eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.100
Τοῖς κατὰ τοὺς χρόνους Ἰερεμίου τοῦ προφήτου καταφυγοῦσιν εἰς Αἴγυπτον παρὰ τὸ πρόσταγμα τοῦ θεοῦ ἀπειλήσας ὁ λόγος τὰ ἐν αὐτῇ Αἰγύπτῳ καταληψόμενα αὐτούς , εἶθ’ ἑξῆς θεσπίσας ἐν τῇ πρὸς τοὺς αὐτοὺς προφητείᾳ , ὅτι μὴ χρὴ αὐτοὺς ἀπογινώσκειν τὴν ἀνάστασιν τῆς Ἰερουσαλήμ . ἐπανήξουσι γὰρ ἀπὸ τῆς πολεμίας χώρας οἱ ἐκπεσόντες αὐτῆς καὶ πάλιν αὐτὴν οἰκήσουσιν καὶ τὴν χώραν ἅπασαν τῆς Ἰουδαίας μετὰ εἰρήνης ἀφόβως γεωργήσουσιν . εἶτα πρὸς ταῖς ἐπαγγελίαις ταῖς σωματικώτερον εἰρημέναις ἐπισυνάψας τὰς οὐρανίους τοῖς ἀξίοις ἀποδοθησομένας μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ κόσμου , καθ’ ἣν καὶ οἱ ἀσεβεῖς ἀπωλείᾳ καὶ πτώσει παραδοθήσονται . ταῦτα προφήσας ὁ λόγος ἐπισυνάπτει τὰ προκείμενα ἠρτημένα τῆς καθολικῆς τοῦ θεοῦ κρίσεως . διό φησιν · Ἰδοὺ τὸ ὄνομα κυρίου ἔρχεται διὰ χρόνου πολλοῦ . ἀντὶ τοῦ · διὰ πολλοῦ χρόνου , οἱ λοιποὶ ἑρμηνευταὶ μακρόθεν εἰρήκασι . καὶ τήρει , ὅπως οὐκ αὐτὸν τὸν κύριόν φησιν ἔρχεσθαι , ἀλλὰ τὸ ὄνομα κυρίου τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ αἰνιττόμενος , περὶ οὗ εἴρηται · εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου · θεὸς κύριος καὶ ἐπέφανεν ἡμῖν . ἐρχομένου δὲ καὶ τὴν δευτέραν καὶ ἔνδοξον αὐτοῦ παρουσίαν ποιουμένου ἐπακολουθήσουσιν τιμωρητικαὶ δυνάμεις , δι’ ὧν αἱ κολάσεις τοῖς ἀσεβέσιν ἐπαχθήσονται , ἃς ἡ παροῦσα γραφὴ θυμὸν καὶ ὀργὴν ὀνομάζει . ἀντὶ δὲ τοῦ · καιόμενος θυμός , μετὰ δόξης καὶ τῶν ἑξῆς , ὁ Σύμμαχος τοῦτον ἡρμήνευσε τὸν τρόπον · φλεγόμενος θυμὸς αὐτοῦ καὶ βαρὺς ὑπενεγκεῖν τὰ χείλη αὐτοῦ ὡς χειμάρρους ἐπικλύζων ἕως τραχήλου φθάνων ἀφορίσαι ἔθνη ἀφορισμῷ ματαιότητος . κατὰ δὲ τοὺς Ἑβδομήκοντα ἀκολουθήσει τῇ δόξῃ τοῦ κυρίου καιόμενος θυμὸς ἢ ἀντικειμένη δύναμις · πλὴν οὐδὲν ποιήσει δίχα τοῦ προστάγματος τοῦ κριτοῦ . διὸ ἐπιλέγεται · τὸ τέλειον τῶν χειλέων , τὸ τέλειον τῆς ὀργῆς πλῆρες · ἀκολούθως γὰρ τῇ τοῦ λογίου ἀποφάσει τὰ τῆς ὀργῆς τοῖς κολασθησομένοις ἐπενεχθήσεται . Καὶ τὸ πνεῦμα δὲ αὐτοῦ τὸ ἀπεσταλμένον ἐπὶ τοὺς ἀσεβεῖς σῦρον ἥξει ὥσπερ ἐν φάραγγι πλημμυρὸν ὕδωρ μέχρι τραχήλου κατασῦρον τοὺς τὴν τιμωρίαν ὑπέχοντας . καὶ διαιρεθήσεται τὸ κολαστικὸν τοῦτο πνεῦμα εἰς πολλὰς διαιρέσεις διὰ τὸ πλείστην εἶναι τὴν τῶν κολαζομένων διαφοράν . διὸ ταράξει ἔθνη , ἐφ’ οἷς ἐπλάνησαν ματαίως καὶ ἐφ’ οἷς ἐδίωξεν αὐτοὺς ἐν τῷ προτέρῳ αὐτῶν βίῳ πλάνησις . Ταῦτα εἰπὼν ὁ λόγος τὰ ἑξῆς πρὸς τοὺς προσποιουμένους μὲν θεοσέβειαν ἐν τρυφαῖς δὲ καὶ ἡδυπαθείαις τὴν ἑαυτῶν κατατρίψαντας ζωὴν ἀποτείνεται λέγων · μὴ διὰ παντὸς δεῖ ὑμᾶς εὐφραίνεσθαι καὶ εἰσπορεύεσθαι εἰς τὰ ἅγιά μου διὰ παντὸς ὡσεὶ ἑορτάζοντας καὶ ὡσεὶ εὐφραινομένους εἰσελθεῖν μετὰ αὐλοῦ εἰς τὸ ὄρος κυρίου πρὸς τὸν θεὸν τοῦ Ἰσραήλ . Εἶτα εἰπὼν ταῦτα πρὸς τοὺς μετὰ ὑποκρίσεως θεοσεβεῖν προσποιουμένους ἑξῆς ἐπιλέγει · καὶ ἀκουστὴν ποιήσει κύριος τὴν φωνὴν αὐτοῦ καὶ τὸν θυμὸν τοῦ βραχίονος αὐτοῦ δείξει μετὰ θυμοῦ καὶ ὀργῆς καὶ φλογὸς πυρός . καὶ ἐπιλέγει · διὰ γὰρ τῆς φωνῆς κυρίου ἡττηθήσονται Ἀσσύριοι τῇ πληγῇ , ᾗ ἂν πατάξῃ αὐτούς . Ἀσσυρίους δὲ ἐνταῦθα οὐ πάντως τὸ ἔθνος δηλοῖ , ἀλλὰ τοὺς ὁμοίως τοῖς Ἀσσυρίοις κατατυραννήσαντας κἀκείνοις παραπλησίως τῇ κατὰ τῶν ἀνθρώπων δυναστείᾳ ὑπερηφάνως κεχρημένους . οὕτω γοῦν καὶ παῖδες Ἑβραίων ἐν τοῖς πρὸς αὐτοὺς διαλόγοις νοεῖν παραδεδώκασι σημαίνεσθαι φήσαντες ἀπὸ τῆς ἑρμηνείας τῶν Ἀσσυρίων τοὺς εὐθηνουμένους καὶ κατευοδουμένους , οὓς ὁ παρὼν λόγος κολασθήσεσθαι κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρὸν ὑπὸ τῆς ἐπαχθησομένης αὐτοῖς πληγῆς διδάσκει . Τότε φησὶν οἱ παίοντες αὐτοὺς καὶ τύπτοντες τιμωροὶ δαίμονες κυκλόθεν αὐτοὺς περιστοιχισάμενοι τὰς τιμωρίας ἐπάξουσι . τίνες δέ εἰσιν οὗτοι , διασαφεῖ φάσκων · ὅθεν ἦν αὐτοῖς ἡ ἐλπὶς τῆς βοηθείας , ἐφ’ ἣν αὐτὸς ἐπεποίθει · αὐτοὶ μετὰ τυμπάνων καὶ κιθάρας πολεμήσουσιν αὐτόν . ἐλπὶς δὲ τοῖς ἀσεβέσι βοηθείας ἦν ἀπὸ τῶν θεῶν αὐτῶν τῶν ἀντικειμένων δηλαδὴ δυνάμεων καὶ τῶν πονηρῶν πνευμάτων . τούτοις γὰρ ὡς θεοῖς προσεῖχον καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς βοηθείας ἐκ τούτων αὐτοῖς ἔσεσθαι ἤλπιζον οὐκ εἰδότες , ὅτι αὐτοὶ οὗτοι κολασταὶ αὐτῶν ἔσονται · ἡ γὰρ ὀργὴ καὶ ὁ θυμὸς κατὰ τῶν ἀσεβῶν ἀποστελλόμενος δι’ ἀγγέλων γενήσεται πονηρῶν , οἳ καὶ μετὰ τυμπάνων καὶ κιθάρας πολεμήσουσιν αὐτοὺς ἅτε ἐπιχαιρεσίκακοί τινες ὄντες . οὕτω καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν ἐλέγετο · γίγαντες ἔρχονται πληρῶσαι τὸν θυμόν μου χαίροντες ἅμα καὶ ὑβρίζοντες · πολεμήσουσιν οὖν τοὺς ἀσεβεῖς οἱ προλεχθέντες ἐκ μεταβολῆς · ἀντὶ γὰρ φίλων ἐχθροὶ καταστήσονται . Τότε δὲ καὶ ἀπαιτηθήσονται εἰσπραττόμενοι πάντα ὅσα ἥμαρτον . ταῦτα δέ φησι σὲ περιμένει τὸν πάλαι τρυφηλὸν καὶ ὑπερήφανον · εἰ μὴ ἄρα σαυτὸν ἀπατῶν προσδοκᾷς , ὅτι καὶ σοὶ βασιλεύειν ἡτοιμάσθη ὁμοίως τοῖς τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην ὁδεύσασι καὶ πτωχοῖς διὰ θεὸν γενομένοις καὶ δεδιωγμένοις ἕνεκεν δικαιοσύνης · πᾶσι γὰρ ἐκείνοις ἡτοίμασται ἡ βασιλεία , ἀλλ’ οὐ καὶ σοὶ τῷ τὴν πλατεῖαν καὶ εὐρύχωρον ὁδὸν πεπορευομένῳ . διὸ παρεσκεύασταί σοι ἡ προδηλωθεῖσα φάραγξ βαθεῖα τοῦ σύραντος ὕδατος μεστὴ ξύλων καὶ πυρὸς ὑποκαομένου ὡς πᾶσαν τὴν φάραγγα μηδενὸς ἑτέρου πεπληρῶσθαι ἢ θυμοῦ καὶ ὀργῆς θεῖον καὶ πῦρ ὑποκαούσης εἰς τὴν τῶν αὐτόθι κατακριθησομένων κόλασιν . τοσαῦτα διὰ μέσου εἰπὼν ἐπαναλαμβάνει τὴν πρὸς τοὺς καταπεφευγότας εἰς Αἴγυπτον προφητείαν . καὶ ἐπιφέρει τὰ λεγόμενα .
Lemmas: ὁ κατά ὁ χρόνος Ἰερεμίας ὁ προφήτης καταφεύγω εἰς Αἴγυπτος παρά ὁ πρόσταγμα ὁ θεός ἀπειλέω ὁ λόγος ὁ ἐν αὐτός Αἴγυπτος καταλαμβάνω αὐτός , εἶτα ἑξῆς θεσπίζω ἐν ὁ πρός ὁ αὐτός προφητεία , ὅτι μή χρή αὐτός ἀπογιγνώσκω ὁ ἀνάστασις ὁ Ἱερουσαλήμ . ἐπανήκω γάρ ἀπό ὁ πολέμιος χώρα ὁ ἐκπίτνω αὐτός καί πάλιν αὐτός οἰκέω καί ὁ χώρα ἅπας ὁ Ἰουδαῖος μετά εἰρήνη ἄφοβος γεωργέω . εἶτα πρός ὁ ἐπαγγελία ὁ σωματικός εἴρω ἐπισυνάπτω ὁ οὐράνιος ὁ ἄξιος ἀποδίδωμι μετά ὁ συντέλεια ὁ κόσμος , κατά ὅς καί ὁ ἀσεβής ἀπώλεια καί πτῶσις παραδίδωμι . οὗτος προφαίνω ὁ λόγος ἐπισυνάπτω ὁ πρόκειμαι ἀρτάω ὁ καθολικός ὁ θεός κρίσις . διό φημί · ἰδέ ὁ ὄνομα κύριος ἔρχομαι διά χρόνος πολύς . ἀντί ὁ · διά πολύς χρόνος , ὁ λοιπός ἑρμηνευτής μακρόθεν εἴρω . καί τηρέω , ὅπως οὐ αὐτός ὁ κύριος φημί ἔρχομαι , ἀλλά ὁ ὄνομα κύριος ὁ Χριστός ὁ θεός αἰνίσσομαι , περί ὅς εἴρω · εὐλογέω ὁ ἐρχόμενος ἐν ὄνομα κύριος · θεός κύριος καί φαίνω ἐγώ . ἐρχόμενος δέ καί ὁ δύο καί ἔνδοξος αὐτός παρουσία ποιέω ἐπακολουθέω τιμωρητικός δύναμις , διά ὅς ὁ κολάζω ὁ ἀσεβής ἐπάγω , ὅς ὁ πάρειμι γραφή θυμός καί ὀργή ὀνομάζω . ἀντί δέ ὁ · καίω θυμός , μετά δόξα καί ὁ ἑξῆς , ὁ Σύμμαχος οὗτος ἑρμηνεύω ὁ τρόπος · φλέγω θυμός αὐτός καί βαρύς ὑποφέρω ὁ χεῖλος αὐτός ὡς χειμάρρους ἐπικλύζω ἠώς τράχηλος φθάνω ἀφορίζω ἔθνος ἀφορισμός ματαιότης . κατά δέ ὁ ἑβδομήκοντα ἀκολουθέω ὁ δόξα ὁ κύριος καίω θυμός ἢ ἀντίκειμαι δύναμις · πλήν οὐδείς ποιέω δίχα ὁ πρόσταγμα ὁ κριτής . διό ἐπιλέγω · ὁ τέλειος ὁ χεῖλος , ὁ τέλειος ὁ ὀργή πλήρης · ἀκόλουθος γάρ ὁ ὁ λόγιος ἀπόφασις ὁ ὁ ὀργή ὁ κολάζω ἐπιφέρω . καί ὁ πνεῦμα δέ αὐτός ὁ ἀποστέλλω ἐπί ὁ ἀσεβής σύρω ἥκω ὥσπερ ἐν φάραγξ πλημμύρω ὕδωρ μέχρι τράχηλος κατασύρω ὁ ὁ τιμωρία ὑπέχω . καί διαιρέω ὁ κολαστικός οὗτος πνεῦμα εἰς πολύς διαίρεσις διά ὁ πλεῖστος εἰμί ὁ ὁ κολάζω διαφορά . διό τάραξις ἔθνος , ἐπί ὅς πλανάω μάταιος καί ἐπί ὅς διώκω αὐτός ἐν ὁ πρότερος αὐτός βίος πλάνησις . οὗτος εἶπον ὁ λόγος ὁ ἑξῆς πρός ὁ προσποιέω μέν θεοσέβεια ἐν τρυφή δέ καί ἡδυπάθεια ὁ ἑαυτοῦ κατατρίβω ζωή ἀποτείνω λέγω · μή διά πᾶς δεῖ σύ εὐφραίνω καί εἰσπορεύω εἰς ὁ ἅγιος ἐγώ διά πᾶς ὡσεί ἑορτάζω καί ὡσεί εὐφραίνω εἰσέρχομαι μετά αὐλός εἰς ὁ ὄρος κύριος πρός ὁ θεός ὁ Ἰσραήλ . εἶτα εἶπον οὗτος πρός ὁ μετά ὑπόκρισις θεοσεβέω προσποιέω ἑξῆς ἐπιλέγω · καί ἀκουστός ποιέω κύριος ὁ φωνή αὐτός καί ὁ θυμός ὁ βραχύς αὐτός δείκνυμι μετά θυμός καί ὀργή καί φλόξ πῦρ . καί ἐπιλέγω · διά γάρ ὁ φωνή κύριος ἡσσάομαι Ἀσσύριος ὁ πλήσσω , ὅς εἄν πατάσσω αὐτός . Ἀσσύριος δέ ἐνταῦθα οὖον πάντως ὁ ἔθνος δηλόω , ἀλλά ὁ ὁμοίως ὁ Ἀσσύριος κατατυραννέω ἐκεῖνος παραπλήσιος ὁ κατά ὁ ἄνθρωπος δυναστεία ὑπερήφανος χράομαι . οὗτος γοῦν καί παῖς Ἑβραῖος ἐν ὁ πρός αὐτός διάλογος νοέω παραδίδωμι σημαίνω φημί ἀπό ὁ ἑρμηνεία ὁ Ἀσσύριος ὁ εὐθηνέω καί κατευοδουμενος , ὅς ὁ πάρειμι λόγος κολάζω κατά ὁ ὁ κρίσις καιρός ὑπό ὁ ἐπάγω αὐτός πληγή διδάσκω . τότε φημί ὁ παίω αὐτός καί τύπτω τιμωρός δαίμων κυκλόθεν αὐτός περιστοιχίζω ὁ τιμωρία ἐπάγω . τίς δέ εἰμί οὗτος , διασαφέω φάσκω · ὅθεν εἰμί αὐτός ὁ Ἐλπὶς ὁ βοήθεια , ἐπί ὅς αὐτός πείθω · αὐτός μετά τύμπανον καί κιθάρα πολεμέω αὐτός . Ἐλπὶς δέ ὁ ἀσεβής βοήθεια εἰμί ἀπό ὁ θεός αὐτός ὁ ἀντίκειμαι δηλαδή δύναμις καί ὁ πονηρός πνεῦμα . οὗτος γάρ ὡς θεός προσέχω καί ὁ ἐλπίς ὁ βοήθεια ἐκ οὗτος αὐτός εἰμί ἐλπίζω οὐ οἶδα , ὅτι αὐτός οὗτος κολαστής αὐτός εἰμί · ὁ γάρ ὀργή καί ὁ θυμός κατά ὁ ἀσεβής ἀποστέλλω διά ἄγγελος γίγνομαι πονηρός , ἕ καί μετά τύμπανον καί κιθάρα πολεμέω αὐτός ἅτε επιχαιρεσικακος τις εἰμί . οὗτος καί ἐν ὁ ἔμπροσθεν λέγω · Γίγας ἔρχομαι πληρόω ὁ θυμός ἐγώ χαίρω ἅμα καί ὑβρίζω · πολεμέω οὖν ὁ ἀσεβής ὁ προλέγω ἐκ μεταβολεύς · ἀντί γάρ Φίλων ἐχθρός καθίστημι . τότε δέ καί ἀπαιτέω εἰσπράσσω πᾶς ὅσος ἁμαρτάνω . οὗτος δέ φημί σύ περιμένω ὁ πάλαι τρυφηλός καί ὑπερήφανος · εἰμί μή ἄρα σαυτοῦ ἀπάτη προσδοκάω , ὅτι καί σύ βασιλεύω ἑτοιμάζω ὁμοίως ὁ ὁ στενός καί θλίβω ὁδεύω καί πτωχός διά θεός γίγνομαι καί διώκω ἕνεκα δικαιοσύνη · πᾶς γάρ ἐκεῖνος ἑτοιμάζω ὁ βασίλειος , ἀλλά οὖον καί σύ ὁ ὁ πλατύς καί εὐρύχωρος ὁδός πορεύω . διό παρασκευάζω σύ ὁ προδηλόω φάραγξ βαθύς ὁ σύρω ὕδωρ μεστός ξύλον καί πυρός υποκαομενω ὡς πᾶς ὁ φάραγξ μηδείς ἕτερος πληρόω ἢ θυμός καί ὀργή θέω καί πῦρ ὑποκαίω εἰς ὁ ὁ αὐτόθι κατακρίνω κόλασις . τοσοῦτος διά μέσος εἶπον ἐπαναλαμβάνω ὁ πρός ὁ καταφεύγω εἰς Αἴγυπτος προφητεία . καί ἐπιφέρω ὁ λέγω .