eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.47
Πτωχείαν καὶ πενίαν ὑπερβάλλουσαν αἰνίττεται διὰ τούτων ὁ λόγος , ἀλλὰ καὶ ἔνδειαν καὶ σπάνιν τῆς ἀπὸ σίτου τροφῆς · τὸ γὰρ μὴ βοῶν ἀγέλας , μίαν δὲ μόνην δάμαλιν κεκτῆσθαι ἄνθρωπον , καὶ τὸ μὴ ποίμνια προβάτων , δύο δὲ μόνα πρόβατα τρέφειν , τῆς ἐσχάτης ἂν γένοιτο ἀπορίας σύμβολον , ἀλλὰ καὶ τὸ βουτύρῳ τρέφεσθαι καὶ μέλιτι πάντα τὸν καταλειφθέντα ἐπὶ τῆς γῆς λιμὸν ἄρτου παρίστησιν . ὃ δὴ σαφέστερον ὁ λόγος δηλοῖ συνάπτων ἑξῆς καὶ λέγων · καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ πᾶς τόπος , οὗ ἐὰν ὦσι χίλιοι ἄμπελοι χιλίων σίκλων , εἰς χέρσον ἔσονται καὶ εἰς ἄκανθαν , καὶ αὖθις · ὅτι χέρσος καὶ ἄκανθα ἔσται πᾶσα ἡ γῆ · οὐκοῦν διὰ τὸ χέρσον εἶναι τὴν γῆν καὶ ἀκάνθαις πλήρη , σῖτον μὲν οὐχ ἕξει · οὐδὲ τραφήσεται τῇ κατὰ φύσιν ἀνθρώποις τροφῇ ὁ περιλειφθείς , ἀλλ’ οὐδὲ οἴνῳ χρήσεται , γάλακτι δὲ καὶ βουτύρῳ καὶ μέλιτι · καὶ τούτοις οὐκ ἀπὸ πλήθους ἀγέλης βοῶν , οὐδὲ ἀπὸ ποιμνίων προβάτων συναγομένοις , ἀλλ’ ἐξ εὐτελῶν καὶ οἰκτρῶν ζῴων . ὁ μὲν γάρ τις ἀπὸ μιᾶς δαμάλεως , ὁ δὲ ἀπὸ δύο προβάτων ποιήσαιτο ταῦτα . διὰ τούτων τὰ ἐπὶ τῆς Βαβυλωνίων αἰχμαλωσίας συμβεβηκότα κατὰ ἐπανάληψιν θεσπίζειν τὸ τηνικαῦτα γὰρ τὸ παντὸς ἔθνους μετοικισθέντος βραχεῖ λελεῖφθαι ἐν τῷ τόπῳ ἡ ἱστορία παρίστησιν λέγουσα · καὶ ἀπὸ τῶν πτωχῶν τῆς γῆς ὑπέλιπεν ὁ ἀρχιμάγειρος εἰς ἀμπελουργοὺς καὶ εἰς γῆν Βενιαμίν . καὶ μετὰ βραχέα καὶ ὁ λαὸς ὁ καταλειφθεὶς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ , οὓς κατέλιπεν Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεὺς Βαβυλῶνος , καὶ κατέστησεν ἐπ’ αὐτῶν τὸν Γοδολίαν . καὶ ἐπιλέγει · καὶ ὤμοσεν Γοδολίας τοῖς ἀνδράσιν τοῖς μετ’ αὐτοῦ καὶ εἶπεν αὐτοῖς · Μὴ φοβεῖσθε πάροδον Χαλδαίων . καθίσατε ἐν τῇ γῇ καὶ δουλεύσατε τῷ βασιλεῖ Βαβυλῶνος , καὶ καλῶς ἔσται ὑμῖν . τούτων αὐτῶν οἱ μὲν τὸν παρόντα λόγον κατὰ πρόγνωσιν μνήμην ποιεῖσθαι τὸ πτωχὸν καὶ τὸ ἐνδεὲς αὐτῶν αἰνιττόμενον ἐν τῷ λέγειν · βούτυρον καὶ μέλι φάγεται πᾶς ὁ καταλειφθεὶς ἐπὶ τῆς γῆς · ὁ γὰρ καταλειφθεὶς ἐπὶ τῆς γῆς οὗτος ἦν ὁ μετὰ τοῦ Γοδολίου λαός , ὃν δι’ ἀπορίαν τῆς ἀπὸ σίτου τροφῆς ἐκ βραχυτάτων θρεμμάτων γάλακτι καὶ βουτύρῳ τραφήσεσθαι προαγορεύει τῆς χώρας ἁπάσης εἰς χέρσον καὶ ἄκανθαν δι’ ἀνδρῶν ἐρημίαν μεταβληθείσης . μετὰ τὴν εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίαν καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἐπάνοδον ἐν ἐσχάτῃ γεγόνασιν πτωχείᾳ θεοῦ Ἰουδαῖοι · ἐκλελοιπότων μὲν αὐτοῖς μετὰ ταῦτα τῶν προφητῶν , μηδενὸς δὲ μνήμης ἀξίου παρ’ αὐτοῖς γενομένου μετὰ τὴν τοῦ Ἐζρὰ γραφήν , ἀλλὰ καὶ τῆς βασιλείας αὐτῆς καταλυθείσης , οὐκέτ’ οὐδεὶς τοῦ οἴκου Δαυὶδ παρ’ αὐτοῖς ἦρξεν , οὐδέ τις ἐν θεῷ πλουτῶν ἐν αὐτοῖς διέλαμψεν . ἀλλ’ εἰ καὶ γένοιτό φησί τις ἐν αὐτοῖς λογικὸς ἀνὴρ ἀνθρώπου ἄξιος προσηγορίας , καὶ οὗτος σπανίως εὕροι ἂν ἐν αὐτοῖς μίαν δάμαλιν ἢ δύο πρόβατα τῷ πᾶσαν αὐτῷ ἠρημῶσθαι τῆς ψυχῆς τὴν χώραν , ὃς οὐδὲν πλέον ἕξει ἐκ τῶν εἰρημένων θρεμμάτων ὁ δηλωθεὶς ἄνθρωπος κτήσασθαι ἢ τὴν νηπιώδη τροφὴν γάλα καὶ βούτυρον καὶ μέλι ὡς ταῦτα καρποῦσθαι τὸν περιλειφθέντα ἐν αὐτοῖς ἄνθρωπον · πάλιν δὲ καὶ ἐν τούτοις ὁ περιλειφθεὶς αὐτοῖς τίς ἂν εἴη , ἀλλ’ εἷς που σπάνιος καὶ ἐκ τῆς τῶν πολλῶν ἀπωλείας διασωθεὶς καὶ τὸν λογικὸν φυλάξας χαρακτῆρα , ὃς καὶ αὐτὸς διὰ τῆς Ἰουδαϊκῆς διδασκαλίας εἴποτε μαθητεύσας ἐν αὐτῇ ἕνα ἢ δεύτερον κτήσοιτο γνώριμον ὥσπερ τινὰ δάμαλιν βοῶν καὶ δύο πρόβατα , ἥμερα μὲν καὶ καθαρὰ ζῷα . πλὴν ὅμως καὶ ταῦτα σπανίως εὑρήσει τῷ τοὺς λοιποὺς ἅπαντας λύκους ἢ κύνας ἢ θῆρας ἀγρίους ἢ ἑρπετὰ ἰοβόλα γενήσεσθαι . διὸ μίαν που δάμαλιν ἢ δύο πρόβατα σπανίως εὑρὼν οὗτος ὁ ἐν αὐτοῖς περιλειφθεὶς ἄνθρωπος ταῦτα θρέψει , καρπόν τε ἐξ αὐτῶν λήψεται οὐ στερεὸν οὐδὲ πρὸς ἀνδρῶν ἐντελῶν τροφὴν ἐπιτήδειον , γαλακτώδη δέ τινα καὶ νηπίοις κατάλληλον τῷ μὴ δύνασθαι αὐτοὺς παρέχειν τούτων κρείττους διὰ νηπιότητα φρενῶν . σπανίως δέ που τὴν δάμαλιν καὶ τὰ δύο πρόβατα καὶ οὗτος ἔτρεφεν διὰ τὴν καταλαβοῦσαν τὰς ψυχὰς τοῦ πλήθους αὐτῶν ἐρημίαν , ἣν ὁ λόγος παρίστη φάσκων · ὅτι χέρσος καὶ ἄκανθα ἔσται πᾶσα ἡ γῆ , καὶ πάλιν · οὗ ἐὰν ὦσιν χίλιοι ἄμπελοι εἰς χέρσον ἔσονται καὶ εἰς ἄκανθαν . ἃ δὴ πεπόνθασιν διὰ τοὺς πεπολιορκηκότας αὐτῶν τὴν ψυχὴν ἀοράτους πολεμίους , περὶ ὧν ἑξῆς λέλεκται · μετὰ βέλους καὶ τοξεύματος εἰσελεύσονται ἐκεῖ , ὅτι χέρσος καὶ ἄκανθα ἔσται πᾶσα ἡ γῆ . οὐ μόνον δὲ πᾶσα ἡ γῆ αὐτῶν χέρσος ἔσται καὶ ἄκανθα , ἀλλὰ καὶ πᾶν ὄρος τὸ πάλαι ἀροτριώμενον , ἐν ᾧ οὐκ ἦν προσδοκῆσαι φόβον διὰ τὸ ὑψηλὸν καὶ μετέωρον τῆς ἐν αὐτῷ χώρας . καὶ αὐτὸ ἔσται χέρσος ὡς ἀπὸ τῆς χέρσου καὶ ἀκάνθης μηδένα μὲν προφέρειν ἀναγκαῖον ἀνθρώποις εἰς βρῶσιν καρπόν , ἄχρηστον δὲ ὕλην εἰς βόσκημα προβάτου καὶ καταπάτημα βοὸς ἐπιτηδείαν .
Lemmas: πτωχεία καί πενία ὑπερβάλλω αἰνίσσομαι διά οὗτος ὁ λόγος , ἀλλά καί ἔνδεια καί σπάνις ὁ ἀπό σῖτος τροφή · ὁ γάρ μή βοῦς ἀγέλη , εἷς δέ μόνος δάμαλις κτάομαι ἄνθρωπος , καί ὁ μή ποίμνιον πρόβατον , δύο δέ μόνος πρόβατον τρέφω , ὁ ἔσχατος εἄν γίγνομαι ἀπορία σύμβολον , ἀλλά καί ὁ βούτυρον τρέφω καί μέλι πᾶς ὁ καταλείπω ἐπί ὁ γῆ λιμός ἄρτος παρίστημι . ὅς δή σαφής ὁ λόγος δηλόω συνάπτω ἑξῆς καί λέγω · καί εἰμί ἐν ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος πᾶς τόπος , ὅς ἐάν εἰμί χίλιοι ἄμπελος χίλιοι σίκλος , εἰς χέρσος εἰμί καί εἰς ἄκανθα , καί αὖθις · ὅτι χέρσος καί ἄκανθα εἰμί πᾶς ὁ γῆ · οὐκοῦν διά ὁ χέρσος εἰμί ὁ γῆ καί ἄκανθα πλήρης , σῖτος μέν οὐ ἔχω · οὐδέ τρέφω ὁ κατά φύσις ἄνθρωπος τροφή ὁ περιλείπω , ἀλλά οὐδέ οἶνος χράω , γάλα δέ καί βούτυρον καί μέλι · καί οὗτος οὐ ἀπό πλῆθος ἀγέλη βοῦς , οὐδέ ἀπό ποίμνιον πρόβατον συνάγω , ἀλλά ἐκ εὐτελής καί οἰκτρός ζῷον . ὁ μέν γάρ τις ἀπό εἷς δάμαλις , ὁ δέ ἀπό δύο πρόβατον ποιέω οὗτος . διά οὗτος ὁ ἐπί ὁ Βαβυλώνιος αἰχμαλωσία συμβεβηκός κατά ἐπανάληψις θεσπίζω ὁ τηνικαῦτα γάρ ὁ πᾶς ἔθνος μετοικίζω βραχύς λείπω ἐν ὁ τόπος ὁ ἱστορία παρίστημι λέγω · καί ἀπό ὁ πτωχός ὁ γῆ ὑπολείπω ὁ ἀρχιμάγειρος εἰς ἀμπελουργός καί εἰς γῆ Βενιαμίν . καί μετά βραχύς καί ὁ λαός ὁ καταλείπω ἐν ὁ Ἰουδαῖος , ὅς καταλείπω Ναβουχοδονόσορ ὁ βασιλεύς Βαβυλών , καί καθίστημι ἐπί αὐτός ὁ Γοδολίας . καί ἐπιλέγω · καί ὄμνυμι Γοδολίας ὁ ἀνήρ ὁ μετά αὐτός καί εἶπον αὐτός · μή φοβέω πάροδος Χαλδαῖος . καθίζω ἐν ὁ γῆ καί δουλεύω ὁ βασιλεύς Βαβυλών , καί καλῶς εἰμί σύ . οὗτος αὐτός ὁ μέν ὁ πάρειμι λόγος κατά πρόγνωσις μνήμη ποιέω ὁ πτωχός καί ὁ ἐνδεής αὐτός αἰνίσσομαι ἐν ὁ λέγω · βούτυρον καί μέλι ἐσθίω πᾶς ὁ καταλείπω ἐπί ὁ γῆ · ὁ γάρ καταλείπω ἐπί ὁ γῆ οὗτος εἰμί ὁ μετά ὁ Γοδόλιος λαός , ὅς διά ἀπορία ὁ ἀπό σῖτος τροφή ἐκ βραχύς θρέμμα γάλα καί βούτυρον τρέφω προαγορεύω ὁ χώρα ἅπας εἰς χέρσος καί ἄκανθα διά ἀνήρ ἐρημία μεταβάλλω . μετά ὁ εἰς Βαβυλών αἰχμαλωσία καί ὁ ἐκεῖθεν ἐπάνοδος ἐν ἔσχατος γίγνομαι πτωχεία θεός Ἰουδαῖος · ἐκλείπω μέν αὐτός μετά οὗτος ὁ προφήτης , μηδείς δέ μνήμη ἄξιος παρά αὐτός γίγνομαι μετά ὁ ὁ Εζρά γραφεύς , ἀλλά καί ὁ βασίλεια αὐτός καταλύω , οὐκέτι οὐδείς ὁ οἶκος Δαυίδ παρά αὐτός ἄρχω , οὐδέ τις ἐν θεός πλοῦτος ἐν αὐτός διαλάμπω . ἀλλά εἰμί καί γίγνομαι φημί τις ἐν αὐτός λογικός ἀνήρ ἄνθρωπος ἄξιος προσηγορία , καί οὗτος σπανίως εὑρίσκω εἄν ἐν αὐτός εἷς δάμαλις ἢ δύο πρόβατον ὁ πᾶς αὐτός ἐρημόω ὁ Ψυχή ὁ χώρα , ὅς οὐδείς πλέω ἔχω ἐκ ὁ εἴρω θρέμμα ὁ δηλόω ἄνθρωπος κτάομαι ἢ ὁ νηπιώδης τροφή γάλα καί βούτυρον καί μέλι ὡς οὗτος καρπόω ὁ περιλείπομαι ἐν αὐτός ἄνθρωπος · πάλιν δέ καί ἐν οὗτος ὁ περιλείπομαι αὐτός τίς εἄν εἰμί , ἀλλά εἷς ποῦ σπάνις καί ἐκ ὁ ὁ πολύς ἀπώλεια διασῴζω καί ὁ λογικός φυλάσσω χαρακτήρ , ὅς καί αὐτός διά ὁ Ἰουδαϊκός διδασκαλία εἴποτε μαθητεύω ἐν αὐτός εἷς ἢ δύο κτάομαι γνώριμος ὥσπερ τις δάμαλις βοῦς καί δύο πρόβατον , ἥμερος μέν καί καθαρός ζῷον . πλήν ὅμως καί οὗτος σπανίως εὑρίσκω ὁ ὁ λοιπός ἅπας λύκος ἢ κύω ἢ θήρ ἄγριος ἢ ἑρπετόν ἰοβόλος γίγνομαι . διό εἷς ποῦ δάμαλις ἢ δύο πρόβατον σπανίως εὑρίσκω οὗτος ὁ ἐν αὐτός περιλείπομαι ἄνθρωπος οὗτος τρέφω , καρπός τε ἐκ αὐτός λαμβάνω οὖον στερεός οὐδέ πρός ἀνήρ ἐντελής τροφή ἐπιτήδειος , γαλακτώδης δέ τις καί νήπιος κατάλληλος ὁ μή δύναμαι αὐτός παρέχω οὗτος ἀγαθός διά νηπιότης φρήν . σπανίως δέ ποῦ ὁ δάμαλις καί ὁ δύο πρόβατον καί οὗτος τρέφω διά ὁ καταλαμβάνω ὁ ψυχή ὁ πλῆθος αὐτός ἐρημία , ὅς ὁ λόγος παρίστημι φάσκω · ὅτι χέρσος καί ἄκανθα εἰμί πᾶς ὁ γῆ , καί πάλιν · ὅς ἐάν εἰμί χίλιοι ἄμπελος εἰς χέρσος εἰμί καί εἰς ἄκανθα . ὁ δή πάσχω διά ὁ πολιορκέω αὐτός ὁ ψυχή ἀόρατος πολέμιος , περί ὅς ἑξῆς λέγω · μετά βέλος καί τόξευμα εἰσέρχομαι ἐκεῖ , ὅτι χέρσος καί ἄκανθα εἰμί πᾶς ὁ γῆ . οὖον μόνος δέ πᾶς ὁ γῆ αὐτός χέρσος εἰμί καί ἄκανθα , ἀλλά καί πᾶς ὄρος ὁ πάλαι ἀροτριάω , ἐν ὅς οὐ εἰμί προσδοκάω φόβος διά ὁ ὑψηλός καί μετέωρος ὁ ἐν αὐτός χώρα . καί αὐτός εἰμί χέρσος ὡς ἀπό ὁ χέρσος καί ἄκανθα μηδείς μέν προφέρω ἀναγκαῖος ἄνθρωπος εἰς βρῶσις καρπός , ἄχρηστος δέ ὕλη εἰς βόσκημα πρόβατον καί καταπάτημα βοῦς ἐπιτήδειος .