eusebius-scr-eccl.commentaria-in-psalmos Ps_89.2
Μὴ ἀποστρέψῃς ἄνθρωπον εἰς ταπείνωσιν . καὶ εἶπας · ἐπιστρέψατε , οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων . ὅτι χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς σου , ὡς ἡ ἡμέρα ἡ ἐχθὲς , ἥτις διῆλθεν , καὶ φυλακὴ ἐν νυκτί . τὰ ἐξουδενώματα αὐτῶν ἔτη ἔσονται . τὸ πρωὶ ὡς ἡ χλόη παρέλθοι , τὸ πρωὶ ἀνθήσαι καὶ παρέλθοι , τὸ ἑσπέρας ἀποπέσοι , σκληρυνθείη καὶ ξηρανθείη . ὅτι ἐξελίπομεν ἐν τῇ ὀργῇ σου καὶ ἐν τῷ θυμῷ σου ἐταράχθημεν . Ἐπειδὴ Μωσέως ὑπάρχειν τὰς παρούσας φωνὰς ἡ προγραφὴ διδάσκει , πειρώμενος αὐτὰς ἐφαρμόσαι τῷ Μωσέως προσώπῳ ἐφίστημι , μήποτε λανθάνουσαν διὰ τούτων ὁ λόγος παραδίδωσι προφητείαν Μωσέως . οὐδὲ γὰρ ψαλμὸς εἶναί μοι δοκεῖ , ἀλλ’ ὡς ἡ προγραφὴ διδάσκει , προσευχὴ τοῦ Μωσῆ . ζητῶ δέ , κατὰ ποῖον ἄρα καιρὸν ταύτῃ κέχρηται τῇ προσευχῇ Μωσῆς , καὶ εἴπερ αὐτῷ ἢ μᾶλλον τῷ λαῷ κατάλληλος τυγχάνει , πότερον τῇ γενεᾷ τῇ κατ’ αὐτὸν καὶ τῷ συνόντι αὐτῷ λαῷ ἢ τῇ μετ’ ἐκείνους διαδοχῇ ἐφαρμοστέον αὐτήν . ὅτι μὲν οὖν οὐκ εἰς αὐτὸν προσήκει τὰ προκείμενα ἀναφέρειν , οἶμαι πάνθ’ ὁντινοῦν ὁμολογήσειν . πῶς γὰρ δύναται Μωσῆς , ὁ ἄνθρωπος τοῦ θεοῦ , περὶ ἑαυτοῦ λέγειν · ὅτι ἐξελίπομεν ἐν τῇ ὀργῇ σου , ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον · ὅτι ἀνηλώθημεν ἐν τῇ ὀργῇ σου , καὶ ἐν τῷ θυμῷ σου ἐταράχθημεν · ἔθου τὰς ἀνομίας ἡμῶν ἐναντίον σου · καὶ πάλιν · αἱ ἡμέραι ἡμῶν ἐξέλιπον ἐν τῇ ὀργῇ σου , καὶ πάλιν · τίς γινώσκει τὸ κράτος τῆς ὀργῆς σου καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου σου τὸν θυμόν σου ; Ἀλλ’ ὅτι μὲν ταῦτα οὐκ ἂν εἰς τὸν Μωσέα ἀναφέροιτο , οὐ μόνον ἀπὸ τοῦ πάντα περὶ ὀργῆς θεοῦ εἰρῆσθαι , ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ πληθυντικῶς προενηνέχθαι τὰ εἰρημένα , δῆλόν ἐστιν . εἰκὸς οὖν τινα ἐπὶ τὸν συνόντα αὐτῷ κατὰ τὴν ἔρημον λαὸν ταῦτα ἀναφέρειν · ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο συγχωρεῖ νοεῖν ὁ λόγος . τί γὰρ καί φησιν · τὸ πρωὶ ὡς ἡ χλόη παρέλθοι , τὸ πρωὶ ἀνθήσαι καὶ παρέλθοι · τὸ ἑσπέρας ἀποπέσοι , σκληρυνθείη καὶ ξηρανθείη · ὅτι ἐξελίπομεν ἐν τῇ ὀργῇ σου ; Οὐκοῦν οὐ τῷ πρωί φησιν ἐκλελοιπέναι , ἀλλὰ τὸ μὲν πρωὶ ὡς ἡ χλόη παρέλθοι , καὶ πάλιν οὐ · κατὰ τὸ πρωὶ ἀποπέσοι , οὐδέ · κατὰ τὸ πρωὶ σκληρυνθείη καὶ ξηρανθείη , ἀλλ’ · ἀνθήσαι , φησὶν ὁ λόγος , κατὰ τὸ πρωὶ καὶ παρέλθοι . τὸ δὲ ἀποπεσεῖν καὶ σκληρυνθῆναι καὶ ξηρανθῆναι ἑσπέρας ἔσεσθαί φησι λέγων · τὸ ἑσπέρας ἀποπέσοι , σκληρυνθείη καὶ ξηρανθείη , καὶ τό · ὅτι ἐξελίπομεν ἐν τῇ ὀργῇ σου , κατὰ τὸ ἑσπέρας ἔσεσθαι εἴρηται . ἐν τούτῳ γὰρ , φησίν , ἐξελίπομεν · ἐπειδήπερ τὸ πρωὶ ἄνθης γενομένης καὶ χλόης καὶ προσκαίρου τινὸς ὡραϊσμοῦ κατὰ τὴν ἑσπέραν σκληρυνθεῖσα ἡ χλόη καὶ ἀποξηρανθεῖσα ἡ ἄνθη ἐξέλιπεν . Καὶ τὰ μὲν τῆς λέξεως τῆς παρούσης προσευχῆς τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον . τὰ δὲ τῆς διανοίας οὐκ ἐπιτρέπει ἐπὶ τοὺς Μωσέως χρόνους καὶ τὴν κατ’ αὐτὸν γενεὰν συνάγειν τὰ εἰρημένα . οὐ γὰρ ἑσπέρα ἦν τότε , οὐδὲ τὰ ὕστατα τοῦ ἐκ περιτομῆς λαοῦ · ἀρχαὶ δὲ ἦσαν αὐτῶν , καὶ τότε πρῶτον αὐτοῖς ἀνατετάλκει τὸ ἐκ θεοῦ φέγγος . διὸ καὶ τὸ πρωὶ ὠνομάσθη ἡ τοῦ τότε καιροῦ κατάστασις καὶ ἡ τοῦ θεοῦ εἰς αὐτοὺς ἐπισκοπή . ἑσπέρα δὲ τότε αὐτοῖς γέγονεν ἡ ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος , καθ’ ἣν ἔδυ αὐτοῖς ὁ τότε ἀνατείλας λόγος . ἀλλὰ τότε μὲν ἀνατετάλκει καὶ πρωίαν αὐτοῖς εἰργάζετο , ὅτε καὶ ἤνθει τὰ κατ’ αὐτοὺς πράγματα , οὐ παρέμεινε δὲ ἐν τῇ ἀληθείᾳ . ἀλλὰ γὰρ ἀνθήσαντα παρῆλθε καὶ σκιᾶς δίκην παρέδραμε . διὸ λέλεκται · τὸ πρωὶ ὡς ἡ χλόη παρέλθοι . Μετὰ δὲ τὴν Μωσέως τελευτὴν πάλιν ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα χρόνοις ἐπιδόντες εἰς αὔξησιν καὶ μείζονα φυὴν οὐδὲ οὕτως διέμειναν , ἀλλὰ παρῆλθον · διὸ καὶ δεύτερον λέλεκται · τὸ πρωὶ ἀνθήσαι καὶ παρέλθοι . Τὰ δέ γε τε λευταῖα αὐτῶν μετὰ ταῦτα σημαίνεται διὰ τοῦτο · ἑσπέρας ἀποπέσοι καὶ σκληρυνθείη καὶ ξηρανθείη . Tὸ γὰρ παλαιούμενον καὶ γηράσκον ἐγγὺς ἀφανισμοῦ . ὃ δὴ καὶ περὶ αὐτοῖς γέγονεν ἐπιδύντος αὐτοῖς τοῦ τῆς δικαιοσύνης ἡλίου , κατὰ τὴν φήσασαν προφητείαν · καὶ δύσεται ὁ ἥλιος ἐπὶ τοὺς προφήτας τοὺς πλανῶντας τὸν λαόν μου . ὥσπερ γὰρ περὶ τῶν δικαίων ἐλέχθη τό · ἀνατελεῖ τοῖς φοβουμένοις αὐτὸν ἥλιος δικαιοσύνης , οὕτω καὶ περὶ τῶν ἀσεβῶν εἴρηται τό · δύσεται ὁ ἥλιος ἐπὶ τούσδε , καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ · καὶ δύσεται ὁ ἥλιος μεσημβρίας , καὶ ἡ σελήνη οὐ δώσει τὸ φέγγος αὐτῆς . Ἐπὶ συντελείᾳ τοίνυν τοῦ αἰῶνος μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν , ὅτε αὐτοῖς ἡ ἑσπέρα ἐπῆλθε δύντος αὐτοῖς ὡς ἀληθῶς τοῦ τῆς ἀληθείας φωτός , ἡ ἔκπτωσις αὐτῶν καὶ ἡ ἀποβολὴ τέλους ἔτυχε καὶ τὸ παρὸν ἐπληρώθη λόγιον φῆσαν · τὸ ἑσπέρας ἀποπέσοι , σκληρυνθείη καὶ ξηρανθείη , ὅτι ἐξελίπομεν ἐν τῇ ὀργῇ σου , καὶ ἐν τῷ θυμῷ σου ἐταράχθημεν . Καί μοι δοκεῖ διὰ τούτων ὁ Μωσῆς προσευχὴν συντάξαι ἁρμόζουσαν τῇ καταστάσει τοῦ λαοῦ τῇ μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν . προφήτης γὰρ ὢν προγνώσει τε θείᾳ τὸ τέλος αὐτῶν τῆς ἀποβολῆς καὶ τὴν ἐσχάτην ἀπόπτωσιν συνορῶν φάρμακον αὐτοῖς σωτήριον καὶ θεραπευτικὸν ὑπετίθετο τὴν παροῦσαν προσευχὴν ἐν ἀπορρήτοις , ὡς εἰκός , παραδοὺς αὐτὴν ἔξωθεν τῆς ἄλλης αὐτοῦ γραφῆς τοῖς δυναμένοις τὰ ἀπόρρητα παρ’ ἑαυτοῖς κατέχειν · παρ’ οἷς καὶ εἰκὸς φυλάττεσθαι αὐτήν , ἧν ἰδιαζόντως καὶ λεληθότως μέχρι πολλοῦ ὕστερόν γε μὴν ἐγκαταλεχθῆναι ἀναγκαίως τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμῶν , ὡς ἂν μὴ τῷ μακρῷ χρόνῳ διαπέσοι λαθοῦσα τοὺς πολλοὺς καὶ ἀμεληθεῖσα . Ἵν’ οὖν σώζοιτο καὶ παραμένοι γινωσκομένη ὑπὸ πάντων , τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμῶν παρενεβλήθη , μὴ οὖσα ψαλμός . οὐδὲ γὰρ ψαλμοῦ τι περιέχει . θυμηδίας γὰρ ὁ ψαλμός , ἡ δὲ παροῦσα προσευχὴ ὀργῆς μνημονεύει καὶ θυμοῦ θεοῦ καὶ ἑτέρων σκυθρωπῶν · ἱλάσκεται τὸ θεῖον ὑπὲρ τῶν ἀποπεπτωκότων , τὸν ἱλασμὸν τοῦτον Μωσέως διὰ τῆς προσευχῆς διδάσκοντος λέγειν τὸν ἀποπεσόντα τοῦ θεοῦ λαὸν μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν παρουσίαν . Καί μοι δοκεῖ οὐκ ἀσκόπως μετὰ τὸν πη ψαλμὸν καὶ τὰ δι’ αὐτοῦ περὶ τοῦ σπέρματος Δαυὶδ καὶ τοῦ ἐπηγγελμένου αὐτῷ θρόνου θεσπισθέντος ἡ παροῦσα προσευχὴ Μωσέως συνῆφθαι , μετά τινος δὲ βαθυτέρας θεωρίας αἰνιττομένου τοῦ λόγου ἀπόπτωσιν ἔσεσθαι καὶ ἀποβολὴν τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους μετὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ἐκ σπέρματος Δαυὶδ προελευσομένου · ὃ δὴ καὶ ἐπισφραγίζεται ἡ τῶν πραγμάτων ἔκβασις . Ἀλλὰ γὰρ προσευχὴν αὐτοῖς παραδίδωσιν ὁ Μωσῆς προφητικῇ δυνάμει ἐφαρμόσας τοὺς ἐν τῇ προσευχῇ λόγους τῷ προσώπῳ τοῦ ἐκπεσόντος καὶ ἀποβληθέντος λαοῦ . ἐπὰν οὖν λέγῃ · μὴ ἀποστρέψῃς ἄνθρωπον εἰς ταπείνωσιν · καὶ εἶπας · ἐπιστρέψατε , οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων , τοῦτόν μοι δοκεῖ διδάσκειν αὐτοὺς τὸν νοῦν προσευχομένους λέγειν · ὦ κύριε , σὺ κατὰ χρόνους ἡμῖν γέγονας καταφυγὴ καὶ καθ’ ἑκάστην γενεάν . πρῶτον μὲν γὰρ ἐν Αἰγύπτῳ τυγχάνουσιν ἡμῖν καὶ ὑπὸ τοῦ Φαραῶ καὶ τῶν Αἰγυπτίων καταπονουμένοις καταφυγὴ γέγονας · πάλιν δ᾿ ἐπὶ τῆς ἐρήμου πολεμούμενοι , τοτὲ μὲν ὑπὸ τοῦ Ἀμαλήκ , τοτὲ δὲ ὑπὸ τοῦ Χαναναίου , σὲ καταφυγὴν ἐσχήκαμεν · οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ εἰσελθόντες εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὑπὸ ἀλλοφύλοις τε γενόμενοι πολλάκις τε καὶ μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῶν βασιλέων ἡμῶν καὶ τέλος ἐπὶ τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας σὲ καταφυγὴν ἔσχομεν · καὶ νῦν τοιγαροῦν ἱκετεύομεν τῶν ὁμοίων παρὰ σοῦ τυχεῖν καί σε κτήσασθαι καταφυγήν · διὸ δεόμεθα · μὴ ἀποστρέψῃς ἄνθρωπον εἰς ταπείνωσιν , τουτέστιν · μὴ ἀποστρέψῃς ἡμᾶς εἰς τελείαν ἀπόπτωσιν καὶ ταπείνωσιν . σὺ γὰρ τῇ σῇ φιλανθρωπίᾳ εἶπας καὶ κηρύγματα πᾶσιν ἀνθρώποις ἐξενήνοχας λέγων · ἐπιστρέψατε , οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων . εἰ δὴ οὖν πάντα τὰ ἔθνη καὶ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων προσκέκληταί σου ἡ φιλανθρωπία , καὶ τοὺς πάλαι ἀποστραφέντας ἀπὸ σοῦ , καὶ δαίμοσι καὶ πνεύμασι πονηροῖς καταδουλωθέντας ἐπιστραφῆναι ἐπὶ σὲ κελεύσεις , μηδὲ ἡμᾶς ἀποστραφῇς , μηδὲ εἰς παντελῆ ἐρήμωσιν καταλείπῃς ἐλθεῖν τοὺς πάλαι σου γενομένους οἰκείους , οἵτινες πρὸς ὀλίγον ἀνθήσαντες χειμάρρου δίκην παρεδράμομεν . Τὰ γοῦν χίλια ἡμῶν ἔτη , ἐν οἷς ἠκμάσαμεν , ταῦτα παρῆλθεν ὡς ἡ ἡμέρα ἡ ἐχθές , ἥτις διῆλθεν . γενόμενος δὲ ἐν τούτοις ἐφίστημι πῶς εἴρηται τὰ χίλια ταῦτα ἔτη · εἰ μὲν γὰρ ἕνεκεν δοξολογίας τοῦ θεοῦ καὶ εἰς παράστασιν τῆς ἀϊδίου ζωῆς τοῦ θεοῦ , οὐδὲν οἶμαι τὸν λόγον μεγαλοπρεπὲς περιέχειν . οὐδὲ γὰρ τὸν σύμπαντα αἰῶνα , οὐδὲ τὸν ἀπὸ πρώτης κτίσεως τοῦ κόσμου καὶ μέχρι τῆς συντελείας παρατείνοντα χρόνον τὸ ἀκαρὲς ἡγοῦμαι εἶναι , οὐχ ὅτι τῆς ἡμέρας , ἀλλ’ οὐδὲ τῆς βραχυτάτης ὥρας παραθέσει τῆς ἀνάρχου καὶ ἀγεννήτου ζωῆς τοῦ θεοῦ πρὸ πάντων ὑπάρχοντος αἰώνων καὶ πρὸ παντὸς ἐπινοουμένου καὶ εἰς ἄπειρον ἐκτεινομένου λογισμοῦ ὑπέρ τε τοὺς μετὰ ταῦτα ἀπεράντους καὶ ἀτελευτήτους αἰῶνας διαρκοῦντος . Διόπερ ἕτερόν μοι δοκεῖ νοῦν ὑποβάλλειν ἡ παροῦσα προσευχὴ διδάσκουσα τὸν λαὸν λέγειν · ὅτι χίλια ἔτη ἐν ὀφθαλμοῖς σου ὡς ἡ ἡμέρα ἡ ἐχθές , ἥτις διῆλθεν , καὶ φυλακὴ ἐν νυκτί . Τὰ γοῦν σεμνὰ τῆς Ἱερουσαλήμ , ἐν οἷς τὸ πᾶν ἔθνος αὐτῶν ἤκμασέν τε καὶ ἤνθησεν ἐν ἡμέραις , ὥσπερ καὶ ἐν φωτὶ γέγονεν , ταῦτ’ ἦν τὰ χίλια ἔτη . ἐπὶ μόνοις γὰρ χιλίοις ἔτεσι συνέστηκε καὶ διήρκεσε τὰ τῆς ἐν τῷ τόπῳ λατρείας , ἃ δὴ καὶ ἀριθμεῖται τοῦτον τὸν τρόπον . ἀπὸ μὲν τῆς πρώτης τοῦ ἱεροῦ κατασκευῆς καὶ τῶν Σολομῶνος χρόνων μέχρις τῆς ὑπὸ Βαβυλωνίων πολιορκίας ἔτη συνάγεται υλβ · μετὰ δὲ ταῦτα εἰς ἔρημον περιστάντος τοῦ τόπου αὖθις Ἰησοῦς καὶ Ζοροβάβελ ὁ τοῦ Σαλαθιὴλ κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος Δαρείου τοῦ Πέρσου ἀνανεοῦσι τὸν οἶκον · ἐξ ἐκείνου τε καὶ ἐπὶ τὸ πεντεκαιδέκατον ἔτος Τιβερίου καίσαρος ἔτη συνάγεται φμη , ὥστε εἶναι τὰ πάντα ϡπ · διέμεινέν τε χειμαζομένη καὶ ἀστατοῦσα ἡ πόλις μετὰ τὴν κατὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἐπιβουλὴν αὐτῶν ἑτέροις ἔτεσι μ , μεθ’ ἃ ὁ παντελὴς αὐτοὺς μετῆλθεν ὄλεθρος καὶ ἡ ὑστάτη πολιορκία , ἡ ὑπὸ Ῥωμαίων γενομένη κατὰ Τίτον καὶ Οὐεσπασιανὸν αὐτοκράτορας . ταῦτ’ οὖν ἦν τὰ χίλια ἔτη περὶ ὧν εἴρηται · ὡς ἡ ἡμέρα ἡ ἐχθὲς , ἥτις διῆλθεν . Διελθόντα γὰρ ταῦτα καὶ μηκέτι ὄντα ἀποκλαίονται οἱ διὰ τῆς προσευχῆς τὸν θεὸν ἱλεούμενοι . ἀλλὰ καὶ ὡς φυλακὴν νυκτερινὴν ταῦτά φασι τὰ χίλια ἔτη παρεληλυθέναι . λύχνος γὰρ ἦν ὁ Μωσέως νόμος ἐν νυκτὶ φαίνων αὐτοῖς , ἀλλὰ καὶ οἱ προφῆται οἱ μετὰ Μωσέα λύχνοι ἦσαν ἢ καὶ ἀστέρες ἐν νυκτὶ φαίνοντες , οὔπω τοῦ φωτὸς τοῦ ἡλιακοῦ , τουτέστι τοῦ σωτηρίου λόγου , τὴν οἰκείαν ἡμέραν τε καὶ μεσημβρίαν πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν ἐπιλάμψαντος . Φυλακὴ δὲ νυκτερινὴ καιρός τις ὠνόμασται τῆς νυκτός · τοῦτο δὲ νοήσεις ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου , ἐν ᾧ εἴρηται · τετάρτῃ δὲ φυλακῇ τῆς νυκτὸς ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς περιπατῶν ἐπὶ τῆς θαλάσσης , καὶ πάλιν · εἰ ᾔδει ὁ οἰκοδεσπότης ποίᾳ φυλακῇ ὁ κλέπτης ἔρχεται . δηλοῦται τοίνυν τὰ χίλια ἔτη οὐχ ὡς ἡμέρα ἡ παρελθοῦσα καὶ μηκέτ’ οὖσα μόνον , ἀλλὰ καὶ ὡς βραχύ τι μόριον νυκτός , ὡς μηδὲ ὅλην νύκτα νοῆσαι , ἀλλὰ μέρος τι ταύτης , ἐν ᾧ τὴν φυλακὴν τῆς σωματικῆς τοῦ νόμου λατρείας περιεῖπον . τούτοις ἑξῆς εἴρηται · τὰ ἐξουδενώματα αὐτῶν ἔτη ἔσονται . Δοκεῖ δὲ μοι καὶ ἡ τούτου διάνοια τοιαύτη τις εἶναι · τὰ ἔτη αὐτῶν ἐξουδενώματα ἔσονται . οὐκ ἔτι γὰρ ἔντιμα ἔτη , οὐδὲ σπουδαῖα καὶ ἀναγκαῖα , ἀλλ’ ἐξουθενη μένα καὶ εἰς τὸ μηδὲν λελογισμένα γενήσεται . πῶς δὲ εἰς οὐδὲν λελογισμένα γενήσεται αὐτῶν τὰ ἔτη , διασαφεῖ λέγων ἑξῆς · τὸ πρωὶ ὡς ἡ χλόη παρέλθοι , τὸ πρωὶ ἀνθήσαι καὶ παρέλθοι , τὸ ἑσπέρας ἀποπέσοι , σκληρυνθείη καὶ ξηρανθείη , ὅτι ἐξελίπομεν ἐν τῇ ὀργῇ σου . Πάλαι μὲν οὖν , φησίν , ὅτε ἀρχὰς εἶχε τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ ἐν πρωίᾳ ἦμεν , γεγόναμεν ὡς ἡ χλόη · ἀλλὰ παρελθούσης ἐκείνης τῆς γενεᾶς παρῆλθεν ἡ χλόη · ἢ μετὰ ταῦτα δὲ ἠνθήσαμεν μεῖζόν τε καὶ πλέον τῆς χλόης ἐσχήκαμεν , ὥστε καὶ ἄνθος ἐν ἡμῖν εὑρεθῆναι · καὶ τοῦτο δὲ παρῆλθε τὸ ἄνθος . ἐπ’ ἐσχάτων δὲ τῶν καιρῶν δύντος ἡμῖν παντελῶς τοῦ φωτὸς καὶ ἑσπέρας ἡμᾶς καταλαβούσης ἀποπεπτώκαμεν σκληρυνθέντες καὶ ξηρανθέντες . καὶ ταῦτα πεπόνθαμεν , ὅτι ἐξελίπομεν ἐν τῇ ὀργῇ σου καὶ ἐν τῷ θυμῷ σου ἐταράχθημεν . Δύναται δὲ καὶ καθ’ ἑτέραν διάνοιαν φυσικὸν λόγον ἀποδιδόναι διὰ τούτων ἡ λέξις , ὡς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἐν μὲν τῇ νεότητι δίκην ἁπαλῆς χλόης βλαστώσης , μετὰ δὲ ταῦτα ἐν τῇ ἀκμῇ τῆς ἡλικίας ἀνθούσης , εἶθ’ ὕστερον ἐπὶ γήραος οὐδῷ ἀποπιπτούσης , οὐκ ἄλλως ἢ πρῶτον σκληρυνομένης κατὰ τὸ γῆρας , ἔπειτα παντελῶς ξηραινομένης , ἑσπέραν δὲ σημαίνεσθαι τὰ τελευταῖα τῆς τῶν ἀνθρώπων ζωῆς .
Lemmas: μή ἀποστρέφω ἄνθρωπος εἰς ταπείνωσις . καί εἶπον · ἐπιστρέφω , ὁ υἱός ὁ ἄνθρωπος . ὅτι χίλιοι ἔτος ἐν ὀφθαλμός σύ , ὡς ὁ ἡμέρα ὁ ἐχθές , ὅστις διέρχομαι , καί φυλακή ἐν νύξ . ὁ ἐξουδένωμα αὐτός ἔτος εἰμί . ὁ πρωί ὡς ὁ χλόη παρέρχομαι , ὁ πρωί ἀνθέω καί παρέρχομαι , ὁ ἑσπέρα ἀποπίπτω , σκληρύνω καί ξηραίνω . ὅτι ἐκλείπω ἐν ὁ ὀργή σύ καί ἐν ὁ θυμός σύ ταράσσω . ἐπεί Μωσῆς ὑπάρχω ὁ πάρειμι φωνή ὁ προγραφή διδάσκω , πειράω αὐτός ἐφαρμόζω ὁ Μωσῆς πρόσωπον ἐφίστημι , μήποτε λανθάνω διά οὗτος ὁ λόγος παραδίδωμι προφητεία Μωσῆς . οὐδέ γάρ ψαλμός εἰμί ἐγώ δοκέω , ἀλλά ὡς ὁ προγραφή διδάσκω , προσευχή ὁ Μωσῆς . ζητέω δέ , κατά ποῖος ἄρα καιρός οὗτος χράομαι ὁ προσευχή Μωσῆς , καί εἴπερ αὐτός ἢ μᾶλλον ὁ λαός κατάλληλος τυγχάνω , πότερος ὁ γενεά ὁ κατά αὐτός καί ὁ σύνειμι αὐτός λαός ἢ ὁ μετά ἐκεῖνος διαδοχή ἐφαρμοστέον αὐτός . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰς αὐτός προσήκω ὁ πρόκειμαι ἀναφέρω , οἴομαι πᾶς ὅστις ὁμολογέω . πῶς γάρ δύναμαι Μωσῆς , ὁ ἄνθρωπος ὁ θεός , περί ἑαυτοῦ λέγω · ὅτι ἐκλείπω ἐν ὁ ὀργή σύ , ἢ κατά ὁ Σύμμαχος · ὅτι ἀναλίσκω ἐν ὁ ὀργή σύ , καί ἐν ὁ θυμός σύ ταράσσω · τίθημι ὁ ἀνομία ἐγώ ἐναντίος σύ · καί πάλιν · ὁ ἡμέρα ἐγώ ἐκλείπω ἐν ὁ ὀργή σύ , καί πάλιν · τίς γιγνώσκω ὁ κράτος ὁ ὀργή σύ καί ἀπό ὁ φόβος σύ ὁ θυμός σύ ; ἀλλά ὅτι μέν οὗτος οὐ εἄν εἰς ὁ Μωσῆς ἀναφέρω , οὖον μόνος ἀπό ὁ πᾶς περί ὀργή θεός εἴρω , ἀλλά καί ἀπό ὁ πληθυντικός προφέρω ὁ εἴρω , δῆλος εἰμί . εἰκός οὖν τις ἐπί ὁ σύνειμι αὐτός κατά ὁ ἐρῆμος λαός οὗτος ἀναφέρω · ἀλλά οὐδέ οὗτος συγχωρέω νοέω ὁ λόγος . τίς γάρ καί φημί · ὁ πρωί ὡς ὁ χλόη παρέρχομαι , ὁ πρωί ἀνθέω καί παρέρχομαι · ὁ ἑσπέρα ἀποπίπτω , σκληρύνω καί ξηραίνω · ὅτι ἐκλείπω ἐν ὁ ὀργή σύ ; οὐκοῦν οὖον ὁ πρωί φημί ἐκλείπω , ἀλλά ὁ μέν πρωί ὡς ὁ χλόη παρέρχομαι , καί πάλιν οὖον · κατά ὁ πρωί ἀποπίπτω , οὐδέ · κατά ὁ πρωί σκληρύνω καί ξηραίνω , ἀλλά · ἀνθέω , φημί ὁ λόγος , κατά ὁ πρωί καί παρέρχομαι . ὁ δέ ἀποπίπτω καί σκληρύνω καί ξηραίνω ἑσπέρα εἰμί φημί λέγω · ὁ ἑσπέρα ἀποπίπτω , σκληρύνω καί ξηραίνω , καί ὁ · ὅτι ἐκλείπω ἐν ὁ ὀργή σύ , κατά ὁ ἑσπέρα εἰμί εἴρω . ἐν οὗτος γάρ , φημί , ἐκλείπω · ἐπεί ὁ πρωί Ἄνθης γίγνομαι καί χλόη καί πρόσκαιρος τις ὡραισμός κατά ὁ ἑσπέρα σκληρύνω ὁ χλόη καί ἀποξηραίνω ὁ ἄνθος ἐκλείπω . καί ὁ μέν ὁ λέξις ὁ πάρειμι προσευχή οὗτος ἔχω ὁ τρόπος . ὁ δέ ὁ διάνοια οὐ ἐπιτρέπω ἐπί ὁ Μωσῆς χρόνος καί ὁ κατά αὐτός γενεά συνάγω ὁ εἴρω . οὖον γάρ ἑσπέρα εἰμί τότε , οὐδέ ὁ ὕστερος ὁ ἐκ περιτομή λαός · ἀρχή δέ εἰμί αὐτός , καί τότε πρῶτος αὐτός ἀνατέλλω ὁ ἐκ θεός φέγγος . διό καί ὁ πρωί ὀνομάζω ὁ ὁ τότε καιρός κατάστασις καί ὁ ὁ θεός εἰς αὐτός ἐπισκοπή . ἑσπέρα δέ τότε αὐτός γίγνομαι ὁ ἐπί συντέλεια ὁ αἰών , κατά ὅς δύο αὐτός ὁ τότε ἀνατέλλω λόγος . ἀλλά τότε μέν ἀνατέλλω καί πρώϊος αὐτός ἐργάζομαι , ὅτε καί ἀνθέω ὁ κατά αὐτός πρᾶγμα , οὖον παραμένω δέ ἐν ὁ ἀλήθεια . ἀλλά γάρ ἀνθέω παρέρχομαι καί σκιά δίκη παρατρέχω . διό λέγω · ὁ πρωί ὡς ὁ χλόη παρέρχομαι . μετά δέ ὁ Μωσῆς τελευτή πάλιν ἐν ὁ μετά οὗτος χρόνος ἐπεῖδον εἰς αὔξησις καί μείζων φυή οὐδέ οὕτως διαμένω , ἀλλά παρέρχομαι · διό καί δύο λέγω · ὁ πρωί ἀνθέω καί παρέρχομαι . ὁ δέ γε τε λευταῖα αὐτός μετά οὗτος σημαίνω διά οὗτος · ἑσπέρα ἀποπίπτω καί σκληρύνω καί ξηραίνω . ο γάρ παλαιόω καί γηράσκω ἐγγύς ἀφανισμός . ὅς δή καί περί αὐτός γίγνομαι ἐπιδύω αὐτός ὁ ὁ δικαιοσύνη ἥλιος , κατά ὁ φημί προφητεία · καί δύο ὁ ἥλιος ἐπί ὁ προφήτης ὁ πλανάω ὁ λαός ἐγώ . ὥσπερ γάρ περί ὁ Δίκαιος λέγω ὁ · ἀνατέλλω ὁ φοβέω αὐτός ἥλιος δικαιοσύνη , οὗτος καί περί ὁ ἀσεβής εἴρω ὁ · δύο ὁ ἥλιος ἐπί ὅδε , καί πάλιν ἀλλαχοῦ · καί δύο ὁ ἥλιος μεσημβρία , καί ὁ σελήνη οὖον δίδωμι ὁ φέγγος αὐτός . ἐπί συντέλεια τοίνυν ὁ αἰών μετά ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ παρουσία , ὅτε αὐτός ὁ ἑσπέρα ἐπέρχομαι Δύντος αὐτός ὡς ἀληθής ὁ ὁ ἀλήθεια φάος , ὁ ἔκπτωσις αὐτός καί ὁ ἀποβολή τέλος τυγχάνω καί ὁ πάρειμι πληρόω λόγιος φημί · ὁ ἑσπέρα ἀποπίπτω , σκληρύνω καί ξηραίνω , ὅτι ἐκλείπω ἐν ὁ ὀργή σύ , καί ἐν ὁ θυμός σύ ταράσσω . καί ἐγώ δοκέω διά οὗτος ὁ Μωσῆς προσευχή συντάσσω ἁρμόζω ὁ κατάστασις ὁ λαός ὁ μετά ὁ παρουσία ὁ σωτήρ ἐγώ . προφήτης γάρ εἰμί πρόγνωσις τε θεῖος ὁ τέλος αὐτός ὁ ἀποβολή καί ὁ ἔσχατος ἀπόπτωσις σύνορος φάρμακον αὐτός σωτήριος καί θεραπευτικός ὑποτίθημι ὁ πάρειμι προσευχή ἐν ἀπόρρητος , ὡς εἰκός , παραδίδωμι αὐτός ἔξωθεν ὁ ἄλλος αὐτός γραφεύς ὁ δύναμαι ὁ ἀπόρρητος παρά ἑαυτοῦ καταχέω · παρά ὅς καί εἰκός φυλάσσω αὐτός , ἧμαι ἰδιαζόντως καί λεληθότως μέχρι πολύς ὕστερον γε μήv ἐγκαταλέγω ἀναγκαῖος ὁ Βίβλος ὁ ψαλμός , ὡς εἄν μή ὁ μακρός χρόνος διαπίπτω λανθάνω ὁ πολύς καί ἀμελέω . ἵνα οὖν σῴζω καί παραμένω γιγνώσκω ὑπό πᾶς , ὁ Βίβλος ὁ ψαλμός παρεμβάλλω , μή εἰμί ψαλμός . οὐδέ γάρ ψαλμός τίς περιέχω . θυμηδία γάρ ὁ ψαλμός , ὁ δέ πάρειμι προσευχή ὀργή μνημονεύω καί θυμός θεός καί ἕτερος σκυθρωπός · ἱλάσκομαι ὁ θέω ὑπέρ ὁ ἀποπίπτω , ὁ ἱλασμός οὗτος Μωσῆς διά ὁ προσευχή διδάσκω λέγω ὁ ἀποπίπτω ὁ θεός λαός μετά ὁ ὁ σωτήρ ἐγώ παρουσία . καί ἐγώ δοκέω οὐ ἄσκοπος μετά ὁ πῇ ψαλμός καί ὁ διά αὐτός περί ὁ σπέρμα Δαυίδ καί ὁ ἐπαγγέλλω αὐτός θρόνος θεσπίζω ὁ πάρειμι προσευχή Μωσῆς συνάπτω , μετά τις δέ βαθύς θεωρία αἰνίσσομαι ὁ λόγος ἀπόπτωσις εἰμί καί ἀποβολή ὁ Ἰουδαῖος ἔθνος μετά ὁ παρουσία ὁ ἐκ σπέρμα Δαυίδ προέρχομαι · ὅς δή καί ἐπισφραγίζω ὁ ὁ πρᾶγμα ἔκβασις . ἀλλά γάρ προσευχή αὐτός παραδίδωμι ὁ Μωσῆς προφητικός δύναμις ἐφαρμόζω ὁ ἐν ὁ προσευχή λόγος ὁ πρόσωπον ὁ ἐκπίτνω καί ἀποβάλλω λαός . ἐπάν οὖν λέγω · μή ἀποστρέφω ἄνθρωπος εἰς ταπείνωσις · καί εἶπον · ἐπιστρέφω , ὁ υἱός ὁ ἄνθρωπος , οὗτος ἐγώ δοκέω διδάσκω αὐτός ὁ νόος προσεύχομαι λέγω · εἰμί κύριος , σύ κατά χρόνος ἐγώ γίγνομαι καταφυγή καί κατά ἕκαστος γενεά . πρῶτος μέν γάρ ἐν Αἴγυπτος τυγχάνω ἐγώ καί ὑπό ὁ Φαραώ καί ὁ Αἰγύπτιος καταπονέω καταφυγή γίγνομαι · πάλιν δέ ἐπί ὁ ἐρῆμος πολεμέω , τοτέ μέν ὑπό ὁ Ἀμαλήκ , τοτέ δέ ὑπό ὁ Χαναναῖος , σύ καταφυγή ἔχω · οὖον μήv ἀλλά καί εἰσέρχομαι εἰς ὁ γῆ ὁ ἐπαγγελία ὑπό ἀλλόφυλος τε γίγνομαι πολλάκις τε καί μετά οὗτος ἐπί ὁ βασιλεύς ἐγώ καί τέλος ἐπί ὁ εἰς Βαβυλών αἰχμαλωσία σύ καταφυγή ἔχω · καί νῦν τοιγάρ ἱκετεύω ὁ ὅμοιος παρά σύ τυγχάνω καί σύ κτάομαι καταφυγή · διό δήω · μή ἀποστρέφω ἄνθρωπος εἰς ταπείνωσις , τουτέστιν · μή ἀποστρέφω ἐγώ εἰς τέλειος ἀπόπτωσις καί ταπείνωσις . σύ γάρ ὁ σός φιλανθρωπία εἶπον καί κήρυγμα πᾶς ἄνθρωπος ἐκφέρω λέγω · ἐπιστρέφω , ὁ υἱός ὁ ἄνθρωπος . εἰμί δή οὖν πᾶς ὁ ἔθνος καί πᾶς ὁ υἱός ὁ ἄνθρωπος προσκαλέω σύ ὁ φιλανθρωπία , καί ὁ πάλαι ἀποστρέφω ἀπό σύ , καί δαίμων καί πνεῦμα πονηρός καταδουλόω ἐπιστρέφω ἐπί σύ κελεύω , μηδέ ἐγώ ἀποστρέφω , μηδέ εἰς παντελής ἐρήμωσις καταλείπω ἔρχομαι ὁ πάλαι σύ γίγνομαι οἰκεῖος , ὅστις πρός ὀλίγος ἀνθέω χειμάρρους δίκη παρατρέχω . ὁ γοῦν χίλιοι ἐγώ ἔτος , ἐν ὅς ἀκμάζω , οὗτος παρέρχομαι ὡς ὁ ἡμέρα ὁ χθές , ὅστις διέρχομαι . γίγνομαι δέ ἐν οὗτος ἐφίστημι πῶς εἴρω ὁ χίλιοι οὗτος ἔτος · εἰμί μέν γάρ ἕνεκα δοξολογία ὁ θεός καί εἰς παράστασις ὁ ἀΐδιος ζωή ὁ θεός , οὐδείς οἴομαι ὁ λόγος μεγαλοπρεπής περιέχω . οὐδέ γάρ ὁ σύμπας αἰών , οὐδέ ὁ ἀπό πρῶτος κτίσις ὁ κόσμος καί μέχρι ὁ συντέλεια παρατείνω χρόνος ὁ ἀκαρής ἡγέομαι εἰμί , οὐ ὅτι ὁ ἡμέρα , ἀλλά οὐδέ ὁ βραχύς ὥρα παράθεσις ὁ ἄναρχος καί ἀγέννητος ζωή ὁ θεός πρό πᾶς ὑπάρχω αἰών καί πρό πᾶς ἐπινοέω καί εἰς ἤπειρος ἐκτείνω λογισμός ὑπέρ τε ὁ μετά οὗτος ἀπέραντος καί ἀτελεύτητος αἰών διαρκής . διόπερ ἕτερος ἐγώ δοκέω νόος ὑποβάλλω ὁ πάρειμι προσευχή διδάσκω ὁ λαός λέγω · ὅτι χίλιοι ἔτος ἐν ὀφθαλμός σύ ὡς ὁ ἡμέρα ὁ χθές , ὅστις διέρχομαι , καί φυλακή ἐν νύξ . ὁ γοῦν σεμνός ὁ Ἱερουσαλήμ , ἐν ὅς ὁ πᾶς ἔθνος αὐτός ἀκμάζω τε καί ἀνθέω ἐν ἡμέρα , ὥσπερ καί ἐν φάος γίγνομαι , αὐτός εἰμί ὁ χίλιοι ἔτος . ἐπί μόνος γάρ χίλιοι ἔτος συνίστημι καί διαρκέω ὁ ὁ ἐν ὁ τόπος λατρεία , ὁ δή καί ἀριθμέω οὗτος ὁ τρόπος . ἀπό μέν ὁ πρῶτος ὁ ἱερός κατασκευή καί ὁ Σολομών χρόνος μέχρι ὁ ὑπό Βαβυλώνιος πολιορκία ἔτος συνάγω υλβʹ · μετά δέ οὗτος εἰς ἐρῆμος περιίστημι ὁ τόπος αὖθις Ἰησοῦς καί Ζοροβάβελ ὁ ὁ Σαλαθιήλ κατά ὁ δύο ἔτος Δαρεῖος ὁ Πέρσης ἀνανεόομαι ὁ οἶκος · ἐκ ἐκεῖνος τε καί ἐπί ὁ πεντεκαιδέκατος ἔτος Τιβέριος Καῖσαρ ἔτος συνάγω φ , ὥστε εἰμί ὁ πᾶς ϡπ · διαμένω τε χειμάζω καί ἀστατέω ὁ πόλις μετά ὁ κατά ὁ σωτήρ ἐγώ ἐπιβουλή αὐτός ἕτερος ἔτος μ , μετά ὁ ὁ παντελής αὐτός μετέρχομαι ὄλεθρος καί ὁ ὕστερος πολιορκία , ὁ ὑπό Ῥωμαῖος γίγνομαι κατά Τίτος καί Οὐεσπασιάνος αὐτοκράτωρ . αὐτός οὖν εἰμί ὁ χίλιοι ἔτος περί ὅς εἴρω · ὡς ὁ ἡμέρα ὁ ἐχθές , ὅστις διέρχομαι . διέρχομαι γάρ οὗτος καί μηκέτι εἰμί ἀποκλαίω ὁ διά ὁ προσευχή ὁ θεός ἱλάομαι . ἀλλά καί ὡς φυλακή νυκτερινός οὗτος φημί ὁ χίλιοι ἔτος παρέρχομαι . λύχνος γάρ εἰμί ὁ Μωσῆς νόμος ἐν νύξ φαίνων αὐτός , ἀλλά καί ὁ προφήτης ὁ μετά Μωσῆς λύχνος εἰμί ἢ καί ἀστήρ ἐν νύξ φαίνων , οὔπω ὁ φάος ὁ ἡλιακός , τουτέστι ὁ σωτήριος λόγος , ὁ οἰκεῖος ἡμέρα τε καί μεσημβρία πᾶς ὁ ἔθνος ἐπιλάμπω . φυλακή δέ νυκτερινός καιρός τις ὀνομάζω ὁ νύξ · οὗτος δέ νοέω ἀπό ὁ εὐαγγέλιον , ἐν ὅς εἴρω · τέταρτος δέ φυλακή ὁ νύξ ἔρχομαι ὁ Ἰησοῦς περιπατέω ἐπί ὁ θάλασσα , καί πάλιν · εἰμί οἶδα ὁ οἰκοδεσπότης ποῖος φυλακή ὁ κλέπτης ἔρχομαι . δηλόω τοίνυν ὁ χίλιοι ἔτος οὐ ὡς ἡμέρα ὁ παρέρχομαι καί μηκέτι εἰμί μόνος , ἀλλά καί ὡς βραχύς τίς μόριον νύξ , ὡς μηδέ ὅλος νύξ νοέω , ἀλλά μέρος τίς οὗτος , ἐν ὅς ὁ φυλακή ὁ σωματικός ὁ νόμος λατρεία περιέπω . οὗτος ἑξῆς εἴρω · ὁ ἐξουδένωμα αὐτός ἔτος εἰμί . δοκέω δέ ἐγώ καί ὁ οὗτος διάνοια τοιοῦτος τις εἰμί · ὁ ἔτος αὐτός ἐξουδένωμα εἰμί . οὐ ἔτι γάρ ἔντιμος ἔτος , οὐδέ σπουδαῖος καί ἀναγκαῖος , ἀλλά ἐξουθενέω Μένα καί εἰς ὁ μηδείς λογίζομαι γίγνομαι . πῶς δέ εἰς οὐδείς λογίζομαι γίγνομαι αὐτός ὁ ἔτος , διασαφέω λέγω ἑξῆς · ὁ πρωί ὡς ὁ χλόη παρέρχομαι , ὁ πρωί ἀνθέω καί παρέρχομαι , ὁ ἑσπέρα ἀποπίπτω , σκληρύνω καί ξηραίνω , ὅτι ἐκλείπω ἐν ὁ ὀργή σύ . πάλη μέν οὖν , φημί , ὅτε ἀρχή ἔχω ὁ κατά ἐγώ καί ἐν πρώιος εἰμί , γίγνομαι ὡς ὁ χλόη · ἀλλά παρέρχομαι ἐκεῖνος ὁ γενεά παρέρχομαι ὁ χλόη · ἢ μετά οὗτος δέ ἀνθέω μέγας τε καί πλέω ὁ χλόη ἔχω , ὥστε καί ἄνθος ἐν ἐγώ εὑρίσκω · καί οὗτος δέ παρέρχομαι ὁ ἄνθος . ἐπί ἔσχατος δέ ὁ καιρός Δύντος ἐγώ παντελῶς ὁ φάος καί ἑσπέρα ἐγώ καταλαμβάνω ἀποπίπτω σκληρύνω καί ξηραίνω . καί οὗτος πάσχω , ὅτι ἐκλείπω ἐν ὁ ὀργή σύ καί ἐν ὁ θυμός σύ ταράσσω . δύναμαι δέ καί κατά ἕτερος διάνοια φυσικός λόγος ἀποδίδωμι διά οὗτος ὁ λέξις , ὡς ὁ ἀνθρώπινος φύσις ἐν μέν ὁ νεότης δίκη ἁπαλός χλόη βλαστάνω , μετά δέ οὗτος ἐν ὁ ἀκμή ὁ ἡλικία ἀναθέω , εἶτα ὕστερος ἐπί γῆρας οὐδός ἀποπίπτω , οὐ ἄλλως ἢ πρῶτος σκληρύνω κατά ὁ γῆρας , ἔπειτα παντελῶς ξηραίνω , ἑσπέρα δέ σημαίνω ὁ τελευταῖος ὁ ὁ ἄνθρωπος ζωή .