eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.76
Κατὰ τοὺς ἀποδοθέντας χρόνους τῆς ἀφίξεως τοῦ κυρίου τῆς εἰς Αἴγυπτον οὐκέτ’ ἔσεσθαι φρόνημα τοῖς Αἰγυπτίοις ἀνδρικόν , γυναικῶν δὲ δίκην ἐν τρόμῳ καὶ ἐν φόβῳ διάξειν αὐτοὺς τὸν βίον διὰ τὴν ἐπαναστᾶσαν αὐτοῖς χεῖρα τοῦ θεοῦ θεσπίζει . χεὶρ δὲ κυρίου τίς ἂν νοηθείη ἑτέρα οὖσα παρὰ τὴν λεγομένην δεξιὰν αὐτοῦ , ἀλλ’ ἢ ἡ Ῥωμαϊκὴ δύναμις ἡ καθυποτάξασα τοὺς Αἰγυπτίους καὶ ὑποχειρίους ποιησαμένη διὰ τὴν τοῦ κυρίου παρουσίαν ; οὕτω γάρ ποτε καὶ ὁ διάβολος πρὸς τὸν θεὸν ἀναγέγραπται εἰρηκὼς περὶ τοῦ Ἰώβ · ἀλλὰ ἀπόστειλον τὴν χεῖρά σου καὶ ἅψαι πάντων , ὧν ἔχει · εἰ μὴν εἰς πρόσωπόν σου εὐλογήσει σε . ἡ τοίνυν διακονησαμένη τῷ βουλήματι τοῦ θεοῦ εἰς τὸ χειρώσασθαι τὴν Αἰγυπτίων ἀρχὴν δύναμις αὐτὴ δὲ ἦν , ἣ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στρατοῦ χεὶρ ὠνόμασται . ὅπως δὲ γυναικῶν δίκην μετὰ φόβου καὶ ἀγωνίας Ῥωμαίοις δουλεύουσιν Αἰγύπτιοι , οὐδὲν δεῖ λέγειν . ἀλλὰ καὶ ἡ χώρα τῶν Ἰουδαίων γέγονε τοῖς τὴν παρουσίαν τοῦ κυρίου παραδεδεγμένοις Αἰγυπτίοις εἰς φόβητρον · χώραν δὲ Ἰουδαίων οὐκ ἂν ἁμάρτοις τὴν θείαν εἰπὼν γραφήν , ἣν δι’ ὑπερβολὴν εὐλαβείας καὶ πίστεως οἱ τὸν κύριον ἐπεγνωκότες μετὰ φόβου καὶ τρόμου καὶ εὐλαβείας προσίενται , οὐκέθ’ ὡς τὸ πρὶν βλασφημοῦντες αὐτήν , ἀλλὰ τιμῶντες καὶ σέβοντες διὰ τὸν ἐν αὐτῇ κηρυττόμενον κύριον . διὸ πᾶς ὁ ὀνομάζων αὐτὴν αὐτοῖς φόβον θεοῦ ἐμποιεῖ αὐτοῖς · ἀρχὴ δὲ σοφίας φόβος κυρίου . Κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον , καθ’ ὃν ταῦτ’ ἔσεσθαι προφητεύεται , πέντε πόλεις ἐν Αἰγύπτῳ συστήσεσθαί φησιν ὁ λόγος , οὐ τῇ Αἰγυπτίων γλώττῃ ἀλλὰ τῇ Χανανίτιδι χρωμένας καὶ ὀμνυούσας , οὐ τοὺς πατρῴους θεούς , οὓς ἐνόμιζον πάλαι πρότερον , ἀλλ’ ἐν τῷ ὀνόματι κυρίου σαβαὼθ τοῦ παρὰ Ἰουδαίοις γνωριζομένου θεοῦ . οὗτος δὲ ἦν ὁ ἐπὶ νεφέλης κούφης ἐπιδημήσας αὐτοῖς . θαυμάσαι δέ ἐστιν ἐπακούοντα Αἰγυπτίων καλούντων τῇ Ἑβραϊκῇ φωνῇ , ἣν αὐτοὶ Αἰγύπτιοι Χανανῖτιν γλῶτταν ὠνόμαζον · ἐπειδὰν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ θεοῦ Ἑβραϊκῶν φωνῶν μνημονεύωσιν , οἷον τοῦ ἁληλουϊὰ καὶ τοῦ ἀμὴν καὶ τοῦ σαβαὼθ καὶ τῶν ἄλλων τῶν ἐν τῇ θείᾳ φερομένων γραφῇ . ὡς δὲ καὶ τὸν κύριον ἐπόμνυνται ὅρκιον αὐτοῦ ποιούμενοι τοὔνομα καὶ τῶν πατρῴων θεῶν τὸν παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις γνωριζόμενον κύριον σαβαὼθ προτιμῶντες , οὐδὲν δεῖ λέγειν τῆς ἀληθείας αὐτῆς τὴν προφητικὴν ἐπισφραγιζομένης φωνήν . εἰ δὲ πέντε λέγονται πόλεις αἱ θεσπιζόμεναι , ἀλλ’ οὐ χρὴ ἀγνοεῖν , ὡς αἱ πέντε μία τυγχάνουσι . διὸ καὶ ἓν ὄνομα κατὰ πασῶν ἐπιλέγεται τὸ Ἀσεδέκ , ὅπερ ὁ Σύμμαχος ἡρμήνευσεν ἡλίου · τίνα οὖν εἴποις ἂν ταύτην εἶναι ἢ τὴν ἁγίαν τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαν , κατὰ μὲν τοὺς Ἑβδομήκοντα καλουμένην Ἀσεδέκ , ὃ δὴ σημαίνει δικαιοσύνης , κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον ἡλίου , περὶ οὗ λέλεκται · τοῖς δὲ φοβουμένοις με ἀνατελεῖ ἥλιος δικαιοσύνης , καὶ ἴασις ἐν ταῖς πτέρυξιν αὐτοῦ , κατὰ δὲ τὸ ἀκριβὲς τῆς Ἑβραϊκῆς λέξεως ἡ Ἀρεόπολις λέλεκται . ὅπερ οὕτως ἂν ἑρμηνευθείη · πόλις τῆς γῆς κληθήσεται ἡ μία πόλις · αὕτη γὰρ μόνη καθ’ ὅλης τῆς γῆς ἵδρυται τῷ θεῷ πόλις , ὡς εἰρῆσθαι περὶ αὐτῆς · δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ , ἡ πόλις τοῦ θεοῦ . πέντε δὲ πόλεις τοῦ θεοῦ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ εἶεν ἂν αἱ διάφοροι πολιτεῖαι εἰς πέντε τάγματα διῃρημέναι · εἰ γοῦν τις ἀριθμήσειε τὸ πρῶτον τῶν προέδρων τάγμα καὶ τὸ δεύτερον τῶν πρεσβυτέρων τό τε τῶν διακόνων τρίτον καὶ τῶν ἐν Χριστῷ πεφωτισμένων τέταρτον καὶ ἐπὶ τούτοις τὸ τῶν ἐν εἰσαγωγῇ τυγχανόντων , εἴσεται ὡς πέντε τάγματα ταῦτα πολιτεύεται ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ θεοῦ · διὸ πέντε πόλεις ὑπὸ μίαν εἴρηνται λαλοῦσαι τῇ γλώσσῃ τῇ πάλαι νομιζομένῃ παρ’ Αἰγυπτίοις Χανανίτιδι καὶ ὀμνύουσαι τῷ ὀνόματι κυρίου σαβαώθ . τὸ δὲ θαῦμα τοῦ λόγου ἴδοι ἄν τις ἐπιστήσας , ὅπως Αἰγύπτιοι οἱ πάλαι δεισιδαιμονέστατοι καὶ Ἰουδαίων μὲν ὄντες ἐκ τοῦ παντὸς μισηταί , τὸν δὲ θεὸν τὸν παρ’ αὐτοῖς βλασφημεῖν εἰωθότες , οὗτοι ταῖς Ἰουδαϊκαῖς χρώμενοι γραφαῖς τοῦ παρὰ Ἰουδαίοις χρηματίζοντος κυρίου σαβαὼθ τὸν φόβον ἀνειλήφασιν , ὡς τὸ ὄνομα αὐτοῦ ὅρκον ἑαυτοῖς τίθεσθαι . ἡλίου δὲ καὶ φωτὸς πόλιν εἰκότως τὴν ἐκκλησίαν ὠνόμασε διὰ τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ φῶς ὄντα τὸ φωτίζον πάντα ἄνθρωπον , ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον . διὸ κατὰ τὸν Σύμμαχον εἴρηται · πόλις ἡλίου κληθήσεται ἡ μία πόλις .
Lemmas: κατά ὁ ἀποδίδωμι χρόνος ὁ ἄφιξις ὁ κύριος ὁ εἰς Αἴγυπτος οὐκέτι εἰμί φρόνημα ὁ Αἰγύπτιος ἀνδρικός , γυνή δέ δίκη ἐν τρόμος καί ἐν φόβος διάγω αὐτός ὁ βίος διά ὁ ἐπανίστημι αὐτός χείρ ὁ θεός θεσπίζω . χείρ δέ κύριος τίς εἄν νοέω ἕτερος εἰμί παρά ὁ λέγω δεξιά αὐτός , ἀλλά ἢ ὁ Ῥωμαῖος δύναμις ὁ καθυποτάσσω ὁ Αἰγύπτιος καί ὑποχείριος ποιέω διά ὁ ὁ κύριος παρουσία ; οὗτος γάρ ποτός καί ὁ διάβολος πρός ὁ θεός ἀναγράφω ἐρῶ περί ὁ Ἰώβ · ἀλλά ἀποστέλλω ὁ χείρ σύ καί ἅπτω πᾶς , ὅς ἔχω · εἰμί μήv εἰς πρόσωπον σύ εὐλογέω σύ . ὁ τοίνυν διακονέω ὁ βούλημα ὁ θεός εἰς ὁ χειρόομαι ὁ Αἰγύπτιος ἀρχή δύναμις αὐτός δέ εἰμί , ὅς ὁ Ῥωμαϊκός στρατός χείρ ὀνομάζω . ὅπως δέ γυνή δίκη μετά φόβος καί ἀγωνία Ῥωμαῖος δουλεύω Αἰγύπτιος , οὐδείς δεῖ λέγω . ἀλλά καί ὁ χώρα ὁ Ἰουδαῖος γίγνομαι ὁ ὁ παρουσία ὁ κύριος παραδέχομαι Αἰγύπτιος εἰς φόβητρον · χώρα δέ Ἰουδαῖος οὐ εἄν ἁμαρτάνω ὁ θεῖος εἶπον γραφεύς , ὅς διά ὑπερβολή εὐλάβεια καί πίστις ὁ ὁ κύριος ἐπιγιγνώσκω μετά φόβος καί τρόμος καί εὐλάβεια προσίημι , οὐκέτι ὡς ὁ πρίν βλασφημέω αὐτός , ἀλλά τιμή καί σέβω διά ὁ ἐν αὐτός κηρύσσω κύριος . διό πᾶς ὁ ὀνομάζω αὐτός αὐτός φόβος θεός ἐμποιέω αὐτός · ἀρχή δέ σοφία φόβος κύριος . κατά δέ ὁ αὐτός χρόνος , κατά ὅς αὐτός εἰμί προφητεύω , πέντε πόλις ἐν Αἴγυπτος συνίστημι φημί ὁ λόγος , οὖον ὁ Αἰγύπτιος γλῶσσα ἀλλά ὁ Χανανίτης χράω καί ὄμνυμι , οὖον ὁ πατρῷος θεός , ὅς νομίζω πάλαι πρότερος , ἀλλά ἐν ὁ ὄνομα κύριος Σαβαώθ ὁ παρά Ἰουδαῖος γνωρίζω θεός . οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐπί νεφέλη κοῦφος ἐπιδημέω αὐτός . θαυμάζω δέ εἰμί ἐπακούω Αἰγύπτιος καλέω ὁ ἑβραικός φωνή , ὅς αὐτός Αἰγύπτιος χανανιος γλῶσσα ὀνομάζω · ἐπειδάν ἐν ὁ ἐκκλησία ὁ θεός ἑβραικός φωνή μνημονεύω , οἷος ὁ αληλουιος καί ὁ ἀμήν καί ὁ Σαβαώθ καί ὁ ἄλλος ὁ ἐν ὁ θεῖος φέρω γράφω . ὡς δέ καί ὁ κύριος ἐπόμνυμι ὅρκιος αὐτός ποιέω ὄνομα καί ὁ πατρῷος θεός ὁ παρά Ἰουδαῖος μόνος γνωρίζω κύριος Σαβαώθ προτιμάω , οὐδείς δεῖ λέγω ὁ ἀλήθεια αὐτός ὁ προφητικός ἐπισφραγίζω φωνή . εἰμί δέ πέντε λέγω πόλις ὁ θεσπίζω , ἀλλά οὖον χρή ἀγνοέω , ὡς ὁ πέντε εἷς τυγχάνω . διό καί εἷς ὄνομα κατά πᾶς ἐπιλέγω ὁ Ἀσεδέκ , ὅσπερ ὁ Σύμμαχος ἑρμηνεύω ἥλιος · τίς οὖν εἶπον εἄν οὗτος εἰμί ἢ ὁ ἅγιος ὁ θεός ἐκκλησία , κατά μέν ὁ ἑβδομήκοντα καλέω Ἀσεδέκ , ὅς δή σημαίνω δικαιοσύνη , κατά δέ ὁ Σύμμαχος ἥλιος , περί ὅς λέγω · ὁ δέ φοβέω ἐγώ ἀνατέλλω ἥλιος δικαιοσύνη , καί ἴασις ἐν ὁ πτέρυξ αὐτός , κατά δέ ὁ ἀκριβής ὁ ἑβραικός λέξις ὁ Αρεόπολη λέγω . ὅσπερ οὕτως εἄν ἑρμηνεύω · πόλις ὁ γῆ καλέω ὁ εἷς πόλις · οὗτος γάρ μόνος κατά ὅλος ὁ γῆ ἱδρύω ὁ θεός πόλις , ὡς εἴρω περί αὐτός · δοξάζω λαλέω περί σύ , ὁ πόλις ὁ θεός . πέντε δέ πόλις ὁ θεός ἐν ὁ ἐκκλησία ἄγω εἄν ὁ διάφορος πολιτεία εἰς πέντε τάγμα διαιρέω · εἰμί γοῦν τις ἀριθμέω ὁ πρῶτος ὁ πρόεδρος τάγμα καί ὁ δύο ὁ πρέσβυς ὁ τε ὁ διάκονος τρίτος καί ὁ ἐν Χριστός φωτίζω τέταρτος καί ἐπί οὗτος ὁ ὁ ἐν εἰσαγωγή τυγχάνω , εἶμι ὡς πέντε τάγμα οὗτος πολιτεύω ἐν ὁ ἐκκλησία ὁ θεός · διό πέντε πόλις ὑπό εἷς εἴρω λαλέω ὁ γλῶσσα ὁ πάλαι νομίζω παρά Αἰγύπτιος Χανανίτης καί ὄμνυμι ὁ ὄνομα κύριος Σαβαώθ . ὁ δέ θαῦμα ὁ λόγος ὁράω ἄν τις ἐφίστημι , ὅπως Αἰγύπτιος ὁ πάλαι δεισιδαίμων καί Ἰουδαῖος μέν εἰμί ἐκ ὁ πᾶς μισητός , ὁ δέ θεός ὁ παρά αὐτός βλασφημέω εἴωθα , οὗτος ὁ Ἰουδαϊκός χράω γραφεύς ὁ παρά Ἰουδαῖος χρηματίζω κύριος Σαβαώθ ὁ φόβος ἀναλαμβάνω , ὡς ὁ ὄνομα αὐτός Ὅρκος ἑαυτοῦ τίθημι . ἥλιος δέ καί φάος πόλις εἰκότως ὁ ἐκκλησία ὀνομάζω διά ὁ Χριστός ὁ θεός φάος εἰμί ὁ φωτίζω πᾶς ἄνθρωπος , ἔρχομαι εἰς ὁ κόσμος . διό κατά ὁ Σύμμαχος εἴρω · πόλις ἥλιος καλέω ὁ εἷς πόλις .