eusebius-scr-eccl.historia-ecclesiastica 9.1
Θ Ι . Τὰ μὲν δὴ τῆς παλινῳδίας τοῦ προτεθέντος βασιλικοῦ νεύματος ἥπλωτο τῆς Ἀσίας πάντη καὶ πανταχοῦ κατά τε τὰς ἀμφὶ ταύτην ἐπαρχίας · ὧν τοῦτον ἐπιτελεαθέντων τὸν τρόπον αξιμῖνος , ὁ ἐπ’ ἀνατολῆς τύραννος , δυααεβέατατος εἰ καί τις ἄλλος , καὶ τῆς εἰς τὸν τῶν ὅλων θεὸν εὐσεβείας πολεμιώτατος γεγονώς , οὐδαμῶς τοῖς γραφεῖσιν ἀρεαθείς , ἀντὶ τοῦ προτεθέντος γράμματος λόγῳ προατάττει τοῖς ὑπ’ αὐτὸν ἄρχουσιν τὸν καθ’ ἡμῶν ἀνεῖναι πόλεμον . ἐπεὶ γὰρ αὐτῷ μὴ ἐξῆν ἄλλως τῆ τῶν κρειττόνων ἀντιλέγειν κρίαει , τὸν προεκτεθέντα νόμον ἐν παραβύατῳ θεὶς καὶ ὅπως ἐν τοῖς ὑπ’ αὐτὸν μέρεσιν μὴ εἰς προῦπτον ἀχθείη , φροντίσας , ἀγράφῳ προστάγματι τοῖς ὑπ’ αὐτὸν ἄρχουσιν τὸν καθ’ ἡμῶν διωγμὸν ἀνεῖναι προστάττει · οἳ δὲ τὰ τῆς παρακελεύσεως ἀλλήλοις διὰ γραφῆς ὑποαημαίνουαιν . ὁ γοῦν παρ’ αὐτοῖς τῷ τῶν ἐξοχωτάτων ἐπάρχων ἀξιώματι τετιμημένος Σαβῖνος πρὸς τοὺς κατ’ ἔθνος ἡγουμένους τὴν βααιλέως ἐμφαίνει γνώμην διὰ Ῥωμαϊκῆς ἐπιατολῆς · ἦς καὶ αὐτῆς ἡ ἑρμηνεία τοῦτον περιέχει τὸν τρόπον · “ Λιπαρωτάτη καὶ καθωσιωμένῃ απουδῇ ἡ θειότης τῶν δεσποτῶν ἡμῶν θειοτάτων αὑτοκρατόπων τῶν ἀνθρώπων τὰς διανοίας πρὸς τὴν ὁαίαν καὶ ὀρθὴν τοῦ ξῆν ὁδὸν περιαγαγεῖν ἔτι πάλαι ὥρισεν , ὅπως καὶ οἱ ἀλλοτρίᾳ Ῥωμαίων συνηθείᾳ ἀκολουθεῖν δοκοῦντες τὰς ὀφειλομένας θρῃακείας τοῖς ἀθανάτοις θεοῖς ἐπιτελοῖεν · ἀλλ’ ἡ τινῶν ἔνατααις καὶ τραχυτάτη βουλὴ εἰς τοσοῦτον περιέστη ὡς μήτε λογισμῷ δικαίῳ τῆς κελεύσεως δύνασθαι ἐκ τῆς ἰδίας προθέαεως ἀναχωρεῖν μήτε τὴν ἐπικειμένην τιμωπίαν αὐτοὺς ἐκφοβεῖν . ἐπειδὴ τοίνυν συνέβαινεν ἐκ τοῦ τοιούτου τρόπου πολλοὺς εἰς κίνδυνον ἑαυτοὺς περιβάλλειν , κατὰ τὴν προσοῦσαν εὐγένειαν τῆς εὐαεβείας ἡ θειότης τῶν δεαποτῶν ἡμῶν τῶν δυνατωτάτων αὐτοκρατόρων ἀλλότριον εἶναι τῆς προθέσεως τῆς θειοτάτης τῆς ἰδίας δοκιμάξουσα τὸ ἐκ τῆς τοιαύτης αἰτίας εἰς τοαοῦτον κίνδυνον τοὺς ἀνθρώπους περιβάλλειν , ἐκέλευσεν διὰ τῆς ἐμῆς καθοαιώαεως τῆ σῇ ἀγχινοίᾳ διαχαράξαι ἵν εἴ τις τῶν χριατιανῶν τοῦ ἰδίου ἔθνους τὴν θρησκείαν μετιὼν εὑρεθείη , τῆς κατ’ αὐτοῦ ἐνοχλήσεως καὶ τοῦ κινδύνου αὐτὸν ἀποατήσειας καὶ μή τινα ἐκ ταύτης τῆς προφάαεως τιμωρίᾳ κολαστέον νομίσειας , ὁπότε τῇ τοῦ τοσούτου χρόνου αυνελεύαει συνέστη αὐτοὺς μηδενὶ τρόπῳ πεπεῖσθαι δεδυνῆσθαι ὅπως ἀπὸ τῶν τοιούτων ἐνατάαεων ἀναχωρήσαιεν . γραφαὶ τοιγαροῦν πρὸς τοὺς λογιατὰς καὶ τοὺς στρατηγοὺς καὶ τοὺς πραιποσίτους τοῦ πάγου ἑκάστης πόλεως ἡ σὴ ἐπιστρέφεια ὀφείλει ἵνα γνοῖεν περαιτέρω αὐτοῖς τούτου τοῦ γράμματος φροντίδα ποιεῖαθαι μὴ προαήκειν.’’ Ἐπὶ τούτοις οἱ κατ’ ἐπαρχίαν τὴν τῶν γραφέντων αὐτοῖς ἐπαληθεύειν προαίρεσιν νενομικότες , λογισταῖς καὶ στρατηγοῖς καὶ τοῖς κατ’ ἀγροὺς ἐπιτεταγμένοις τὴν βασιλικὴν διὰ γραμμάτων ἑμφανῆ γνώμην · οὐ μόνον δ’ αὐτοῖς διὰ γραφῆς ταῦτα προυχώρει , καὶ ἔργοις δὲ πολὺ πρότερον , ὡς ἂν νεῦμα βααιλικὸν εἰς πέρας ἄγοντες , δάους εἶχον δεσμωτηρίοις καθειργμένους διὰ τὴν εἰς τὸ θεῖον ὁμολογίαν , εἰς φανερὸν προάγοντες ἠλευθέρουν , ἀνιέντες τούτων δὴ αὐτῶν τοὺς ἐν μετάλλοις ἐπὶ τιμωρίᾳ δεδομένους · τοῦτο γὰρ ἐπ’ ἀληθείας βασιλεῖ δοκεῖν ὑπειλήφααιν ἠπατημένοι . καὶ δὴ τούτων οὕτως ἐπιτελεσθὲν ἀθρόως οἷόν τι φῶς ἐκ ζοφερᾶς νυκτὸς ἐκλάμφαν , κατὰ πᾶσαν πόλιν συγκροτουμένας παρῆν ὁρᾶν ἐκκλησίας συνόδους τε παμπληθεῖς καὶ τὰς ἐπὶ τούτων ἐξ ἔθ’ οὑς ἐπιτελουμένας ἀγωγάς · καταπέπληκτο δ’ οὐ σμικρῶς ἐπὶ τούτοις πᾶς τις τῶν ἀπίστων ἐθνῶν , τῆς τοσαύτης μεταβολῆς τὸ παράδοξον ἀποθαυμάζων μέγαν τε καὶ μόνον ἀληθῆ τὸν χριστιανῶν θεὸν ἐπιβοώμενος . τῶν δ’ ἡμετέρων οἴ μὲν τὸν τῶν διωγμῶν ἀγῶνα πιστῶς καὶ ἀνδρικῶς διηθληκότες τὴν πρὸς ἅπαντας αὖθις ἀπελάμβανον παρρησίαν , ὅσοι δὲ τὰ τῆς πίστεως νενοσηκότες τὰς Ψυχὰς ἐτύγχανον κεχειμασμένοι , ἀσμένως περὶ τὴν ἁφῶν θεραπείαν ἔσπευδον , ἀντιβολοῦντες καὶ σωτηρίας δεξιὰν τοὺς ἐρρωμένους αἰτούμενοι τόν τε θεὸν ἵλεων αὐτοῖς γενέσθαι καθικετεύοντες · εἶτα δὲ καὶ οἱ γενναῖοι τῆς θεοσεβείασ ἀθληταὶ τῆς εἰς τὰ μέταλλα κακοπαθείας ἐλευθερούμενοι ἐπὶ τὰς αὐτῶν ἐστέλλοντο , γαῦροι καὶ φαιδροὶ διὰ πάσης ἰόντες πόλεως εὐφροσύνης τε ἀλέκτου καὶ ἢν οὐδὲ λόγῳ δυνατὸν εὐφροσύνης παρρησίας ἔμπλεοι . στίφη δ’ οὖν πολυάνθρωπα κατὰ μέσας λεωφόρους καὶ ἀγορὰς ᾠδαῖς καὶ ψαλμοῖς τὸν θεὸν ἀνυμνοῦντα τὰ τῆς πορείας ἤνυεν , καὶ τοὺς μετὰ τιμωρίας ἀπηνεατάτης μικρῷ πρόσθεν δεσμίους τῶν πατρίδων ἀπεληλαμένους εἶδες ἂν ἱλαροῖς καὶ γεγηθόσι προσώποις τὰς αὐτῶν ἑστίας ἀπολαμβάνοντας , ὡς καὶ τοὺς πρότερον καθ᾿ ἡμῶν φονῶντας τὸ θαῦμα παρὰ πᾶσαν ὁρῶντας ἐλπίδα , συγχαίρειν τοῖς γεγενη μενοις .
Lemmas: Θ Ι . ὁ μέν δή ὁ παλινῳδία ὁ προτίθημι βασιλικός νεῦμα ἁπλόω ὁ Ἀσία πάντῃ καί πανταχοῦ κατά τε ὁ ἀμφί οὗτος ἐπαρχία · ὅς οὗτος ἐπιτελέω ὁ τρόπος αξιμῖνος , ὁ ἐπί ἀνατολή τύραννος , δυααεβέατατος εἰμί καί τις ἄλλος , καί ὁ εἰς ὁ ὁ ὅλος θεός εὐσέβεια πολέμιος γίγνομαι , οὐδαμῶς ὁ γράφω ἀρεαθείς , ἀντί ὁ προτίθημι γράμμα λόγος προατάττει ὁ ὑπό αὐτός ἄρχω ὁ κατά ἐγώ ἀνίημι πόλεμος . ἐπεί γάρ αὐτός μή ἔξεστι ἄλλως τῆ ὁ ἀγαθός ἀντιλέγω κρία , ὁ προεκτίθεμαι νόμος ἐν παραβύατῳ τίθημι καί ὅπως ἐν ὁ ὑπό αὐτός μέρος μή εἰς πρόοπτος ἄγω , φροντίζω , ἄγραφος πρόσταγμα ὁ ὑπό αὐτός ἄρχω ὁ κατά ἐγώ διωγμός ἀνίημι προστάσσω · ἕ δέ ὁ ὁ παρακέλευσις ἀλλήλων διά γραφεύς υποαημαινουη . ὁ γοῦν παρά αὐτός ὁ ὁ ἔξοχος ἔπαρχος ἀξίωμα τιμάω Σαβῖνος πρός ὁ κατά ἔθνος ἡγέομαι ὁ βααιλαος ἐμφαίνω γνώμη διά Ῥωμαϊκός επιατολη · εἰμί καί αὐτός ὁ ἑρμηνεία οὗτος περιέχω ὁ τρόπος · “ Λιπαρός καί καθοσιόομαι ἀποδύω ὁ θεότης ὁ δεσπότης ἐγώ θεῖος αυτοκρατοπαω ὁ ἄνθρωπος ὁ διάνοια πρός ὁ ὅσιος καί ὀρθός ὁ ξάω ὁδός περιάγω ἔτι πάλαι ὁρίζω , ὅπως καί ὁ ἀλλότριος Ῥωμαῖος συνήθεια ἀκολουθέω δοκέω ὁ ὀφείλω θρῃακείας ὁ ἀθάνατος θεός ἐπιτελέω · ἀλλά ὁ τις ἔνατος καί τραχύς βουλή εἰς τοσοῦτος περιίστημι ὡς μήτε λογισμός Δίκαιος ὁ κέλευσις δύναμαι ἐκ ὁ ἴδιος προθέαεως ἀναχωρέω μήτε ὁ ἐπίκειμαι τιμωπίαν αὐτός ἐκφοβέω . ἐπεί τοίνυν συμβαίνω ἐκ ὁ τοιοῦτος τρόπος πολύς εἰς κίνδυνος ἑαυτοῦ περιβάλλω , κατά ὁ πρόσειμι εὐγένεια ὁ εὐαεβείας ὁ θεότης ὁ δεαποος ἐγώ ὁ δυνατός αὐτοκράτωρ ἀλλότριος εἰμί ὁ πρόθεσις ὁ θεῖος ὁ ἴδιος δοκιμάζω ὁ ἐκ ὁ τοιοῦτος αἴτιος εἰς τοαουος κίνδυνος ὁ ἄνθρωπος περιβάλλω , κελεύω διά ὁ ἐμός καθοαιώαεως τῆ σός ἀγχίνοια διαχαράσσω ἵνα εἰμί τις ὁ χριατιανῶν ὁ ἴδιος ἔθνος ὁ θρησκεία μέτειμι1 εὑρίσκω , ὁ κατά αὐτός ἐνόχλησις καί ὁ κίνδυνος αὐτός αποαιτεω καί μή τις ἐκ οὗτος ὁ προφάαεως τιμωρία κολαστέος νομίζω , ὁπότε ὁ ὁ τοσοῦτος χρόνος αυνελεύαει συνίστημι αὐτός μηδείς τρόπος πείθω δύναμαι ὅπως ἀπό ὁ τοιοῦτος ἐνατάαεων ἀναχωρέω . γραφή τοιγάρ πρός ὁ λογιατη καί ὁ στρατηγός καί ὁ πραιπόσιτος ὁ πάγος ἕκαστος πόλις ὁ σός ἐπιστρέφεια ὀφείλω ἵνα γιγνώσκω περαιτέρω αὐτός οὗτος ὁ γράμμα φροντίς ποιέω μή προάγω ἐπί οὗτος ὁ κατά ἐπαρχία ὁ ὁ γράφω αὐτός ἐπαληθεύω προαίρεσις νομίζω , λογιστής καί στρατηγός καί ὁ κατά ἀγρός ἐπιτάσσω ὁ βασιλικός διά γράμμα ἐμφαίνω γνώμη · οὖον μόνος δέ αὐτός διά γραφεύς οὗτος προχωρέω , καί ἔργον δέ πολύς πρότερος , ὡς εἄν νεῦμα βααιλικὸν εἰς πέρας ἄγω , Δάοι ἔχω δεσμωτήριον κατείργω διά ὁ εἰς ὁ θέω ὁμολογία , εἰς φανερός προάγω ἐλευθερόω , ἀνίημι οὗτος δή αὐτός ὁ ἐν μέταλλον ἐπί τιμωρία δίδωμι · οὗτος γάρ ἐπί ἀλήθεια βασιλεύς δοκέω ὑπολαμβάνω ἀπατάω . καί δή οὗτος οὕτως ἐπιτελέω ἀθρόος οἷος τίς φάος ἐκ ζοφερός νύξ ἐκλάμπω , κατά πᾶς πόλις συγκροτέω πάρειμι ὁράω ἐκκλησία σύνοδος τε παμπληθής καί ὁ ἐπί οὗτος ἐκ ἔτι οὖς ἐπιτελέω ἀγωγή · καταπλήσσω δέ οὖον μικρός ἐπί οὗτος πᾶς τις ὁ ἄπιστος ἔθνος , ὁ τοσοῦτος μεταβολεύς ὁ παράδοξος ἀποθαυμάζω μέγας τε καί μόνος ἀληθής ὁ Χριστιανός θεός ἐπιβοάω . ὁ δέ ἡμέτερος οἶς μέν ὁ ὁ διωγμός ἀγών πιστῶς καί ἀνδρικός διαθλέω ὁ πρός ἅπας αὖθις ἀπολαμβάνω παρρησία , ὅσος δέ ὁ ὁ πίστις νοσέω ὁ Ψυχή τυγχάνω χειμάζω , ἄσμενος περί ὁ ἁφή θεραπεία σπεύδω , ἀντιβολέω καί σωτηρία δεξιά ὁ ῥώννυμι αἰτέω ὁ τε θεός ἵλαος αὐτός γίγνομαι καθικετεύω · εἶτα δέ καί ὁ γενναῖος ὁ θεοσέβεια ἀθλητής ὁ εἰς ὁ μέταλλον κακοπάθεια ἐλευθερόω ἐπί ὁ αὐτός στέλλω , γαῦρος καί φαιδρός διά πᾶς εἶμι πόλις Εὐφρόσυνος τε ἄλεκτος καί εἄν οὐδέ λόγος δυνατός Εὐφρόσυνος παρρησία ἔμπλεος . στῖφος δέ οὖν πολυάνθρωπος κατά μέσος λεωφόρος καί ἀγορά ᾠδή καί ψαλμός ὁ θεός ἀνυμνέω ὁ ὁ πορεία ἀνύω , καί ὁ μετά τιμωρία ἀπηνής μικρός πρόσθεν δέσμιος ὁ πατρίς ἀπελαύνω ὁράω εἄν ἱλαρός καί γηθέω πρόσωπον ὁ αὐτός ἑστία ἀπολαμβάνω , ὡς καί ὁ πρότερος κατά ἐγώ φονόω ὁ θαῦμα παρά πᾶς ὁράω ἐλπίς , συγχαίρω ὁ γένος μένω .