eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.28a
Ἡγοῦμαι τὸν προφήτην διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἀποδυσπετοῦντα ἐφ’ οἷς ἐθέσπισεν περὶ τῶν ἀλλοφύλων τῶν μελλόντων οἰκεῖν τὴν χώραν τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους , αὐτήν τε τὴν Ἰερουσαλὴμ κατέχειν καὶ ὡς ἐν εὐχῇ δεηθέντα τοῦ θεοῦ καὶ εἰρηκότος · μὴ ἀνῇς αὐτοῖς , ἀκολούθως κατηξιῶσθαι τῆς τοῦ θεοῦ δικαιοκρισίας δεικνύντος αὐτῷ τοῦ κυρίου τὴν ἡμέραν τῆς ἐκδικήσεως τῆς πάντας τοὺς ἀσεβεῖς μετελευσομένης , ἣν προθεωρήσας παραινεῖ ἐντεῦθεν ἤδη φυλάττεσθαι τὴν μέλλουσαν ἐπιέναι πᾶσιν τοῖς ἀσεβέσιν ὀργήν . διὸ ὡς πρὸς αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς μέλλοντας οἰκήσειν τὴν χώραν ἀποτεινόμενός φησιν εἰσέρχεσθαι εἰς τὰς πέτρας καὶ κρύπτεσθαι εἰς τὴν γῆν ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου κυρίου καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ , ὅταν ἀναστῇ θραῦσαι τὴν γῆν . οἱ γὰρ ὀφθαλμοὶ κυρίου ὑψηλοί , ὁ δὲ ἄνθρωπος ταπεινός · καὶ ταπεινωθήσεται τὸ ὕψος τῶν ἀνθρώπων , καὶ ὑψωθήσεται κύριος μόνος ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ · ταῦτα γὰρ ἡγοῦμαι περὶ τῆς ἡμέρας τῆς κρίσεως λέγεσθαι , διὸ οὐ περὶ μόνον Ἰουδαίων ὁ λόγος τὰ παρόντα θεσπίζει , καθολικῶς δὲ περὶ πάντων τῶν τοιῶνδε ἀνθρώπων . ἐπιλέγει δ’ οὖν ἑξῆς · ἡμέρα γὰρ κυρίου σαβαὼθ ἐπὶ πάντα ὑβριστὴν καὶ ὑπερήφανον καὶ ἐπὶ πάντα ὑψηλὸν καὶ μετέωρον , καὶ ταπεινωθήσονται · σαφῶς γὰρ διὰ τούτων καθολικὴν εἰσάγει κατὰ πάντων τῶν ἀσεβῶν κρίσιν . διόπερ οὔτε ἡ Ἑβραϊκὴ ἀνάγνωσις οὔτε οἱ λοιποὶ ἑρμηνευταὶ τὸ καὶ νῦν εἰρήκασιν , ὅπερ ἐν τῇ παρ’ ἡμῖν ἀναγνώσει φέρεται , καθ’ ἣν εἴρηται · καὶ νῦν εἰσέρχεσθε εἰς τὰς πέτρας καὶ κρύπτεσθε , ἐπεὶ μὴ περὶ τοῦ ἐνεστῶτος καιροῦ ταῦτα ἐθέσπισεν , περὶ δὲ τῆς καθολικῆς τοῦ θεοῦ κρίσεως . Εἶτ’ ἐπειδὴ διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἐμνημόνευσεν τῶν τὰ ἅρματα καὶ τοὺς ἵππους κεκτημένων , χρυσοῦ τε καὶ ἀργύρου πλοῦτον καὶ θησαυροὺς συνηγηοχότων , ἀκολούθως τὴν κρίσιν αἰνίττεται διὰ τροπικῆς ἀλληγορίας κέδρους Λιβάνου καὶ δένδρα βαλάνου καὶ ὄρη ὑψηλὰ καὶ βουνοὺς καὶ πύργους ὑψηλοὺς καὶ τείχη καὶ πλοῖα ὀνομάζων , ὧν ἁπάντων ἀπώλειαν ἔσεσθαι προφητεύει κατὰ τὴν προσδοκωμένην τοῦ κυρίου ἡμέραν , ὧδέ πως αἰνιξάμενος ἐπικεκαλυμμένως τοὺς κρατοῦντας τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ τὰ ὕψη καὶ τὰ ἀξιώματα , τάς τε ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ τοὺς ἐν τῷ βίῳ κοσμοκράτορας τοὺς τὸν θεὸν μὴ ἐπεγνωκότας ταῦτα εὐξαμένῳ τῷ προφήτῃ καὶ φήσαντι · μὴ ἀνῇς αὐτοῖς ἔδειξε τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον θεραπεῦον αὐτοῦ τῆς ψυχῆς τὴν ἐπὶ τοῖς οἰκείοις ἀλγηδόνα . Εἶτ’ ἐπειδήπερ ἐμνημόνευσεν διὰ τῶν ἔμπροσθεν , ὅπως ἐνεπλήσθη ἡ γῆ βδελυγμάτων τῶν ἔργων τῶν χειρῶν αὐτῶν , καὶ προσεκύνησαν οἷς ἐποίησαν οἱ δάκτυλοι αὐτῶν · καὶ ἔκυψεν ἄνθρωπος , καὶ ἐταπεινώθη ἀνήρ , ἀκολούθως διὰ τῶν μετὰ χεῖρας θεσπίζει λέγων · καὶ τὰ χειροποίητα κατακρύψουσιν εἰσενέγκαντες εἰς τὰ σπήλαια καὶ εἰς τὰς σχισμὰς τῶν πετρῶν καὶ εἰς τὰς τρώγλας τῆς γῆς , καὶ πάλιν · τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐκβαλεῖ ἄνθρωπος τὰ βδελύγματα αὐτοῦ τὰ ἀργυρᾶ καὶ τὰ χρυσᾶ , ἃ ἐποίησεν προσκυνεῖν αὐτοῖς · τηνικαῦτα γὰρ ἐπιστάσης τῆς τοῦ θεοῦ ἡμέρας τὰς δόξας αὐτῶν , ἃς εἶχον πρότερον ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῶν περὶ τῆς πολυθέου πλάνης , κατακρύψουσιν ἐν ταῖς διερρωγυίαις αὐτῶν διανοίαις , ἀλλὰ καὶ ἐκβαλοῦσιν καὶ ἀπορρίψουσιν τοῦ ἑαυτῶν λογισμοῦ πᾶσαν τὴν ψευδῆ περὶ τῶν εἰδώλων ἑαυτῶν ὑπόληψιν . καὶ τοῦτο πράξουσιν ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου κυρίου , πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς πρώτης τοῦ σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας ἐκ μέρους ταῦτα συντελεῖσθαι ἤρξατο μετὰ τὸν κηρυχθέντα πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν εὐαγγελικὸν λόγον . ἤδη γοῦν καθ’ ἡμᾶς ἐλήλεκται τῶν πάλαι νομιζομένων τοῖς ἔθνεσι θεῶν ἡ πλάνη τῷ μὴ καὶ ἑαυτοῖς δύνασθαι ἐπικουρεῖν . διὸ πᾶς μὲν ἄνθρωπος εἰδωλολάτρης τεταπείνωται , μόνος δὲ ὁ τῶν ὅλων ὕψωται κύριος , οἱ δὲ τὸ πρὶν ἐπὶ τοῖς εἰδώλοις ὡς ἐπὶ θεοῖς μέγα φρονοῦντες ἐλεγχθείσης αὐτῶν τῆς πλάνης καὶ τῆς πολυτελοῦς ὕλης τῶν παρ’ αὐτοῖς ξοάνων ἀφαιρουμένης τὰ ἄψυχα ξόανα κατὰ τὴν προφητείαν κατακρύπτον ὑπὸ σπήλαια διὰ τὸ τῆς ὕλης πολυτελὲς ὡς ἂν μὴ ληφθείη ὑπὸ τῶν βασιλικῶν ἀνδρῶν . καὶ ἐκ τούτων δὲ ἀναμφιλέκτως οἶμαι συνίστασθαι τὸ μετὰ τὴν σωτήριον παρουσίαν ταῦτα τέλους τετυχηκέναι . εἰδωλολατρούσης τῆς Ἰερουσαλὴμ μᾶλλον δὲ ἁπάσης πεπλανημένης τῆς Ἰουδαίας κατηχεῖτο τρόπον τινὰ τῆς Ἰουδαίας ὁ Βαβυλωνίων πόλεμος , οἳ πᾶσαν καταδῃώσαντες ἀπεκτείνασι μὲν τοὺς κατειλημμένους , γύναιά τε καὶ παῖδας ἀπεκόμισαν εἰς τὴν ἑαυτῶν γῆν . πλὴν τῆς ἐφόδου προαπηγγελμένης καὶ μελλούσης ἔσεσθαι , τοσοῦτον τοῖς Ἰουδαίοις γέγονε δεῖμα καὶ ἀγωνίας εἰς τοῦτο πεπτώκασιν , ὡς ἐν σπηλαίοις καὶ ταῖς τῶν ὀρῶν ῥωγμαῖς κατακρύπτεσθαι καὶ τόπους ἀβάτους καταλαμβάνειν ἁπάσης αὐτῶν ἀτονούσης χειρὸς τὴν τῶν ἐπιόντων ἀντίστασιν .
Lemmas: ἡγέομαι ὁ προφήτης διά ὁ ἔμπροσθεν ἀποδυσπετέω ἐπί ὅς θεσπίζω περί ὁ ἀλλόφυλος ὁ μέλλω οἰκέω ὁ χώρα ὁ Ἰουδαῖος ἔθνος , αὐτός τε ὁ Ἱεροσόλυμα καταχέω καί ὡς ἐν εὐχή δήω ὁ θεός καί ἐρῶ · μή ἀνίημι αὐτός , ἀκόλουθος καταξιόω ὁ ὁ θεός δικαιοκρισία δείκνυμι αὐτός ὁ κύριος ὁ ἡμέρα ὁ ἐκδίκησις ὁ πᾶς ὁ ἀσεβής μετέρχομαι , ὅς προθεωρέω παραινέω ἐντεῦθεν ἤδη φυλάσσω ὁ μέλλω ἔπειμι πᾶς ὁ ἀσεβής ὀργή . διό ὡς πρός αὐτός ἐκεῖνος ὁ μέλλω οἰκέω ὁ χώρα ἀποτείνω φημί εἰσέρχομαι εἰς ὁ πέτρα καί κρύπτω εἰς ὁ γῆ ἀπό πρόσωπον ὁ φόβος κύριος καί ἀπό ὁ δόξα ὁ ἰσχύς αὐτός , ὅταν ἀνίστημι θραύω ὁ γῆ . ὁ γάρ ὀφθαλμός κύριος ὑψηλός , ὁ δέ ἄνθρωπος ταπεινός · καί ταπεινόω ὁ ὕψος ὁ ἄνθρωπος , καί ὑψόω κύριος μόνος ἐν ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος · οὗτος γάρ ἡγέομαι περί ὁ ἡμέρα ὁ κρίσις λέγω , διό οὖον περί μόνος Ἰουδαῖος ὁ λόγος ὁ πάρειμι θεσπίζω , καθολικός δέ περί πᾶς ὁ τοιόσδε ἄνθρωπος . ἐπιλέγω δέ οὖν ἑξῆς · ἡμέρα γάρ κύριος Σαβαώθ ἐπί πᾶς ὑβριστής καί ὑπερήφανος καί ἐπί πᾶς ὑψηλός καί μετέωρος , καί ταπεινόω · σαφῶς γάρ διά οὗτος καθολικός εἰσάγω κατά πᾶς ὁ ἀσεβής κρίσις . διόπερ οὔτε ὁ ἑβραικός ἀνάγνωσις οὔτε ὁ λοιπός ἑρμηνευτής ὁ καί νῦν εἴρω , ὅσπερ ἐν ὁ παρά ἐγώ ἀναγιγνώσκω φέρω , κατά ὅς εἴρω · καί νῦν εἰσέρχομαι εἰς ὁ πέτρα καί κρύπτω , ἐπεί μή περί ὁ ἐνίστημι καιρός οὗτος θεσπίζω , περί δέ ὁ καθολικός ὁ θεός κρίσις . εἶτα ἐπεί διά ὁ ἔμπροσθεν μνημονεύω ὁ ὁ ἅρμα καί ὁ ἵππος κτάομαι , χρυσός τε καί ἄργυρος πλοῦτος καί θησαυρός συνάγω , ἀκόλουθος ὁ κρίσις αἰνίσσομαι διά τροπικός ἀλληγορία κέδρος Λίβανος καί δένδρον βάλανος καί ὄρος ὑψηλός καί βουνός καί πύργος ὑψηλός καί τεῖχος καί πλοῖον ὀνομάζω , ὅς ἅπας ἀπώλεια εἰμί προφητεύω κατά ὁ προσδοκάω ὁ κύριος ἡμέρα , ὧδε πως αἰνίσσομαι ἐπικεκαλυμμένως ὁ κράτος ὁ αἰών οὗτος καί ὁ ὕψος καί ὁ ἀξίωμα , ὁ τε ἀρχή καί ὁ ἐξουσία καί ὁ ἐν ὁ βίος κοσμοκράτωρ ὁ ὁ θεός μή ἐπιγιγνώσκω οὗτος εὔχομαι ὁ προφήτης καί φημί · μή ἀνίημι αὐτός δείκνυμι ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος θεραπεύω αὐτός ὁ Ψυχή ὁ ἐπί ὁ οἰκέω ἀλγηδών . εἶτα ἐπεί μνημονεύω διά ὁ ἔμπροσθεν , ὅπως ἐμπίμπλημι ὁ γῆ βδέλυγμα ὁ ἔργον ὁ χείρ αὐτός , καί προσκυνέω ὅς ποιέω ὁ δάκτυλος αὐτός · καί κύπτω ἄνθρωπος , καί ταπεινόω ἀνήρ , ἀκόλουθος διά ὁ μετά χείρ θεσπίζω λέγω · καί ὁ χειροποίητος κατακρύπτω εἰσφέρω εἰς ὁ σπήλαιον καί εἰς ὁ σχισμή ὁ πέτρα καί εἰς ὁ τρώγλη ὁ γῆ , καί πάλιν · ὁ ἡμέρα ἐκεῖνος ἐκβάλλω ἄνθρωπος ὁ βδέλυγμα αὐτός ὁ ἀργύρεος καί ὁ χρύσεος , ὁ ποιέω προσκυνέω αὐτός · τηνικαῦτα γάρ ἐφίστημι ὁ ὁ θεός ἡμέρα ὁ δόξα αὐτός , ὅς ἔχω πρότερος ἐν ὁ Ψυχή αὐτός περί ὁ πολύθεος πλάνης , κατακρύπτω ἐν ὁ διαρρήγνυμι αὐτός διάνοια , ἀλλά καί ἐκβάλλω καί ἀπορρίπτω ὁ ἑαυτοῦ λογισμός πᾶς ὁ ψευδής περί ὁ εἴδωλον ἑαυτοῦ ὑπόληψις . καί οὗτος πράσσω ἀπό πρόσωπον ὁ φόβος κύριος , πλήν ἀλλά καί ἐπί ὁ πρῶτος ὁ σωτήρ ἐγώ παρουσία ἐκ μέρος οὗτος συντελέω ἄρχω μετά ὁ κηρύσσω πᾶς ὁ ἔθνος εὐαγγελικός λόγος . ἤδη γοῦν κατά ἐγώ ἐλέγχω ὁ πάλαι νομίζω ὁ ἔθνος θεός ὁ πλάνη ὁ μή καί ἑαυτοῦ δύναμαι ἐπικουρέω . διό πᾶς μέν ἄνθρωπος εἰδωλολάτρης ταπεινόω , μόνος δέ ὁ ὁ ὅλος ὑψόω κύριος , ὁ δέ ὁ πρίν ἐπί ὁ εἴδωλον ὡς ἐπί θεός μέγας φρονέω ἐλέγχω αὐτός ὁ πλάνης καί ὁ πολυτελής ὕλη ὁ παρά αὐτός ξόανον ἀφαιρέω ὁ ἄψυχος ξόανον κατά ὁ προφητεία κατακρύπτω ὑπό σπήλαιον διά ὁ ὁ ὕλη πολυτελής ὡς εἄν μή λαμβάνω ὑπό ὁ βασιλικός ἀνήρ . καί ἐκ οὗτος δέ ἀναμφίλογος οἴομαι συνίστημι ὁ μετά ὁ σωτήριος παρουσία οὗτος τέλος τυγχάνω . εἰδωλολατρέω ὁ Ἱεροσόλυμα μᾶλλον δέ ἅπας πλανάω ὁ Ἰουδαῖος κατηχέω τρόπος τις ὁ Ἰουδαῖος ὁ Βαβυλώνιος πόλεμος , ἕ πᾶς καταδιώκω ἀπεκτείνω μέν ὁ καταλαμβάνω , γύναιον τε καί παῖς ἀποκομίζω εἰς ὁ ἑαυτοῦ γῆ . πλήν ὁ ἔφοδος προαπαγγέλλω καί μέλλω εἰμί , τοσοῦτος ὁ Ἰουδαῖος γίγνομαι δεῖμα καί ἀγωνία εἰς οὗτος πίπτω , ὡς ἐν σπήλαιον καί ὁ ὁ ὄρος ῥωγμή κατακρύπτω καί τόπος ἄβατος καταλαμβάνω ἅπας αὐτός ἀτονέω χείρ ὁ ὁ ἔπειμι ἀντίστασις .