eunapius.fragmenta-historica 4.12
Ὅτι τοῦ Ἰουλιανοῦ ἐς τὴν πολεμίαν χωροῦντος , καὶ τῶν Χαμάβων ἱκετευόντων φείδεσθαι καὶ ταύτης ὡς οἰκείας , ὁ Ἰουλιανὸς συνεχώρει , καὶ τὸν βασιλέα σφῶν προελθεῖν κελεύσας , ἐπειδὴ προῆλθε καὶ ἐπὶ τῆς ὄχθης εἶδεν ἑστηκότα , ἐπιβὰς πλοίου ( τὸ πλοῖον οὖν ἔχων ( ἦν ἐκτὸς ? ) τοξεύματος ) , ἑρμηνέα ἔχων διελέγετο τοῖς βαρβάροις . Ἐκείνων δὲ πάντα ποιεῖν ὄντων ἑτοίμων , ὁρῶν εὐπρόσωπόν τε ἅμα καὶ ἀναγκαίαν αὑτῷ τὴν εἰρήνην ( Χαμάβων γὰρ μὴ βουλομένων ἀδύνατόν ἐστι τὴν τῆς Βρεττανικῆς νήσου σιτοπομπίαν ἐπὶ τὰ Ῥωμαϊὰ φρούρια διαπέμπεσθαι ) , καμπτόμενος ὑπὸ τῆς χρείας χαρίζεται τὴν εἰρήνην , καὶ ὅμηρα ᾔτει λαβεῖν πίστεως ἕνεκεν . Τῶν δὲ ἱκανοὺς εἶναι αἰχμαλώτους λεγόντων , ἐκείνους ἔφη τὸν πόλεμον αὐτῷ δεδωκέναι , καθ’ ὁμολογίαν γὰρ μὴ λαβεῖν · νυνὶ δὲ ζητεῖν παρ’ αὐτῶν τοὺς ἀρίστους , εἰ μὴ τεχνάζουσι περὶ τὴν εἰρήνην . Τῶν δὲ ἱκετευόντων καὶ ἀξιούντων εἰπεῖν οὓς βούλεται , μεταλαβὼν αὖθις τὸν τοῦ βασιλέως αὐτῶν αἰτεῖται παῖδα , πλαττόμενος , ὃν εἶχεν αἰχμάλωτον , ὥσπερ οὐκ ἔχων . Ἐνταῦθα ὅ τε βασιλεὺς αὐτῶν καὶ οἱ βάρβαροι πρηνεῖς ἐκταθέντες , οἰμωγῇ τε ἀφθόνῳ καὶ ὀλοφύρσει προσεκέχρηντο , δεόμενοι μηδὲν ἀδύνατον ἐπιτάττεσθαι · ἀδύνατον δὲ αὐτοῖς εἶναι καὶ τοὺς πεσόντας ἀναστῆσαι καὶ ὁμήρους δοῦναι τοὺς τετελευτηκότας . Γενομένης δὲ σιωπῆς , ὁ τῶν βαρβάρων βασιλεὺς ἀναβοήσας μέγιστον ὅσον , « Εἴθε ἔζη μοι , ἔφη , ὁ παῖς , ἵνα σοι δοθεὶς ὅμηρος , ὦ Καῖσαρ , δουλείαν ηὐτύχει τῆς ἐμῆς βασιλείας εὐδαιμονεστέραν . Ἀλλ’ ὑπὸ σοῦ τέθνηκεν , ἀτυχήσας ἴσως καὶ τὸ ἀγνοηθῆναι . Πολέμῳ γὰρ ἐπίστευσε τὸ σῶμα νέος ὢν , ὃν σὺ μόνον ἀντάξιον εἰρήνης ὑπολαμβάνεις . Καὶ νῦν , ὦ βασιλεῦ , σὺ μὲν ἐξαιτεῖς ὡς ὄντα , ἐγὼ δ’ ἄρχομαι θρηνεῖν , συνορῶν τίνα οὐκ ἔχω . Παῖδα γὰρ ὀδυρόμενος ἕνα , καὶ κοινὴν εἰρήνην τῷ παιδὶ συναπολώλεκα . Κἂν μὲν πιστεύσῃς τοῖς ἐμοῖς ἀτυχήμασι , παραμυθίαν ἔχει μοι τὸ πάθος ὡς ὑπὲρ ἁπάντων ἠτυχηκότι · ἂν δὲ ἀπιστήσῃς , καὶ πατὴρ ἀτυχὴς καὶ βασιλεὺς ὀφθήσομαι . Τοῖς γὰρ ἐμοῖς κακοῖς οὐκ ἀκολουθήσει μὲν ὁ παρὰ τῶν ἄλλων ἔλεος , ὅσπερ ἅπασιν ὀφείλεται τοῖς ἐν τοιούτοις καθεστηκόσι , προσκείσονται δὲ αἱ κοιναὶ συμφοραί . Καὶ οὐ παραιτήσομαι τοὺς ἄλλους ἀτυχιῶν , ἀλλὰ κοινωνεῖν ἐμοὶ τῶν δεινῶν ἀναγκάσω , τοσοῦτον ἀπολαύων τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας ὅσον ἀτυχεῖν μόνος μὴ δύνασθαι . » Τούτων ἀκούων ὁ βασιλεὺς τήν τε ψυχὴν ἔπαθε , καὶ τοῖς λεγομένοις εὐπαθῶς ἐξεδάκρυσε . Καὶ καθάπερ ἐν τοῖς δράμασιν , ὅταν εἰς ἄπορον καὶ δύσλυτον αἱ τῶν ὑποκειμένων ἔργων πλοκαὶ τελευτήσωσιν , ὁ καλούμενος ἀπὸ μηχανῆς θεὸς ἐπεισόδιος εἰς μέσον ἕλκεται , πάντα συμπεραίνων καὶ καταστρέφων ἐπὶ τὸ σαφέστερον καὶ εὔκριτον , οὕτω καὶ αὐτὸς ἐπὶ πράγμασιν ἀμηχάνοις καὶ δυσεξόδοις , μετ’ οἰμωγῆς ἁπάντων τὴν μὲν εἰρήνην αἰτούντων , τὸν δὲ ἐπιζητούμενον ὅμηρον ἀπαγορευόντων μὴ ἔχειν , τόν τε νεανίσκον παραγαγὼν ἅπασιν ἔδειξε βασιλικῶς παρ’ αὐτοῦ διαιτώμενον , καὶ διαλεχθῆναι τῷ πατρὶ κελεύσας ὅσα ἐβούλετο , περιεσκόπει τὸ πραχθησόμενον . Τὰ δὲ ἐπὶ τούτοις ἦν ἄξια τούτων . Οὐκ ἔτεκεν ὁ ἥλιος τοιαύτην ἡμέραν , οἵαν τότε ἐξῆν τοῖς παροῦσιν ὁρᾶν καὶ ἱστορεῖν . Οἱ μὲν γὰρ ἀπὸ θορύβου καὶ θρήνων ἐκπλήξει καὶ θάμβει συνδεθέντες ἐς τὸ ἀκίνητον ἐπάγησαν , ὥσπερ Ἰουλιανοῦ δείξαντος αὐτοῖς οὐ τὸν νεανίσκον , ἀλλ’ εἴδωλον . Ὁ δὲ βασιλεὺς , ἐπεὶ ἡσυχία μυστηρίων ἁπάντων ἐγένετο σταθερωτέρα , βαρὺ φθεγξάμενος εἰς μέσον , « Τοῦτον , εἶπεν , ὁ μὲν ὑμέτερος , ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε , πόλεμος ἀπολώλεκε , θεὸς δὲ ἴσως καὶ τὸ Ῥωμαίων σέσωκε φιλάνθρωπον . Ἕξω δὲ αὐτὸν ὅμηρον , οὐ παρ’ ὑμῶν καθ’ ὁμολογίαν , ἀλλὰ παρὰ τοῦ πολέμου λαβὼν καὶ τῷ κρατεῖν ἀρκούμενος . Καὶ οὗτος μὲν οὐδενὸς ἀτυχήσει τῶν καλλίστων ἐμοὶ ξυνών · ὑμεῖς δὲ πειρώμενοι παραβαίνειν τὰς συνθήκας ἀποτεύξεσθε πάντων . Φημὶ δὲ οὐχ ὅτι κολάσομαι τὸν ὅμηρον , ὃν οὔτε ἐνέχυρον παρ’ ὑμῶν εἴληφα τῆς εἰρήνης , ἀλλ’ ἀνδρείας ἀπόδειξιν καθ’ ὑμῶν ἔχω · ὃ καὶ ἄλλως ἄνισον καὶ θεομισὲς , τοὺς οὐδὲν ἀδικοῦντας ὑπὲρ τῶν ἀδικούντων δάκνειν καὶ σπαράττειν , ὥσπερ τὰ θηρία τοὺς ἀπαντῶντας , ὅταν ὑφ’ ἑτέρων διώκηται · ἀλλ’ ὅτι πρῶτον μὲν ἄρξετε χειρῶν ἀδίκων , οὗ μείζων ὄλεθρος οὐκ ἔστιν ἀνθρώποις , κἂν δοκῶσι πρὸς τὸ βραχὺ καὶ παρὸν ἐπιτυγχάνειν · δεύτερον δὲ ὅτι πρὸς Ῥωμαίους ὑμῖν ὁ λόγος ἔσται κἀμὲ τὸν ἄρχοντα τούτων , ὃν οὔτε πολεμοῦντες οὕτε εἰρήνην αἰτοῦντες ἐνικήσατε . » Προσεκύνησαν ἐπὶ τούτοις ἅπαντες καὶ ἀνευφήμουν , θεόν τινα ἐπὶ τοῖς λόγοις ἡγούμενοι . Σπεισάμενος γοῦν καὶ τὴν τοῦ Νεβισγάστου μητέρα μόνον αἰτήσας , ἐκείνων ὁμολογούντων τε ἅμα καὶ δόντων , ἀνέζευξεν ἐπὶ τοιαύταις πράξεσι , μετοπώρου τε ἑστηκότος ( ἐξεστηκότος Wyttenb . ) καὶ χειμῶνος ἤδη συνισταμένου καὶ διαψύχοντος .
Lemmas: ὅτι2 ὁ Ἰουλιανός εἰς ὁ πολέμιος χωρέω , καί ὁ Χαμάβων ἱκετεύω φείδομαι καί οὗτος ὡς οἰκεῖος , ὁ Ἰουλιανός συγχωρέω , καί ὁ βασιλεύς σφεῖς προέρχομαι κελεύω , ἐπεί προέρχομαι καί ἐπί ὁ ὄχθη ὁράω ἵστημι , ἐπιβαίνω πλοῖον ( ὁ πλοῖον οὖν ἔχω ( εἰμί ἐκτός ? ) τόξευμα ) , ἑρμηνεύς ἔχω διαλέγω ὁ βάρβαρος . ἐκεῖνος δέ πᾶς ποιέω εἰμί ἑτοῖμος , ὁράω εὐπρόσωπος τε ἅμα καί ἀναγκαῖος ἑαυτοῦ ὁ εἰρήνη ( Χαμάβων γάρ μή βούλομαι ἀδύνατος εἰμί ὁ ὁ βρεττανικός νῆσος σιτοπομπία ἐπί ὁ Ῥωμαῖος φρούριον διαπέμπω ) , κάμπτω ὑπό ὁ χρεία χαρίζομαι ὁ εἰρήνη , καί ὅμηρος αἰτέω λαμβάνω πίστις ἕνεκα . ὁ δέ ἱκανός εἰμί αἰχμάλωτος λέγω , ἐκεῖνος φημί ὁ πόλεμος αὐτός δίδωμι , κατά ὁμολογία γάρ μή λαμβάνω · νυνί δέ ζητέω παρά αὐτός ὁ ἀγαθός , εἰμί μή τεχνάζω περί ὁ εἰρήνη . ὁ δέ ἱκετεύω καί ἀξιόω εἶπον ὅς βούλομαι , μεταλαμβάνω αὖθις ὁ ὁ βασιλεύς αὐτός αἰτέω παῖς , πλάσσω , ὅς ἔχω αἰχμάλωτος , ὥσπερ οὐ ἔχω . ἐνταῦθα ὅς τε βασιλεύς αὐτός καί ὁ βάρβαρος πρανής ἐκτείνω , οἰμωγή τε ἄφθονος καί ὀλόφυρσις προσχράομαι , δήω μηδείς ἀδύνατος ἐπιτάσσω · ἀδύνατος δέ αὐτός εἰμί καί ὁ πίπτω ἀνίστημι καί ὅμηρος δίδωμι ὁ τελευτάω . γίγνομαι δέ σιωπή , ὁ ὁ βάρβαρος βασιλεύς ἀναβοάω μέγας ὅσος , « εἴθε ζῶ ἐγώ , φημί , ὁ παῖς , ἵνα σύ δίδωμι ὅμηρος , εἰμί Καῖσαρ , δουλεία εὐτυχέω ὁ ἐμός βασίλεια εὐδαίμων . ἀλλά ὑπό σύ θνῄσκω , ἀτυχέω ἴσως καί ὁ ἀγνοέω . Πόλεμος γάρ πιστεύω ὁ σῶμα νέος εἰμί , ὅς σύ μόνος ἀντάξιος εἰρήνη ὑπολαμβάνω . καί νῦν , εἰμί βασιλεύς , σύ μέν ἐξαιτέω ὡς εἰμί , ἐγώ δέ ἄρχω θρηνέω , σύνορος τίς οὐ ἔχω . Παῖς γάρ ὀδύρομαι εἷς , καί κοινός εἰρήνη ὁ παῖς συναπόλλυμι . κἀν μέν πιστεύω ὁ ἐμέω ἀτύχημα , παραμυθία ἔχω ἐγώ ὁ πάθος ὡς ὑπέρ ἅπας ἀτυχέω · εἄν δέ ἀπιστέω , καί πατήρ ἀτυχής καί βασιλεύς ὁράω . ὁ γάρ ἐμέω κακός οὐ ἀκολουθέω μέν ὁ παρά ὁ ἄλλος ἔλεος , ὅσπερ ἅπας ὀφείλω ὁ ἐν τοιοῦτος καθίστημι , πρόσκειμαι δέ ὁ κοινός συμφορά . καί οὖον παραιτέομαι ὁ ἄλλος ἀτυχία , ἀλλά κοινωνέω ἐγώ ὁ δεινός ἀναγκάζω , τοσοῦτος ἀπολαύω ὁ βασιλικός ἐξουσία ὅσος ἀτυχέω μόνος μή δύναμαι . » οὗτος ἀκούω ὁ βασιλεύς ὁ τε ψυχή πάσχω , καί ὁ λέγω εὐπαθῶς ἐκδακρύω . καί καθάπερ ἐν ὁ δρᾶμα , ὅταν εἰς ἄπορος καί δύσλυτος ὁ ὁ ὑπόκειμαι ἔργον πλοκή τελευτάω , ὁ καλέω ἀπό μηχανή θεός ἐπεισόδιος εἰς μέσος ἕλκω , πᾶς συμπεραίνω καί καταστρέφω ἐπί ὁ σαφής καί εὔκριτος , οὗτος καί αὐτός ἐπί πρᾶγμα ἀμήχανος καί δυσέξοδος , μετά οἰμωγή ἅπας ὁ μέν εἰρήνη αἰτέω , ὁ δέ ἐπιζητέω ὅμηρος ἀπαγορεύω μή ἔχω , ὁ τε νεανίσκος παράγω ἅπας δείκνυμι βασιλικός παρά αὐτός διαιτάω , καί διαλέγω ὁ πατήρ κελεύω ὅσος βούλομαι , περισκοπέω ὁ πράσσω . ὁ δέ ἐπί οὗτος εἰμί ἄξιος οὗτος . οὐ τίκτω ὁ ἥλιος τοιοῦτος ἡμέρα , οἷος τότε ἔξεστι ὁ πάρειμι ὁράω καί ἱστορέω . ὁ μέν γάρ ἀπό θόρυβος καί θρῆνος ἔκπληξις καί θάμβος συνδέω εἰς ὁ ἀκίνητος πήγνυμι , ὥσπερ Ἰουλιανός δείκνυμι αὐτός οὖον ὁ νεανίσκος , ἀλλά εἴδωλον . ὁ δέ βασιλεύς , ἐπεί ἡσυχία μυστήριον ἅπας γίγνομαι σταθερός , βαρύς φθέγγομαι εἰς μέσος , « οὗτος , εἶπον , ὁ μέν ὑμέτερος , ὡς σύ ὑπολαμβάνω , πόλεμος ἀπόλλυμι , θεός δέ ἴσως καί ὁ Ῥωμαῖος σῴζω φιλάνθρωπον . ἔχω δέ αὐτός ὅμηρος , οὖον παρά σύ κατά ὁμολογία , ἀλλά παρά ὁ πόλεμος λαμβάνω καί ὁ κρατέω ἀρκέω . καί οὗτος μέν οὐδείς ἀτυχέω ὁ καλός ἐγώ κοινός · σύ δέ πειράω παραβαίνω ὁ συνθήκη ἀποτυγχάνω πᾶς . φημί δέ οὐ ὅτι κολάζω ὁ ὅμηρος , ὅς οὔτε ἐνέχυρον παρά σύ λαμβάνω ὁ εἰρήνη , ἀλλά ἀνδρεῖος ἀπόδειξις κατά σύ ἔχω · ὅς καί ἄλλως ἄνισος καί θεομισής , ὁ οὐδείς ἀδικέω ὑπέρ ὁ ἀδικέω δάκνω καί σπαράσσω , ὥσπερ ὁ θηρίον ὁ ἀπαντάω , ὅταν ὑπό ἕτερος διώκω · ἀλλά ὅτι πρῶτος μέν ἄρχω χείρ ἄδικος , ὅς μείζων ὄλεθρος οὐ εἰμί ἄνθρωπος , κἀν δοκέω πρός ὁ βραχύς καί πάρειμι ἐπιτυγχάνω · δύο δέ ὅτι πρός Ῥωμαῖος σύ ὁ λόγος εἰμί ἐγώ ὁ ἄρχω οὗτος , ὅς οὔτε πολεμέω ἵημι εἰρήνη αἰτέω νικάω . » προσκυνέω ἐπί οὗτος ἅπας καί ἀνευφημέω , θεός τις ἐπί ὁ λόγος ἡγέομαι . σπένδω γοῦν καί ὁ ὁ Νεβισγάστου μήτηρ μόνος αἰτέω , ἐκεῖνος ὁμολογέω τε ἅμα καί δίδωμι , ἀναζεύγνυμι ἐπί τοιοῦτος πρᾶξις , μετόπωρον τε ἵστημι ( ἐξίστημι Wyttenb . ) καί χειμών ἤδη συνίστημι καί διαψύχω .