eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.88
Ἐπειδὴ τὸν περὶ τῆς καθόλου κρίσεως τόπον θεωρεῖ ὁ προφήτης ὡσανεὶ παρὼν τῇ κρίσει καὶ τῷ βήματι τοῦ θεοῦ παρεστώς , ἐφ’ οἷς ὁρᾷ , ποτὲ μὲν ἐξομολογεῖται , ποτὲ δ’ ἱκετεύει , ποτὲ δὲ εὐχαριστεῖ , ποτὲ δὲ τὰς ἀποδοθησομένας ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἀμοιβὰς τοῖς ἀξίοις διεξέρχεται , ποτὲ δὲ τὰς κατ’ αὐτῶν καταλέγει τιμωρίας . πάντα δὲ ταῦτα διὰ τῆς αὐτοῦ γραφῆς καὶ ἡμῖν παραδίδωσιν , ὡς ἂν παιδευοίμεθα διδασκόμενοι πάνθ’ ὅσα καὶ αὐτὸς ἐκ τῆς τοῦ θείου πνεύματος ἐπιλάμψεως ἔγνω . καὶ νῦν οὖν φησιν ἦν ὅτε καιρὸς ἦν , ὅτε ὦ κύριε τὴν στενὴν καὶ τὴν τεθλιμμένην ὁδεύοντες ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἠγωνιζόμεθα · πλὴν καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ θλίψει οὐκ ἦμέν σου ἀμνήμονες , ὑπ’ αὐτῆς δὲ τῆς σῆς μνήμης δυναμούμενοι καρτερῶς ὑπεμένομεν , ὥστε λέγειν · θλιβόμενοι ἀλλ’ οὐ στενοχωρούμενοι , διωκόμενοι ἀλλ’ οὐκ ἐγκαταλειπόμενοι , καταβαλλόμενοι ἀλλ’ οὐκ ἀπολλύμενοι · δι’ αὐτῆς γοῦν τῆς θλίψεως παιδευόμεθα , εἰδότες ὅτι ὃν ἀγαπᾷ κύριος παιδεύει . πᾶσα δὲ θλῖψις μικρά τις ἡμῖν ἐλογίζετο διὰ τὸν πρὸς σὲ πόθον , ὡς λέγειν · οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλύπτεσθαι εἰς ἡμᾶς . Διὸ πάντα πόνον ὑπομένοντες ἐοικότες ἦμεν ὠδινούσῃ γυναικὶ καὶ βοὰς ἀφιείσῃ περὶ αὐτὸ τὸ μέλλειν τὸ κατὰ γαστρὸς κυόμενον εἰς φῶς προάγειν · οὕτω γὰρ καὶ ἡμεῖς ἐγενήθημεν τῷ σῷ ἀγαπητῷ · τὸν γὰρ μονογενῆ σου λόγον ἔνδον ἔχοντες ἐν τῇ ἑαυτῶν ψυχῇ καὶ τὸν ἐκ σοῦ κατασπαρέντα ἡμῖν φόβον τῆς σῆς εὐσεβείας πάντας πόνους γενναίως ἐφέρομεν καὶ τὰς ἐπαγομένας ἡμῖν θλίψεις ἀγωνιῶντες μή πη ἐξαμβλώσωμεν τὸν ἐν ἡμῖν κυούμενον ἀγαπητόν σου καὶ τὸν ἐξ αὐτοῦ κατασπαρέντα ἡμῖν ἔνθεον φόβον . καὶ δὴ καρτερήσαντες οὐκ ἐσφάλημεν τῆς ἐλπίδος , ἀλλ’ ἐτέκομεν πνεῦμα σωτηρίας · τέλος γὰρ τῆς κυήσεως τοῦ ἀγαπητοῦ σου καὶ τοῦ φόβου αὐτοῦ ἡ σωτηρία ἦν τοῦ ἡμετέρου πνεύματος . ὅπερ ἀπογεννήσαντες φανερὸν κατεστήσαμεν πᾶσι τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς κατοικοῦσιν ἀνθρώποις , ὡς ἂν καὶ αὐτοὶ μαθόντες ὠφεληθεῖεν διὰ τοῦ ζηλῶσαι κυῆσαι αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ φόβου σου καὶ ἀποτεκεῖν τὸ αὐτὸ πνεῦμα · οἱ γὰρ μὴ τοῦτον λαβόντες τὸν φόβον μηδὲ τεκόντες τὸ πνεῦμα τῆς σωτηρίας , ἄλλως δὲ ἄγονοι καὶ ἄκαρποι γενόμενοι ἐκπεσοῦνται τῆς παρὰ σοῦ ἐλπίδος οἱ δέ γε τῆς σῆς μερίδος ὄντες , οἱ διὰ σὲ πᾶσαν θλῖψιν ὑπομείναντες , εἰ καὶ μέχρις θανάτου ἀγωνίσαιντο πρὸς τὴν ἁμαρτίαν , οὐδαμῶς τῆς παρὰ σοὶ ζωῆς ἀποπεσοῦνται . Ἀναστήσονται γὰρ οἱ νεκροί , ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον καὶ τὸν Θεοδοτίωνα · ζήσονται οἱ νεκροί σου , ἢ κατὰ τὸν Ἀκύλαν · ζήσονται οἱ τεθνεῶτές σου . νεκροὶ δὲ αὐτοῦ τίνες ἂν εἶεν ἢ οἱ ἅγιοι αὐτοῦ μάρτυρες , ἕτεροι ὄντες παρὰ τοὺς ἄνω λεχθέντας νεκρούς , περὶ ὧν εἴρητο · οἱ δὲ νεκροὶ ζωὴν οὐ μὴ ἴδωσιν , οὐδὲ ἰατροὶ οὐ μὴ ἀναστήσουσιν . ἀλλ’ ἐκεῖνοι μὲν ἦσαν νεκροὶ τὰ πρὸς θάνατον ἡμαρτηκότες , οἱ δὲ νεκροὶ τοῦ κυρίου οἱ δι’ αὐτὸν πᾶσαν θλῖψιν ἕως θανάτου ὑπομείναντες ἀναστήσονται καὶ μετὰ τὴν ἐν τοῖς μνημείοις ταφήν . ἀντὶ δὲ τοῦ · ἐγερθήσονται , ἐξυπνισθήσονται οἱ λοιποὶ ἡρμήνευσαν ὡς κοιμηθέντων αὐτῶν , οὐχὶ δὲ τεθνεώτων · διὸ τῶν ἁγίων ὁ θάνατος κοίμησις ὀνομάζεται , ἀκολούθως δὲ τῇ κοιμήσει ἡ ἀνάστασις ἐξυπνισμὸς ἂν λεχθείη . διὸ κατὰ τοὺς λοιποὺς ἑρμηνευτὰς ἐξυπνισθήσεσθαι οἱ ἐν τοῖς μνημείοις κατὰ τὸ πρῶτον εἴρηνται · κατὰ δὲ τὸ δεύτερον ἀγαλλιάσονται κατὰ τὸν Σύμμαχον , ἢ αἰνέσουσι κατὰ τὸν Ἀκύλαν , ἢ ἀλαλάξουσι κατὰ τὸν Θεοδοτίωνα . αἰτία δὲ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῖς ἔσται ἡ παρὰ σοῦ δρόσος · ὥσπερ γὰρ δρόσος ἡ ἐπὶ γῆς κατιοῦσα ἠρέμα καὶ πράως ἐκτρέφει καὶ αὔξειν ποιεῖ τὰ ἐναποκείμενα αὐτῇ σπέρματα , τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ παρὰ σοῦ δρόσος ἴαμα καὶ ζωὴν καὶ σωτηρίαν παρέξει τοῖς σοῖς νεκροῖς , ὧν τὰ σώματα κατὰ τὸν καιρὸν ἐπὶ τῆς γῆς ἐσπάρη . οὐκ ἂν δὲ ἁμάρτοις αὐτὸν εἶναι λέγων δρόσον τὸν μονογενῆ τοῦ θεοῦ λόγον , ὃς ἐπιστάξας τὰς ἑαυτοῦ ζωοποιοὺς σταγόνας τοῖς αὐτοῦ νεκροῖς , ὁμοῦ καὶ ἴασιν ἁμαρτημάτων , εἴ πού τι αὐτοῖς κατ’ ἄνθρωπον πεπλημμέλητο , παρέξει ὁμοῦ καὶ ἀνάστασιν καὶ σωτηρίαν καὶ ζωὴν αἰώνιον αὐτοῖς δωρήσεται , ἀλλ’ οὐ καὶ τὰ τῶν ἀσεβῶν τοιαῦτα · πεσεῖται γὰρ αὐτῶν ἡ γῆ . διὸ αὐτοῖς σώμασι καὶ αὐταῖς ψυχαῖς ὡς ἂν ἐκπεσόντες τοῦ θεοῦ παραδοθήσονται τῇ διαδεξομένῃ αὐτοὺς τιμωρίᾳ .
Lemmas: ἐπεί ὁ περί ὁ καθόλου κρίσις τόπος θεωρέω ὁ προφήτης ὡσανεί πάρειμι ὁ κρίσις καί ὁ βῆμα ὁ θεός παρίστημι , ἐπί ὅς ὁράω , ποτέ μέν ἐξομολογέομαι , ποτέ δέ ἱκετεύω , ποτέ δέ εὐχαριστέω , ποτέ δέ ὁ ἀποδίδωμι ὑπό ὁ θεός ἀμοιβή ὁ ἄξιος διεξέρχομαι , ποτέ δέ ὁ κατά αὐτός καταλέγω τιμωρία . πᾶς δέ οὗτος διά ὁ αὐτός γραφεύς καί ἐγώ παραδίδωμι , ὡς εἄν παιδεύω διδάσκω πᾶς ὅσος καί αὐτός ἐκ ὁ ὁ θεῖον πνεῦμα ἐπίλαμψις γιγνώσκω . καί νῦν οὖν φημί εἰμί ὅτε καιρός εἰμί , ὅτε εἰμί κύριος ὁ στενός καί ὁ θλίβω ὁδεύω ὑπέρ ὁ εὐσέβεια ἀγωνίζομαι · πλήν καί ἐν ἐκεῖνος ὁ θλῖψις οὐ εἰμί σύ ἀμνήμων , ὑπό αὐτός δέ ὁ σός μνήμη δυναμόω καρτερός ὑπομένω , ὥστε λέγω · θλίβω ἀλλά οὖον στενοχωρέω , διώκω ἀλλά οὐ ἐγκαταλείπω , καταβάλλω ἀλλά οὐ ἀπόλλυμι · διά αὐτός γοῦν ὁ θλῖψις παιδεύω , οἶδα ὅτι ὅς ἀγαπάω κύριος παιδεύω . πᾶς δέ θλῖψις μικρός τις ἐγώ λογίζομαι διά ὁ πρός σύ πόθος , ὡς λέγω · οὐ ἄξιος ὁ πάθημα ὁ νῦν καιρός πρός ὁ μέλλω δόξα ἀποκαλύπτω εἰς ἐγώ . Διὸ πᾶς πόνος ὑπομένω ἔοικα εἰμί ὠδίνω γυνή καί βοή ἀφίημι περί αὐτός ὁ μέλλω ὁ κατά γαστήρ κύω εἰς φάος προάγω · οὗτος γάρ καί ἐγώ γίγνομαι ὁ σός ἀγαπητός · ὁ γάρ μονογενής σύ λόγος ἔνδον ἔχω ἐν ὁ ἑαυτοῦ Ψυχή καί ὁ ἐκ σύ κατασπείρω ἐγώ φόβος ὁ σός εὐσέβεια πᾶς πόνος γενναῖος φέρω καί ὁ ἐπάγω ἐγώ θλῖψις ἀγωνιάω μή πῇ ἐξαμβλόω ὁ ἐν ἐγώ κύω ἀγαπητός σύ καί ὁ ἐκ αὐτός κατασπείρω ἐγώ ἔνθεος φόβος . καί δή καρτερέω οὐ σφάλλω ὁ ἐλπίς , ἀλλά τίκτω πνεῦμα σωτηρία · τέλος γάρ ὁ κύησις ὁ ἀγαπητός σύ καί ὁ φόβος αὐτός ὁ σωτηρία εἰμί ὁ ἡμέτερος πνεῦμα . ὅσπερ ἀπογεννάω φανερός καθίστημι πᾶς ὁ ἐπί ὁ γῆ κατοικέω ἄνθρωπος , ὡς εἄν καί αὐτός μανθάνω ὠφελέω διά ὁ ζηλόω κύω αὐτός ἀπό ὁ φόβος σύ καί ἀποτίκτω ὁ αὐτός πνεῦμα · ὁ γάρ μή οὗτος λαμβάνω ὁ φόβος μηδέ τίκτω ὁ πνεῦμα ὁ σωτηρία , ἄλλως δέ ἄγονος καί ἄκαρπος γίγνομαι ἐκπίπτω ὁ παρά σύ ἐλπίς ὁ δέ γε ὁ σός μερίς εἰμί , ὁ διά σύ πᾶς θλῖψις ὑπομένω , εἰμί καί μέχρι θάνατος ἀγωνίζομαι πρός ὁ ἁμαρτία , οὐδαμῶς ὁ παρά σύ ζωή ἀποπίπτω . ἀνίστημι γάρ ὁ νεκρός , ἢ κατά ὁ Σύμμαχος καί ὁ Θεοδοτίων · ζῶ ὁ νεκρός σύ , ἢ κατά ὁ Ἀκύλας · ζῶ ὁ θνῄσκω σύ . νεκρός δέ αὐτός τίς εἄν ἄγω ἢ ὁ ἅγιος αὐτός μάρτυς , ἕτερος εἰμί παρά ὁ ἄνω λέγω νεκρός , περί ὅς εἴρω · ὁ δέ νεκρός ζωή οὖον μή ὁράω , οὐδέ ἰατρός οὖον μή ἀνίστημι . ἀλλά ἐκεῖνος μέν εἰμί νεκρός ὁ πρός θάνατος ἁμαρτάνω , ὁ δέ νεκρός ὁ κύριος ὁ διά αὐτός πᾶς θλῖψις ἠώς θάνατος ὑπομένω ἀνίστημι καί μετά ὁ ἐν ὁ μνημεῖον ταφή . ἀντί δέ ὁ · ἐγείρω , ἐξυπνίζω ὁ λοιπός ἑρμηνεύω ὡς κοιμάω αὐτός , οὐ δέ θνῄσκω · διό ὁ ἅγιος ὁ θάνατος κοίμησις ὀνομάζω , ἀκόλουθος δέ ὁ κοιμάω ὁ ἀνάστασις ἐξυπνισμός εἄν λέγω . διό κατά ὁ λοιπός ἑρμηνευτής ἐξυπνίζω ὁ ἐν ὁ μνημεῖον κατά ὁ πρῶτος εἴρω · κατά δέ ὁ δύο ἀγαλλιάω κατά ὁ Σύμμαχος , ἢ αἰνέω κατά ὁ Ἀκύλας , ἢ ἀλλάσσω κατά ὁ Θεοδοτίων . αἰτία δέ ὁ ἀνάστασις αὐτός εἰμί ὁ παρά σύ δρόσος · ὥσπερ γάρ δρόσος ὁ ἐπί γῆ κατέρχομαι ἠρέμα καί πρᾶος ἐκτρέφω καί αὐξάνω ποιέω ὁ ἐναπόκειμαι αὐτός σπέρμα , ὁ αὐτός τρόπος ὁ παρά σύ δρόσος ἴαμα καί ζωή καί σωτηρία παρέχω ὁ σός νεκρός , ὅς ὁ σῶμα κατά ὁ καιρός ἐπί ὁ γῆ σπείρω . οὐ εἄν δέ ἁμαρτάνω αὐτός εἰμί λέγω δρόσος ὁ μονογενής ὁ θεός λόγος , ὅς ἐπιστάζω ὁ ἑαυτοῦ ζωοποιός σταγών ὁ αὐτός νεκρός , ὁμοῦ καί ἴασις ἁμάρτημα , εἰμί πού τίς αὐτός κατά ἄνθρωπος πλημμελέω , παρέχω ὁμοῦ καί ἀνάστασις καί σωτηρία καί ζωή αἰώνιος αὐτός δωρέω , ἀλλά οὖον καί ὁ ὁ ἀσεβής τοιοῦτος · πίπτω γάρ αὐτός ὁ γῆ . διό αὐτός σῶμα καί αὐτός Ψυχή ὡς εἄν ἐκπίτνω ὁ θεός παραδίδωμι ὁ διαδέχομαι αὐτός τιμωρία .