eusebius-scr-eccl.commentarius-in-isaiam 1.50
Καὶ ταῦτα τῆς περὶ τοῦ Ἐμμανουὴλ ἤρτηται ὑποθέσεως · ἄρχεται γοῦν ἀπὸ τοῦ Ἐμμανουήλ , ὅπερ ἐστὶ μεθ’ ἡμῶν ὁ θεός . ἡ γοῦν Ἑβραϊκὴ λέξις ἀντὶ τοῦ μεθ’ ἡμῶν ὁ θεός , Ἐμμανουὴλ περιέχει , καὶ αὖθις πρὸς τῷ τέλει ἐν τῷ λέγεσθαι · καὶ λόγον ὃν ἂν λαλήσητε , οὐ μὴ ἐμμείνῃ ἐν ὑμῖν , ὅτι μεθ’ ἡμῶν ὁ θεός , πάλιν Ἐμμανουὴλ εἴρηται . διελέγξας τοίνυν ὁ προφήτης τοὺς δηλωθέντας , ὅτι μὴ ἐβουλήθησαν , ἐπικαλεσάμενοι τὸν Ἐμμανουήλ , κρείττους γενέσθαι τῶν πολεμίων , αὐτὸς ἐπικαλεῖται τὸν Ἐμμανουὴλ ἀλλότριον ἑαυτὸν καθιστὰς τῶν προκατηγορηθέντων , οἷς καὶ τὴν ἔφοδον τῶν Ἀσσυρίων ἠπείλησε . τοῖς μὲν οὖν ἀπίστοις τὰ προλεχθέντα ἠπείλησεν , αὐτὸς δὲ ὁ προφήτης ἀνακαλεῖται τὸν Ἐμμανουὴλ ἐξ ἰδίου προσώπου καὶ τῶν αὐτῷ παραπλησίων λέγων · μεθ’ ἡμῶν ὁ θεός . εἶτ’ ἐπιστρέφει τὴν διάνοιαν ἐπὶ τὴν τῶν ἐθνῶν κλῆσιν καὶ τούτοις ἐπιγνῶναι τὸν Ἐμμανουὴλ παρακελεύεται λέγων · γνῶτε ἔθνη . τί δὲ γνῶτε ἔθνη ; αὐτὸν τὸν Ἐμμανουήλ · ὁ γὰρ ἐκ περιτομῆς λαὸς οὔτε ἔγνω αὐτὸν οὔτε συνῆκεν οὔτε πιστεῦσαι ἐβουλήθη τῇ προφητείᾳ , ἀλλ’ οὐδὲ ἡττήθη οὐδὲ ὑπετάγη τῷ προστάγματι . ὑμεῖς δὲ τὰ ἔθνη γνῶσιν ἀναλάβετε τοῦ προφητευομένου καὶ συνέντες αὐτόν , μὴ τολμᾶτε ἀνθίστασθαι , νικᾶσθε δὲ ἡττώμενοι . ἐπακούσατε τοῦ προστάγματος πάντες ὑμεῖς οἱ μέχρι ἐσχάτου τῆς γῆς οἰκοῦντες · οἵ τε ἐν ὑμῖν ἰσχυροὶ καὶ δυνατοί , παραχωρεῖτε τῷ λόγῳ νικώμενοι καὶ ἡττώμενοι . καὶ τοῦτο πράξατε προθύμως εἰδότες , ὅτι κἂν μὴ ἐθελήσητε ἄκοντες ἡττηθήσεσθε . εἰ δὲ ἀνθιστάμενοι τῇ τοῦ θεοῦ κλήσει μηχανάς τινας καὶ ἐπιβουλὰς τυρεύοιτε κατὰ τοῦ καλοῦντος ὑμᾶς λόγου , μάταια πονοῦντες ἐλεγχθήσεσθε . πᾶσαν γὰρ ὑμῶν τὴν βουλὴν ἣν ἂν βουλεύσησθε , διασκεδάσει κύριος , καὶ λόγον ὃν ἐὰν λαλήσητε ἀπειλοῦντές τινα πράξειν ἐναντία τῷ Ἐμμανουὴλ οὐ μὴ ἐμμείνῃ ὑμῖν . καὶ ταῦτά φαμεν , ἐπεὶ μεθ’ ἡμῶν ἐστιν ὁ Ἐμμανουήλ . ταῦτα μὲν οὖν πρὸς τὰ ἔθνη ἐκ προσώπου τῶν προφητῶν λέλεκται , μεταβαλὼν δὲ πάλιν ὁ λόγος περὶ τῶν μηδέπω βουληθέντων τὸν Ἐμμανουὴλ ἐπικαλέσασθαι τάδε φησίν .
Lemmas: καί οὗτος ὁ περί ὁ Ἐμμανουήλ ἀρτέομαι ὑπόθεσις · ἄρχω γοῦν ἀπό ὁ Ἐμμανουήλ , ὅσπερ εἰμί μετά ἐγώ ὁ θεός . ὁ γοῦν ἑβραικός λέξις ἀντί ὁ μετά ἐγώ ὁ θεός , Ἐμμανουήλ περιέχω , καί αὖθις πρός ὁ τέλος ἐν ὁ λέγω · καί λόγος ὅς εἄν λαλέω , οὖον μή ἐμμένω ἐν σύ , ὅτι μετά ἐγώ ὁ θεός , πάλιν Ἐμμανουήλ εἴρω . διελέγχω τοίνυν ὁ προφήτης ὁ δηλόω , ὅτι μή βούλομαι , ἐπικαλέω ὁ Ἐμμανουήλ , ἀγαθός γίγνομαι ὁ πολέμιος , αὐτός ἐπικαλέω ὁ Ἐμμανουήλ ἀλλότριος ἑαυτοῦ καθίστημι ὁ προκατηγορέω , ὅς καί ὁ ἔφοδος ὁ Ἀσσύριος ἀπειλέω . ὁ μέν οὖν ἄπιστος ὁ προλέγω ἀπειλέω , αὐτός δέ ὁ προφήτης ἀνακαλέω ὁ Ἐμμανουήλ ἐκ ἴδιος πρόσωπον καί ὁ αὐτός παραπλήσιος λέγω · μετά ἐγώ ὁ θεός . εἶτα ἐπιστρέφω ὁ διάνοια ἐπί ὁ ὁ ἔθνος κλῆσις καί οὗτος ἐπιγιγνώσκω ὁ Ἐμμανουήλ παρακελεύομαι λέγω · γιγνώσκω ἔθνος . τίς δέ γιγνώσκω ἔθνος ; αὐτός ὁ Ἐμμανουήλ · ὁ γάρ ἐκ περιτομή λαός οὔτε γιγνώσκω αὐτός οὔτε συνίημι οὔτε πιστεύω βούλομαι ὁ προφητεία , ἀλλά οὐδέ ἡσσάομαι οὐδέ ὑποτάσσω ὁ πρόσταγμα . σύ δέ ὁ ἔθνος γνῶσις ἀναλαμβάνω ὁ προφητεύω καί συνίημι αὐτός , μή τολμάω ἀνθίστημι , νικάω δέ ἡσσάομαι . ἐπακούω ὁ πρόσταγμα πᾶς σύ ὁ μέχρι ἔσχατος ὁ γῆ οἰκέω · ὁ τε ἐν σύ ἰσχυρός καί δυνατός , παραχωρέω ὁ λόγος νικάω καί ἡσσάομαι . καί οὗτος πράσσω προθύμως οἶδα , ὅτι κἀν μή ἐθέλω ἄκων ἡσσάομαι . εἰμί δέ ἀνθίστημι ὁ ὁ θεός κλῆσις μηχανή τις καί ἐπιβουλή τυρεύω κατά ὁ καλέω σύ λόγος , μάταιος πονέω ἐλέγχω . πᾶς γάρ σύ ὁ βουλή ὅς εἄν βουλεύω , διασκεδάννυμι κύριος , καί λόγος ὅς ἐάν λαλέω ἀπειλέω τις πράσσω ἐναντίος ὁ Ἐμμανουήλ οὖον μή ἐμμένω σύ . καί οὗτος φημί , ἐπεί μετά ἐγώ εἰμί ὁ Ἐμμανουήλ . οὗτος μέν οὖν πρός ὁ ἔθνος ἐκ πρόσωπον ὁ προφήτης λέγω , μεταβάλλω δέ πάλιν ὁ λόγος περί ὁ μηδέπω βούλομαι ὁ Ἐμμανουήλ ἐπικαλέω ὅδε φημί .