eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 2.3
Θεσπίσας ὁ λόγος τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ τὴν μετὰ κρίσεως ὀρθῆς ἐπιστασίαν διὰ τοῦ εἰπεῖν · ἰδοὺ βασιλεὺς δίκαιος βασιλεύσει , καὶ ἄρχοντες μετὰ κρίσεως ἄρξουσιν , εἶτ’ ἐπισυνάψας τῶν ἐθνῶν τὴν ἐπὶ τὸν θεὸν ἐπιστροφὴν τῷ ἐκ περιτομῆς λαῷ διὰ τῶν προκειμένων προσφωνεῖ παρακελευόμενος ἀποκλάεσθαι καὶ κόπτεσθαι καὶ θρηνεῖν ὡς ἂν ἐκπεσόντι τῆς τοῦ θεοῦ χάριτος διὰ τὴν εἰς τὸν θεὸν ἀπιστίαν αὐτῶν · διαβάλλων δὲ τὸ ἄνανδρον τῆς ψυχῆς αὐτῶν καὶ τὸ τεθηλυμμένον γυναῖκας αὐτοὺς ἀποκαλεῖ . φησὶ δὲ τὰς συναγωγὰς αὐτῶν δηλοῦσθαι διὰ τῆς φασκούσης προφητείας · γυναῖκες πλούσιαι , ἀνάστητε , ἢ κατὰ τοὺς λοιποὺς ἑρμηνευτάς · γυναῖκες εὐθηνοῦσαι · καὶ γὰρ ἦσαν ὡς ἀληθῶς πάλαι ποτὲ κατὰ θεὸν πλουτοῦσαι καὶ εὐθηνοῦσαι . εἰ μὴ ἄρα πλουσίας αὐτὰς λέγει καὶ εὐθηνούσας διὰ τὸ δοκεῖν ἐν σωματικῷ πλούτῳ περιττεύειν καὶ τρυφᾶν , παρακελεύεται τοίνυν αὐταῖς ὁ λόγος μὴ ὑπτίως μηδὲ παρέργως προσέχειν τοῖς λεγομένοις , διεγηγερμένως δὲ καὶ συντεταγμένως . διό φησιν · ἀνάστητε καὶ ἀκούσατε τῆς φωνῆς μου . μήτι δὲ καὶ ὡς πεσούσαις προστάττει διαναστῆναι ; ἀντὶ δὲ τοῦ · θυγατέρες ἐν ἐλπίδι , οἱ λοιποὶ ἑρμηνευταὶ συμφώνως θυγατέρες πεποιθυῖαι εἰρήκασιν · ἐδόκουν γὰρ εἰσέτι τότε ὡς ἂν πλούσιαι τυγχάνουσαι καὶ εὐθηνοῦσαι μέγα φρονεῖν καὶ πεποιθέναι ἐπὶ τῷ πλούτῳ . εἴποις δ’ ἂν τὰς μὲν πρώτας γυναῖκας σημαίνειν τὰς ἐπὶ τῶν παλαιῶν χρόνων παρὰ Ἰουδαίοις συνόδους καὶ τὰ πλήθη τὰ ἐν αὐταῖς συναγόμενα , τὰς δὲ θυγατέρας τὰς ἐν τοῖς ὕστερον χρόνοις ὑποστησομένας τῶν αὐτῶν συναγωγάς . Καὶ δὴ προστάττει ὁ λόγος ἀμφοτέροις τοῖς εἰρημένοις τάγμασι συντεταμένως καὶ μετὰ προσοχῆς ἀκοῦσαι τῶν ἐπιφερομένων , δι’ ὧν διδάσκει προσήκειν αὐταῖς μνείαν ποιήσασθαι ἐνιαυτοῦ τινος ἡμερῶν καὶ τοῦτο πρᾶξαι μετὰ ὀδύνης πρὸς τῷ καὶ ἐλπίδα ὑπογράψαι ἑαυταῖς ἀγαθήν . ἐνιαυτὸν δὲ ὁ προφητικὸς λόγος τὸν χρόνον τοῦ κηρύγματος τοῦ εὐαγγελικοῦ , καθ’ ὃν ὁ σωτὴρ καὶ κύριος ἡμῶν συνὼν ἀνθρώποις ἐκήρυττε , διδάσκει . καὶ τοῦτο δῆλον ἀπὸ τοῦ ἑξῆς ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ λέγεσθαι · πνεῦμα κυρίου ἐπ’ ἐμέ , οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με · εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με , κηρύξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν , καλέσαι ἐνιαυτὸν κυρίου δεκτόν . τούτου δὴ οὖν τοῦ ἐνιαυτοῦ μνείαν ποιήσασθαι βούλεται τὰς εἰρημένας καὶ τοῦτο πρᾶξαι μετὰ ὀδύνης κατανυττομένας ἐφ’ οἷς τετολμήκασιν , ἀλλὰ καὶ μετὰ ἐλπίδος ἀγαθῆς τοῦτο ποιεῖν διὰ τὴν τοῖς μεταμελομένοις ἐφ’ οἷς ἔπραξαν ἐπηγγελμένην ἐλπίδα . ὅτε μὲν οὖν ὑπῆρχεν ἀμπελὼν κυρίου ὁ οἶκος τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἄνθρωπος τοῦ Ἰούδα νεόφυτον ἠγαπημένον , πολὺς ἦν ὁ παρ’ αὐτοῖς τρυγητός , λέγω δὲ ὅτε συνειστήκει ὁ νεὼς καὶ τὸ θυσιαστήριον , ἐξ ἅπαντός τε τοῦ ἔθνους ὥσπερ ἐξ ἀμπελῶνος τὰ δῶρα καὶ αἱ κατὰ νόμον θυσίαι προσεφέροντο . νυνὶ δέ φησιν · ἀνήλωται ὁ τρυγητὸς καὶ πέπαυται . εἰ δὲ καὶ ἄλλοτέ ποτε παυσάμενος οὗτος ὁ τρυγητὸς κατὰ τὴν εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίαν αὖθις ἀνελήφθη ἀνανεωθέντος τοῦ τόπου , ἀλλὰ νῦν μὲν μανθάνετε , ὅτι οὐκέτι μὴ ἔλθῃ · ἅπαξ γὰρ ἀνήλωται καὶ πέπαυται , κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον · συνετελέσθη φησὶ τρυγητός , ἐκηρύχθη ἵνα μὴ ἔλθῃ . Τί οὖν χρὴ ἐπὶ τούτῳ πράττειν ὑμᾶς τὰς προλεχθείσας , ἐπιφέρει λέγων · ἔκστητε , λυπήθητε , αἱ πεποιθυῖαι . ἁψάσθω φησὶν ὑμῶν ἡ κατὰ θεὸν λύπη , καὶ τῆς προτέρας ἀπιστίας ἔκστητε ἐπιδοῦσαι ἑαυτὰς εἰς μετάνοιαν · ἡ γὰρ κατὰ θεὸν λύπη μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον κατεργάζεται . διὸ καρποὺς μετανοίας τοῖς ἔργοις ἐνδείξασθε ἀποδυσάμεναι τὴν τοῦ πλούτου περιβολήν , τῆς τε τρυφῆς καὶ τῆς εὐθηνίας ἑαυτὰς ἀπογυμνώσασαι , ἀνδρικῷ δὲ σχήματι περιζωσάμεναι τὰς ὀσφὺς κόπτεσθε τὴν καταλαβοῦσαν ἐρημίαν τὸν πάλαι ὑμῶν ἐπιθυμητὸν ἀμπελῶνα . τί δὲ πέπονθεν ὁ ἀγρὸς καὶ τί ἡ ἄμπελος ἡ πολυφόρος , ἑξῆς ἐπιλέγει · ἡ γῆ τοῦ λαοῦ ἄκανθα καὶ χόρτος ἀναβήσεται . τοῦτο δὲ ἐδήλου διὰ τῶν ἔμπροσθεν εἰπών · καὶ ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ σταφυλήν , ἐποίησε δὲ ἀκάνθας . καὶ ταύτας διερμηνεύων ἐπῆγε λέγων · ἔμεινα ἵνα ποιήσῃ κρίσιν , ἐποίησε δὲ ἀνομίαν καὶ οὐ δικαιοσύνην ἀλλὰ κραυγήν . ἐπὶ τούτοις τοιγαροῦν κόπτεσθαι παρεκελεύετο καὶ μάλιστα διὰ τὴν ἐπιφερομένην ἀπειλήν , δι’ ἧς εἴρηται · ἐκ πάσης οἰκίας εὐφροσύνη ἀρθήσεται . καὶ ἡ πάλαι πλουσία πόλις αὕτη , οἶκοι ἔρημοι καταλειφθήσονται , ὅτε πλοῦτος τῆς πόλεως καὶ τὰ σεμνὰ καὶ τὰ ἐπιθυμητὰ τοῦ ἱεροῦ οἴκου καταλειφθήσονται ὑπὸ τοῦ θεοῦ . καὶ γενήσεται δέ φησιν ἡ πάλαι γαυριῶσα καὶ τοῦ θεοῦ χρηματίζουσα πόλις οἰκητήριον ὄνων ἀγρίων καὶ βοσκήματα ποιμένων , ἢ κατὰ τὸν Ἀκύλαν · βοσκήματα ἀγελῶν . τίς δὲ ὁρῶν μετοίκους ἄνδρας οἰκοῦντας τὴν Ἰερουσαλὴμ εἰδωλολάτρας τε ἐκ διαφόρων ἐθνῶν συνειλεγμένους , οὐκ ἂν εὐλόγως εἴποι ὄνους ἀγρίους καὶ διαφόρους ἀγέλας καταβόσκεσθαι αὐτήν ; διὸ λέλεκται · εὐφροσύνη ὄνων ἀγρίων , βοσκήματα ποιμένων . Διὰ ταῦτα τοιγαροῦν προσέταξεν ὑμῖν ὁ λόγος ἰσχυρὸν ποιεῖσθαι κοπετὸν καὶ τῷ θρήνῳ παραμένειν ἐπὶ τοσοῦτον , ἕως ἂν ἐπέλθῃ ἐφ’ ὑμᾶς πνεῦμα ἀφ’ ὑψηλοῦ , ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον · ἀνάψυξις ἐξ ὕψους · ἔστι μὲν γὰρ διαφορὰ πνευμάτων , πλὴν οὐδὲν ὑμᾶς ἀνακτήσασθαι δύναται καὶ ἀναπαῦσαι τοῦ θρήνου καὶ τοῦ κοπετοῦ ἢ τὸ ἐξ ὕψους καταπεμπόμενον πνεῦμα εἴγε ἐπέλθοι ἐφ’ ὑμᾶς . τοῦτο δὲ ἦν περὶ οὗ ἔφασκεν ὁ σωτήρ · ἰδοὺ ἐγὼ ἀπέρχομαι καὶ ἀποστέλλω ὑμῖν τὸν παράκλητον , τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας , καὶ πάλιν · ἕως ἂν λάβητε ἐξ ὕψους δύναμιν . ἐπεὶ τοίνυν · μακάριοι οἱ πενθοῦντες , ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται , καί · μακάριοι οἱ κλαίοντες , ὅτι γελάσονται , εἰκότως ταῖς προλεχθείσαις , εἰ διὰ θρήνου καὶ κλαυθμοῦ καὶ κοπετοῦ τὴν μετάνοιαν ἐνεδείξαντο , ἐπαγγελίαν δίδωσιν ἀγαθὴν τὴν διὰ τοῦ ἁγίου πνεύματος . εἶτα πάλιν τὰ ἀνωτέρω λελεγμένα διαφόρως ἑρμηνεύει λέγων · καὶ ἔσται ἔρημος ὁ Χερμέλ , καὶ ὁ Χερμὲλ εἰς δρυμὸν λογισθήσεται , κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον · καὶ ἔσται φησὶν ἔρημος ὁ Κάρμηλος , ὁ δὲ Κάρμηλος εἰς δρυμὸν λογισθήσεται . ἐλέγετο δὲ καὶ διὰ τῶν ἔμπροσθεν · οὐκέτι μικρὸν καὶ μετατεθήσεται ὁ Λίβανος ὡς τὸ ὄρος τὸ Χερμέλ , καὶ τὸ Χερμὲλ εἰς δρυμὸν λογισθήσεται . καὶ ἀκούσονται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ κωφοὶ λόγους βιβλίου , καὶ οἱ ἐν τῷ σκότει καὶ οἱ ἐν τῇ ὁμίχλῃ ὀφθαλμοὶ τυφλῶν ὄψονται · καὶ ἀγαλλιάσονται πτωχοὶ διὰ κυρίου ἐν εὐφροσύνῃ , καὶ οἱ ἀπηλπισμένοι τῶν ἀνθρώπων ἐμπλησθήσονται εὐφροσύνης , κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον · ἔτι βραχύ φησι καὶ ἔσται Λίβανος εἰς Κάρμηλον , ὁ δὲ Κάρμηλος εἰς δρυμὸν λογισθήσεται . δι’ ὧν Λίβανος μὲν τὸ ὄρος τὸ ἐπὶ τῆς Φοινίκης ἐδήλου τὰ ἔθνη , Κάρμηλος δὲ τὸ ὄρος τὸ ὑπὸ Ἰουδαίοις ὂν πρότερον τὸν ἐκ περιτομῆς λαόν , ὅθεν καὶ ἑρμηνεύεται ὁ Χερμέλ , δηλαδὴ ὁ Κάρμηλος , ἐπίγνωσις περιτομῆς . τὸν Λίβανον τοίνυν , τὸν ἀλλόφυλον καὶ τὸν ἀλλογενῆ λαὸν τὸν ἐξ ἐθνῶν μεταβληθέντα ἔσεσθαί φησιν , ὁποῖος ἦν ὁ πάλαι παρὰ τῷ θεῷ τετιμημένος λαὸς ὁ ἐκ περιτομῆς , αὐτὸν δὲ τὸν ἐκ περιτομῆς λαὸν Χερμὲλ ἢ Κάρμηλον ὀνομαζόμενον εἰς δρυμὸν λογισθήσεσθαι . τοῦτο τοίνυν καὶ ἐν τοῖς μετὰ χεῖρας σημαίνει φάσκων ὁ λόγος . κατὰ τὸν Σύμμαχον · καὶ ἔσται ἡ ἔρημος εἰς Κάρμηλον · ὡς γὰρ ἐκεῖ ὁ Λίβανος εἰς Κάρμηλον ἐλέγετο μεταβαλεῖσθαι , οὕτως ἐνταῦθα ἡ ἔρημος , ἵν’ ᾖ ταῦτα ἡ ἔρημος καὶ ὁ Λίβανος οὕτω δηλουμένης τῆς ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησίας , ἥτις μεταβέβληται εἰς Κάρμηλον . ὥσπερ γὰρ ἦν πάλαι πρότερον μερὶς κυρίου λαὸς αὐτοῦ Ἰακώβ , καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ , ὅ τε Κάρμηλος ἦν ἐπίγνωσιν ἔχων περὶ ταύτης , οὕτως ὁ Λίβανος καὶ ἡ πάλαι ἔρημος ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβαλοῦσα γέγονε μερὶς τοῦ θεοῦ . ὡς αὖ πάλιν ὁ Κάρμηλος εἰς δρυμὸν ἐλογίσθη , δρυμὸς δέ ἐστι χωρίον φυτῶν ἀγρίων καὶ ἀκάρπων πλήρης . διὸ σύνηθές ἐστι τῇ θείᾳ γραφῇ τὰ ἔθνη τὰ τὸν θεὸν οὐκ εἰδότα δρυμὸν ὀνομάζειν ὡς πολλάκις ἀπεδείξαμεν . Εἶθ’ ἑξῆς ὡς ἂν ἤδη μεγάλων ἀγαθῶν ἠξιωμένη τῇ ἐρήμῳ ἐπαγγέλλεται τὰ ἐπιφερόμενα λέγων · καὶ ἀναπαύσεται ἐν τῇ ἐρήμῳ κρίμα , καὶ δικαιοσύνη ἐν τῷ Καρμήλῳ κατοικήσει · ποίῳ δὲ Καρμήλῳ ἢ αὐτῇ τῇ ἐρήμῳ , περὶ ἧς ἐλέγετο · καὶ ἔσται ἡ ἔρημος εἰς Κάρμηλον . κρίμα τοίνυν καὶ δικαιοσύνην ἀναπαύσεσθαι καὶ κατοικήσειν ἐπαγγέλλεται ἐν τῇ πάλαι ἐρήμῳ . διὸ καὶ τῆς ἀνωτέρω προφητείας ἐλέγετο · ἔτι μικρὸν καὶ μετατεθήσεται ὁ Λίβανος ὡς τὸ ὄρος τὸ Χερμέλ . καὶ ἑξῆς ἐπεφέρετο ἡ τῶν ἀπίστων ἐθνῶν εἰς τὸν θεὸν ἐπιστροφὴ διὰ τοῦ · καὶ ἀκούσονται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ κωφοὶ λόγους βιβλίου , καὶ οἱ ἐν τῇ ὁμίχλῃ ὀφθαλμοὶ τυφλῶν ὄψονται καὶ τὰ ἑξῆς . οὕτως οὖν καὶ ἐνταῦθα τὰ ὅμοια ἐκείνοις ἐπάγει φάσκων ἐν τῇ πάλαι ἐρήμῳ ἀναπαύσεσθαι κρίμα καὶ δικαιοσύνην , ἔσεσθαι ἐν αὐτῇ ἔργα δικαιοσύνης , ἀλλὰ καὶ ἔσονταί φησιν ἐν τῇ ἐρήμῳ ταύτῃ πεποιθότες ἕως τοῦ αἰῶνος · καὶ οἰκήσει ὁ λαὸς αὐτοῦ ἐν πόλει εἰρήνης . ἀντὶ γὰρ τῆς καθαιρεθείσης πόλεως τῆς μεγάλης ἐκείνης καὶ γαυριώσης ἑτέραν τῷ θεῷ συστήσεσθαι πόλιν , τὴν ἀπὸ περάτων ἕως περάτων καθολικὴν ἐκκλησίαν καὶ τὸ ἐν αὐτῇ θεοσεβὲς πολίτευμα θεσπίζει . κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον · καὶ ἑδρασθήσεταί φησιν ὁ λαός μου ἐν οἰκίᾳ εἰρήνης , οὐκέτι τοῦ Ἰσραὴλ ἐνταῦθα οὐδὲ τοῦ Ἰακὼβ μνημονευομένου , ἀλλὰ τοῦ θεοῦ τοῦ κατοικήσαντος ἐν τῇ καινῇ πόλει τῆς εἰρήνης , ἐν ᾗ κατοικήσειν τὸν λαὸν αὐτοῦ φησι πεποιθὼς καὶ ἀναπαύεσθαι μετὰ πλούτου . τὸν δὲ τῆς ἐκκλησίας πλοῦτον σημαίνει λέγων ὁ Ἀπόστολος · Εὐχαριστῶ τῷ θεῷ μου διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ , ὅτι ἐν παντὶ ἐπλουτίσθητε ἐν αὐτῷ , ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ γνώσει . Εἶτα ἐπειδὴ ἐν τοῖς ἀνωτέρω τὴν ὀργὴν τοῦ θεοῦ τοῖς ἀσεβέσιν ἐπελεύσεσθαι κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρὸν ἐδήλου φάσκων · μετὰ θυμοῦ καὶ ὀργῆς καὶ φλογὸς πυρὸς κατεσθιούσης κεραυνώσει βιαίως καὶ ὡς χάλαζα συγκαταφερομένη βίᾳ , εἰκότως ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐπιφέρει περὶ τῶν μετὰ χεῖρας μακαριζομένων τό · ἡ δὲ χάλαζα ἐὰν καταβῇ , οὐκ ἐφ’ ὑμᾶς ἥξει , ἀλλὰ καὶ οἱ ἐνοικοῦντες ἐν τοῖς δρυμοῖς ἔσονταί φησι πεποιθότες ὡς ἐν τῇ πεδινῇ . ὁρᾷς ὅπως τοῖς ἀνημέροις καὶ ἀκάρποις φυτοῖς τοῦ δρυμοῦ ἐλπίδας ὑπογράφει ἀγαθὰς ὡς μηκέτι εἶναι τὰς τοιάσδε ψυχὰς ἐν δρυμοῖς , ἀλλ’ ἐν πεδιάδι καὶ ὁμαλῇ καὶ γεωργουμένῃ χώρᾳ ὥστε θαρρεῖν καὶ πεποιθέναι ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν καρποφορίᾳ . Ταῦτα θεσπίσας ὁ λόγος ἑξῆς καὶ ἀκολούθως μακαρίζει τοὺς τὴν ἐρημίαν ταύτην γεωργήσαντας . διὸ λέγει · μακάριοι οἱ σπείροντες ἐπὶ πᾶν ὕδωρ , οὗ βοῦς καὶ ὄνος πατεῖ . μακαρίζει δὲ διὰ τούτων τοὺς ἀποστόλους τοῦ σωτῆρος ἡμῶν καὶ τοὺς πρώτους κήρυκας τοῦ εὐαγγελίου τοὺς καὶ Ἰουδαίοις καὶ Ἕλλησι κηρύξαντας καὶ τὸν σπόρον αὐτῶν καταβαλλομένους ἐπὶ πάντα ἄνθρωπον Ἰουδαῖόν τε πρῶτον καὶ Ἕλληνα . βοῦς μὲν γὰρ διὰ τοὺς πατέρας ὡσανεὶ καθαρὸν ζῷον ὁ ἐκ περιτομῆς λαὸς ὠνόμασται , ὄνος δὲ ὡσανεὶ ἀκάθαρτος ἐκ πατέρων ὁ εἰδωλολατρῶν λαός . ἐπεὶ τοίνυν Ἰουδαίοις πρώτοις , ἔπειτα Ἕλλησιν τὸν εὐαγγελικὸν κατεβάλλοντο σπόρον οἱ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἀπόστολοι , εἰκότως εἴρηται · μακάριος ὁ σπείρων ἐπὶ πᾶν ὕδωρ , οὗ βοῦς καὶ ὄνος πατεῖ . ὕδωρ δὲ ἐνταῦθα ᾐνίξατο τὴν θεόπνευστον γραφὴν ὑπὸ Ἰουδαίων καὶ τοῦ ἐξ ἐθνῶν λαοῦ πατουμένην . Ἀλλ’ ἐγὼ μέν φησιν ὁ προφήτης μακαρίους ὑμᾶς ἡγοῦμαι , ὁρῶ δὲ ἑτέρους ταλανίζοντας ὑμᾶς καὶ ταλαιπώρους ἀποκαλοῦντας , λέγω δὲ τοὺς διώκτας ὑμῶν . διὸ περὶ αὐτῶν φημι · Οὐαὶ τοῖς ταλαιπωροῦσιν ὑμᾶς , καὶ οὐαὶ αὐτοῖς ἀληθῶς , ὅτι ὑμᾶς οὐδεὶς ποιεῖ ταλαιπώρους , καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς νομίζει μὲν ἀνθρώπους ἀθετεῖν , ἀλλ’ ὑμᾶς οὐκ ἀθετεῖ , ἀλλὰ τὸν ἀποστείλαντα ὑμᾶς . τούτοις δὲ ἀδελφὰ τυγχάνει τὰ δι’ ὧν ὁ σωτὴρ τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἔλεγεν · ὁ ὑμᾶς ἀθετῶν ἐμὲ ἀθετεῖ , καὶ ὁ ἐμὲ ἀθετῶν ἀθετεῖ τὸν ἀποστείλαντά με . δύο γὰρ ὄντων ταγμάτων , ὡς ἂν εἴποι τις κατὰ τοὺς καιροὺς τῶν διωγμῶν , τῶν μὲν δρώντων , τῶν δὲ πασχόντων , μακάριος ἂν εἴη ὁ πάσχων , ἀλλὰ μὴ δρῶν · ἄθλιος δὲ ὁ δρῶν , ἀλλὰ μὴ πάσχων . οὐαὶ δὲ τοῖς αὐτοῖς ἔσται καὶ ἄλλως , ἐπειδὴ ἁλώσονται οἱ ἀθετοῦντες καὶ παραδοθήσονται τῷ παραλαμβάνοντι τοὺς ἀποβλήτους τοῦ θεοῦ γινομένους , ὃς παραλαβὼν τὰς ψυχὰς αὐτῶν οὕτως διαφθείρῃ ὡς ἑξῆς ἐπιλέγεσθαι τό · καὶ ὡς σὴς ἐφ’ ἱματίῳ οὕτως ἡττηθήσονται .
Lemmas: θεσπίζω ὁ λόγος ὁ ἐπιφάνεια ὁ Χριστός καί ὁ ἀπόστολος αὐτός ὁ μετά κρίσις ὀρθός ἐπιστασία διά ὁ εἶπον · ἰδού βασιλεύς δίκαιος βασιλεύω , καί ἄρχω μετά κρίσις ἄρχω , εἶτα ἐπισυνάπτω ὁ ἔθνος ὁ ἐπί ὁ θεός ἐπιστροφή ὁ ἐκ περιτομή λαός διά ὁ πρόκειμαι προσφωνέω παρακελεύομαι ἀποκλάω καί κόπτω καί θρηνέω ὡς εἄν ἐκπίπτω ὁ ὁ θεός χάρις διά ὁ εἰς ὁ θεός ἀπιστία αὐτός · διαβάλλω δέ ὁ ἄνανδρος ὁ Ψυχή αὐτός καί ὁ θηλύνω γυνή αὐτός ἀποκαλέω . φημί δέ ὁ συναγωγή αὐτός δηλόω διά ὁ φάσκω προφητεία · γυνή πλούσιος , ἀνίστημι , ἢ κατά ὁ λοιπός ἑρμηνευτής · γυνή εὐθηνέω · καί γάρ εἰμί ὡς ἀληθής πάλαι ποτέ κατά θεός πλουτέω καί εὐθηνέω . εἰμί μή ἄρα πλούσιος αὐτός λέγω καί εὐθηνέω διά ὁ δοκέω ἐν σωματικός πλοῦτος περισσεύω καί τρυφάω , παρακελεύομαι τοίνυν αὐτός ὁ λόγος μή ὕπτιος μηδέ πάρεργον προσέχω ὁ λέγω , διεγηγερμένως δέ καί συντεταγμένως . διό φημί · ἀνίστημι καί ἀκούω ὁ φωνή ἐγώ . μῆτις δέ καί ὡς πίπτω προστάσσω διανίσταμαι ; ἀντί δέ ὁ · θυγάτηρ ἐν ἐλπίς , ὁ λοιπός ἑρμηνευτής σύμφωνος θυγάτηρ πείθω εἴρω · δοκέω γάρ εἰσέτι τότε ὡς εἄν πλούσιος τυγχάνω καί εὐθηνέω μέγας φρονέω καί πείθω ἐπί ὁ πλοῦτος . εἶπον δέ εἄν ὁ μέν πρῶτος γυνή σημαίνω ὁ ἐπί ὁ παλαιός χρόνος παρά Ἰουδαῖος σύνοδος καί ὁ πλῆθος ὁ ἐν αὐτός συνάγω , ὁ δέ θυγάτηρ ὁ ἐν ὁ ὕστερος χρόνος ὑφίστημι ὁ αὐτός συναγωγή . καί δή προστάσσω ὁ λόγος ἀμφότερος ὁ εἴρω τάγμα συντεταμένως καί μετά προσοχή ἀκούω ὁ ἐπιφέρω , διά ὅς διδάσκω προσήκω αὐτός μνεία ποιέω ἐνιαυτός τις ἡμέρα καί οὗτος πράσσω μετά ὀδύνη πρός ὁ καί ἐλπίς ὑπογράφω ἑαυτοῦ ἀγαθός . ἐνιαυτός δέ ὁ προφητικός λόγος ὁ χρόνος ὁ κήρυγμα ὁ εὐαγγελικός , κατά ὅς ὁ σωτήρ καί κύριος ἐγώ σύνειμι ἄνθρωπος κηρύσσω , διδάσκω . καί οὗτος δῆλος ἀπό ὁ ἑξῆς ἐκ πρόσωπον ὁ Χριστός λέγω · πνεῦμα κύριος ἐπί ἐγώ , ὅς ἕνεκα χρίω ἐγώ · εὐαγγελίζω πτωχός ἀποστέλλω ἐγώ , κηρύσσω αἰχμάλωτος ἄφεσις καί τυφλός ἀνάβλεψις , καλέω ἐνιαυτός κύριος δεκτός . οὗτος δή οὖν ὁ ἐνιαυτός μνεία ποιέω βούλομαι ὁ εἴρω καί οὗτος πράσσω μετά ὀδύνη κατανύσσω ἐπί ὅς τολμάω , ἀλλά καί μετά ἐλπίς ἀγαθός οὗτος ποιέω διά ὁ ὁ μεταμέλομαι ἐπί ὅς πράσσω ἐπαγγέλλω ἐλπίς . ὅτε μέν οὖν ὑπάρχω ἀμπελών κύριος ὁ οἶκος ὁ Ἰσραήλ καί ἄνθρωπος ὁ Ἰούδας νεόφυτος ἀγαπάω , πολύς εἰμί ὁ παρά αὐτός τρυγητός , λέγω δέ ὅτε συνίστημι ὁ ναός καί ὁ θυσιαστήριον , ἐκ ἅπας τε ὁ ἔθνος ὥσπερ ἐκ ἀμπελών ὁ Δῶρα καί ὁ κατά νόμος θυσία προσφέρω . νυνί δέ φημί · ἀναλίσκω ὁ τρύγητος καί παύω . εἰμί δέ καί ἄλλοτε ποτός παύω οὗτος ὁ τρύγητος κατά ὁ εἰς Βαβυλών αἰχμαλωσία αὖθις ἀναλαμβάνω ἀνανεόομαι ὁ τόπος , ἀλλά νῦν μέν μανθάνω , ὅτι οὐκέτι μή ἔρχομαι · ἅπαξ γάρ ἀναλίσκω καί παύω , κατά δέ ὁ Σύμμαχος · συντελέω φημί τρυγητός , κηρύσσω ἵνα μή ἔρχομαι . τις οὖν χρή ἐπί οὗτος πράσσω σύ ὁ προλέγω , ἐπιφέρω λέγω · ἐξίστημι , λυπέω , ὁ πείθω . ἅπτω φημί σύ ὁ κατά θεός λύπη , καί ὁ πρότερος ἀπιστία ἐξίστημι ἐπιδέω ἑαυτοῦ εἰς μετάνοια · ὁ γάρ κατά θεός λύπη μετάνοια εἰς σωτηρία ἀμεταμέλητος κατεργάζομαι . διό καρπός1 μετάνοια ὁ ἔργον ἐνδείκνυμι ἀποδύω ὁ ὁ πλοῦτος περιβολή , ὁ τε τρυφή καί ὁ εὐθηνία ἑαυτοῦ ἀπογυμνόω , ἀνδρικός δέ σχῆμα περιζώννυμι ὁ ὀσφῦς κόπτω ὁ καταλαμβάνω ἐρημία ὁ πάλαι σύ ἐπιθυμητός ἀμπελών . τίς δέ πάσχω ὁ ἀγρός καί τίς ὁ ἄμπελος ὁ πολυφόρος , ἑξῆς ἐπιλέγω · ὁ γῆ ὁ λαός ἄκανθα καί χόρτος ἀναβαίνω . οὗτος δέ δηλόω διά ὁ ἔμπροσθεν εἶπον · καί μένω ἵνα ποιέω σταφυλή , ποιέω δέ ἄκανθα . καί οὗτος διερμηνεύω ἐπάγω λέγω · μένω ἵνα ποιέω κρίσις , ποιέω δέ ἀνομία καί οὖον δικαιοσύνη ἀλλά κραυγή . ἐπί οὗτος τοιγάρ κόπτω παρακελεύομαι καί μάλιστα διά ὁ ἐπιφέρω ἀπειλή , διά ὅς εἴρω · ἐκ πᾶς οἰκίον Εὐφρόσυνος ἀείρω . καί ὁ πάλαι πλούσιος πόλις οὗτος , οἶκος ἐρῆμος καταλείπω , ὅτε πλοῦτος ὁ πόλις καί ὁ σεμνός καί ὁ ἐπιθυμητός ὁ ἱερός οἶκος καταλείπω ὑπό ὁ θεός . καί γίγνομαι δέ φημί ὁ πάλαι γαυριάω καί ὁ θεός χρηματίζω πόλις οἰκητήριον ὄνος ἄγριος καί βόσκημα ποιμήν , ἢ κατά ὁ Ἀκύλας · βόσκημα ἀγέλη . τίς δέ ὁράω μέτοικος ἀνήρ οἰκέω ὁ Ἱεροσόλυμα εἰδωλολάτρης τε ἐκ διάφορος ἔθνος συλλέγω , οὐ εἄν εὔλογος εἶπον ὄνος ἄγριος καί διάφορος ἀγέλη καταβόσκω αὐτός ; διό λέγω · Εὐφρόσυνος ὄνος ἄγριος , βόσκημα ποιμήν . Ζεύς οὗτος τοιγάρ προστάσσω σύ ὁ λόγος ἰσχυρός ποιέω κοπετός καί ὁ θρῆνος παραμένω ἐπί τοσοῦτος , ἠώς εἄν ἐπέρχομαι ἐπί σύ πνεῦμα ἀπό ὑψηλός , ἢ κατά ὁ Σύμμαχος · Ἀνάψυξις ἐκ ὕψος · εἰμί μέν γάρ διαφορά πνεῦμα , πλήν οὐδείς σύ ἀνακτάομαι δύναμαι καί ἀναπαύω ὁ θρῆνος καί ὁ κοπετός ἢ ὁ ἐκ ὕψος καταπέμπω πνεῦμα εἰ ἐπέρχομαι ἐπί σύ . οὗτος δέ εἰμί περί ὅς φάσκω ὁ σωτήρ · ἰδού ἐγώ ἀπέρχομαι καί ἀποστέλλω σύ ὁ παράκλητος , ὁ πνεῦμα ὁ ἀλήθεια , καί πάλιν · ἠώς εἄν λαμβάνω ἐκ ὕψος δύναμις . ἐπεί τοίνυν · μακάριος ὁ πενθέω , ὅτι αὐτός παρακαλέω , καί · μακάριος ὁ καλέω , ὅτι γελάω , εἰκότως ὁ προλέγω , εἰμί διά θρῆνος καί κλαυθμός καί κοπετός ὁ μετάνοια ἐνδείκνυμι , ἐπαγγελία δίδωμι ἀγαθός ὁ διά ὁ ἅγιος πνεῦμα . εἶτα πάλιν ὁ ἀνωτέρω λέγω διάφορος ἑρμηνεύω λέγω · καί εἰμί ἐρῆμος ὁ Χερμέλ , καί ὁ Χερμέλ εἰς δρυμός λογίζομαι , κατά δέ ὁ Σύμμαχος · καί εἰμί φημί ἐρῆμος ὁ Κάρμηλος , ὁ δέ Κάρμηλος εἰς δρυμός λογίζομαι . λέγω δέ καί διά ὁ ἔμπροσθεν · οὐκέτι μικρός καί μετατίθημι ὁ Λίβανος ὡς ὁ ὄρος ὁ Χερμέλ , καί ὁ Χερμέλ εἰς δρυμός λογίζομαι . καί ἀκούω ἐν ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος κωφός λόγος βιβλίον , καί ὁ ἐν ὁ σκότος καί ὁ ἐν ὁ ὁμίχλη ὀφθαλμός τυφλός ὁράω · καί ἀγαλλιάω πτωχός διά κύριος ἐν Εὐφρόσυνος , καί ὁ ἀπό-ἐλπίζω ὁ ἄνθρωπος ἐμπίμπλημι Εὐφρόσυνος , κατά δέ ὁ Σύμμαχος · ἔτι βραχύς φημί καί εἰμί Λίβανος εἰς Κάρμηλος , ὁ δέ Κάρμηλος εἰς δρυμός λογίζομαι . διά ὅς Λίβανος μέν ὁ ὄρος ὁ ἐπί ὁ Φοινίκη δηλόω ὁ ἔθνος , Κάρμηλος δέ ὁ ὄρος ὁ ὑπό Ἰουδαῖος εἰμί πρότερος ὁ ἐκ περιτομή λαός , ὅθεν καί ἑρμηνεύω ὁ Χερμέλ , δηλαδή ὁ Κάρμηλος , ἐπίγνωσις περιτομή . ὁ Λίβανος τοίνυν , ὁ ἀλλόφυλος καί ὁ ἀλλογενής λαός ὁ ἐκ ἔθνος μεταβάλλω εἰμί φημί , ὁποῖος εἰμί ὁ πάλαι παρά ὁ θεός τιμάω λαός ὁ ἐκ περιτομή , αὐτός δέ ὁ ἐκ περιτομή λαός Χερμέλ ἢ Κάρμηλος ὀνομάζω εἰς δρυμός λογίζομαι . οὗτος τοίνυν καί ἐν ὁ μετά χείρ σημαίνω φάσκω ὁ λόγος . κατά ὁ Σύμμαχος · καί εἰμί ὁ ἐρῆμος εἰς Κάρμηλος · ὡς γάρ ἐκεῖ ὁ Λίβανος εἰς Κάρμηλος λέγω μεταβάλλω , οὕτως ἐνταῦθα ὁ ἐρῆμος , ἵνα εἰμί οὗτος ὁ ἐρῆμος καί ὁ Λίβανος οὗτος δηλέομαι ὁ ἐκ ἔθνος ἐκκλησία , ὅστις μεταβάλλω εἰς Κάρμηλος . ὥσπερ γάρ εἰμί πάλαι πρότερος μερίς κύριος λαός αὐτός Ἰακώβ , καί σχοίνισμα κληρονομία αὐτός Ἰσραήλ , ὅς τε Κάρμηλος εἰμί ἐπίγνωσις ἔχω περί οὗτος , οὕτως ὁ Λίβανος καί ὁ πάλαι ἐρῆμος ἐπί ὁ ἀγαθός μεταβάλλω γίγνομαι μερίς ὁ θεός . ὡς αὖος πάλιν ὁ Κάρμηλος εἰς δρυμός λογίζομαι , δρυμός δέ εἰμί χωρίον φυτός ἄγριος καί ἄκαρπος πλήρης . διό συνήθης εἰμί ὁ θεῖος γράφω ὁ ἔθνος ὁ ὁ θεός οὐ οἶδα δρυμός ὀνομάζω ὡς πολλάκις ἀποδείκνυμι . εἶτα ἑξῆς ὡς εἄν ἤδη μέγας ἀγαθός ἀξιόω ὁ ἐρῆμος ἐπαγγέλλω ὁ ἐπιφέρω λέγω · καί ἀναπαύω ἐν ὁ ἐρῆμος κρίμα , καί δικαιοσύνη ἐν ὁ Κάρμηλος κατοικέω · ποῖος δέ Κάρμηλος ἢ αὐτός ὁ ἐρῆμος , περί ὅς λέγω · καί εἰμί ὁ ἐρῆμος εἰς Κάρμηλος . κρίμα τοίνυν καί δικαιοσύνη ἀναπαύω καί κατοικέω ἐπαγγέλλω ἐν ὁ πάλαι ἐρῆμος . διό καί ὁ ἀνωτέρω προφητεία λέγω · ἔτι μικρός καί μετατίθημι ὁ Λίβανος ὡς ὁ ὄρος ὁ Χερμέλ . καί ἑξῆς ἐπιφέρω ὁ ὁ ἄπιστος ἔθνος εἰς ὁ θεός ἐπιστροφή διά ὁ · καί ἀκούω ἐν ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος κωφός λόγος βιβλίον , καί ὁ ἐν ὁ ὁμίχλη ὀφθαλμός τυφλός ὁράω καί ὁ ἑξῆς . οὕτως οὖν καί ἐνταῦθα ὁ ὅμοιος ἐκεῖνος ἐπάγω φάσκω ἐν ὁ πάλαι ἐρῆμος ἀναπαύω κρίμα καί δικαιοσύνη , εἰμί ἐν αὐτός ἔργον δικαιοσύνη , ἀλλά καί εἰμί φημί ἐν ὁ ἐρῆμος οὗτος πείθω ἠώς ὁ αἰών · καί οἰκέω ὁ λαός αὐτός ἐν πόλις εἰρήνη . ἀντί γάρ ὁ καθαιρέω πόλις ὁ μέγας ἐκεῖνος καί γαυριάω ἕτερος ὁ θεός συνίστημι πόλις , ὁ ἀπό πέρας ἠώς πέρας καθολικός ἐκκλησία καί ὁ ἐν αὐτός θεοσεβής πολίτευμα θεσπίζω . κατά δέ ὁ Σύμμαχος · καί δράω φημί ὁ λαός ἐγώ ἐν οἰκίον εἰρήνη , οὐκέτι ὁ Ἰσραήλ ἐνταῦθα οὐδέ ὁ Ἰακώβ μνημονεύω , ἀλλά ὁ θεός ὁ κατοικέω ἐν ὁ καινός πόλις ὁ εἰρήνη , ἐν ὅς κατοικέω ὁ λαός αὐτός φημί Πεποιθὼς καί ἀναπαύω μετά πλοῦτος . ὁ δέ ὁ ἐκκλησία πλοῦτος σημαίνω λέγω ὁ ἀπόστολος · εὐχαριστέω ὁ θεός ἐγώ διά Ἰησοῦς Χριστός , ὅτι ἐν πᾶς πλουτίζω ἐν αὐτός , ἐν πᾶς λόγος καί πᾶς γνῶσις . εἶτα ἐπεί ἐν ὁ ἀνωτέρω ὁ ὀργή ὁ θεός ὁ ἀσεβής ἐπέρχομαι κατά ὁ ὁ κρίσις καιρός δηλόω φάσκω · μετά θυμός καί ὀργή καί φλόξ πυρός κατεσθίω κεραυνόω βίαιος καί ὡς χάλαζα συγκαταφέρω βία , εἰκότως ἐπί ὁ πάρειμι ἐπιφέρω περί ὁ μετά χείρ μακαρίζω ὁ · ὁ δέ χάλαζα ἐάν καταβαίνω , οὐ ἐπί σύ ἥκω , ἀλλά καί ὁ ἐνοικέω ἐν ὁ δρυμός εἰμί φημί πείθω ὡς ἐν ὁ πεδινός . ὁράω ὅπως ὁ ἀνήμερος καί ἄκαρπος φυτός ὁ δρυμός ἐλπίς ὑπογράφω ἀγαθός ὡς μηκέτι εἰμί ὁ τοιόσδε ψυχή ἐν δρυμός , ἀλλά ἐν πεδιάς καί ὁμαλός καί γεωργέω χώρα ὥστε θαρσέω καί πείθω ἐπί ὁ ἑαυτοῦ καρποφορία . οὗτος θεσπίζω ὁ λόγος ἑξῆς καί ἀκόλουθος μακαρίζω ὁ ὁ ἐρημία οὗτος γεωργέω . διό λέγω · μακάριος ὁ σπείρω ἐπί πᾶς ὕδωρ , ὅς βοῦς καί ὄνος πατέω . μακαρίζω δέ διά οὗτος ὁ ἀπόστολος ὁ σωτήρ ἐγώ καί ὁ πρῶτος κῆρυξ ὁ εὐαγγέλιον ὁ καί Ἰουδαῖος καί Ἕλλην κηρύσσω καί ὁ σπόρος αὐτός καταβάλλω ἐπί πᾶς ἄνθρωπος Ἰουδαῖος τε πρῶτος καί Ἕλλην . βοῦς μέν γάρ διά ὁ πατήρ ὡσανεί καθαρός ζῷον ὁ ἐκ περιτομή λαός ὀνομάζω , ὄνος δέ ὡσανεί ἀκάθαρτος ἐκ πατήρ ὁ εἰδωλολάτρης λαός . ἐπεί τοίνυν Ἰουδαῖος πρῶτος , ἔπειτα Ἕλλην ὁ εὐαγγελικός καταβάλλω σπόρος ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ ἀπόστολος , εἰκότως εἴρω · μακάριος ὁ σπείρω ἐπί πᾶς ὕδωρ , ὅς βοῦς καί ὄνος πατέω . ὕδωρ δέ ἐνταῦθα αἰνίζω ὁ θεόπνευστος γραφή ὑπό Ἰουδαῖος καί ὁ ἐκ ἔθνος λαός πατέω . ἀλλά ἐγώ μέν φημί ὁ προφήτης μακάριος σύ ἡγέομαι , ὁράω δέ ἕτερος ταλανίζω σύ καί ταλαίπωρος ἀποκαλέω , λέγω δέ ὁ διώκτης σύ . διό περί αὐτός φημί · οὐαί ὁ ταλαιπωρέω σύ , καί οὐαί αὐτός ἀληθής , ὅτι σύ οὐδείς ποιέω ταλαίπωρος , καί ὁ ἀθετέω σύ νομίζω μέν ἄνθρωπος ἀθετέω , ἀλλά σύ οὐ ἀθετέω , ἀλλά ὁ ἀποστέλλω σύ . οὗτος δέ ἀδελφή τυγχάνω ὁ διά ὅς ὁ σωτήρ ὁ ἑαυτοῦ μαθητής λέγω · ὁ σύ ἀθετέω ἐγώ ἀθετέω , καί ὁ ἐγώ ἀθετέω ἀθετέω ὁ ἀποστέλλω ἐγώ . δύο γάρ εἰμί τάγμα , ὡς εἄν εἶπον τις κατά ὁ καιρός ὁ διωγμός , ὁ μέν δράω , ὁ δέ πάσχω , μακάριος εἄν εἰμί ὁ πάσχω , ἀλλά μή δράω · ἄθλιος δέ ὁ δράω , ἀλλά μή πάσχω . οὐαί δέ ὁ αὐτός εἰμί καί ἄλλως , ἐπεί ἁλίσκομαι ὁ ἀθετέω καί παραδίδωμι ὁ παραλαμβάνω ὁ ἀπόβλητος ὁ θεός γίγνομαι , ὅς παραλαμβάνω ὁ ψυχή αὐτός οὕτως διαφθείρω ὡς ἑξῆς ἐπιλέγω ὁ · καί ὡς σής ἐπί ἱμάτιον οὕτως ἡσσάομαι .