eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.87
Διελθὼν ὁ προφήτης , ὁποῖον τέλος τοὺς ἀσεβεῖς διαλήψεται , καὶ τοὺς δικαίους , ὁποῖαι περιμένουσιν ἐλπίδες , ὁποία τε ἔσται ἡ βασιλεία τοῦ Χριστοῦ καὶ ὡς μόνοις τοῖς ἀξίοις αἱ πύλαι τῆς ἐν οὐρανοῖς τοῦ θεοῦ πόλεως ἀνοιχθήσονται , ὁποῖόν τε ᾄσονται ᾆσμα οἱ τῶν ἐπαγγελιῶν ἀπολαύσαντες , ἀκολούθως τούτοις τὰς προκειμένας ἀναπέμπει πρὸς τὸν θεὸν φωνὰς ἐκ προσώπου ἑαυτοῦ καὶ τῶν αὐτῷ παραπλησίων φάσκων · ἠλπίσαμεν ἐπὶ τῷ ὀνόματί σου καὶ ἐπὶ τῇ μνείᾳ , ᾗ ἐπιθυμεῖ ἡ ψυχὴ ἡμῶν · ὡς γὰρ παρὼν τοῖς ἀποτελέσμασι τῶν λόγων καὶ ὡς αὐτὰ θεωρῶν τὰ πράγματα ψυχῆς πεφωτισμένοις ὀφθαλμοῖς ἄνω πρὸς τὸν θεὸν ἀποβλέπει καὶ τὸν τοσούτων χορηγὸν ἀγαθῶν ἀνυμνεῖ εὐχὴν ἀναπέμπων καὶ λέγων τὰ προκείμενα . ἄξια γὰρ τῆς ἐλπίδος τὰ παρὰ σοὶ τεθησαυρισμένα καὶ ταῦτα λέγω πρὸς σέ , τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ψυχῆς μου · σὺ γὰρ εἶ κύριε ἡ ἐμὴ ἐπιθυμία καὶ ὁ θεῖος ἔρως τῆς ἐμῆς ψυχῆς . διὸ ἡ ψυχή μου ἐπεθύμησέ σε καὶ αὕτη γὰρ ἡ μνήμη τοῦ ὀνόματός σου ἐξίστησιν ἡμῶν τὴν ψυχὴν καὶ διεγείρει ἐπὶ τὸν σὸν πόθον . διὸ οὔτε καθεύδειν οἷοί τ’ ἐσμὲν τοὺς τῆς νυκτὸς καιρούς , ἀλλὰ καὶ τούτους ἐγρηγορότες τῷ πνεύματι , σὲ τὴν ἐπιθυμίαν ἡμῶν κατὰ νοῦν ἔχομεν . οὕτως οὖν καὶ αἱ νύκτες ἡμῖν ὡς ἡμέραι πεφωτισμέναι τυγχάνουσιν · ἐπειδήπερ τὰ προστάγματά σου καὶ οἱ λόγοι σου ἡμῖν τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι τὰς διατριβὰς ποιουμένοις καὶ διὰ νυκτὸς καὶ δι’ ἡμέρας ἀντὶ φωτὸς ἐδόθησαν . ταῦθ’ ὑπερβαλλούσῃ διαθέσει πρὸς τὸν θεὸν ἀναφωνήσας ὁ προφήτης μεταβαίνει ἐφ’ ἡμᾶς παραινῶν τὴν αὐτὴν αὐτῷ βαδίζειν ὁδόν . διό φησι · δικαιοσύνην μάθετε , οἱ ἐνοικοῦντες ἐπὶ τῆς γῆς . Ἀντὶ δὲ τοῦ · πέπαυται γὰρ ὁ ἀσεβής , ὁ μὲν Ἀκύλας καὶ ὁ Θεοδοτίων ἠλεήθη ἀσεβὴς ἡρμήνευσαν , ὁ δὲ Σύμμαχος · ἐδωρήθη ἀσεβής . προτρέπει δὲ ὁ λόγος τοὺς ἐν ἀσεβείαις ἐξετασθέντας πρότερον σπεύδειν ἐπὶ μετάνοιαν · ἐπειδὴ γὰρ θεοῦ κρίσις πάντας ἀνθρώπους περιμένει . τούτου χάριν πάντες ἄνθρωποι δικαιοσύνην μάθετε θαρροῦντες , ὅτι καὶ τοὺς προληφθέντας ἐν ἀσεβείαις μετανοήσαντας φιλάνθρωπος ὢν ὁ θεὸς ἐλεήσει . εἰ δὲ μὴ πεισθείη τις τῷ κηρύγματι μηδὲ μάθοι δικαιοσύνην μηδὲ ἐργάσοιτο ἀλήθειαν , ἀρθήσεται ἐκ ζώντων καὶ οὐκ ὄψεται τὴν δόξαν κυρίου . Ταῦτα παραινετικῶς πρὸς ἡμᾶς εἰπὼν πάλιν ἄνω βλέπει καὶ τὴν θεότητα τοῦ σωτῆρος εἰς ὕψος ἠρμένην θεασάμενος ἀναβοᾷ · κύριε , ὑψηλός σου ὁ βραχίων , καὶ οὐκ ᾔδεισαν · ταπεινοὶ γὰρ ὄντες οἱ ἀσεβεῖς καὶ μακρὰν ἀφεστηκότες τῆς γνώσεως τῆς θεότητος αὐτοῦ ἐν σκότῳ τῆς αὐτῶν ἀγνοίας ἐκαλινδοῦντο , ἀλλὰ τῆς καθόλου κρίσεως ἐπιστάσης θεασάμενοι τὸν ὑψηλὸν βραχίονα οἱ πάλαι αὐτὸν ὡς μὴ ὄντα βλασφημοῦντες παύσονται τῆς ἀπονοίας αἰσχύνην καταχεάμενοι . ὁρῶντες δὲ τοὺς μακαρίους τοὺς ἐν οὐρανοῖς ζωῆς ἀπολαύοντας ζηλώσουσι , μάλιστα δὲ καθάψεται ὁ ζῆλος τοῦ λαοῦ τοῦ κατὰ τὸν ἐνεστῶτα βίον μὴ βουληθέντος παραδέξασθαι τὴν τοῦ θεοῦ παιδείαν . διὸ ζῆλος λήψεται λαὸν ἀπαίδευτον , αἰνίττεται δὲ τοὺς ἐκ περιτομῆς μὴ παραδεδεγμένους τὴν τοῦ θεοῦ διὰ Χριστοῦ χάριν . εἶθ’ ἑξῆς ἐπιλέγει · καὶ νῦν πῦρ τοὺς ὑπεναντίους ἔδεται , ὡς ἂν ἀποφάσει ὑποβληθησομένους τῇ λεγούσῃ · πορεύεσθε εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ . Καὶ ταῦτα δὲ περὶ τούτων εἰπὼν πάλιν πρὸς τὸν θεὸν ἐπιστραφεὶς ἱκετηρίαν ἀναπέμπει λέγων · κύριε ὁ θεὸς ἡμῶν , εἰρήνην δὸς ἡμῖν , πάντα γὰρ ἀπέδωκας ἡμῖν · καλὰ μὲν γὰρ καὶ τὰ ἄλλα παρὰ σοῦ πάντα · τὸ δὲ μέγιστον δῶρον ἡ παρὰ σοῦ καὶ ἡ πρὸς σεαυτὸν εἰρήνη τυγχάνει , ἵν’ ἀστασίαστοι ὦμεν πρὸς σὲ καὶ εἰρηνεύουσα πρὸς σὲ διὰ παντὸς φυλάττοιτο ἡμῶν ἡ ψυχή . τοῦτο δ’ ἂν γένοιτο , εἰ καταξιώσειας κτῆμα σαυτοῦ ἴδιον ποιήσασθαι ἡμᾶς · ἐπεὶ δὲ ἡμεῖς οὐκ ἄλλον τινὰ οἴδαμεν ἢ σὲ καὶ μόνῳ τῷ ὀνόματί σου τεθαρσήκαμεν . ὅτε τοίνυν οὐδένα ἕτερον κεκτήμεθα ἐν τῷ βίῳ ἢ σέ , εἰκότως ἀντιβολοῦμεν καταξιωθῆναι τῆς σῆς γενέσθαι μερίδος καὶ τοῦ σοῦ κλήρου . Ἡμεῖς μὲν οὖν φασιν σοῦ ἐσμεν , κύριε , καὶ σὺ τὸ ἡμέτερον ὑπάρχεις κτῆμα , οἱ δὲ ταῖς πρὸς θάνατον ἁμαρτίαις ἑαυτοὺς ἐκδόντες καὶ διὰ τοῦτο νεκροὶ τὰς ψυχὰς γενόμενοι · ψυχὴ γὰρ ἡ ἁμαρτάνουσα αὕτη ἀποθανεῖται , τὴν ἐπηγγελμένην τοῖς ἁγίοις αἰώνιον ζωὴν οὐκ ὄψονται , οὐδ’ ἰατροί ποθεν ἐπιστάντες κατὰ τὸν τῆς κρίσεως καιρὸν δυνήσονται αὐτοῖς ἐπικουρῆσαι τὰ πρὸς σωτηρίαν , οὐδ’ ἀναστῆσαι αὐτῶν τὴν πτῶσιν . οὓς γὰρ σὺ ὁ μέγας καὶ φοβερὸς καὶ δίκαιος κριτὴς παρέδωκας ἀπωλείᾳ , τίς ἰατρῶν διασώσασθαι δυνήσεται ; ἀντὶ δὲ τοῦ · καὶ ἦρας πᾶν ἄρσεν αὐτῶν , ὁ μὲν Σύμμαχος πᾶσαν τὴν μνήμην αὐτῶν , ὁ δὲ Ἀκύλας καὶ ὁ Θεοδοτίων πᾶν τὸ μνημόσυνον αὐτῶν ἡρμήνευσαν · ἔδει γὰρ αὐτῶν πᾶσαν μνήμην κακίας ἀρθῆναι κατὰ τὸν δηλούμενον τῆς κρίσεως καιρόν . εἰ δὲ λέγοιτο · πᾶν ἄρσεν αὐτῶν , πολλὴν εἰσάγει φιλανθρωπίαν ὁ λόγος · ὡς αὐτῶν μὲν τῶν ἡμαρτηκότων μὴ μελλόντων ἀφανίζεσθαι μηδ’ εἰς τὸ παντελὲς ἀπόλλυσθαι , τῶν δὲ γεννημάτων αὐτῶν οὕτω δηλουμένων , ὧν ἡ ψυχὴ αὐτῶν γεγέννηκεν λογισμῶν πονηρῶν · τούτων γὰρ ἀφανισμὸν γενήσεσθαί φησι . Πάλιν δ’ ἀντὶ τοῦ · πρόσθες κακὰ τοῖς ἐνδόξοις τῆς γῆς , τὰ μὲν κακὰ οὔτε παρὰ τοῖς Λοιποῖς ἑρμηνευταῖς οὔτ’ ἐν τῇ Ἑβραϊκῇ ἀναγνώσει εὕρομεν · κατὰ δὲ πάντας τοὺς ἑρμηνευτὰς προσέθηκας τῷ ἔθνει ἐν ᾧ ἐδοξάσθης εἴρηται . συμφώνως δὲ πάντων τοῦτον ἑρμηνευσάντων τὸν τρόπον ἕπεται νοεῖν ἡμᾶς , ὅ τι προσέθηκε τῷ ἔθνει · ὅπερ νοήσομεν ἀπὸ τοῦ σωτηρίου λόγου τοῦ φήσαντος · παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται . τοῖς μὲν οὖν ἀγαθὰ κεκτημένοις προσέθηκε τὰ παρ’ ἑαυτῷ τεταμιευμένα · ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν οὐδὲ οὖς ἤκουσεν οὐδὲ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη , τοῖς δὲ κακὰ θησαυρίσασιν ἑαυτοῖς πάλιν προσθήσει τὰ κατάλληλα τοῖς ἔργοις αὐτῶν . τούτοις ἑξῆς ἐπιφέρει · ἐμάκρυνας πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς · τοὺς γὰρ ἑαυτοὺς μακρὰν τοῦ θεοῦ καταστήσαντας καὶ αὐτὸς ὁμοίως μακρύνει αὐτούς , διόπερ ἵνα μὴ ταὐτὸν τοῖς ἀσεβέσι πάθωσιν οἱ τοῦ θεοῦ οἰκεῖοι , ἀναγκαίως διὰ τῆς εὐχῆς ἔλεγον · κύριε ὁ θεὸς ἡμῶν , κτῆσαι ἡμᾶς .
Lemmas: διέρχομαι ὁ προφήτης , ὁποῖος τέλος ὁ ἀσεβής διαλαμβάνω , καί ὁ Δίκαιος , ὁποῖος περιμένω ἐλπίς , ὁποῖος τε εἰμί ὁ βασίλειος ὁ Χριστός καί ὡς μόνος ὁ ἄξιος ὁ Πύλαι ὁ ἐν οὐρανός ὁ θεός πόλις ἀνοίγνυμι , ὁποῖος τε ἀείδω ᾆσμα ὁ ὁ ἐπαγγελία ἀπολαύω , ἀκόλουθος οὗτος ὁ πρόκειμαι ἀναπέμπω πρός ὁ θεός φωνή ἐκ πρόσωπον ἑαυτοῦ καί ὁ αὐτός παραπλήσιος φάσκω · ἐλπίζω ἐπί ὁ ὄνομα σύ καί ἐπί ὁ μνεία , ὅς ἐπιθυμέω ὁ ψυχή ἐγώ · ὡς γάρ πάρειμι ὁ ἀποτέλεσμα ὁ λόγος καί ὡς αὐτός θεωρός ὁ πρᾶγμα Ψυχή φωτίζω ὀφθαλμός ἄνω πρός ὁ θεός ἀποβλέπω καί ὁ τοσοῦτος χορηγός ἀγαθός ἀνυμνέω εὐχή ἀναπέμπω καί λέγω ὁ πρόκειμαι . ἄξιος γάρ ὁ ἐλπίς ὁ παρά σύ θησαυρίζω καί οὗτος λέγω πρός σός , ὁ ἐπιθυμία ὁ Ψυχή ἐγώ · σύ γάρ εἰμί κύριος ὁ ἐμός ἐπιθυμία καί ὁ θεῖος Ἔρως ὁ ἐμός Ψυχή . διό ὁ ψυχή ἐγώ ἐπιθυμέω σύ καί οὗτος γάρ ὁ μνήμη ὁ ὄνομα σύ ἐξίστημι ἐγώ ὁ ψυχή καί διά-ἐγείρω ἐπί ὁ σός πόθος . διό οὔτε καθεύδω οἷος τε εἰμί ὁ ὁ νύξ καιρός , ἀλλά καί οὗτος ἐγείρω ὁ πνεῦμα , σύ ὁ ἐπιθυμία ἐγώ κατά νόος ἔχω . οὕτως οὖν καί ὁ νύξ ἐγώ ὡς ἡμέρα φωτίζω τυγχάνω · ἐπεί ὁ πρόσταγμα σύ καί ὁ λόγος σύ ἐγώ ὁ ἐπί ὁ γῆ ἔτι ὁ διατριβή ποιέω καί διά νύξ καί διά ἡμέρα ἀντί φάος δίδωμι . αὐτός ὑπερβάλλω διάθεσις πρός ὁ θεός ἀναφωνέω ὁ προφήτης μεταβαίνω ἐπί ἐγώ παραινέω ὁ αὐτός αὐτός βαδίζω ὁδός . διό φημί · δικαιοσύνη μανθάνω , ὁ ἐνοικέω ἐπί ὁ γῆ . ἀντί δέ ὁ · παύω γάρ ὁ ἀσεβής , ὁ μέν Ἀκύλας καί ὁ Θεοδοτίων ἐλεέω ἀσεβής ἑρμηνεύω , ὁ δέ Σύμμαχος · δωρέω ἀσεβής . προτρέπω δέ ὁ λόγος ὁ ἐν ἀσέβεια ἐξετάζω πρότερος σπεύδω ἐπί μετάνοια · ἐπεί γάρ θεός κρίσις πᾶς ἄνθρωπος περιμένω . οὗτος χάρις πᾶς ἄνθρωπος δικαιοσύνη μανθάνω θαρσέω , ὅτι καί ὁ προλαμβάνω ἐν ἀσέβεια μετανοέω φιλάνθρωπος εἰμί ὁ θεός ἐλεέω . εἰμί δέ μή πείθω τις ὁ κήρυγμα μηδέ μανθάνω δικαιοσύνη μηδέ ἐργάζομαι ἀλήθεια , ἀείρω ἐκ ζῶ καί οὐ ὁράω ὁ δόξα κύριος . οὗτος παραινετικώς πρός ἐγώ εἶπον πάλιν ἄνω βλέπω καί ὁ θεότης ὁ σωτήρ εἰς ὕψος ἀείρω θεάομαι ἀναβοάω · κύριος , ὑψηλός σύ ὁ βραχύς , καί οὐ οἶδα · ταπεινός γάρ εἰμί ὁ ἀσεβής καί μακράν ἀφίστημι ὁ γνῶσις ὁ θεότης αὐτός ἐν σκότος ὁ αὐτός ἄγνοια καλινδέομαι , ἀλλά ὁ καθόλου κρίσις ἐφίστημι θεάομαι ὁ ὑψηλός βραχύς ὁ πάλαι αὐτός ὡς μή εἰμί βλασφημέω παύω ὁ ἀπόνοια αἰσχύνη καταχέω . ὁράω δέ ὁ μακάριος ὁ ἐν οὐρανός ζωή ἀπολαύω ζηλόω , μάλιστα δέ καθάπτω ὁ ζῆλος ὁ λαός ὁ κατά ὁ ἐνίστημι βίος μή βούλομαι παραδέχομαι ὁ ὁ θεός παιδεία . διό ζῆλος λαμβάνω λαός ἀπαίδευτος , αἰνίσσομαι δέ ὁ ἐκ περιτομή μή παραδεδεγμένος ὁ ὁ θεός διά Χριστός χάρις . εἶτα ἑξῆς ἐπιλέγω · καί νῦν πῦρ ὁ ὑπεναντίος ἐσθίω , ὡς εἄν ἀπόφασις ὑποβάλλω ὁ λέγω · πορεύω εἰς ὁ πῦρ ὁ αἰώνιος ὁ ἑτοιμάζω ὁ διάβολος καί ὁ ἄγγελος αὐτός . καί οὗτος δέ περί οὗτος εἶπον πάλιν πρός ὁ θεός ἐπιστρέφω ἱκετηρία ἀναπέμπω λέγω · κύριος ὁ θεός ἐγώ , εἰρήνη δίδωμι ἐγώ , πᾶς γάρ ἀποδίδωμι ἐγώ · καλός μέν γάρ καί ὁ ἄλλος παρά σύ πᾶς · ὁ δέ μέγας δῶρον ὁ παρά σύ καί ὁ πρός σαυτοῦ εἰρήνη τυγχάνω , ἵνα ἀστασίαστος εἰμί πρός σύ καί εἰρηνεύω πρός σύ διά πᾶς φυλάσσω ἐγώ ὁ ψυχή . οὗτος δέ εἄν γίγνομαι , εἰμί καταξιόω κτῆμα σεαυτοῦ ἴδιος ποιέω ἐγώ · ἐπεί δέ ἐγώ οὐ ἄλλος τις οἶδα ἢ σύ καί μόνος ὁ ὄνομα σύ θαρσέω . ὅτε τοίνυν οὐδείς ἕτερος κτάομαι ἐν ὁ βίος ἢ σός , εἰκότως ἀντιβολέω καταξιόω ὁ σός γίγνομαι μερίς καί ὁ σύ κλῆρος . ἐγώ μέν οὖν φημί σύ εἰμί , κύριος , καί σύ ὁ ἡμέτερος ὑπάρχω κτῆμα , ὁ δέ ὁ πρός θάνατος ἁμαρτία ἑαυτοῦ ἐκδίδωμι καί διά οὗτος νεκρός ὁ ψυχή γίγνομαι · ψυχή γάρ ὁ ἁμαρτάνω οὗτος ἀποθνῄσκω , ὁ ἐπαγγέλλω ὁ ἅγιος αἰώνιος ζωή οὐ ὁράω , οὐδέ ἰατρός πόθεν ἐφίστημι κατά ὁ ὁ κρίσις καιρός δύναμαι αὐτός ἐπικουρέω ὁ πρός σωτηρία , οὐδέ ἀνίστημι αὐτός ὁ πτῶσις . ὅς γάρ σύ ὁ μέγας καί φοβερός καί δίκαιος κριτής παραδίδωμι ἀπώλεια , τίς ἰατρός διασῴζω δύναμαι ; ἀντί δέ ὁ · καί ἀείρω πᾶς ἄρσην αὐτός , ὁ μέν Σύμμαχος πᾶς ὁ μνήμη αὐτός , ὁ δέ Ἀκύλας καί ὁ Θεοδοτίων πᾶς ὁ μνημόσυνον αὐτός ἑρμηνεύω · ἐσθίω γάρ αὐτός πᾶς μνήμη κακία ἀραρίσκω κατά ὁ δηλέομαι ὁ κρίσις καιρός . εἰμί δέ λέγω · πᾶς ἄρσην αὐτός , πολύς εἰσάγω φιλανθρωπία ὁ λόγος · ὡς αὐτός μέν ὁ ἁμαρτάνω μή μέλλω ἀφανίζω μηδέ εἰς ὁ παντελής ἀπόλλυμι , ὁ δέ γέννημα αὐτός οὗτος δηλέομαι , ὅς ὁ ψυχή αὐτός γεννάω λογισμός πονηρός · οὗτος γάρ ἀφανισμός γίγνομαι φημί . πάλιν δέ ἀντί ὁ · προστίθημι κακός ὁ ἔνδοξος ὁ γῆ , ὁ μέν κακός οὔτε παρά ὁ λοιπός ἑρμηνευτής οὔτε ἐν ὁ ἑβραικός ἀναγιγνώσκω εὑρίσκω · κατά δέ πᾶς ὁ ἑρμηνευτής προστίθημι ὁ ἔθνος ἐν ὅς δοξάζω εἴρω . σύμφωνος δέ πᾶς οὗτος ἑρμηνεύω ὁ τρόπος ἕπω νοέω ἐγώ , ὅς τίς προστίθημι ὁ ἔθνος · ὅσπερ νοέω ἀπό ὁ σωτήριος λόγος ὁ φημί · πᾶς ὁ ἔχω δίδωμι καί περισσεύω . ὁ μέν οὖν ἀγαθός κτάομαι προστίθημι ὁ παρά ἑαυτοῦ ταμιευμένος · ὁ ὀφθαλμός οὐ ὁράω οὐδέ οὖς ἀκούω οὐδέ ἐπί Καρδία ἄνθρωπος ἀναβαίνω , ὁ δέ κακός θησαυρίζω ἑαυτοῦ πάλιν προστίθημι ὁ κατάλληλος ὁ ἔργον αὐτός . οὗτος ἑξῆς ἐπιφέρω · μακρυνάω πᾶς ὁ πέρας ὁ γῆ · ὁ γάρ ἑαυτοῦ μακράν ὁ θεός καθίστημι καί αὐτός ὁμοίως μακρύνω αὐτός , διόπερ ἵνα μή αὐτός ὁ ἀσεβής πάσχω ὁ ὁ θεός οἰκεῖος , ἀναγκαῖος διά ὁ εὐχή λέγω · κύριος ὁ θεός ἐγώ , κτάομαι ἐγώ .