eusebius-scr-eccl.commentaria-in-psalmos Ps_91.1
Ψαλμὸς ᾠδῆς , εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου . Ἀγαθὸν τὸ ἐξομολογεῖσθαι τῷ κυρίῳ καὶ ψάλλειν τῷ ὀνόματί σου , ὕψιστε , τοῦ ἀναγγέλλειν τὸ πρωὶ τὸ ἔλεός σου καὶ τὴν ἀλήθειάν σου κατὰ νύκτα ἐν δεκαχόρδῳ ψαλτηρίῳ μετ’ ᾠδῆς ἐν κιθάρᾳ . Τὰς τῶν Σαββάτων ἡμέρας οἱ πρὸ Μωσέως δίκαιοι καὶ θεοφιλεῖς ἄνδρες οὔτ’ ᾔδεσαν οὔτε ἐφύλαττον . οὔτ’ οὖν αὐτὸς Ἀβραάμ , οὔτε Ἰσαάκ , οὔτε Ἰακώβ , οὔτε οἱ τούτου παῖδες , ἀλλ’ οὐδὲ οἱ ἔτι τούτων τῷ χρόνῳ παλαιότεροι φαίνονται γινώσκοντες ἡμέραν Σαββάτου . ἐπεὶ τοίνυν οἱ ἐκ περιτομῆς ὡς μέγα τι κατορθοῦντες τὰ Σάββατα φυλάττειν ἡγοῦνται , ἃ οὐδὲ φυλάττουσι κατὰ τὸ βούλημα τοῦ νόμου , παραθετέον αὐτοῖς τὰ εἰρημένα . καὶ ἐπειδὴ κατάπαυσιν σημαίνει τὸ Σάββατον ( γέγραπται γοῦν · καὶ κατέπαυσεν ὁ θεὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ζ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ , ὧν ἐποίησεν · καὶ ἡγίασεν αὐτήν ) , ἐρεῖς , ὅτι προσήκει νοῆσαι θεοῦ κατάπαυσιν καὶ τὸ ἀληθινὸν Σάββατον ἐκδέξασθαι ἐπαξίως τοῦ θεοῦ . τοὺς γὰρ ἀσεβεῖς ἀνθρώπους φησὶ μὴ εἰσελεύσεσθαι εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ λέγων ἐν ψαλμοῖς · ... ἀεὶ πλανῶνται τῇ καρδίᾳ αὐτοὶ δὲ οὐκ ἔγνωσαν τὰς ὁδούς μου , ὡς ὤμοσα ἐν τῇ ὀργῇ μου · εἰ εἰσελεύσονται εἰς τὴν κατάπαυσίν μου . Οὐκοῦν ἀναγκαῖον κατὰ διάνοιαν ἐκλαβεῖν Σάββατα θεοῦ καὶ ἀνάπαυσιν θεῷ πρέπουσαν , ἧς ἀσεβεῖς μὲν οὐκ ἀξιοῦνται , μόνοι δὲ οἱ δίκαιοι καὶ τοῦ θεοῦ φίλοι . οὕτω γοῦν εἴποιμεν ἂν καὶ τὸν Ἀβραὰμ καὶ τὸν Ἰσαὰκ καὶ τὸν Ἰακὼβ τούς τε πρὸ αὐτῶν καὶ μετ’ αὐτοὺς θεοφιλεῖς πάντας κατὰ διάνοιαν ἐγνωκέναι καὶ πεφυλακέναι τὰ σάββατα τοῦ θεοῦ καὶ εἰσεληλυθέναι εἰς τὴν κατάπαυσιν αὐτοῦ . Τί δὴ οὖν σημαίνει τὸ Σάββατον , ἀναγκαῖον ἐπιστῆσαι . ὁ λόγος ἀνάπαυσιν δηλοῖ θεοῦ εἰσάγει τε ταύτην μετὰ τὴν τῶν αἰσθητῶν κοσμοποιίαν . θεοῦ δὲ ἀνάπαυσις τίς ἂν γένοιτο ἑτέρα τῆς πρὸς τοῖς νοητοῖς καὶ ὑπερκοσμίοις διαγωγῆς ; ὅτε μὲν γὰρ περὶ τὰ αἰσθητὰ περισκοπεῖ καὶ περὶ τὰ ἔργα τῆς τοῦ κόσμου προνοίας καταγίνεται , ἐργάζεσθαι λέγεται · καὶ οὕτως ἀκουστέον λέγοντος τοῦ σωτῆρος ἡμῶν · ὁ πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται , κἀγὼ ἐργάζομαι . ὅτι δὲ πρὸς τοῖς ἀσωμάτοις καὶ ὑπερκοσμίοις ἐστίν , καί , ὡς ἂν εἴποι τις , ἐν τῇ αὐτόσε αὐτοῦ περιωπῇ , τὸ τηνικαῦτα ἀνάπαυσιν ἄγειν καὶ τὸ αὐτοῦ σάββατον ἐπιτελεῖν νοεῖται . Κατὰ τὰ αὐτὰ τοιγαροῦν καὶ οἱ τοῦ θεοῦ ἄνδρες , ἐπειδὰν τῶν κοπούντων τὴν ψυχὴν ἔργων ( τοιαῦτα δὲ πάντα τὰ σωματικὰ καὶ φίλα τῆς γεώδους σαρκὸς ) ἀπαλλαγέντες ὅλοι γένωνται πρὸς τῷ θεῷ καὶ πρὸς τῇ τῶν θείων καὶ νοητῶν σχολῇ τε καὶ θεωρίᾳ , τότε τὰ φίλα τῷ θεῷ Σάββατα καὶ ἀνάπαυσιν κυρίῳ τῷ θεῷ ἄγουσιν . καὶ περὶ τῶν τοιούτων σαββάτων διδάσκει λέγων · ἆρα ἀπολείπεται σαββατισμὸς τῷ λαῷ τοῦ θεοῦ ; καὶ πάλιν · σπουδάσωμεν οὖν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν . τὸ γὰρ τέλειον σάββατον καὶ ἡ τελεία καὶ ἡ τρισμακαρία κατάπαυσις ἐν τῇ τοῦ θεοῦ βασιλείᾳ τυγχάνει ὑπὲρ τὴν ἑξαήμερον δημιουργίαν καὶ τῶν αἰσθητῶν ἁπάντων ἐκτὸς ἐν ἀσωμάτοις καὶ ὑπερκοσμίοις , ἔνθα ἀπέδρα ὀδύνη καὶ λύπη καὶ στεναγμός · ἔνθα τῆς θνητῆς καὶ φθαρτῆς ζωῆς ἀπαλλαγέντες καὶ ἀργίαν ἀργήσαντες τὴν θεοφιλῆ καὶ μακαρίαν τῶν τε σωματικῶν πράξεων καὶ τῆς δουλείας τῆς σαρκὸς ἐλευθερωθέντες σὺν αὐτῷ τῷ θεῷ καὶ παρ’ αὐτῷ γενόμενοι σαββατίσομέν τε καὶ ἀναπαυσόμεθα . διό φησιν ὁ ἀπόστολος · σπουδάσωμεν οὖν εἰσελθεῖν εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυσιν . Εἰκόνα δ’ ἐκείνου τοῦ Σαββάτου καὶ τῆς τελείας ἐκείνης καὶ τρισμακαρίας ἀναπαύσεως φέροντες ἐπὶ γῆς τοῦ θεοῦ ἄνδρες σχολὴν μὲν ἐποιοῦντο καὶ ἀργίαν τῶν μακρὰν ἀφιστάντων τοῦ θεοῦ , ὅλοι δὲ πρὸς τῇ τῶν θείων θεωρίᾳ γιγνόμενοι δι’ ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς τῇ τῶν ἱερῶν λόγων μελέτῃ προσκαρτεροῦντες ἅγια σάββατα καὶ ἀνάπαυσιν φίλην τῷ θεῷ διανέπαυον τότε καὶ ἐσαββάτιζον . ἔνθεν εἰκότως καὶ ὁ Μωσέως νόμος σκιὰς τῶν εἰρημένων καὶ σύμβολα παραδιδοὺς ἡμέραν τινὰ τοῖς πλήθεσιν ἀφώρισεν , ὅπως κἂν ταύτην ἀπέχωνται μὲν τῶν συνήθων ἔργων , σχολάζοιεν δὲ τῇ τοῦ θείου νόμου μελέτῃ . Ὅ γε μὴν παρὼν ψαλμὸς διαρρήδην διδάσκει ἐπὶ τοῦτο δεῖν τὴν τοῦ Σαββάτου σχολὴν ποιεῖσθαι καὶ τὴν τῶν ἀνωφελῶν ἀργιῶν ἐπὶ τὸ κατὰ ταὐτὸν συνερχομένους ἐργάζεσθαι τὰ διὰ τοῦ ψαλμοῦ δηλούμενα . ἦν δὲ πρῶτον ἐξομολογεῖσθαι τῷ κυρίῳ , δεύτερον ψάλλειν διὰ τῶν μουσικῶν ὀργάνων τῷ ὀνόματι αὐτοῦ , τρίτον ἀναγγέλλειν κατὰ τὰς ἑωθινὰς ὥρας τὸ ἔλεος αὐτοῦ , τέταρτον διηγεῖσθαι τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ κατὰ τοὺς νυκτερινοὺς καιρούς · καὶ ταῦτα πράττειν μὴ μόνον χείλεσι καὶ φωνῇ , ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς τῶν μουσικῶν ὀργάνων ἀνακρούσεως · ἐν δεκαχόρδῳ , γάρ φησιν , ψαλτηρίῳ καὶ μετ’ ᾠδῆς ἐν κιθάρᾳ . Ὁρᾷς οὖν , ὅσα πράττειν ὁ παρὼν λόγος παραινεῖ κατὰ τὴν τῆς ἀναστάσεως ἡμέραν ; Ἐπιγέγραπται γοῦν ὁ ψαλμός · εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου . ἀλλὰ καὶ οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ κατὰ τὸ Σάββατον ἕτερα πλεῖστα ἔπραττον κατὰ τὸν νόμον . οὐκ ἄρα ὁλοσχερῶς ἀργεῖν προστάττει , ἀλλ’ οὐδὲ τοῖς ἱερεῦσιν ἡ τοῦ Σαββάτου ἡμέρα νενομοθέτητο , μόνοις δὲ τοῖς μὴ οἵοις τε οὖσι τὸν πάντα χρόνον τῆς αὐτῶν ζωῆς καὶ πάσας αὐτῶν τὰς ἡμέρας τῇ τοῦ θεοῦ λατρείᾳ καὶ τοῖς τῷ θεῷ φίλοις ἔργοις σχολάζειν · τούτοις γὰρ ἐκ διαστημάτων ταῦτα πράττειν ἐνομοθέτει . Τοῖς γε μὴν πλησμονῇ γαστρὸς καὶ μέθῃ καὶ πάσῃ ἀκοσμίᾳ κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου ἑαυτοὺς παρέχουσιν ὁ θεὸς διὰ τοῦ προφήτου ἐπανατείνεται λέγων · οἱ ἐφαπτόμενοι ψευδῶν Σαββάτων , καὶ πάλιν · τὰς νουμηνίας ὑμῶν καὶ τὰ Σάββατα καὶ ἡμέραν μεγάλην οὐκ ἀνέχομαι . διὸ δὴ παρῃτημένων ἐκείνων διὰ τῆς καινῆς διαθήκης λόγος μετήγαγε καὶ μετατέθεικε τὴν τοῦ Σαββάτου ἑορτὴν ἐπὶ τὴν τοῦ φωτὸς ἀνατολὴν καὶ παρέδωκεν ἡμῖν ἀληθινῆς ἀναπαύσεως εἰκόνα τὴν σωτήριον καὶ κυριακὴν καὶ πρώτην τοῦ φωτὸς ἡμέραν , καθ’ ἣν ὁ σωτὴρ τοῦ κόσμου μετὰ πάσας αὐτοῦ τὰς ἐν ἀνθρώποις πράξεις τὴν κατὰ τοῦ θανάτου νίκην ἀράμενος τὰς οὐρανίους πύλας ὑπερέβαινεν ὑπὲρ τὴν ἑξαήμερον κοσμοποιίαν γιγνόμενος τό τε θεοπρεπὲς Σάββατον καὶ τὴν τρισμακαρίαν ἀνάπαυσιν ὑπολαμβάνων τοῦ πατρὸς εἰρηκότος αὐτῷ · ... κάθου ἐκ δεξιῶν μου , ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου . Ἐν ᾗ φωτὸς οὔσῃ καὶ πρώτῃ καὶ τοῦ ἀληθοῦς ἡλίου ἡμέρᾳ καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ συνερχόμενοι διὰ μέσων ἓξ ἡμερῶν ἅγιά τε Σάββατα καὶ πνευματικὰ ἑορτάζοντες , οἱ ἐξ ἐθνῶν δι’ αὐτοῦ λελυτρωμένοι καθ’ ὅλης τῆς οἰκουμένης , τὰ τῷ σαββάτῳ πράττειν τοῖς ἱερεῦσι νενομοθετημένα κατὰ τὸν πνευματικὸν νόμον ἐπιτελοῦμεν . θυσίας τε γὰρ καὶ ἀναφορὰς ποιούμεθα πνευματικὰς τὰς καλουμένας θυσίας αἰνέσεως καὶ θυσίας ἀλαλαγμοῦ · τό τε θυμίαμα τὸ εὐῶδες ἀναπέμπομεν , περὶ οὗ εἴρηται · γενηθήτω ἡ προσευχή μου ὡς θυμίαμα ἐνώπιόν σου . Ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως προσφέρομεν τὴν σωτήριον μνήμην ἀναζωπυροῦντες τό τε τοῦ ῥαντισμοῦ αἷμα τοῦ ἀμνοῦ τοῦ θεοῦ τοῦ περιελόντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου καθάρσιον τῶν ἡμετέρων ψυχῶν · ποιούμεθά τε τὰ φῶτα τῆς γνώσεως προσώπου τοῦ θεοῦ ἐξαπτόμενα . ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν τῷ μετὰ χεῖρας ψαλμῷ φιλοτίμως ἐκτελεῖν κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν σπουδάζομεν ἔργοις τούτοις καὶ λόγοις ἐξομολογούμενοι τῷ κυρίῳ καὶ ψάλλοντες τῷ ὀνόματι τοῦ ὑψίστου , ὄρθρου τε πρὸς αὐταῖς ἀνατολαῖς τοῦ ἡμετέρου φωτὸς τὸ γενόμενον ἔλεος ἐφ’ ἡμᾶς τοῦ θεοῦ διαγγέλλοντες καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ κατὰ τὰς νύκτας διὰ σώφρονος καὶ ἁγνῆς ἀναστροφῆς ἐνδεικνύμενοι καὶ πάντα δή , ὅσα ἄλλα χρῆν ἐν Σαββάτῳ τελεῖν , ταῦτα ἡμεῖς ἐν τῇ κυριακῇ μετατεθείκαμεν , ὡς ἂν κυριωτέρας οὔσης αὐτῆς καὶ ἡγουμένης καὶ πρώτης καὶ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ Σαββάτου τιμιωτέρας . Κατὰ ταύτην γὰρ ἐν τῇ κοσμοποιίᾳ εἰρηκότος τοῦ θεοῦ · γενηθήτω φῶς , καὶ ἐγένετο φῶς , καὶ κατ’ αὐτὴν ταῖς ἡμετέραις ψυχαῖς ὁ τῆς δικαιοσύνης ἀνατέταλκεν ἥλιος . διὸ δὴ καὶ ἡμῖν συνέρχεσθαι κατὰ ταύτην παραδέδοται καὶ τὰ διὰ τοῦ ψαλμοῦ παρηγγελμένα καὶ ἡμῖν ἐπιτελεῖν προστέτακται , ὧν πρῶτόν ἐστι τὸ ἐξομολογεῖσθαι . ἀρχὴ γὰρ ἀγαθῶν ἡ τῶν προτέρων κακῶν ἀπόλυσις διὰ γνησίας μετανοίας καὶ ἐξομολογήσεως ἐγγιγνομένη ἄγουσά τε ἐπὶ τέλος ἀγαθὸν αὐτὸν τὸν θεόν . εἰ γὰρ οὐδεὶς ἀγαθὸς εἰ μὴ εἷς ὁ θεός , ἀγαθῆς πορείας τῆς ἐπὶ τὸν θεὸν ἀγούσης ἀγαθὴ γένοιτ’ ἂν ἀρχὴ ἡ ἐξομολόγησις . διὸ λέλεκται · ἀγαθὸν τὸ ἐξομολογεῖσθαι τῷ κυρίῳ . Καὶ γὰρ προσήκει μὴ ἀνθρώποις ἐπιδείκνυσθαι τὴν ἐξομολόγησιν , ἀλλ’ αὐτῷ τῷ τὰς καρδίας ἐρευνῶντι κυρίῳ . ἐπεὶ δὲ λαμβάνεται ἡ ἐξομολόγησις καὶ ἐπὶ τῆς εὐχαριστίας , ὡς πολλάκις ἡμῖν εἴρηται , εἰκότως κατὰ τὴν κυριακὴν ἡμέραν καὶ τὰς εὐχαριστίας ἡμῶν ἀποδίδομεν τῷ κυρίῳ πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἐν ταῖς ἐκκλησίαις αὐτοῦ συνερχόμενοι . Προκόψαντες δὲ διὰ τῆς ἐξομολογήσεως ἤδη καὶ ψάλλειν κελευόμεθα ἐπὶ κρείττονα ψυχῆς κατάστασιν προελθόντες · ἐπιδόντες δὲ ἔτι καὶ βελτίους γενόμενοι ἑαυτῶν ἤδη καὶ εἰς ἑτέρους ἀπαγγέλλειν διδάσκειν τε τοὺς ἡμῖν πλησιάζοντας τὰ τοῦ κυρίου ἐλέη προσταττόμεθα , καὶ τοῦτο πράττειν κατὰ τὰς πρωϊνὰς ὥρας ὥσπερ ἀπαρχὰς τῶν δι’ ἡμέρας πράξεων ἀνατιθέντες τῇ περὶ τοῦ ἐλέους τοῦ θεοῦ διδασκαλίᾳ . ταῦτα δὲ πράττειν ὁ λόγος παρακελεύεται ἅμα τῇ ἕῳ , προφυλάξαντας δηλαδὴ ἑαυτῶν τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα κατὰ τοὺς τῆς νυκτὸς καιροὺς ἅγια καὶ παντὸς μολυσμοῦ καθαρεύοντα ἀλήθειάν τε εὐσεβείας ἐπιδεδειγμένους , διὰ τοῦ καὶ ταῖς νυκτεριναῖς ὥραις τῆς τοῦ θεοῦ θεραπείας μεμνῆσθαι . Πάλαι μὲν οὖν , ὁπηνίκα διὰ συμβόλων καὶ τύπων ἐλάτρευον οἱ ἐκ περιτομῆς , οὐκ ἀπεικὸς ἦν διὰ ψαλτηρίων καὶ κιθάρας ἀναπέμπειν τινὰς τῷ θεῷ τοὺς ὕμνους , καὶ τοῦτο ποιεῖν ταῖς ἡμέραις τοῦ Σαββάτου , παραλύοντας δηλαδὴ τὴν ἀργίαν καὶ παραβαίνοντας τὸν νόμον τὸν περὶ τοῦ Σαββάτου . ἡμεῖς δὲ τὸν ἐν κρυπτῷ Ἰουδαῖον ἀποσώζοντες κατὰ τὸν φάσκοντα ἀπόστολον · οὐ γὰρ ὁ ἐν τῷ φανερῷ Ἰουδαῖός ἐστιν , οὐδὲ ἡ ἐν τῷ φανερῷ ἐν σαρκὶ περιτομή , ἀλλ’ ὁ ἐν τῷ κρυπτῷ Ἰουδαῖος καὶ περιτομὴ καρδίας ἐν πνεύματι , οὐ γράμματι , ζῶντι ψαλτηρίῳ καὶ κιθάρᾳ ἐμψύχῳ πνευματικαῖς τε ᾠδαῖς τὸν ὕμνον ἀποδίδομεν . παντὸς δ’ οὖν ὀργάνου μουσικοῦ γένοιτ’ ἂν τῷ θεῷ προσηνεστέρα ἡ τῶν Χριστοῦ λαῶν συμφωνία , καθ’ ἣν ἐν πάσαις ταῖς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαις ὁμογνώμονι ψυχῇ καὶ μιᾷ διαθέσει ὁμοφροσύνῃ τε καὶ ὁμοδοξίᾳ πίστεως καὶ εὐσεβείας ὁμόφωνον μέλος ἐν ταῖς ψαλμολογίαις ἀναπέμπομεν . τοιαύταις οὖν ψαλμῳδίαις καὶ κιθάραις πνευματικαῖς χρῆσθαι εἰώθαμεν , ἐπεὶ καὶ τοῦτο διδάσκει ὁ ἀπόστολος λέγων · ψαλμοῖς καὶ ᾠδαῖς καὶ ὕμνοις πνευματικοῖς . Εἴη δ’ ἂν ἄλλως κιθάρα μὲν τὸ πᾶν σῶμα , οὗ διὰ τῶν κινήσεων καὶ τῶν πράξεων ἡ ψυχὴ τὸν πρέποντα τῷ θεῷ ὕμνον ἀποδίδωσιν , ψαλτήριον δὲ δεκάχορδον ἡ τοῦ ἁγίου πνεύματος διὰ τῶν αἰσθητηρίων πέντε μὲν τοῦ σώματος ἰσαρίθμων δὲ τῆς ψυχῆς δυνάμεων ἐπιτελουμένη λατρεία · ἃ δὴ παριστὰς ὁ αὐτὸς ἀπόστολός φησί που · προσεύξομαι τῷ πνεύματι , προσεύξομαι δὲ καὶ τῷ νοΐ · ψαλῶ τῷ πνεύματι , ψαλῶ δὲ καὶ τῷ νοΐ , ὡς καὶ τοῦ νοὸς ἰδίας ἔχοντος κινήσεις , δι’ ὧν ἀνακρούεται τὸ σῶμα , καὶ τοῦ πνεύματος πάλιν οἰκείας , δι’ ὧν τὴν ψυχὴν ἐνεργεῖ .
Lemmas: ψαλμός ᾠδή , εἰς ὁ ἡμέρα ὁ Σάββατο . ἀγαθός ὁ ἐξομολογέομαι ὁ κύριος καί ψάλλω ὁ ὄνομα σύ , ὕψιστος , ὁ ἀναγγέλλω ὁ πρωί ὁ ἔλεος σύ καί ὁ ἀλήθεια σύ κατά νύξ ἐν δεκάχορδος ψαλτήριον μετά ᾠδή ἐν κιθάρα . ὁ ὁ σάββατον ἡμέρα ὁ πρό Μωσῆς Δίκαιος καί θεοφιλής ἀνήρ οὔτε οἶδα οὔτε φυλάσσω . οὔτε οὖν αὐτός Ἀβραάμ , οὔτε Ἰσαάκ , οὔτε Ἰακώβ , οὔτε ὁ οὗτος παῖς , ἀλλά οὐδέ ὁ ἔτι οὗτος ὁ χρόνος παλαιός φαίνω γιγνώσκω ἡμέρα Σάββατο . ἐπεί τοίνυν ὁ ἐκ περιτομή ὡς μέγας τίς κατορθόω ὁ σάββατον φυλάσσω ἡγέομαι , ὁ οὐδέ φυλάσσω κατά ὁ βούλημα ὁ νόμος , παραθετέον αὐτός ὁ εἴρω . καί ἐπεί κατάπαυσις σημαίνω ὁ σάββατον ( γράφω γοῦν · καί καταπαύω ὁ θεός ἐν ὁ ἡμέρα ὁ ζ ἀπό πᾶς ὁ ἔργον αὐτός , ὅς ποιέω · καί ἁγίζω αὐτός ) , εἴρω , ὅτι προσήκω νοέω θεός κατάπαυσις καί ὁ ἀληθινός σάββατον ἐκδέχομαι ἐπάξιος ὁ θεός . ὁ γάρ ἀσεβής ἄνθρωπος φημί μή εἰσέρχομαι εἰς ὁ κατάπαυσις αὐτός λέγω ἐν ψαλμός · ... ἀεί πλανάω ὁ Καρδία αὐτός δέ οὐ γιγνώσκω ὁ ὁδός ἐγώ , ὡς ὄμνυμι ἐν ὁ ὀργή ἐγώ · εἰμί εἰσέρχομαι εἰς ὁ κατάπαυσις ἐγώ . οὐκοῦν ἀναγκαῖος κατά διάνοια ἐκλαμβάνω σάββατον θεός καί ἀνάπαυσις θεός πρέπω , ὅς ἀσεβής μέν οὐ ἀξιόω , μόνος δέ ὁ Δίκαιος καί ὁ θεός φίλος . οὗτος γοῦν εἶπον εἄν καί ὁ Ἀβραάμ καί ὁ Ἰσαάκ καί ὁ Ἰακώβ ὁ τε πρό αὐτός καί μετά αὐτός θεοφιλής πᾶς κατά διάνοια γιγνώσκω καί φυλάσσω ὁ σάββατον ὁ θεός καί εἰσέρχομαι εἰς ὁ κατάπαυσις αὐτός . τις δή οὖν σημαίνω ὁ σάββατον , ἀναγκαῖος ἐφίστημι . ὁ λόγος ἀνάπαυσις δηλόω θεός εἰσάγω τε οὗτος μετά ὁ ὁ αἰσθητής κοσμοποιία . θεός δέ ἀνάπαυσις τίς εἄν γίγνομαι ἕτερος ὁ πρός ὁ νοητός καί ὑπερκόσμιος διαγωγεύς ; ὅτε μέν γάρ περί ὁ αἰσθητός περισκοπέω καί περί ὁ ἔργον ὁ ὁ κόσμος πρόνοια καταγίγνομαι , ἐργάζομαι λέγω · καί οὕτως ἀκούω λέγω ὁ σωτήρ ἐγώ · ὁ πατήρ ἐγώ ἠώς ἄρτι ἐργάζομαι , ἐγώ ἐργάζομαι . ὅτι δέ πρός ὁ ἀσώματος καί ὑπερκόσμιος εἰμί , καί , ὡς εἄν εἶπον τις , ἐν ὁ αὐτόσε αὐτός περιωπή , ὁ τηνικαῦτα ἀνάπαυσις ἄγω καί ὁ αὐτός σάββατον ἐπιτελέω νοέω . κατά ὁ αὐτός τοιγάρ καί ὁ ὁ θεός ἀνήρ , ἐπειδάν ὁ κοπόω ὁ ψυχή ἔργον ( τοιοῦτος δέ πᾶς ὁ σωματικός καί φίλος ὁ γεώδης σάρξ ) ἀπαλλάσσω ὅλος γίγνομαι πρός ὁ θεός καί πρός ὁ ὁ θεῖον καί νοητός σχολή τε καί θεωρία , τότε ὁ φίλος ὁ θεός σάββατον καί ἀνάπαυσις κύριος ὁ θεός ἄγω . καί περί ὁ τοιοῦτος σάββατον διδάσκω λέγω · ἆρα ἀπολείπω σαββατισμός ὁ λαός ὁ θεός ; καί πάλιν · σπουδάζω οὖν εἰσέρχομαι εἰς ἐκεῖνος ὁ κατάπαυσις . ὁ γάρ τέλειος σάββατον καί ὁ τέλειος καί ὁ τρισμακάριος κατάπαυσις ἐν ὁ ὁ θεός βασίλεια τυγχάνω ὑπέρ ὁ ἑξαήμερος δημιουργία καί ὁ αἰσθητής ἅπας ἐκτός ἐν ἀσώματος καί ὑπερκόσμιος , ἔνθα ἀποδιδράσκω ὀδύνη καί λύπη καί στεναγμός · ἔνθα ὁ θνητός καί φθαρτός ζωή ἀπαλλάσσω καί ἀργία ἀργέω ὁ θεοφιλής καί μακάριος ὁ τε σωματικός πρᾶξις καί ὁ δουλεία ὁ σάρξ ἐλευθερόω σύν αὐτός ὁ θεός καί παρά αὐτός γίγνομαι σαββατίζω τε καί ἀναπαύω . διό φημί ὁ ἀπόστολος · σπουδάζω οὖν εἰσέρχομαι εἰς ἐκεῖνος ὁ κατάπαυσις . Εἰκών δέ ἐκεῖνος ὁ Σάββατο καί ὁ τέλειος ἐκεῖνος καί τρισμακάριος ἀνάπαυσις φέρω ἐπί γῆ ὁ θεός ἀνήρ σχολή μέν ποιέω καί ἀργία ὁ μακράν ἀφίστημι ὁ θεός , ὅλος δέ πρός ὁ ὁ θεῖον θεωρία γίγνομαι διά ἡμέρα τε καί νύξ ὁ ὁ ἱερός λόγος μελέτη προσκαρτερέω ἅγιος σάββατον καί ἀνάπαυσις φίλος ὁ θεός διαναπαυω τότε καί Σαββατίζω . ἔνθεν εἰκότως καί ὁ Μωσῆς νόμος σκιά ὁ εἴρω καί σύμβολον παραδίδωμι ἡμέρα τις ὁ πλῆθος ἀφορίζω , ὅπως κἀν οὗτος ἀπέχω μέν ὁ συνήθης ἔργον , σχολάζω δέ ὁ ὁ θεῖον νόμος μελέτη . ὅς γε μήv πάρειμι ψαλμός διαρρήδην διδάσκω ἐπί οὗτος δήω ὁ ὁ Σάββατο σχολή ποιέω καί ὁ ὁ ἀνωφελής ἀργία ἐπί ὁ κατά αὐτός συνέρχομαι ἐργάζομαι ὁ διά ὁ ψαλμός δηλόω . εἰμί δέ πρῶτος ἐξομολογέομαι ὁ κύριος , δύο ψάλλω διά ὁ μουσικός ὄργανον ὁ ὄνομα αὐτός , τρίτος ἀναγγέλλω κατά ὁ ἑωθινός ὥρα ὁ ἔλεος αὐτός , τέταρτος διηγέομαι ὁ ἀλήθεια αὐτός κατά ὁ νυκτερινός καιρός · καί οὗτος πράσσω μή μόνος χεῖλος καί φωνή , ἀλλά καί διά ὁ ὁ μουσικός ὄργανον ἀνάκρουσις · ἐν δεκάχορδος , γάρ φημί , ψαλτήριον καί μετά ᾠδή ἐν κιθάρα . ὁράω οὖν , ὅσος πράσσω ὁ πάρειμι λόγος παραινέω κατά ὁ ὁ ἀνάστασις ἡμέρα ; ἐπιγράφω γοῦν ὁ ψαλμός · εἰς ὁ ἡμέρα ὁ Σάββατο . ἀλλά καί ὁ ἱερεύς ἐν ὁ ἱερός κατά ὁ σάββατον ἕτερος πλεῖστος πράσσω κατά ὁ νόμος . οὐ ἄρα ὁλοσχερῶς ἀργέω προστάσσω , ἀλλά οὐδέ ὁ ἱερεύς ὁ ὁ Σάββατο ἡμέρα νομοθετέω , μόνος δέ ὁ μή οἷος τε εἰμί ὁ πᾶς χρόνος ὁ αὐτός ζωή καί πᾶς αὐτός ὁ ἡμέρα ὁ ὁ θεός λατρεία καί ὁ ὁ θεός φίλος ἔργον σχολάζω · οὗτος γάρ ἐκ διάστημα οὗτος πράσσω νομοθετέω . ὁ γε μήv πλησμονή γαστήρ καί μέθη καί πᾶς ἀκοσμία κατά ὁ ἡμέρα ὁ Σάββατο ἑαυτοῦ παρέχω ὁ θεός διά ὁ προφήτης ἐπανατείνω λέγω · ὁ ἐφάπτω ψευδής σάββατον , καί πάλιν · ὁ Νουμηνίας σύ καί ὁ σάββατον καί ἡμέρα μέγας οὐ ἀνέχω . διό δή παραιτέομαι ἐκεῖνος διά ὁ καινός διαθήκη λόγος μετάγω καί μετατίθημι ὁ ὁ Σάββατο ἑορτή ἐπί ὁ ὁ φάος ἀνατολή καί παραδίδωμι ἐγώ ἀληθινός ἀνάπαυσις εἰκών ὁ σωτήριος καί κυριακός καί πρῶτος ὁ φάος ἡμέρα , κατά ὅς ὁ σωτήρ ὁ κόσμος μετά πᾶς αὐτός ὁ ἐν ἄνθρωπος πρᾶξις ὁ κατά ὁ θάνατος Νίκη ἀείρω ὁ οὐράνιος πύλη ὑπερβαίνω ὑπέρ ὁ ἑξαήμερος κοσμοποιία γίγνομαι ὁ τε θεοπρεπής σάββατον καί ὁ τρισμακάριος ἀνάπαυσις ὑπολαμβάνω ὁ πατήρ ἐρῶ αὐτός · ... κάθημαι ἐκ δεξιός ἐγώ , ἠώς εἄν τίθημι ὁ ἐχθρός σύ ὑποπόδιον ὁ πούς σύ . ἐν ὅς φάος εἰμί καί πρῶτος καί ὁ ἀληθής ἥλιος ἡμέρα καί ἐγώ αὐτός συνέρχομαι διά μέσος ἓξ ἡμέρα ἅγιος τε σάββατον καί πνευματικός ἑορτάζω , ὁ ἐκ ἔθνος διά αὐτός λυτρόω κατά ὅλος ὁ οἰκέω , ὁ ὁ σάββατον πράσσω ὁ ἱερεύς νομοθετέω κατά ὁ πνευματικός νόμος ἐπιτελέω . θυσία τε γάρ καί ἀναφορά ποιέω πνευματικός ὁ καλέω θυσία αἴνεσις καί θυσία ἀλαλαγμός · ὁ τε θυμίαμα ὁ εὐώδης ἀναπέμπω , περί ὅς εἴρω · γίγνομαι ὁ προσευχή ἐγώ ὡς θυμίαμα ἐνώπιον σύ . ἀλλά καί ὁ ἄρτος ὁ πρόθεσις προσφέρω ὁ σωτήριος μνήμη ἀναζωπυρέω ὁ τε ὁ ῥαντισμός αἷμα ὁ ἀμνός ὁ θεός ὁ περιαιρέω ὁ ἁμαρτία ὁ κόσμος καθάρσιος ὁ ἡμέτερος Ψυχή · ποιέω τε ὁ φάος ὁ γνῶσις πρόσωπον ὁ θεός ἐξάπτω . ἀλλά καί ὁ ἐν ὁ μετά χείρ ψαλμός φιλότιμος ἐκτελέω κατά ὁ αὐτός ἡμέρα σπουδάζω ἔργον οὗτος καί λόγος ἐξομολογέω ὁ κύριος καί ψάλλω ὁ ὄνομα ὁ ὕψιστος , ὄρθρος τε πρός αὐτός ἀνατολή ὁ ἡμέτερος φάος ὁ γίγνομαι ἔλεος ἐπί ἐγώ ὁ θεός διαγγέλλω καί ὁ ἀλήθεια αὐτός κατά ὁ νύξ διά σώφρων καί ἁγνός ἀναστροφή ἐνδείκνυμι καί πᾶς δή , ὅσος ἄλλος χράω ἐν σάββατον τελέω , οὗτος ἐγώ ἐν ὁ κυριακός μετατίθημι , ὡς εἄν κύριος εἰμί αὐτός καί ἡγέομαι καί πρῶτος καί ὁ Ἰουδαϊκός Σάββατο τίμιος . κατά οὗτος γάρ ἐν ὁ κοσμοποιία ἐρῶ ὁ θεός · γίγνομαι φάος , καί γίγνομαι φάος , καί κατά αὐτός ὁ ἡμέτερος Ψυχή ὁ ὁ δικαιοσύνη ἀνατέλλω ἥλιος . διό δή καί ἐγώ συνέρχομαι κατά οὗτος παραδίδωμι καί ὁ διά ὁ ψαλμός παραγγέλλω καί ἐγώ ἐπιτελέω προστάσσω , ὅς πρότερος εἰμί ὁ ἐξομολογέομαι . ἀρχή γάρ ἀγαθός ὁ ὁ πρότερος κακός ἀπόλυσις διά Γνησίας μετάνοια καί ἐξομολόγησις ἐγγίγνομαι ἄγω τε ἐπί τέλος ἀγαθός αὐτός ὁ θεός . εἰμί γάρ οὐδείς ἀγαθός εἰμί μή εἷς ὁ θεός , ἀγαθός πορεία ὁ ἐπί ὁ θεός ἄγω ἀγαθός γίγνομαι εἄν ἀρχή ὁ ἐξομολόγησις . διό λέγω · ἀγαθός ὁ ἐξομολογέομαι ὁ κύριος . καί γάρ προσήκω μή ἄνθρωπος ἐπιδείκνυμι ὁ ἐξομολόγησις , ἀλλά αὐτός ὁ ὁ Καρδία ἐρευνάω κύριος . ἐπεί δέ λαμβάνω ὁ ἐξομολόγησις καί ἐπί ὁ εὐχαριστία , ὡς πολλάκις ἐγώ εἴρω , εἰκότως κατά ὁ κυριακός ἡμέρα καί ὁ εὐχαριστία ἐγώ ἀποδίδωμι ὁ κύριος πανταχοῦ ὁ οἰκέω ἐν ὁ ἐκκλησία αὐτός συνέρχομαι . προκόπτω δέ διά ὁ ἐξομολόγησις ἤδη καί ψάλλω κελεύω ἐπί ἀγαθός Ψυχή κατάστασις προέρχομαι · ἐπεῖδον δέ ἔτι καί ἀγαθός γίγνομαι ἑαυτοῦ ἤδη καί εἰς ἕτερος ἀπαγγέλλω διδάσκω τε ὁ ἐγώ πλησιάζω ὁ ὁ κύριος ἔλεος προστάσσω , καί οὗτος πράσσω κατά ὁ πρωϊνή ὥρα ὥσπερ ἀπαρχή ὁ διά ἡμέρα πρᾶξις ἀνατίθημι ὁ περί ὁ ἔλεος ὁ θεός διδασκαλία . οὗτος δέ πράσσω ὁ λόγος παρακελεύομαι ἅμα ὁ ἠώς , προφυλάσσω δηλαδή ἑαυτοῦ ὁ ψυχή καί ὁ σῶμα κατά ὁ ὁ νύξ καιρός ἅγιος καί πᾶς μολυσμός καθαρεύω ἀλήθεια τε εὐσέβεια ἐπιδείκνυμι , διά ὁ καί ὁ νυκτερινός ὥρα ὁ ὁ θεός θεραπεία μιμνήσκω . Πάλη μέν οὖν , ὁπηνίκα διά σύμβολον καί τύπος λατρεύω ὁ ἐκ περιτομή , οὐ ἀπεοικώς εἰμί διά ψαλτήριον καί κιθάρα ἀναπέμπω τις ὁ θεός ὁ ὕμνος , καί οὗτος ποιέω ὁ ἡμέρα ὁ Σάββατο , παραλύω δηλαδή ὁ ἀργία καί παραβαίνω ὁ νόμος ὁ περί ὁ Σάββατο . ἐγώ δέ ὁ ἐν κρυπτός Ἰουδαῖος ἀποσῴζω κατά ὁ φάσκω ἀπόστολος · οὖον γάρ ὁ ἐν ὁ φανερός Ἰουδαῖος εἰμί , οὐδέ ὁ ἐν ὁ φανερός ἐν σάρξ περιτομή , ἀλλά ὁ ἐν ὁ κρυπτός Ἰουδαῖος καί περιτομή Καρδία ἐν πνεῦμα , οὖον γράμμα , ζῶ ψαλτήριον καί κιθάρα ἔμψυχος πνευματικός τε ᾠδή ὁ ὕμνος ἀποδίδωμι . πᾶς δέ οὖν ὄργανον μουσικός γίγνομαι εἄν ὁ θεός προσηνής ὁ ὁ Χριστός λαός συμφωνία , κατά ὅς ἐν πᾶς ὁ ὁ θεός ἐκκλησία ὁμογνώμων Ψυχή καί εἷς διάθεσις ὁμοφροσύνη τε καί ὁμοδοξία πίστις καί εὐσέβεια ὁμόφωνος μέλος ἐν ὁ ψαλμολογία ἀναπέμπω . τοιοῦτος οὖν ψαλμῳδία καί κιθάρα πνευματικός χράω εἴωθα , ἐπεί καί οὗτος διδάσκω ὁ ἀπόστολος λέγω · ψαλμός καί ᾠδή καί ὕμνος πνευματικός . ἀίω δέ εἄν ἄλλως κιθάρα μέν ὁ πᾶς σῶμα , ὅς διά ὁ κίνησις καί ὁ πρᾶξις ὁ ψυχή ὁ πρέπω ὁ θεός ὕμνος ἀποδίδωμι , ψαλτήριον δέ δεκάχορδος ὁ ὁ ἅγιος πνεῦμα διά ὁ αἰσθητήριον πέντε μέν ὁ σῶμα ἰσάριθμος δέ ὁ Ψυχή δύναμις ἐπιτελέω λατρεία · ὁ δή παρίστημι ὁ αὐτός ἀπόστολος φημί ποῦ · προσεύχομαι ὁ πνεῦμα , προσεύχομαι δέ καί ὁ νόος · ψάλλω ὁ πνεῦμα , ψάλλω δέ καί ὁ νόος , ὡς καί ὁ νόος ἴδιος ἔχω κινέω , διά ὅς ἀνακρούω ὁ σῶμα , καί ὁ πνεῦμα πάλιν οἰκεῖος , διά ὅς ὁ ψυχή ἐνεργέω .