eusebius-scr-eccl.de-laudibus-constantini 16.9
τί οὖν ἔχοι ἂν πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ἡ κατ' ἀρχὰς τοῦ λόγου ἡμῖν ἐπιμεμψάμενος , ὁπότε παντὸς λόγου κρείττων ἡ διὰ τῆς ὄφεως τυγχάνει μαρτυρία ; ἀλλὰ γὰρ ἀπὸ τοῦ προτέρου μεταβάς , ἐλθὲ καὶ ἐφ' ἕτερον καὶ σκέψαι παρὰ σαυτῷ · τίς πώποτε ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος νόμους εὐσεβεῖς καὶ σώφρονας λόγῳ μόνῳ δίχα πάσης γραφῆς διαταξάμενος , τούτους διὰ τῶν αὐτοῦ φοιτητῶν ἀπὸ περάτων γῆς καὶ εἰς ἄκρα τῆς ὅλης οἰκουμένης , διδασκαλεῖα παν - ταχοῦ γῆς ἀνοίξας , εἰς ἐπήκοον ἀνθρώποις πᾶσι βαρβάροις ὁμοῦ καὶ Ἕλλησιν ἀναγινώσκεσθαι ῥᾳδίως ἐκράτυνεν ; ἀλλ' οὐκ ἂν εὕροις ἐπιζητήσας ἄλλον . καὶ τοῦτο δὴ μόνου τοῦ ἡμετέρου σωτῆρος ἔργον ἠν . ὅ δὴ μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ πεπραγμένον τῆς ἐνθέου ζωῆς τε καὶ δυνάμεως αὐτοῦ παραστατικὸν ἂν εἴη . ἀλλ' οὐδὲ τοῦτο πείθει τὸν ἀπειθῆ . οὐκοῦν ἡμῖν αὐτὸς λεγέτω ποθοῦσι μαθεῖν , τίς ποτε ἄλλος τῶν ἐν ἀνθρώποις ἐπὶ σοφίᾳ βοηθέντων ἔθη βάρβαρα καὶ ἀνήμερα βαρβάρων ἐθνῶν τοῖς φιλανθρωποτάτοις αὐτοῦ παρέλυσε νόμοις , ὡς μηκέτι τοὺς αὑτῷ μαθητευομένους ἐν Σ̓κύθαις άνθρωποβορεῖν , μηδ' ἐν Πέρσαις μητρογαμεῖν , μηδ’ ἄλλους κυοὶ παραβάλλειν τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς , μηδ’ ἑτέρους ἀγχόνῃ παραδιδόναι τοὺς 7 ρακότας , μηδ’ ἕτερα τούτων ἀδελφὰ ὠμὰ καὶ θηριώδη παρ' ἐτέροις ἐπιτελεῖσθαι . ἀλλὰ μικρὰ ταῦτα τυγχάνει δείγματα τῆς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν μετὰ τὸν θάνατον ἐνθέου ζωῆς . θέα δὴ καὶ ἕτερα τούτων μείζω , σκεψάμενος τίς πώποτε ἐν ἀνθρώποις τοσούτοις δὴ χρόνοις ὑπὸ πάι των ἀνθρώπων , ἀρχόντων τε καὶ βασιλέων , πολιτῶν τε καὶ στρατοπέδων , δήμων τε καὶ Μνῶν , πολεμηθεὶς καὶ εἰς ἀεὶ πολεμού - μενος τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον ἀρετὴν ἐπεδείξατο . ὡς ἀνθεῖν ὁσημέραι καὶ νεάζειν διὰ παντὸς τοῦ βίου . τίς δὲ καὶ ἄλλος τῶν ἐξ αἰῶνος ὁμοίως τῷ ἡμετέρῳ σωτῆρι ἔθνος τὸ μηδ’ ἀκουσθὲν ἄλλοτέ ποτε ἐπ' ὀνόματι τῷ αὐτοῦ συστήσασθαι βουληθείς , τοῦτο οὐκ ἐν γωνίᾳ ποι γῆς λεληθὼς ἀλλὰ καθ' ὅλης τῆς ὑφ' ἥλιον ἱδρύσατο , δυνάμει θεϊκῆς ἐξουσίας πέρας ἐπιθεὶς τῷ αὐτοῦ βουλήματι ; θεὸν δὲ μόνον τὸν ἐπέκεινα οὐρανοῦ καὶ τοῦ παντὸς κόσμου γνωρίζειν τε καὶ σέβειν πάντα τὰ ἔθνη τίς πωποτε διδάξαι προὔθετο ; κἄπειτα τοιοῦτον προθέμενος σκοπὸν εἰς ἔργον ἤγαγε τὸ κατόρθωμα , μόνον οὐχὶ δι' αὐτῆς ἐνεργείας φιλόθεον ἀποφήνας τὸ πεπραγμένον · ὅ δὴ καὶ μάλιστα πᾶν ἄθυρον ἀπέφραξε στόμα , ὅτι δὴ τὸν ἀνωτάτω κηρύξας θεὸν καὶ τοῦτον μόνον ἀληθῆ γνωρίζειν τοῖς πᾶσιν ἔθνεσιν ἐγκελευσάμενος , ὡς ἂν τὰ φίλα τῷ θεῷ βουληθείς , τῆς πρὸς αὐτοῦ τοῦ πρεσβευομένου συνεργίας τε καὶ βοηθείας ἠξιώθη . τὰ δ' ἐπὶ τῷ τοιούτῳ κηρύγματι συμπαραληφθέντα μαθήματα καὶ πᾶσιν εἰς ἐπήκοον παραδοθέντα ἔργῳ τε κρατυνθέντα ὁποῖα τυγχάνει ; θέα καὶ σκέψαι . ἥ τίς καὶ ἄλλος τῶν πώποτε , τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς λογικῷ φωτὶ καταλάμψας , καταγελάσαι τῆς πατρίου πλάνης αὐτοὺς παρεσκεύασεν , ὡς μηκέτι λίθοις καὶ ξύλοις μήδ' ἀψύχῳ ὕλῃ τὴν Θείαν περιάπτειν προσηγορίαν . Αἰγυπτίους δὲ τοὺς πάντων δεισιδαιμονεστάτους , ἀφ' ὧν καὶ εἰς Ἕλληνας τὰ τῆς πολυθέου πλάνης προῆλθεν , τίς ἄλλος πλὴν τοῦ ἡμετέρου σωτῆρος μηκέτ' ἀφρονεῖν ἔπεισεν , μηδἐ γε θηρσὶ καὶ ἑρπετοῖς καὶ ζώων ἀλόβων τοῖς ἀτιμοτάτοις τὴν σεβάσμιον ἀπονέμειν τιμήν , μόνον δὲ τὸν ἐπὶ πάντων γνωρίζειν θεόν , καὶ διὰ παντοίων θανάτων ὑπὲρ τῆς ἀγωνίζεσθαι . τίς δὲ ἐξ αἰῶνος τὸ βλαπτικὸν καὶ ὀλέθριον δαιμόνων φῦλον , τὸ πάλαι πᾶσαν ἀνθρώπων φύσιν ἐπινεμόμενον καὶ διὰ τῆς τῶν ξοάνων κινήσεως πολλὰς ἐν ἀνθρώποις γοητείας ἐπιδεικνύμενον , ἀοράτῳ καὶ κραταιᾷ χειρὶ οἷα θῆρας δεινοὺς τῆς ἀνθρώπων ἀπεδίωξεν ἀγέλης ; τίς δ' ἕτερος ὡς ὁ ἡμέτερος σωτὴρ διὰ τῆς εἰς αὐτὸν ἐπικλήσεως καθαρωτάταις εὐχαῖς ταῖς δι’ αὐτοῦ πρὸς τὸν τῶν ὅλων θεὸν ἀναπεμπομέναις τὰ λείψανα τῶν πονηρῶν πνευμάτων ἐξ ἀνθρώπων ἀπελαύνειν ἐπ' ἐξουσίας ἔδωκεν τοῖς καθαρῶς καὶ ἀπλάστως μετερχομένοις τὸν βίον τῆς ὑπ' αὐτοῦ παρακοθείσης φιλοσοφίας ; ἀναίμους δὲ καὶ λογικὰς θυσίας τὰς δι’ εὐχῶν καὶ ἀπορρήτου θεολογίας τοῖς αὐτοῦ θιασώταις τίς ἐπιτελεῖν παρέδωκεν ἄλλος ἢ μόνος ὁ ἡμέτερος σωτήρ ;
Lemmas: τίς οὖν ἔχω εἄν πρός οὗτος εἶπον ὁ κατά ἀρχή ὁ λόγος ἐγώ ἐπιμέμφομαι , ὁπότε πᾶς λόγος ἀγαθός ὁ διά ὁ ὄφις τυγχάνω μαρτυρία ; ἀλλά γάρ ἀπό ὁ πρότερος μεταβαίνω , ἔρχομαι καί ἐπί ἕτερος καί σκέπτομαι παρά σεαυτοῦ · τίς πώποτε ἐκ ὁ πᾶς αἰών νόμος εὐσεβής καί σώφρων λόγος μόνος δίχα πᾶς γραφεύς διατάσσω , οὗτος διά ὁ αὐτός φοιτητής ἀπό πέρας γῆ καί εἰς ἄκρος ὁ ὅλος οἰκέω , διδασκαλεῖον πᾶς - Τάχου γῆ ἀνοίγω , εἰς ἐπήκοος ἄνθρωπος πᾶς βάρβαρος ὁμοῦ καί Ἕλλην ἀναγιγνώσκω ῥᾳδίως κρατύνω ; ἀλλά οὐ εἄν εὑρίσκω ἐπιζητέω ἄλλος . καί οὗτος δή μόνος ὁ ἡμέτερος σωτήρ ἔργον ἐάν . ὅς δή μετά ὁ θάνατος αὐτός πράσσω ὁ ἔνθεος ζωή τε καί δύναμις αὐτός παραστατικός εἄν εἰμί . ἀλλά οὐδέ οὗτος πείθω ὁ ἀπειθής . οὐκοῦν ἐγώ αὐτός λέγω ποθέω μανθάνω , τίς ποτός ἄλλος ὁ ἐν ἄνθρωπος ἐπί σοφία βοάω ἔθος βάρβαρος καί ἀνήμερος βάρβαρος ἔθνος ὁ φιλάνθρωπος αὐτός παραλύω νόμος , ὡς μηκέτι ὁ ἑαυτοῦ μαθητεύω ἐν Σκύθης ἀνθρωποβορέω , μηδέ ἐν Πέρσης μητρογαμέω , μηδέ ἄλλος κύω παραβάλλω ὁ ἑαυτοῦ νεκρός , μηδέ ἕτερος ἀγχόνη παραδίδωμι ὁ 7 ρακοος , μηδέ ἕτερος οὗτος ἀδελφή ὠμός καί θηριώδης παρά ἕτερος ἐπιτελέω . ἀλλά μικρός οὗτος τυγχάνω δεῖγμα ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ μετά ὁ θάνατος ἔνθεος ζωή . θέα δή καί ἕτερος οὗτος μείζων , σκέπτομαι τίς πώποτε ἐν ἄνθρωπος τοσοῦτος δή χρόνος ὑπό παῖς ὁ ἄνθρωπος , ἄρχω τε καί βασιλεύς , πολίτης τε καί στρατόπεδον , δῆμος τε καί μνᾶ , πολεμέω καί εἰς ἀεί πολεμόω - μένος ὁ ὑπέρ ἄνθρωπος ἀρετή ἐπιδείκνυμι . ὡς ἀνθέω ὁσημέραι καί νεάζω διά πᾶς ὁ βίος . τίς δέ καί ἄλλος ὁ ἐκ αἰών ὁμοίως ὁ ἡμέτερος σωτήρ ἔθνος ὁ μηδέ ἀκούω ἄλλοτε ποτός ἐπί ὄνομα ὁ αὐτός συνίστημι βούλομαι , οὗτος οὐ ἐν γωνία ποῖ γῆ λανθάνω ἀλλά κατά ὅλος ὁ ὑπό ἥλιος ἱδρύω , δύναμις θεῖος ἐξουσία πέρας ἐπιτίθημι ὁ αὐτός βούλημα ; θεός δέ μόνος ὁ ἐπέκεινα οὐρανός καί ὁ πᾶς κόσμος γνωρίζω τε καί σέβω πᾶς ὁ ἔθνος τίς πώποτε διδάσκω προθέω ; ἔπειτα τοιοῦτος προτίθημι σκοπός εἰς ἔργον ἄγω ὁ κατόρθωμα , μόνος οὐ διά αὐτός ἐνέργεια φιλόθεος ἀποφαίνω ὁ πράσσω · ὅς δή καί μάλιστα πᾶς ἀθύρω ἀποφράσσω στόμα , ὅτι δή ὁ ἄνω2 κηρύσσω θεός καί οὗτος μόνος ἀληθής γνωρίζω ὁ πᾶς ἔθνος ἐγκελεύω , ὡς εἄν ὁ φίλος ὁ θεός βούλομαι , ὁ πρός αὐτός ὁ πρεσβεύω συνεργία τε καί βοήθεια ἀξιόω . ὁ δέ ἐπί ὁ τοιοῦτος κήρυγμα συμπαραλαμβάνω μάθημα καί πᾶς εἰς ἐπήκοος παραδίδωμι ἔργον τε κρατύνω ὁποῖος τυγχάνω ; θέα καί σκέπτομαι . ὅς τίς καί ἄλλος ὁ πώποτε , ὁ ὁ ἄνθρωπος ψυχή λογικός φάος καταλάμπω , καταγελάω ὁ πάτριος πλάνης αὐτός παρασκευάζω , ὡς μηκέτι λίθος καί ξύλον μηδέ ἄψυχος ὕλη ὁ Θεία περιάπτω προσηγορία . Αἰγύπτιος δέ ὁ πᾶς δεισιδαίμων , ἀπό ὅς καί εἰς Ἕλλην ὁ ὁ πολύθεος πλάνης προέρχομαι , τίς ἄλλος πλήν ὁ ἡμέτερος σωτήρ μηκέτι ἀφρονέω πείθω , μήδεα γε θήρ καί ἑρπετόν καί ζῷον ἄλοβος ὁ ἄτιμος ὁ σεβάσμιος ἀπονέμω τιμή , μόνος δέ ὁ ἐπί πᾶς γνωρίζω θεός , καί διά παντοῖος θάνατος ὑπέρ ὁ ἀγωνίζομαι . τίς δέ ἐκ αἰών ὁ βλαπτικός καί ὀλέθριος δαίμων φῦλον , ὁ πάλαι πᾶς ἄνθρωπος φύσις ἐπινέμω καί διά ὁ ὁ ξόανον κίνησις πολύς ἐν ἄνθρωπος γοητεία ἐπιδείκνυμι , ἀόρατος καί κραταιός χείρ οἷος θήρ δεινός ὁ ἄνθρωπος ἀποδιώκω ἀγέλη ; τίς δέ ἕτερος ὡς ὁ ἡμέτερος σωτήρ διά ὁ εἰς αὐτός ἐπίκλησις καθαρός εὐχή ὁ διά αὐτός πρός ὁ ὁ ὅλος θεός ἀναπέμπω ὁ λείψανον ὁ πονηρός πνεῦμα ἐκ ἄνθρωπος ἀπελαύνειν ἐπί ἐξουσία δίδωμι ὁ καθαρός καί ἄπλαστος μετέρχομαι ὁ βίος ὁ ὑπό αὐτός παρακοθεω φιλοσοφία ; ἄναιμος δέ καί λογικός θυσία ὁ διά εὖχος καί ἀπόρρητος θεολογία ὁ αὐτός θιασώτης τίς ἐπιτελέω παραδίδωμι ἄλλος ἢ μόνος ὁ ἡμέτερος σωτήρ ;