eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 7.22
XXII . Μετὰ ταῦτα λοιμικῆς τὸν πόλεμον διαλαβούσης νόσου τῆς τε ἑορτῆς πληαιαξούαης , αὖθις διὰ γραφῆς τοῖς ἀδελφοῖς ὁμιλεῖ , τὰ τῆς συμφορᾶς ἐπισημαινόμενος μαινόμενος πάθη διὰ τούτων · “ Τοῖς μὲν ἄλλοις ἀνθρώποις οὐκ ἄν δόξειεν καιρὸς ἑορτῆς εἶναι τὰ παρόντα , οὐδὲ ἔστιν αὐτοῖς οὔτε οὗτος οὔτε τις ἕτερος , οὐχ ὅπως τῶν ἐπιλύπων , ἀλλ᾿ οὐδ’ εἴ τις περιχαρής , ὃν οἰηθεῖεν μάλιστα . νῦν μέν γε θρῆνοι πάντα , καὶ πενθοῦσιν πάντες , καὶ τεθνηκότων οἰμωγαὶ τὴν πόλιν διὰ τὸ πλῆθος τῶν τεθνηκότων καὶ τῶν ἀποθνῃσκόντων ὁσημέραι · ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν πρωτοτόκων τῶν Αἰγυπτίων γέγραπταὶ , οὕτως καὶ νῦν ἐγενήθη κραυγὴ μεγάλη · οὐ γὰρ ἔστιν οἰκία , ἐν ἦ οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῇ τεθνηκώς , καὶ ὄφελόν γε εἷς . ‟ Πόλλα μὲν γὰρ καὶ δεινὰ καὶ τὰ πρὸ τούτου συμβεβηκότα · πρῶτον μὲν ἡμᾶς ἤλασαν , καὶ μόνοι πρὸς ἁπάντων διωκόμενοι καὶ θανατούμενοι ἑωρτάσαμεν καὶ τότε , καὶ πᾶς ὁ τῆς καθ’ ἕκαστον θλίψεως τόπος πανηγυρικὸν ἡμῖν γέγονε χωρίον , ἀγρὸς ἐρημία ναῦς πανδοχεῖον δεσμωτήριον , φαιδροτάτην δὲ πασῶν ἤγαγον ἑορτὴν οἱ τέλειοι μάρτυρες , εὐωχηθέντες ἐν οὐρανῷ · μετὰ δὲ ταῦτα πόλεμος καὶ λιμὸς ἐπέλαβεν , ἃ τοῖς ἔθνεσι συνδιηνέγκαμεν , μόνοι μὲν ὑποστάντες ὅσα ἡμῖν ἐλυμήναντο , παραπολαύσαντες δὲ καὶ ὧν ἀλλήλους εἰργάσαντό τε καὶ πεπόνθασιν , καὶ τῇ Χριστοῦ πάλιν ἐνηυφράνθημεν εἰρήνῃ , ἢν μόνοις ἡμῖν δέδωκεν · βραχυτάτης δὲ ἡμῶν τε καὶ αὐτῶν τυχόντων ἀναπνοῆς , ἐπικατέσκηψεν ἡ νόσος αὕτη , πρᾶγμα φόβου τε παντὸς φοβερώτερον ἐκείνοις καὶ συμφορᾶς ἥστινος οὖν σχετλιώτερον καὶ ὡς ἴδιός τις αὐτῶν ἀπήγγειλεν συγγραφεύς , πρᾶγμα δὴ τῶν πάντων ἐλπίδος κρεῖσσον γενόμενον,’ ἡμῖν δὲ οὐ τοιοῦτο μέν , γυμνάσιον δὲ καὶ δοκίμιον οὐδενὸς τῶν ἄλλων ἔλαττον . ἀπέσχετο μὲν γὰρ οὐδὲ ἡμῶν , πολλὴ δὲ ἐξῆλθεν εἰς τὰ ἔθνη . ” Τούτοις ἑξῆς ἐπιφέρει λέγων · ‟ οἱ γοῦν πλεῖστοι τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν δι’ ὑπερβάλλουσαν ἀγάπην καὶ φιλαδελφίαν ἀφειδοῦντες ἑαυτῶν καὶ ἀλλήλων ἐχόμενοι , ἐπισκοποῦντες ἀφυλάκτως τοὺς νοσοῦντας , λιπαρῶς ὑπηρετούμενοι , θεραπεύοντες ἐν Χριστῷ , συναπηλλάττοντο ἐκείνοις ἀσμενέστατα , τοῦ παρ’ ἑτέρων ἀναπιμπλάμενοι πάθους καὶ τὴν νόσον ἐφ’ ἑαυτοὺς ἕλκοντες ἀπὸ τῶν πλησίον καὶ ἑκόντες ἀναμασσόμενοι τὰς ἀλγηδόνας . καὶ πολλοὶ νοσοκομήσαντες καὶ ῥώσαντες ἑτέρους , ἐτελεύτησαν αὐτοί , τὸν ἐκείνων θάνατον εἰς ἑαυτοὺς μεταστησάμενοι καὶ τὸ δημῶδες ῥῆμα , μόνης ἀεὶ δοκοῦν φιλοφροσύνης ἔχεσθαι , ἔργῳ δὴ τότε πληροῦντες , ἀπιόντες αὐτῶν περίψημα.᾿ οἱ γοῦν ἄριστοι τῶν παρ’ ἡμῖν ἀδελφῶν τοῦτον τὸν τρόπον ἐξεχώρησαν τοῦ βίου , πρεσβύτεροί τέ τινες καὶ διάκονοι καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ , λίαν ἐπαινούμενοι , ὡς καὶ τοῦ θανάτου τοῦτο τὸ εἶδος , διὰ πολλὴν εὐσέβειαν καὶ πίστιν ἰσχυρὰν γινόμενον , μηδὲν ἀποδεῖν μαρτυρίου δοκεῖν . καὶ τὰ σώματα δὲ τῶν ἁγίων ὑπτίαις χερσὶ καὶ κόλποις ὑπολαμβάνοντες καθαιροῦντές τε ὀφθαλμοὺς καὶ στόματα συγκλείοντες ὠμοφοροῦντές τε καὶ διατιθέντες , προσκοΛΛώμενοι , συμπλεκόμενοι , λουτροῖς τε καὶ περιστολαῖς κατακοσμοῦντες , μετὰ μετὰ μικρὸν ἐτύγχανον τῶν ἴσων , ἀεὶ τῶν ὑπολειπομένων ἐφεπομένων τοῖς πρὸ αὐτῶν . τὰ δέ γε ἔθνη πᾶν τοὐναντίον · καὶ νοσεῖν ἀρχομένους ἀπωθοῦντο καὶ ἀπέφευγον τοὺς φιλτάτους κἀν ταῖς ὁδοῖς ἐρρίπτουν ἡμιθνῆτας καὶ νεκροὺς ἀτάφους ἀπεσκυβαλίζοντο , τὴν τοῦ θανάτου διάδοσιν καὶ κοινωνίαν ἐκτρεπόμενοι , μένοι , ἢν οὐκ ἢν καὶ πολλὰ μηχανωμένοις ἐκκλῖναι ῥᾴδιον . ” Μετὰ δὲ καὶ ταύτην τὴν ἐπιοτολήν , εἰρηνευσάντων τῶν κατὰ τὴν πόλιν , τοῖς κατ’ Αἴγυπτον ἀδελφοῖς ἑορταστικὴν αὖθις ἐπιατέλλει γραφήν , καὶ ἐπὶ ταύτῃ πάλιν ἄλλας διατυποῦται · φέρεται δέ τις αὐτοῦ καὶ περὶ ααββάτου καὶ ἄλλη περὶ γυμνααίου . Ἐρμάμμωνι δὲ πάλιν καὶ τοῖς κατ᾿ Αἴγυπτον ἀδελφοῖς δι᾿ ἐπιατολἠς ὁμιλῶν πολλά τε ἄλλα περὶ τῆς Δεκίου καὶ τῶν μετ᾿ αὐτὸν διεξελθὼν κακοτροπίας , τῆς κατὰ τὸν Γαλλιῆνον εἰρήνης ἐπιμιμνήσκεται ·
Lemmas: XXII . μετά οὗτος λοιμικός ὁ πόλεμος διαλαμβάνω νόσος ὁ τε ἑορτή πληαιαξουααω , αὖθις διά γραφεύς ὁ ἀδελφός ὁμιλέω , ὁ ὁ συμφορά ἐπισημαίνω μαίνομαι πάθος διά οὗτος · “ ὁ μέν ἄλλος ἄνθρωπος οὐ ἄν δοκέω καιρός ἑορτή εἰμί ὁ πάρειμι , οὐδέ εἰμί αὐτός οὔτε οὗτος οὔτε τις ἕτερος , οὐ ὅπως ὁ ἐπίλυπος , ἀλλά οὐδέ εἰμί τις περιχαρής , ὅς οἴομαι μάλιστα . νῦν μέν γε θρῆνος πᾶς , καί πενθέω πᾶς , καί θνῄσκω οἰμωγή ὁ πόλις διά ὁ πλῆθος ὁ θνῄσκω καί ὁ ἀποθνῄσκω ὁσημέραι · ὡς γάρ ἐπί ὁ πρωτοτόκος ὁ Αἰγύπτιος γράφω , οὕτως καί νῦν γίγνομαι κραυγή μέγας · οὖον γάρ εἰμί οἰκίον , ἐν εἰμί οὐ εἰμί ἐν αὐτός θνῄσκω , καί ὀφείλω γε εἷς . ‟ Πόλλα μέν γάρ καί δεινός καί ὁ πρό οὗτος συμβεβηκός · πρῶτος μέν ἐγώ ἐλαύνω , καί μόνος πρός ἅπας διώκω καί θανατόω ἑορτάζω καί τότε , καί πᾶς ὁ ὁ κατά ἕκαστος θλῖψις τόπος πανηγυρικός ἐγώ γίγνομαι χωρίον , ἀγρός ἐρημία ναῦς πανδοκεῖον δεσμωτήριον , φαιδρός δέ πᾶς ἄγω ἑορτή ὁ τέλειος μάρτυς , εὐωχέω ἐν οὐρανός · μετά δέ οὗτος πόλεμος καί λιμός ἐπιλαμβάνω , ὁ ὁ ἔθνος συνδιαφέρω , μόνος μέν ὑφίστημι ὅσος ἐγώ λυμαίνομαι , παραπολαύω δέ καί ὅς ἀλλήλων ἐργάζομαι τε καί πάσχω , καί ὁ Χριστός πάλιν ἐνευφραίνω εἰρήνη , εἄν μόνος ἐγώ δίδωμι · βραχύς δέ ἐγώ τε καί αὐτός τυγχάνω ἀναπνοή , ἐπικατασκήπτω ὁ νόσος οὗτος , πρᾶγμα φόβος τε πᾶς φοβερός ἐκεῖνος καί συμφορά ὅστις οὖν σχέτλιος καί ὡς ἴδιος τις αὐτός ἀπαγγέλλω συγγραφεύς , πρᾶγμα δή ὁ πᾶς ἐλπίς κρατύς εἰμί ἐγώ δέ οὖον τοιοῦτος μέν , γυμνάσιον δέ καί δοκίμιον οὐδείς ὁ ἄλλος μικρός . ἀπέχω μέν γάρ οὐδέ ἐγώ , πολύς δέ ἐξέρχομαι εἰς ὁ ἔθνος . ” οὗτος ἑξῆς ἐπιφέρω λέγω · ‟ ὁ γοῦν πλεῖστος ὁ ἀδελφός ἐγώ διά ὑπερβάλλω ἀγάπη καί φιλαδελφία ἀφειδέω ἑαυτοῦ καί ἀλλήλων ἔχω , ἐπισκοπέω ἀφύλακτος ὁ νοσέω , λιπαρῶς ὑπηρετέω , θεραπεύω ἐν Χριστός , συναπηλλάττοντο ἐκεῖνος ἀσμενής , ὁ παρά ἕτερος ἀναπίμπλημι πάθος καί ὁ νόσος ἐπί ἑαυτοῦ ἕλκω ἀπό ὁ πλησίος καί ἑκών ἀναμάσσω ὁ ἀλγηδών . καί πολύς νοσοκομέω καί ῥώννυμι ἕτερος , τελευτάω αὐτός , ὁ ἐκεῖνος θάνατος εἰς ἑαυτοῦ μεθίστημι καί ὁ δημώδης ῥῆμα , μόνος ἀεί δοκέω φιλοφροσύνη ἔχω , ἔργον δή τότε πληρόω , ἄπειμι αὐτός περίψημα ὁ γοῦν ἀγαθός ὁ παρά ἐγώ ἀδελφός οὗτος ὁ τρόπος ἐκχωρέω ὁ βίος , πρέσβυς τε τις καί διάκονος καί ὁ ἀπό ὁ λαός , λίαν ἐπαινέω , ὡς καί ὁ θάνατος οὗτος ὁ εἶδος , διά πολύς εὐσέβεια καί πίστις ἰσχυρός γίγνομαι , μηδείς ἀποδέω μαρτύριον δοκέω . καί ὁ σῶμα δέ ὁ ἅγιος ὕπτιος χείρ καί κόλπος ὑπολαμβάνω καθαιρέω τε ὀφθαλμός καί στόμα συγκλείω ὠμοφορέω τε καί διατίθημι , προσκολλάω , συμπλέκω , λουτρόν τε καί περιστολή κατακοσμέω , μετά μετά μικρός τυγχάνω ὁ ἴσος , ἀεί ὁ ὑπολείπω ἐφέπω ὁ πρό αὐτός . ὁ δέ γε ἔθνος πᾶς ἐναντίος · καί νοσέω ἄρχω ἀποθέω καί ἀποφεύγω ὁ φίλος ἐν ὁ ὁδός ῥίπτω ἡμιθνής καί νεκρός ἄταφος ἀποσκυβαλίζω , ὁ ὁ θάνατος διάδοσις καί κοινωνία ἐκτρέπω , μένω , εἄν οὐ εἄν καί πολύς μηχανάομαι ἐκκλίνω ῥᾴδιος . ” μετά δέ καί οὗτος ὁ ἐπιοτολήν , εἰρηνεύω ὁ κατά ὁ πόλις , ὁ κατά Αἴγυπτος ἀδελφός ἑορταστικός αὖθις ἐπιτέλλω γραφεύς , καί ἐπί οὗτος πάλιν ἄλλος διατυπόω · φέρω δέ τις αὐτός καί περί αββάτος καί ἄλλος περί γυμνααίου . Ἑρμάμμων δέ πάλιν καί ὁ κατά Αἴγυπτος ἀδελφός διά επιατολη ὁμιλέω πολύς τε ἄλλος περί ὁ Δέκιος καί ὁ μετά αὐτός διεξέρχομαι κακοτροπία , ὁ κατά ὁ Γαλλιῆνος εἰρήνη ἐπιμιμνήσκομαι ·