eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 5.8
VIII . Ἐπεὶ δὲ ἀρχόμενοι τῆς πραγματείας ὑπόσχεσιν πεποιήμεθα παραθήσεσθαι κατὰ καιρὸν εἰπόντες τὰς τῶν ἀρχαίων ἐκκλησιαστικῶν πρεσβυτέρων τε καὶ συγγραφέων φωνὰς ἐν αἷς τὰς περὶ τῶν ἐνδιαθήκων γραφῶν εἰς αὐτοὺς κατελθούσας παραδόσεις παραδεδώκασιν , τούτων δὲ καὶ ὁ Εἰρήναιος ἦν , φέρε , καὶ τὰς αὐτοῦ παραθώμεθα λέξεις , καὶ πρώτας γε τὰς περὶ τῶν ἱερῶν ὲν ἀγγελίων , οὕτως ἐχούσας · “ ὁ μὲν δὴ Ματθαῖος ἐν τοῖς Ἑβραίοις τῆ ἰδίᾳ αὐτῶν διαλέκτῳ καὶ γραφὴν ἐξήνεγκεν εὐαγγελίου , τοῦ Πέτρου καὶ τοῦ Παύλου ἐν Ῥώηῃ εὐαγγελιζομένων καὶ θεμελιούντων τὴν ἐκκλησίαν · μετὰ δὲ τὴν τούτων ἔξοδον Μάρκος , ὁ μαθητὴς καὶ ἑρμηνευτὴς Πέτρου , καὶ αὐτὸς τὰ ὑπὸ Πέτρου κηρυσσόμενα ἐγγράφως ἡμῖν παραδέδωκεν · καὶ Λουκᾶς δέ , ὁ ἀκόλουθος Παύλου , τὸ ὑπ’ ἐκείνου κηρυσσόμενον εὐαγγέλιον ἐν βίβλῳ κατ - έθετο . ἔπειτα Ἰωάννης , ὁ μαθητὴς τοῦ κυρίου , ὁ καὶ ἐπὶ τὸ στῆθος αὐτοῦ ἀναπεσών , καὶ αὐτὸς ἐξέδωκεν τὸ εὐαγγέλιον , ἐν Ἐφέσῳ τῆς Λαίας διατρίβων . ” Ταῦτα μὲν οὖν ἐν τρίτῳ τῆς εἰρημένης ὑποθέσεως τῷ προδηλωθέντι εἴρηται , ἐν δὲ τῷ πέμπτῳ περὶ τῆς Ἰωάννου Ἀποκαλύψεως καὶ τῆς ψήφου τῆς τοῦ ἀντιχρίστου προσηγορίας οὕτως διαλαμβάνει · “ τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων καὶ ἐν πᾶσι δὲ τοῖς σπουδαίοις καὶ ἀρχαίοις ἀντιγράφοις τοῦ ἀριθμοῦ τούτου κειμένου καὶ μαρτυρούντων αὐτῶν ἐκείνων τῶν κατ’ ὄφιν τὸν Ἰωάννην ἑορακότων καὶ τοῦ λόγου διδάσκοντος ἡμᾶς ὅτι ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὀνόματος θηρίου κατὰ τὴν Ἑλλήνων ψῆφον διὰ τῶν ἐν αὐτῷ γραμμάτων ἐμφαίνεται.’’ καὶ ὑπο - καταβὰς περὶ τοῦ αὐτοῦ φάσκει · “ ἡμεῖς οὖν οὐκ ἀποκινδυνεύομεν μὲν περὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἀντιχρίστου ἀποφαινόμενοι βεβαιωτικῶς . εἰ γὰρ ἔδει ἀναφανδὸν ἐν’ τῷ νῦν καιρῷ κηρύττεσθαι τού . νομᾶ αὐτοῦ , δι’ ἐκείνου ἂν ἐρρέθη τοῦ καὶ τὴν ἀποκάλυψιν ἑορακότος · οὐδὲ γὰρ πρὸ πολλοῦ χρόνου ἑωράθη , ἀλλὰ σχεδὸν ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεᾶς , πρὸς τῷ τέλει τῆς Δομετιανοῦ ἀρχῆς . ” Ταῦτα καὶ περὶ τῆς Ἀποκαλύψεως ἱστόρηται τῷ δεδηλωμένῳ · μέμνηται δὲ καὶ τῆς Ἰωάννου πρώτης ἐπιστολῆς , μαρτυρίας ἐξ αὐτῆς πλείστας εἰσφέρων , ὁμοίως δὲ καὶ τῆς Πέτρου προτέρας . οὐ μόνον δὲ οἶδεν , ἀλλὰ καὶ ἀποδέχεται τὴν τοῦ Ποιμένος γραφήν , λέγων . “ καλῶς οὖν ἡ γραφὴ ἢ λέγουσα πρῶτον πάντων πίστευσον ὅτι εἷς ἐστιν ὁ θεὸς ὁ τὰ πάντα κτίσας καὶ καταρτίσας ” καὶ τὰ ἑξῆς . καὶ ῥητοῖς δέ τισιν ἐκ τῆς Σολομῶνος Σοφίας κέχρηται , μόνον οὐχὶ φάσκων · “ ὅρασις δὲ θεοῦ περιποιητικὴ ἀφθαρσίας , ἀφθαρσία δὲ ἐγγὺς εἶναι ποιεῖ θεοῦ.’’ καὶ ἀπομνημονευμάτων ’δε ἀποστολικοῦ τινος πρεσβυτέρου , οὗ τοὔνομα σιωπῇ παρέδωκεν , μνημονεύει ἐξηγήσεις τε αὐτοῦ θείων γραφῶν παρατέθειται . ἔτι καὶ Ἰουστίνου ῥ’ ’φ’ τοῦ μάρτυρος καὶ Ἰγνατίου μνήμην γραφέντων μαρτυρίαις αὗθις καὶ ἀπὸ τῶν τούτοις γραφέντων κεχρημένος , ἐπήγγελται δ’ αὐτὸς ἐκ τῶν Μαρκίωνος συγγραμμάτων ἀντιλέξειν αὐτῷ ἐν ἰδίῳ σπουδάσματι . Kαὶ περὶ τῆς κατὰ τοὺς ἑβδομήκοντα ἑρμηνείας τῶν θεοπνεύστων γραφῶν ἄκουε οἷα κατὰ λέξιν γράφει · “ ὁ θεὸς οὖν ἄνθρωπος ἐγένετο καὶ αὐτὸς κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς , δοὺς τὸ τῆς παρθένου σημεῖον , ἀλλ’ οὐχ ὡς ἔνιοί φασιν τῶν νῦν τολμώντων μεθερμηνεύειν τὴν γραφήν , ‘ ἰδοὺ ἢ νεᾶνις ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱόν ’ · ὡς Θεοδοτίων ἡρμήνευσεν ὁ Ἐφέσιος καὶ Ἀκύλας ὁ Ποντικός , ἀμφότεροι Ἰουδαῖοι προαήλυτοι , οἷς κατακολουθήσαντες οἱ Ἐβιωναῖοι ἐξ Ἰωσὴφ αὐτὸν γε · γενῆσθαι φάακουσιν.’’ τούτοις ἐπιφέρει μετὰ βραχέα λέγων · “ πρὸ τοῦ γὰρ Ῥωμαίους κρατῦναι τὴν ἀρχὴν αὐτῶν , ἔτι τῶν Μακεδόνων τὴν Ἀσίαν κατεχόντων , Πτολεμαῖος ὁ Λάγου φιλοτιμοῦ μένος τὴν ὑπ’ αὐτοῦ κατεσκευασμένην βιβλιοθήκην ἐν Ἀλεξανδρείᾳ κοσμῆσαι τοῖς πάντων ἀνθρώπων Ἀλεξανδρείᾳ ὅσα γε σπουδαῖα ὑπῆρχεν , ᾐτήσατο παρὰ τῶν Ἱεροσολυμιτῶν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν διάλεκτον ἀχεῖν αὐτῶν μεταβεβλημένας τὰς γραφάς . οἱ δέ , ὑπήκουον γὰρ ἔτι τοῖς Μακεδόσιν τότε , τοὺς παρ’ αὐτοῖς ἐμπειροτάτους τῶν γραφῶν καὶ ἀμφοτέρων τῶν διαλέκτων , ἑβδομήκοντα πρεσβυ - τέρους , ἔπεμψαν Πτολεμαίῳ , ποιήσαντος τοῦ ὅπερ ἠβούλετο . ὁ δὲ ἰδίᾳ πεῖραν αὐτῶν λαβεῖν θελήσας εὐλαβηθείς τε μή τι ἄρα αυνθέμενοι ἀποκρύψωσι τὴν ἐν ταῖς γραφαῖς διὰ τῆς ἑρμηνείας ἀλήθειαν , χωρίσας αὐτοὺς ἀπ’ ἀλλήλων ἐκέλευσε τοὺς πάντας τὴν αὐτὴν ἑρμηνείαν γράφειν , καὶ τοῦτ’ ἐπὶ πάντων τῶν βιβλίων ἐποίησεν . συνελδόντων δὲ αὐτῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ παρὰ τῷ Πτολεμαίῳ καὶ συναντιβαλόντων ἑκάστου τὴν ἑαυτοῦ ἑρμηνείαν , ὁ μὲν θεὸς ἐδοξάσθη , αἱ δὲ γραφαὶ ὄντως θεῖαι ἐγνώσθησαν , τῶν πάντων τὰ αὐτὰ ταῖς αὐταῖς λέξεσιν καὶ τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασιν ἀναγορευσάντων ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους , ὥστε καὶ τὰ παρόντα ἔθνη γνῶναι ὅτι κατ’ ἐπίπνοιαν τοῦ θεοῦ εἰσιν ἑρμηνευμέναι αἱ γραφαί . καὶ οὐδέν γε θαυμαστὸν τὸν θεὸν τοῦτο ἐνηργηκέναι , ὅς γε καὶ ἐν τῇ ἐπὶ Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλωσίᾳ τοῦ λαοῦ διαφθαρεισῶν τῶν γραφῶν καὶ μετὰ ἑβδομήκοντα ἔτη τῶν Ἰουδαίων ἀνελθόντων εἰς τὴν χώραν αὐτῶν , ἔπειτα ἐν τοῖς χρόνοις Ἀρταξέρξου τοῦ Περσῶν βασιλέως ἐνέπνευσεν Ἔσδρᾳ τῷ ἱερεῖ ἐκ τῆς φυλῆς Λευὶ τοὺς τῶν προγεγονότων προφητῶν πάντας ἀνατάξασθαι λόγους καὶ ἀποκαταστῆσαι τῷ λαῷ τὴν διὰ Μωυσέως νομοθεαίαν.̈ τοσαῦτα ὁ Εἰρήναιος .
Lemmas: VIII . ἐπεί δέ ἄρχω ὁ πραγματεία ὑπόσχεσις ποιέω παρατίθημι κατά καιρός εἶπον ὁ ὁ ἀρχαῖος ἐκκλησιαστικός πρέσβυς τε καί συγγραφεύς φωνή ἐν ὅς ὁ περί ὁ ἐνδιάθηκος γραφεύς εἰς αὐτός κατέρχομαι παράδοσις παραδίδωμι , οὗτος δέ καί ὁ Εἰρηναῖος εἰμί , φέρω , καί ὁ αὐτός παρατίθημι λέγω , καί πρῶτος γε ὁ περί ὁ ἱερός εἰμί ἀγγέλλω , οὕτως ἔχω · “ ὁ μέν δή Ματθαῖος ἐν ὁ Ἑβραῖος τῆ ἴδιος αὐτός διάλεκτος καί γραφή ἐκφέρω εὐαγγέλιον , ὁ Πέτρος καί ὁ Παῦλος ἐν Ῥώη εὐαγγελίζομαι καί θεμελιόω ὁ ἐκκλησία · μετά δέ ὁ οὗτος ἔξοδος Μάρκος , ὁ μαθητής καί ἑρμηνευτής Πέτρος , καί αὐτός ὁ ὑπό Πέτρος κηρύσσω ἔγγραφος ἐγώ παραδίδωμι · καί Λουκᾶς δέ , ὁ ἀκόλουθος Παῦλος , ὁ ὑπό ἐκεῖνος κηρύσσω εὐαγγέλιον ἐν Βίβλος κατά - τίθημι . ἔπειτα Ἰωάννης , ὁ μαθητής ὁ κύριος , ὁ καί ἐπί ὁ στῆθος αὐτός ἀναπίπτω , καί αὐτός ἐκδίδωμι ὁ εὐαγγέλιον , ἐν Ἔφεσος ὁ Λαίας διατρίβω . ” οὗτος μέν οὖν ἐν τρίτος ὁ εἴρω ὑπόθεσις ὁ προδηλόω εἴρω , ἐν δέ ὁ πέμπτος περί ὁ Ἰωάννης ἀποκάλυψις καί ὁ ψῆφος ὁ ὁ ἀντίχριστος προσηγορία οὕτως διαλαμβάνω · “ οὗτος δέ οὕτως ἔχω καί ἐν πᾶς δέ ὁ σπουδαῖος καί ἀρχαῖος ἀντίγραφος ὁ ἀριθμός οὗτος κεῖμαι καί μαρτυρέω αὐτός ἐκεῖνος ὁ κατά ὄφις ὁ Ἰωάννης ὁράω καί ὁ λόγος διδάσκω ἐγώ ὅτι ὁ ἀριθμός ὁ ὄνομα θηρίον κατά ὁ Ἕλλην ψῆφος διά ὁ ἐν αὐτός γράμμα ἐμφαίνω καί ὑπο - καταβαίνω περί ὁ αὐτός φάσκω · “ ἐγώ οὖν οὐ ἐκλέγω μέν περί ὁ ὄνομα ὁ ἀντίχριστος ἀποφαίνω βεβαιωτικός . εἰμί γάρ ἐσθίω ἀναφανδά ἐν ὁ νῦν καιρός κηρύσσω ὅς . Νομάς αὐτός , διά ἐκεῖνος εἄν εἴρω ὁ καί ὁ ἀποκάλυψις ὁράω · οὐδέ γάρ πρό πολύς χρόνος ὁράω , ἀλλά σχεδόν ἐπί ὁ ἡμέτερος γενεά , πρός ὁ τέλος ὁ Δομετιανός ἀρχή . ” οὗτος καί περί ὁ ἀποκάλυψις ἱστορέω ὁ δηλόω · μιμνήσκω δέ καί ὁ Ἰωάννης πρῶτος ἐπιστολή , μαρτυρία ἐκ αὐτός πλεῖστος εἰσφέρω , ὁμοίως δέ καί ὁ Πέτρος πρότερος . οὖον μόνος δέ οἶδα , ἀλλά καί ἀποδέχομαι ὁ ὁ Ποιμήν γραφεύς , λέγω . “ καλῶς οὖν ὁ γραφή ἢ λέγω πρῶτος πᾶς πιστεύω ὅτι εἷς εἰμί ὁ θεός ὁ ὁ πᾶς κτίζω καί καταρτίζω ” καί ὁ ἑξῆς . καί ῥητός δέ τις ἐκ ὁ Σολομών Σοφία χράομαι , μόνος οὐ φάσκω · “ ὅρασις δέ θεός περιποιητικός ἀφθαρσία , ἀφθαρσία δέ ἐγγύς εἰμί ποιέω θεός καί ἀπομνημόνευμα ἐσθίω ἀποστολικός τις πρέσβυς , ὅς ὄνομα σιωπή παραδίδωμι , μνημονεύω ἐξήγησις τε αὐτός θεῖον γραφεύς παρατίθημι . ἔτι καί Ἰουστῖνος ἄρα ἐπί ὁ μάρτυς καί Ἰγνάτιος μνήμη γράφω μαρτυρία αὖθις καί ἀπό ὁ οὗτος γράφω χράομαι , ἐπαγγέλλω δέ αὐτός ἐκ ὁ Μαρκίων σύγγραμμα ἀντιλέγω αὐτός ἐν ἴδιος σπούδασμα . ὅς περί ὁ κατά ὁ ἑβδομήκοντα ἑρμηνεία ὁ θεόπνευστος γραφεύς ἀκούω οἷος κατά λέξις γράφω · “ ὁ θεός οὖν ἄνθρωπος γίγνομαι καί αὐτός κύριος σῴζω ἐγώ , δίδωμι ὁ ὁ παρθένος σημεῖον , ἀλλά οὐ ὡς ἔνιοι φημί ὁ νῦν τολμάω μεθερμηνεύω ὁ γραφεύς , ‘ ἰδού ἢ νεᾶνις ἐν γαστήρ ἔχω καί τίκτω υἱός ’ · ὡς Θεοδοτίων ἑρμηνεύω ὁ Ἐφέσιος καί Ἀκύλας ὁ Ποντικός , ἀμφότερος Ἰουδαῖος προαηλυος , ὅς κατακολουθέω ὁ Ἐβιωναῖος ἐκ Ἰωσήφ αὐτός γε · γίγνομαι φάσκω οὗτος ἐπιφέρω μετά βραχύς λέγω · “ πρό ὁ γάρ Ῥωμαῖος κρατύνω ὁ ἀρχή αὐτός , ἔτι ὁ Μακεδών ὁ Ἀσία κατέχω , Πτολεμαῖος ὁ Λᾶγος φιλοτιμέομαι μένος ὁ ὑπό αὐτός κατασκευάζω βιβλιοθήκη ἐν Ἀλεξάνδρεια κοσμέω ὁ πᾶς ἄνθρωπος Ἀλεξάνδρεια ὅσος γε σπουδαῖος ὑπάρχω , αἰτέω παρά ὁ Ἱεροσολυμίτης εἰς ὁ Ἑλληνικός διάλεκτος ἠχέω αὐτός μεταβάλλω ὁ γραφεύς . ὁ δέ , ὑπακούω γάρ ἔτι ὁ Μακεδών τότε , ὁ παρά αὐτός ἔμπειρος ὁ γραφεύς καί ἀμφότερος ὁ διάλεκτος , ἑβδομήκοντα πρέσβυς - τέρος , πέμπω Πτολεμαῖος , ποιέω ὁ ὅσπερ βούλομαι . ὁ δέ ἴδιος πείρω αὐτός λαμβάνω ἐθέλω εὐλαβέομαι τε μή τίς ἄρα αυνθέμενοι ἀποκρύπτω ὁ ἐν ὁ γραφεύς διά ὁ ἑρμηνεία ἀλήθεια , χωρίζω αὐτός ἀπό ἀλλήλων κελεύω ὁ πᾶς ὁ αὐτός ἑρμηνεία γράφω , καί οὗτος ἐπί πᾶς ὁ βιβλίον ποιέω . συναιρέω δέ αὐτός ἐπί ὁ αὐτός παρά ὁ Πτολεμαῖος καί συναντιβάλλω ἕκαστος ὁ ἑαυτοῦ ἑρμηνεία , ὁ μέν θεός δοξάζω , ὁ δέ γραφή εἰμί θεῖος γιγνώσκω , ὁ πᾶς ὁ αὐτός ὁ αὐτός λέξις καί ὁ αὐτός ὄνομα ἀναγορεύω ἀπό ἀρχή μέχρι τέλος , ὥστε καί ὁ πάρειμι ἔθνος γιγνώσκω ὅτι κατά ἐπίπνοια ὁ θεός εἰμί ἑρμηνεύω ὁ γραφεύς . καί οὐδείς γε θαυμαστός ὁ θεός οὗτος ἐνεργέω , ὅς γε καί ἐν ὁ ἐπί Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλωσία ὁ λαός διαφθείρω ὁ γραφεύς καί μετά ἑβδομήκοντα ἔτος ὁ Ἰουδαῖος ἀνέρχομαι εἰς ὁ χώρα αὐτός , ἔπειτα ἐν ὁ χρόνος Ἀρταξέρξης ὁ Πέρσης βασιλεύς ἐμπνέω Ἔσδρας ὁ ἱερεύς ἐκ ὁ Φυλή Λευί ὁ ὁ προγίγνομαι προφήτης πᾶς ἀνατάσσω λόγος καί ἀποκαθίστημι ὁ λαός ὁ διά Μωυσῆς νομοθεαίαν.̈ τοσοῦτος ὁ Εἰρηναῖος .