eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.69
Τῆς κατὰ Βαβυλῶνος ὁράσεως περιγραφείσης ἀρχὴν ἑτέραν ὑποθέσεως ὁ λόγος ποιεῖται τοῖς τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦσιν ἀλλοφύλοις προσφωνῶν , οὓς ἡ Ἑβραϊκὴ φωνὴ καὶ οἱ λοιποὶ ἑρμηνευταὶ Φυλιστιαίους ὠνόμαζον , Ἕλληνες δὲ μεταβαλόντες τοὔνομα Παλαιστίνους ἐκάλουν . ζῶντος μὲν τοῦ Ἄχαζ ἐν αὐτῇ τε τῇ Ἰερουσαλὴμ καὶ ταῖς λοιπαῖς τῆς Ἰουδαίας πόλεσιν εἰδωλολατρούντων , ὡς ἡ ἱστορία δηλοῖ τοὺς ἐκ γειτόνων ἀλλοφύλους , τάχα δὲ καὶ τοὺς τούτων ὀνομαζομένους θεοὺς πονηροὺς ὄντας δαίμονας εὐφραίνεσθαι , εἰκὸς ἦν ἐπὶ τῇ πλάνῃ καὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ τε Ἄχαζ καὶ τοῦ ὑπ’ αὐτὸν λαοῦ καλουμένου Ἰούδα . ὁ γὰρ λεγόμενος λαὸς Ἰσραὴλ καὶ οἱ ἐν Σαμαρείᾳ βασιλεῖς ὑπ’ Ἀσσυρίοις ἦσαν αἰχμάλωτοι ληφθέντες ἤδη . ἱστορεῖ γοῦν ἡ βίβλος τῶν Βασιλειῶν ὡς ἐταπείνωσε κύριος τὴν Ἰουδαίαν διὰ Ἄχαζ βασιλέα Ἰούδα , ὅτι ἀπέστη ἀποστάσει ἀπὸ κυρίου . καὶ περὶ τῶν ἀλλοφύλων δὲ γέγραπται · ὅτι καὶ Ἰδουμαῖοι ἐπέθεντο καὶ ἐταπείνωσεν ἐν Ἰούδα καὶ ᾐχμαλώτευσεν αἰχμαλωσίας καὶ οἱ ἀλλόφυλοι ἐπέθεντο ἐπὶ τὰς πόλεις τῆς Παλαιστίνης καὶ ἀπώλεσαν τὸν Βεθσαμύς , καὶ ἐνταῦθα δὲ ἀντὶ τοῦ · καὶ οἱ ἀλλόφυλοι ἐπέθεντο ἐπὶ τὰς πόλεις , οἱ Φυλιστιαῖοι ἤτοι Παλαιστῖνοι ἐπιφυέντες τῷ Ἄχαζ . οὐκέτι γὰρ ἐφίεται ὑμῖν εὐφραίνεσθαι ἀποθανόντος μὲν τοῦ ἀσεβοῦς βασιλέως , ἐφ’ ᾧ τὸ παλαιὸν ἐχάρητε , θεοσεβοῦς δὲ ἀνδρὸς τὴν ἀρχὴν διαδεξαμένου ὡς ἐν δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων τῷ Ἑζεκίᾳ μεμαρτύρηται καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν . ὥσπερ οὖν ἐπὶ τοῦ ἀσεβοῦς Ἄχαζ εἰκὸς ἦν χαίρειν καὶ εὐφραίνεσθαι τοὺς ἀλλοφύλους , οὕτως ἐπὶ τοῦ δικαίου ἀνδρὸς τοῦ Ἑζεκίου εὐκαίρως ἡ προφητεία ἀποτεινομένη πρὸς αὐτούς φησι · Μὴ εὐφρανθείητε , ἀλλόφυλοι · πάλαι μὲν γὰρ ἔτι ζῶντος τοῦ Ἄχαζ καὶ τὰ ἐχθρὰ τῷ θεῷ πράττοντος εἰκὸς ἦν ὑμᾶς εὐφραίνεσθαι , ἐπειδὴ συνετέτριπτο τοῦ Ἄχαζ ὁ ζυγός , ὡς μὴ δύνασθαι αὐτὸν ὑποτάττειν ὑμᾶς μηδὲ τὸν τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ ζυγὸν ἐπιτιθέναι ὑμῖν , διόπερ ἐπληθύνετο τὰ κακά . ὥσπερ μηδενὸς παίοντος ἡ ἑρπυστικὴ καὶ ἰοβόλος τῶν πονηρῶν πνευμάτων δύναμις ἐπλήθυνε τότε , νυνὶ δὲ τὴν βασιλείαν διαδεξαμένου ἀνδρὸς θεοφιλοῦς μηκέτι χαίρετε ὡς τὸ πρίν · ἐφέστηκε γὰρ ὑμῖν ὁ παίων καὶ τύπτων καὶ σωφρονίζων ὑμᾶς . ἐπληροῦτο δὲ καὶ ταῦτα πρὸς λέξιν ἐπὶ τοῦ Ἑζεκίου , περὶ οὗ εἴρηται ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν Βασιλειῶν · αὐτὸς ἐπάταξε τοὺς ἀλλοφύλους ἕως Γάζης καὶ ἕως ὁρίων αὐτῆς ἀπὸ πύργου φυλασσόντων ἕως πόλεως ὀχυρᾶς . ταύτην σχοίη ἂν τὴν διάνοιαν τὸ εἰρημένον · Μὴ εὐφρανθείητε , ἀλλόφυλοι μέγα φρονοῦντες ἐπὶ τοῖς νομιζομένοις ὑμῖν θεοῖς τῷ μηδένα εἶναι τὸν συντρίβοντα ὑμᾶς διὰ τὴν τοῦ παρόντος καιροῦ μοχθηρίαν . εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα συνετρίβη ὁ ζυγὸς τοῦ παίοντος ὑμᾶς , ἀλλ’ οὐ πρὸς ὑμῶν ἐγένετο ταῦτα , ἐπὶ κακῷ δὲ τῷ ὑμετέρῳ · μηδενὸς γὰρ ὑμᾶς παίοντος μηδὲ ταπεινοῦντος καὶ ἐπιστρέφοντος , πολλή τις ἐν ὑμῖν γέγονεν ἐπιτριβὴ κακῶν . οἱ γὰρ πάλαι ὄφεων δίκην ταῖς ὑμετέραις ψυχαῖς ἐμφωλεύοντες , ἔν τε τοῖς ὑμετέροις ἱεροῖς τε καὶ ναοῖς καὶ ὡς δὴ θεοῖς ἐφεδρεύοντες πονηροὶ δαίμονες δεινὴν γονὴν καὶ σπέρμα πονηρὸν ἀπεκύησαν , ὡς ἀσπίδας ἐξ αὐτῶν γεννᾶσθαι τὸ πάντων ἰοβόλων χείριστον · ἐκ τούτων τε αὐτῶν ἄλλους ὑποστῆναι ὄφεις τὸν ἀέρα διιπταμένους . ταῦτα μὲν οὖν κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν οὐ παρ’ ὑμῖν μόνοις τοῖς ἀλλοφύλοις , ἤδη δὲ καὶ παρ’ αὐτῷ τῷ χρηματίζοντι λαῷ θεοῦ πληθύει , ὡς πάντα τρόπον πεπληρῶσθαι τῶν τὸν ἀέρα διιπταμένων ὄφεων καὶ ἐκγόνων ἀσπίδων πονηρῶν τινων καὶ λυμαντικῶν πνευμάτων . ἀναδειχθέντος δὲ κατὰ καιρὸν τοῦ πάντων τούτων ὀλετῆρος οἰχήσονται οἱ ὄφεις καὶ αἱ ἀσπίδες , τά τε τούτων πονηρὰ ἔκγονα ὡς μηκέτι ἐνεργεῖν ταῦτα ἐν ἀνθρώποις . Τοῦτο μὲν οὖν τὸ ἑρπυστικὸν καὶ ἰοβόλον γένος λιμῷ ἀνελεῖ ὁ προφητευόμενος μηκέτι ἐπιτρέπων τροφὴν τὴν συνήθη , δηλαδὴ τὴν διὰ θυσιῶν τῇ δαιμονικῇ πλάνῃ φέρεσθαι , τοὺς δὲ ἑαυτοῦ πτωχοὺς ἐκθρέψει καὶ ἐν εἰρήνῃ ἀναπαύσει μηκέτι παρενοχλουμένων ὑπὸ τῶν παραδοθέντων ἑρπετῶν . δύναται μέντοι ταῦτα καὶ ἑτέρως εἰς τὸν Ἑζεκίαν δύνασθαι πληροῦσθαι · τοὺς γὰρ πάλαι κατὰ θεὸν πτωχεύσαντας ἐν παντὶ τῷ Ἰουδαίων ἔθνει ἀνεκτήσατο τροφαῖς λογικαῖς καὶ διδασκαλίαις , οὓς καὶ κατέστησε ἐπὶ τὴν καλὴν νομὴν τοῦ τῆς θεοσεβείας νόμου βόσκεσθαι τοῖς θείοις μαθήμασι καὶ ταῖς ἱεραῖς διδασκαλίαις ἐντρέφεσθαι ποιήσας . ταῦτα πρὸς ἱστορίαν ἐκ μέρους δείκνυται κατὰ Ἑζεκίαν τέλους τετυχηκότα . σημαίνει δὲ τὸν τῶν Ἀσσυρίων βασιλέα , ὃς ἐπελθὼν ἀπὸ τῶν βορειοτέρων μερῶν κατὰ τοὺς Ἑζεκίου χρόνους τοὺς τὴν Παλαιστίνην οἰκοῦντας ἀλλοφύλους ἐχειρώσατο , ὡς πολιορκῆσαι μὲν τὰς πόλεις αὐτῶν , αἰχμάλωτα δὲ λαβεῖν τὰ ἐν αὐταῖς πλήθη , ἐμπρῆσαι δὲ τῶν πόλεων τὰς πύλας . μέγιστον γὰρ αὐτοῖς ἔσται δεῖγμα τοῦ θεὸν εἶναι τὸν τῆς αὐτοῦ πόλεως φύλακα , τὸ μηδὲν παθεῖν ὅμοιον ταῖς λοιπαῖς πόλεσιν . οὐ γὰρ διὰ παρατάξεως ἀνδρῶν ὁπλιτῶν οὐδὲ διὰ τοῦ προεστῶτος τοῦ ἔθνους βασιλέως , ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ τοῦ θεοῦ τὰ τῆς σωτηρίας ἔσται τῷ λαῷ . ἃ δὴ ἐπληροῦτο κατὰ λέξιν ἐν τῷ τεσσαρεσκαιδεκάτῳ ἔτει τῆς Ἑζεκίου βασιλείας , ἐν ᾧ ὁ τῶν Ἀσσυρίων βασιλεὺς ἐπιστὰς τῇ Ἰουδαίᾳ τὰς μὲν ἄλλας ἐχειρώσατο πόλεις , ἐπιστρατεύσας δὲ τῇ Ἰερουσαλὴμ ἄπρακτος ἐπανῄει .
Lemmas: ὁ κατά Βαβυλών ὅρασις περιγράφω ἀρχή ἕτερος ὑπόθεσις ὁ λόγος ποιέω ὁ ὁ Παλαιστίνη οἰκέω ἀλλόφυλος προσφωνέω , ὅς ὁ ἑβραικός φωνή καί ὁ λοιπός ἑρμηνευτής Φυλιστιαίους ὀνομάζω , Ἕλλην δέ μεταβάλλω ὄνομα Παλαιστῖνος καλέω . ζῶ μέν ὁ Ἄχαζ ἐν αὐτός τε ὁ Ἱεροσόλυμα καί ὁ λοιπός ὁ Ἰουδαῖος πόλις εἰδωλολατρέω , ὡς ὁ ἱστορία δηλόω ὁ ἐκ γείτων ἀλλόφυλος , τάχα δέ καί ὁ οὗτος ὀνομάζω θεός πονηρός εἰμί δαίμων εὐφραίνω , εἰκός εἰμί ἐπί ὁ πλάνη καί ὁ ἀπώλεια ὁ τε Ἄχαζ καί ὁ ὑπό αὐτός λαός καλέω Ἰούδας . ὁ γάρ λέγω λαός Ἰσραήλ καί ὁ ἐν Σαμάρεια βασιλεύς ὑπό Ἀσσύριος εἰμί αἰχμάλωτος λαμβάνω ἤδη . ἱστορέω γοῦν ὁ βίβλος ὁ Βασίλεια ὡς ταπεινόω κύριος ὁ Ἰουδαῖος διά Ἄχαζ βασιλεύς Ἰούδας , ὅτι ἀφίστημι ἀπόστασις ἀπό κύριος . καί περί ὁ ἀλλόφυλος δέ γράφω · ὅτι καί Ἰδουμαῖος ἐπιτίθημι καί ταπεινόω ἐν Ἰούδας καί αἰχμαλωτεύω αἰχμαλωσία καί ὁ ἀλλόφυλος ἐπιτίθημι ἐπί ὁ πόλις ὁ Παλαιστίνη καί ἀπόλλυμι ὁ Βεθσαμύς , καί ἐνταῦθα δέ ἀντί ὁ · καί ὁ ἀλλόφυλος ἐπιτίθημι ἐπί ὁ πόλις , ὁ φυλιστιαιω ἤτοι Παλαιστῖνος ἐπιφύω ὁ Ἄχαζ . οὐκέτι γάρ ἐφίημι σύ εὐφραίνω ἀποθνῄσκω μέν ὁ ἀσεβής βασιλεύς , ἐπί ὅς ὁ παλαιός χαίρω , θεοσεβής δέ ἀνήρ ὁ ἀρχή διαδέχομαι ὡς ἐν δύο ὁ παραλείπω ὁ Εζεκία μαρτυρέω καί ἐν ὁ τέταρτος ὁ Βασίλεια . ὥσπερ οὖν ἐπί ὁ ἀσεβής Ἄχαζ εἰκός εἰμί χαίρω καί εὐφραίνω ὁ ἀλλόφυλος , οὕτως ἐπί ὁ Δίκαιος ἀνήρ ὁ Ἑζεκίου εὔκαιρος ὁ προφητεία ἀποτείνω πρός αὐτός φημί · μή εὐφραίνω , ἀλλόφυλος · πάλαι μέν γάρ ἔτι ζῶ ὁ Ἄχαζ καί ὁ ἐχθρός ὁ θεός πράσσω εἰκός εἰμί σύ εὐφραίνω , ἐπεί συντρίβω ὁ Ἄχαζ ὁ ζυγόν , ὡς μή δύναμαι αὐτός ὑποτάσσω σύ μηδέ ὁ ὁ ἀρχή αὐτός ζυγόν ἐπιτίθημι σύ , διόπερ πληθύνω ὁ κακός . ὥσπερ μηδείς παίω ὁ ἑρπυστικός καί ἰοβόλος ὁ πονηρός πνεῦμα δύναμις πληθύνω τότε , νυνί δέ ὁ βασίλειος διαδέχομαι ἀνήρ θεοφιλής μηκέτι χαίρετε ὡς ὁ πρίν · ἐφίστημι γάρ σύ ὁ Παίων καί τύπτω καί σωφρονίζω σύ . πληρόω δέ καί οὗτος πρός λέξις ἐπί ὁ Ἑζεκίου , περί ὅς εἴρω ἐν ὁ τέταρτος ὁ Βασίλεια · αὐτός πατάσσω ὁ ἀλλόφυλος ἠώς Γάζα καί ἠώς Ὁρίων αὐτός ἀπό πύργος φυλάσσω ἠώς πόλις ὀχυρός . οὗτος ἔχω εἄν ὁ διάνοια ὁ εἴρω · μή εὐφραίνω , ἀλλόφυλος μέγας φρονέω ἐπί ὁ νομίζω σύ θεός ὁ μηδείς εἰμί ὁ συντρίβω σύ διά ὁ ὁ πάρειμι καιρός μοχθηρία . εἰμί γάρ καί ὁ μάλιστα συντρίβω ὁ ζυγός ὁ παίω σύ , ἀλλά οὖον πρός σύ γίγνομαι οὗτος , ἐπί κακός δέ ὁ ὑμέτερος · μηδείς γάρ σύ παίω μηδέ ταπεινόω καί ἐπιστρέφω , πολύς τις ἐν σύ γίγνομαι ἐπιτριβή κακός . ὁ γάρ πάλαι ὄφις δίκη ὁ ὑμέτερος Ψυχή ἐμφωλεύω , ἐν τε ὁ ὑμέτερος ἱερός τε καί ναός καί ὡς δή θεός ἐφεδρεύω πονηρός δαίμων δεινός γονή καί σπέρμα πονηρός ἀποκυέω , ὡς ἀσπίς ἐκ αὐτός γεννάω ὁ πᾶς ἰοβόλος κακός · ἐκ οὗτος τε αὐτός ἄλλος ὑφίστημι ὄφις ὁ ἀήρ διιπταμενος . οὗτος μέν οὖν κατά ὁ πάρειμι καιρός οὖον παρά σύ μόνος ὁ ἀλλόφυλος , ἤδη δέ καί παρά αὐτός ὁ χρηματίζω λαός θεός πληθύω , ὡς πᾶς τρόπος πληρόω ὁ ὁ ἀήρ διιπταμενος ὄφις καί ἔκγονος ἀσπίς πονηρός τίνω καί λυμαντικός πνεῦμα . ἀναδείκνυμι δέ κατά καιρός ὁ πᾶς οὗτος ὀλετήρ οἴχομαι ὁ ὄφις καί ὁ ἀσπίς , ὁ τε οὗτος πονηρός ἔκγονος ὡς μηκέτι ἐνεργέω οὗτος ἐν ἄνθρωπος . οὗτος μέν οὖν ὁ ἑρπυστικός καί ἰοβόλος γένος λιμός ἀναιρέω ὁ προφητεύω μηκέτι ἐπιτρέπω τροφή ὁ συνήθης , δηλαδή ὁ διά θυσία ὁ δαιμονικός πλάνη φέρω , ὁ δέ ἑαυτοῦ πτωχός ἔκθρεψις καί ἐν εἰρήνη ἀναπαύω μηκέτι παρενοχλέω ὑπό ὁ παραδίδωμι ἑρπετόν . δύναμαι μέντοι οὗτος καί ἑτέρως εἰς ὁ Ἐζεκίας δύναμαι πληρόω · ὁ γάρ πάλαι κατά θεός πτωχεύω ἐν πᾶς ὁ Ἰουδαῖος ἔθνος ἀνακτάομαι τροφή λογικός καί διδασκαλία , ὅς καί καθίστημι ἐπί ὁ καλός νομή ὁ ὁ θεοσέβεια νόμος βόσκω ὁ θεῖον μάθημα καί ὁ ἱερός διδασκαλία ἐντρέφω ποιέω . οὗτος πρός ἱστορία ἐκ μέρος δείκνυμι κατά Ἐζεκίας τέλος τυγχάνω . σημαίνω δέ ὁ ὁ Ἀσσύριος βασιλεύς , ὅς ἐπέρχομαι ἀπό ὁ βόρειος μέρος κατά ὁ Ἑζεκίου χρόνος ὁ ὁ Παλαιστίνη οἰκέω ἀλλόφυλος χειρόομαι , ὡς πολιορκέω μέν ὁ πόλις αὐτός , αἰχμάλωτος δέ λαμβάνω ὁ ἐν αὐτός πλῆθος , ἐμπίμπρημι δέ ὁ πόλις ὁ πύλη . μέγας γάρ αὐτός εἰμί δεῖγμα ὁ θεός εἰμί ὁ ὁ αὐτός πόλις φύλαξ , ὁ μηδείς πάσχω ὅμοιος ὁ λοιπός πόλις . οὖον γάρ διά παράταξις ἀνήρ ὁπλίτης οὐδέ διά ὁ προίστημι ὁ ἔθνος βασιλεύς , ἀλλά διά αὐτός ὁ θεός ὁ ὁ σωτηρία εἰμί ὁ λαός . ὁ δή πληρόω κατά λέξις ἐν ὁ τεσσαρεσκαιδέκατος ἔτος ὁ Ἑζεκίου βασίλεια , ἐν ὅς ὁ ὁ Ἀσσύριος βασιλεύς ἐφίστημι ὁ Ἰουδαῖος ὁ μέν ἄλλος χειρόομαι πόλις , ἐπιστρατεύω δέ ὁ Ἱεροσόλυμα ἄπρακτος ἐπάνειμι .