eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 2.27
Ἔλεγχον εἰδωλολατρίας προεκθέμενος ὁ λόγος διὰ τῶν προκειμένων ὡς ἂν παυσομένης τῆς εἰδωλολατρίας τοῖς ὠφελημένοις ἐκ τῆς προφητικῆς διδασκαλίας ἐπαγγελίας ποιεῖται ἐπανόδου τῆς ἀπὸ Βαβυλῶνος αἰχμαλωσίας · ἐπειδὴ γὰρ εἰδωλολατροῦντες τοῖς Βαβυλωνίοις παρεδόθησαν , αὐτή τε ἡ Ἰερουσαλὴμ πολιορκίαν ὑπέμεινε καὶ παντελῆ καταστροφὴν κατὰ τοὺς Ἀσσυρίων χρόνους διὰ τὰ ἐν αὐτῇ τετολμημένα τοῖς οἰκήτορσι θεσπίζει τοῖς ταῦτα πεπονθόσιν ἐλευθερίαν κακῶν , εἰ παύσαιντο τῆς πλάνης . ἐπληροῦτο δὲ ταῦτα κατὰ τοὺς Κύρου τοῦ πρώτου Περσῶν βασιλεύσαντος χρόνους · διόπερ καὶ αὐτοῦ μέμνηται ὀνομαστὶ τοῦ Κύρου σφόδρα θαυμασίως ἐγγύς που διακοσίοις ὕστερον ἔτεσι γενομένου καὶ τῆς αἰχμαλωσίας ἐλευθερώσαντος τὸν Ἰουδαίων λαόν , τόν τε νεὼν προστάξαντος τὸν ἐν τῇ Ἰερουσαλὴμ ἀνεγεῖραι . διόπερ ὡς ἐπὶ τοιαύτῃ ἀγαθῶν ἐπαγγελίᾳ διὰ τῶν ἔμπροσθεν ἐπεφώνει τοῖς οὐρανοῖς καὶ τοῖς θεμελίοις τῆς γῆς , τοῖς τε ὄρεσι καὶ τοῖς βουνοῖς καὶ πᾶσι τοῖς ξύλοις ὑμνεῖν καὶ δοξάζειν τὸν θεόν , οἷς ἀκολούθως καὶ τὰ διὰ τῶν ἐν χερσὶν ἐπιφέρει λέγων · Οὕτως λέγει κύριος ὁ λυτρούμενός σε καὶ πλάσσων σε ἐκ κοιλίας . τίς δέ ἐστιν ὁ πλάσσων ἐκ κοιλίας , διδάξει ἡ τοῦ Ἰερεμίου γραφή , ἐν ᾗ εἴρηται · καὶ ἐγένετο λόγος κυρίου πρός με λέγων · πρὸ τοῦ με πλάσαι σε ἐν κοιλίᾳ ἐπίσταμαί σε καὶ πρὸ τοῦ σε ἐξελθεῖν ἐκ μήτρας ἡγίακά σε , λόγον κυρίου σαφῶς ὁ προφήτης ὑποστησάμενος τοῦτον εἶναι τὸν τῶν κατὰ γαστρὸς κυουμένων σωμάτων πλάστην διδάσκει . εἶτ’ ἐπειδήπερ ἐπάνοδον αὐτοῖς τὴν ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας ᾐνίττετο , λυτρούμενον αὐτὸν εὐκαίρως ὠνόμασεν . ἐπεὶ δὲ σωματικώτεροι ἦσαν , οἷς ταῦτ’ ἐλέγετο , εἰκότως αὐτοὺς ὑπομιμνῄσκει , ὡς ἄρα αὐτὸς εἴη ὁ ἐκ κοιλίας αὐτοὺς πλάσας . καὶ ἐπιλέγει · Ἐγὼ κύριος ὁ συντελῶν πάντα , ἢ κατὰ τοὺς λοιποὺς ἑρμηνευτάς · ὁ ποιήσας πάντα . καὶ πρῶτον μὲν τὸν οὐρανόν φησι μόνος ἐξέτεινα , ἔπειτα ἐστερέωσα τὴν γῆν · πάντα γὰρ δι’ αὐτοῦ ἐγένετο , καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν . ἐξέτεινε δὲ τὸν οὐρανὸν μόνος καὶ ἐστερέωσε τὴν γῆν νεύματι καὶ βουλῇ τοῦ πατρός · αὐτὸς γὰρ εἶπε , καὶ ἐγενήθησαν , αὐτὸς ἐνετείλατο , καὶ ἐκτίσθησαν . διὸ ἐν Παροιμίαις εἴρηται ἐξ αὐτοῦ προσώπου · ἡνίκα ἡτοίμαζε τὸν οὐρανόν , συμπαρήμην αὐτῷ · ἑτοιμάζοντι μὲν γὰρ τῷ πατρὶ διὰ τοῦ βούλεσθαι καὶ διατάττειν συμπαρῆν , εἰς ἔργα δὲ προάγοντι διηκονεῖτο ἔργοις ἐπιτελῶν τὸ πρὸς τοῦ πατρὸς ὡρισμένα . διό φησιν · ἐξέτεινα τὸν οὐρανὸν μόνος καὶ ἐστερέωσα τὴν γῆν . ἡ μὲν οὖν γῆ ναστὴ οὖσα καὶ στερέμνιος , ὡς ἡδράσθαι ἀκινήτως τὸν σύμπαντα αἰῶνα , εἰκότως ἐστερεῶσθαι λέγεται · ὁ δὲ οὐρανὸς ἅτε ἐξηπλωμένος δι’ ὅλου ἐκτετάσθαι . διὸ καὶ ἐν ἑτέροις εἴρηται · ἐκτείνας τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέρριν . Τίνα δέ ἐστιν ἅπερ ὁ τοσοῦτος διδάσκει κύριος , ἑξῆς ἐπιφέρει λέγων · τίς ἕτερος διασκεδάσει σημεῖα ἐγγαστριμύθων καὶ μαντείας ἀπὸ καρδίας ; σημαίνει δὲ ὡς ἔσται τις μετὰ ταῦτα καιρός , ἐν ᾧ πᾶσαι αἱ μαντεῖαι καὶ τὰ χρηστήρια τῶν πάλαι νομιζομένων θεῶν διασκεδασθήσεται τῇ αὐτοῦ δυνάμει . ἀλλὰ καὶ τοὺς νομιζομένους τοῦ αἰῶνος τούτου φρονίμους ἀποστρέψω φησὶν εἰς τὰ ὀπίσω μωρὰν ἀποδεικνὺς τὴν νομιζομένην αὐτῶν σοφίαν . ταῦτα μὲν οὖν οὕτω διαθήσομαι · τοῦ δὲ ἐμοῦ παιδὸς τοῦ ἀγαπητοῦ καὶ ἐκλεκτοῦ , λέγω δὲ τοῦ Χριστοῦ μου , περὶ οὗ διὰ τῶν ἔμπροσθεν πλεῖστα ὅσα εἴρηται , συστήσω τὰ ῥήματα καὶ τῶν ἀγγέλων δὲ αὐτοῦ , λέγω δὲ τῶν ἀποστόλων καὶ μαθητῶν καὶ εὐαγγελιστῶν , τὴν βουλὴν ἐπαληθεῦσαι ποιήσω . ἐγὼ δὲ τοίνυν ὁ ταῦτα μέλλων ποιεῖν ἐντεῦθεν ἤδη προλέγω καὶ ἐπαγγέλλομαι , ὅτι τὴν Ἰερουσαλὴμ μετὰ τὴν πρώτην καθαίρεσιν τὴν ὑπὸ Βαβυλωνίων γενησομένην ἀνακαινισθῆναι ποιήσω , ὡς καὶ τὰς τῆς Ἰουδαίας πόλεις κατοικηθῆναι καὶ τὰ ἐν αὐταῖς ἔρημα πάλιν ὡς τὸ ἀπ’ ἀρχῆς συστῆναι . Ἀλλὰ καὶ τὴν πολυπλήθειαν τῆς κακίας ἄβυσσον ὀνομαζομένην ἔρημον καταστήσω καὶ τοὺς ποταμοὺς τῆς πολυπληθείας τῶν πόλεων ἀποξηρανῶ , ὡς μηκέτι τὴν Βαβυλῶνα συστῆναι μήτε τοὺς ποταμοὺς αὐτῆς τοὺς πολλὰ δεδυνημένους ἐν πλήθει ὑποστῆναι . ταῦτα δὲ πάντα ποιήσω διακόνῳ χρησάμενος ἀνδρὶ τοῦ Περσῶν γένους βασιλεύοντι πρώτῳ . εἰ δὲ χρὴ καὶ ἐπ’ ὀνόματος προφητεῦσαι τούτου τὴν προσηγορίαν , Κῦρος ὄνομα θεσπιζομένῳ , ὃν προστήσομαι τῶν ἐμῶν λόγων ὑπηρέτην φρόνησιν αὐτῷ δωρησάμενος εὐσεβῆ , ὡς πάντα τὰ καταθύμιά μοι ποιῆσαι καὶ προστάξαι τὴν Ἰερουσαλὴμ οἰκοδομηθῆναι καὶ τὸν νεὼν τὸν ἐν αὐτῇ θεμελιωθῆναι , ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον · ὁ λέγων Κύρῳ Ποιμήν μου καί Πᾶν τὸ θέλημά μου πληρώσει , καὶ λέγων τῇ Ἰερουσαλήμ Οἰκοδομηθήτω , καὶ ὁ ναὸς θεμελιωθήσεται . Ταῦτα γὰρ ἐμοῦ πράξαντος καὶ βουληθέντος ἔργοις ἐπιτελέσει Κῦρος ὁ Περσῶν βασιλεύς , διὸ καὶ χριστὸν αὐτὸν ὠνόμασα ὡς ὑπ’ ἐμοῦ προαχθέντα εἰς τὴν βασιλείαν . χριστοὶ γὰρ παρὰ τοῖς Ἑβραίοις πάντες οἱ ὑπὸ τοῦ θεοῦ προαγόμενοι βασιλεῖς ἐχρημάτιζον . ἀγαθὸν δὲ ὑπηρέτην τῆς ἐμῆς βουλῆς εὑρὼν τὸν δηλωθέντα ἄνδρα · ἐντεῦθεν ἤδη ἐπαγγέλλομαι κρατήσειν αὐτοῦ τῆς δεξιᾶς πρὸς τὸ μὴ παρατρέπεσθαι μηδὲ νικᾶσθαι ὑπό τινος κρείττονος . ὑποτάσσω δὲ αὐτῷ πλεῖστα ὅσα ἐν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι βασιλεύονται · δι’ αὐτοῦ δὲ τὴν ἰσχὺν διαρρήξω πάσης τῆς ἐν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι δυναστείας . πάντα δὲ λεῖα καὶ ὁμαλὰ καταστήσας πρὸ τῶν αὐτοῦ ποδῶν , θύρας πόλεων καὶ αὐτὰς ὅλας τὰς πόλεις ὑποχειρίους αὐτῷ παραδώσω ὡς μηδεμίαν ἐναντίαν αὐτῷ γενέσθαι . Ἀκουσάτω δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Κῦρος τῆς τούτων προγνώσεως κατηξιωμένος τὰ πρὸς αὐτὸν λεγόμενα . ἴσθι τοίνυν , ὦ οὗτος , ὡς ἐγὼ ἔμπροσθέν σου πορεύσομαι καὶ ὄρη ὁμαλιῶ καὶ θύρας χαλκᾶς συντρίψω καὶ τὰ δυ καὶ ἑτέροις ἄλυτα ὡς ἂν μοχλοῖς σιδηροῖς ἀποκεκλεισμένα , τούς τε εἴσω τούτων τεταμιευμένους θησαυροὺς ἀφανεῖς καὶ ἀοράτους τοῖς προτέροις βασιλεῦσι γενομένους ἀναπετάσω σοι , ὡς ἂν αὐτοῖς ἔργοις γνῷς , ὅστις ποτέ εἰμι ὁ πρὸ τοσούτων ἐτῶν τὴν σὴν προσηγορίαν ταῖς προφητικαῖς γραφαῖς μου ὥσπερ ἐν στήλαις αἰωνίοις ἐγχαράξας . εἰμὶ δὲ ὁ θεὸς Ἰσραήλ , ὃν προσήκει καὶ σὲ μὴ ἀγνοεῖν , ὦ Κῦρε · πάντα γὰρ τὰ προλεχθέντα χαριοῦμαί σοι οὐ διά τι ἕτερον , ἀλλ’ ἕνεκεν τοῦ ἐμοῦ λαοῦ , ὃν ἐμαυτῷ ἐξελεξάμην ἐξ ἁπάντων τῶν ἐθνῶν διὰ τὴν πρὸς τοὺς πατέρας αὐτῶν τιμήν . ἤδη γοῦν ἐπ’ ὀνόματός σε καλέσας καὶ χριστὸν ἀναγορεύσας προσεδεξάμην σε ὡς ἐμαυτοῦ οἰκεῖον καίπερ μὴ ἐγνωκότα με , ἀλλ’ ἑτέροις θεοῖς , οὓς ἐκ πατέρων παρείληφας , προσανακείμενον καὶ μὴ εἰδότα , ὅτι οὐκ ἔστιν ἕτερος πλὴν ἐμοῦ . πλὴν ἀλλ’ εἰ καὶ πρότερον μὴ τοῦτ’ ἠπίστασο , νῦν γοῦν μάθε , ἀφ’ ὧν διαπράξομαι , δι’ ὧν πάντες οἱ τὴν σύμπασαν οἰκουμένην οἰκοῦντες γνώσονται , ὅτι οὐκ ἔστι πλὴν ἐμοῦ θεὸς ἕτερος . ἐξ αὐτῶν γὰρ τοῦτο μαθήσονται τῶν ἔργων · ὅτε γὰρ λυπηρὰ μὲν ἐχρῆν ἐπαγαγεῖν τῷ ἐμῷ λαῷ ἐπὶ ἐπιστροφῇ καὶ παιδείᾳ , τοῖς πολεμίοις αὐτὸν ἐξέδωκα ὥσπερ σκότῳ καὶ ὀργῇ παραδοὺς αὐτὸν τῶν ἀσεβημάτων αὐτοῦ χάριν . ὅτε δὲ λοιπὸν ἐπιστρέψαντα καὶ ὠφελημένον προσήκει ἀναλαβεῖν , ἀκόλουθον ἂν εἴη φῶς εἰρήνης καὶ πάντων τῶν ἀγαθῶν ἀνατελεῖν ἐπ’ αὐτόν · ἐξ ἐμοῦ γὰρ καὶ τὸ φῶς χορηγεῖται καὶ τὰ τῆς εἰρήνης πάντα , κρίσει δὲ τῇ ἐμῇ καὶ τὰ τῆς ὀργῆς ἐπάγεται . διόπερ δόγμα παρ’ ἐμοῦ τοῦτο μάνθανε · ὡς ἄρα ἐγὼ αὐτὸς καὶ φωτός εἰμι δημιουργὸς καὶ εἰρήνης χορηγός , ὁμοίως δὲ καὶ σκότους καὶ τῶν νομιζομένων λυπηρῶν · ἅπερ κακὰ τοῖς πολλοῖς εἶναι νενόμισται , ὧν ποιητὴς ἂν λεχθείην κρίσει δικαίᾳ τὰ κατάλληλα τοῖς ἀξίοις ἐπάγων . εἷς τοίνυν ἐγὼ θεός , καὶ οὐκ ἔστι πλὴν ἐμοῦ ἕτερος ὁ ποιῶν ταῦτα πάντα , κἂν ἐναντία εἶναι δοκῇ , οὐκ ὄντα τῇ φύσει εἶναι ἐναντία . ἐπεὶ καὶ τὰ νομιζόμενα ὑπ’ ἐμοῦ ἐπάγεσθαι κακὰ τὰ μέγιστα συμβάλοιτ’ ἂν πρὸς ὠφέλειαν καὶ σωτηρίαν τῶν δι’ αὐτῶν σωφρονιζομένων . Ταῦθ’ ὥσπερ εὐαγγελισάμενος ὁ λόγος καὶ προθεσπίσας τὴν ἐπάνοδον τοῦ λαοῦ τὴν ἀπὸ τῆς πολεμίας τὴν κατὰ τοὺς χρόνους Κύρου γενομένην αὖθις ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσιν ἐπιφωνεῖ λέγων · εὐφρανθήτω ὁ οὐρανὸς ἄνωθεν , καὶ αἱ νεφέλαι ῥανάτωσαν δικαιοσύνην . ὥσπερ γὰρ ἦν καιρός ποτε , ὅτε ταῖς νεφέλαις ἐνετειλάμην τοῦ μὴ βρέξαι εἰς τὸν ἀμπελῶνα ὑετόν , οὕτω νῦν κατὰ καιρὸν ταῖς ἐμαῖς νεφέλαις λογικαῖς οὔσαις προστάσσω μὴ αἰσθητὸν ὕδωρ , ἀλλ’ αὐτὴν δικαιοσύνην ἄνωθεν ἐξ ὕψους ἐπιρραίνειν τοῖς τὴν γῆν οἰκοῦσι . καὶ ἡ γῆ δὲ ἡ πάλαι διὰ τὰς ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ γενομένη ἔρημος ἀνανεωθεῖσα βλαστησάτω καρποὺς θεοσεβείας ἔλεος καὶ δικαιοσύνην ἐργαζομένη , γῆν δὲ καλῶ τοὺς οἰκήσοντας τὴν γῆν . καὶ ταῦτ’ ἔσται φησὶν πάντα , ἐπείπερ ἐγὼ κύριος ὁ κτίσας σε ταῦτα γενέσθαι παρεκελευσάμην · ὡς γὰρ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ὑπέστησά σε καὶ παρήγαγον εἰς φῶς μὴ πρότερον ὄντα , οὕτω τῇ δυνάμει τῇ ποιητικῇ καὶ τὰ προλεχθέντα πάντα ἐπὶ πέρας ἄξω ἀνανεῶν σε καὶ ὥσπερ ἐξ ὑπαρχῆς κτίζων σε . διὰ δὴ τούτων ἁπάντων ὁ προφητικὸς τυγχάνει λόγος προτρεπτικὰς ποιῶν τῷ λαῷ παρακλήσεις εἰς ἀποστροφὴν τῆς πολυθέου πλάνης ὁμοῦ καὶ τὴν τῶν μελλόντων πρόγνωσιν εἰδέναι παρέχων τοῖς ἐντυγχάνουσιν . εἰκὸς δὲ ἐκ τῆς παρούσης γραφῆς θάρσος ἀναλαβεῖν τὸν Κῦρον καὶ προθυμότερον γενέσθαι εἰς τὸ πρᾶξαι τὰ διηγορευμένα μεμαθηκότα , οἷα περὶ αὐτοῦ προλαβὼν ὁ θεὸς εἴρηκεν · τοιαύτης γὰρ βίβλου σῳζομένης παρὰ τοῖς ἐν Βαβυλῶνι Ἰουδαίοις οὐδὲν ἦν θαυμαστὸν τὸ καὶ ἐκφῆναι τὴν προφητείαν τῷ βασιλεῖ Κύρῳ ἅπαξ ὁρμήσαντι ἐξ ὑποβολῆς θεοῦ τὰ τῆς εἰς αὐτοὺς ἐνδείξασθαι εὐεργεσίας . μαρτυρεῖ δὲ τῷ λόγῳ τούτῳ ἐν ταῖς ὁ Ἰώσηπος τοῦτον γράφων κατὰ λέξιν τὸν τρόπον · Κῦρος ὁ βασιλεὺς λέγει · ἐπεί με ὁ θεὸς ὁ μέγιστος τῆς οἰκουμένης ἀπέδειξε βασιλέα , πείθομαι τοῦτον εἶναι ὃν τὸ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἔθνος προσκυνεῖ . καὶ γὰρ τοὐμὸν προεῖπεν ὄνομα διὰ τῶν προφητῶν , καὶ ὅτι τὸν ναὸν οἰκοδομήσω τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ χώρᾳ . ταῦτα δὲ ἔγνω Κῦρος ἀναγινώσκων τὸ βιβλίον , ὃ τῆς αὐτοῦ προφητείας ὁ Ἠσαΐας καταλέλοιπε πρὸ ἐτῶν διακοσίων δέκα . ταῦτα δὲ εἴρηται ἐν τῷ ἑνδεκάτῳ τῆς Ἀρχαιολογίας τόμῳ .
Lemmas: Ἔλεγχος εἰδωλολατρία προεκτίθεμαι ὁ λόγος διά ὁ πρόκειμαι ὡς εἄν παύω ὁ εἰδωλολατρία ὁ ὠφελέω ἐκ ὁ προφητικός διδασκαλία ἐπαγγελία ποιέω ἐπάνοδος ὁ ἀπό Βαβυλών αἰχμαλωσία · ἐπεί γάρ εἰδωλολατσέω ὁ Βαβυλώνιος παραδίδωμι , αὐτός τε ὁ Ἱεροσόλυμα πολιορκία ὑπομένω καί παντελής καταστροφή κατά ὁ Ἀσσύριος χρόνος διά ὁ ἐν αὐτός τολμάω ὁ οἰκήτωρ θεσπίζω ὁ οὗτος πάσχω ἐλευθερία κακός , εἰμί παύω ὁ πλάνης . πληρόω δέ οὗτος κατά ὁ Κῦρος ὁ πρῶτος Πέρσης βασιλεύω χρόνος · διόπερ καί αὐτός μιμνήσκω ὀνομαστί ὁ Κῦρος σφόδρα θαυμάσιος ἐγγύς ποῦ διακόσιοι ὕστερος ἔτος γίγνομαι καί ὁ αἰχμαλωσία ἐλευθερόω ὁ Ἰουδαῖος λαός , ὁ τε ναός προστάσσω ὁ ἐν ὁ Ἱεροσόλυμα ἀνεγείρω . διόπερ ὡς ἐπί τοιοῦτος ἀγαθός ἐπαγγελία διά ὁ ἔμπροσθεν ἐπιφωνέω ὁ οὐρανός καί ὁ θεμέλιος ὁ γῆ , ὁ τε ὄρος καί ὁ βουνός καί πᾶς ὁ ξύλον ὑμνέω καί δοξάζω ὁ θεός , ὅς ἀκόλουθος καί ὁ διά ὁ ἐν χείρ ἐπιφέρω λέγω · οὕτως λέγω κύριος ὁ λυτρόω σύ καί πλάσσω σύ ἐκ κοιλία . τίς δέ εἰμί ὁ πλάσσω ἐκ κοιλία , διδάσκω ὁ ὁ Ἰερεμίας γραφεύς , ἐν ὅς εἴρω · καί γίγνομαι λόγος κύριος πρός ἐγώ λέγω · πρό ὁ ἐγώ πλάσσω σύ ἐν κοιλία ἐπίσταμαι σύ καί πρό ὁ σύ ἐξέρχομαι ἐκ μήτρα ἁγιάζω σύ , λόγος κύριος σαφῶς ὁ προφήτης ὑφίστημι οὗτος εἰμί ὁ ὁ κατά γαστήρ κυέω σῶμα πλάστης διδάσκω . εἶτα ἐπεί ἐπάνοδος αὐτός ὁ ἀπό ὁ αἰχμαλωσία αἰνίσσομαι , λυτρόω αὐτός εὔκαιρος ὀνομάζω . ἐπεί δέ σωματικός εἰμί , ὅς αὐτός λέγω , εἰκότως αὐτός ὑπομιμνῄσκω , ὡς ἄρα αὐτός εἰμί ὁ ἐκ κοιλία αὐτός πλάσσω . καί ἐπιλέγω · ἐγώ κύριος ὁ συντελής πᾶς , ἢ κατά ὁ λοιπός ἑρμηνευτής · ὁ ποιέω πᾶς . καί πρῶτος μέν ὁ οὐρανός φημί μόνος ἐκτείνω , ἔπειτα στερεόω ὁ γῆ · πᾶς γάρ διά αὐτός γίγνομαι , καί Χωρὶς αὐτός γίγνομαι οὐδέ εἷς . ἐκτείνω δέ ὁ οὐρανός μόνος καί στερεόω ὁ γῆ νεῦμα καί βουλή ὁ πατήρ · αὐτός γάρ εἶπον , καί γίγνομαι , αὐτός ἐντέλλω , καί κτίζω . διό ἐν παροιμία εἴρω ἐκ αὐτός πρόσωπον · ἡνίκα ἑτοιμάζω ὁ οὐρανός , συμπάρειμι αὐτός · ἑτοιμάζω μέν γάρ ὁ πατήρ διά ὁ βούλομαι καί διατάσσω συμπάρειμι , εἰς ἔργον δέ προάγω διακονέω ἔργον ἐπιτελέω ὁ πρός ὁ πατήρ ὁρίζω . διό φημί · ἐκτείνω ὁ οὐρανός μόνος καί στερεόω ὁ γῆ . ὁ μέν οὖν γῆ ναστός εἰμί καί στερέμνιος , ὡς ἑδράζω ἀκίνητος ὁ σύμπας αἰών , εἰκότως στερεόω λέγω · ὁ δέ οὐρανός ἅτε ἐξαπλόω διά ὅλος ἐκτείνω . διό καί ἐν ἕτερος εἴρω · ἐκτείνω ὁ οὐρανός ὡσεί δέρρις . τίς δέ εἰμί ὅσπερ ὁ τοσοῦτος διδάσκω κύριος , ἑξῆς ἐπιφέρω λέγω · τίς ἕτερος διασκεδάννυμι σημεῖον ἐγγαστρίμυθος καί μαντεῖος ἀπό Καρδία ; σημαίνω δέ ὡς εἰμί τις μετά οὗτος καιρός , ἐν ὅς πᾶς ὁ μαντεῖος καί ὁ χρηστήριος ὁ πάλαι νομίζω θεός διασκεδάννυμι ὁ αὐτός δύναμις . ἀλλά καί ὁ νομίζω ὁ αἰών οὗτος φρόνιμος ἀποστρέφω φημί εἰς ὁ ὀπίσω μωρός ἀποδείκνυμι ὁ νομίζω αὐτός σοφία . οὗτος μέν οὖν οὗτος διατίθημι · ὁ δέ ἐγώ παῖς ὁ ἀγαπητός καί ἐκλεκτός , λέγω δέ ὁ Χριστός ἐγώ , περί ὅς διά ὁ ἔμπροσθεν πλεῖστος ὅσος εἴρω , συνίστημι ὁ ῥῆμα καί ὁ ἄγγελος δέ αὐτός , λέγω δέ ὁ ἀπόστολος καί μαθητής καί εὐαγγελιστής , ὁ βουλή ἐπαληθεύω ποιέω . ἐγώ δέ τοίνυν ὁ οὗτος μέλλω ποιέω ἐντεῦθεν ἤδη προλέγω καί ἐπαγγέλλω , ὅτι ὁ Ἱεροσόλυμα μετά ὁ πρῶτος καθαίρεσις ὁ ὑπό Βαβυλώνιος γίγνομαι ἀνακαινίζω ποιέω , ὡς καί ὁ ὁ Ἰουδαῖος πόλις κατοικέω καί ὁ ἐν αὐτός ἐρῆμος πάλιν ὡς ὁ ἀπό ἀρχή συνίστημι . ἀλλά καί ὁ πολυπλήθεια ὁ κακία ἄβυσσος ὀνομάζω ἐρῆμος καθίστημι καί ὁ ποταμός ὁ πολυπλήθεια ὁ πόλις αποξηραίνω , ὡς μηκέτι ὁ Βαβυλών συνίστημι μήτε ὁ ποταμός αὐτός ὁ πολύς δύναμαι ἐν πλῆθος ὑφίστημι . οὗτος δέ πᾶς ποιέω διάκονος χράω ἀνήρ ὁ Πέρσης γένος βασιλεύω πρῶτος . εἰμί δέ χρή καί ἐπί ὄνομα προφητεύω οὗτος ὁ προσηγορία , Κῦρος ὄνομα θεσπίζω , ὅς προΐστημι ὁ ἐμέω λόγος ὑπηρέτης φρόνησις αὐτός δωρέω εὐσεβής , ὡς πᾶς ὁ καταθύμιον ἐγώ ποιέω καί προστάσσω ὁ Ἱεροσόλυμα οἰκοδομέω καί ὁ ναός ὁ ἐν αὐτός θεμελιόω , ἢ κατά ὁ Σύμμαχος · ὁ λέγω Κῦρος Ποιμήν ἐγώ καί Πᾶν ὁ θέλημα ἐγώ πληρόω , καί λέγω ὁ Ἱερουσαλήμ οἰκοδομέω , καί ὁ ναός θεμελιόω . οὗτος γάρ ἐγώ πράσσω καί βούλομαι ἔργον ἐπιτελέω Κῦρος ὁ Πέρσης βασιλεύς , διό καί χριστός αὐτός ὀνομάζω ὡς ὑπό ἐγώ προάγω εἰς ὁ βασίλειος . χριστός γάρ παρά ὁ Ἑβραῖος πᾶς ὁ ὑπό ὁ θεός προάγω βασιλεύς χρηματίζω . ἀγαθός δέ ὑπηρέτης ὁ ἐμός βουλή εὑρίσκω ὁ δηλόω ἀνήρ · ἐντεῦθεν ἤδη ἐπαγγέλλω κρατέω αὐτός ὁ δεξιός πρός ὁ μή παρατρέπω μηδέ νικάω ὑπό τις ἀγαθός . ὑποτάσσω δέ αὐτός πλεῖστος ὅσος ἐν ὁ λοιπός ἔθνος βασιλεύω · διά αὐτός δέ ὁ ἰσχύς διαρρήγνυμι πᾶς ὁ ἐν ὁ λοιπός ἔθνος δυναστεία . πᾶς δέ λεῖος καί ὁμαλός καθίστημι πρό ὁ αὐτός πούς , θύρα πόλις καί αὐτός ὅλος ὁ πόλις ὑποχείριος αὐτός παραδίδωμι ὡς μηδείς ἐναντίος αὐτός γίγνομαι . ἀκούω δέ καί αὐτός ὁ Κῦρος ὁ οὗτος πρόγνωσις καταξιόω ὁ πρός αὐτός λέγω . εἰμί τοίνυν , εἰμί οὗτος , ὡς ἐγώ ἔμπροσθεν σύ πορεύω καί ὄρος ὁμαλίζω καί θύρα χάλκεος συντρίβω καί ὁ δύο καί ἕτερος ἄλυτος ὡς εἄν μοχλός σιδήρεος ἀποκλείω , ὁ τε εἴδομαι οὗτος ταμιευμένος θησαυρός ἀφανής καί ἀόρατος ὁ πρότερος βασιλεύς γίγνομαι ἀναπετάννυμι σύ , ὡς εἄν αὐτός ἔργον γιγνώσκω , ὅστις ποτός εἰμί ὁ πρό τοσοῦτος ἔτος ὁ σός προσηγορία ὁ προφητικός γραφεύς ἐγώ ὥσπερ ἐν στήλη αἰώνιος ἐγχαράσσω . εἰμί δέ ὁ θεός Ἰσραήλ , ὅς προσήκω καί σύ μή ἀγνοέω , εἰμί Κῦρος · πᾶς γάρ ὁ προλέγω χαρίζομαι σύ οὖον διά τίς ἕτερος , ἀλλά ἕνεκα ὁ ἐγώ λαός , ὅς ἐμαυτοῦ ἐκλέγω ἐκ ἅπας ὁ ἔθνος διά ὁ πρός ὁ πατήρ αὐτός τιμή . ἤδη γοῦν ἐπί ὄνομα σύ καλέω καί χριστός ἀναγορεύω προσδέχομαι σύ ὡς ἐμαυτοῦ οἰκέω καίπερ μή γιγνώσκω ἐγώ , ἀλλά ἕτερος θεός , ὅς ἐκ πατήρ παραλαμβάνω , προσανάκειμαι καί μή οἶδα , ὅτι οὐ εἰμί ἕτερος πλήν ἐγώ . πλήν ἀλλά εἰμί καί πρότερος μή οὗτος ἐπίσταμαι , νῦν γοῦν μανθάνω , ἀπό ὅς διαπράσσω , διά ὅς πᾶς ὁ ὁ σύμπας οἰκέω οἰκέω γιγνώσκω , ὅτι οὐ εἰμί πλήν ἐγώ θεός ἕτερος . ἐκ αὐτός γάρ οὗτος μανθάνω ὁ ἔργον · ὅτε γάρ λυπηρός μέν χρή ἐπάγω ὁ ἐμός λαός ἐπί ἐπιστροφή καί παιδεία , ὁ πολέμιος αὐτός ἐκδίδωμι ὥσπερ σκότος καί ὀργή παραδίδωμι αὐτός ὁ ἀσέβημα αὐτός χάρις . ὅτε δέ λοιπός ἐπιστρέφω καί ὠφελέω προσήκω ἀναλαμβάνω , ἀκόλουθος εἄν εἰμί φάος εἰρήνη καί πᾶς ὁ ἀγαθός ἀνατέλλω ἐπί αὐτός · ἐκ ἐγώ γάρ καί ὁ φάος χορηγέω καί ὁ ὁ εἰρήνη πᾶς , κρίσις δέ ὁ ἐμέω καί ὁ ὁ ὀργή ἐπάγω . διόπερ δόγμα παρά ἐγώ οὗτος μανθάνω · ὡς ἄρα ἐγώ αὐτός καί φάος εἰμί δημιουργός καί εἰρήνη χορηγός , ὁμοίως δέ καί σκότος καί ὁ νομίζω λυπηρός · ὅσπερ κακός ὁ πολύς εἰμί νομίζω , ὅς ποιητής εἄν λέγω κρίσις Δίκαιος ὁ κατάλληλος ὁ ἄξιος ἐπάγω . εἷς τοίνυν ἐγώ θεός , καί οὐ εἰμί πλήν ἐγώ ἕτερος ὁ ποιέω οὗτος πᾶς , κἀν ἐναντίος εἰμί δοκέω , οὐ εἰμί ὁ φύσις εἰμί ἐναντίος . ἐπεί καί ὁ νομίζω ὑπό ἐγώ ἐπάγω κακός ὁ μέγας συμβάλλω εἄν πρός ὠφέλεια καί σωτηρία ὁ διά αὐτός σωφρονίζω . ταῦτα ὥσπερ εὐαγγελίζω ὁ λόγος καί προθεσπίζω ὁ ἐπάνοδος ὁ λαός ὁ ἀπό ὁ πολέμιος ὁ κατά ὁ χρόνος Κῦρος γίγνομαι αὖθις ὁ οὐράνιος δύναμις ἐπιφωνέω λέγω · εὐφραίνω ὁ οὐρανός ἄνωθεν , καί ὁ νεφέλη ῥαίνω δικαιοσύνη . ὥσπερ γάρ εἰμί καιρός ποτός , ὅτε ὁ νεφέλη ἐντέλλω ὁ μή βρέχω εἰς ὁ ἀμπελών ὑετός , οὗτος νῦν κατά καιρός ὁ ἐμός νεφέλη λογικός εἰμί προστάσσω μή αἰσθητός ὕδωρ , ἀλλά αὐτός δικαιοσύνη ἄνωθεν ἐκ ὕψος ἐπιρραίνω ὁ ὁ γῆ οἰκέω . καί ὁ γῆ δέ ὁ πάλαι διά ὁ ἁμαρτία ὁ λαός γίγνομαι ἐρῆμος ἀνανεόομαι βλαστάνω καρπός1 θεοσέβεια ἔλεος καί δικαιοσύνη ἐργάζομαι , γῆ δέ καλέω ὁ οἰκέω ὁ γῆ . καί αὐτός εἰμί φημί πᾶς , ἐπεί ἐγώ κύριος ὁ κτίζω σύ οὗτος γίγνομαι παρακελεύομαι · ὡς γάρ ἐκ ὁ μή εἰμί ὑφίστημι σύ καί παράγω εἰς φάος μή πρότερος εἰμί , οὗτος ὁ δύναμις ὁ ποιητικός καί ὁ προλέγω πᾶς ἐπί πέρας ἄγω ἀνανέω σύ καί ὥσπερ ἐκ ὑπαρχή κτίζω σύ . διά δή οὗτος ἅπας ὁ προφητικός τυγχάνω λόγος προτρεπτικός ποιέω ὁ λαός παράκλησις εἰς ἀποστροφή ὁ πολύθεος πλάνης ὁμοῦ καί ὁ ὁ μέλλω πρόγνωσις οἶδα παρέχω ὁ ἐντυγχάνω . εἰκός δέ ἐκ ὁ πάρειμι γραφεύς θάρσος ἀναλαμβάνω ὁ Κῦρος καί πρόθυμος γίγνομαι εἰς ὁ πράσσω ὁ διαγορεύω μανθάνω , οἷος περί αὐτός προλαμβάνω ὁ θεός εἴρω · τοιοῦτος γάρ Βίβλος σῴζω παρά ὁ ἐν Βαβυλών Ἰουδαῖος οὐδείς εἰμί θαυμαστός ὁ καί ἐκφαίνω ὁ προφητεία ὁ βασιλεύς Κῦρος ἅπαξ ὁρμάω ἐκ ὑποβολή θεός ὁ ὁ εἰς αὐτός ἐνδείκνυμι εὐεργεσία . μαρτυρέω δέ ὁ λόγος οὗτος ἐν ὁ ὁ Ἰώσηπος οὗτος γράφω κατά λέξις ὁ τρόπος · Κῦρος ὁ βασιλεύς λέγω · ἐπεί ἐγώ ὁ θεός ὁ μέγας ὁ οἰκέω ἀποδείκνυμι βασιλεύς , πείθω οὗτος εἰμί ὅς ὁ ὁ Ἰσραηλίτης ἔθνος προσκυνέω . καί γάρ ἐμός προεῖπον ὄνομα διά ὁ προφήτης , καί ὅτι ὁ ναός οἰκοδομέω ὁ ἐν Ἱερουσαλήμ ἐν ὁ Ἰουδαῖος χώρα . οὗτος δέ γιγνώσκω Κῦρος ἀναγιγνώσκω ὁ βιβλίον , ὅς ὁ αὐτός προφητεία ὁ Ἠσαΐας καταλείπω πρό ἔτος διακόσιοι δέκα . οὗτος δέ εἴρω ἐν ὁ ἑνδέκατος ὁ ἀρχαιολογία τόμος .