eusebius-scr-eccl.commentaria-in-psalmos Ps_103.9
Ἐποίησε σελήνην εἰς καιρούς , ὁ ἥλιος ἔγνω τὴν δύσιν αὐτοῦ . ἔθου σκότος , καὶ ἐγένετο νύξ , ἐν αὐτῇ διελεύσονται πάντα τὰ θηρία τοῦ δρυμοῦ , σκύμνοι ὠρυόμενοι ἁρπάσαι καὶ ζητῆσαι παρὰ τοῦ θεοῦ βρῶσιν αὐτοῖς . ἀνέτειλεν ὁ ἥλιος , καὶ συνήχθησαν καὶ ἐν ταῖς μάνδραις αὐτῶν κοιτασθήσονται . ἐξελεύσεται ἄνθρωπος ἐπὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ ἕως ἑσπέρας . Τὰ δόξαντα ἐν τοῖς ἄνω παραλελεῖφθαι , ὅτε τὰ κατ’ οὐρανὸν καὶ τὰ περὶ νεφῶν καὶ ἀνέμων ἐλέγετο , νῦν ὁ λόγος ἐπαναλαμβάνει οὐκ ἀσκόπως , οἶμαι , μετὰ τοσαῦτα μεταξὺ λελεγμένα μνημονεύσας αὐτῶν , ὑπὲρ δὲ τοῦ διδάξαι , ὅτι καὶ ταῦτα χρείας ἕνεκεν ὑπέστη · τάχα γὰρ εἰ πρῶτον αὐτῶν ἐμνημόνευσεν , ἀφορμή τις κατελείπετο τοῖς ὡς θεῖα δεῖν αὐτὰ σέβειν ἡγουμένοις καὶ ὡς αἴτια τῆς τῶν ἐπὶ γῆς ζῴων τε καὶ καρπῶν συστάσεως . τοῦτο γοῦν οἱ τῆς εὐσεβείας ἀλλότριοι νομίσαντες ὡρμήθησαν σέβειν ὡς θεοὺς ἥλιον καὶ σελήνην , ὡς ἂν τῆς ἡμετέρας γενέσεώς τε καὶ τροφῆς καὶ αὐξήσεως αἰτίους . ἀλλ’ οὐκ εἰκῇ ὁ θεῖος λόγος τοῦτο παρίστησιν , ἀλλ’ ὅτι καὶ τούτων ἐκτὸς ἡ καθ’ ὅλου πρόνοια τοῦ θεοῦ οὐ μόνον τὰ κατ’ οὐρανόν , ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπὶ γῆς συνεστήσατο ζῷα τε καὶ φυτά . τοῦτο δὲ καὶ Μωυσῆς διδάξαι βουληθεὶς πρῶτον εἰσήγαγε τὴν τῶν ἀπὸ γῆς φυτῶν γένεσιν , εἶθ’ οὕτως τὴν τῶν φωστήρων σύστασιν . Οὕτω δ’ οὖν καὶ ἐν τοῖς μετὰ χεῖρας ὁ λόγος φησίν · ἐποίησε σελήνην , οὐκ εἰς ἄλλο τι , ἀλλ’ ἢ εἰς καιρούς , εἰς τὸ γινώσκειν διὰ τῶν ἐν αὐτῇ γινομένων τροπῶν τὰς τῶν καιρῶν μεταβολὰς καὶ εἰς τὸ μῆνας ἀριθμεῖν καὶ ἐνιαυτούς . ἀλλὰ καὶ ὁ ἥλιος , φησίν , ἔγνω τὴν δύσιν αὐτοῦ , τουτέστι τὴν ὑπὸ τοῦ κρείττονος αὐτῷ διατεταγμένην · οὐ μόνον γὰρ φωτίζειν ἔμαθεν ὁ ἥλιος οὐδ’ ἀεὶ καὶ διαπαντός , τῆς δὲ ἡμέρας ἄρχειν , ἀλλὰ καὶ ἐν νυκτὶ τοῖς ἐν ταύτῃ φαίνουσιν ἄστροις παραχωρεῖν τὸν οἰκεῖον ἀποτελεῖν δρόμον , ὅπως νυκτὸς γενομένης καὶ ἐπιπολάσαντος τοῦ σκότους τῇ γῇ ὑποσταλῆναι μὲν καὶ ἀναχωρῆσαι τὰ ἥμερα τῶν ζῴων , ὅσα δέ ἐστιν ἄγρια θηρία , ταῦτα προέλθοι ἐπὶ τὴν οἰκείαν τροφὴν ἐν οἰκείῳ καὶ ἁρμόζοντι αὐτοῖς χρόνῳ , τῷ τῆς νυκτὸς διαστήματι . διὸ ἵνα μὴ παρενοχλοῖεν τοῖς ἡμερωτάτοις , μεθόριον αὐτοῖς πῆξας ὁ δημιουργὸς τοῦ σκότους καὶ τῆς νυκτὸς ἀπένειμε τοὺς καιρούς , καθ’ οὓς προιόντα τῶν οἰκείων καταδύσεων , ἔνθα δι’ ἡμέρας φωλεύοντα κρυπτάζεται , διέρχεται ὠρυόμενα καὶ ζητοῦντα παρὰ τοῦ θεοῦ vgl . Lemma βρῶσιν , ὅτι μὴ καὶ αὐτοῖς ἐξανέτειλεν ἡ γῆ χόρτον ὥσπερ τοῖς κτήνεσι καὶ χλόην τῇ δουλείᾳ τῶν ἀνθρώπων . θεοῦ δὲ ἦν ἄρα καὶ τοῦτο προνοίας τὸ μὴ ἐν ἡμέρᾳ καὶ ταῦτα προϊέναι · οὐ γὰρ ἂν ὑπέστη τὸ ἡμέτερον γένος οὐδ’ ἂν τοσοῦτον ἄνθρωπος διήρκεσε πρὸς ἄμυναν τῶν λυμαντικῶν θηρίων , εἰ μὴ ὁ τῶν ἁπάντων κηδεμὼν τῆς τῶν πάντων διαμονῆς τε καὶ ζωῆς πρόνοιαν εἰσφέρων τὰ μὲν ἐλαύνεσθαι ὑπὸ τῶν τοῦ ἡλίου μαρμαρυγῶν καὶ ὥσπερ ἐχθρὸν φεύγειν τὸ φῶς ᾠκονομήσατο , τὰ δὲ τοῦ φωτὸς συγγενῆ ἐν ἡμέρᾳ προϊέναι καὶ τὸν βίον αὐτῶν καὶ τὴν ζωὴν ἐν φωτὶ διάγειν συνεχώρησεν , τῶν μὲν εἰς τὰς μάνδρας αὐτῶν κοιταζομένων , τοῦ δὲ λογικοῦ ζῴου ἐν ἡμέρᾳ καὶ φωτὶ προϊόντος ἐπὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ ἕως ἑσπέρας .
Lemmas: ποιέω σελήνη εἰς καιρός , ὁ ἥλιος γιγνώσκω ὁ δύσις αὐτός . τίθημι σκότος , καί γίγνομαι νύξ , ἐν αὐτός διέρχομαι πᾶς ὁ θηρίον ὁ δρυμός , σκύμνος ὠρύομαι ἁρπάζω καί ζητέω παρά ὁ θεός βρῶσις αὐτός . ἀνατέλλω ὁ ἥλιος , καί συνάγω καί ἐν ὁ μάνδρα αὐτός κοιτάζω . ἐξέρχομαι ἄνθρωπος ἐπί ὁ ἔργον αὐτός καί ἐπί ὁ ἐργασία αὐτός ἠώς ἑσπέρα . ὁ δόξα ἐν ὁ ἄνω παραλείπω , ὅτε ὁ κατά οὐρανός καί ὁ περί νέφος καί ἄνεμος λέγω , νῦν ὁ λόγος ἐπαναλαμβάνω οὐ ἄσκοπος , οἴομαι , μετά τοσοῦτος μεταξύ λέγω μνημονεύω αὐτός , ὑπέρ δέ ὁ διδάσκω , ὅτι καί οὗτος χρεία ἕνεκα ὑφίστημι · τάχα γάρ εἰμί πρῶτος αὐτός μνημονεύω , ἀφορμή τις καταλείπω ὁ ὡς θεῖον δήω αὐτός σέβω ἡγέομαι καί ὡς αἴτιος ὁ ὁ ἐπί γῆ ζῷον τε καί καρπός σύστασις . οὗτος γοῦν ὁ ὁ εὐσέβεια ἀλλότριος νομίζω ὁρμάω σέβω ὡς θεός ἥλιος καί σελήνη , ὡς εἄν ὁ ἡμέτερος γένεσις τε καί τροφή καί αὔξησις αἴτιος . ἀλλά οὐ εἰκῇ ὁ θεῖος λόγος οὗτος παρίστημι , ἀλλά ὅτι καί οὗτος ἐκτός ὁ κατά ὅλος πρόνοια ὁ θεός οὖον μόνος ὁ κατά οὐρανός , ἀλλά καί ὁ ἐπί γῆ συνίστημι ζῷον τε καί φυτός . οὗτος δέ καί Μωυσῆς διδάσκω βούλομαι πρῶτος εἰσάγω ὁ ὁ ἀπό γῆ φυτός γένεσις , εἶτα οὕτως ὁ ὁ φωστήρ σύστασις . οὕτως δέ οὖν καί ἐν ὁ μετά χείρ ὁ λόγος φημί · ποιέω σελήνη , οὐ εἰς ἄλλος τίς , ἀλλά ἢ εἰς καιρός , εἰς ὁ γιγνώσκω διά ὁ ἐν αὐτός γίγνομαι τροπή ὁ ὁ καιρός μεταβολή καί εἰς ὁ μείς ἀριθμέω καί ἐνιαυτός . ἀλλά καί ὁ ἥλιος , φημί , γιγνώσκω ὁ δύσις αὐτός , τουτέστι ὁ ὑπό ὁ ἀγαθός αὐτός διατάσσω · οὖον μόνος γάρ φωτίζω μανθάνω ὁ ἥλιος οὐδέ ἀεί καί διαπαντός , ὁ δέ ἡμέρα ἄρχω , ἀλλά καί ἐν νύξ ὁ ἐν οὗτος φαίνω ἄστρον παραχωρέω ὁ οἰκέω ἀποτελέω δρόμος , ὅπως νύξ γίγνομαι καί ἐπιπολάζω ὁ σκότος ὁ γῆ ὑποστέλλω μέν καί ἀναχωρέω ὁ ἥμερος ὁ ζῷον , ὅσος δέ εἰμί ἄγριος θηρίον , οὗτος προέρχομαι ἐπί ὁ οἰκεῖος τροφή ἐν οἰκεῖος καί ἁρμόζω αὐτός χρόνος , ὁ ὁ νύξ διάστημα . διό ἵνα μή παρενοχλέω ὁ ἥμερος , μεθόριος αὐτός πήγνυμι ὁ δημιουργός ὁ σκότος καί ὁ νύξ ἀπονέμω ὁ καιρός , κατά ὅς προέρχομαι ὁ οἰκέω κατάδυσις , ἔνθα διά ἡμέρα φωλεύω κρυπτάζω , διέρχομαι ωρύομαι καί ζητέω παρά ὁ θεός vgl . Lemma βρῶσις , ὅτι μή καί αὐτός ἐξανατέλλω ὁ γῆ χόρτος ὥσπερ ὁ κτῆνος καί χλόη ὁ δουλεία ὁ ἄνθρωπος . θεός δέ εἰμί ἄρα καί οὗτος πρόνοια ὁ μή ἐν ἡμέρα καί οὗτος προΐημι · οὖον γάρ εἄν ὑφίστημι ὁ ἡμέτερος γένος οὐδέ εἄν τοσοῦτος ἄνθρωπος διαρκέω πρός ἄμυνα ὁ λυμαντικός θηρίον , εἰμί μή ὁ ὁ ἅπας κηδεμών ὁ ὁ πᾶς διαμονή τε καί ζωή πρόνοια εἰσφέρω ὁ μέν ἐλαύνω ὑπό ὁ ὁ ἥλιος μαρμαρυγή καί ὥσπερ ἐχθρός φεύγω ὁ φάος οἰκονομέω , ὁ δέ ὁ φάος συγγενής ἐν ἡμέρα προΐημι καί ὁ βίος αὐτός καί ὁ ζωή ἐν φάος διάγω συγχωρέω , ὁ μέν εἰς ὁ μάνδρα αὐτός κοιτάζω , ὁ δέ λογικός ζῷον ἐν ἡμέρα καί φάος πρόειμι ἐπί ὁ ἔργον αὐτός καί ἐπί ὁ ἐργασία αὐτός ἠώς ἑσπέρα .