eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 2.20
Ἐν μὲν τοῖς ἀνωτέρω τῷ Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ ἐμέμφετο ὁ θεὸς διὰ τὸ λέγειν · Ἀπεκρύβη ἡ ὁδός μου ἀπὸ τοῦ θεοῦ , καὶ ὁ θεὸς τὴν κρίσιν μου ἀφεῖλε καὶ ἀπέστη , διὰ δὲ τῶν μετὰ χεῖρας παῖδα αὐτοῦ ὀνομάζει τὸν Ἰσραὴλ καὶ τὸν Ἰακὼβ ἐκλελεγμένον εἶναί φησι , σαφῶς τοῦ λόγου δύο τάγματα παριστῶντος τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ , ἓν μὲν τὸ κατηγορούμενον καὶ ἐπιτιμώμενον , ἕτερον δὲ ᾧ τὰς παρούσας ἐπαγγελίας πεποίηται . τὸ μὲν οὖν πρῶτον τὸ τῶν ἐκπεσόντων τοῦ θεοῦ διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν τυγχάνει , τὸ δὲ ἕτερον τὸ τῶν ὑπακουσάντων τῇ πίστει καὶ διὰ τοῦτο τῆς σωτηρίου χάριτος κατηξιωμένων , ὁποῖοι ἦσαν οἱ μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι τοῦ σωτῆρος ἡμῶν , οἵ τε λοιποὶ πάντες οἱ εἰς αὐτὸν πεπιστευκότες τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ Ἰσραὴλ καὶ Ἰακὼβ ὄντες καὶ αὐτοί . ἀκολούθως τοίνυν τῷ περὶ τῶν ἐθνῶν λόγῳ ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀποστόλων καὶ μαθητῶν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν συνῆπται . διὸ εἰς αὐτῶν πρόσωπόν φησιν ἡ προφητεία · Σὺ δέ , Ἰσραήλ , παῖς μου , Ἰακώβ , ὃν ἐξελεξάμην , σπέρμα Ἀβραάμ , ὃν ἠγάπησα . παῖδα δὲ πρῶτον ὀνομάζει ἔπειτα ἐκλεκτὸν εἶτα ἀγαπητὸν τὸν μὲν ὡς ἐν ἀρχαῖς ὄντα καὶ φόβῳ δουλείας ἔτι παιδαγωγούμενον , οἷος ἦν ὁ ἀποστολικὸς χορός , τὸν πρῶτον βίον ὑπὸ τὸν παιδαγωγὸν νόμον γεγονώς , τὸν δ’ αὐτὸν ἐκλεκτὸν ὀνομάζει , ὡς ἂν προκόψαντα καὶ τῆς σωτηρίου κλήσεώς τε καὶ ἐκλογῆς κατηξιωμένον . σπέρμα δὲ Ἀβραὰμ ἕτερον τάγμα τυγχάνον παρὰ τὸ τῶν ἐκλεκτῶν , ποῖον ἂν εἴη ἢ τὸ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων , πρὸς οὓς διαλεγόμενος ὁ σωτὴρ ἔλεγεν · Οἶδα ὅτι σπέρμα Ἀβραάμ ἐστε ; ἕτεροι δ’ ἦσαν οὗτοι παρὰ τὰ τέκνα τοῦ Ἀβραάμ , περὶ ὧν ἐδίδασκε λέγων · εἰ τέκνα τοῦ Ἀβραὰμ ἦτε , τὰ ἔργα τοῦ Ἀβραὰμ ἐποιεῖτε . Ἀβραὰμ μὲν οὖν ἀγαπητὸς ἦν τοῦ θεοῦ καὶ φίλος · διὸ λέλεκται · σπέρμα Ἀβραάμ , ὃν ἠγάπησα , ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον · σπέρμα Ἀβραὰμ τοῦ φίλου μου , κατὰ δὲ τὸν Ἀκύλαν · σπέρμα Ἀβραὰμ ἀγαπητοῦ μου . τό γε μὴν σπέρμα αὐτοῦ οὐκέτι ἠγαπῆσθαι ὁμοίως τῷ Ἀβραὰμ λέλεκται · πλὴν ἀλλὰ καὶ τὸ σπέρμα τοῦ Ἀβραὰμ καλεῖ διὰ τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ εἰπὼν αὐτοῖς · πορεύεσθε πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ . Καὶ ἐπειδήπερ τὸ σπέρμα τοῦτο τοῦ Ἀβραὰμ διεσπαρμένον εἰς πᾶσαν τὴν γῆν , τούτου χάριν ἐπιλέγει ἑξῆς · οὗ ἀντελαβόμην ἀπ’ ἄκρου τῆς γῆς καὶ ἐκ τῶν σκοπιῶν αὐτῆς ἐκάλεσά σε , ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον · καὶ ἀπὸ τῶν ἀγκώνων αὐτῆς ἐκάλεσά σε . σημαίνει δὲ διὰ τούτων τοὺς ἐν τῇ διασπορᾷ τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ , οὓς πρώτους κατηξίου τῆς αὐτοῦ κλήσεως · ὥσπερ οὖν καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος παρίστη πρὸς Ἰουδαίους λέγων · ὑμῖν ἔδει πρώτοις κηρυχθῆναι τὸν λόγον · ἐπεὶ δὲ ἀποστρέφεσθε πορευόμεθα εἰς τὰ ἔθνη . τοῖς οὖν ἐκ τούτων ὑπακούσασι τῇ κλήσει καὶ τὸν εὐαγγελικὸν λόγον παραδεδεγμένοις φησὶ τό · οὗ ἀντελαβόμην ἀπ’ ἄκρων τῆς γῆς καὶ ἐκ τῶν σκοπιῶν αὐτῆς ἐκάλεσά σε · πολλοὶ γὰρ ἦσαν κατὰ τοὺς ἀποστολικοὺς χρόνους οἱ ἀπὸ Ἰουδαίων τὸν Χριστοῦ λόγον παραδεδεγμένοι , οὐ μόνον ἐπὶ τῆς Ἰουδαίας γῆς ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσιν . ἀλλὰ γὰρ τοῦ σπέρματος τοῦ Ἀβραὰμ μέχρι τούτου μνημονεύσας ἀνατρέχει ἐπὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ χοροῦ τοῦ ἀποστολικοῦ καί φησι πρὸς αὐτούς · Παῖς μου εἶ , ἢ κατὰ τοὺς λοιποὺς ἑρμηνευτάς · Δοῦλός μου εἶ , ἐξελεξάμην σε καὶ οὐκ ἐγκατέλιπόν σε . εἰκότως οὖν καὶ ὁ θεῖος Ἀπόστολος δοῦλον εἶναι ἑαυτὸν ὡμολόγει σεμνυνόμενος ὡς ἐπὶ μεγάλῳ ἀξιώματι τῇ τοῦ σωτῆρος δουλείᾳ , ἐπειδὴ καὶ προϊὼν ὁ λόγος τοῦτο παρίστησιν , ἐν οἷς φησι · Μέγα σοί ἐστι τὸ κληθῆναί σε παῖδά μου . πάλιν δὲ κἀνταῦθα πρῶτον δοῦλον ἑαυτὸν γεγονέναι , ἔπειτα ἐκλελέχθαι διδάσκει λέγων · Παῖς μου εἶ , ἢ Δοῦλός μου εἶ , ἐξελεξάμην σε καὶ οὐκ ἐγκατέλιπόν σε , ἢ οὐκ ἀπεδοκίμασά σε κατὰ τὸν Σύμμαχον . Ἐπιθαρσύνει τὴν ἐκλογὴν ταύτην πρὸς τὸ ἀδεῶς εἰς πάντα τὰ ἔθνη κηρύξαι τὸ εὐαγγέλιον , ὃ δὴ καὶ αὐτὸς ἐδήλου ἐν Εὐαγγελίοις ὁ σωτὴρ φάσκων · ἰδοὺ ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος . εἶτ’ ἐπιλέγει · μὴ φοβοῦ , μετὰ σοῦ γάρ εἰμι , ἀλλὰ μηδὲ πλανῶ φησιν , ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ θεός σου ὁ ἐνισχύσας σε καὶ ἐβοήθησά σοι καὶ ἠσφαλισάμην σε τῇ δεξιᾷ τῇ δικαίᾳ μου . ὅρα γάρ φησι μήποτε διανοηθῇς ὡς τῇ σαυτοῦ ἰσχύι δεδύνησαι τῷ τοσούτῳ κηρύγματι διακονήσασθαι · οὐδεὶς γὰρ ἂν ἦσθα οὐδ’ ἂν ἐδυνήθης τι , εἰ μὴ ἐγὼ μετὰ σοῦ ὢν καὶ σὺν σοὶ διαπορευόμενος πάντα τὰ ἔθνη ἐνίσχυσά σε ὑπομονὴν καὶ καρτερίαν καὶ δύναμίν σοι δεδωρημένος καὶ ἠσφαλισάμην σε τῇ δεξιᾷ τῇ δικαίᾳ μου , ὡς μηδὲν ἐμποδών σοι γενέσθαι κώλυμα κηρύττοντι τὸ εὐαγγέλιον εἰς πάντας . Εἰ δὲ καί τινες ἀντικείμενοι τῷ ὑπὸ σοῦ κηρυττομένῳ λόγῳ πειραθεῖεν ἐμποδών σοι γενέσθαι , ἀλλ’ ἐντεῦθεν ἤδη θάρσει τούτων ἁπάντων καταφρονῶν εἰδώς , ὅτι αἰσχυνθήσονται καὶ ἐντραπήσονται πάντες οἱ ἀντικείμενοί σοι · ἔσονται γὰρ ὡς οὐκ ὄντες καὶ ἀπολοῦνται πάντες οἱ ἀντίδικοί σου . ζητήσεις αὐτοὺς καὶ οὐ μὴ εὕρῃς τοὺς ἀνθρώπους , οἳ παροινήσουσιν εἰς σέ · ἔσονται γὰρ ὡς οὐκ ὄντες καὶ οὐκ ἔσονται οἱ ἀντιπολεμοῦντές σε . εἰ γὰρ καὶ πρὸς ὀλίγον ἔδοξαν εἶναί τινες , καθ’ ὃν καιρὸν ἐπολέμουν καὶ ἐδίωκόν σε · ἀλλὰ σὺ μὲν ἔσῃ καὶ διαμενεῖς καὶ ὄψει αὐτῶν τὴν ἀπώλειαν , οἱ δὲ οὐκ ἔσονται ᾗ τάχος ἀφανιζόμενοι τοῦ βίου . Διὸ καρτερεῖν σε προσήκει καὶ ὑπομένειν τὰς ἐξ αὐτῶν ἐπαγομένας θλίψεις , τὸ περιμένον αὐτοὺς τέλος ἀφορῶντα καὶ τῇ ἐμῇ θαρσοῦντα ἐπαγγελίᾳ ἐντεῦθεν ἤδη ἀψευδῶς ἐμοῦ σοι προλέγοντος · ὅτι ἐγὼ κύριος ὁ θεός σου καὶ κρατήσω τῆς δεξιᾶς σου , ὁ λέγων σοι Μὴ φοβοῦ , ἐγὼ ἐβοήθησά σοι . μὴ κείμενα δὲ παρὰ τοῖς Ἑβδομήκοντα τό · ἐγὼ ἐβοήθησά σοι , μὴ φοβοῦ σκώληξ Ἰακώβ , ἀπὸ τῶν λοιπῶν πρόσκειται ἑρμηνευτῶν . οὗτος δὲ αὐτὸς ὁ ἀνωτέρω ἐκλεκτὸς ὠνομασμένος κατὰ τό · Ἰακώβ , ὃν ἐξελεξάμην , νῦν σκώληξ ὠνόμασται διὰ τὸ σκώληκος δίκην ὑποδύνειν εἰς τὰς τῶν ἀπίστων ἐθνῶν πόλεις καὶ πᾶσαν αὐτῶν τὴν πολύθεον πλάνην καὶ τὴν δαιμονικὴν ἐνέργειαν ἐξ αὐτοῦ βάθους τῆς τῶν ἀνθρώπων διανοίας φθείρειν καὶ ἀφανίζειν καὶ διὰ τὸ εὐτελὲς καὶ ἰδιωτικὸν τοῦ κηρύγματος τοῦ ἀποστολικοῦ . οὕτω γοῦν καὶ αὐτὸς ὁ σωτὴρ σκώληκα ἑαυτὸν ἀπεκάλει λέγων · ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος , ὄνειδος ἀνθρώπων καὶ ἐξουθένημα λαοῦ . εἶτ’ ἐπειδήπερ ὀλίγοι τὸν ἀριθμὸν ἐτύγχανον οἱ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν μαθηταί , δώδεκα μὲν ὄντες ἀπόστολοι , ἑβδομήκοντα δὲ οἱ μετὰ τούτους , τούτου χάριν ἐπιλέγει · ὀλιγοστὸς Ἰσραήλ , ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον ἀριθμὸς Ἰσραήλ , ἢ κατὰ τὸν Ἀκύλαν τεθνεῶτες Ἰσραήλ , καὶ κατὰ τὸν Θεοδοτίωνα δὲ οἱ νεκροὶ Ἰσραὴλ εἴρηται . πλὴν ἀλλὰ σκώληκας αὐτοὺς ὀνομάσας καὶ ὀλιγοστοὺς εἰπὼν ἐπιφέρει · μὴ φοβοῦ , ἐγὼ ἐβοήθησά σοι , λέγει ὁ θεὸς ὁ λυτρούμενός σε , ὁ ἅγιος Ἰσραήλ . καὶ προστίθησιν · ἰδοὺ ἐποίησά σε ὡς τροχοὺς ἁμάξης ἀλοῶντας καινοὺς πριστηροειδεῖς · οὕτω γὰρ ἡ δύναμις τοῦ ἐνισχύοντος αὐτοὺς ἐδείκνυτο , ὅτε αὐτοὶ μὲν σκώληκος οὐδὲν διέφερον , ἀλλὰ καὶ ὀλιγοστοὶ ἦσαν καὶ νεκροὶ καὶ τεθνεῶτες τοῦ Ἰσραὴλ ἐτύγχανον . ὅμως τοιοῦτοι ὄντες ὥσπερ τινὰ καλάμην διέτεμνον τροχῶν ἁμάξης τρόπον ἀλοῶντες καὶ καταπρίζοντες τῶν ἀλλοφύλων καὶ ἀθέων ἐθνῶν τὴν δαιμονικὴν θεοποιΐαν . διὸ ἐπιλέγει · καὶ ἀλοήσεις ὄρη καὶ λεπτυνεῖς βουνούς , ὄρη καὶ βουνοὺς τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις τὰς πάλαι κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ ἐπαιρομένας αἰνιττόμενος . ταύτας τοίνυν τὰς δυνάμεις ὡσπερανεὶ ὑψηλὰ ὄρη , τά τε ὑποβεβηκότα πνεύματα πονηρὰ ὡσανεὶ βουνούς τινας ὄντας λεπτυνεῖς φησι καὶ ἀλοήσεις καὶ λικμήσεις , καὶ ἄνεμος λήψεται αὐτούς , καὶ καταιγὶς διασπερεῖ αὐτούς , ὡς μηκέτι ἐφιστάναι παρὰ τοῖς ἔθνεσι τὴν δαιμονικὴν πλάνην . τῶν δὲ ἀποδοθέντων ὀρῶν καὶ τῶν δηλωθέντων βουνῶν ἀφανῶν γενομένων , σὺ αὐτός , ὁ δοῦλός μου ὁ ἐκλεκτός , δι’ οὗ ταῦτα κατώρθωται , εὐφρανθήσῃ ἐν τῷ κυρίῳ καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Ἰσραὴλ ἐπαινεθήσῃ · ἀντὶ γὰρ τοῦ · ἐν τοῖς ἁγίοις Ἰσραὴλ ἀγαλλιάσονται , ὁ μὲν Ἀκύλας ἐν ἁγίῳ Ἰσραὴλ καυχήσῃ , ὁ δὲ Σύμμαχος ἐν τῷ ἁγίῳ Ἰσραὴλ ἐπαινεθήσῃ εἰρήκασι . Ταῦτα περὶ τῶν ἀποστόλων θεσπίσας ὁ λόγος ἑξῆς ἀπὸ ἑτέρας ἀρχῆς περὶ τῆς τῶν ἐθνῶν ἐπιστροφῆς ἐπιλέγει · οἱ πτωχοὶ καὶ οἱ ἐνδεεῖς ζητήσουσιν ὕδωρ , καὶ οὐκ ἔσται , ἡ γλῶσσα αὐτῶν ἀπὸ τῆς δίψης ἐξηράνθη . ἀλλὰ ταῦτα μὲν πάλαι ἦσαν πεπονθότες , νῦν δέ φησι · ἐγὼ κύριος ὁ θεός , ἐπακούσομαι αὐτῶν ὁ θεὸς Ἰσραήλ , καὶ οὐκ ἐγκαταλείψω αὐτούς , ἀλλὰ ἀνοίξω ἐπὶ τῶν ὀρέων ποταμοὺς καὶ ἐν μέσῳ πεδίων πηγάς , ποιήσω τὴν ἔρημον εἰς ἕλη ὑδάτων καὶ τὴν διψῶσαν γῆν ἐν ὑδραγωγοῖς . ὅπως δὲ ταῦτα τέλους ἔτυχε καὶ εἰσέτι καὶ νῦν ἐνεργεῖται ἐν ταῖς διὰ τῶν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἀποστόλων κατὰ πάντα τόπον ἱδρυνθείσαις ἐκκλησίαις τοῦ θεοῦ τὴν διάνοιαν ἐπιστήσας εἴσῃ . αἱ γοῦν τὸ παλαιὸν διαπτωχεύουσαι ἐν τοῖς ἔθνεσι ψυχαὶ καὶ τῆς τοῦ θεοῦ γνώσεως ἐνδεεῖς οὖσαι καὶ μηδὲ ῥανίδα ζωτικοῦ πόματος κεκτημέναι ὡς τὴν γλῶσσαν αὐτῶν καὶ τὸν δι’ αὐτῆς προφερόμενον λόγον ἐξηράνθαι , διὰ τὸ μηδεμιᾶς νοτίδος λόγου σωτηρίου μετέχειν αὐτοὺς παραδόξου τετυχήκασιν εὐεργεσίας διὰ τῆς οὐρανίου χάριτος πληρωθεῖσαι πηγῶν καὶ ποταμῶν καὶ παντοίων ζωτικῶν ὑδάτων ὡς ἀπολαύουσαι ὕδατος , περὶ οὗ ἀνωτέρω ἐλέγετο · καὶ πίονται ὕδωρ ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ σωτηρίου . πίνουσί τε ἀπὸ πηγῶν τοῦ Ἰσραήλ , ὧν ἐμνημόνευσεν ὁ φήσας λόγος · ἐν ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν θεόν , κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ . τοῦτο δὲ ἂν εἴη τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ πηγάζον ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ θεοῦ καὶ ἀνομβροῦν ὕδατα ζῶντα , τοτὲ μὲν ἀπὸ τῆς παλαιᾶς διαθήκης , τοτὲ δὲ ἀπὸ τῆς καινῆς καὶ εὐαγγελικῆς διδασκαλίας . ἀλλὰ καὶ ποταμοὶ ῥέουσιν ἀένναοι κατακλύζοντες τὴν παλαιὰν ἔρημον οἱ ἀπὸ τοῦ μεγάλου ποταμοῦ τὰς ἀρχὰς εἰληφότες , περὶ οὗ εἴρηται · τοῦ ποταμοῦ τὰ ὁρμήματα εὐφραίνουσι τὴν πόλιν τοῦ θεοῦ , καί · ὁ ποταμὸς τοῦ θεοῦ ἐπληρώθη ὑδάτων . Καὶ ἔστιν ἰδεῖν εἰς τὴν πάλαι ἄνυδρον γῆν τὴν ἐκκλησίαν τοῦ θεοῦ ἐκ τῶν τοσούτων ὑδάτων ψυχὰς εὐθαλεῖς καὶ εἰς ὕψος ἀνεπαιρομένας ἀναλογούσας φυτοῖς οὐκ ἄλλως ὑφισταμένοις ἢ ἐν ὑδάτων πλήθει , ὁποῖα ἂν γένοιτο κέδρος καὶ πύξος καὶ μυρσίνη , κυπάριττός τε καὶ λεύκη κατὰ τοὺς Ἑβδομήκοντα , κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον · κέδρος καὶ ἄκαπνον ξύλον ἐλαίου κυπάρισσος καὶ πτελέα καὶ πύξος ἐπὶ τὸ αὐτό . ταῦτα πάντα οὐδ’ ἄλλως ἢ ἐν ὑδάτων πλήθει τρεφόμενα καὶ αὐξανόμενα εἰς τὴν εἰκόνα περιείληπται τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ θεοῦ εὐθαλῶν ψυχῶν ἀπὸ πολυπληθείας θείων καὶ λογικῶν ὑδάτων εἰς ὕψος ἐπηρμένων . καὶ ὅτε μὲν οὖν τοὺς καρποὺς τῆς ἐκκλησίας βούλεται παραστῆσαι ὁ λόγος , εἰκόνι χρῆται ἐλαίας ἢ φοίνικος ἢ ἀμπέλου · νῦν δὲ ὅτε τὸ εὐθαλὲς καὶ διεγηγερμένον , νεαρόν τε καὶ ἀκμαῖον τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ προκοπτόντων δηλοῖ τῇ τῶν προλεχθέντων φυτῶν συνεχρήσατο εἰκόνι · ἃ οὐδ’ ἄλλως ἢ ἐξ ὑδάτων πλήθους καὶ γῆς ἑδραίας καὶ γονίμου συνίστασθαι πέφυκεν . ὃ δὴ καὶ ἀντὶ παραδόξου παρείληφεν , εἰ ἐν τῇ ἀνύδρῳ καὶ καταξήρῳ καὶ διψαλέᾳ γῇ τοσαύτην ὑδάτων χορηγίαν ἔσεσθαι ἐπήγγελται ὡς τοιαῦτα βλαστῆσαι φυτά , ὁποῖα κατείλεκται . τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ἔσεσθαι καὶ ἐπὶ τῆς πάλαι ἐρήμου καὶ ἀνύδρου γῆς τῶν πάλαι ἀλλοφύλων καὶ ἀθέων ἐθνῶν · τοσαύτην γὰρ γενήσεσθαι καὶ ἐπ’ αὐτῶν μεταβολὴν προφητεύει εἰς ἔνδειξιν τῆς σωτηρίου εὐεργεσίας . Διὸ ἐπιλέγει · ἵνα εἰδῶσι καὶ γνῶσι καὶ ἐννοηθῶσι καὶ ἐπιστῶνται ἅμα ὅτι χεὶρ κυρίου ἐποίησε ταῦτα καὶ ὁ ἅγιος τοῦ Ἰσραὴλ κατέδειξεν · εἰ γὰρ μὴ θεὸς ἦν καὶ χεὶρ κυρίου ἡ διὰ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ τὴν τοσαύτην μεταβολὴν ἐν τοῖς ἔθνεσιν εἰργασμένη , πῶς ἂν συνέστησαν ἐν τῇ τοσαύτῃ τῶν ἐθνῶν ἐρημίᾳ ἐκκλησίαι θεοῦ καὶ τὰ ἐν αὐτῇ λογικὰ ὕδατα πληθύνοντα πανταχοῦ γῆς ὡς γεωργεῖσθαι τῶν ἐρήμων πρότερον καὶ ἀνίκμων ἐθνῶν τὰς ψυχὰς τῷ τῆς θεοσεβείας λόγῳ , φύειν τε ὑψηλὰ καὶ μετέωρα βλαστήματα , κάτω μὲν ἐπὶ γῆς ἐρριζωμένα , λέγω δὲ ἐν τῷ θνητῷ καὶ ἀνθρωπίνῳ βίῳ , ἄνω δὲ εἰς ὕψος ἐπαιρόμενα ὡς καὶ μέχρι τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐκτείνεσθαι κἀκεῖ τὰς ἑαυτῶν ἀναρτᾶν ἐλπίδας ; διὸ φυτοῖς εὐώδεσι καὶ εἰς ὕψος ἐπηρμένοις παραβέβληνται .
Lemmas: ἐν μέν ὁ ἀνωτέρω ὁ Ἰακώβ καί Ἰσραήλ μέμφομαι ὁ θεός διά ὁ λέγω · ἀποκρύπτω ὁ ὁδός ἐγώ ἀπό ὁ θεός , καί ὁ θεός ὁ κρίσις ἐγώ ἀφαιρέω καί ἀφίστημι , διά δέ ὁ μετά χείρ παῖς αὐτός ὀνομάζω ὁ Ἰσραήλ καί ὁ Ἰακώβ ἐκλέγω εἰμί φημί , σαφῶς ὁ λόγος δύο τάγμα παριστάω ὁ ἐκ περιτομή λαός , εἷς μέν ὁ κατηγορέω καί ἐπιτιμάω , ἕτερος δέ ὅς ὁ πάρειμι ἐπαγγελία ποιέω . ὁ μέν οὖν πρῶτος ὁ ὁ ἐκπίπτω ὁ θεός διά ὁ ἀπιστία αὐτός τυγχάνω , ὁ δέ ἕτερος ὁ ὁ ὑπακούω ὁ πίστις καί διά οὗτος ὁ σωτήριος χάρις καταξιόω , ὁποῖος εἰμί ὁ μαθητής καί ἀπόστολος ὁ σωτήρ ἐγώ , ὁ τε λοιπός πᾶς ὁ εἰς αὐτός πιστεύω ὁ ἐκ περιτομή λαός Ἰσραήλ καί Ἰακώβ εἰμί καί αὐτός . ἀκόλουθος τοίνυν ὁ περί ὁ ἔθνος λόγος ὁ ἐκλογή ὁ ἀπόστολος καί μαθητής ὁ σωτήρ ἐγώ συνάπτω . διό εἰς αὐτός πρόσωπον φημί ὁ προφητεία · σύ δέ , Ἰσραήλ , παῖς ἐγώ , Ἰακώβ , ὅς ἐκλέγω , σπέρμα Ἀβραάμ , ὅς ἀγαπάω . παῖς δέ πρῶτος ὀνομάζω ἔπειτα ἐκλεκτός εἶτα ἀγαπητός ὁ μέν ὡς ἐν ἀρχή εἰμί καί φόβος δουλεία ἔτι παιδαγωγέω , οἷος εἰμί ὁ ἀποστολικός χορός , ὁ πρῶτος βίος ὑπό ὁ παιδαγωγός νόμος γίγνομαι , ὁ δέ αὐτός ἐκλεκτός ὀνομάζω , ὡς εἄν προκόπτω καί ὁ σωτήριος κλῆσις τε καί ἐκλογή καταξιόω . σπέρμα δέ Ἀβραάμ ἕτερος τάγμα τυγχάνω παρά ὁ ὁ ἐκλεκτός , ποῖος εἄν εἰμί ἢ ὁ πλῆθος ὁ Ἰουδαῖος , πρός ὅς διαλέγω ὁ σωτήρ λέγω · οἶδα ὅτι σπέρμα Ἀβραάμ εἰμί ; ἕτερος δέ εἰμί οὗτος παρά ὁ τέκνον ὁ Ἀβραάμ , περί ὅς διδάσκω λέγω · εἰμί τέκνον ὁ Ἀβραάμ εἰμί , ὁ ἔργον ὁ Ἀβραάμ ποιέω . Ἀβραάμ μέν οὖν ἀγαπητός εἰμί ὁ θεός καί φίλος · διό λέγω · σπέρμα Ἀβραάμ , ὅς ἀγαπάω , ἢ κατά ὁ Σύμμαχος · σπέρμα Ἀβραάμ ὁ φίλος ἐγώ , κατά δέ ὁ Ἀκύλας · σπέρμα Ἀβραάμ ἀγαπητός ἐγώ . ὁ γε μήv σπέρμα αὐτός οὐκέτι ἀγαπάω ὁμοίως ὁ Ἀβραάμ λέγω · πλήν ἀλλά καί ὁ σπέρμα ὁ Ἀβραάμ καλέω διά ὁ ἐκλεκτός αὐτός εἶπον αὐτός · πορεύω πρός ὁ πρόβατον ὁ ἀπόλλυμι οἶκος Ἰσραήλ . καί ἐπεί ὁ σπέρμα οὗτος ὁ Ἀβραάμ διασπείρω εἰς πᾶς ὁ γῆ , οὗτος χάρις ἐπιλέγω ἑξῆς · ὅς ἀντιλαμβάνω ἀπό ἄκρος ὁ γῆ καί ἐκ ὁ σκοπιά αὐτός καλέω σύ , ἢ κατά ὁ Σύμμαχος · καί ἀπό ὁ ἀγκών αὐτός καλέω σύ . σημαίνω δέ διά οὗτος ὁ ἐν ὁ διασπορά ὁ Ἰουδαῖος λαός , ὅς πρῶτος καταξιόω ὁ αὐτός κλῆσις · ὥσπερ οὖν καί ὁ ἀπόστολος Παῦλος παρίστημι πρός Ἰουδαῖος λέγω · σύ ἐσθίω πρῶτος κηρύσσω ὁ λόγος · ἐπεί δέ ἀποστρέφω πορεύω εἰς ὁ ἔθνος . ὁ οὖν ἐκ οὗτος ὑπακούω ὁ κλῆσις καί ὁ εὐαγγελικός λόγος παραδέχομαι φημί ὁ · ὅς ἀντιλαμβάνω ἀπό ἄκρος ὁ γῆ καί ἐκ ὁ σκοπιά αὐτός καλέω σύ · πολύς γάρ εἰμί κατά ὁ ἀποστολικός χρόνος ὁ ἀπό Ἰουδαῖος ὁ Χριστός λόγος παραδέχομαι , οὖον μόνος ἐπί ὁ Ἰουδαῖος γῆ ἀλλά καί ἐν ὁ λοιπός ἔθνος . ἀλλά γάρ ὁ σπέρμα ὁ Ἀβραάμ μέχρι οὗτος μνημονεύω ἀνατρέχω ἐπί ὁ ἐκλογή ὁ χορός ὁ ἀποστολικός καί φημί πρός αὐτός · Παῖς ἐγώ εἰμί , ἢ κατά ὁ λοιπός ἑρμηνευτής · Δοῦλος ἐγώ εἰμί , ἐκλέγω σύ καί οὐ ἐγκαταλείπω σύ . εἰκότως οὖν καί ὁ θεῖος ἀπόστολος δοῦλος εἰμί ἑαυτοῦ ὁμολογέω σεμνύνω ὡς ἐπί μέγας ἀξίωμα ὁ ὁ σωτήρ δουλεία , ἐπεί καί προέρχομαι ὁ λόγος οὗτος παρίστημι , ἐν ὅς φημί · Μέγης σύ εἰμί ὁ καλέω σύ παῖς ἐγώ . πάλιν δέ ἐνταῦθα πρῶτος δοῦλος ἑαυτοῦ γίγνομαι , ἔπειτα ἐκλέγω διδάσκω λέγω · Παῖς ἐγώ εἰμί , ἢ Δοῦλος ἐγώ εἰμί , ἐκλέγω σύ καί οὐ ἐγκαταλείπω σύ , ἢ οὐ ἀποδοκιμάζω σύ κατά ὁ Σύμμαχος . ἐπιθαρσύνω ὁ ἐκλογή οὗτος πρός ὁ ἀδεῶς εἰς πᾶς ὁ ἔθνος κηρύσσω ὁ εὐαγγέλιον , ὅς δή καί αὐτός δηλόω ἐν Εὐαγγέλιος ὁ σωτήρ φάσκω · ἰδού ἐγώ μετά σύ εἰμί πᾶς ὁ ἡμέρα ἠώς ὁ συντέλεια ὁ αἰών . εἶτα ἐπιλέγω · μή φοβέω , μετά σύ γάρ εἰμί , ἀλλά μηδέ πλανάω φημί , ἐγώ γάρ εἰμί ὁ θεός σύ ὁ ἐνισχύω σύ καί βοηθέω σύ καί ἀσφαλίζω σύ ὁ δεξιός ὁ Δίκαιος ἐγώ . ὁράω γάρ φημί μήποτε διανοέομαι ὡς ὁ σεαυτοῦ ἰσχύς δύναμαι ὁ τοσοῦτος κήρυγμα διακονέω · οὐδείς γάρ εἄν εἰμί οὐδέ εἄν δύναμαι τίς , εἰμί μή ἐγώ μετά σύ εἰμί καί σύν σύ διαπορεύω πᾶς ὁ ἔθνος ἐνισχύω σύ ὑπομονή καί καρτερία καί δύναμις σύ δωρέω καί ἀσφαλίζω σύ ὁ δεξιός ὁ Δίκαιος ἐγώ , ὡς μηδείς ἐμποδών σύ γίγνομαι κώλυμα κηρύσσω ὁ εὐαγγέλιον εἰς πᾶς . εἰμί δέ καί τις ἀντίκειμαι ὁ ὑπό σύ κηρύσσω λόγος πειράω ἐμποδών σύ γίγνομαι , ἀλλά ἐντεῦθεν ἤδη θάρσος οὗτος ἅπας καταφρονέω οἶδα , ὅτι αἰσχύνω καί ἐντρέπω πᾶς ὁ ἀντίκειμαι σύ · εἰμί γάρ ὡς οὐ εἰμί καί ἀπόλλυμι πᾶς ὁ ἀντίδικος σύ . ζητέω αὐτός καί οὖον μή εὑρίσκω ὁ ἄνθρωπος , ἕ παροινέω εἰς σός · εἰμί γάρ ὡς οὐ εἰμί καί οὐ εἰμί ὁ ἀντιπολεμέω σύ . εἰμί γάρ καί πρός ὀλίγος δοκέω εἰμί τις , κατά ὅς καιρός πολεμέω καί διώκω σύ · ἀλλά σύ μέν εἰμί καί διαμένω καί ὁράω αὐτός ὁ ἀπώλεια , ὁ δέ οὐ εἰμί ὅς τάχος ἀφανίζω ὁ βίος . Διὸ καρτερέω σύ προσήκω καί ὑπομένω ὁ ἐκ αὐτός ἐπάγω θλῖψις , ὁ περιμένω αὐτός τέλος ἀφοράω καί ὁ ἐμέω θάρσος ἐπαγγελία ἐντεῦθεν ἤδη ἀψευδής ἐγώ σύ προλέγω · ὅτι ἐγώ κύριος ὁ θεός σύ καί κρατέω ὁ δεξιός σύ , ὁ λέγω σύ μή φοβέω , ἐγώ βοηθέω σύ . μή κεῖμαι δέ παρά ὁ ἑβδομήκοντα ὁ · ἐγώ βοηθέω σύ , μή φοβέω σκώληξ Ἰακώβ , ἀπό ὁ λοιπός πρόσκειμαι ἑρμηνευτής . οὗτος δέ αὐτός ὁ ἀνωτέρω ἐκλεκτός ὀνομάζω κατά ὁ · Ἰακώβ , ὅς ἐκλέγω , νῦν σκώληξ ὀνομάζω διά ὁ σκώληξ δίκη ὑποδύομαι εἰς ὁ ὁ ἄπιστος ἔθνος πόλις καί πᾶς αὐτός ὁ πολύθεος πλάνη καί ὁ δαιμονικός ἐνέργεια ἐκ αὐτός βάθος ὁ ὁ ἄνθρωπος διάνοια φθείρω καί ἀφανίζω καί διά ὁ εὐτελής καί ἰδιωτικός ὁ κήρυγμα ὁ ἀποστολικός . οὗτος γοῦν καί αὐτός ὁ σωτήρ σκώληξ ἑαυτοῦ ἀποκαλέω λέγω · ἐγώ δέ εἰμί σκώληξ καί οὐ ἄνθρωπος , ὄνειδος ἄνθρωπος καί ἐξουθένημα λαός . εἶτα ἐπεί ὀλίγος ὁ ἀριθμός τυγχάνω ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ μαθητής , δώδεκα μέν εἰμί ἀπόστολος , ἑβδομήκοντα δέ ὁ μετά οὗτος , οὗτος χάρις ἐπιλέγω · ὀλιγοστός Ἰσραήλ , ἢ κατά ὁ Σύμμαχος ἀριθμός Ἰσραήλ , ἢ κατά ὁ Ἀκύλας θνῄσκω Ἰσραήλ , καί κατά ὁ Θεοδοτίων δέ ὁ νεκρός Ἰσραήλ εἴρω . πλήν ἀλλά σκώληξ αὐτός ὀνομάζω καί ὀλιγοστός εἶπον ἐπιφέρω · μή φοβέω , ἐγώ βοηθέω σύ , λέγω ὁ θεός ὁ λυτρόω σύ , ὁ ἅγιος Ἰσραήλ . καί προστίθημι · ἰδού ποιέω σύ ὡς τροχός ἅμαξα ἀλοάω καινός πριστηροειδής · οὗτος γάρ ὁ δύναμις ὁ ἐνισχύω αὐτός δείκνυμι , ὅτε αὐτός μέν σκώληξ οὐδείς διαφέρω , ἀλλά καί ὀλιγοστός εἰμί καί νεκρός καί θνῄσκω ὁ Ἰσραήλ τυγχάνω . ὅμως τοιοῦτος εἰμί ὥσπερ τις καλάμη διατέμνω τροχός ἅμαξα τρόπος ἀλοάω καί καταπρίζοντες ὁ ἀλλόφυλος καί ἄθεος ἔθνος ὁ δαιμονικός θεοποιΐα . διό ἐπιλέγω · καί ἀλόησις ὄρος καί λεπτύνω βουνός , ὄρος καί βουνός ὁ ἀντίκειμαι δύναμις ὁ πάλαι κατά ὁ γνῶσις ὁ θεός ἐπαίρω αἰνίσσομαι . οὗτος τοίνυν ὁ δύναμις ὥσπερ ὑψηλός ὄρος , ὁ τε ὑποβαίνω πνεῦμα πονηρός ὡσανεί βουνός τις εἰμί λεπτύνω φημί καί ἀλόησις καί λικμάω , καί ἄνεμος λαμβάνω αὐτός , καί καταιγίς διασπείρω αὐτός , ὡς μηκέτι ἐφίστημι παρά ὁ ἔθνος ὁ δαιμονικός πλάνη . ὁ δέ ἀποδίδωμι ὄρος καί ὁ δηλόω βουνός ἀφανής γίγνομαι , σύ αὐτός , ὁ δοῦλος ἐγώ ὁ ἐκλεκτός , διά ὅς οὗτος κατορθόω , εὐφραίνω ἐν ὁ κύριος καί ἐν ὁ ἅγιος Ἰσραήλ ἐπαινέω · ἀντί γάρ ὁ · ἐν ὁ ἅγιος Ἰσραήλ ἀγαλλιάω , ὁ μέν Ἀκύλας ἐν ἅγιος Ἰσραήλ καυχάομαι , ὁ δέ Σύμμαχος ἐν ὁ ἅγιος Ἰσραήλ ἐπαινέω εἴρω . οὗτος περί ὁ ἀπόστολος θεσπίζω ὁ λόγος ἑξῆς ἀπό ἕτερος ἀρχή περί ὁ ὁ ἔθνος ἐπιστροφή ἐπιλέγω · ὁ πτωχός καί ὁ ἐνδεής ζητέω ὕδωρ , καί οὐ εἰμί , ὁ γλῶσσα αὐτός ἀπό ὁ δίψα ξηραίνω . ἀλλά οὗτος μέν πάλαι εἰμί πάσχω , νῦν δέ φημί · ἐγώ κύριος ὁ θεός , ἐπακούω αὐτός ὁ θεός Ἰσραήλ , καί οὐ ἐγκαταλείπω αὐτός , ἀλλά ἀνοίγω ἐπί ὁ ὄρος ποταμός καί ἐν μέσος πεδίον πηγή , ποιέω ὁ ἐρῆμος εἰς ἕλος ὕδωρ καί ὁ διψάω γῆ ἐν ὑδραγωγός . ὅπως δέ οὗτος τέλος τυγχάνω καί εἰσέτι καί νῦν ἐνεργέω ἐν ὁ διά ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ ἀπόστολος κατά πᾶς τόπος ἱδρύω ἐκκλησία ὁ θεός ὁ διάνοια ἐφίστημι εἶμι . ὁ γοῦν ὁ παλαιός διαπτωχεύω ἐν ὁ ἔθνος ψυχή καί ὁ ὁ θεός γνῶσις ἐνδεής εἰμί καί μηδέ ῥανίς ζωτικός πόμα κτάομαι ὡς ὁ γλῶσσα αὐτός καί ὁ διά αὐτός προφέρω λόγος ξηραίνω , διά ὁ μηδείς νοτίς λόγος σωτήριος μετέχω αὐτός παράδοξος τυγχάνω εὐεργεσία διά ὁ οὐράνιος χάρις πληρόω πηγή καί ποταμός καί παντοῖος ζωτικός ὕδωρ ὡς ἀπολαύω ὕδωρ , περί ὅς ἀνωτέρω λέγω · καί πίνω ὕδωρ ἐκ ὁ πηγή ὁ σωτήριος . πίνω τε ἀπό πηγή ὁ Ἰσραήλ , ὅς μνημονεύω ὁ φημί λόγος · ἐν ἐκκλησία εὐλογέω ὁ θεός , κύριος ἐκ πηγή Ἰσραήλ . οὗτος δέ εἄν εἰμί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος ὁ πηγάζω ἐν ὁ ἐκκλησία ὁ θεός καί ἀνομβρέω ὕδωρ ζῶ , τοτέ μέν ἀπό ὁ παλαιός διαθήκη , τοτέ δέ ἀπό ὁ καινός καί εὐαγγελικός διδασκαλία . ἀλλά καί ποταμός ῥέω ἀέναος κατακλύζω ὁ παλαιός ἐρῆμος ὁ ἀπό ὁ μέγας ποταμός ὁ ἀρχή λαμβάνω , περί ὅς εἴρω · ὁ ποταμός ὁ ὅρμημα εὐφραίνω ὁ πόλις ὁ θεός , καί · ὁ ποταμός ὁ θεός πληρόω ὕδωρ . καί εἰμί ὁράω εἰς ὁ πάλαι ἄνυδρος γῆ ὁ ἐκκλησία ὁ θεός ἐκ ὁ τοσοῦτος ὕδωρ ψυχή εὐθαλής καί εἰς ὕψος ανεπαιρομεναι ἀναλογέω φυτός οὐ ἄλλως ὑφίστημι ἢ ἐν ὕδωρ πλῆθος , ὁποῖος εἄν γίγνομαι κέδρος καί πύξος καί μυρσίνη , κυπάρισσος τε καί λεύκη κατά ὁ ἑβδομήκοντα , κατά δέ ὁ Σύμμαχος · κέδρος καί ἄκαπνος ξύλον ἔλαιον κυπάρισσος καί πτελέα καί πύξος ἐπί ὁ αὐτός . οὗτος πᾶς οὐδέ ἄλλως ἢ ἐν ὕδωρ πλῆθος τρέφω καί αὐξάνω εἰς ὁ εἰκών περιλαμβάνω ὁ ἐν ὁ ἐκκλησία ὁ θεός εὐθαλής Ψυχή ἀπό πολυπλήθεια θεῖον καί λογικός ὕδωρ εἰς ὕψος ἐπαίρω . καί ὅτε μέν οὖν ὁ καρπός1 ὁ ἐκκλησία βούλομαι παρίστημι ὁ λόγος , εἰκών χράω ἐλαία ἢ Φοῖνιξ ἢ ἄμπελος · νῦν δέ ὅτε ὁ εὐθηλής καί διεγείρω , νεαρός τε καί ἀκμαῖος ὁ ἐν ὁ ἐκκλησία προκόπτω δηλόω ὁ ὁ προλέγω φυτός συγχράω εἰκών · ὁ οὐδέ ἄλλως ἢ ἐκ ὕδωρ πλῆθος καί γῆ ἑδραῖος καί γόνιμος συνίστημι φύω . ὅς δή καί ἀντί παράδοξος παραλαμβάνω , εἰμί ἐν ὁ ἄνυδρος καί κατάξηρος καί διψαλέος γῆ τοσοῦτος ὕδωρ χορηγία εἰμί ἐπαγγέλλω ὡς τοιοῦτος βλαστάνω φυτός , ὁποῖος καταλέγω . ὁ αὐτός δή τρόπος εἰμί καί ἐπί ὁ πάλαι ἐρῆμος καί ἄνυδρος γῆ ὁ πάλαι ἀλλόφυλος καί ἄθεος ἔθνος · τοσοῦτος γάρ γίγνομαι καί ἐπί αὐτός μεταβολή προφητεύω εἰς ἔνδειξις ὁ σωτήριος εὐεργεσία . Διὸ ἐπιλέγω · ἵνα οἶδα καί γνῶσις καί ἐννοέω καί ἐφίστημι ἅμα ὅτι χείρ κύριος ποιέω οὗτος καί ὁ ἅγιος ὁ Ἰσραήλ καταδείκνυμι · εἰμί γάρ μή θεός εἰμί καί χείρ κύριος ὁ διά ὁ ἀπόστολος αὐτός ὁ τοσοῦτος μεταβολή ἐν ὁ ἔθνος ἐργάζομαι , πῶς εἄν συνίστημι ἐν ὁ τοσοῦτος ὁ ἔθνος ἐρημία ἐκκλησία θεός καί ὁ ἐν αὐτός λογικός ὕδωρ πληθύνω πανταχοῦ γῆ ὡς γεωργέω ὁ ἐρῆμος πρότερος καί ἄνικμος ἔθνος ὁ ψυχή ὁ ὁ θεοσέβεια λόγος , φύω τε ὑψηλός καί μετέωρος βλάστημα , κάτω μέν ἐπί γῆ ῥιζόω , λέγω δέ ἐν ὁ θνητός καί ἀνθρώπινος βίος , ἄνω δέ εἰς ὕψος ἐπαίρω ὡς καί μέχρι ὁ βασίλεια ὁ οὐρανός ἐκτείνω ἐκεῖ ὁ ἑαυτοῦ ἀναρτάω ἐλπίς ; διό φυτός εὐώδης καί εἰς ὕψος ἐπαίρω παραβάλλω .