eusebius-scr-eccl.constantini-imperatoris-oratio-ad-coetum-sanctorum 13.1
Ἤδη δέ τινες καὶ ἐν τῷ μέμφεσθαι τὸν θεὸν νεανιεύον - ται . τί δή ποτε βουληθεὶς οὐ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν τῶν ὄντων φύσιν ἐτεκτήνατο , ἀλλὰ διάξορα καὶ τὰ πλεῖστα ἐναντία τὴν φύσιν ἐκέ - λευσεν ἀπογεννᾶν ; ὅθεν καὶ ἡ διαφορὰ τῶν ἡμετέρων ἠθῶν τε καὶ προαιρέσεων . ἦν γὰρ ἴσως ἄμεινον , καὶ πρὸς τὸ πειθαρχεῖν τοῖς κελεύσμασι τοῦ θεοῦ καὶ πρὸς τὴν ἀκριβῆ κατάληψιν αὐτοῦ καὶ πρὸς τὸ βεβαιοῦσθαι τὴν καθ’ ἑκάστου πίστιν , ὁμοτρόπους εἶναι πάντας ἀνθρώπους . δυνατὴ δὲ καὶ ἡ πρᾶξις ἅτε δὴ θεοῦ . οἱ ταῦτα λέηον - τες ἐοίκασι μέμφεσθαι τῇ διακοσμήσει τῶν ὅλων καὶ τήν νυκ - τερινὴν διαδοχὴν μὴ προσδέχεσθαι , βούλεσθαι δὲ ἀεὶ τὸ ἡμερινὸν φῶς διαρκεῖν , καὶ ταῦτα τῆς ἀναπαύσεως οὔσης ἀναγκαίας , ἀγανακ - τεῖν τε πρὸς τοῦς ὠκεανοῦ καὶ γῆς ὅρους , μέμφεσθαί τε τὴν γῆν τοσαῦτα πρὸς χρῆσιν τῶν ἐπιγείων δωρουμένην , ἀλλὰ καὶ τὴν θάλασσαν ἀἰτιᾶσθαι παντοδαπὴν τοῖς πλέουσι παρεχομένην πο - ρείαν , καὶ καθάπαξ πάντας μιᾶς μορξῆς ἀξιοῦν εἶναι , ὕλας δὲ καὶ ὄρη τὸ συνόλον μηδ’ ἀξιοῦν ξαίνεσθαι , καὶ ὅλως πάντα τὰ διάφορα τῆς φύσεως ἀποτελέσματα σὺν ταῖς προσηγορίαις αὐτῶν ἀναιρεῖν . καὶ ταῦτα μὲν φανερῶς ἕωλα , τὸ δὲ τοῦς ἀνθρώπους πάντας ὁμοιο - τρόπους εἶναι ἀξιοῦν , κομιδῇ γελοῖον , μηδὲ ἐννοεῖν , ὅτι οὐχ ἥπερ ἡ τοῦ κόσμου διάταξις αὕτη καὶ τῶν κοσμικῶν , οὐδὲ τὰ ξυσικὰ τοῖς ἠθικοῖς ὁμοούσια , οὐδὲ τὰ τοῦ σώματος παθήματα τοῖς τῆς ψυχῆς πάθεσι τὰ αὐτά ; τὸν μὲν γὰρ σύμπαντα κόσμον ἐκ δια - φόρων στοιχείων ὁ θεὸς ἐτεκτήνατο . διαφορῶν γὰρ οὐσῶν τῶν σωματικῶν δυνάμεων διάξορα καὶ παντοδαπὰ πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ κόσμου ἐπορίζετο ἐξ ἀνάγκης , εἴπερ πολλὰ καὶ ἀναρίθμητα τῇ φύσει , . . . πολλὰ δ’ ὑπὸ θαλάσσης καὶ ἀέρος συντελεῖται . τὸν δὲ ἄνθρω - πον λογικὸν ἐποίησεν ζῶον γνῶσιν τ’ αὐτῷ κακῶν καὶ ἀγαθῶν ἐδωρήσατο , ὅπως τὰ μὲν φύγοι τὰ δὲ μεταδιώκοι , δούς τ’ αὐτῷ τοιαύτης τινὸς σοφίας ἐπιτηδειότητα αὐτεξούσιον αὐτὸν εἴασεν καὶ τὴν κρίσιν τῆς διατυπώσεως ἐπέτρεψεν τοῦ καθ’ αὐτὸν βίου , καὶ ταπυτα ἔξ ἴσης ππασιν ἀνθρώποις . πόθεν οὖν τὸ διάξορον τῶν τρό - πων ; ὅταν οἶμαι τοῦ δωρηθέντος ἡμῖν ὑπὸ τῆς προνοίας ἀγαθοῦ καταμελῶμεν , θυμῷ δὲ εἴξαντες ἢ ἐπιθυμίᾳ ἀντὶ τῶν βελτιόνων τὰ χείρονα αἰρώμεθα . ἐρεθίζει γὰρ οὐ μικρῶς ὁ θυμός , βιάζεται δὲ καὶ ἡ ἐπιθυμία , καὶ τοὺς ἄφρονας ἐκτραχηλιάζουσιν , ὅταν τοῦ λόγου περιγένωνται . ἐπικρατήσαντος δ’ ἐκείνου πᾶς ὁ βίος μέτριος ἐπαίνου τε ἄξιος . συγκροτεῖται δ’ οὖν , ἡνίκα δίκην ἀγαθοῦ τινος ἡνιόχου σπάσῃ τὰς ἡνίας τῆς ἀτάκτου καὶ μανιώδους συνωρίδος , ἐνθένδε ἡ πίστις , καὶ ἡ πρὸς τὸν θεὸν εὐσέβεια δικαιοςύνη τε καὶ σωφροςύνη καὶ παντοίας ἀρετῆς εὐδαιμονία συνέστη . ταῦτα δὴ καὶ τὰ τοιαῦτα τὰ τῶν ψυχῶν κατορθώματα ἄγει πρὸς τὸν ὅσιον δικαστὴν αὐτὰς οὐ κριθησομένας οὐδ’ ἐπὶ τὸν τῶν ἁμαρτημάτων ἔλεγχον ἀχθησομένας ἀλλ’ ἐπὶ τὰς τιμάς , ἃς αὐτὸς ταῖς ἄριστα βεβιωκυίαις προϋπέσχετο . τὰς δ’ ἀκαθάρτους καὶ σωματικῶν ἡδονῶν ἐμφορηθείσας ὠθεῖ βίᾳ ὀδυρομένας ἐπὶ τὴν προςήκουσαν δίκην ἡ πιμωρία ἐπὶ τέλος ἄγουσα καὶ ἐκδικάζουσα τὴν δικαίαν τοῦ θεοῦ ἀπόφασιν . ἔνθα μένει μὲν αὐτὰς ἀσβεστόν τι καὶ ἀκατάπαυστον πῦρ , μένει δὲ ἀπόκρημνόν τε καὶ κατηρεφὲς βάραθρον . ἀσεβὲς δὲ καὶ τὸ ἐνθύμημα τῶν πρὸς τὴν διαφορὰν τῶν ὄντων ἀπεχθανομένων , μίαν τε κανῖ τὴν αὐτὴν ἀφίαν πάντων χρημάτων εἶναι θελόντων . ἄλικον ἄρα τοῖς δυσσεβέσιν εἶναι δοκεῖ τὰ τίμια τῶν ὑποδεεστέρων προτιμᾶσθαι καὶ τὴν ἀθάνατον φύσιν πλεονεκτεῖν τῶν φθαρτῶν καὶ ἐπιγείων ζώων μακαριότητι , ὅσῳ σεμνοτέρα τε καὶ θειοτέρα τυγχάνει οὖσα . καὶ τῆς θείας ἀγαθό - τητος οὐκ ἄμοιρον τὸ τῶν ἀνθώπων γένος , ἀλλ’ οὐκ ἁπλῶς πάν - των οὐδ’ὡς ἔτυχε , μόνων δὲ τῶν τὴν θείαν φύσιν ἐξιχνευςάντων καὶ τὸ προηγούμενον ἐπιτήδευμα τοῦ βίου προελομένων , τὴν τῶν θείων ἐπίγνωσιν .
Lemmas: ἤδη δέ τις καί ἐν ὁ μέμφομαι ὁ θεός νεανιεύω - ὁ . τίς δή ποτός βούλομαι οὖον εἷς καί ὁ αὐτός ὁ εἰμί φύσις τεκταίνομαι , ἀλλά διάξορα καί ὁ πλεῖστος ἐναντίος ὁ φύσις ἐπίτεξ - λεύσω ἀπογεννάω ; ὅθεν καί ὁ διαφορά ὁ ἡμέτερος ἠθέω τε καί προαίρεσις . εἰμί γάρ ἴσως ἀγαθός , καί πρός ὁ πειθαρχέω ὁ κέλευσμα ὁ θεός καί πρός ὁ ἀκριβής κατάληψις αὐτός καί πρός ὁ βεβαιόω ὁ κατά ἕκαστος πίστις , ὁμότροπος εἰμί πᾶς ἄνθρωπος . δυνατός δέ καί ὁ πρᾶξις ἅτε δή θεός . ὁ οὗτος λεαίνω - αἱρέω ἔοικα μέμφομαι ὁ διακοσμέω ὁ ὅλος καί ὁ νυξ - τερινη διαδοχή μή προσδέχομαι , βούλομαι δέ ἀεί ὁ ἡμερινός φάος διαρκέω , καί οὗτος ὁ ἀνάπαυσις εἰμί ἀναγκαῖος , ἀγανακ - ἐγώ τε πρός ὁ ὠκεανός καί γῆ ὅρος , μέμφομαι τε ὁ γῆ τοσοῦτος πρός χρῆσις ὁ ἐπίγειος δωρέω , ἀλλά καί ὁ θάλασσα αἰτιάομαι παντοδαπός ὁ πλέω παρέχω ἀπό - ῥέω , καί καθάπαξ πᾶς εἷς μοερδω ἀξιόω εἰμί , Ὕλας δέ καί ὄρος ὁ σύνολον μηδέ ἀξιόω ξαίνω , καί ὅλως πᾶς ὁ διάφορος ὁ φύσις ἀποτέλεσμα σύν ὁ προσηγορία αὐτός ἀναιρέω . καί οὗτος μέν φανερῶς ἕωλος , ὁ δέ ὁ ἄνθρωπος πᾶς ὄμνυμι - τρόπος εἰμί ἀξιόω , κομιδή γελοῖος , μηδέ ἐννοέω , ὅτι οὐ ὅσπερ ὁ ὁ κόσμος διάταξις οὗτος καί ὁ κοσμικός , οὐδέ ὁ ξυσικας ὁ ἠθικός ὁμοούσιος , οὐδέ ὁ ὁ σῶμα πάθημα ὁ ὁ Ψυχή πάθος ὁ αὐτός ; ὁ μέν γάρ σύμπας κόσμος ἐκ διά - φόρος στοιχεῖον ὁ θεός τεκταίνομαι . διαφορά γάρ εἰμί ὁ σωματικός δύναμις διάξορα καί παντοδαπός πρός ὁ χρῆσις ὁ κόσμος πορίζω ἐκ ἀνάγκη , εἴπερ πολύς καί ἀναρίθμητος ὁ φύσις , . . . πολύς δέ ὑπό θάλασσα καί ἀήρ συντελέω . ὁ δέ ἄνθρω - πως λογικός ποιέω ζῷον γνῶσις τε αὐτός κακός καί ἀγαθός δωρέω , ὅπως ὁ μέν φεύγω ὁ δέ μεταδιώκω , δίδωμι τε αὐτός τοιοῦτος τις σοφία ἐπιτηδειότης αὐτεξούσιος αὐτός ἐάω καί ὁ κρίσις ὁ διατύπωσις ἐπιτρέπω ὁ κατά αὐτός βίος , καί ταπιτᾶς ἐκ ἴσος πάσις ἄνθρωπος . πόθεν οὖν ὁ διάξορον ὁ τρέ - πάω ; ὅταν οἴομαι ὁ δωρέω ἐγώ ὑπό ὁ πρόνοια ἀγαθός καταμελέω , θυμός δέ εἴκω ἢ ἐπιθυμία ἀντί ὁ ἀγαθός ὁ χείρων ἀείρω . ἐρεθίζω γάρ οὖον μικρός ὁ θυμός , βιάζομαι δέ καί ὁ ἐπιθυμία , καί ὁ ἄφρων ἐκτραχηλιάζω , ὅταν ὁ λόγος περιγίγνομαι . ἐπικρατέω δέ ἐκεῖνος πᾶς ὁ βίος μέτριος ἔπαινος τε ἄξιος . συγκροτέω δέ οὖν , ἡνίκα δίκη ἀγαθός τις ἡνίοχος σπάω ὁ ἡνία ὁ ἄτακτος καί μανιώδης συνωρίς , ἐνθένδε ὁ πίστις , καί ὁ πρός ὁ θεός εὐσέβεια δικαιόω τε καί σωφροςύνη καί παντοῖος ἀρετή εὐδαιμονία συνίστημι . οὗτος δή καί ὁ τοιοῦτος ὁ ὁ Ψυχή κατόρθωμα ἄγω πρός ὁ ὅσιος δικαστής αὐτός οὖον κρίνω οὐδέ ἐπί ὁ ὁ ἁμάρτημα ἔλεγχος ἄχθομαι ἀλλά ἐπί ὁ τιμή , ὅς αὐτός ὁ ἀγαθός βιόω προυπέχω . ὁ δέ ἀκάθαρτος καί σωματικός ἡδονή ἐμφορέω ὠθέω βία ὀδύρομαι ἐπί ὁ προακούω δίκη ὁ πιμωρία ἐπί τέλος ἄγω καί ἐκδικάζω ὁ Δίκαιος ὁ θεός ἀπόφασις . ἔνθα μένω μέν αὐτός ἄσβεστος τίς καί ἀκατάπαυστος πῦρ , μένω δέ ἀπόκρημνος τε καί κατηρεφής βάραθρον . ἀσεβής δέ καί ὁ ἐνθύμημα ὁ πρός ὁ διαφορά ὁ εἰμί ἀπεχθάνομαι , εἷς τε κανί ὁ αὐτός ἀφία πᾶς χρῆμα εἰμί ἐθέλω . ἁλικός ἄρα ὁ δυσσεβής εἰμί δοκέω ὁ τίμιος ὁ ὑποδεέστερος προτιμάω καί ὁ ἀθάνατος φύσις πλεονεκτέω ὁ φθαρτός καί ἐπίγειος ζῷον μακαριότης , ὅσος σεμνός τε καί θεῖος τυγχάνω εἰμί . καί ὁ θεῖος αγαθός - τήτη οὐ ἄμοιρος ὁ ὁ ἄνθωπος γένος , ἀλλά οὐ ἁπλόος πᾶς - ὁ οὐδή τυγχάνω , μόνος δέ ὁ ὁ θεῖος φύσις ἐξιχνεύω καί ὁ προηγούμενος ἐπιτήδευμα ὁ βίος προαιρέω , ὁ ὁ θεῖον ἐπίγνωσις .