eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.21
Τὸ κύριος σαβαὼθ ἑρμηνεύεται κύριος τῶν δυνάμεων ἢ κύριος στρατιῶν . ἀναφέρεται δ’ ὁ λόγος ἐπὶ τὸν σωτῆρα καὶ κύριον ἡμῶν τὸν τοῦ θεοῦ μονογενῆ λόγον , ὃς ἐπὶ τοῦ παρόντος διὰ τὰς τῶν κατηγορηθέντων φονευτῶν πράξεις τὰ προκείμενα ἀπειλεῖ · Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες Ἰσραὴλ λέγων . τίνες δὲ ἦσαν οὗτοι , παρίστησι φάσκον τὸ Εὐαγγέλιον · Οὐαὶ ὑμῖν , γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί · πρὸς γὰρ τοὺς ἄρχοντας καὶ τοὺς δυνατοὺς τοῦ ἔθνους ταῦτ’ ἐλέγετο ὡς αἰτίους τῆς τῶν ὑπηκόων διαστροφῆς . οὐαὶ δὲ αὐτοῖς ἔσεσθαί φησιν ὁ δεσπότης κύριος σαβαώθ , ἐπεὶ ὁ θυμὸς αὐτοῦ τε τῆς τιμωρητικῆς καὶ κολαστικῆς δυνάμεως οὕτως δηλουμένης οὐ παύσεταί φησιν οὐδὲ ἀνήσει , ἕως οὗ μετέλθῃ αὐτούς . Φιλάνθρωπος δὲ ὢν ὁ λόγος καὶ μὴ βουλόμενος τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ ὡς τὴν μετάνοιαν ἐπαγγέλλεται τρόπον θεραπείας προσοίσειν τοῖς μὴ τοῦ θυμοῦ δεηθεῖσιν . τίς δὲ ἦν οὗτος , ἀλλ’ ἢ ἡ αὐτοῦ χείρ , ἣν σωτήριον ὑπάρχουσαν καὶ ἰατικὴν ἑτέραν οὖσαν παρὰ τὸν θυμὸν αὐτοῦ ἐπάξειν φησὶ καὶ πυρώσειν ἐπὶ τῷ καθάραι καὶ διακρίναι τοὺς φαύλους ἀπὸ τῶν ἀστείων . διὸ κατὰ τὸν Σύμμαχον εἴρηται · καὶ πυρώσω εἰς καθαρὸν τὴν σκωρίαν σου , κατὰ δὲ τὸν Θεοδοτίωνα · καὶ πυρώσω εἰς καθαρὸν τὸ γιγαρτῶδές σου · ὥσπερ γὰρ οἱ καθαίροντες διὰ πυρὸς χαλκὸν ἢ σίδηρον , τὴν σκωρίαν ἀποβάλλουσιν , καὶ οἱ τοὺς βότρυας τῆς ἀμπέλου πιέζοντες ἐν ταῖς ληνοῖς τὸ γιγαρτῶδες καὶ τὰ περιττὰ τῶν ἐκπατηθέντων βοτρύων ἀπορρίπτουσιν , τὸν αὐτὸν τρόπον κἀγώ φησι πυρώσω εἰς καθαρὸν τὸ γιγαρτῶδές σου . καὶ κατὰ τὸν Ἀκύλαν ὁμοίως εἴρηται · καὶ πυρώσω εἰς καθαρὸν στέμφυλά σου . τίς δὲ ἦν ἡ σκωρία καὶ τί τὸ ἐν αὐτοῖς γιγαρτῶδες , διασαφεῖ λευκώτερον ἐπιφέρων · καὶ ἀφελῶ πάντας ἀνόμους ἀπὸ σοῦ καὶ πάντας ὑπερηφάνους . ἐπειδὰν δὲ τὴν ἐμαυτοῦ χεῖρα ἐπάγων ἀφορίσω τὴν σκωρίαν σου καὶ τὸ γιγαρτῶδές σου τὸ τηνικαῦτά φησιν τοὺς περιλειφθέντας ἀπὸ τῶν προλεχθέντων ὥσπερ χρυσὸν πυρὶ δεδοκιμασμένους , ἐπιστήσω κριτὰς καὶ συμβούλους τοιούτους ἐσομένους ὁποῖοι ἦσαν οἱ κατὰ τοὺς παλαιοὺς γενόμενοι χρόνους , δι’ οὓς καὶ ἡ πόλις ὑπῆρχε τότε πιστὴ καὶ πλήρης κρίσεως καὶ δικαιοσύνης . ἐπαγγέλλεται δὲ γενήσεσθαι τὸ εὑρεθησόμενον ἐν αὐταῖς λεῖμμα κατ’ ἐκλογὴν χάριτος , δι’ ὧν κἀνταῦθα πάλιν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν τοὺς μαθητὰς σημαίνει τῇ μετὰ ταῦτα συστησομένῃ καινῇ πόλει , ἥν τινα καὶ ὄνομα πόλιν δικαιοσύνης ὀνομάζει καὶ μητρόπολιν πιστὴν Σιών , οὕτω προσειπὼν τὸ σύστημα τοῦ θεοφιλοῦς πολιτεύματος . ὃ πάλαι μὲν συνεστὸς παρὰ Ἰουδαίοις διεπεπτώκει , νυνὶ δὲ καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης διὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίας ἐγήγερται τεθεμελιωμένον ἐπὶ τὴν πέτραν . ταύτης δὲ τῆς καλῆς πόλεως οἱ προεστῶτες κριταὶ καὶ σύμβουλοι ἀρχὴν μὲν ἀπὸ τῶν ἀποστόλων καὶ μαθητῶν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν εἰλήφασιν , ἐκ δὲ τῆς ἐκείνων διαδοχῆς εἰσέτι καὶ νῦν ὥσπερ ἐκ σπέρματος ἀγαθῶν φύντες διαλάμπουσι πρόεδροι τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας καθεστῶτες .
Lemmas: ὁ κύριος Σαβαώθ ἑρμηνεύω κύριος ὁ δύναμις ἢ κύριος στρατιά . ἀναφέρω δέ ὁ λόγος ἐπί ὁ σωτήρ καί κύριος ἐγώ ὁ ὁ θεός μονογενής λόγος , ὅς ἐπί ὁ πάρειμι διά ὁ ὁ κατηγορέω φονευτής πρᾶξις ὁ πρόκειμαι ἀπειλέω · οὐαί ὁ ἰσχύω Ἰσραήλ λέγω . τίς δέ εἰμί οὗτος , παρίστημι φάσκω ὁ Εὐαγγέλιος · οὐαί σύ , γραμματεύς καί Φαρισαῖος ὑποκριτής · πρός γάρ ὁ ἄρχω καί ὁ δυνατός ὁ ἔθνος αὐτός λέγω ὡς αἴτιος ὁ ὁ ὑπήκοος διαστροφή . οὐαί δέ αὐτός εἰμί φημί ὁ δεσπότης κύριος Σαβαώθ , ἐπεί ὁ θυμός αὐτός τε ὁ τιμωρητικός καί κολαστικός δύναμις οὕτως δηλέομαι οὖον παύω φημί οὐδέ ἀνίημι , ἠώς ὅς μετέρχομαι αὐτός . Φιλάνθρωπος δέ εἰμί ὁ λόγος καί μή βούλομαι ὁ θάνατος ὁ ἁμαρτωλός ὡς ὁ μετάνοια ἐπαγγέλλω τρόπος θεραπεία προσφέρω ὁ μή ὁ θυμός δήω . τίς δέ εἰμί οὗτος , ἀλλά ἢ ὁ αὐτός χείρ , ὅς σωτήριος ὑπάρχω καί ἰατικός ἕτερος εἰμί παρά ὁ θυμός αὐτός ἐπάγω φημί καί πυρόω ἐπί ὁ καθαίρω καί διακρίνω ὁ φαῦλος ἀπό ὁ ἀστεῖος . διό κατά ὁ Σύμμαχος εἴρω · καί πυρόω εἰς καθαρός ὁ σκωρία σύ , κατά δέ ὁ Θεοδοτίων · καί πυρόω εἰς καθαρός ὁ γιγαρτώδης σύ · ὥσπερ γάρ ὁ καθαίρω διά πυρός χαλκός ἢ σίδηρος , ὁ σκωρία ἀποβάλλω , καί ὁ ὁ Βότρυς ὁ ἄμπελος πιέζω ἐν ὁ ληνός ὁ γιγαρτώδης καί ὁ περισσός ὁ ἐκπατέω Βότρυς ἀπορρίπτω , ὁ αὐτός τρόπος ἐγώ φημί πυρόω εἰς καθαρός ὁ γιγαρτώδης σύ . καί κατά ὁ Ἀκύλας ὁμοίως εἴρω · καί πυρόω εἰς καθαρός στέμφυλον σύ . τίς δέ εἰμί ὁ σκωρία καί τίς ὁ ἐν αὐτός γιγαρτώδης , διασαφέω λευκός ἐπιφέρω · καί ἀφαιρέω πᾶς ἄνομος ἀπό σύ καί πᾶς ὑπερήφανος . ἐπειδάν δέ ὁ ἐμαυτοῦ χείρ ἐπάγω ἀφορίζω ὁ σκωρία σύ καί ὁ γιγαρτώδης σύ ὁ τηνικαῦτα φημί ὁ περιλείπομαι ἀπό ὁ προλέγω ὥσπερ χρυσός πῦρ δοκιμάζω , ἐφίστημι κριτής καί σύμβουλος τοιοῦτος εἰμί ὁποῖος εἰμί ὁ κατά ὁ παλαιός γίγνομαι χρόνος , διά ὅς καί ὁ πόλις ὑπάρχω τότε πιστός καί πλήρης κρίσις καί δικαιοσύνη . ἐπαγγέλλω δέ γίγνομαι ὁ εὑρίσκω ἐν αὐτός λεῖμμα κατά ἐκλογή χάρις , διά ὅς ἐνταῦθα πάλιν ὁ σωτήρ ἐγώ ὁ μαθητής σημαίνω ὁ μετά οὗτος συνίστημι καινός πόλις , ὅς τις καί ὄνομα πόλις δικαιοσύνη ὀνομάζω καί μητρόπολις πιστός Σιών , οὗτος προσεῖπον ὁ σύστημα ὁ θεοφιλής πολίτευμα . ὅς πάλαι μέν συνίστημι παρά Ἰουδαῖος διαπίπτω , νυνί δέ κατά ὅλος ὁ οἰκέω διά ὁ ὁ Χριστός ἐκκλησία ἐγείρω θεμελιόω ἐπί ὁ πέτρα . οὗτος δέ ὁ καλός πόλις ὁ προίστημι κριτής καί σύμβουλος ἀρχή μέν ἀπό ὁ ἀπόστολος καί μαθητής ὁ σωτήρ ἐγώ λαμβάνω , ἐκ δέ ὁ ἐκεῖνος διαδοχή εἰσέτι καί νῦν ὥσπερ ἐκ σπέρμα ἀγαθός φύς διαλάμπω πρόεδρος ὁ ὁ θεός ἐκκλησία καθίστημι .