eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.54a
Σημαίνει διὰ τούτων ὡς πρὸς τὴν πρόχειρον λέξιν τὴν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν πρᾶξιν , ἐν ᾗ ποτὲ μὲν ἀπὸ πέντε ἄρτων πλῆθος ἀνδρῶν ὡς πεντακισχιλίων ἐθρέψατο ἐν τῇ δηλουμένῃ χώρᾳ , ποτὲ δὲ ἐξ ἑπτὰ τετρακισχιλίους ἄνδρας χωρὶς παιδίων καὶ γυναικῶν . διὸ λέλεκται κατὰ τὸν Σύμμαχον · εὐφροσύνην εὐφρανθήσονται ἐνώπιόν σου ὡς εὐφροσύνην ἐν θερισμῷ · οὕτω γοῦν οἱ ἐν θερισμῷ τρεφόμενοι ἠθροισμένως καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ συμποσιάζειν εἰώθασιν . καὶ κατὰ διάνοιαν δὲ οἱ ἀπόστολοι τοῦ σωτῆρος ἡμῶν καὶ οἱ τούτων διάδοχοι , οἵ τε εἰς δεῦρο τῶν ἐκκλησιῶν αὐτοῦ προεστῶτες τῆς ἐνθέου εὐφροσύνης μετελάμβανον ἐνώπιον τοῦ σωτῆρος αὐτῶν δίκην ἀμώντων ἐργαζόμενοι · ἐπείπερ ἐργάται ἦσαν τοῦ θερισμοῦ τῶν ἐθνῶν , ὡς ἐδήλου λέγων αὐτός · ὁ μὲν θερισμὸς πολύς , οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι · δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ ὅπως ἐκβάλλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ . ὀλίγοι γὰρ ὡς ἀληθῶς οἱ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι καὶ οἱ τῶν ἐκκλησιῶν αὐτοῦ , ὃν δὴ τρόπον καθηγούμενοι ὡς πρὸς μέγαν καὶ πολὺν τῶν ἐθνῶν θερισμόν . οἱ δὲ αὐτοὶ οὗτοι τῆς πολυθέου καὶ δαιμονικῆς πλάνης τὰ σκῦλα εἰς ἑαυτοὺς διῃροῦντο , ἅπερ αὐτοῖς εἰς προνομὴν δέδωκεν αὐτὸς ὁ σωτήρ . διὸ καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ὠνόμαζεν τό · Ταχέως σκύλευσον , ὀξέως προνόμευσον · τὴν γὰρ πλάνην τῆς εἰδωλολατρίας καθελὼν τὸ τηνικαῦτα τὰς πάλαι σκυλευθείσας ὑπ’ αὐτοῦ τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς ἐλευθέρας καταστησάμενος τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς καὶ ἀποστόλοις , τοῖς τε τούτων διαδόχοις διένειμεν εἰς τὸ προνοεῖν αὐτῶν καὶ θεραπεύειν . οἱ δὲ ὑποδεξάμενοι δίκην τῶν εὐφραινομένων ἐν ἀμήτῳ καὶ ὃν τρόπον διαιρούμενοι δίκην τῶν εὐφραινομένων ἐν σκύλοις ἔχαιρον ἐμπιπλάμενοι εὐφροσύνης ἐπὶ τῷ πλήθει τῶν καθ’ ἑκάστην ἐκκλησίαν ληΐων . Καὶ διότι ἀφῄρηται ὁ ζυγὸς ὁ πάλαι τοῖς σκύλοις ἐπικείμενος καὶ ἡ ῥάβδος ἡ ἐπὶ τοῦ τραχήλου τῶν αὐτῶν σκύλων · ζυγὸς γὰρ ἦν βαρὺς ταῖς τῷ διαβόλῳ δεδουλωμέναις ψυχαῖς ἐπικείμενος καὶ ἡ ῥάβδος θανατικὴ τὸν τράχηλον αὐτῶν κάμπτουσα καὶ κάτω νεύειν ποιοῦσα , ὧν ἀφῃρημένων εἰκότως ἔχαιρον οἱ διαιρούμενοι τὰ σκῦλα ταῦτα . πῶς δὲ ὁ ζυγὸς ἤρθη ἐξ αὐτῶν καὶ ἡ ῥάβδος ἡ ἐπὶ τοῦ τραχήλου αὐτῶν κειμένη , διασαφεῖ λέγων ἑξῆς · τὴν γὰρ ῥάβδον τῶν ἀπαιτούντων διεσκέδασεν . ἀντὶ δὲ τοῦ · τῶν ἀπαιτούντων , ὁ μὲν Ἀκύλας οὕτως ἡρμήνευσεν εἰπών · τὸν ζυγὸν βαστάγματος αὐτοῦ καὶ τὴν ῥάβδον ὤμου αὐτοῦ , σκῆπτρον τοῦ πράσσοντος , ὁ δὲ Σύμμαχος · ζυγός φησι τοῦ βαστάγματος αὐτοῦ καὶ ἡ ῥάβδος τοῦ ὤμου αὐτοῦ , ῥάβδος τοῦ ἀπαιτοῦντος ἡττήθη , καὶ ὁ Θεοδοτίων ὁμοίως τοῦ ἀπαιτοῦντος ἡρμήνευσεν , ἑνικῶς τὸν ἀπαιτοῦντα καὶ τὸν ἐκπράσσοντα σημάνας , δηλονότι τὸν διάβολον , ὃς ἐκπράσσων διετέλει τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς καὶ φόρους ὥσπερ ἀπαιτῶν τὰς χορηγουμένας αὐτῷ ἁμαρτίας . ἀλλὰ ταύτην καὶ τὴν ῥάβδον τοῦ ἀπαιτοῦντος καὶ τὸν ζυγὸν τὸν βαρὺν διεσκόρπισεν ὁ γυμνώσας αὐτόν , ἐπεὶ δὲ εἰκὸς ἦν καὶ ἑτέρους πολλοὺς συνεργεῖν τῷ διαβόλῳ καὶ τούτων αὐτῶν τῶν αὐτῷ ἀπαιτούντων · πολλοὶ γὰρ ἦσαν οἱ ἐκπράσσοντες τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων . τὸν ζυγὸν καὶ τὴν ῥάβδον ἀφεῖλεν καὶ ταῦτα κατ’ αὐτῶν ἔπραξεν ὡς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἐπὶ Μαδιάμ . κεῖται δὲ ἡ ἱστορία ἐν τοῖς Κριταῖς περιέχουσα ὡς ἐπὶ τοῦ Γεδεὼν οὐχ ὅπλοις νενίκηντο οἱ πολέμιοι , ἀλλὰ ἀοράτῳ καὶ θεϊκῇ δυνάμει . οὕτως οὖν ὡς ἐπὶ τῆς Μαδιὰμ ἐνικήθησαν οἱ πολέμιοι χειρὶ κρυφαίᾳ , καὶ νῦν φησι διεσκεδάσθαι τὴν ῥάβδον τοῦ ἀπαιτοῦντος διαβόλου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων ἐκπρασσόντων . Οἱ καὶ ἡττηθέντες πᾶσαν στολὴν ἐπισυνηγμένην δόλῳ καὶ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσιν · ἐπειδὴ γὰρ τὸν κόσμον τῆς ψυχῆς καὶ τὴν στολὴν αὐτῆς , τόν τε τῆς ἀρετῆς χιτῶνα , ὃν περιεβάλλετο συλήσας ὁ διάβολος , ὅτε αὐτὴν ἐπεῖχεν ὑποχείριον γυμνὴν αὐτὴν καὶ αἰσχρὰν καταστήσας , αἵ τε σὺν αὐτῷ δυνάμεις ἀντικείμεναι εἰσέπραττον αὐτὴν δόλῳ κατ’ αὐτῆς χρώμεναι . πάντας εἰκότως ἀποτίσειν λέγεται ὑπὸ τοῦ προφητικοῦ πνεύματος φήσαντος · ὅτι πᾶσαν στολὴν ἐπισυνηγμένην δόλῳ καὶ ἱμάτιον μετὰ καταλλαγῆς ἀποτίσουσιν . οἱ αὐτοὶ δὲ οὗτοι οἱ πάλαι τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς ἐκπράσσοντες μέλλοντες πάντα ἀποτιννύειν ἐν τῷ δηλουμένῳ καιρῷ θελήσουσιν εἰ ἐγενήθησαν πυρίκαυστοι μᾶλλον ἢ τὸν σωτῆρα τῶν ὅλων ἐν ἀνθρώποις ἐπιδημοῦντα θεᾶσθαι . Τίς δ’ οὖν οὗτος , ἑξῆς παρίστησι λέγων · ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν , υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν , οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ , καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος . ὁ δ’ αὐτὸς ἦν οὗτος ὁ λεγόμενος υἱὸς καὶ ὁ παῖς καὶ ὁ Ἐμμανουήλ , τοῦτο τρίτον ἐν τῇ αὐτῇ προφητείᾳ καὶ υἱὸς καὶ παιδίον χρηματίσας . τὸ μὲν πρῶτον · ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ λήψεται καὶ τέξεται υἱόν , καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ , οἷς ἐπῆγε · διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον ἀγαθὸν ἢ κακόν . τὸ δὲ δεύτερον · καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν , καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε καὶ ἔτεκεν υἱόν , οἷς ἐπῆγε · διότι πρὶν ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα . τὸ δὲ τρίτον διὰ τοῦ μετὰ χεῖρα φάσκοντος λόγου · ὅτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν . τοῦτο τοιγαροῦν τὸ παιδίον καὶ οὗτος ὁ υἱὸς ὁ ἡμῖν τοῖς εἰς αὐτὸν πεπιστευκόσι δῶρον παρὰ τοῦ θεοῦ δοθεὶς πολυώνυμός τις ὢν ἐπὶ τοῦ παρόντος . κέκληται δὲ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος . καὶ εἴη τοῦτο μέτριον τοὔνομα καίτοι πᾶσαν οὐ θνητὴν μόνον ὑπεραῖρον φύσιν , ἀλλὰ καὶ ἀγγελικήν · οὐ γὰρ ἁπλῶς ἄγγελον αὐτὸν προσεῖπεν , ἀλλὰ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελον . τίς δ’ ἂν γένοιτο ἡ μεγάλη βουλὴ καὶ τίνος ἢ ἡ τοῦ μεγάλου θεοῦ περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν ἁπάντων κλήσεώς τε καὶ σωτηρίας , ἧς αὐτὸς ἄγγελος παρῆν ὁ σωτὴρ ἡμῶν τῇ τοῦ πατρὸς φιλανθρώπῳ βουλῇ διακονησόμενος ; κατὰ γὰρ τὴν Ἑβραίων γραφὴν μείζοσιν ἢ κατ’ ἄγγελον τετίμηται προσηγορίαις , φέρειν δὲ λέγεται τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ . ἀρχὴ γὰρ τοῦ προφητευομένου παιδίου , τοῦτ’ ἔστιν ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία , ἥ τε κατὰ πάντων ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ ἐστιν , δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ βραχίονος τῆς ἐν αὐτῷ θεότητος οὕτως νοουμένης , δι’ ἣν θεότητα Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος ὠνόμασται ὡς ἂν μόνος τὰ ἀπόρρητα τῆς πατρικῆς ἐπιστάμενος βουλῆς καὶ ταύτης ἄγγελος τοῖς ἀξίοις γεγονώς . καὶ μειζόνως δὲ ἢ κατ’ ἄγγελον προσηγορίᾳ ἠξιῶσθαι αὐτὸν ἔφαμεν κατὰ τὴν τῶν Ἑβραίων ἀνάγνωσιν , ἣν ὁ μὲν Σύμμαχος τοῦτον ἡρμήνευσεν τὸν τρόπον · καὶ κληθήσεται τὸ ὄνομα αὐτοῦ παραδοξασμός , βουλευτικὸς καὶ ἰσχυρὸς δυνατός , πατὴρ αἰῶνος , ἄρχων εἰρήνης , ὁ δὲ Ἀκύλας · καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ φησι θαυμαστός , σύμβουλος , ἰσχυρός , δυνατός , πατὴρ ἔτι , ἄρχων εἰρήνης , κατὰ δὲ τὸν Θεοδοτίωνα · καὶ ἐκάλεσε τὸ ὄνομα αὐτοῦ θαυμαστός , συμβουλεύων , ἰσχυρός , δυνάστης , πατὴρ αἰῶνος , ἄρχων εἰρήνης . ἡ δὲ Ἑβραϊκὴ φωνὴ ἀντὶ τοῦ · ἰσχυρός , ἢλ περιέχει , δι’ οὗ σημαίνεται ὁ θεός . πολλαχοῦ γὰρ τῆς γραφῆς τοῦ ἢλ ἐπὶ τοῦ θεοῦ κειμένου καὶ ἐν τοῖς μετὰ χεῖρας ὁμοίως παρείληπται , ὥστε διὰ ταύτης τῆς φωνῆς καὶ θεὸς ἀναγορεύεσθαι τὸ γεννηθὲν ἡμῖν παιδίον . εἰ τοίνυν καὶ ἐν τῇ προκειμένῃ προφητείᾳ τῆς περὶ τοῦ γεννηθέντος ἡμῖν παιδίου καὶ τοῦ δοθέντος ἡμῖν υἱοῦ μετὰ τῶν ἄλλων ὀνομάτων καὶ ἢλ κατὰ τὴν Ἑβραϊκὴν φωνὴν ὠνόμασται , δῆλον ὡς καὶ θεὸν αὐτὸν ἡ προφητεία γνωρίζει , ὥστε εἰ λέγοιτο κατὰ τὴν Ἑβραίων γλῶτταν ἢλ γιββώρ . ὁ μὲν Ἀκύλας ἰσχυρός , δυνατὸς ἡρμήνευσε καὶ ὁ Σύμμαχος ὁμοίως καὶ ὁ Θεοδοτίων ἰσχυρός , δυνάστης φύλαξ , ἐν οἷς ὡς εἰκὸς ἐπὶ παιδίου γεννωμένου τὸ τοῦ θεοῦ ἐντάξαι ὄνομα . ἡμεῖς δὲ οὐκ ἂν ἁμάρτοιμεν θεὸν δυνατὸν ἑρμηνεύσαντες , ἐπειδὴ τὸ ἢλ ἐπιδέδεικται ἡμῖν μεταβαλλόμενον εἰς τὸ ὁ θεός . οὕτως δὲ καλεῖν αὐτὸν θαρροῦμεν . καὶ τὸ ἢλ γιββὼρ ἰσχυρὸς δυνατὸς ἡρμήνευσεν ἡ Ἑβραίων γλῶττα καὶ ὁ Ἐμμανουὴλ καὶ τὸ ἢλ τῇ ἑαυτοῦ προσηγορίᾳ συμπεριλαμβάνων προσθήκην εἴληφεν τῇ μεθ’ ἡμῶν ὁ θεός . αἱ δὲ τοιαῦται προσηγορίαι τοῦ δηλωθέντος παιδὸς τὴν κρείττονα τῆς ὑπὲρ ἄνθρωπον φύσιν αὐτοῦ παριστῶσιν . ἔνθεν οἶμαι τοὺς Ἑβδομήκοντα ὑπειδομένους τὸ ἐξαίσιον καὶ ὑπερβάλλον μέγεθος τῆς τῶν τοιούτων προσηγοριῶν ταῦτα μὲν ἀποσιωπῆσαι , οἰκείᾳ δέ τινι διανοίᾳ καὶ ἑτέρῳ τρόπῳ κεφαλαιωδῶς εἰπεῖν · καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος . ὅπως δὲ εἴρηται πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος , νοήσομεν παραθέντες τὸν Ἀδὰμ πατέρα γενόμενον τοῦ ἐνεστῶτος αἰῶνος καὶ τοῦ θνητοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους . ἀλλ’ ὥσπερ ἐν τῷ Ἀδὰμ πάντες ἀποθνῄσκομεν κατὰ τὸν Ἀπόστολον , οὕτως ἐν τῷ Χριστῷ πάντες ζωοποιηθησόμεθα . ἐπεὶ τοίνυν τοῦ νέου αἰῶνος ἀπαρχὴ Χριστός , ἔπειτα οἱ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ , εἶτα τὸ τέλος , τούτου χάριν πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἂν εἴρηται καὶ πάλιν εἰρήνης ἄρχων · αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν , εἰρηνοποιήσας τὰ περὶ τῆς γῆς καὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὸν κόσμον τῷ ἑαυτοῦ καταλλάξας πατρί . τούτοις ἑξῆς εἴρηται · ἄξω γὰρ εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας καὶ ὑγείαν αὐτῶν . ποίους δὲ ἄρχοντας ἢ τοὺς σὺν αὐτῷ ἄρχειν τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ καθισταμένους ; λέγω δὲ μαθητὰς αὐτοῦ καὶ ἀποστόλους , τούς τε τὴν τούτων διαδοχὴν καθ’ ὅλης ὑποδεξαμένους τῆς οἰκουμένης , οἷς ψυχῆς ὑγείαν καὶ εἰρήνην ἔχειν πρὸς ἀλλήλους ἐδωρεῖτο , ἐν οἷς πρὸς αὐτοὺς ἔλεγεν · εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν , εἰρήνην τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν . Καὶ ἐπιλέγει · μεγάλη ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ , ἀνθ’ οὗ ὁ Σύμμαχος ἡρμήνευσεν · ἐπλήσθη γὰρ ἡ παιδεία αὐτοῦ , καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὅριον , ἢ οὐκ ἔστιν τέλος κατὰ τὸν Ἀκύλαν , ἢ οὐκ ἔστι πέρας κατὰ τὸν Θεοδοτίωνα . μεγάλην δὲ ἀρχὴν αὐτοῦ νοήσεις τὴν καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἐκκλησίαν αὐτοῦ θεωρῶν . καὶ ἔτι μᾶλλον ἐπιστήσας ταῖς τοῦ ἱεροῦ Ἀποστόλου περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαις , δι’ ὧν φησι · κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κράτους τῆς ἰσχύος αὐτοῦ , ἣν ἐνήργησεν ἐν τῷ Χριστῷ ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν καὶ καθίσας αὐτὸν ἐν δεξιᾷ αὐτοῦ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ὑπεράνω πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως καὶ κυριότητος καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου . οὕτως οὖν μεγάλη ἡ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἀρχή . καὶ πάλιν καὶ τῆς εἰρήνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι τέλος · ἀτελεύτητος γὰρ καὶ ἀγήρως καὶ ἀπερίγραφος αὕτη τυγχάνει , διὸ λέλεκται · ἀνατελεῖ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη καὶ πλῆθος εἰρήνης . τοσαῦτα εἰπὼν περὶ τοῦ γεννηθέντος παιδίου ἔτι καὶ ταῦτα περὶ αὐτοῦ προστίθησιν · ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυὶδ καὶ ἐπὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτήν . τήρει δὲ ἀκριβῶς ὅπως οὐκ εἴρηται καθεσθήσεσθαι ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυίδ , ἀλλ’ ἁπλῶς ἐπὶ τὸν θρόνον Δαυὶδ καὶ ἐπὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κατορθῶσαι αὐτήν , ἡμῶν προσυπακουόντων τὸ ἥξειν αὐτὸν ἐπὶ τῷ κατορθῶσαι τὸν θρόνον Δαυὶδ καὶ τὴν σκηνὴν Δαυὶδ τὴν πεπτωκυῖαν · ἐπειδὴ γὰρ κατέστραπτο καὶ καθῄρητο ἡ βασιλεία Δαυὶδ ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας τοῦ λαοῦ , ἦσαν δὲ προφητεῖαι θεσπίζουσαι τὸν θρόνον τοῦ Δαυὶδ διαλάμψειν φωτὸς ἡλιακοῦ δίκην καθ’ ὅλης τῆς τῶν ἀνθρώπων οἰκουμένης . ταύτην αὐτὴν ἐλήλυθεν τὴν ἐπαγγελίαν πληρώσας ἐκ σπέρματος μὲν Δαυὶδ κατὰ σάρκα γεννώμενος , καταλάμπων δὲ τὰς τῶν ἀνθρώπων ψυχὰς καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ κρατύνων διὰ πάντων τῶν καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἐθνῶν · ἐν τούτοις γὰρ τὸν θρόνον Δαυὶδ διωρθώσατο , οὐχ ὅπλοις καὶ δόρασιν , ἀλλ’ ἐν κρίματι καὶ ἐν δικαιοσύνῃ . καὶ τοῦτ’ ἔπραξεν ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ εἰς τὸν αἰῶνα , τοῦ μὲν ἀπὸ τοῦ νῦν χρόνου ἀρχὴν σημαίνοντος ὡρισμένην , δι’ ἧς ὁ καιρὸς ἐδηλοῦτο τῆς εἰς ἀνθρώπους ἐπιδημίας αὐτοῦ , τοῦ δὲ εἰς τὸν αἰῶνα τὴν ἄπειρον καὶ διαρκῆ βασιλείαν αὐτοῦ παριστῶντος . τηρητέον δὲ ὡς ἡ μὲν πρώτη περὶ τοῦ προφητευομένου πρόρρησις ἐκ παρθένου τεχθήσεσθαι αὐτὸν ἐδήλου , ἡ δὲ δευτέρα ὡσανεὶ ζητουμένου πῶς ἔσται τοῦτο τὸν κύριον εἰσῆγεν λέγοντα · καὶ προσῆλθον πρὸς τὴν προφῆτιν , καὶ ἐν γαστρὶ ἔλαβε καὶ ἔτεκεν υἱόν , ἡ δὲ τρίτη οὐκέτι μνημονεύει κυήσεως παρθενικῆς οὐδὲ τοῦ τρόπου τῆς κατὰ θεὸν παραδόξου συλλήψεως . ἅτε δὴ προμεμαθηκότων ἡμῶν ταῦτα περὶ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ διεξέρχεται παιδεύων ἡμᾶς τὰ ἀπόρρητα τῆς περὶ αὐτοῦ θεολογίας , ταῦτα δὲ πάντα περὶ τοῦ τυχόντος παιδίου λέγεται . οὐκ οἶδα πῶς συστήσαιεν οἱ ἐκ περιτομῆς μὴ βουλόμενοι παραδέξασθαι τὸν ἡμέτερον σωτῆρα , ᾧ τὰ ἔργα μαρτυρεῖ καὶ τῶν πραγμάτων ἡ ἔκβασις τοὺς λόγους ἐπισφραγίζεται . ὁ ζῆλος κυρίου σαβαὼθ ποιήσει ταῦτα · ποῖος ζῆλος ἢ ὃν ἐζήλωσεν ἀγαθὸν καὶ αὐτῷ πρέποντα εἰς τὸ σῶσαι πάντας τοὺς ὑπὸ τοῦ διαβόλου καταδυναστευθέντας καὶ εἰς ἀθεότητα κατασυρέντας ;
Lemmas: σημαίνω διά οὗτος ὡς πρός ὁ πρόχειρον λέξις ὁ ἐν ὁ εὐαγγέλιον ὁ σωτήρ ἐγώ πρᾶξις , ἐν ὅς ποτέ μέν ἀπό πέντε ἄρτος πλῆθος ἀνήρ ὡς πεντακισχίλιοι τρέφω ἐν ὁ δηλέομαι χώρα , ποτέ δέ ἐκ ἑπτά τετρακισχίλιοι ἀνήρ Χωρὶς παιδίον καί γυνή . διό λέγω κατά ὁ Σύμμαχος · Εὐφρόσυνος εὐφραίνω ἐνώπιον σύ ὡς Εὐφρόσυνος ἐν θερισμός · οὗτος γοῦν ὁ ἐν θερισμός τρέφω ἠθροισμένως καί κατά ὁ αὐτός συμποσιάζω εἴωθα . καί κατά διάνοια δέ ὁ ἀπόστολος ὁ σωτήρ ἐγώ καί ὁ οὗτος διάδοχος , ὁ τε εἰς δεῦρο ὁ ἐκκλησία αὐτός προίστημι ὁ ἔνθεος Εὐφρόσυνος μεταλαμβάνω ἐνώπιος ὁ σωτήρ αὐτός δίκη ἀμάω ἐργάζομαι · ἐπεί ἐργάτης εἰμί ὁ θερισμός ὁ ἔθνος , ὡς δηλόω λέγω αὐτός · ὁ μέν θερισμός πολύς , ὁ δέ ἐργάτης ὀλίγος · δήω οὖν ὁ κύριος ὁ θερισμός ὅπως ἐκβάλλω ἐργάτης εἰς ὁ θερισμός αὐτός . ὀλίγος γάρ ὡς ἀληθής ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ μαθητής καί ἀπόστολος καί ὁ ὁ ἐκκλησία αὐτός , ὅς δή τρόπος καθηγέομαι ὡς πρός μέγας καί πολύς ὁ ἔθνος θερισμός . ὁ δέ αὐτός οὗτος ὁ πολύθεος καί δαιμονικός πλάνης ὁ σκῦλα εἰς ἑαυτοῦ διαιρέω , ὅσπερ αὐτός εἰς προνομή δίδωμι αὐτός ὁ σωτήρ . διό καί ἐν ὁ ἔμπροσθεν ὀνομάζω ὁ · ταχέως σκυλεύω , ὀξύς προνομεύω · ὁ γάρ πλάνη ὁ εἰδωλολατρία καθαιρέω ὁ τηνικαῦτα ὁ πάλαι σκυλεύω ὑπό αὐτός ὁ ἄνθρωπος ψυχή ἐλεύθερος καθίστημι ὁ αὐτός μαθητής καί ἀπόστολος , ὁ τε οὗτος διάδοχος διανέμω εἰς ὁ προνοέω αὐτός καί θεραπεύω . ὁ δέ ὑποδέχομαι δίκη ὁ εὐφραίνω ἐν ἄμητος καί ὅς τρόπος διαιρέω δίκη ὁ εὐφραίνω ἐν σκῦλα χαίρω ἐμπίπλημι Εὐφρόσυνος ἐπί ὁ πλῆθος ὁ κατά ἕκαστος ἐκκλησία ληΐη . καί διότι ἀφαιρέω ὁ ζυγός ὁ πάλαι ὁ σκῦλα ἐπίκειμαι καί ὁ ῥάβδος ὁ ἐπί ὁ τράχηλος ὁ αὐτός σκῦλα · ζυγός γάρ εἰμί βαρύς ὁ ὁ διάβολος δουλόω Ψυχή ἐπίκειμαι καί ὁ ῥάβδος θανατικός ὁ τράχηλος αὐτός κάμπτω καί κάτω νεύω ποιέω , ὅς ἀφαιρέω εἰκότως χαίρω ὁ διαιρέω ὁ σκῦλα οὗτος . πῶς δέ ὁ ζυγός ἀραρίσκω ἐκ αὐτός καί ὁ ῥάβδος ὁ ἐπί ὁ τράχηλος αὐτός κεῖμαι , διασαφέω λέγω ἑξῆς · ὁ γάρ ῥάβδος ὁ ἀπαιτέω διασκεδάννυμι . ἀντί δέ ὁ · ὁ ἀπαιτέω , ὁ μέν Ἀκύλας οὕτως ἑρμηνεύω εἶπον · ὁ ζυγόν βάσταγμα αὐτός καί ὁ ῥάβδος ὦμος αὐτός , σκῆπτρον ὁ πράσσω , ὁ δέ Σύμμαχος · ζυγόν φημί ὁ βάσταγμα αὐτός καί ὁ ῥάβδος ὁ ὦμος αὐτός , ῥάβδος ὁ ἀπαιτέω ἡσσάομαι , καί ὁ Θεοδοτίων ὁμοίως ὁ ἀπαιτέω ἑρμηνεύω , ἑνικός ὁ ἀπαιτέω καί ὁ ἐκπράσσω σημαίνω , δηλονότι ὁ διάβολος , ὅς ἐκπράσσω διατελέω ὁ ὁ ἄνθρωπος ψυχή καί φόρος ὥσπερ ἀπαιτέω ὁ χορηγέω αὐτός ἁμαρτία . ἀλλά οὗτος καί ὁ ῥάβδος ὁ ἀπαιτέω καί ὁ ζυγόν ὁ βαρύς διασκορπίζω ὁ γυμνόω αὐτός , ἐπεί δέ εἰκός εἰμί καί ἕτερος πολύς συνεργέω ὁ διάβολος καί οὗτος αὐτός ὁ αὐτός ἀπαιτέω · πολύς γάρ εἰμί ὁ ἐκπράσσω ὁ γένος ὁ ἄνθρωπος . ὁ ζυγόν καί ὁ ῥάβδος ἀφαιρέω καί οὗτος κατά αὐτός πράσσω ὡς ὁ ἡμέρα ὁ ἐπί Μαδιάμ . κεῖμαι δέ ὁ ἱστορία ἐν ὁ κριτής περιέχω ὡς ἐπί ὁ Γεδεών οὐ ὅπλον νικάω ὁ πολέμιος , ἀλλά ἀόρατος καί θεῖος δύναμις . οὕτως οὖν ὡς ἐπί ὁ Μαριάμ νικάω ὁ πολέμιος χείρ κρυφαῖος , καί νῦν φημί διασκεδάννυμι ὁ ῥάβδος ὁ ἀπαιτέω διάβολος καί ὁ σύν αὐτός ὁ ψυχή ὁ ἄνθρωπος ἐκπράσσω . ὁ καί ἡσσάομαι πᾶς στολή ἐπισύνειμι δόλος καί ἱμάτιον μετά καταλλαγή ἀποτίνω · ἐπεί γάρ ὁ κόσμος ὁ Ψυχή καί ὁ στολή αὐτός , ὁ τε ὁ ἀρετή χιτών , ὅς περιβάλλω συλάω ὁ διάβολος , ὅτε αὐτός ἐπέχω ὑποχείριος γυμνός αὐτός καί αἰσχρός καθίστημι , ὁ τε σύν αὐτός δύναμις ἀντίκειμαι εἰσπράσσω αὐτός δόλος κατά αὐτός χράω . πᾶς εἰκότως ἀποτίνω λέγω ὑπό ὁ προφητικός πνεῦμα φημί · ὅτι πᾶς στολή ἐπισύνειμι δόλος καί ἱμάτιον μετά καταλλαγή ἀποτίνω . ὁ αὐτός δέ οὗτος ὁ πάλαι ὁ ὁ ἄνθρωπος ψυχή ἐκπράσσω μέλλω πᾶς ἀποτίννυμι ἐν ὁ δηλέομαι καιρός ἐθέλω εἰμί γίγνομαι πυρίκαυστος μᾶλλον ἢ ὁ σωτήρ ὁ ὅλος ἐν ἄνθρωπος ἐπιδημέω θεάομαι . Τῖς δέ οὖν οὗτος , ἑξῆς παρίστημι λέγω · ὅτι παιδίον γεννάω ἐγώ , υἱός καί δίδωμι ἐγώ , ὅς ὁ ἀρχή ἐπί ὁ ὦμος αὐτός , καί καλέω ὁ ὄνομα αὐτός Μεγάλης βουλή ἄγγελος . ὁ δέ αὐτός εἰμί οὗτος ὁ λέγω υἱός καί ὁ παῖς καί ὁ Ἐμμανουήλ , οὗτος τρίτος ἐν ὁ αὐτός προφητεία καί υἱός καί παιδίον χρηματίζω . ὁ μέν πρῶτος · ἰδού ὁ παρθένος ἐν γαστήρ λαμβάνω καί τίκτω υἱός , καί καλέω ὁ ὄνομα αὐτός Ἐμμανουήλ , ὅς ἐπάγω · διότι πρίν ἢ γιγνώσκω ὁ παιδίον ἀγαθός ἢ κακός . ὁ δέ δύο · καί προσέρχομαι πρός ὁ προφῆτις , καί ἐν γαστήρ λαμβάνω καί τίκτω υἱός , ὅς ἐπάγω · διότι πρίν ἢ γιγνώσκω ὁ παιδίον καλέω πατήρ ἢ μήτηρ . ὁ δέ τρίτος διά ὁ μετά χείρ φάσκω λόγος · ὅτι παιδίον γεννάω ἐγώ . οὗτος τοιγάρ ὁ παιδίον καί οὗτος ὁ υἱός ὁ ἐγώ ὁ εἰς αὐτός πιστεύω δῶρον παρά ὁ θεός δίδωμι πολυώνυμος τις εἰμί ἐπί ὁ πάρειμι . καλέω δέ Μεγάλης βουλή ἄγγελος . καί εἰμί οὗτος μέτριος ὄνομα καίτοι πᾶς οὖον θνητός μόνος ὑπεραίρω φύσις , ἀλλά καί ἀγγελικός · οὖον γάρ ἁπλόος ἄγγελος αὐτός προσεῖπον , ἀλλά Μεγάλης βουλή ἄγγελος . τίς δέ εἄν γίγνομαι ὁ μέγας βουλή καί τίς ἢ ὁ ὁ μέγας θεός περί ὁ ὁ ἔθνος ἅπας κλῆσις τε καί σωτηρία , ὅς αὐτός ἄγγελος πάρειμι ὁ σωτήρ ἐγώ ὁ ὁ πατήρ φιλάνθρωπον βουλή διακονέω ; κατά γάρ ὁ Ἑβραῖος γραφή μείζων ἢ κατά ἄγγελος τιμάω προσηγορία , φέρω δέ λέγω ὁ ἀρχή ἐπί ὁ ὦμος αὐτός . ἀρχή γάρ ὁ προφητεύω παιδίον , οὗτος εἰμί ὁ δόξα καί ὁ τιμή καί ὁ βασίλειος , ὅς τε κατά πᾶς ἀρχή ἐπί ὁ ὦμος αὐτός εἰμί , δηλαδή ἐπί ὁ βραχύς ὁ ἐν αὐτός θεότης οὕτως νοέω , διά ὅς θεότης Μεγάλης βουλή ἄγγελος ὀνομάζω ὡς εἄν μόνος ὁ ἀπόρρητος ὁ πατρικός ἐπίσταμαι βουλή καί οὗτος ἄγγελος ὁ ἄξιος γίγνομαι . καί μέγας δέ ἢ κατά ἄγγελος προσηγορία ἀξιόω αὐτός φημί κατά ὁ ὁ Ἑβραῖος ἀνάγνωσις , ὅς ὁ μέν Σύμμαχος οὗτος ἑρμηνεύω ὁ τρόπος · καί καλέω ὁ ὄνομα αὐτός παραδοξασμός , βουλευτικός καί ἰσχυρός δυνατός , πατήρ αἰών , ἄρχω εἰρήνη , ὁ δέ Ἀκύλας · καί καλέω ὁ ὄνομα αὐτός φημί θαυμαστός , σύμβουλος , ἰσχυρός , δυνατός , πατήρ ἔτι , ἄρχω εἰρήνη , κατά δέ ὁ Θεοδοτίων · καί καλέω ὁ ὄνομα αὐτός θαυμαστός , συμβουλεύω , ἰσχυρός , δυνάστης , πατήρ αἰών , ἄρχω εἰρήνη . ὁ δέ ἑβραικός φωνή ἀντί ὁ · ἰσχυρός , ἤλ περιέχω , διά ὅς σημαίνω ὁ θεός . πολλαχοῦ γάρ ὁ γραφεύς ὁ ἤλ ἐπί ὁ θεός κεῖμαι καί ἐν ὁ μετά χείρ ὁμοίως παραλαμβάνω , ὥστε διά οὗτος ὁ φωνή καί θεός ἀναγορεύω ὁ γεννάω ἐγώ παιδίον . εἰμί τοίνυν καί ἐν ὁ πρόκειμαι προφητεία ὁ περί ὁ γεννάω ἐγώ παιδίον καί ὁ δίδωμι ἐγώ υἱός μετά ὁ ἄλλος ὄνομα καί ἤλ κατά ὁ ἑβραικός φωνή ὀνομάζω , δῆλος ὡς καί θεός αὐτός ὁ προφητεία γνωρίζω , ὥστε εἰμί λέγω κατά ὁ Ἑβραῖος γλῶσσα ἤλ γιββώρ . ὁ μέν Ἀκύλας ἰσχυρός , δυνατός ἑρμηνεύω καί ὁ Σύμμαχος ὁμοίως καί ὁ Θεοδοτίων ἰσχυρός , δυνάστης φύλαξ , ἐν ὅς ὡς εἰκός ἐπί παιδίον γεννάω ὁ ὁ θεός ἐντάσσω ὄνομα . ἐγώ δέ οὐ εἄν ἁμαρτάνω θεός δυνατός ἑρμηνεύω , ἐπεί ὁ ἤλ ἐπιδείκνυμι ἐγώ μεταβάλλω εἰς ὁ ὁ θεός . οὕτως δέ καλέω αὐτός θαρσέω . καί ὁ ἤλ γιββὼρ ἰσχυρός δυνατός ἑρμηνεύω ὁ Ἑβραῖος γλῶσσα καί ὁ Ἐμμανουήλ καί ὁ ἤλ ὁ ἑαυτοῦ προσηγορία συμπεριλαμβάνω προσθήκη λαμβάνω ὁ μετά ἐγώ ὁ θεός . ὁ δέ τοιοῦτος προσηγορία ὁ δηλόω παῖς ὁ ἀγαθός ὁ ὑπέρ ἄνθρωπος φύσις αὐτός παρίστημι . ἔνθεν οἴομαι ὁ ἑβδομήκοντα ὑποδίδωμι ὁ ἐξαίσιος καί ὑπερβάλλω μέγεθος ὁ ὁ τοιοῦτος προσηγορία οὗτος μέν ἀποσιωπάω , οἰκεῖος δέ τις διάνοια καί ἕτερος τρόπος κεφαλαιώδης εἶπον · καί καλέω ὁ ὄνομα αὐτός Μεγάλης βουλή ἄγγελος . ὅπως δέ εἴρω πατήρ ὁ μέλλω αἰών , νοέω παρατίθημι ὁ Ἀδάμ πατήρ γίγνομαι ὁ ἐνίστημι αἰών καί ὁ θνητός ὁ ἄνθρωπος γένος . ἀλλά ὥσπερ ἐν ὁ Ἀδάμ πᾶς ἀποθνῄσκω κατά ὁ ἀπόστολος , οὕτως ἐν ὁ Χριστός πᾶς ζῳοποιέω . ἐπεί τοίνυν ὁ νέος αἰών ἀπαρχή Χριστός , ἔπειτα ὁ ὁ Χριστός ἐν ὁ παρουσία αὐτός , εἶτα ὁ τέλος , οὗτος χάρις πατήρ ὁ μέλλω αἰών εἄν εἴρω καί πάλιν εἰρήνη ἄρχω · αὐτός γάρ εἰμί ὁ εἰρήνη ἐγώ , εἰρηνοποιέω ὁ περί ὁ γῆ καί ὁ ἐν ὁ οὐρανός καί ὁ κόσμος ὁ ἑαυτοῦ καταλλάσσω πατήρ . οὗτος ἑξῆς εἴρω · ἄγω γάρ εἰρήνη ἐπί ὁ ἄρχω καί ὑγεία αὐτός . ποῖος δέ ἄρχω ἢ ὁ σύν αὐτός ἄρχω ὁ ἐκκλησία αὐτός καθίστημι ; λέγω δέ μαθητής αὐτός καί ἀπόστολος , ὁ τε ὁ οὗτος διαδοχή κατά ὅλος ὑποδέχομαι ὁ οἰκέω , ὅς Ψυχή ὑγεία καί εἰρήνη ἔχω πρός ἀλλήλων δωρέω , ἐν ὅς πρός αὐτός λέγω · εἰρήνη ὁ ἐμός δίδωμι σύ , εἰρήνη ὁ ἐμός ἀφίημι σύ . καί ἐπιλέγω · μέγας ὁ ἀρχή αὐτός , ἀντί ὅς ὁ Σύμμαχος ἑρμηνεύω · πίμπλημι γάρ ὁ παιδεία αὐτός , καί ὁ εἰρήνη αὐτός οὐ εἰμί ὅριον , ἢ οὐ εἰμί τέλος κατά ὁ Ἀκύλας , ἢ οὐ εἰμί πέρας κατά ὁ Θεοδοτίων . μέγας δέ ἀρχή αὐτός νοέω ὁ κατά ὅλος ὁ οἰκέω ἐκκλησία αὐτός θεωρός . καί ἔτι μᾶλλον ἐφίστημι ὁ ὁ ἱερός ἀπόστολος περί αὐτός μαρτυρία , διά ὅς φημί · κατά ὁ ἐνέργεια ὁ κράτος ὁ ἰσχύς αὐτός , ὅς ἐνεργέω ἐν ὁ Χριστός ἐγείρω αὐτός ἐκ νεκρός καί καθίζω αὐτός ἐν δεξιός αὐτός ἐν ὁ ἐπουράνιος ὑπεράνω πᾶς ἀρχή καί ἐξουσία καί δύναμις καί κυριότης καί πᾶς ὄνομα ὀνομάζω . οὕτως οὖν μέγας ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ ἀρχή . καί πάλιν καί ὁ εἰρήνη αὐτός οὐ εἰμί τέλος · ἀτελεύτητος γάρ καί ἀγήραος καί ἀπερίγραφος οὗτος τυγχάνω , διό λέγω · ἀνατέλλω ἐν ὁ ἡμέρα αὐτός δικαιοσύνη καί πλῆθος εἰρήνη . τοσοῦτος εἶπον περί ὁ γεννάω παιδίον ἔτι καί οὗτος περί αὐτός προστίθημι · ἐπί ὁ θρόνος Δαυίδ καί ἐπί ὁ βασίλειος αὐτός κατορθόω αὐτός . τηρέω δέ ἀκριβῶς ὅπως οὐ εἴρω καθίημι ἐπί ὁ θρόνος Δαυίδ , ἀλλά ἁπλόος ἐπί ὁ θρόνος Δαυίδ καί ἐπί ὁ βασίλειος αὐτός κατορθόω αὐτός , ἐγώ προσυπακούω ὁ ἥκω αὐτός ἐπί ὁ κατορθόω ὁ θρόνος Δαυίδ καί ὁ σκηνή Δαυίδ ὁ πίπτω · ἐπεί γάρ καταστρέφω καί καθαιρέω ὁ βασίλειος Δαυίδ ἀπό ὁ χρόνος ὁ εἰς Βαβυλών αἰχμαλωσία ὁ λαός , εἰμί δέ προφητεία θεσπίζω ὁ θρόνος ὁ Δαυίδ διάλαμψις φάος ἡλιακός δίκη κατά ὅλος ὁ ὁ ἄνθρωπος οἰκέω . οὗτος αὐτός ἔρχομαι ὁ ἐπαγγελία πληρόω ἐκ σπέρμα μέν Δαυίδ κατά σάρξ γεννάω , καταλάμπω δέ ὁ ὁ ἄνθρωπος ψυχή καί ὁ βασίλειος αὐτός κρατύνω διά πᾶς ὁ κατά ὅλος ὁ οἰκέω ἔθνος · ἐν οὗτος γάρ ὁ θρόνος Δαυίδ διορθόω , οὐ ὅπλον καί δόρυ , ἀλλά ἐν κρίμα καί ἐν δικαιοσύνη . καί οὗτος πράσσω ἀπό ὁ νῦν καί εἰς ὁ αἰών , ὁ μέν ἀπό ὁ νῦν χρόνος ἀρχή σημαίνω ὁρίζω , διά ὅς ὁ καιρός δηλόω ὁ εἰς ἄνθρωπος ἐπιδημία αὐτός , ὁ δέ εἰς ὁ αἰών ὁ ἤπειρος καί διαρκής βασίλειος αὐτός παριστάω . τηρητέον δέ ὡς ὁ μέν πρῶτος περί ὁ προφητεύω πρόρρησις ἐκ παρθένος τίκτω αὐτός δηλόω , ὁ δέ δύο ὡσανεί ζητέω πῶς εἰμί οὗτος ὁ κύριος εἰσάγω λέγω · καί προσέρχομαι πρός ὁ προφῆτις , καί ἐν γαστήρ λαμβάνω καί τίκτω υἱός , ὁ δέ τρίτος οὐκέτι μνημονεύω κύησις παρθενική οὐδέ ὁ τρόπος ὁ κατά θεός παράδοξος σύλληψις . ἅτε δή προμανθάνω ἐγώ οὗτος περί ὁ παῖς αὐτός διεξέρχομαι παιδεύω ἐγώ ὁ ἀπόρρητος ὁ περί αὐτός θεολογία , οὗτος δέ πᾶς περί ὁ τυγχάνω παιδίον λέγω . οὐ οἶδα πῶς συνίστημι ὁ ἐκ περιτομή μή βούλομαι παραδέχομαι ὁ ἡμέτερος σωτήρ , ὅς ὁ ἔργον μαρτυρέω καί ὁ πρᾶγμα ὁ ἔκβασις ὁ λόγος ἐπισφραγίζω . ὁ ζῆλος κύριος Σαβαώθ ποιέω οὗτος · ποῖος ζῆλος ἢ ὅς ζηλόω ἀγαθός καί αὐτός πρέπω εἰς ὁ σῴζω πᾶς ὁ ὑπό ὁ διάβολος καταδυναστεύω καί εἰς ἀθεότης κατασύρω ;