dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum 16
καὶ αὐτοὶ μὲν δὴ κατασκευάζουσιν οἱ ποιηταὶ καὶ λογογράφοι πρὸς χρῆμα ὁρῶντες οἰκεῖα καὶ δηλωτικὰ τῶν ὑποκειμένων τὰ ὀνόματα , ὥσπερ ἔφην · πολλὰ δὲ καὶ παρὰ τῶν ἔμπροσθεν λαμβάνουσιν ὡς ἐκεῖνοι κατεσκεύασαν , ὅσα μιμητικὰ τῶν πραγμάτων ἐστίν · ὡς ἔχει ταυτί ῥόχθει γὰρ μέγα κῦμα ποτὶ ξερὸν ἠπείροιο . αὐτὸς δὲ κλάγξας πέτετο πνοιῇς ἀνέμοιο . αἰγιαλῷ μεγάλα βρέμεται , σμαραγεῖ δέ τε πόντος . σκέπτετʼ ὀιστῶν τε ῥοῖζον καὶ δοῦπον ἀκόντων . μεγάλη δὲ τούτων ἀρχὴ καὶ διδάσκαλος ἡ φύσις ἡ ποιοῦσα μιμητικοὺς ἡμᾶς τῶν ὀνομάτων , οἷς δηλοῦται τὰ πράγματα κατά τινας εὐλόγους καὶ κινητικὰς τῆς διανοίας ὁμοιότητας · ὑφʼ ἧς ἐδιδάχθημεν ταύρων τε μυκήματα λέγειν καὶ χρεμετισμοὺς ἵππων καὶ φριμαγμοὺς τράγων πυρός τε βρόμον καὶ πάταγον ἀνέμων καὶ συριγμὸν κάλων καὶ ἄλλα τούτοις ὅμοια παμπληθῆ τὰ μὲν φωνῆς μηνύματα , τὰ δὲ μορφῆς , τὰ δὲ ἔργου , τὰ δὲ πάθους , τὰ δὲ κινήσεως , τὰ δʼ ἠρεμίας , τὰ δʼ ἄλλου χρήματος ὅτου δή · περὶ ὧν εἴρηται πολλὰ τοῖς πρὸ ἡμῶν , τὰ κράτιστα δʼ ὡς πρώτῳ τὸν ὑπὲρ ἐτυμολογίας εἰσαγαγόντι λόγον , Πλάτωνι τῷ Σωκρατικῷ , πολλαχῇ μὲν καὶ ἄλλῃ μάλιστα δʼ ἐν τῷ Κρατύλῳ . τί δὴ τὸ κεφάλαιόν ἐστί μοι τούτου τοῦ λόγου ; ὅτι παρὰ μὲν τὰς τῶν γραμμάτων συμπλοκὰς ἡ τῶν συλλαβῶν γίνεται δύναμις ποικίλη , παρὰ δὲ τὴν τῶν συλλαβῶν σύνθεσιν ἡ τῶν ὀνομάτων φύσις παντοδαπή , παρὰ δὲ τὰς τῶν ὀνομάτων ἁρμονίας πολύμορφος ὁ λόγος · ὥστε πολλὴ ἀνάγκη καλὴν μὲν εἶναι λέξιν ἐν ᾗ καλά ἐστιν ὀνόματα , κάλλους δὲ ὀνομάτων συλλαβάς τε καὶ γράμματα καλὰ αἴτια εἶναι , ἡδεῖαν δὲ διάλεκτον ἐκ τῶν ἡδυνόντων τὴν ἀκοὴν γίνεσθαι κατὰ τὸ παραπλήσιον ὀνομάτων τε καὶ συλλαβῶν καὶ γραμμάτων , τάς τε κατὰ μέρος ἐν τούτοις διαφοράς , καθʼ ἃς δηλοῦται τά τε ἤθη καὶ τὰ πάθη καὶ αἱ διαθέσεις καὶ τὰ ἔργα τῶν προσώπων καὶ τὰ συνεδρεύοντα τούτοις , ἀπὸ τῆς πρώτης κατασκευῆς τῶν γραμμάτων γίνεσθαι τοιαύτας . χρήσομαι δʼ ὀλίγοις παραδείγμασι τοῦ λόγου τοῦδε τῆς σαφηνείας ἕνεκα · τὰ γὰρ ἄλλα πολλὰ ὄντα ἐπὶ σαυτοῦ συμβαλλόμενος εὑρήσεις . ὁ δὴ πολυφωνότατος ἁπάντων ποιητῶν Ὅμηρος , ὅταν μὲν ὥραν ὄψεως εὐμόρφου καὶ κάλλος ἡδονῆς ἐπαγωγὸν ἐπιδείξασθαι βούληται , τῶν τε φωνηέντων τοῖς κρατίστοις χρήσεται καὶ τῶν ἡμιφώνων τοῖς μαλακωτάτοις , καὶ οὐ καταπυκνώσει τοῖς ἀφώνοις τὰς συλλαβὰς οὐδὲ συγκόψει τοὺς ἤχους παρατιθεὶς ἀλλήλοις τὰ δυσέκφορα , πραεῖαν δέ τινα ποιήσει τὴν ἁρμονίαν τῶν γραμμάτων καὶ ῥέουσαν ἀλύπως διὰ τῆς ἀκοῆς , ὡς ἔχει ταυτί ἣ δʼ ἴεν ἐκ θαλάμοιο περίφρων Πηνελόπεια Ἀρτέμιδι ἰκέλη ἠὲ χρυσῇ Ἀφροδίτῃ . Δήλῳ δήποτε τοῖον Ἀπόλλωνος παρὰ βωμῷ φοίνικος νέον ἔρνος ἀνερχόμενον ἐνόησα . καὶ Χλῶριν εἶδον περικαλλέα , τήν ποτε Νηλεὺς γῆμεν ἑὸν μετὰ κάλλος , ἐπεὶ πόρε μυρία ἕδνα . ὅταν δʼ οἰκτρὰν ἢ φοβερὰν ἢ ἀγέρωχον ὄψιν εἰσάγῃ , τῶν τε φωνηέντων οὐ τὰ κράτιστα θήσει ἀλλὰ τὰ δυσηχέστατα , καὶ τῶν ψοφοειδῶν ἢ ἀφώνων τὰ δυσεκφορώτατα λήψεται καὶ καταπυκνώσει τούτοις τὰς συλλαβάς , οἷά ἐστι ταυτί σμερδαλέος δʼ αὐτῇσι φάνη κεκακωμένος ἅλμῃ . τῇ δʼ ἐπὶ μὲν Γοργῲ βλοσυρῶπις ἐστεφάνωτο δεινὸν δερκομένη , περὶ δὲ Δεῖμός τε Φόβος τε . ποταμῶν δέ γε σύρρυσιν εἰς χωρίον ἓν καὶ πάταγον ὑδάτων ἀναμισγομένων ἐκμιμήσασθαι τῇ λέξει βουλόμενος οὐκ ἐργάσεται λείας συλλαβὰς ἀλλʼ ἰσχυρὰς καὶ ἀντιτύπους ὡς δʼ ὅτε χείμαρροι ποταμοὶ κατʼ ὄρεσφι ῥέοντες ἐς μισγάγκειαν συμβάλλετον ὄβριμον ὕδωρ . βιαζόμενον δέ τινα πρὸς ἐναντίον ῥεῦμα ποταμοῦ μετὰ τῶν ὅπλων καὶ τὰ μὲν ἀντέχοντα , τὰ δʼ ὑποφερόμενον εἰσάγων ἀνακοπάς τε ποιήσει συλλαβῶν καὶ ἀναβολὰς χρόνων καὶ ἀντιστηριγμοὺς γραμμάτων δεινὸν δʼ ἀμφʼ Ἀχιλῆα κυκώμενον ἵστατο κῦμα , ὤθει δʼ ἐν σάκεϊ πίπτων ῥόος , οὐδὲ πόδεσσιν εἶχε στηρίξασθαι . ἀραττομένων δὲ περὶ πέτρας ἀνθρώπων ψόφον τε καὶ μόρον οἰκτρὸν ἐπιδεικνύμενος ἐπὶ τῶν ἀηδεστάτων τε καὶ κακοφωνοτάτων χρονιεῖ γραμμάτων οὐδαμῇ λεαίνων τὴν κατασκευὴν οὐδὲ ἡδύνων · σύν τε δύω μάρψας ὥστε σκύλακας προτὶ γαίῃ κόπτʼ · ἐκ δʼ ἐγκέφαλος χαμάδις ῥέε , δεῦε δὲ γαῖαν . πολὺ ἂν ἔργον εἴη λέγειν , εἰ πάντων παραδείγματα βουλοίμην φέρειν ὧν ἄν τις ἀπαιτήσειε κατὰ τὸν τόπον τόνδε · ὥστε ἀρκεσθεὶς τοῖς εἰρημένοις ἐπὶ τὰ ἑξῆς μεταβήσομαι . φημὶ δὴ τὸν βουλόμενον ἐργάσασθαι λέξιν καλὴν ἐν τῷ συντιθέναι τὰς φωνάς , ὅσα καλλιλογίαν ἢ μεγαλοπρέπειαν ἢ σεμνότητα περιείληφεν ὀνόματα , εἰς ταὐτὸ συνάγειν . εἴρηται δέ τινα περὶ τούτων καὶ Θεοφράστῳ τῷ φιλοσόφῳ κοινότερον ἐν τοῖς περὶ λέξεως , ἔνθα ὁρίζει , τίνα ὀνόματα φύσει καλά , ὧν συντιθεμένων καλὴν οἴεται καὶ μεγαλοπρεπῆ γενήσεσθαι τὴν φράσιν , καὶ αὖθις ἕτερα μικρὰ καὶ ταπεινά , ἐξ ὧν οὔτε ποίημα χρηστὸν ἔσεσθαί φησιν οὔτε λόγον . καὶ μὰ Δία οὐκ ἀπὸ σκοποῦ ταῦτα εἴρηται τῷ ἀνδρί . εἰ μὲν οὖν ἐγχωροίη πάντʼ εἶναι τὰ μόρια τῆς λέξεως ὑφʼ ὧν μέλλει δηλοῦσθαι τὸ πρᾶγμα εὔφωνά τε καὶ καλλιρήμονα , μανίας ἔργον ζητεῖν τὰ χείρω · εἰ δὲ ἀδύνατον εἴη τοῦτο , ὥσπερ ἐπὶ πολλῶν ἔχει , τῇ πλοκῇ καὶ μίξει καὶ παραθέσει πειρατέον ἀφανίζειν τὴν τῶν χειρόνων φύσιν , ὅπερ Ὅμηρος εἴωθεν ἐπὶ πολλῶν ποιεῖν . εἰ γάρ τις ἔροιτο ὅντινʼ οὖν ἢ ποιητῶν ἢ ῥητόρων , τίνα σεμνότητα ἢ καλλιλογίαν ταῦτʼ ἔχει τὰ ὀνόματα ἃ ταῖς Βοιωτίαις κεῖται πόλεσιν Ὑρία καὶ Μυκαλησσὸς καὶ Γραῖα καὶ Ἐτεωνὸς καὶ Σκῶλος καὶ Θίσβη καὶ Ὀγχηστὸς καὶ Εὔτρησις καὶ τἆλλʼ ἐφεξῆς ὧν ὁ ποιητὴς μέμνηται , οὐδεὶς ἂν εἰπεῖν οὐδʼ ἥντινʼ οὖν ἔχοι · ἀλλʼ οὕτως αὐτὰ καλῶς ἐκεῖνος συνύφαγκεν καὶ παραπληρώμασιν εὐφώνοις διείληφεν ὥστε μεγαλοπρεπέστατα φαίνεσθαι πάντων ὀνομάτων · Βοιωτῶν μὲν Πηνέλεως καὶ Λήιτος ἦρχον Ἀρκεσίλαός τε Προθοήνωρ τε Κλονίος τε , οἵ θʼ Ὑρίην ἐνέμοντο καὶ Αὐλίδα πετρήεσσαν σχοῖνόν τε Σκῶλόν τε πολύκνημόν τʼ Ἐτεωνόν , Θέσπειαν Γραῖάν τε καὶ εὐρύχορον Μυκαλησσόν , οἵ τʼ ἀμφʼ Ἅρμʼ ἐνέμοντο καὶ Εἰλέσιον καὶ Ἐρυθράς , οἵ τʼ Ἐλεῶνʼ εἶχον ἠδʼ Ὕλην καὶ Πετεῶνα , Ὠκαλέην Μεδεῶνά τʼ ἐυκτίμενον πτολίεθρον . ἐν εἰδόσι λέγων οὐκ οἴομαι πλειόνων δεῖν παραδειγμάτων . ἅπας γάρ ἐστιν ὁ κατάλογος αὐτῷ τοιοῦτος καὶ πολλὰ ἄλλα , ἐν οἷς ἀναγκασθεὶς ὀνόματα λαμβάνειν οὐ καλὰ τὴν φύσιν ἑτέροις αὐτὰ κοσμεῖ καλοῖς καὶ λύει τὴν ἐκείνων δυσχέρειαν τῇ τούτων εὐμορφίᾳ . καὶ περὶ μὲν τούτων ἅλις .
Lemmas: καί αὐτός μέν δή κατασκευάζω ὁ ποιητής καί λογόγραφος πρός χρῆμα ὁράω οἰκεῖος καί δηλωτικός ὁ ὑπόκειμαι ὁ ὄνομα , ὥσπερ φημί · πολύς δέ καί παρά ὁ ἔμπροσθεν λαμβάνω ὡς ἐκεῖνος κατασκευάζω , ὅσος μιμητικός ὁ πρᾶγμα εἰμί · ὡς ἔχω οὗτος ῥοχθέω γάρ μέγας κῦμα πρός ξερόν ἤπειρος . αὐτός δέ κλάζω πέτομαι πνοή ἄνεμος . αἰγιαλός μέγας βρέμω , σμαραγέω δέ τε πόντος . σκοπέω ὀϊστός τε ῥοῖζος καί δοῦπος ἄκων . μέγας δέ οὗτος ἀρχή καί διδάσκαλος ὁ φύσις ὁ ποιέω μιμητικός ἐγώ ὁ ὄνομα , ὅς δηλόω ὁ πρᾶγμα κατά τις εὔλογος καί κινητικός ὁ διάνοια ὁμοιότης · ὑπό ὅς διδάσκω ταῦρος τε μύκημα λέγω καί χρεμετισμός ἵππος καί φριμαγμός τράγος πῦρ τε βρόμος καί πάταγος ἄνεμος καί συριγμός κάλως καί ἄλλος οὗτος ὅμοιος παμπληθής ὁ μέν φωνή μήνυμα , ὁ δέ μορφή , ὁ δέ ἔργον , ὁ δέ πάθος , ὁ δέ κίνησις , ὁ δέ ἠρεμία , ὁ δέ ἄλλος χρῆμα ὅστις δή · περί ὅς λέγω πολύς ὁ πρό ἐγώ , ὁ κρατύς δέ ὡς πρῶτος ὁ ὑπέρ ἐτυμολογία εἰσάγω λόγος , Πλάτων ὁ Σωκρατικός , πολλαχῆ μέν καί ἄλλῃ μάλα δέ ἐν ὁ Κράτυλος . τίς δή ὁ κεφάλαιος εἰμί ἐγώ οὗτος ὁ λόγος ; ὅτι παρά μέν ὁ ὁ γράμμα συμπλοκή ὁ ὁ συλλαβή γίγνομαι δύναμις ποικίλος , παρά δέ ὁ ὁ συλλαβή σύνθεσις ὁ ὁ ὄνομα φύσις παντοδαπός , παρά δέ ὁ ὁ ὄνομα ἁρμονία πολύμορφος ὁ λόγος · ὥστε πολύς ἀνάγκη καλός μέν εἰμί λέξις ἐν ὅς καλός εἰμί ὄνομα , κάλλος δέ ὄνομα συλλαβή τε καί γράμμα καλός αἴτιος εἰμί , ἡδύς δέ διάλεκτος ἐκ ὁ ἡδύνω ὁ ἀκοή γίγνομαι κατά ὁ παραπλήσιος ὄνομα τε καί συλλαβή καί γράμμα , ὁ τε κατά μέρος ἐν οὗτος διαφορά , κατά ὅς δηλόω ὁ τε ἦθος καί ὁ πάθος καί ὁ διάθεσις καί ὁ ἔργον ὁ πρόσωπον καί ὁ συνεδρεύω οὗτος , ἀπό ὁ πρῶτος κατασκευή ὁ γράμμα γίγνομαι τοιοῦτος . χράω δέ ὀλίγος παράδειγμα ὁ λόγος ὅδε ὁ σαφήνεια ἕνεκα · ὁ γάρ ἄλλος πολύς εἰμί ἐπί σεαυτοῦ συμβάλλω εὑρίσκω . ὁ δή πολύφωνος ἅπας ποιητής Ὅμηρος , ὅταν μέν ὥρα ὄψις εὔμορφος καί κάλλος ἡδονή ἐπαγωγός ἐπιδείκνυμι βούλομαι , ὁ τε φωνήεις ὁ κρατύς χράω καί ὁ ἡμίφωνος ὁ μαλακός , καί οὐ καταπυκνόω ὁ ἄφωνος ὁ συλλαβή οὐδέ συγκόπτω ὁ ἦχος παρατίθημι ἀλλήλων ὁ δυσέκφορος , πρᾶος δέ τις ποιέω ὁ ἁρμονία ὁ γράμμα καί ῥέω ἄλυπος διά ὁ ἀκοή , ὡς ἔχω οὗτος ὁ δέ ἔρχομαι ἐκ θάλαμος περίφρων Πηνελόπεια Ἄρτεμις ἴκελος ἤ χρύσεος Ἀφροδίτη . δῆλος δήποτε τοῖος Ἀπόλλων παρά βωμός φοῖνιξ νέος ἔρνος ἀνέρχομαι νοέω . καί Χλῶρις ὁράω περικαλλής , ὁ ποτέ Νηλεύς γαμέω ἑός μετά κάλλος , ἐπεί πόρω μυρίος ἕδνον . ὅταν δέ οἰκτρός ἤ φοβερός ἤ ἀγέρωχος ὄψις εἰσάγω , ὁ τε φωνήεις οὐ ὁ κρατύς τίθημι ἀλλά ὁ δυσηχής , καί ὁ ψοφοειδής ἤ ἄφωνος ὁ δυσέκφορος λαμβάνω καί καταπυκνόω οὗτος ὁ συλλαβή , οἷος εἰμί οὗτος σμερδαλέος δέ αὐτός φαίνω κακόω ἅλμη . ὁ δέ ἐπί μέν Γοργώ βλοσυρῶπις στεφανόω δεινός δέρκομαι , περί δέ Δεῖμος τε Φόβος τε . ποταμός δέ γε σύρρυσις εἰς χωρίον εἷς καί πάταγος ὕδωρ ἀναμίσγω ἐκμιμέομαι ὁ λέξις βούλομαι οὐ ἐργάζομαι λεῖος συλλαβή ἀλλά ἰσχυρός καί ἀντίτυπος ὡς δέ ὅτε χειμάρρους ποταμός κατά ὄρος ῥέω εἰς μισγάγκεια συμβάλλω ὄβριμος ὕδωρ . βιάζω δέ τις πρός ἐναντίος ῥεῦμα ποταμός μετά ὁ ὅπλον καί ὁ μέν ἀντέχω , ὁ δέ ὑποφέρω εἰσάγω ἀνακοπή τε ποιέω συλλαβή καί ἀναβολή χρόνος καί ἀντιστηριγμός γράμμα δεινός δέ ἀμφί Ἀχιλλεύς κυκάω ἵστημι κῦμα , ὠθέω δέ ἐν σάκος πίπτω ῥόος , οὐδέ πούς ἔχω στηρίζω . ἀράσσω δέ περί πέτρα ἄνθρωπος ψόφος τε καί μόρος οἰκτρός ἐπιδείκνυμι ἐπί ὁ ἀηδής τε καί κακόφωνος χρονίζω γράμμα οὐδαμῇ λεαίνω ὁ κατασκευή οὐδέ ἡδύνω · σύν τε δύο μάρπτω ὥστε σκύλαξ πρός γῆ κόπτω · ἐκ δέ ἐγκέφαλος χαμάδις ῥέω , δεύω δέ γῆ . πολύς ἄν ἔργον εἰμί λέγω , εἰ πᾶς παράδειγμα βούλομαι φέρω ὅς ἄν τις ἀπαιτέω κατά ὁ τόπος ὅδε · ὥστε ἀρκέω ὁ λέγω ἐπί ὁ ἑξῆς μεταβαίνω . φημί δή ὁ βούλομαι ἐργάζομαι λέξις καλός ἐν ὁ συντίθημι ὁ φωνή , ὅσος καλλιλογία ἤ μεγαλοπρέπεια ἤ σεμνότης περιλαμβάνω ὄνομα , εἰς αὐτός συνάγω . λέγω δέ τις περί οὗτος καί Θεόφραστος ὁ φιλόσοφος κοινός ἐν ὁ περί λέξις , ἔνθα ὁρίζω , τίς ὄνομα φύσις καλός , ὅς συντίθημι καλός οἴομαι καί μεγαλοπρεπής γίγνομαι ὁ φράσις , καί αὖθις ἕτερος μικρός καί ταπεινός , ἐκ ὅς οὔτε ποίημα χρηστός εἰμί φημί οὔτε λόγος . καί μά Ζεύς οὐ ἀπό σκοπός οὗτος λέγω ὁ ἀνήρ . εἰ μέν οὖν ἐγχωρέω πᾶς εἰμί ὁ μόριον ὁ λέξις ὑπό ὅς μέλλω δηλόω ὁ πρᾶγμα εὔφωνος τε καί καλλιρήμων , μανία ἔργον ζητέω ὁ κακός · εἰ δέ ἀδύνατος εἰμί οὗτος , ὥσπερ ἐπί πολύς ἔχω , ὁ πλοκή καί μίξις καί παράθεσις πειράω ἀφανίζω ὁ ὁ κακός φύσις , ὅς Ὅμηρος εἴωθα ἐπί πολύς ποιέω . εἰ γάρ τις ἔρομαι ὅστις οὖν ἤ ποιητής ἤ ῥήτωρ , τίς σεμνότης ἤ καλλιλογία οὗτος ἔχω ὁ ὄνομα ὅς ὁ Βοιώτιος κεῖμαι πόλις Ὑρίη καί Μυκαλησσός καί Γραῖα καί Ἐτεωνός καί Σκῶλος καί Θίσβη καί Ὀγχηστός καί Εὔτρησις καί ἄλλος ἐφεξῆς ὅς ὁ ποιητής μιμνῄσκω , οὐδείς ἄν λέγω οὐδέ ὅστις οὖν ἔχω · ἀλλά οὕτως αὐτός καλός ἐκεῖνος συνυφαίνω καί παραπλήρωμα εὔφωνος διαλαμβάνω ὥστε μεγαλοπρεπής φαίνω πᾶς ὄνομα · Βοιωτός μέν Πηνέλεως καί Λήϊτος ἄρχω Ἀρκεσίλαος τε Προθοήνωρ τε Κλονίος τε , ὅς τε Ὑρίη νέμω καί Αὐλίς πετρήεις σχοῖνος τε Σκῶλος τε πολύκνημος τε Ἐτεωνός , Θέσπεια Γραῖα τε καί εὐρύχορος Μυκαλησσός , ὅς τε ἀμφί Ἅρμα νέμω καί Εἰλέσιον καί Ἐρυθραί , ὅς τε Ἐλεών ἔχω ἠδέ Ὕλη καί Πετεών , Ὠκαλέη Μεδεών τε ἐϋκτίμενος πτολίεθρον . ἐν οἶδα λέγω οὐ οἴομαι πολύς δέω παράδειγμα . ἅπας γάρ εἰμί ὁ κατάλογος αὐτός τοιοῦτος καί πολύς ἄλλος , ἐν ὅς ἀναγκάζω ὄνομα λαμβάνω οὐ καλός ὁ φύσις ἕτερος αὐτός κοσμέω καλός καί λύω ὁ ἐκεῖνος δυσχέρεια ὁ οὗτος εὐμορφία . καί περί μέν οὗτος ἅλις .