eusebius-scr-eccl.commentaria-in-psalmos Ps_93.4
Σύνετε δή , ἄφρονες ἐν τῷ λαῷ , καί , μωροί , ποτε φρονήσατε . ὁ φυτεύσας τὸ οὖς οὐκ ἀκούσεται ; ἢ ὁ πλάσας τὸν ὀφθαλμὸν οὐ κατανοεῖ ; ὁ παιδεύων ἔθνη οὐχὶ ἐλέγξει , ὁ διδάσκων ἄνθρωπον γνῶσιν ; κύριος γινώσκει τοὺς διαλογισμοὺς τῶν ἀνθρώπων , ὅτι εἰσὶ μάταιοι . Ἀποδυσπετήσας καὶ ἀνθρωπίνως ἀποκλαυσάμενος ὁ προφήτης περὶ τῶν τοῖς ἀσεβέσι τολμωμένων εὐξάμενός τε καὶ εἰπών · ὑψώθητι , ὁ κρίνων τὴν γῆν , ἀπόδος ἀνταπόδοσιν τοῖς ὑπερηφάνοις , ἀλλὰ καὶ ὡς ἀνακινήσας τὸν θεὸν καὶ διεγείρας διὰ τοῦ φάναι · τὸν λαόν σου καὶ τὴν κληρονομίαν σου ἐκάκωσαν καὶ ἐταπείνωσαν , καὶ εἶπαν , οὐκ ὄψεται κύριος , οὐδὲ συνήσει ὁ θεὸς τοῦ Ἰακώβ , ἐμπιπλᾷ καὶ τῆς τοῦ ἁγίου πνεύματος δυνάμεως . καὶ ὡς πρὸς τοὺς εἰρη κότας · οὐκ ὄψεται κύριος , οὐδὲ συνήσει ὁ θεὸς τοῦ Ἰακώβ , ἀποκρίνεται λέγων · καὶ πῶς , ὦ τὴν διάνοιαν ἀληθῶς τυφλοί , οὐ δύναται μὴ ὁρᾷν μηδὲ ἀκούειν ὁ τοῖς μὴ ἔχουσι ταῦτα παρασχόμενος ; πάντως γάρ που ὁ μεταδιδοὺς ἑτέροις πρῶτος αὐτὸς κέκτηται ταῦτα , ὧν μεταδίδωσιν . Ἔστι δὲ ὁ λόγος κατὰ συλλογισμὸν εἰρημένος καὶ κατασκευαστικὸς τοῦ περὶ προνοίας δόγματος . προσήκει δὲ μάλιστα τοῖς τοιούτοις τῶν θείων γραφῶν ἐφιστάναι τὸν νοῦν τόποις εἰς ἀπόδειξιν τοῦ μὴ ἄλογον πίστιν προβάλλεσθαι ἡμῖν ὑπ’ αὐτῶν , μετὰ λογισμῶν δὲ ἐναργῶν καὶ ἀποδείξεων λογικῶν τὰς τῶν δογμάτων μαρτυρίας παρέχειν . μυρία δ’ ἂν εἴη τοιαῦτα ταῖς ἱεραῖς βίβλοις κατεσπαρμένα . συλλογίζεται τοιγαροῦν τοὺς ἀσεβεῖς καὶ ἀθέους τοῦ μὴ ἐφορᾷν τὸν θεὸν τὰ ἀνθρώπινα φάσκοντας . πότερα γὰρ , φησίν , ὦ οὗτοι , αὐτόματος ὑπέστη τῶν ζώων ἡ φύσις , ἢ γέγονεν ἐκ τίνος αἰτίου ; Τὸ μὲν οὖν φάσκειν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν ἀλόγως καὶ αὐτομάτως τὴν ἄζωον καὶ ἄψυχον καὶ ἀνόητον ὕλην τὰ τοσαῦτα ζῶα καὶ τὴν ἐφ’ ἑκάστῳ γένει τῶν ζώων τοιάνδε κατασκευήν , τάς τ’ ἐν αὐτοῖς μορφὰς καὶ τὰ εἴδη καὶ τὴν τοσαύτην τῶν μερῶν τε καὶ μελῶν διάθεσιν , τήν τε τοῦ κάλλους ποικιλίαν καὶ τὰς τοσαύτας διαφορὰς προενηνοχέναι , σφό δρα μωρὸν καὶ ἠλίθιον καὶ ἀνδρῶν ὡς ἀληθῶς τὰς ψυχὰς νενεκρωμένων . πῶς γὰρ τὸ μὴ ζωῆς μετέχον ζωὴν ἑτέρῳ ἂν παράσχοι ; ἢ τὸ ἄψυχον πῶς ἂν ψυχὴν ὑποστήσοιτο ; ἢ τὸ ἄλογον πῶς ἂν λογικῶς τι κατασκευάσειεν ; πῶς δὲ τὴν ἀρχὴν κινηθήσεται ; ἢ πῶς ἕτερον κινήσει τὸ ἐξ ἑαυτοῦ τὴν φύσιν ἀκίνητον ; τοιοῦτον δὲ τὸ τῆς γῆς στοιχεῖον , ἐξ οὗ παντοῖα προῆλθε ζώων γένη ὀφθαλμοὺς ἔχοντα καὶ ὦτα καὶ τὰ λοιπὰ αἰσθητήρια ζωῆς καὶ κινήσεως καὶ ὁρμῆς μέτοχα . Ἄνθρωπος δὲ καὶ τούτων ἐπάγεται πλέον , λογικῆς ὢν φύσεως νοῦ τε καὶ ἐπιστήμης δεκτικὸς τυγχάνων . ἆρ’ οὖν ἐξ ἀλόγου καὶ ἀψύχου στοιχείου τὰ τοιάδε πάντα ὑπέστη ; ἀλλὰ καὶ τὸν μὴ βουλόμενον ὁμολογεῖν αὐτὴν νικᾷ ἡ ἐνέργεια καὶ ὁ κατὰ φύσιν λογισμὸς τἀληθῆ λέγειν ἐκβιάζεται τὸ μὴ τὴν ἄψυχον ὕλην μηδὲ τὴν ξηρὰν καὶ ἄλογον οὐσίαν τούτων ὑπάρχειν αἰτίαν · νοῦν δέ τινα θεῖον καὶ δημιουργικὸν εἶναι λόγον θεοῦ τὸν κοσμοποιὸν καὶ πάντων ποιητὴν αὐτὸν καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασι καὶ αὐτῷ ἀνθρώπῳ αἰσθήσεις δεδωκότα σώματος , καὶ ψυχῆς λογισμὸν καὶ νοῦν πρὸς τούτοις εἰς τὸ ἐπιβάλλειν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων · καὶ θεωρεῖν μὲν ὀφθαλμοῖς τὰ ὁρατὰ , ὠσὶ δὲ τὰ ἀκουστὰ ἀκούειν , λογισμῷ δὲ συνιέναι τὰ νοητά . Πῶς οὖν οἷόν τε τὸν ἑτέροις τοῖς μὴ παρ’ ἑαυτῶν ἔχουσι παρεσχηκότα τὴν ὁρατικὴν δύναμιν αὐτὸν μὴ ὁρᾷν ; πῶς δὲ δυνατὸν τὸν ἐν τῷ γεώδει καὶ πη λίνῳ σκεύει διατρήσαντα ἀκοὴν καὶ οὖς , ἔνθεν τὰ εἰς τὸ ἀκούειν τὴν ἄναυδον καὶ κωφὴν ὕλην τῶν ἔξωθεν φωνῶν αὐτῶν , μὴ οὐχὶ πρὸ πάντων πολὺ κρειττόνως καὶ μειζόνως τῆς τῶν ἀνθρώπων ἐπιβάλλειν λογισμοῖς ; εἰ δὲ καὶ ὅλα ἔθνη τὰ ἐπὶ γῆς βάρβαρά τε καὶ Ἑλληνικὰ φυσικαῖς ἐννοίαις κινούμενα , ἃς ὑπὸ θεοῦ εἰλήφασιν , νόμους τινὰς καὶ διατάξεις ἑαυτοῖς διετυπώσαντο · πῶς οὐχὶ ὁ ταύτην αὐτοῖς τὴν σύνεσιν δεδωρημένος θεὸς ἐλέγξει τοὺς παρὰ τὴν φύσιν καὶ παρὰ τὰς ὀρθὰς ἐννοίας πράττειν τι τολμῶντας ; πόθεν δὲ ἀνθρώποις ἡ περὶ παντὸς οὑτινοσοῦν πράγματος γνῶσις ; πόθεν αἱ τέχναι ; πόθεν τῶν ἐπιστημῶν αἱ θεωρίαι , πόθεν οἱ τῶν μαθημάτων λόγοι ; ἆρ’ οὐκ ἀπὸ τοῦ κατασπείραντος ἐν αὐτοῖς τὴν δύναμιν τῆς τούτων καταλήψεως ; τί οὖν ; ὁ τοιαύτην ἀνθρώπῳ φύσιν χαρισάμενος , αὐτὸς ἐστέρηται τῆς γνώσεως , ὡς μηδὲ γινώσκειν ταῦτα , ὧν αὐτὸς τυγχάνει δοτήρ ; Ἀλλὰ γὰρ παύσασθε ἀσεβοῦντες , ὦ μάταιοι . ἀληθεῖ δὲ λόγῳ πειθόμενοι γνῶτε , ὅτι ὁ φυτεύσας ἐν ἀνθρώποις τὸ οὖς πολὺ πρότερος αὐτὸς τῶν παρὰ ἀνθρώποις λαλουμένων ἀκούσεται · καὶ οὐ μόνον ὄψεται καὶ τὰ πραττόμενα ἐποπτεύσει ὁ ἐν ἀνθρώποις πλάσας ὀφθαλμόν , ἀλλὰ καὶ τὰς ἐνθυμήσεις τὰς ἔτι κατὰ διάνοιαν κρυπτομένας συνήσει . Αὕτη γὰρ θεοῦ δύναμις γινώσκοντος καὶ διακρίνοντος τοὺς διαλογισμοὺς τῶν ἀνθρώπων , ὅτι εἰσὶ μάταιοι . ἀληθῶς γὰρ πᾶσα ἡ παρὰ ἀνθρώποις νομιζομένη ἀλήθεια καὶ πᾶσα ἡ παρ’ αὐτοῖς σοφία , ἣν ἐξ οἰκείων λογισμῶν καὶ θνητῶν ἐνθυμήσεων προβάλλονται , μάταιος ἂν εἴη . πᾶν γὰρ σοφὸν καὶ ἀληθὲς παρ’ αὐτῷ μόνῳ τυγχάνει καὶ παρ’ αὐτοῦ μόνοις τοῖς ἀξίοις δίδοται .
Lemmas: συνίημι δή , ἄφρων ἐν ὁ λαός , καί , μωρός , ποτός φρονέω . ὁ φυτεύω ὁ οὖς οὐ ἀκούω ; ἢ ὁ πλάσσω ὁ ὀφθαλμός οὖον κατανοέω ; ὁ παιδεύω ἔθνος οὐ ἐλέγχω , ὁ διδάσκω ἄνθρωπος γνῶσις ; κύριος γιγνώσκω ὁ διαλογισμός ὁ ἄνθρωπος , ὅτι εἰμί μάταιος . Ἀποδυσπετέω καί ἀνθρώπινος ἀποκλαίω ὁ προφήτης περί ὁ ὁ ἀσεβής τολμάω εὔχομαι τε καί εἶπον · ὑψόω , ὁ κρίνω ὁ γῆ , ἀποδίδωμι ἀνταπόδοσις ὁ ὑπερήφανος , ἀλλά καί ὡς ἀνακινέω ὁ θεός καί διεγείρω διά ὁ φαίνω · ὁ λαός σύ καί ὁ κληρονομία σύ κακόω καί ταπεινόω , καί εἶπον , οὐ ὁράω κύριος , οὐδέ συνίημι ὁ θεός ὁ Ἰακώβ , ἐμπίμπλημι καί ὁ ὁ ἅγιος πνεῦμα δύναμις . καί ὡς πρός ὁ εἴρω Κότας · οὐ ὁράω κύριος , οὐδέ συνίημι ὁ θεός ὁ Ἰακώβ , ἀποκρίνω λέγω · καί πῶς , εἰμί ὁ διάνοια ἀληθής τυφλός , οὖον δύναμαι μή ὁράω μηδέ ἀκούω ὁ ὁ μή ἔχω οὗτος παρέχω ; πάντως γάρ ποῦ ὁ μεταδίδωμι ἕτερος πρῶτος αὐτός κτάομαι οὗτος , ὅς μεταδίδωμι . εἰμί δέ ὁ λόγος κατά συλλογισμός εἴρω καί κατασκευαστικός ὁ περί πρόνοια δόγμα . προσήκω δέ μάλιστα ὁ τοιοῦτος ὁ θεῖον γραφεύς ἐφίστημι ὁ νόος τόπος εἰς ἀπόδειξις ὁ μή ἄλογος πίστις προβάλλω ἐγώ ὑπό αὐτός , μετά λογισμός δέ ἐναργής καί ἀπόδειξις λογικός ὁ ὁ δόγμα μαρτυρία παρέχω . μυρίος δέ εἄν εἰμί τοιοῦτος ὁ ἱερός Βίβλος κατασπείρω . συλλογίζομαι τοιγάρ ὁ ἀσεβής καί ἄθεος ὁ μή ἐφοράω ὁ θεός ὁ ἀνθρώπινος φάσκω . πότερος γάρ , φημί , εἰμί οὗτος , αὐτόματος ὑφίστημι ὁ ζῷον ὁ φύσις , ἢ γίγνομαι ἐκ τίς αἴτιος ; ὁ μέν οὖν φάσκω εἰκῇ καί ὡς τυγχάνω ἄλογος καί αὐτόματος ὁ ἄζωος καί ἄψυχος καί ἀνόητος ὕλη ὁ τοσοῦτος ζῷον καί ὁ ἐπί ἕκαστος γένος ὁ ζῷον τοιόσδε κατασκευή , ὁ τε ἐν αὐτός μορφή καί ὁ εἶδος καί ὁ τοσοῦτος ὁ μέρος τε καί μέλος διάθεσις , ὁ τε ὁ κάλλος ποικιλίας καί ὁ τοσοῦτος διαφορά προφέρω , σφέ δράω μωρός καί ἠλίθιος καί ἀνήρ ὡς ἀληθής ὁ ψυχή νεκρόω . πῶς γάρ ὁ μή ζωή μετέχω ζωή ἕτερος εἄν παρέχω ; ἢ ὁ ἄψυχος πῶς εἄν ψυχή ὑφίστημι ; ἢ ὁ ἄλογος πῶς εἄν λογικός τίς κατασκευάζω ; πῶς δέ ὁ ἀρχή κινέω ; ἢ πῶς ἕτερος κινέω ὁ ἐκ ἑαυτοῦ ὁ φύσις ἀκίνητος ; τοιοῦτος δέ ὁ ὁ γῆ στοιχεῖον , ἐκ ὅς παντοῖος προέρχομαι ζῷον γένος ὀφθαλμός ἔχω καί οὖς καί ὁ λοιπάς αἰσθητήριον ζωή καί κίνησις καί ὁρμή μέτοχος . Ἄνθρωπος δέ καί οὗτος ἐπάγω πλέω , λογικός εἰμί φύσις νόος τε καί ἐπιστήμη δεκτικός τυγχάνω . ἆρα οὖν ἐκ ἄλογος καί ἄψυχος στοιχεῖον ὁ τοιόσδε πᾶς ὑφίστημι ; ἀλλά καί ὁ μή βούλομαι ὁμολογέω αὐτός νικάω ὁ ἐνέργεια καί ὁ κατά φύσις λογισμός τἀληθῆ λέγω ἐκβιάζω ὁ μή ὁ ἄψυχος ὕλη μηδέ ὁ ξηρός καί ἄλογος οὐσία οὗτος ὑπάρχω αἴτιος · νόος δέ τις θέω καί δημιουργικός εἰμί λόγος θεός ὁ κοσμοποιός καί πᾶς ποιητής αὐτός καί ὁ λοιπός ἅπας καί αὐτός ἄνθρωπος αἴσθησις δίδωμι σῶμα , καί Ψυχή λογισμός καί νόος πρός οὗτος εἰς ὁ ἐπιβάλλω ὁ φύσις ὁ πρᾶγμα · καί θεωρέω μέν ὀφθαλμός ὁ ὁρατός , οὖς δέ ὁ ἀκουστός ἀκούω , λογισμός δέ συνίημι ὁ νοητός . Πῶς οὖν οἷος τε ὁ ἕτερος ὁ μή παρά ἑαυτοῦ ἔχω παρέχω ὁ ὁρατικός δύναμις αὐτός μή ὁράω ; πῶς δέ δυνατός ὁ ἐν ὁ γεώδης καί πῇ λίνον σκεῦος διατρέω ἀκοή καί οὖς , ἔνθεν ὁ εἰς ὁ ἀκούω ὁ ἄναυδος καί κωφός ὕλη ὁ ἔξωθεν φωνή αὐτός , μή οὐ πρό πᾶς πολύς κρατύς καί μέγας ὁ ὁ ἄνθρωπος ἐπιβάλλω λογισμός ; εἰμί δέ καί ὅλος ἔθνος ὁ ἐπί γῆ βάρβαρος τε καί Ἑλληνικός φυσικός ἔννοια κινέω , ὅς ὑπό θεός λαμβάνω , νόμος τις καί διάταξις ἑαυτοῦ διατυπόω · πῶς οὐ ὁ οὗτος αὐτός ὁ σύνεσις δωρέω θεός ἐλέγχω ὁ παρά ὁ φύσις καί παρά ὁ ὀρθός ἔννοια πράσσω τίς τολμάω ; πόθεν δέ ἄνθρωπος ὁ περί πᾶς ὅστις πρᾶγμα γνῶσις ; πόθεν ὁ τέχνη ; πόθεν ὁ ἐπιστήμη ὁ θεωρία , πόθεν ὁ ὁ μάθημα λόγος ; ἆρα οὐ ἀπό ὁ κατασπείρω ἐν αὐτός ὁ δύναμις ὁ οὗτος κατάληψις ; τίς οὖν ; ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος φύσις χαρίζομαι , αὐτός στερέω ὁ γνῶσις , ὡς μηδέ γιγνώσκω οὗτος , ὅς αὐτός τυγχάνω δοτήρ ; ἀλλά γάρ παύω ἀσεβέω , εἰμί μάταιος . ἀληθής δέ λόγος πείθω γιγνώσκω , ὅτι ὁ φυτεύω ἐν ἄνθρωπος ὁ οὖς πολύς πρότερος αὐτός ὁ παρά ἄνθρωπος λαλέω ἀκούω · καί οὖον μόνος ὁράω καί ὁ πράσσω ἐποπτεύω ὁ ἐν ἄνθρωπος πλάσσω ὀφθαλμός , ἀλλά καί ὁ ἐνθύμησις ὁ ἔτι κατά διάνοια κρύπτω συνίημι . Ἄτη γάρ θεός δύναμις γιγνώσκω καί διακρίνω ὁ διαλογισμός ὁ ἄνθρωπος , ὅτι εἰμί μάταιος . ἀληθής γάρ πᾶς ὁ παρά ἄνθρωπος νομίζω ἀλήθεια καί πᾶς ὁ παρά αὐτός σοφία , ὅς ἐκ οἰκέω λογισμός καί θνητός ἐνθύμησις προβάλλω , μάταιος εἄν εἰμί . πᾶς γάρ σοφός καί ἀληθής παρά αὐτός μόνος τυγχάνω καί παρά αὐτός μόνος ὁ ἄξιος δίδωμι .