eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.53
Προειπὼν ὁ λόγος τὰ περὶ τῶν παιδίων τοῦ Χριστοῦ , λέγω δὲ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ , περί τε τῶν σημείων καὶ τῶν τεράτων τῶν ἐπιτελεσθέντων δι’ αὐτῶν · δι’ ὧν καὶ ἡ κλῆσις γεγένηται τῶν ἐθνῶν , ἀκολούθως τὸν νέον καὶ καινὸν λαὸν τὸν ἐξ ἐθνῶν διὰ Χριστοῦ συστάντα διδάσκει τὰ προκείμενα , ὡς πρὸς αὐτοὺς λέγων · ἀκούσατε ταῦτα οἱ ἐμοὶ διδακτοί , οἱ τῆς τῶν ἐθνῶν πολυθέου πλάνης μεταθέμενοι · εἴ τινες τῶν πάλαι γνωρίμων ὑμῖν καὶ συνήθων , ἢ πατέρες ἢ συγγενεῖς παρακαλοῖεν ὑμᾶς ἐπανιέναι ἐπὶ τὴν προτέραν πλάνην , θαυμάζειν τε τὰς ἀπὸ δαιμόνων παρ’ αὐτοῖς ἐπιτελουμένας μαντείας καὶ χρησμοὺς καὶ τὰ τοιαῦτα · μὴ πείθεσθε τῇ τούτων συμβουλῇ μηδὲ θαυμάζετε δαίμονας ἀπὸ κοιλίας ἀνθρώπων φωνοῦντας τοὺς ὀνομαζομένους πύθωνας μηδὲ τοὺς ἀπὸ τῆς γῆς κατά τινας γοητικὰς τέχνας ἀνιέναι νομιζομένους , τὸν δὲ ἑαυτῶν κύριον μόνον περιέπετε · εἰ γὰρ ἕκαστον ἔθνος καίτοι πεπλανημένως ὅμως δ’ οὖν τοῦ ἰδίου θεοῦ περιέχεται , τοὺς τὴν ἀπλανῆ γνῶσιν ἀνειληφότας , τί χρὴ πράττειν ἢ τὸν ἑαυτῶν θεὸν ἐπιζητεῖν καὶ μὴ τοὺς νεκροὺς πολυπραγμονεῖν μηδ’ ἐρωτᾶν περὶ πραγμάτων ζώντων τοὺς πάσης ζωῆς ἐστερημένους ; μωρὸν γὰρ καὶ ἠλίθιον τοῦτό γε . Ἔχοντες οὖν τὸν τοῦ θεοῦ λόγον καὶ τὸν νόμον τὸν εὐαγγελικόν , εἰς βοήθειαν ὑμῖν δεδομένον , ἐξ αὐτοῦ μανθάνετε περὶ ὧν ἂν θέλοιτε καὶ τούτῳ στοιχεῖτε , ἐπεὶ μήποτε οἷόν τέ ἐστιν αὐτὸν δώροις ἐκστῆναι τοῦ ἀληθοῦς · οὐ γὰρ πέφυκε παρατρέπεσθαι χρήμασιν ὁ τοῦ θεοῦ νόμος , ὁποῖα φιλεῖ γίνεσθαι ἐν ταῖς τῶν δεισιδαιμόνων μαντείαις πολλὰ τῶν παρ’ αὐτοῖς γοήτων τεχναζομένων καὶ πιπρασκόντων πολλάκις οὓς ἀναπλάττουσι χρησμοὺς πρὸς ἀπάτην τῶν χρωμένων , ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ὁ τοῦ θεοῦ νόμος τοιοῦτος , ἀληθὴς δὲ ὢν αὐτὸς ὑμᾶς διδάξει τὴν περὶ πάντων ἀλήθειαν . εἰ δὲ τῷ νόμῳ τοῦ θεοῦ μὴ προσέχοιτε , ἥξει ἐφ’ ὑμᾶς σκληρὰ λιμός , καὶ ἔσται , ὡς ἂν πεινάσητε , λυπηθήσεσθε καὶ κακῶς ἐρεῖτε τὸν ἄρχοντα καὶ τὰ πάτρια , καὶ ἀναβλέψονται εἰς τὸν οὐρανὸν ἄνω καὶ εἰς τὴν γῆν κάτω ἐμβλέψονται , καὶ ἰδοὺ ἀπορία στενή , θλῖψις καὶ στενοχωρία καὶ σκότος , ὥστε μὴ βλέπειν , καὶ οὐκ ἀπορηθήσεται ὁ ἐν στενοχωρίᾳ ὢν ἕως καιροῦ . πρὸς τοὺς μὴ βουλομένους ἐξερευνᾶν τὸν τοῦ θεοῦ νόμον καὶ αὐτῷ στοιχεῖν καὶ μόνον αὐτὸν περιέπειν ταῦτα λέλεκται · ἅπαξ μὲν γάρ φησιν · ἀκηκόατε ὅτι νόμον εἰς βοήθειαν δέδωκεν , νόμον ἀδέκαστον καὶ ἀδωροδόκητον , ᾧ δεῖ στοιχοῦντας πᾶσαν ἀποστρέφεσθαι δαιμονικῆς ἐνεργείας πλάνην καὶ μηθ’ ὑπὸ χρησμῶν μηθ’ ὑπὸ μαντειῶν ἀπατᾶσθαι · ἔστι γὰρ ὑμῖν ἀντὶ πάντων αὐτάρκης ὁ τοῦ θεοῦ νόμος . εἰ δέ τις ἐκπέσοι τούτου , παραδοθήσεται λιμῷ , οὐ λιμῷ ἄρτου οὐδὲ δίψει ὕδατος , ἀλλὰ λιμῷ τοῦ ἀκοῦσαι λόγον κυρίου · εἰ γὰρ παραβάτης γένοιτο τοῦ θείου νόμου καὶ ἀποστάτης αὐτοῦ σκανδαλισθεὶς ὑπὸ τῶν τοὺς χρησμοὺς καὶ τὰς μαντείας τὰς δαιμονικὰς προϊσχομένων , λιμὸς τροφῶν λογικῶν τοῦτον διαδέξεται καὶ ἔκστασις καὶ παροξυσμὸς ὡς καὶ εἰς βλασφήμους ἐκπεσεῖν λογισμούς , καταρώμενον τὸν πάλαι βασιλέα ἑαυτοῦ , ὃν καὶ θεὸν ἑαυτοῦ ὠνόμαζεν . κατὰ δὲ τοὺς Ἑβδομήκοντα οἱ τῷ λεχθέντι λιμῷ παραδοθέντες , ἅτε μὴ τρεφόμενοι τὴν ψυχὴν τῇ ζωοποιῷ τοῦ νόμου τροφῇ , λυπηθήσονται καὶ κακῶς ἐροῦσι τὸν ἄρχοντα καὶ τὰ πάτρια , ὡς μηδὲν σεμνὸν περιεχόντων τῶν πατριῶν , δηλαδὴ τῶν ἐκκλησιαστικῶν θεσμῶν τῶν πατρόθεν ἡμῖν παραδοθέντων , κακῶς ἐροῦσιν αὐτά τε καὶ τὸν ἄρχοντα βλασφημοῦντες τὸν καθηγούμενον τῶν θεοπνεύστων ἀναγνωσμάτων , λόγον αὐτόν τε τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ τὸν ἄρχοντα τοῦ εὐαγγελικοῦ νόμου . διὸ τὴν ψυχὴν σκότῳ περιβληθήσονται , ἅτε δὴ ἀποστάται γενόμενοι τοῦ θείου νόμου καὶ ταῖς ἔξωθεν ἀπάταις ἐκδοθέντες . καὶ θλίψει δὲ καὶ ἀπορίᾳ συσχεθήσονται , ὡς ἀναβλέψαντας ἄνω πάντας εἰς οὐρανὸν καὶ κάτω εἰς γῆν ἀτενίζοντας μηκέτι φῶς ὁρᾶν , μόνην δὲ θλῖψιν καὶ στενοχωρίαν . τὸ δέ · οὐκ ἀπορηθήσεται ὁ ἐν στενοχωρίᾳ ὢν ἕως καιροῦ , ὁ Σύμμαχος οὕτως ἡρμήνευσεν · ἔκλυσις καὶ στενοχωρία καὶ σκότος καὶ ἐξωσμός · οὐ γὰρ ἔκλυσις , ᾧ οὐκ ἔστι θλῖψις . ταῦτα δέ φησιν ἔσεσθαι περὶ τοὺς τὸν θεῖον ἀπολιπόντας νόμον , ἀπορρεύσαντας δὲ μετὰ τὴν πρώτην χάριν καὶ πάλιν ὑποσυρέντας τῇ τῶν πολυθέων ἐθνῶν πλάνῃ .
Lemmas: προεῖπον ὁ λόγος ὁ περί ὁ παιδίον ὁ Χριστός , λέγω δέ ὁ ἀπόστολος καί ὁ μαθητής αὐτός , περί τε ὁ σημεῖον καί ὁ τέρας ὁ ἐπιτελέω διά αὐτός · διά ὅς καί ὁ κλῆσις γίγνομαι ὁ ἔθνος , ἀκόλουθος ὁ νέος καί καινός λαός ὁ ἐκ ἔθνος διά Χριστός συνίστημι διδάσκω ὁ πρόκειμαι , ὡς πρός αὐτός λέγω · ἀκούω οὗτος ὁ ἐγώ διδακτός , ὁ ὁ ὁ ἔθνος πολύθεος πλάνης μετατίθημι · εἰμί τις ὁ πάλαι γνώριμος σύ καί συνήθης , ἢ πατήρ ἢ συγγενής παρακαλέω σύ ἐπανίημι ἐπί ὁ πρότερος πλάνη , θαυμάζω τε ὁ ἀπό δαίμων παρά αὐτός ἐπιτελέω μαντεῖος καί χρησμός καί ὁ τοιοῦτος · μή πείθω ὁ οὗτος συμβουλή μηδέ θαυμάζω δαίμων ἀπό κοιλία ἄνθρωπος φωνέω ὁ ὀνομάζω πύθωνας μηδέ ὁ ἀπό ὁ γῆ κατά τις γοητικός τέχνη ἀνέρχομαι νομίζω , ὁ δέ ἑαυτοῦ κύριος μόνος περιέπω · εἰμί γάρ ἕκαστος ἔθνος καίτοι πεπλανημένως ὅμως δέ οὖν ὁ ἴδιος θεός περιέχω , ὁ ὁ ἀπλανῆ γνῶσις ἀναλαμβάνω , τίς χρή πράσσω ἢ ὁ ἑαυτοῦ θεός ἐπιζητέω καί μή ὁ νεκρός πολυπραγμονέω μηδέ ἐρωτάω περί πρᾶγμα ζῶ ὁ πᾶς ζωή στερέω ; μωρός γάρ καί ἠλίθιος οὗτος γε . ἔχω οὖν ὁ ὁ θεός λόγος καί ὁ νόμος ὁ εὐαγγελικός , εἰς βοήθεια σύ δίδωμι , ἐκ αὐτός μανθάνω περί ὅς εἄν ἐθέλω καί οὗτος στοιχέω , ἐπεί μήποτε οἷος τε εἰμί αὐτός δῶρον ἐξίστημι ὁ ἀληθής · οὖον γάρ φύω παρατρέπω χρῆμα ὁ ὁ θεός νόμος , ὁποῖος φιλέω γίγνομαι ἐν ὁ ὁ δεισιδαίμων μαντεῖος πολύς ὁ παρά αὐτός γόης τεχνάζω καί πέρνημι πολλάκις ὅς ἀναπλάσσω χρησμός πρός ἀπάτη ὁ χράω , ἀλλά οὐ καί ὁ ὁ θεός νόμος τοιοῦτος , ἀληθής δέ εἰμί αὐτός σύ διδάσκω ὁ περί πᾶς ἀλήθεια . εἰμί δέ ὁ νόμος ὁ θεός μή προσέχω , ἥκω ἐπί σύ σκληρός λιμός , καί εἰμί , ὡς εἄν πεινάω , λυπέω καί κακῶς εἴρω ὁ ἄρχω καί ὁ πάτριος , καί ἀναβλέπω εἰς ὁ οὐρανός ἄνω καί εἰς ὁ γῆ κάτω ἐμβλέπω , καί ἰδού ἀπορία στενός , θλῖψις καί στενοχωρία καί σκότος , ὥστε μή βλέπω , καί οὐ ἀπολέγω ὁ ἐν στενοχωρία εἰμί ἠώς καιρός . πρός ὁ μή βούλομαι ἐξερευνάω ὁ ὁ θεός νόμος καί αὐτός στοιχέω καί μόνος αὐτός περιέπω οὗτος λέγω · ἅπαξ μέν γάρ φημί · ἀκούω ὅτι νόμος εἰς βοήθεια δίδωμι , νόμος ἀδέκαστος καί ἀδωροδόκητος , ὅς δεῖ στοιχέω πᾶς ἀποστρέφω δαιμονικός ἐνέργεια πλάνη καί μήτε ὑπό χρησμός μήτε ὑπό μαντεῖος ἀπατάω · εἰμί γάρ σύ ἀντί πᾶς αὐτάρκης ὁ ὁ θεός νόμος . εἰμί δέ τις ἐκπίπτω οὗτος , παραδίδωμι λιμός , οὖον λιμός ἄρτος οὐδέ διψάω ὕδωρ , ἀλλά λιμός ὁ ἀκούω λόγος κύριος · εἰμί γάρ παραβάτης γίγνομαι ὁ θεῖον νόμος καί ἀποστάτης αὐτός σκανδαλίζω ὑπό ὁ ὁ χρησμός καί ὁ μαντεῖος ὁ δαιμονικός προΐσχω , λιμός τροφή λογικός οὗτος διαδέχομαι καί ἔκστασις καί παροξυσμός ὡς καί εἰς βλάσφημος ἐκπίπτω λογισμός , καταράομαι ὁ πάλαι βασιλεύς ἑαυτοῦ , ὅς καί θεός ἑαυτοῦ ὀνομάζω . κατά δέ ὁ ἑβδομήκοντα ὁ ὁ λέγω λιμός παραδίδωμι , ἅτε μή τρέφω ὁ ψυχή ὁ ζωοποιός ὁ νόμος τροφή , λυπέω καί κακῶς εἴρω ὁ ἄρχω καί ὁ πάτριος , ὡς μηδείς σεμνός περιέχω ὁ πατριά , δηλαδή ὁ ἐκκλησιαστικός θεσμός ὁ πατρόθεν ἐγώ παραδίδωμι , κακῶς εἴρω αὐτός τε καί ὁ ἄρχω βλασφημέω ὁ καθηγέομαι ὁ θεόπνευστος ἀνάγνωσμα , λόγος αὐτός τε ὁ Χριστός ὁ θεός ὁ ἄρχω ὁ εὐαγγελικός νόμος . διό ὁ ψυχή σκότος περιβάλλω , ἅτε δή ἀποστάτης γίγνομαι ὁ θεῖον νόμος καί ὁ ἔξωθεν ἀπάτη ἐκδίδωμι . καί θλῖψις δέ καί ἀπορία συνέχω , ὡς ἀναβλέπω ἄνω πᾶς εἰς οὐρανός καί κάτω εἰς γῆ ἀτενίζω μηκέτι φάος ὁράω , μόνος δέ θλῖψις καί στενοχωρία . ὁ δέ · οὐ ἀπολέγω ὁ ἐν στενοχωρία εἰμί ἠώς καιρός , ὁ Σύμμαχος οὕτως ἑρμηνεύω · ἔκλυσις καί στενοχωρία καί σκότος καί ἐξωσμός · οὖον γάρ ἔκλυσις , ὅς οὐ εἰμί θλῖψις . οὗτος δέ φημί εἰμί περί ὁ ὁ θέω ἀπολιμπάνω νόμος , ἀπορρέω δέ μετά ὁ πρῶτος χάρις καί πάλιν ὑποσύρω ὁ ὁ πολύθεος ἔθνος πλάνη .