eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 2.46
Πρὸς τοὺς ἄρχοντας τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους , οὓς κύνας ἐνεοὺς καὶ σκοποὺς τυφλοὺς ὠνόμαζε καὶ υἱοὺς ἀνόμους καὶ σπέρμα μοιχῶν καὶ πόρνης , ἀποτεινόμενος ὁ λόγος τὴν πρὸ τούτου προφητείαν , πρός τε τὸν ὑπὸ τούτοις λαὸν τὰ κατάλληλα θεσπίσας διὰ τῶν προκειμένων πρὸς τοὺς ἐν αὐτοῖς εὐλαβεῖς καὶ φόβον θεοῦ κεκτημένους καὶ μετανοοῦντας , ἐφ’ οἷς ἥμαρτον , οὓς ἡ παροῦσα λέξις συντετριμμένους τὴν καρδίαν καὶ ὀλιγοψύχους ὀνομάζει , παράκλησιν καὶ παραμυθίαν προσάγει . ἦσαν γὰρ ἐν αὐτοῖς , εἰ καὶ βραχεῖς καὶ ἀριθμῷ ληπτοί , πλὴν ὅμως ἦσαν ἄνδρες ἀνακείμενοι τῷ θεῷ · οὐχ οἱ προφῆται μόνον , ἀλλὰ καὶ ἕτεροι τούτων ζηλωταὶ μαθητευόμενοι τοῖς προφήταις καὶ ταῖς διδασκαλίαις αὐτῶν προσανέχοντες . οἱ δὲ ἀποκλαόμενοι τὴν τοῦ πλήθους ἀπώλειαν ἐν ταπεινώσει καὶ κακώσει διῆγον τὸν βίον ὑστερούμενοι , θλιβόμενοι , κακουχούμενοι , ἐν ἐρημίαις πλανώμενοι καὶ ὄρεσι καὶ σπηλαίοις καὶ ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς , καὶ ἄλλοι πάλιν ἦσαν ἀποκλαόμενοι τὰ ἑαυτῶν κακὰ ταπεινοῦντές τε ἑαυτοὺς καὶ κολάζοντες τὸν ἑαυτῶν βίον , ὑπὲρ ὧν ἔτυχον ἡμαρτηκότες . διὸ συντετριμμένους αὐτοὺς τὴν καρδίαν καὶ ὀλιγοψύχους ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον τεθλασμένους καὶ ταπεινοὺς πνεύματι ὁ παρὼν ὀνομάζει λόγος . εἰσάγει δὲ τὸν ἐπὶ πάντων θεὸν τὸν ἐπέκεινα τῶν ὅλων τὸν ὕψιστον καὶ ἐν ὑψηλοῖς κατοικοῦντα τὸν αἰῶνα , τὸν ἅγιον , τὸν ἐν ἁγίοις ἀναπαυόμενον λέγοντα πρὸς τοὺς ταπεινοὺς καὶ ὀλιγοψύχους · εἰ γὰρ καὶ τὰ μάλιστα ὕψιστός ἐστιν αὐτὸς καὶ τὸ κατοικητήριον ἐν ὑψηλοῖς ἔχει , ἀλλ’ ὅμως οὐχ ὑπερορᾷ τοὺς ταπεινούς , ἀλλὰ καὶ δίδωσιν αὐτοῖς χάριν καὶ τῆς ταπεινώσεως αὐτοὺς ἐγείρας ὑψηλοὺς ἀπεργάζεται . διὸ λέλεκται · ὁ θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται , ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν , καὶ ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται · οὕτω γοῦν ὑψώσας τοὺς ταπεινοὺς καὶ ἐν αὐτοῖς οἰκήσει · ὕψιστος γὰρ ὢν ἐν ὑψηλοῖς κατοικεῖ τὸν αἰῶνα . τοῖς γοῦν ταπεινοῖς διαλέγεται , ὅπως αὐτοὺς ὑψώσῃ πρὸς τὸ καὶ ἐν αὐτοῖς οἰκῆσαι , οὕτω καὶ ἅγιος ὢν αὐτὸς τοὺς ἐν ἀνθρώποις ἁγίους ἐκλέγεται πρὸς τὸ ἀναπαύεσθαι ἐν αὐτοῖς · διὸ λέλεκται · Ἅγιος ἐν ἁγίοις ἀναπαυόμενος . ἀλλὰ καὶ μακρόθυμος ὢν αὐτὸς τῆς ἀνθρωπίνης στοχαζόμενος ἀσθενείας τοῖς ἐν τῷ θνητῷ βίῳ καταπονουμένοις δι’ εὐσέβειαν καὶ ἐπὶ ταῖς θλίψεσιν ὀλιγοψυχοῦσι δίδωσι μακροθυμίαν πρὸς τὸ εὐτόνως καὶ καρτερῶς τὰς δι’ αὐτῶν θλίψεις ὑπομένειν . καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ζωὴ ὢν αὐτὸς ὁ θεὸς καὶ ἔχων παρ’ ἑαυτῷ πηγὴν ζωῆς τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρδίαν , ἐπειδὴ θυσία τῷ θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον , καὶ καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει , τῆς ἐξ αὐτοῦ ζωῆς αἰωνίου καὶ ἀθανάτου παρέχει αὐτὸς οὖν ὁ τῶν τοσούτων ἀγαθῶν χορηγὸς θεὸς τοῖς ταπεινοῖς καὶ ὀλιγοψύχοις · τάδε προσφωνῶν λέγει ἀναπαύσασθαι ἐν αὐτοῖς . Οὐκ εἰς τὸν αἰῶνα ἐκδικήσω ὑμᾶς · οὐ γὰρ ἐξ ἅπαντος ἐκδίκησιν λήψομαι τῶν πώποτε ὑμῖν ἡμαρτημένων , ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωποι , βραχείας τινὸς ἐκδικήσεως δὲ δέησθε καὶ εἰ συναπολαῦσαι ταῖς ἁμαρτίαις τοῦ λαοῦ καὶ ὑμῖν συνέβη , ὥστε καὶ ὑμᾶς συναπαχθῆναι τῷ πλήθει καὶ τῇ τιμωρῷ δίκῃ παραδοθῆναι διὰ τὰς ἑτέρων ἁμαρτίας . ὅμως οὖν τοῦτο γινώσκειν ὀφείλετε , ὅτι τοὺς μὲν ἄλλους πάντας τοὺς ἀσεβεῖς ἀληθῶς καὶ ἁμαρτωλοὺς τοῦ λαοῦ αἰωνία ὀργὴ παραλήψεται , ὑμᾶς δὲ οὐκ εἰς τὸν αἰῶνα ἐκδικήσω οὐδὲ διὰ παντὸς ὀργισθήσομαι ὑμῖν · μέλει γάρ μοι τοῦ ἐμοῦ πνεύματος , ὅπερ ἐξ ἐμοῦ προελθὸν εἰς ὑμᾶς κατῴκησεν · ἐπειδὴ καὶ ποιητὴς τυγχάνω πάσης πνοῆς τῆς δυναμένης με αἰνεῖν κατὰ τό · πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν κύριον . καὶ ἐν τῇ κοσμοποιΐᾳ δὲ ἐμφυσήσαντος τοῦ θεοῦ πνοὴν ζωῆς , ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν . ἀκολούθως καὶ νῦν εἴρηται · πᾶσαν πνοὴν ἐγὼ ἐποίησα . τοῦτο δὲ καὶ ὁ Ἰὼβ διδάσκει λέγων · πνεῦμα κυρίου τὸ ποιῆσάν με , πνοὴ δὲ παντοκράτορος ἡ διδάσκουσά με . εἰκότως τοίνυν τοῖς τοῦτο φυλάξασι τὸ παρ’ ἐμοῦ πνεῦμα καὶ ἣν ἐγὼ ἐποίησα πνοήν , δι’ ἧς ὁ ἄνθρωπος γέγονεν εἰς ψυχὴν ζῶσαν , οὐκ εἰς τὸν αἰῶνα ὀργισθήσομαι . Εἰ γὰρ καὶ πρὸς βραχύν τινα καιρὸν διά τινας ἐξ ἀνθρωπίνης ἀσθενείας ἐπιγενομένας ἁμαρτίας ἐλύπησα τοὺς ἡμαρτηκότας καὶ ἐπάταξα , οἷα πατὴρ υἱοὺς παιδεύων · ὃν γὰρ ἀγαπᾷ κύριος παιδεύει , μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ὃν παραδέχεται . ἀλλ’ ἐπειδήπερ συναίσθησιν λαβόντες τῆς ἐμῆς παιδείας , ἐλυπήθητε τὴν κατὰ θεὸν λύπην καὶ ἐπορεύθητε στυγνοὶ μεταμεληθέντες · τούτου χάριν τὴν ἐπιστροφὴν καὶ τὴν μετάνοιαν ὑμῶν θεασάμενος καὶ τὰς μετὰ ταῦτα πράξεις καὶ τοῦ βίου τὰς ὁδούς , ἰασάμην ὑμᾶς καὶ παρεκάλεσα δοὺς παράκλησιν ἀληθινήν · πάντα γὰρ παρ’ ἐμοῦ εἰς τοὺς ἐμοὺς οἰκείους χορηγούμενα ἀληθινὰ τυγχάνει . διόπερ τοῖς ἐκ τῆς ἐμῆς παιδείας σωφρονισθεῖσι παράκλησιν ἀληθινὴν ἔδωκα καὶ εἰρήνην οὐχ ἁπλῆν τινα καὶ πρόσκαιρον , ἀλλὰ πολυπλασιαζομένην ὡς καὶ ἀπὸ τῶν ἐγγὺς ἔχειν αὐτὴν καὶ ἀπὸ τῶν πόρρω καὶ μακρὰν ἀπῳκισμένων . ταῦτ’ ἐπαγγειλάμενος ὁ τεθεολογημένος κύριος ἐπιλέγει · Ἰάσομαι αὐτούς , τοῖς τὰς ψυχὰς κεκακωμένοις καὶ τὴν καρδίαν τὴν παρ’ αὐτοῦ ἴασιν ὑπισχνούμενος . καὶ τοῦτο τέλος ἐπήγαγε τοῖς ἐκ τῆς τοῦ θεοῦ παιδείας ὠφελημένοις . Οἱ δὲ μὴ τοιοῦτοί φησιν , ἀπομείναντες δὲ ἄδικοι καὶ ἀσεβεῖς κλυδωνισθήσονται καὶ ἀναπαύσασθαι οὐ μὴ δύνωνται . εἶτ’ ἐπειδὴ οὐκ ἔχει φύσιν τοὺς ἀπαλλοτριωθέντας τοῦ θεοῦ χαρᾶς μεταλαμβάνειν , ἐπενήνεκται τοῖς πᾶσι τό · οὐκ ἔστι χαίρειν τοῖς ἀσεβέσι , λέγει κύριος , κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον · οἱ δὲ ἀσεβεῖς ὡς θάλασσα ἐκβρασσομένη · ἡσυχάσαι γὰρ οὐ δυνήσονται , καὶ ἐκβρασθήσονται παρὰ τὰ ὕδατα αὐτῆς καὶ καταπάτημα καὶ πηλός . οὐκ ἔστιν εἰρήνη , εἶπεν ὁ θεός μου , τοῖς ἀσεβέσιν . ἔνθα πάλιν τηρητέον , ὅπως τὸ πλῆθος τῶν ἀσεβῶν θαλάσσῃ ἐκβρασσομένῃ παρείκασε καὶ θαλάσσῃ κυμαινούσῃ καὶ ταραττομένῃ . διό φησιν ὡς θάλασσα ἐκβρασσομένη · ἡσυχάσαι γὰρ οὐ δυνήσονται , ἀλλὰ καὶ τὰ ὕδατα τῆς τοσαύτης θαλάσσης πηλοῦ πατήματι ἐοικέναι φησί . καὶ ὁ Ἀκύλας ὁμοίως καὶ οἱ ἀσεβεῖς ὡς θάλασσα ἐκβράσσουσα , ὅτι ἡσυχάσαι οὐ δυνήσονται , καὶ ἐκβράσσει ὕδατα αὐτῆς ὡς πάτημα καὶ πηλὸν εἴρηκεν , ὥστε εἰ λέγοιτό ποτε ὡς περὶ θαλάσσης Αἰγύπτου ἢ περὶ ὑδάτων τινῶν μνημονευτέον τῶν προκειμένων χρησίμων ὄντων εἰς τὴν ἐκείνων ἑρμηνείαν .
Lemmas: πρός ὁ ἄρχω ὁ Ἰουδαῖος ἔθνος , ὅς κύω ἐνεός καί σκοπός τυφλός ὀνομάζω καί υἱός ἄνομος καί σπέρμα μοιχός καί πόρνη , ἀποτείνω ὁ λόγος ὁ πρό οὗτος προφητεία , πρός τε ὁ ὑπό οὗτος λαός ὁ κατάλληλος θεσπίζω διά ὁ πρόκειμαι πρός ὁ ἐν αὐτός εὐλαβής καί φόβος θεός κτάομαι καί μετανοέω , ἐπί ὅς ἁμαρτάνω , ὅς ὁ πάρειμι λέξις συντρίβω ὁ Καρδία καί ὀλιγόψυχος ὀνομάζω , παράκλησις καί παραμυθία προσάγω . εἰμί γάρ ἐν αὐτός , εἰμί καί βραχύς καί ἀριθμός ληπτός , πλήν ὅμως εἰμί ἀνήρ ἀνάκειμαι ὁ θεός · οὐ ὁ προφήτης μόνος , ἀλλά καί ἕτερος οὗτος ζηλωτής μαθητεύω ὁ προφήτης καί ὁ διδασκαλία αὐτός προσανέχω . ὁ δέ ἀποκλάω ὁ ὁ πλῆθος ἀπώλεια ἐν ταπείνωσις καί κακόω διάγω ὁ βίος ὑστερέω , θλίβω , κακουχέω , ἐν ἐρημία πλανάω καί ὄρος καί σπήλαιον καί ὁ ὀπή ὁ γῆ , καί ἄλλος πάλιν εἰμί ἀποκλάω ὁ ἑαυτοῦ κακός ταπεινόω τε ἑαυτοῦ καί κολάζω ὁ ἑαυτοῦ βίος , ὑπέρ ὅς τυγχάνω ἁμαρτάνω . διό συντρίβω αὐτός ὁ Καρδία καί ὀλιγόψυχος ἢ κατά ὁ Σύμμαχος θλάω καί ταπεινός πνεῦμα ὁ πάρειμι ὀνομάζω λόγος . εἰσάγω δέ ὁ ἐπί πᾶς θεός ὁ ἐπέκεινα ὁ ὅλος ὁ ὕψιστος καί ἐν ὑψηλός κατοικέω ὁ αἰών , ὁ ἅγιος , ὁ ἐν ἅγιος ἀναπαύω λέγω πρός ὁ ταπεινός καί ὀλιγόψυχος · εἰμί γάρ καί ὁ μάλιστα ὕψιστος εἰμί αὐτός καί ὁ κατοικητήριος ἐν ὑψηλός ἔχω , ἀλλά ὅμως οὐ ὑπεροράω ὁ ταπεινός , ἀλλά καί δίδωμι αὐτός χάρις καί ὁ ταπείνωσις αὐτός ἐγείρω ὑψηλός ἀπεργάζομαι . διό λέγω · ὁ θεός ὑπερήφανος ἀντιτάσσω , ταπεινός δέ δίδωμι χάρις , καί ὁ ταπεινός ἑαυτοῦ ὑψόω · οὗτος γοῦν ὑψόω ὁ ταπεινός καί ἐν αὐτός οἰκέω · ὕψιστος γάρ εἰμί ἐν ὑψηλός κατοικέω ὁ αἰών . ὁ γοῦν ταπεινός διαλέγω , ὅπως αὐτός ὑψόω πρός ὁ καί ἐν αὐτός οἰκέω , οὗτος καί ἅγιος εἰμί αὐτός ὁ ἐν ἄνθρωπος ἅγιος ἐκλέγω πρός ὁ ἀναπαύω ἐν αὐτός · διό λέγω · Ἅγιος ἐν ἅγιος ἀναπαύω . ἀλλά καί μακρόθυμος εἰμί αὐτός ὁ ἀνθρώπινος στοχάζομαι ἀσθένεια ὁ ἐν ὁ θνητός βίος καταπονέω διά εὐσέβεια καί ἐπί ὁ θλῖψις ὀλιγοψυχέω δίδωμι μακροθυμία πρός ὁ εὔτονος καί καρτερός ὁ διά αὐτός θλῖψις ὑπομένω . καί ἔτι πρός οὗτος ζωή εἰμί αὐτός ὁ θεός καί ἔχω παρά ἑαυτοῦ πηγή ζωή ὁ συντρίβω ὁ Καρδία , ἐπεί θυσία ὁ θεός πνεῦμα συντρίβω , καί Καρδία συντρίβω καί ταπεινόω ὁ θεός οὐ ἐξουδένωσις , ὁ ἐκ αὐτός ζωή αἰώνιος καί ἀθάνατος παρέχω αὐτός οὖν ὁ ὁ τοσοῦτος ἀγαθός χορηγός θεός ὁ ταπεινός καί ὀλιγόψυχος · ὅδε προσφωνέω λέγω ἀναπαύω ἐν αὐτός . οὐ εἰς ὁ αἰών ἐκδικέω σύ · οὖον γάρ ἐκ ἅπας ἐκδίκησις λαμβάνω ὁ πώποτε σύ ἁμαρτάνω , ἀλλά καί ὡς ἄνθρωπος , βραχύς τις ἐκδίκησις δέ δήω καί εἰμί συναπολαύω ὁ ἁμαρτία ὁ λαός καί σύ συμβαίνω , ὥστε καί σύ συναπάγω ὁ πλῆθος καί ὁ τιμωρός δίκη παραδίδωμι διά ὁ ἕτερος ἁμαρτία . ὅμως οὖν οὗτος γιγνώσκω ὀφείλω , ὅτι ὁ μέν ἄλλος πᾶς ὁ ἀσεβής ἀληθής καί ἁμαρτωλός ὁ λαός αἰώνιος ὀργή παραλαμβάνω , σύ δέ οὐ εἰς ὁ αἰών ἐκδικέω οὐδέ διά πᾶς ὀργίζω σύ · μέλος γάρ ἐγώ ὁ ἐγώ πνεῦμα , ὅσπερ ἐκ ἐγώ προέρχομαι εἰς σύ κατοικέω · ἐπεί καί ποιητής τυγχάνω πᾶς πνοή ὁ δύναμαι ἐγώ αἰνέω κατά ὁ · πᾶς πνοή αἰνέω ὁ κύριος . καί ἐν ὁ κοσμοποιία δέ ἐμφυσάω ὁ θεός πνοή ζωή , γίγνομαι ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχή ζώννυμι . ἀκόλουθος καί νῦν εἴρω · πᾶς πνοή ἐγώ ποιέω . οὗτος δέ καί ὁ Ἰώβ διδάσκω λέγω · πνεῦμα κύριος ὁ ποιέω ἐγώ , πνοή δέ παντοκράτωρ ὁ διδάσκω ἐγώ . εἰκότως τοίνυν ὁ οὗτος φυλάσσω ὁ παρά ἐγώ πνεῦμα καί ὅς ἐγώ ποιέω πνοή , διά ὅς ὁ ἄνθρωπος γίγνομαι εἰς ψυχή ζώννυμι , οὐ εἰς ὁ αἰών ὀργίζω . εἰμί γάρ καί πρός βραχύς τις καιρός διά τις ἐκ ἀνθρώπινος ἀσθένεια ἐπιγίγνομαι ἁμαρτία λυπέω ὁ ἁμαρτάνω καί πατάσσω , οἷος πατήρ υἱός παιδεύω · ὅς γάρ ἀγαπάω κύριος παιδεύω , μαστιγόω δέ πᾶς υἱός ὅς παραδέχομαι . ἀλλά ἐπεί συναίσθησις λαμβάνω ὁ ἐμός παιδεία , λυπέω ὁ κατά θεός λύπη καί πορεύω στυγνός μεταμελέω · οὗτος χάρις ὁ ἐπιστροφή καί ὁ μετάνοια σύ θεάομαι καί ὁ μετά οὗτος πρᾶξις καί ὁ βίος ὁ ὁδός , ἰάομαι σύ καί παρακαλέω δίδωμι παράκλησις ἀληθινός · πᾶς γάρ παρά ἐγώ εἰς ὁ ἐμός οἰκεῖος χορηγέω ἀληθινός τυγχάνω . διόπερ ὁ ἐκ ὁ ἐμός παιδεία σωφρονίζω παράκλησις ἀληθινός δίδωμι καί εἰρήνη οὐ ἁπλόος τις καί πρόσκαιρος , ἀλλά πολυπλασιάζω ὡς καί ἀπό ὁ ἐγγύς ἔχω αὐτός καί ἀπό ὁ πόρρω καί μακράν ἀποικίζω . αὐτός ἐπαγγέλλω ὁ θεολογέω κύριος ἐπιλέγω · ἰάομαι αὐτός , ὁ ὁ ψυχή κακόω καί ὁ Καρδία ὁ παρά αὐτός ἴασις ὑπισχνέομαι . καί οὗτος τέλος ἐπάγω ὁ ἐκ ὁ ὁ θεός παιδεία ὠφελέω . ὁ δέ μή τοιοῦτος φημί , ἀπομένω δέ ἄδικος καί ἀσεβής κλυδωνίζω καί ἀναπαύω οὖον μή δύναμαι . εἶτα ἐπεί οὐ ἔχω φύσις ὁ ἀπαλλοτριόω ὁ θεός χαρά μεταλαμβάνω , ἐπιφέρω ὁ πᾶς ὁ · οὐ εἰμί χαίρω ὁ ἀσεβής , λέγω κύριος , κατά δέ ὁ Σύμμαχος · ὁ δέ ἀσεβής ὡς θάλασσα ἐκβράσσω · ἡσυχάζω γάρ οὖον δύναμαι , καί ἐκβράζω παρά ὁ ὕδωρ αὐτός καί καταπάτημα καί πηλός . οὐ εἰμί εἰρήνη , εἶπον ὁ θεός ἐγώ , ὁ ἀσεβής . ἔνθα πάλιν τηρητέον , ὅπως ὁ πλῆθος ὁ ἀσεβής θάλασσα ἐκβράσσω παρεικάζω καί θάλασσα κυμαίνω καί ταράσσω . διό φημί ὡς θάλασσα ἐκβράσσω · ἡσυχάζω γάρ οὖον δύναμαι , ἀλλά καί ὁ ὕδωρ ὁ τοσοῦτος θάλασσα πηλός πάτημα ἔοικα φημί . καί ὁ Ἀκύλας ὁμοίως καί ὁ ἀσεβής ὡς θάλασσα ἐκβράσσω , ὅτι ἡσυχάζω οὖον δύναμαι , καί ἐκβράσσω ὕδωρ αὐτός ὡς πάτημα καί πηλός εἴρω , ὥστε εἰμί λέγω ποτός ὡς περί θάλασσα Αἴγυπτος ἢ περί ὕδωρ τις μνημονευτέον ὁ πρόκειμαι χρήσιμος εἰμί εἰς ὁ ἐκεῖνος ἑρμηνεία .