεια φημί , εἷς οὗτος ἅπας εἰμί λύσις ὑποτίθημι ὁ ἐπί ὁ κύριος καταφυγή , ἔπειτα ὁμοῦ ὁ γνώμη συντίθημι ὁ τε σῶμα περιστέλλω κόσμιος ὁ περίβλημα , ἐπί αὐτός μέσος γίγνομαι ὁ ὁδός , βραχύς τίς ὁ φύλαξ εἰς ἀναχώρησις ὑποπαριτησάμεναι , ἐπί παραρρέω ποταμός ἑαυτοῦ ἀκοντίζω . ὅδε μέν οὖν ἑαυτοῦ · ἄλλος δέ ἐπί αὐτός Ἀντιόχεια παρθένος ὁ πᾶς θεοπρεπής καί ἀληθής ἀδελφός , ἐπίδοξος μέν ὁ γένος , λαμπρός δέ ὁ βίος , νέος ὁ χρόνος , ὡραῖος ὁ σῶμα , σεμνός ὁ Ψυχή , εὐσεβής ὁ τρόπος , θαυμαστός ὁ σπουδή , ὡς εἄν μή φέρω ὁ γῆ ὁ τοιοῦτος βαστάζω , θάλασσα ῥίπτω κελεύω ὁ ὁ δαίμων θεραπευτής . οὗτος μέν οὖν παρά ὅδε · ὁ φρικτός δέ ἀκοή κατά ὁ Πόντος πάσχω ἕτερος , κάλαμος ὀξύς ὁ χείρ ἐκ ἄκρος ὀνώχων ὁ δάκτυλος διαπείρω , καί ἄλλος , πῦρ μόλυβδος διατήκω , βράσσω καί πυρακτέω ὁ ὕλη ὁ νῶτον κατηχέω καί ὁ μάλιστα ἀναγκαῖος ὁ σῶμα κατοπτάω , διά τε ὁ ἀπόρρητος ἕτερος μέλος τε καί σπλάγχνον αἰσχρός καί ἀσυμπαθής καί οὐδέ λόγος ῥητός ὑπομένω πάθος , ὅς ὁ γενναῖος καί νόμιμος δικαστής ὁ ἁφή ἐπιδείκνυμι δεινότης , ὥσπερ τις σοφία ἀρετή , φιλότιμος ἐπινοέω , ἀεί ὁ καινός φιλότιμος αἰκία , ὥσπερ ἐν ἀγών βραβεῖον , ἀλλήλων ὑπερεξάγω ἁμιλλάομαι . ὁ δέ ἐν ὁ συμφορά ἔσχατος , ὅτε δή ἀπολέγω ἐπί τῆ ὁ κακός ὑπερβολή καί πρός ὁ κτείνω ἀποκάμνω πλησμονή τε καί κόρος ὁ ὁ αἷμα ἔκχυσις ἔχω , ἐπί ὁ νομίζω αὐτός χρηστός καί φιλάνθρωπον τρέπω , ὡς μηδείς μέν ἔτι δοκέω δεινός κατά ἐγώ περιεργάζομαι · μή γάρ καθήκω φημί αἷμα ἐμφύλιος μιαίνω ὁ πόλις μηδέ ὠμότης ὁ ἄνω2 διαβάλλω ὁ κρατέω ἀρχή , εὐμενής ὁ πᾶς ὑπάρχω καί πρᾶος , δήω δέ μᾶλλον ὁ φιλάνθρωπον καί βασιλικός ἐξουσία εἰς πᾶς ἐκτείνω ὁ εὐεργεσία , μηκέτι θάνατος κολάζω · λύω γάρ αὐτός κατά ἐγώ οὗτος ὁ τιμωρία διά ὁ ὁ κρατέω φιλανθρωπία . τηνικαῦτα ὀφθαλμός ἐξορύσσω καί ὁ σκέλος πηρόω ἕτερος προστάσσω . οὗτος γάρ εἄν αὐτός ὁ φιλάνθρωπον καί ὁ κατά ἐγώ τιμωρία ὁ κοῦφος , ὥστε ἤδη οὗτος ἕνεκα ὁ ὁ ἀσεβής φιλανθρωπία οὐκέτι εἰμί δυνατός ἐξεῖπον ὁ πλῆθος ὁ ὑπέρ πᾶς λόγος ὁ μέν δεξιός ὀφθαλμός ξίφος πρότερος ἐκκόπτω ἔπειτα οὗτος πῦρ καυτηριάζω , ὁ δέ λαιός πούς κατά ὁ ἀγκυλόω αὖθις καυτήρ ἀχρειόω μετά τε οὗτος ὁ κατά ἐπαρχία χαλκός μέταλλον οὐ ὑπηρεσία τοσοῦτος Δᾶος κάκωσις καί ταλαιπωρία ἕνεκα καταδικάζω πρός ἅπας τε οὗτος ἄλλος ἄλλος ἀγών , ὅς μηδέ δυνατός νικάω γάρ πᾶς λόγος ὁ κατά αὐτός ἀνδραγάθημα ) , περιπίπτω . εν δή οὗτος ἐπί ὅλος ὁ οἰκέω διαλάμπω ὁ μεγαλοπρεπής ὁ Χριστός μάρτυς ὁ μέν ἁπανταχοῦ ὁ ἀνδρεῖος αὐτός ἐπόπτης εἰκότως καταπλήσσω , ὁ δέ ὁ σωτήρ θεῖος ὡς ἀληθής καί ἀπόρρητος δύναμις ἐμφανής διά ἑαυτοῦ ὁ τεκμήριον παρίστημι . ἕκαστος μέν οὖν ἐπί ὄνομα μνημονεύω μακρός ἄν εἰμί , μή τίς γε ὁ ἀδύνατος .