eusebius-scr-eccl.generalis-elementaria-introductio-eclogae-propheticae 1.9
Καὶ Μωσῆς ἦν ποιμαίνων τὰ πρόβατα Ἰοθὸρ τοῦ γαμβροῦ αὐτοῦ . Καὶ μετ’ ὀλίγα · καὶ ἦλθον εἰς τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ Χωρήβ · ὤφθη δὲ ἄγγελος κυρίου αὐτῷ ἐν φλογὶ πυρός . Καὶ μέθ’ ἕτερα · ὡς δὲ εἶδεν κύριος ὅτι προσάγει ἰδεῖν , ἐκάλεσεν αὐτὸν ἐκ μέσου τοῦ βάτου λέγων . Καὶ αὖθις · εἷπεν δὲ κύριος πρὸς αὐτόν · Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν . Καὶ μετὰ πλεῖστα · ἐλάλησεν δὲ ὁ Θεὸς πρὸς Μωσῆν · καὶ εἶπεν πρὸς αὐτόν · Ἐγὼ κύριος , καὶ ὤφθην πρὸς Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ , Θεὸς ὤν αὐτῶν , καὶ τὸ ὄνομά μου Κύριος οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς · καὶ ἔστησα τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτοὺς , καὶ τὰ ἑξῆς . Σφόδρα παρατετηρημένως ἐν τούτοις οὐχ ὁ Κύριος ἀλλ’ ὁ ἄγγελος ὦφθαι τῷ Μωσεῖ ἀναγέγραπται , δί’ οὗ καὶ ὁ Κύριος ὥσπερ δι’ ἑρμηνέως χρηματίζων διδάσκει , ὅτι μὴ εἴη ὑποβεβηκυῖά τις δύναμις ἡ χρηματίζουσα , ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ὤν . Σαφέστερον δὲ τίς ἐστιν ὁ ὢν παριστᾷ ἐν τῷ φησὶν Ἐγὼ κύριος · καὶ ὤφθην πρὸς Ἁβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ , Θεὸς ὢν αὐτῶν · καὶ τὸ ὄνομα μου Κύριος οὐκ ἐδήλωσα αὐτοῖς · ὃ καὶ τοιοῦτον δοκεῖ μοι νοῦν περιέχειν · σοὶ μὲν τὸ ὄνομά μου τέως αὐτὸ μόνον δηλῶν φημὶ Ἐγὠ Κύριος · τοῖς δὲ σοῖς πατράσιν τὸ μὲν ὄνομά μου οὐκ ἐδήλωσα , καὶ μείζονος γὰρ ἄξιοι τῆς τοιαύτης γνώσεως ἐτύγχανον ὄντες · αὐτὸς δὲ ὤφθην αὐτοῖς καὶ δι’ ἐαυτοῦ ( ἐμαυτοῦ ) τὴν διαθήκην μου πρὸς αὐτοὺς ἔστησα . Πρόδηλον δὲ ἐκ τῶν προαποδεδομένων τίς ἦν ὁ τοῖς πατράσιν ὀφθείς · τοῦτον γὰρ ἐξεταζόμενος τὸν τρόπον ὁ λόγος πρὸς τὸν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεὸν Θεὸν Λόγον ὑπάρχειν ἀπεδείκνυεν . Οὐκοῦν ὁ αὐτὸς καὶ νῦν ἐπιφαίνεται , ἀλλ’ οὐχ ὁμοίως γε τοῖς προπάτορσιν · ἐκείνοις γὰρ ἅτε μείζοσι καὶ τελειοτέροις αὐτὸς ὤφθη , καὶ δι’ ἑαυτοῦ τὴν διαθήκην αὐτοῦ πρὸς αὐτοὺς ἔστησεν · ἐπὶ δὲ τοῦ Μωσέως ὤφθη μὲν οὐχ ὁ Κύριος , ἀλλ’ ὁ ἄγγελος · ἐκάλεσε δὲ αὐτὸν οὐκέτι ὁ ἄγγελος , ἀλλ’ ὁ Κύριος · Κύριος μὲν γὰρ ἦν ὁ διαταττόμενος , ἄγγελος δὲ ὁ τοὺς θείους λόγους διακονούμενος · ὅθεν εἰ καί τι ἄλλο θαυμασίως ἐκπεφώνηται τῷ ἱερῷ ἀποστόλῳ , καὶ τὸ , ὁ μόνος διαταγῆς ( γεὶς δι’ ) ἀγγέλων ἐν χειρὶ μεσίτου · καὶ τὸ , εἰ γὰρ ὁ δι’ ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος . Σαφῶς γοὖν ἄγγελος εἰσῆκται καὶ ὁ Κύριος δι’ αὐτοῦ χρηματίζων · καὶ οὐδὲ ἅπαξ ἂν εὕροις δι’ ὅλης τῆς νομοθεσίας τὴν γραφὴν σημειουμένην ὡς ὅτι δὴ ὤφθη ὁ Θεὸς ἢ ὁ Κύριος τῷ Μωσεῖ , ὅπερ ἐπὶ μόνων τῶν τριῶν πατριαρχῶν εἰρημένον ἐμφαίνεται · ὡς ἐκ τούτων σαφὲς εἶναι , τὴν πᾶσαν νομοθεσίαν τοῖς κατὰ τὸν τότε λαὸν , οἷα δὴ νηπίοις τὰς ψυχὰς καὶ εἰσαγομένοις , διδομένην ὥσπερ διὰ παιδαγωγῶν καὶ οἰκονόμων παραδεδόσθαι , τυπικῶς τε αὐτοῖς καὶ εἰκονικῶς τὰ θεῖα διὰ συμβόλων ᾐνίχθαι , τῷ μὴ τὴν μυστικωτέραν καὶ πνευματικὴν οἷόν τε αὐτοὺς ἐπιδέξασθαι διδασκαλίαν , ἅτε γοὖν παισὶ τρόποις Αἰγυπτίοις ἐκδιῃτημένοις , καὶ πολλῆς ἔτι χρῄζουσιν ἐπιστρεφείας , πῦρ εἶναι ὁ Θεὸς , κατὰ τὸ , ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον , ὅπερ οὐδαμῶς ἐπὶ τῶν πατριαρχῶν εἴρηται . Ἀλλὰ καὶ ὅτε προστάττει ἁγνίσασθαι αὐτοὺς ὅπως ἴδωσι τὴν δόξαν Κυρίου , οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ἁβραὰμ καὶ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Ἰακὼβ ἁπλῶς εἴρηται ὅτι ὤφθη αὐτοῖς ὁ Θεὸς , μετὰ πολλῆς δὲ καταπλήξεως καὶ φαντασίας αὐτὰ δὴ ταῦτα ἀναγέγραπται · καὶ ἐγένετο τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ γενηθέντος πρὸς ὄρθρον , καὶ ἐγίνοντο φωναὶ καὶ ἀστραπαὶ καὶ νεφέλη γνοφώδης ἐπὶ τοῦ ὄρους , καὶ φωνὴ τῆς σάλπιγγος ἤχει μέγα , καὶ ἐπτοήθη πᾶς ὁ λαὸς ἐν τῇ παρεμβολῇ · καὶ ἐξήγαγε Μωσῆς τὸν λαὸν εἰς τὴν συνάντησιν τοῦ Θεοῦ ἐκ τῆς παρεμβολῆς , καὶ παρέστησαν ὑπὸ τὸ ὄρος ( Σινά . τὸ ὄρος ) Σινὰ ἐκαπνίζετο ὅλον διὰ τὸ καταβεβηκέναι ἐπ’ αὐτοῦ τὸν Θεὸν ἐν πυρί · καὶ ἀνέβαινεν ὁ καπνὸς αὐτοῦ ὡσεὶ καπνὸς καμίνου · καὶ ἐξέστη πᾶς ὁ λαὸς σφόδρα · ἐγίνοντο δὲ φωναὶ τῆς σάλπιγγος προβαίνουσαι ἰσχυρότεραι σφόδρα . Μωσῆς ἐλάλει , ὁ δὲ Θεὸς ἀπεκρίνατο αὐτῷ φωνῇ , κατέβη δὲ Κύριος ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Σινᾶ ἐπὶ τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους · καὶ ἐκάλεσε Κύριος Μωσῆν , καὶ τὰ ἑξῆς . Ὅτι μὲν οὖν κατέβη Κύριος διὰ τούτων μεμαρτύρηται · ὅτι δὲ καὶ ὤφθη οὐκέτι εἴρηται , ὃ ἐπὶ μόνων τῶν πατριαρχῶν τετήρηται . Οὐκοῦν παρουσία μὲν ἐγεγόνει τοῦ Κυρίου · ὀπτασία δὲ , οὐκ αὐτοῦ , ἀλλὰ δῆλον ὅτι τῶν ἀμφ’ αὐτὸν δορυφόρων ἀγγέλων , δι’ ὧν χρησίμως τῷ λαῷ φοβερὰν καὶ καταπληκτικὴν ἐποιήσατο τὴν ὀπτασίαν , εὐλάβειαν ὅμου καὶ φόβον καὶ πίστιν τὴν εἰς αὐτὸν κρατῦναι ἐν ἀυτοῖς προμηθούμενος εἰς φυλακὴν καὶ τήρησιν τῶν μελλόντων αὐτοῖς παραδίδοσθαι νόμων . Καὶ ὅτι γε πλείους ἐτύγχανον οἱ τῷ Κυρίῳ κατὰ τὴν νομοθεσίαν διακονούμενοι ἄγγελοι , αὐτὸς Μωσῆς ἐν ταῖς εὐλογίαις παρίστησι λέγων , Κύριος ἐκ Σινᾶ ἥκει , καὶ ἐπέφανεν ἐι Σιεὶρ ἡμῖν , καὶ κατέσπευσεν ἐξ ὄρους Φαρὰν σὺν μυριάσιν Κάδης , ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἄγγελοι μετ’ αὐτοῦ , καὶ τὰ ἐξῆς · δι’ ὃ καὶ ὁ Στέφανος ἐν ταῖς Πράξεσιν ὡς πρὸς τὸν λαὸν ἀποτεινόμενος φησίν , οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων , καὶ οὐκ ἐφυλάξατε .
Lemmas: καί Μωσῆς εἰμί ποιμαίνω ὁ πρόβατον Ἰοθόρ ὁ γαμβρός αὐτός . καί μετά ὀλίγος · καί ἔρχομαι εἰς ὁ ὄρος ὁ Θεός Χωρήβ · ὁράω δέ ἄγγελος κύριος αὐτός ἐν φλόξ πῦρ . καί μετά ἕτερος · ὡς δέ ὁράω κύριος ὅτι προσάγω ὁράω , καλέω αὐτός ἐκ μέσος ὁ βάτος λέγω . καί αὖθις · ἕπω δέ κύριος πρός αὐτός · ἐγώ εἰμί ὁ εἰμί . καί μετά πλεῖστος · λαλέω δέ ὁ θεός πρός Μωσῆς · καί εἶπον πρός αὐτός · ἐγώ κύριος , καί ὁράω πρός Ἀβραάμ καί Ἰσαάκ καί Ἰακώβ , θεός εἰμί αὐτός , καί ὁ ὄνομα ἐγώ Κύριος οὐ δηλόω αὐτός · καί ἵστημι ὁ διαθήκη ἐγώ πρός αὐτός , καί ὁ ἑξῆς . σφόδρα παρατετηρημένως ἐν οὗτος οὐ ὁ Κύριος ἀλλά ὁ ἄγγελος ὁράω ὁ Μωσῆς ἀναγράφω , διά ὅς καί ὁ Κύριος ὥσπερ διά ἑρμηνεύς χρηματίζω διδάσκω , ὅτι μή εἰμί ὑποβαίνω τις δύναμις ὁ χρηματίζω , ἀλλά αὐτός ὁ εἰμί . σαφής δέ τίς εἰμί ὁ εἰμί παρίστημι ἐν ὁ φημί ἐγώ κύριος · καί ὁράω πρός Ἀβραάμ καί Ἰσαάκ καί Ἰακώβ , θεός εἰμί αὐτός · καί ὁ ὄνομα ἐγώ Κύριος οὐ δηλόω αὐτός · ὅς καί τοιοῦτος δοκέω ἐγώ νόος περιέχω · σύ μέν ὁ ὄνομα ἐγώ τέως αὐτός μόνος δηλόω φημί ἐγώ Κύριος · ὁ δέ σός πατήρ ὁ μέν ὄνομα ἐγώ οὐ δηλόω , καί μείζων γάρ ἄξιος ὁ τοιοῦτος γνῶσις τυγχάνω εἰμί · αὐτός δέ ὁράω αὐτός καί διά ἑαυτοῦ ( ἐμαυτοῦ ) ὁ διαθήκη ἐγώ πρός αὐτός ἵστημι . πρόδηλος δέ ἐκ ὁ προαποδίδωμι τίς εἰμί ὁ ὁ πατήρ ὁράω · οὗτος γάρ ἐξετάζω ὁ τρόπος ὁ λόγος πρός ὁ ἐν ἀρχή πρός ὁ θεός θεός Λόγος ὑπάρχω ἀποδείκνυμι . οὐκοῦν ὁ αὐτός καί νῦν ἐπιφαίνω , ἀλλά οὐ ὁμοίως γε ὁ προπάτωρ · ἐκεῖνος γάρ ἅτε μείζων καί τέλειος αὐτός ὁράω , καί διά ἑαυτοῦ ὁ διαθήκη αὐτός πρός αὐτός ἵστημι · ἐπί δέ ὁ Μωσῆς ὁράω μέν οὐ ὁ Κύριος , ἀλλά ὁ ἄγγελος · καλέω δέ αὐτός οὐκέτι ὁ ἄγγελος , ἀλλά ὁ Κύριος · Κύριος μέν γάρ εἰμί ὁ διατάσσω , ἄγγελος δέ ὁ ὁ θεῖος λόγος διακονέω · ὅθεν εἰμί καί τίς ἄλλος θαυμάσιος ἐκφωνέω ὁ ἱερός ἀπόστολος , καί ὁ , ὁ μόνος διαταγή ( γίγνομαι διά ) ἄγγελος ἐν χείρ μεσίτης · καί ὁ , εἰμί γάρ ὁ διά ἄγγελος λαλέω λόγος γίγνομαι βέβαιος . σαφῶς γοῦν ἄγγελος εἰσάγω καί ὁ Κύριος διά αὐτός χρηματίζω · καί οὐδέ ἅπαξ εἄν εὑρίσκω διά ὅλος ὁ νομοθεσία ὁ γραφή σημειόω ὡς ὅτι δή ὁράω ὁ θεός ἢ ὁ Κύριος ὁ Μωσῆς , ὅσπερ ἐπί μόνος ὁ τρεῖς πατριάρχης εἴρω ἐμφαίνω · ὡς ἐκ οὗτος σαφής εἰμί , ὁ πᾶς νομοθεσία ὁ κατά ὁ τότε λαός , οἷος δή νήπιος ὁ ψυχή καί εἰσάγω , δίδωμι ὥσπερ διά παιδαγωγός καί οἰκονόμος παραδίδωμι , τυπικός τε αὐτός καί εἰκονικός ὁ θεῖον διά σύμβολον αἰνίσσομαι , ὁ μή ὁ μυστικός καί πνευματικός οἷος τε αὐτός ἐπιδείκνυμι διδασκαλία , ἅτε γοῦν παῖς τρόπος Αἰγύπτιος ἐκδιαιτάω , καί πολύς ἔτι χρῄζω ἐπιστρέφεια , πῦρ εἰμί ὁ θεός , κατά ὁ , ὁ θεός ἐγώ πῦρ καταναλίσκω , ὅσπερ οὐδαμῶς ἐπί ὁ πατριάρχης εἴρω . ἀλλά καί ὅτε προστάσσω ἁγνίζω αὐτός ὅπως ὁράω ὁ δόξα κύριος , οὐ ὥσπερ ἐπί ὁ Ἀβραάμ καί ὁ Ἰσαάκ καί ὁ Ἰακώβ ἁπλόος εἴρω ὅτι ὁράω αὐτός ὁ θεός , μετά πολύς δέ κατάπληξις καί φαντασία αὐτός δή οὗτος ἀναγράφω · καί γίγνομαι ὁ ἡμέρα ὁ τρίτος γίγνομαι πρός ὄρθρος , καί γίγνομαι φωνή καί ἀστραπή καί νεφέλη γνοφώδης ἐπί ὁ ὄρος , καί φωνή ὁ σάλπιγξ ἠχέω μέγας , καί πτοέω πᾶς ὁ λαός ἐν ὁ παρεμβολή · καί ἐξάγω Μωσῆς ὁ λαός εἰς ὁ συνάντησις ὁ Θεός ἐκ ὁ παρεμβολή , καί παρίστημι ὑπό ὁ ὄρος ( Σινά . ὁ ὄρος ) Σινά καπνίζω ὅλος διά ὁ καταβαίνω ἐπί αὐτός ὁ θεός ἐν πῦρ · καί ἀναβαίνω ὁ καπνός αὐτός ὡσεί καπνός κάμινος · καί ἐξίστημι πᾶς ὁ λαός σφόδρα · γίγνομαι δέ φωνή ὁ σάλπιγξ προβαίνω ἰσχυρός σφόδρα . Μωσῆς λαλέω , ὁ δέ θεός ἀποκρίνω αὐτός φωνή , καταβαίνω δέ Κύριος ἐπί ὁ ὄρος ὁ Σινᾶ ἐπί ὁ κορυφή ὁ ὄρος · καί καλέω Κύριος Μωσῆς , καί ὁ ἑξῆς . ὅτι2 μέν οὖν καταβαίνω Κύριος διά οὗτος μαρτυρέω · ὅτι δέ καί ὁράω οὐκέτι εἴρω , ὅς ἐπί μόνος ὁ πατριάρχης τηρέω . οὐκοῦν παρουσία μέν γίγνομαι ὁ κύριος · ὀπτασία δέ , οὐ αὐτός , ἀλλά δῆλος ὅτι ὁ ἀμφι αὐτός δορυφόρος ἄγγελος , διά ὅς χρήσιμος ὁ λαός φοβερός καί καταπληκτικός ποιέω ὁ ὀπτασία , εὐλάβεια ὁμόω καί φόβος καί πίστις ὁ εἰς αὐτός κρατύνω ἐν αὐτός προμηθέομαι εἰς φυλακή καί τήρησις ὁ μέλλω αὐτός παραδίδωμι νόμος . καί ὅτι γε πλείων τυγχάνω ὁ ὁ κύριος κατά ὁ νομοθεσία διακονέω ἄγγελος , αὐτός Μωσῆς ἐν ὁ εὐλογία παρίστημι λέγω , Κύριος ἐκ Σινᾶ ἥκω , καί φαίνω ἐς Σιεὶρ ἐγώ , καί κατασπεύδω ἐκ ὄρος Φαράν σύν μυριάς Κάδης , ἐκ δεξιός αὐτός ἄγγελος μετά αὐτός , καί ὁ ἑξῆς · διά ὅς καί ὁ Στέφανος ἐν ὁ Πρᾶξις ὡς πρός ὁ λαός ἀποτείνω φημί , ὅστις λαμβάνω ὁ νόμος εἰς διαταγή ἄγγελος , καί οὐ φυλάσσω .