eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.64
Οἱ τρεῖς συμφώνως οὕτως ἡρμήνευσαν · καὶ ἀναθεματίσει κύριος τὴν γλῶσσαν θαλάσσης Αἰγύπτου . θάλασσαν δὲ εἴωθεν ὁ λόγος καλεῖν τὸ πλῆθος τῶν ἀσεβῶν ἀνδρῶν ἢ καὶ τὸ χύμα τῆς κακίας ἁλμυρῶν ὑδάτων ὥσπερ πεπληρωμένης . ἀναθεματίσειν δὲ λέγεται ὁ κύριος , ἵνα μηκέτι τῇ γλώσσῃ τῇ Αἰγυπτίᾳ τὴν δεισιδαίμονα πλάνην κρατύνωσι , μάθωσι δὲ λαλεῖν τὰ τοῦ θεοῦ λόγια καὶ ὀμνύειν ἐν τῷ ὀνόματι κυρίου . ἐπιστῆσαι δὲ ἄξιον ὡς καὶ ἐν τοῖς προκειμένοις τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ μέμνηται ὁ λόγος κατὰ τὴν Ἑβραϊκὴν φωνὴν ἐν τῷ · ἰδοὺ ὁ θεὸς ὁ σωτήρ μου , πεποιθὼς ἔσομαι ἐπ’ αὐτῷ · ἀντὶ γὰρ τοῦ σωτῆρός μου ἡ Ἑβραϊκὴ λέξις ἠσουαθὶ περιέχει , καὶ πάλιν ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ σωτηρίου ἀντὶ τοῦ σωτηρίου , ἠσουὰ λέλεκται . ὥσπερ τῆς Ἰδουμαίας καὶ τῆς Μωὰβ καὶ τῶν υἱῶν Ἀμμὼν οὐκ ἀργῶς ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὀνομαστὶ ἐμνημόνευσεν ὁ λόγος , ἀλλ’ ὅτι δεισιδαιμονέστατα τυγχάνοντα ἔθνη , ἐχθρά τε καὶ ἀντικείμενα τῷ τῶν προφητῶν ὑπῆρχε θεῷ , διὸ ὡς ἐν παραδόξῳ θεσπίζει αὐτὰ ταῦτα τὴν Χριστοῦ διδασκαλίαν παραδέξασθαι . κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τῆς Αἰγυπτίων εἰδωλολατρίας τὴν μνήμην εὐκαίρως παρείληφεν , ὡς καὶ αὐτῆς καταλυθησομένης κατὰ τοὺς δηλουμένους χρόνους . ἔστι δὲ ὁ παρὼν λόγος οὐ περὶ τῆς Αἰγύπτου · ἰδιάζει γὰρ ἡ περὶ αὐτῆς προφητεία ἐν ὑποθέσει περιγεγραμμένη οἰκείᾳ , ἧς προγέγραπται · ὅρασις Αἰγύπτου περὶ δὲ τοῦ κατ’ ἐκλογὴν λείμματος . ἐπεὶ καὶ ταῦτα θεσπίζει διδάσκων , ὅπως μετὰ τὴν πάροδον τὴν εἰς ἀνθρώπους τοῦ ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ προελευσομένου οἱ τοῦτον παραδεδεγμένοι λεῖμμα κατ’ ἐκλογὴν ὄντες τοῦ Ἰσραὴλ μετὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν καὶ τὴν Αἰγυπτίων χώραν τῆς Χριστοῦ διδασκαλίας πληροῦσι , μηδενὸς αὐτοῖς ἐμποδὼν ἱσταμένου . τετηρήκαμεν δὲ ἤδη καὶ πρότερον , ὅτι τῆς προφητικῆς φωνῆς τὰ μὲν πρὸς λέξιν ἀποδίδοται οὐ δεόμενα τροπικῆς ἀλληγορίας , τὰ δὲ καὶ μὴ βουλομένους ἐκβιάζεται δι’ ἀλληγορικοῦ τρόπου χωρεῖν . ὥσπερ οὖν κατηνάγκαζεν ὁ λόγος τροπικῶς ἑρμηνεύειν τὴν ῥάβδον ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ καὶ τὸ ἄνθος καὶ τὸν κορμόν , οὐκέτι δὲ καὶ τὸν Ἰεσσαὶ δίκαιον ἦν ἀλληγορεῖν , καὶ πάλιν τὰ ὡς περὶ θηρίων λελεγμένα ἀναγκαῖον ἦν μεταφέρειν ἐπὶ τοιούσδε τρόπους ἀνθρώπων , οὐκέτι δὲ καὶ τὰ ἔθνη τροπολογεῖν , ὧν ἐλέγετο ἄρχειν . οὕτω καὶ ἐν τοῖς μετὰ χεῖρα Αἴγυπτον μὲν τὴν αἰσθητὴν τῶν Αἰγυπτίων χώραν ἀναγκαῖον ὁμολογεῖν , θάλασσαν δὲ αὐτῆς καὶ ποταμὸν ἀλληγορικῶς ἐκδέχεσθαι , ἅπερ φησὶν ἐρημωθήσεσθαι κατὰ τοὺς προφητευομένους χρόνους , ἐν οἷς προσθήσειν εἴρηται ὁ κύριος τοῦ δεῖξαι τὴν χεῖρα αὐτοῦ · τῇ γὰρ προσθήκῃ προγενομένοις πράγμασιν ἕτερα ὁμοιότροπα ἐπιγενήσεσθαι δηλοῖ , ἐφ’ οἷς γὰρ πάλαι διὰ Μωσέως ἡ χεὶρ τοῦ κυρίου ἐξήγαγε τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐκ γῆς Αἰγύπτου καὶ διήγαγε τὴν θάλασσαν τὴν ἐρυθρὰν καὶ εἰσήγαγεν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας τὴν οὖσαν ἀλλοφύλων πρότερον . νυνὶ διὰ τοῦ ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ ἡ αὐτὴ χεὶρ τοῦ κυρίου προσθήκην ἀγαθῶν ποιουμένη τοὺς ἀποστόλους τοῦ σωτῆρος καὶ τοὺς κήρυκας τοῦ σωτηρίου εὐαγγελίου Ἰουδαίους ὄντας καὶ ἐξ Ἰουδαίων ὁρμωμένους ἐπιδόξους καὶ ζηλωτοὺς ἐποίει καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης , οὐ μὴν ἀλλὰ ἐπ’ αὐτῆς Αἰγύπτου , ἔνθα παρῄεσαν ἀκωλύτως μηδενὸς ἐμποδὼν αὐτοῖς γιγνομένου . καὶ κατῄεσαν ἐπὶ καθαιρέσει τῆς Αἰγυπτιακῆς εἰδωλολατρίας . καὶ οἱ μὲν ἐπὶ Μωϋσέως ἐξῄεσαν φεύγοντες τὸν Φαραὼ καὶ τοὺς Αἰγυπτίους , οἱ δὲ Χριστοῦ μαθηταὶ εἰσῄεσαν εἰς Αἴγυπτον αὐτόμολοι κήρυκες τοῦ σωτηρίου λόγου . καὶ τοῖς μὲν ἐπὶ Μωϋσέως διῄρητο ἡ θάλασσα αἰσθητῶς , τό τε ὕδωρ τοῦ Αἰγυπτίου ποταμοῦ μετεβάλλετο εἰς αἷμα · ἡ δὲ τῶν ἀγαθῶν προσθήκη ἐπὶ τῶν δηλουμένων χρόνων τῇ μὲν θαλάσσῃ ἐρημίαν ἀπειλεῖ τῇ Αἰγυπτίᾳ , τῷ δὲ ποταμῷ αὐτῶν παντελῆ ἔκλειψιν , πρὸς τὸ δίχα τινὸς κωλύματος τοὺς τοῦ σωτηρίου εὐαγγελίου κήρυκας ἐκπεριελθεῖν τὰς Αἰγυπτίων χώρας καὶ ἀνατροπὴν μὲν τῆς πολυθέου αὐτῶν δεισιδαιμονίας ἐργάσασθαι , τοῦ δὲ ἐπὶ πάντων θεοῦ καὶ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ τοῦ ἐκ ῥίζης Ἰεσσαὶ προελθόντος παραδοῦναι τὴν γνῶσιν . θεωρητέον δὲ ὅπως οὐ τὴν χώραν Αἰγύπτου , ἀλλὰ τὴν θάλασσαν αὐτῆς λέγεται ὁ κύριος ἐρημώσειν τοῦ τῆς εἰδωλολατρίας πλήθους οὕτω δηλουμένου . εἰ τοίνυν τὰ πλήθη τῆς κακίας τοῦ βίου θαλάσσῃ παραβάλλεται , ὅρα εἰ μὴ εὐλόγως τὴν τῶν ἀθέων καὶ ἀσεβῶν ἀνδρῶν γλῶσσαν τῶν πάλαι τὸν θεὸν ἀγνοούντων , ὡς ἐδήλου λέγων ὁ Φαραώ · οὐκ οἶδα τὸν κύριον καὶ τὸν Ἰσραὴλ οὐκ ἐξαποστέλλω . ὃ δὴ προϊὼν ὁ λόγος ἔσεσθαι θεσπίζει . οὕτω δὲ ἀνατεθεμάτισται τῆς Αἰγυπτίας θαλάσσης ἡ γλῶσσα , ὡς ἀποσιωπῆσαι τῶν παρ’ αὐτῆς πάλαι βοωμένων πονηρῶν δαιμόνων τὰ χρηστήρια καὶ τὰ μαντεῖα · λελύσθαι δὲ αὐτῶν καὶ τὰς δι’ ἀνδρῶν γοήτων κακοτεχνίας . ἃ δὴ πάντα δι’ ἔργων ἐπληροῦτο μετὰ τὸ κήρυγμα τὸ εὐαγγελικὸν τὸ κηρυχθὲν αὐτοῖς Αἰγυπτίοις . ἐξ ἐκείνων δὲ καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τῶν παρ’ Αἰγυπτίοις νενομισμένων θεῶν ἡ πᾶσα δύναμις ἀπέσβη καὶ πάντων δὲ τῶν ἀθέων καὶ δυσσεβῶν ἀνδρῶν τῶν καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης Αἰγυπτιαζόντων κατὰ τὸν ὅμοιον τῆς εἰδωλολατρίας τρόπον ἡ ποτὲ πλημμυροῦσα καὶ κυματουμένη θάλασσα τὴν ἐσχάτην πέπονθεν ἐρημίαν . θάλασσαν δὲ τῆς Αἰγύπτου λέγεται κύριος ἐρημώσειν , τοῦτ’ ἔστι τῆς εἰδωλολατρίας τὸ πλῆθος , οὐ μόνον δὲ τὴν θάλασσαν ἐρημώσειν , ἀλλὰ καὶ τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπιβαλεῖν ἐπὶ τὸν ποταμὸν αὐτῆς τῆς ἐξ αἰῶνος συνεστώσης τοῖς Αἰγυπτίοις βασιλείας , οὕτως πως δηλουμένης βιαίου πνεύματος νοουμένου τοῦ πρῶτον καθελόντος τὴν βασιλείαν Αἰγυπτίων Ῥωμαίων ἄρχοντος · λέλυτο γοῦν αὐτὸς ὁ ποταμὸς παταχθεὶς ἢ καὶ ὥσπερ εἰς κοιλάδας βαθείας ταπεινωθεὶς καὶ εἰς φάραγγας μεταβληθεὶς ἑπτά . ὃ δὴ καὶ αὐτὸ νοήσεις ἐπιστήσας τὸν νοῦν , ὡς πάλαι μὲν ἑνὸς ποταμοῦ ῥεῦμα μέγιστον , δι’ οὗ τὸ τῆς Αἰγύπτου βασίλειον ἐδηλοῦτο , τῶν αὐτόθι πάντων ἐθνῶν ἐκράτει , παταχθέντος δ’ ἐκείνου καὶ λυθέντος μερικοί τινες ἄρχοντες αὐτῶν κατὰ χρόνους ἡγοῦντο · οἱ μὲν τὰ Λιβύων διέποντες μέρη , οἱ δὲ ἀφωρισμένως τὰ Θηβαίων , οἱ δ’ αὐτῆς Αἰγύπτου καὶ Ἀλεξανδρείας . καὶ τούτων οἱ μὲν ἡγεμονίαις τετίμηνται , τῶν δημοτικῶν καὶ πολιτικῶν πραγμάτων ἐγκεχειρισμένοι τὴν φροντίδα , οἱ δ’ ἀφωρισμένως πάλιν τῶν στρατιωτικῶν καθηγοῦνται ταγμάτων , καὶ οὗτοί γε πάντες ὑπὸ τῆς μείζονος ἐξουσίας ἐπὶ τὰς δηλωθείσας ἀρχὰς προαγόμενοι . κἄπειτα ἰδιωτεύοντες φάραγξιν εἰκότως παρεβλήθησαν ὡς ἐν παραθέσει τοῦ πάλαι πλημμυροῦντος παρ’ αὐτοῖς ποταμοῦ , λέγω δὲ τοῦ βασιλείου , ὃ δὴ πᾶσαν αὐτὴν ἀθρόως τε τὴν Αἴγυπτον καὶ τὰ ἀμφὶ ταύτην ἔθνη ἑνὶ ῥεύματι περιέκλυζε , μιᾷ δυνάμει βασιλικῇ κατακρατούσῃ τῶν ὅλων . οὕτως οὖν ἐπατάσσετο καὶ ὁ Αἰγύπτιος ποταμός , μερικαί τε φάραγγες ὑφίσταντο ἀντ’ αὐτοῦ ὡς βατὴν εἶναι τοῦ λοιποῦ τὴν Αἴγυπτον τοῖς τὸ Χριστοῦ εὐαγγέλιον κηρύττουσι , μηδενὸς ἐμποδὼν αὐτοῖς ἱσταμένου μηδ’ ἐπιβαίνειν κωλύοντος . Διόπερ ὡς μηκέτι συνεστώσης τῆς Αἰγυπτίων βασιλείας καὶ ὡς τῆς δαιμονικῆς ἐνεργείας τῆς ἐν αὐτοῖς ἀποσβεσθείσης τὸ κήρυγμα τὸ εὐαγγελικὸν ἐπὶ σχολῆς αὐτοῖς κατηγγέλλετο κατὰ τὸ φῆσαν λόγιον · καὶ ἔσται δίοδος τῷ καταλειφθέντι μου λαῷ ἐν Αἰγύπτῳ , ἀλλὰ καὶ ἔσται φησὶ τῷ Ἰσραὴλ ὡς ἡ ἡμέρα ὅτε ἐξῆλθον ἐκ γῆς Αἰγύπτου · ὡς γὰρ ὁ Μωσέως λαὸς διέβη ποσὶ τὴν ἐρυθρὰν θάλασσαν ὡς διὰ ξηρᾶς , εἶτα μετὰ τὴν δίοδον τὴν ᾠδὴν ᾖσαν λέγοντες Ἄισωμεν τῷ κυρίῳ , ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται , τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οἱ προφητευόμενοι τοῦ σωτῆρος ἡμῶν εὐαγγελισταί , αὐτοὶ ὄντες οἱ ἐκ τοῦ παντὸς Ἰουδαίων ἔθνους περιλειφθέντες , ἀκώλυτον ποιούμενοι τὸν δρόμον καὶ πᾶσαν διατρέχοντες τὴν Αἰγυπτίων χώραν καὶ Ἰουδαίοις μὲν κηρύσσοντες τὸ εὐαγγέλιον ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν , ἐκκλησίας δὲ Χριστοῦ συνιστῶντες ἐκ τῆς τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφῆς , καινὸν ᾆσμα ἐμφερῶς τοῖς ἐπὶ Μωϋσέως ἐδίδασκον ᾄδειν τοὺς δι’ αὐτῶν ὠφελημένους . Τοῦτο δὲ ἦν τὸ προφωνηθὲν ὑπὸ τοῦ φάσκοντος προφητικοῦ λόγου · Καὶ ἐρεῖς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ Εὐλογήσω σε , κύριε , διότι ὠργίσθης μοι καὶ ἀπέστρεψας τὸν θυμόν σου ἀπ’ ἐμοῦ καὶ ἠλέησάς με . ἰδοὺ ὁ θεός μου σωτήρ μου , πεποιθὼς ἔσομαι ἐπ’ αὐτῷ καὶ σωθήσομαι . καὶ οὐ φοβηθήσομαι , ὅτι ἡ δόξα μου καὶ ἡ αἴνεσίς μου κύριος καὶ ἐγένετό μοι εἰς σωτηρίαν . ταῦτα διδάσκονται λέγειν οἱ τῇ Αἰγυπτίων χώρᾳ τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ καταγγέλλοντες ἢ καὶ αὐτοὶ Αἰγύπτιοι τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ παραδεδεγμένοι · ὡς γὰρ μηκέτ’ ὑφεστῶτος ἐν αὐτοῖς τοῦ προλεχθέντος ποταμοῦ μηδὲ τῆς πάλαι κυματουμένης θαλάσσης . διό φασιν · ἰδοὺ ὁ θεός μου ὁ σωτήρ , πεποιθὼς ἔσομαι ἐπ’ αὐτῷ καὶ οὐ φοβηθήσομαι διὰ τὸ μηκέτ’ εἶναι τοὺς ἐκφοβοῦντας αὐτοὺς μηδὲ κωλύοντας κατὰ τὸν Χριστοῦ λόγον θεοσεβεῖν , ὅτι ἡ δόξα μου φησὶ καὶ ἡ αἴνεσίς μού ἐστι καὶ ἐγένετό μοι εἰς σωτηρίαν . τὸ δὲ ὠργίσθης μοι ἐξομολόγησιν προτέρων ἁμαρτημάτων παρίστησιν , ὧν ἕνεκα θεοῦ ἦσαν ὀργῆς ἄξιοι πρὸ τῆς σωτηρίου κλήσεως οἱ Αἰγύπτιοι . τὸ δέ · ἀπέστρεψας τὸν θυμόν σου καὶ ἠλέησάς με τὴν μετὰ τὴν κλῆσιν δωρηθεῖσαν αὐτοῖς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων σημαίνει . ἡ γὰρ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ γενομένη καὶ αὐτοῖς Αἰγυπτίοις καὶ πᾶσι τοῖς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ παραδεδεγμένοις δεσμῶν λύσιν καὶ ἁμαρτιῶν συγχώρησιν ἐδωρήσατο . Ἑξῆς τούτοις ἐπιλέγει · καὶ ἀντλήσετε ὕδωρ μετ’ εὐφροσύνης ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ σωτηρίου . πάλιν δὲ κἀνταῦθα ἀλληγορικῶς παραδεκτέον τὸ ὕδωρ καὶ τὰς πηγὰς τοῦ σωτηρίου · νοήσεις δὲ ταῦτα αὐτοῦ λέγοντος ἀκούων τοῦ σωτῆρος · εἴ τις διψᾷ , ἐρχέσθω πρός με καὶ πινέτω . ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ , καθὼς εἶπεν ἡ γραφή , ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζῶντος . πηγαὶ τοίνυν σωτηρίου λόγοι ἦσαν εὐαγγελικοὶ ἐξ ἁγίου πνεύματος ἀνομβρώμενοι , ὥσπερ οἱ προφητικοὶ λόγοι πηγαὶ ὠνομάζοντο Ἰσραὴλ ὑπὸ τῆς λεγούσης γραφῆς · ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν θεόν , κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ . ἀλλὰ γὰρ ἀπὸ τῶν πηγῶν τοῦ σωτηρίου λόγου προφητεύονται πίεσθαι οἱ Αἰγύπτιοι καὶ οἱ τούτοις τὸ ποτὸν τὸ σωτήριον διακονήσαντες . Ἑξῆς τοῖς προλεχθεῖσιν ἔτι καὶ ταῦτα λέγειν προστάττει · καὶ ἐρεῖς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ Ὑμνεῖτε κύριον , βοᾶτε τὸ ὄνομα αὐτοῦ . τὸ δὲ ἐρεῖς προσφωνήσῃς τῷ χορῷ τῶν εὐαγγελιστῶν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν · ἐν ἐκείνῃ γάρ φησι τῇ ἡμέρᾳ , δηλαδὴ ἐν τῷ προφητευομένῳ καιρῷ , ἐρεῖς σύ , ὁ κῆρυξ τοῦ σωτηρίου εὐαγγελίου , τοῖς τὸ κήρυγμα παραδεξαμένοις Αἰγυπτίοις · Ὑμνεῖτε κύριον , βοᾶτε τὸ ὄνομα αὐτοῦ , ἀναγγείλατε ἐν τοῖς ἔθνεσιν τὰ ἔνδοξα αὐτοῦ , μιμνῄσκεσθε , ὅτι ὑψώθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ . ταῦτα γὰρ σύ , ὁ χορὸς ὁ ἀποστολικός , διδάσκων τοὺς ὑπὸ σοὶ μαθητευομένους ἐρεῖς , παραγγέλλων αὐτοῖς μὴ σιωπᾶν , ἐξαγγέλλειν δὲ τοῖς πᾶσι καὶ εἰς ἐξάκουστον βοᾶν τῆς σωτηρίου εὐεργεσίας τὴν χάριν . εἶτα πάλιν τοῖς αὐτοῖς προσφωνεῖ διδάσκειν καὶ λέγειν · ὑμνήσατε τὸ ὄνομα κυρίου , ὅτι ὑψηλὰ ἐποίησεν · ἀναγγείλατε ταῦτα πάντα ἐν πάσῃ τῇ γῇ . μεθ’ ἅπαντα ἐπιλέγει · ἀγαλλιᾶσθε καὶ εὐφραίνεσθε , οἱ κατοικοῦντες Σιών , ὅτι ὑψώθη ὁ ἅγιος τοῦ Ἰσραὴλ ἐν μέσῳ αὐτῆς . ἤδη δὲ διὰ πλειόνων Σιὼν ἀπεδόθη ὁ εὐαγγελικὸς λόγος , ἐφ’ ὃν ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ ᾠκοδόμηται . ἐπεὶ τοίνυν ὁ ἅγιος Ἰσραὴλ ὑψώθη ἐν μέσῳ τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ , εἰκότως ἀγαλλιᾶσθέ φησι καὶ εὐφραίνεσθε , οἱ κατοικοῦντες ἐν αὐτῇ , ἅτε μέσον αὐτὸν ἔχοντες τὸν ἅγιον Ἰσραὴλ κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν , ἣν καὶ αὐτὸς πεποίητο φήσας · ὅπου δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰσὶν ἐν τῷ ὀνόματί μου , ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν . πλὴν ἀλλὰ πάλιν τὸ προφητικὸν πνεῦμα τῷ ὀνόματι κέχρηται καὶ τὴν Σιὼν ἀγαλλιᾶν τε καὶ εὐφραίνεσθαι τοὺς ἐν αὐτῇ παρακελεύεται τούτοις τοῖς ῥήμασιν εἰς εὐθυμίαν ἄγον τοὺς ἐκ περιτομῆς διὰ τὸ νομίζειν ταῦτα περὶ αὐτῶν λέγεσθαι καὶ ταύτῃ τῇ δόξῃ περιέπειν τὴν βίβλον ὡς ἂν τὰ κάλλιστα περὶ αὐτῶν θεσπίζουσαν .
Lemmas: ὁ τρεῖς σύμφωνος οὕτως ἑρμηνεύω · καί αναθεματίζω κύριος ὁ γλῶσσα θάλασσα Αἴγυπτος . θάλασσα δέ εἴωθα ὁ λόγος καλέω ὁ πλῆθος ὁ ἀσεβής ἀνήρ ἢ καί ὁ χύμα ὁ κακία ἁλμυρός ὕδωρ ὥσπερ πληρόω . αναθεματίζω δέ λέγω ὁ κύριος , ἵνα μηκέτι ὁ γλῶσσα ὁ Αἰγύπτιος ὁ δεισιδαίμων πλάνη κρατύνω , μανθάνω δέ λαλέω ὁ ὁ θεός λόγιος καί ὄμνυμι ἐν ὁ ὄνομα κύριος . ἐφίστημι δέ ἄξιος ὡς καί ἐν ὁ πρόκειμαι ὁ σωτήρ ἐγώ Ἰησοῦς μιμνήσκω ὁ λόγος κατά ὁ ἑβραικός φωνή ἐν ὁ · ἰδού ὁ θεός ὁ σωτήρ ἐγώ , Πεποιθὼς εἰμί ἐπί αὐτός · ἀντί γάρ ὁ σωτήρ ἐγώ ὁ ἑβραικός λέξις ἠσουαθὶ περιέχω , καί πάλιν ἐκ ὁ πηγή ὁ σωτήριος ἀντί ὁ σωτήριος , ἠσουὰ λέγω . ὥσπερ ὁ Ἰδουμαία καί ὁ Μωάβ καί ὁ υἱός Ἀμμών οὐ ἀργός ἐν ὁ ἔμπροσθεν ὀνομαστί μνημονεύω ὁ λόγος , ἀλλά ὅτι δεισιδαίμων τυγχάνω ἔθνος , ἐχθρός τε καί ἀντίκειμαι ὁ ὁ προφήτης ὑπάρχω θεός , διό ὡς ἐν παράδοξος θεσπίζω αὐτός οὗτος ὁ Χριστός διδασκαλία παραδέχομαι . κατά ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ Αἰγύπτιος εἰδωλολατρία ὁ μνήμη εὔκαιρος παραλαμβάνω , ὡς καί αὐτός καταλύω κατά ὁ δηλέομαι χρόνος . εἰμί δέ ὁ πάρειμι λόγος οὖον περί ὁ Αἴγυπτος · ἰδιάζω γάρ ὁ περί αὐτός προφητεία ἐν ὑπόθεσις περιγράφω οἰκεῖος , ὅς προγράφω · ὅρασις Αἴγυπτος περί δέ ὁ κατά ἐκλογή λεῖμμα . ἐπεί καί οὗτος θεσπίζω διδάσκω , ὅπως μετά ὁ πάροδος ὁ εἰς ἄνθρωπος ὁ ἐκ ῥίζα Ἰεσσαί προέρχομαι ὁ οὗτος παραδέχομαι λεῖμμα κατά ἐκλογή εἰμί ὁ Ἰσραήλ μετά ὁ ἄλλος ἔθνος καί ὁ Αἰγύπτιος χώρα ὁ Χριστός διδασκαλία πληρόω , μηδείς αὐτός ἐμποδών ἵστημι . τηρέω δέ ἤδη καί πρότερος , ὅτι ὁ προφητικός φωνή ὁ μέν πρός λέξις ἀποδίδωμι οὖον δήω τροπικός ἀλληγορία , ὁ δέ καί μή βούλομαι ἐκβιάζω διά ἀλληγορικός τρόπος χωρέω . ὥσπερ οὖν καταναγκάζω ὁ λόγος τροπικός ἑρμηνεύω ὁ ῥάβδος ἐκ ὁ ῥίζα Ἰεσσαί καί ὁ ἄνθος καί ὁ κορμός , οὐκέτι δέ καί ὁ Ἰεσσαί Δίκαιος εἰμί ἀλληγορέω , καί πάλιν ὁ ὡς περί θηρίον λέγω ἀναγκαῖος εἰμί μεταφέρω ἐπί τοιόσδε τρόπος ἄνθρωπος , οὐκέτι δέ καί ὁ ἔθνος τροπολογέω , ὅς λέγω ἄρχω . οὗτος καί ἐν ὁ μετά χείρ Αἴγυπτος μέν ὁ αἰσθητός ὁ Αἰγύπτιος χώρα ἀναγκαῖος ὁμολογέω , θάλασσα δέ αὐτός καί ποταμός ἀλληγορικός ἐκδέχομαι , ὅσπερ φημί ἐρημόω κατά ὁ προφητεύω χρόνος , ἐν ὅς προστίθημι εἴρω ὁ κύριος ὁ δείκνυμι ὁ χείρ αὐτός · ὁ γάρ προσθήκη προγίγνομαι πρᾶγμα ἕτερος ὁμοιότροπος ἐπιγίγνομαι δηλόω , ἐπί ὅς γάρ πάλαι διά Μωσῆς ὁ χείρ ὁ κύριος ἐξάγω ὁ υἱός Ἰσραήλ ἐκ γῆ Αἴγυπτος καί διάγω ὁ θάλασσα ὁ ἐρυθρός καί εἰσάγω εἰς ὁ γῆ ὁ ἐπαγγελία ὁ εἰμί ἀλλόφυλος πρότερος . νυνί διά ὁ ἐκ ὁ ῥίζα Ἰεσσαί ὁ αὐτός χείρ ὁ κύριος προσθήκη ἀγαθός ποιέω ὁ ἀπόστολος ὁ σωτήρ καί ὁ κῆρυξ ὁ σωτήριος εὐαγγέλιον Ἰουδαῖος εἰμί καί ἐκ Ἰουδαῖος ὁρμάω ἐπίδοξος καί ζηλωτός ποιέω κατά ὅλος ὁ οἰκέω , οὖον μήv ἀλλά ἐπί αὐτός Αἴγυπτος , ἔνθα πάρειμι ἀκωλύτως μηδείς ἐμποδών αὐτός γίγνομαι . καί κατέρχομαι ἐπί καθαίρεσις ὁ Αἰγυπτιακός εἰδωλολατρία . καί ὁ μέν ἐπί Μωϋσῆς ἔξειμι φεύγω ὁ Φαραώ καί ὁ Αἰγύπτιος , ὁ δέ Χριστός μαθητής εἰσέρχομαι εἰς Αἴγυπτος αὐτόμολος κῆρυξ ὁ σωτήριος λόγος . καί ὁ μέν ἐπί Μωϋσῆς διαιρέω ὁ θάλασσα αἰσθητός , ὁ τε ὕδωρ ὁ Αἰγύπτιος ποταμός μεταβάλλω εἰς αἷμα · ὁ δέ ὁ ἀγαθός προσθήκη ἐπί ὁ δηλέομαι χρόνος ὁ μέν θάλασσα ἐρημία ἀπειλέω ὁ Αἰγύπτιος , ὁ δέ ποταμός αὐτός παντελής ἔκλειψις , πρός ὁ δίχα τις κώλυμα ὁ ὁ σωτήριος εὐαγγέλιον κῆρυξ ἐκπεριέρχομαι ὁ Αἰγύπτιος χώρα καί ἀνατροπή μέν ὁ πολύθεος αὐτός δεισιδαιμονία ἐργάζομαι , ὁ δέ ἐπί πᾶς θεός καί ὁ Χριστός αὐτός ὁ ἐκ ῥίζα Ἰεσσαί προέρχομαι παραδίδωμι ὁ γνῶσις . θεωρητέον δέ ὅπως οὖον ὁ χώρα Αἴγυπτος , ἀλλά ὁ θάλασσα αὐτός λέγω ὁ κύριος ἐρήμωσις ὁ ὁ εἰδωλολατρία πλῆθος οὗτος δηλόω . εἰμί τοίνυν ὁ πλῆθος ὁ κακία ὁ βίος θάλασσα παραβάλλω , ὁράω εἰμί μή εὔλογος ὁ ὁ ἄθεος καί ἀσεβής ἀνήρ γλῶσσα ὁ πάλαι ὁ θεός ἀγνοέω , ὡς δηλόω λέγω ὁ Φαραώ · οὐ οἶδα ὁ κύριος καί ὁ Ἰσραήλ οὐ ἐξαποστέλλω . ὅς δή προέρχομαι ὁ λόγος εἰμί θεσπίζω . οὗτος δέ ἀναθεματίζω ὁ Αἰγύπτιος θάλασσα ὁ γλῶσσα , ὡς ἀποσιωπάω ὁ παρά αὐτός πάλαι βοάω πονηρός δαίμων ὁ χρηστήριος καί ὁ μαντεῖος · λύω δέ αὐτός καί ὁ διά ἀνήρ γόης κακοτεχνία . ὁ δή πᾶς διά ἔργον πληρόω μετά ὁ κήρυγμα ὁ εὐαγγελικός ὁ κηρύσσω αὐτός Αἰγύπτιος . ἐκ ἐκεῖνος δέ καί εἰς ἐγώ αὐτός ὁ παρά Αἰγύπτιος νομίζω θεός ὁ πᾶς δύναμις ἀποσβέννυμι καί πᾶς δέ ὁ ἄθεος καί δυσσεβής ἀνήρ ὁ κατά ὅλος ὁ οἰκέω Αἰγυπτιάζω κατά ὁ ὅμοιος ὁ εἰδωλολατρία τρόπος ὁ ποτέ πλημμυρέω καί κυματόω θάλασσα ὁ ἔσχατος πάσχω ἐρημία . θάλασσα δέ ὁ Αἴγυπτος λέγω κύριος ἐρήμωσις , οὗτος εἰμί ὁ εἰδωλολατρία ὁ πλῆθος , οὖον μόνος δέ ὁ θάλασσα ἐρήμωσις , ἀλλά καί ὁ χείρ αὐτός ἐπιβάλλω ἐπί ὁ ποταμός αὐτός ὁ ἐκ αἰών συνίστημι ὁ Αἰγύπτιος βασίλεια , οὕτως πως δηλέομαι βίαιος πνεῦμα νοέω ὁ πρῶτος καθαιρέω ὁ βασίλειος Αἰγύπτιος Ῥωμαῖος ἄρχω · λύω γοῦν αὐτός ὁ ποταμός πατάσσω ἢ καί ὥσπερ εἰς κοιλάς βαθύς ταπεινόω καί εἰς φάραγξ μεταβάλλω ἑπτά . ὅς δή καί αὐτός νοέω ἐφίστημι ὁ νόος , ὡς πάλαι μέν εἷς ποταμός ῥεῦμα μέγας , διά ὅς ὁ ὁ Αἴγυπτος βασίλειος δηλόω , ὁ αὐτόθι πᾶς ἔθνος κρατέω , πατάσσω δέ ἐκεῖνος καί λύω μερικός τις ἄρχω αὐτός κατά χρόνος ἡγέομαι · ὁ μέν ὁ Λίβυς διέπω μέρος , ὁ δέ ἀφωρισμένως ὁ Θηβαῖος , ὁ δέ αὐτός Αἴγυπτος καί Ἀλεξάνδρεια . καί οὗτος ὁ μέν ἡγεμονία τιμάω , ὁ δημοτικός καί πολιτικός πρᾶγμα ἐγχειρίζω ὁ φροντίς , ὁ δέ ἀφωρισμένως πάλιν ὁ στρατιωτικός καθηγέομαι τάγμα , καί οὗτος γε πᾶς ὑπό ὁ μείζων ἐξουσία ἐπί ὁ δηλόω ἀρχή προάγω . ἔπειτα ἰδιωτεύω φάραγξ εἰκότως παραβάλλω ὡς ἐν παράθεσις ὁ πάλαι πλημμυρέω παρά αὐτός ποταμός , λέγω δέ ὁ βασίλειος , ὅς δή πᾶς αὐτός ἀθρόος τε ὁ Αἴγυπτος καί ὁ ἀμφί οὗτος ἔθνος εἷς ῥεῦμα περικλύζω , εἷς δύναμις βασιλικός κατακρατέω ὁ ὅλος . οὕτως οὖν πατάσσω καί ὁ Αἰγύπτιος ποταμός , μερικός τε φάραγξ ὑφίστημι ἀντί αὐτός ὡς βατός εἰμί ὁ λοιπός ὁ Αἴγυπτος ὁ ὁ Χριστός εὐαγγέλιον κηρύσσω , μηδείς ἐμποδών αὐτός ἵστημι μηδέ ἐπιβαίνω κωλύω . διόπερ ὡς μηκέτι συνίστημι ὁ Αἰγύπτιος βασίλεια καί ὡς ὁ δαιμονικός ἐνέργεια ὁ ἐν αὐτός ἀποσβέννυμι ὁ κήρυγμα ὁ εὐαγγελικός ἐπί σχολή αὐτός καταγγέλλω κατά ὁ φημί λόγιος · καί εἰμί δίοδος ὁ καταλείπω ἐγώ λαός ἐν Αἴγυπτος , ἀλλά καί εἰμί φημί ὁ Ἰσραήλ ὡς ὁ ἡμέρα ὅτε ἐξέρχομαι ἐκ γῆ Αἴγυπτος · ὡς γάρ ὁ Μωσῆς λαός διαβαίνω πούς ὁ ἐρυθρός θάλασσα ὡς διά ξηρός , εἶτα μετά ὁ δίοδος ὁ ἀοιδή ἀείδω λέγω αισαω ὁ κύριος , ἔνδοξος γάρ δοξάζω , ὁ αὐτός τρόπος καί ὁ προφητεύω ὁ σωτήρ ἐγώ εὐαγγελιστής , αὐτός εἰμί ὁ ἐκ ὁ πᾶς Ἰουδαῖος ἔθνος περιλείπομαι , ἀκώλυτος ποιέω ὁ δρόμος καί πᾶς διατρέχω ὁ Αἰγύπτιος χώρα καί Ἰουδαῖος μέν κηρύσσω ὁ εὐαγγέλιον ἐν ὁ συναγωγή αὐτός , ἐκκλησία δέ Χριστός συνιστάω ἐκ ὁ ὁ ἔθνος ἐπιστροφή , καινός ᾆσμα ἐμφερῶς ὁ ἐπί Μωϋσῆς διδάσκω ἀείδω ὁ διά αὐτός ὠφελέω . οὗτος δέ εἰμί ὁ προφωνέω ὑπό ὁ φάσκω προφητικός λόγος · καί εἴρω ἐν ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος εὐλογέω σύ , κύριος , διότι ὀργίζω ἐγώ καί ἀποστρέφω ὁ θυμός σύ ἀπό ἐγώ καί ἐλεέω ἐγώ . ἰδού ὁ θεός ἐγώ σωτήρ ἐγώ , Πεποιθὼς εἰμί ἐπί αὐτός καί σῴζω . καί οὖον φοβέω , ὅτι ὁ δόξα ἐγώ καί ὁ αἴνεσις ἐγώ κύριος καί γίγνομαι ἐγώ εἰς σωτηρία . οὗτος διδάσκω λέγω ὁ ὁ Αἰγύπτιος χώρα ὁ Χριστός ὁ θεός καταγγέλλω ἢ καί αὐτός Αἰγύπτιος ὁ Χριστός ὁ θεός παραδέχομαι · ὡς γάρ μηκέτι ὑφίστημι ἐν αὐτός ὁ προλέγω ποταμός μηδέ ὁ πάλαι κυματόω θάλασσα . διό φημί · ἰδού ὁ θεός ἐγώ ὁ σωτήρ , Πεποιθὼς εἰμί ἐπί αὐτός καί οὖον φοβέω διά ὁ μηκέτι εἰμί ὁ ἐκφοβέω αὐτός μηδέ κωλύω κατά ὁ Χριστός λόγος θεοσεβέω , ὅτι ὁ δόξα ἐγώ φημί καί ὁ αἴνεσις ἐγώ εἰμί καί γίγνομαι ἐγώ εἰς σωτηρία . ὁ δέ ὀργίζω ἐγώ ἐξομολόγησις πρότερος ἁμάρτημα παρίστημι , ὅς ἕνεκα θεός εἰμί ὀργή ἄξιος πρό ὁ σωτήριος κλῆσις ὁ Αἰγύπτιος . ὁ δέ · ἀποστρέφω ὁ θυμός σύ καί ἐλεέω ἐγώ ὁ μετά ὁ κλῆσις δωρέω αὐτός ἄφεσις ἁμάρτημα σημαίνω . ὁ γάρ χάρις καί ὁ ἀλήθεια διά Ἰησοῦς Χριστός γίγνομαι καί αὐτός Αἰγύπτιος καί πᾶς ὁ ὁ υἱός ὁ θεός παραδέχομαι δεσμός λύσις καί ἁμαρτία συγχώρησις δωρέω . ἑξῆς οὗτος ἐπιλέγω · καί ἀντλέω ὕδωρ μετά Εὐφρόσυνος ἐκ ὁ πηγή ὁ σωτήριος . πάλιν δέ ἐνταῦθα ἀλληγορικός παραδεκτέον ὁ ὕδωρ καί ὁ πηγή ὁ σωτήριος · νοέω δέ οὗτος αὐτός λέγω ἀκούω ὁ σωτήρ · εἰμί τις διψάω , ἔρχομαι πρός ἐγώ καί πίνω . ὁ πιστεύω εἰς ἐγώ , καθώς εἶπον ὁ γραφεύς , ποταμός ἐκ ὁ κοιλία αὐτός ῥέω ὕδωρ ζῶ . πηγή τοίνυν σωτήριος λόγος εἰμί ευαγγελικός ἐκ ἅγιος πνεῦμα ἀνομβρώμενοι , ὥσπερ ὁ προφητικός λόγος πηγή ὀνομάζω Ἰσραήλ ὑπό ὁ λέγω γραφεύς · ἐν ἐκκλησία εὐλογέω ὁ θεός , κύριος ἐκ πηγή Ἰσραήλ . ἀλλά γάρ ἀπό ὁ πηγή ὁ σωτήριος λόγος προφητεύω πίνω ὁ Αἰγύπτιος καί ὁ οὗτος ὁ ποτόν ὁ σωτήριος διακονέω . ἑξῆς ὁ προλέγω ἔτι καί οὗτος λέγω προστάσσω · καί εἴρω ἐν ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος ὑμνέω κύριος , βοάω ὁ ὄνομα αὐτός . ὁ δέ εἴρω προσφώνηση ὁ χορός ὁ εὐαγγελιστής ὁ σωτήρ ἐγώ · ἐν ἐκεῖνος γάρ φημί ὁ ἡμέρα , δηλαδή ἐν ὁ προφητεύω καιρός , εἴρω σῦς , ὁ κῆρυξ ὁ σωτήριος εὐαγγέλιον , ὁ ὁ κήρυγμα παραδέχομαι Αἰγύπτιος · ὑμνέω κύριος , βοάω ὁ ὄνομα αὐτός , ἀναγγέλλω ἐν ὁ ἔθνος ὁ ἔνδοξος αὐτός , μιμνῄσκω , ὅτι ὑψόω ὁ ὄνομα αὐτός . οὗτος γάρ σῦς , ὁ χορός ὁ ἀποστολικός , διδάσκω ὁ ὑπό σύ μαθητεύω εἴρω , παραγγέλλω αὐτός μή σιωπάω , ἐξαγγέλλω δέ ὁ πᾶς καί εἰς ἐξάκουστος βοάω ὁ σωτήριος εὐεργεσία ὁ χάρις . εἶτα πάλιν ὁ αὐτός προσφωνέω διδάσκω καί λέγω · ὑμνέω ὁ ὄνομα κύριος , ὅτι ὑψηλός ποιέω · ἀναγγέλλω οὗτος πᾶς ἐν πᾶς ὁ γῆ . μετά ἅπας ἐπιλέγω · ἀγαλλιάω καί εὐφραίνω , ὁ κατοικέω Σιών , ὅτι ὑψόω ὁ ἅγιος ὁ Ἰσραήλ ἐν μέσος αὐτός . ἤδη δέ διά πλείων Σιών ἀποδίδωμι ὁ εὐαγγελικός λόγος , ἐπί ὅς ὁ ἐκκλησία ὁ θεός οἰκοδομέω . ἐπεί τοίνυν ὁ ἅγιος Ἰσραήλ ὑψόω ἐν μέσος ὁ ἐκκλησία αὐτός , εἰκότως ἀγαλλιάω φημί καί εὐφραίνω , ὁ κατοικέω ἐν αὐτός , ἅτε μέσος αὐτός ἔχω ὁ ἅγιος Ἰσραήλ κατά ὁ ἐπαγγελία , ὅς καί αὐτός ποιέω φημί · ὅπου δύο ἢ τρεῖς συνάγω εἰμί ἐν ὁ ὄνομα ἐγώ , ἐκεῖ εἰμί ἐν μέσος αὐτός . πλήν ἀλλά πάλιν ὁ προφητικός πνεῦμα ὁ ὄνομα χράομαι καί ὁ Σιών ἀγαλλιάω τε καί εὐφραίνω ὁ ἐν αὐτός παρακελεύομαι οὗτος ὁ ῥῆμα εἰς εὐθυμία ἄγω ὁ ἐκ περιτομή διά ὁ νομίζω οὗτος περί αὐτός λέγω καί οὗτος ὁ δόξα περιέπω ὁ Βίβλος ὡς εἄν ὁ καλῶς περί αὐτός θεσπίζω .