eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.60
Ἐν ἐκείνῳ φησὶ τῷ καιρῷ καθ’ ὃν πάντα τὰ προλεχθέντα κατὰ τοῦ δηλωθέντος ἄρχοντος τῶν Ἀσσυρίων δι’ ἔργων χωρήσειεν , οἱ περιλειφθέντες τοῦ αἰχμαλωτισθέντος λαοῦ τῶν Ἰουδαίων , τῆς πολεμίας χώρας ἐλεύθεροι γενόμενοι καὶ εἰς τὴν οἰκείαν ἐπανελθόντες οὐκέτι προσέξουσιν , οἷς πάλαι προσεῖχον δαίμοσι πονηροῖς τοῖς τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἠδικηκόσι καὶ πάντων αὐτοῖς κακῶν αἰτίοις γενομένοις , ἀλλὰ τῷ θεῷ λοιπὸν προσέξουσι μόνῳ ἅτε λυτρωτῇ καὶ σωτῆρι αὐτῶν γενομένῳ . ἐπληροῦτο δὲ καὶ ταῦτα πρὸς λέξιν κατὰ Κῦρον τὸν Περσῶν βασιλέα , ὃς πάντας ἀνῆκε τοὺς ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ Ἰουδαίους · καθ’ ὃν καιρὸν οἱ περὶ τὸν Ζοροβάβελ καὶ Ἰησοῦν τὸν τοῦ Ἰωσεδὲκ τὸν ἱερέα τὸν μέγαν , οἵ τε ἅμα τῷ Ἔσδρᾳ καὶ Νεεμίᾳ τῆς Βαβυλῶνος ἐπανελθόντες , τὸν νεὼν ἤγειραν καὶ τὴν πόλιν αὐτὴν ἀνεκτήσαντο . ἄλλοι διὰ τῆς μετὰ χεῖρας λέξεως δηλούμενοι · τὸ γὰρ καταλειφθὲν τοῦ Ἰσραὴλ καὶ οἱ σωθέντες τοῦ Ἰακώβ . οὗτοι γὰρ φησὶ μηκέτι πεποιθέναι ἐπὶ τοὺς ἀδικήσαντας αὐτούς , ὅπερ ἔπραττον κατὰ τοὺς χρόνους Ἄχαζ τοῦ βασιλέως · γέγραπται γὰρ ἐν ταῖς Βασιλείαις · καὶ ἀπέστειλεν Ἄχαζ ἀγγέλους πρὸς τὸν βασιλέα τῶν Ἀσσυρίων λέγων Δοῦλός σου ἐγώ , ἀνάβηθι καὶ σῶσόν με ἐκ χειρὸς βασιλέως Συρίας καὶ ἐκ χειρὸς βασιλέως Ἰσραὴλ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ’ ἐμέ . καὶ ἔλαβεν Ἄχαζ τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον τὸ εὑρεθὲν ἐν θησαυροῖς οἴκου τοῦ κυρίου καὶ οἴκου τοῦ βασιλέως καὶ ἀπέστειλε τῷ βασιλεῖ Ἀσσυρίων δῶρα . καὶ ἤκουσεν αὐτοῦ ὁ βασιλεὺς Ἀσσυρίων , καὶ ἦλθεν εἰς Δαμασκὸν καὶ ἔλαβεν αὐτὴν καὶ ἀπῴκισεν αὐτὴν καὶ τὸν Ῥαασσὼν ἀπέστρεψεν . ἀλλ’ οὐκέτι φησὶν ἔσονται τοιοῦτοι ἐπανήξαντες , ἔσονται δὲ πεποιθότες ἐπὶ τὸν θεὸν τὸν ἅγιον Ἰσραὴλ τῇ ἀληθείᾳ , καὶ ἔσται τὸ καταλειφθὲν τοῦ Ἰακὼβ ἐλπίζον ἐπὶ θεὸν ἰσχύοντα . τήρει δ’ ἐνταῦθα ὡς ἡ Ἑβραϊκὴ λέξις ἀντὶ τοῦ · ἐπὶ θεὸν ἰσχύοντα , ἢλ γιββὼρ περιέχει , ὅπερ ἔκειτο ἐπὶ τῶν ὀνομάτων τοῦ γεννηθέντος ἡμῖν παιδίου , περὶ οὗ ἐλέγετο · καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος · κἀκεῖ γὰρ εἶχε τὸ Ἑβραϊκὸν ἐν τοῖς ὀνόμασιν αὐτοῦ ἢλ γιββώρ , πάλιν δὲ καὶ ἐν τοῖς μετὰ χεῖρας τοῦ καταλειφθέντος λαοῦ μνημονεύει . Καὶ ἐπιφέρει · καὶ ἐὰν γένηται ὁ λαὸς Ἰσραὴλ ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης , τὸ κατάλειμμα αὐτῶν σωθήσεται · λόγον γὰρ συντελῶν καὶ συντέμνων ἐν δικαιοσύνῃ , ὅτι λόγον συντετμημένον ποιήσει κύριος ἐν τῇ οἰκουμένῃ ὅλῃ . τὸ μὲν οὖν πρῶτον τοὺς καταλειφθέντας ἐδήλου τοὺς ἐπανελθόντας ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας , τὸ δὲ δεύτερον , ἔνθα ὁ λόγος ἀορίστως ἐπιφέρει μετὰ ὑποδιαστολῆς τό · καὶ ἐὰν γένηται ὁ λαὸς Ἰσραὴλ ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης , τὸ ὑπόλειμμα σωθήσεται , ἑτέραν παρίστησι διάνοιαν · ψάμμος γὰρ θαλάσσης τὸ μὲν πλῆθος ἀναρίθμητον ἔχει , ἄλλως δὲ ἄχρηστος τυγχάνει πρὸς γεωργίαν . ἐπειδὰν οὖν ὁ λαὸς Ἰσραήλ φησιν εἰς πλῆθος ἀναρίθμητον χυθῇ , ἄχρηστον δὲ γένηται ἐν τῇ κατὰ θεὸν καρποφορίᾳ , τὸ τηνικαῦτα τὸ μὲν πλῆθος αὐτῶν ἀπολεῖται , μόνον δὲ τὸ κατάλειμμα αὐτῶν σωθήσεται τοῦ λόγου σημαίνοντος τὴν ἄχρηστον πληθὺν τοῦ ἔθνους τῶν μετὰ τὴν ἐπάνοδον τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος οἰκησάντων τὴν χώραν μέχρι τῶν Ῥωμαϊκῶν χρόνων · οὗτοι γὰρ ἦσαν οἱ ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης , ἐξ ὧν μόνον διεσώθη τὸ κατάλειμμα , οἱ ἐξ αὐτῶν εἰς τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ πεπιστευκότες μαθηταὶ αὐτοῦ καὶ ἀπόστολοι καὶ εὐαγγελισταί . τοῦτο δὲ ἔσται φησὶν ἐπειδὰν λόγον συντετμημένον ποιήσει κύριος ἐν τῇ οἰκουμένῃ ὅλῃ , δι’ ὧν σαφῶς τὸ εὐαγγέλιον τῆς καινῆς ᾐνίξατο διαθήκης ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ κηρυχθέν . συντετμημένος δὲ ἦν ὁ λόγος ὁ εὐαγγελικὸς τῷ μὴ περιέχειν τὰ παρὰ Μωσεῖ παραγγέλματα . τῶν δὲ προκειμένων ῥημάτων μέμνηται καὶ ὁ Ἀπόστολος τοῦτον λέγων τὸν τρόπον · Ἠσαΐας δὲ κράζει ὑπὲρ τοῦ Ἰσραήλ · ἐὰν ᾖ ὁ ἀριθμὸς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ὡς ἡ ἄμμος τῆς θαλάσσης , τὸ ὑπόλειμμα σωθήσεται · λόγον γὰρ συντελῶν καὶ συντέμνων ποιήσει κύριος ἐπὶ τῆς γῆς . καὶ καθὼς προείρηκεν Ἠσαΐας · εἰ μὴ κύριος σαβαὼθ ἐγκατέλιπεν ἡμῖν σπέρμα , ὡς Σόδομα ἂν ἐγενήθημεν καὶ ὡς Γόμορρα ἂν ὡμοιώθημεν . ἰστέον δ’ ὡς μέχρι τούτων Ὠριγένει προῆλθεν ὁ δωδέκατος τῶν εἰς τὸν προφήτην ἐξηγητικῶν τόμος .
Lemmas: ἐν ἐκεῖνος φημί ὁ καιρός κατά ὅς πᾶς ὁ προλέγω κατά ὁ δηλόω ἄρχω ὁ Ἀσσύριος διά ἔργον χωρέω , ὁ περιλείπομαι ὁ αἰχμαλωτίζω λαός ὁ Ἰουδαῖος , ὁ πολέμιος χώρα ἐλεύθερος γίγνομαι καί εἰς ὁ οἰκεῖος ἐπανέρχομαι οὐκέτι προσέχω , ὅς πάλαι προσέχω δαίμων πονηρός ὁ ὁ ψυχή αὐτός ἀδικέω καί πᾶς αὐτός κακός αἴτιος γίγνομαι , ἀλλά ὁ θεός λοιπός προσέχω μόνος ἅτε λυτρωτός καί σωτήρ αὐτός γίγνομαι . πληρόω δέ καί οὗτος πρός λέξις κατά Κῦρος ὁ Πέρσης βασιλεύς , ὅς πᾶς ἀνίημι ὁ ἐν ὁ αἰχμαλωσία Ἰουδαῖος · κατά ὅς καιρός ὁ περί ὁ Ζοροβάβελ καί Ἰησοῦς ὁ ὁ Ἰωσεδέκ ὁ ἱερεύς ὁ μέγας , ὁ τε ἅμα ὁ Ἔσδρας καί Νεεμίας ὁ Βαβυλών ἐπανέρχομαι , ὁ ναός ἐγείρω καί ὁ πόλις αὐτός ἀνακτάομαι . ἄλλος διά ὁ μετά χείρ λέξις δηλέομαι · ὁ γάρ καταλιμπάνω ὁ Ἰσραήλ καί ὁ σώζω ὁ Ἰακώβ . οὗτος γάρ φημί μηκέτι πείθω ἐπί ὁ ἀδικέω αὐτός , ὅσπερ πράσσω κατά ὁ χρόνος Ἄχαζ ὁ βασιλεύς · γράφω γάρ ἐν ὁ Βασίλεια · καί ἀποστέλλω Ἄχαζ ἄγγελος πρός ὁ βασιλεύς ὁ Ἀσσύριος λέγω Δοῦλος σύ ἐγώ , ἀναβαίνω καί σῴζω ἐγώ ἐκ χείρ βασιλεύς Συρία καί ἐκ χείρ βασιλεύς Ἰσραήλ ὁ ἐπανίστημι ἐπί ἐγώ . καί λαμβάνω Ἄχαζ ὁ ἀργύριον καί ὁ χρυσίον ὁ εὑρίσκω ἐν θησαυρός οἶκος ὁ κύριος καί οἶκος ὁ βασιλεύς καί ἀποστέλλω ὁ βασιλεύς Ἀσσύριος Δῶρα . καί ἀκούω αὐτός ὁ βασιλεύς Ἀσσύριος , καί ἔρχομαι εἰς Δαμασκός καί λαμβάνω αὐτός καί ἀποικίζω αὐτός καί ὁ Ῥασσών ἀποστρέφω . ἀλλά οὐκέτι φημί εἰμί τοιοῦτος ἐπανήκω , εἰμί δέ πείθω ἐπί ὁ θεός ὁ ἅγιος Ἰσραήλ ὁ ἀλήθεια , καί εἰμί ὁ καταλιμπάνω ὁ Ἰακώβ ἐλπίζω ἐπί θεός ἰσχύω . τηρέω δέ ἐνταῦθα ὡς ὁ ἑβραικός λέξις ἀντί ὁ · ἐπί θεός ἰσχύω , ἤλ γιββὼρ περιέχω , ὅσπερ κεῖμαι ἐπί ὁ ὄνομα ὁ γεννάω ἐγώ παιδίον , περί ὅς λέγω · καί καλέω ὁ ὄνομα αὐτός Μεγάλης βουλή ἄγγελος · ἐκεῖ γάρ ἔχω ὁ ἑβραικός ἐν ὁ ὄνομα αὐτός ἤλ γιββώρ , πάλιν δέ καί ἐν ὁ μετά χείρ ὁ καταλείπω λαός μνημονεύω . καί ἐπιφέρω · καί ἐάν γίγνομαι ὁ λαός Ἰσραήλ ὡς ὁ ἄμμος ὁ θάλασσα , ὁ κατάλειμμα αὐτός σῴζω · λόγος γάρ συντελής καί συντέμνω ἐν δικαιοσύνη , ὅτι λόγος συντέμνω ποιέω κύριος ἐν ὁ οἰκέω ὅλος . ὁ μέν οὖν πρῶτος ὁ καταλείπω δηλόω ὁ ἐπανέρχομαι ἀπό ὁ αἰχμαλωσία , ὁ δέ δύο , ἔνθα ὁ λόγος ἀόριστος ἐπιφέρω μετά ὑποδιαστολή ὁ · καί ἐάν γίγνομαι ὁ λαός Ἰσραήλ ὡς ὁ ἄμμος ὁ θάλασσα , ὁ ὑπόλειμμα σῴζω , ἕτερος παρίστημι διάνοια · ψάμμος γάρ θάλασσα ὁ μέν πλῆθος ἀναρίθμητος ἔχω , ἄλλως δέ ἄχρηστος τυγχάνω πρός γεωργία . ἐπειδάν οὖν ὁ λαός Ἰσραήλ φημί εἰς πλῆθος ἀναρίθμητος χέω , ἄχρηστος δέ γίγνομαι ἐν ὁ κατά θεός καρποφορία , ὁ τηνικαῦτα ὁ μέν πλῆθος αὐτός ἀπόλλυμι , μόνος δέ ὁ κατάλειμμα αὐτός σῴζω ὁ λόγος σημαίνω ὁ ἄχρηστος πληθύς ὁ ἔθνος ὁ μετά ὁ ἐπάνοδος ὁ ἀπό Βαβυλών οἰκέω ὁ χώρα μέχρι ὁ Ῥωμαϊκός χρόνος · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ὡς ὁ ἄμμος ὁ θάλασσα , ἐκ ὅς μόνος διασῴζω ὁ κατάλειμμα , ὁ ἐκ αὐτός εἰς ὁ Χριστός ὁ θεός πιστεύω μαθητής αὐτός καί ἀπόστολος καί εὐαγγελιστής . οὗτος δέ εἰμί φημί ἐπειδάν λόγος συντέμνω ποιέω κύριος ἐν ὁ οἰκέω ὅλος , διά ὅς σαφῶς ὁ εὐαγγέλιον ὁ καινός αἰνίζω διαθήκη ἐν ὅλος ὁ οἰκέω κηρύσσω . συντέμνω δέ εἰμί ὁ λόγος ὁ εὐαγγελικός ὁ μή περιέχω ὁ παρά Μωσῆς παράγγελμα . ὁ δέ πρόκειμαι ῥῆμα μιμνήσκω καί ὁ ἀπόστολος οὗτος λέγω ὁ τρόπος · Ἠσαΐας δέ κράζω ὑπέρ ὁ Ἰσραήλ · ἐάν εἰμί ὁ ἀριθμός ὁ υἱός Ἰσραήλ ὡς ὁ ἄμμος ὁ θάλασσα , ὁ ὑπόλειμμα σῴζω · λόγος γάρ συντελής καί συντέμνω ποιέω κύριος ἐπί ὁ γῆ . καί καθώς προαγορεύω Ἠσαΐας · εἰμί μή κύριος Σαβαώθ ἐγκαταλείπω ἐγώ σπέρμα , ὡς Σόδομα εἄν γίγνομαι καί ὡς Γόμορρα εἄν ὁμοιόω . ἰστέον δέ ὡς μέχρι οὗτος Ὠριγένης προέρχομαι ὁ δωδέκατος ὁ εἰς ὁ προφήτης ἐξηγητικός τόμος .