dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum 17
ἐπεὶ δὲ καὶ τοὺς ῥυθμοὺς ἔφην οὐ μικρὰν μοῖραν ἔχειν τῆς ἀξιωματικῆς καὶ μεγαλοπρεποῦς συνθέσεως , ἵνα μηδεὶς εἰκῇ με δόξῃ λέγειν ῥυθμοὺς καὶ μέτρα μουσικῆς οἰκεῖα θεωρίας εἰς οὐ ῥυθμικὴν οὐδʼ ἔμμετρον εἰσάγοντα διάλεκτον , ἀποδώσω καὶ τὸν ὑπὲρ τούτων λόγον . ἔχει δʼ οὕτως · πᾶν ὄνομα καὶ ῥῆμα καὶ ἄλλο μόριον λέξεως , ὅ τι μὴ μονοσύλλαβόν ἐστιν , ἐν ῥυθμῷ τινι λέγεται · τὸ δʼ αὐτὸ καλῶ πόδα καὶ ῥυθμόν . δισυλλάβου μὲν οὖν λέξεως διαφοραὶ τρεῖς . ἢ γὰρ ἐξ ἀμφοτέρων ἔσται βραχειῶν ἢ ἐξ ἀμφοτέρων μακρῶν ἢ τῆς μὲν βραχείας , τῆς δὲ μακρᾶς . τοῦ δὲ τρίτου τούτου ῥυθμοῦ διττὸς ὁ τρόπος · ὃ μέν τις ἀπὸ βραχείας ἀρχόμενος καὶ λήγων εἰς μακράν , ὃ δʼ ἀπὸ μακρᾶς καὶ λήγων εἰς βραχεῖαν . ὁ μὲν οὖν βραχυσύλλαβος ἡγεμών τε καὶ πυρρίχιος καλεῖται , καὶ οὔτε μεγαλοπρεπής ἐστιν οὔτε σεμνός · σχῆμα δʼ αὐτοῦ τοιόνδε λέγε δὲ σὺ κατὰ πόδα νεόχυτα μέλεα . ὁ δʼ ἀμφοτέρας τὰς συλλαβὰς μακρὰς ἔχων κέκληται μὲν σπονδεῖος , ἀξίωμα δὲ ἔχει μέγα καὶ σεμνότητα πολλήν · παράδειγμα δʼ αὐτοῦ τόδε ποίαν δῆθʼ ὁρμάσω , ταύταν ἢ κείναν , κείναν ἢ ταύταν ; ὁ δʼ ἐκ βραχείας τε καὶ μακρᾶς συγκείμενος ἐὰν μὲν τὴν ἡγουμένην λάβῃ βραχεῖαν , ἴαμβος καλεῖται , καὶ ἔστιν οὐκ ἀγεννής · ἐὰν δὲ ἀπὸ τῆς μακρᾶς ἄρχηται , τροχαῖος , καὶ ἔστι μαλακώτερος θατέρου καὶ ἀγεννέστερος · παράδειγμα δὲ τοῦ μὲν προτέρου τοιόνδε ἐπὶ σχολῇ πάρεστι , παῖ Μενοιτίου . τοῦ δʼ ἑτέρου θυμέ , θύμʼ ἀμηχάνοισι κήδεσιν κυκώμενε . δισυλλάβων μὲν δὴ μορίων λέξεως διαφοραί τε καὶ ῥυθμοὶ καὶ σχήματα τοσαῦτα · τρισυλλάβων δʼ ἕτερα πλείω τῶν εἰρημένων καὶ ποικιλωτέραν ἔχοντα θεωρίαν . ὁ μὲν γὰρ ἐξ ἁπασῶν βραχειῶν συνεστώς , καλούμενος δὲ ὑπό τινων χορεῖος , οὗ παράδειγμα τοιόνδε Βρόμιε , δορατοφόρʼ , ἐνυάλιε , πολεμοκέλαδε , ταπεινός τε καὶ ἄσεμνός ἐστι καὶ ἀγεννής , καὶ οὐδὲν ἂν ἐξ αὐτοῦ γένοιτο γενναῖον . ὁ δʼ ἐξ ἁπασῶν μακρῶν , μολοττὸν δʼ αὐτὸν οἱ μετρικοὶ καλοῦσιν , ὑψηλός τε καὶ ἀξιωματικός ἐστι καὶ διαβεβηκὼς ἐπὶ πολύ · παράδειγμα δὲ αὐτοῦ τοιόνδε ὦ Ζηνὸς καὶ Λήδας κάλλιστοι σωτῆρες . ὁ δʼ ἐκ μακρᾶς καὶ δυεῖν βραχειῶν μέσην μὲν λαβὼν τὴν μακρὰν ἀμφίβραχυς ὠνόμασται , καὶ οὐ σφόδρα τῶν εὐσχήμων ἐστὶ ῥυθμῶν ἀλλὰ διακέκλασταί τε καὶ πολὺ τὸ θῆλυ καὶ ἀηδὲς ἔχει , οἷά ἐστι ταυτί Ἴακχε θρίαμβε , σὺ τῶνδε χοραγέ . ὁ δὲ προλαμβάνων τὰς δύο βραχείας ἀνάπαιστος μὲν καλεῖται , σεμνότητα δʼ ἔχει πολλήν · καὶ ἔνθα δεῖ μέγεθός τι περιτιθέναι τοῖς πράγμασιν ἢ πάθος , ἐπιτήδειός ἐστι παραλαμβάνεσθαι · τούτου τὸ σχῆμα τοιόνδε βαρύ μοι κεφαλᾶς ἐπίκρανον ἔχειν . ὁ δὲ ἀπὸ τῆς μακρᾶς ἀρχόμενος , λήγων δὲ εἰς τὰς βραχείας δάκτυλος μὲν καλεῖται , πάνυ δʼ ἐστὶ σεμνὸς καὶ εἰς τὸ κάλλος τῆς ἑρμηνείας ἀξιολογώτατος , καὶ τό γε ἡρωικὸν μέτρον ἀπὸ τούτου κοσμεῖται ὡς ἐπὶ τὸ πολύ · παράδειγμα δὲ αὐτοῦ τόδε Ἰλιόθεν με φέρων ἄνεμος Κικόνεσσι πέλασσεν . οἱ μέντοι ῥυθμικοὶ τούτου τοῦ ποδὸς τὴν μακρὰν βραχυτέραν εἶναί φασι τῆς τελείας , οὐκ ἔχοντες δʼ εἰπεῖν ὅσῳ , καλοῦσιν αὐτὴν ἄλογον . ἕτερός ἐστιν ἀντίστροφον ἔχων τούτῳ ῥυθμόν , ὃς ἀπὸ τῶν βραχειῶν ἀρξάμενος ἐπὶ τὴν ἄλογον τελευτᾷ · τοῦτον χωρίσαντες ἀπὸ τῶν ἀναπαίστων κυκλικὸν καλοῦσι παράδειγμα αὐτοῦ φέροντες τοιόνδε κέχυται πόλις ὑψίπυλος κατὰ γᾶν . περὶ ὧν ἂν ἕτερος εἴη λόγος · πλὴν ἀμφότεροί γε τῶν πάνυ καλῶν οἱ ῥυθμοί . ἓν ἔτι λείπεται τρισυλλάβων ῥυθμῶν γένος , ὃ συνέστηκεν ἐκ δύο μακρῶν καὶ βραχείας , τρία δὲ ποιεῖ σχήματα · μέσης μὲν γὰρ γινομένης τῆς βραχείας , ἄκρων δὲ τῶν μακρῶν κρητικός τε λέγεται καὶ ἔστιν οὐκ ἀγεννής . ὑπόδειγμα δὲ αὐτοῦ τοιοῦτον οἳ δʼ ἐπείγοντο πλωταῖς ἀπήναισι χαλκεμβόλοις . ἂν δὲ τὴν ἀρχὴν αἱ δύο μακραὶ κατάσχωσιν , τὴν δὲ τελευτὴν ἡ βραχεῖα , οἷά ἐστι ταυτί σοὶ Φοῖβε Μοῦσαί τε σύμβωμοι , ἀνδρῶδες πάνυ ἐστὶ τὸ σχῆμα καὶ εἰς σεμνολογίαν ἐπιτήδειον . τὸ δʼ αὐτὸ συμβήσεται κἂν ἡ βραχεῖα προτεθῇ τῶν μακρῶν · καὶ γὰρ οὗτος ὁ ῥυθμὸς ἀξίωμα ἔχει καὶ μέγεθος · παράδειγμα δὲ αὐτοῦ τόδε τίνʼ ἀκτάν , τίνʼ ὕλαν δράμω ; ποῖ πορευθῶ ; τούτοις ἀμφοτέροις ὀνόματα κεῖται τοῖς ποσὶν ὑπὸ τῶν μετρικῶν βακχεῖος μὲν τῷ προτέρῳ , θατέρῳ δὲ ὑποβάκχειος . οὗτοι δώδεκα ῥυθμοί τε καὶ πόδες εἰσὶν οἱ πρῶτοι καταμετροῦντες ἅπασαν ἔμμετρόν τε καὶ ἄμετρον λέξιν , ἐξ ὧν γίνονται στίχοι τε καὶ κῶλα · οἱ γὰρ ἄλλοι πόδες καὶ ῥυθμοὶ πάντες ἐκ τούτων εἰσὶ σύνθετοι . ἁπλοῦς δὲ ῥυθμὸς ἢ ποὺς οὔτʼ ἐλάττων ἔσται δύο συλλαβῶν οὔτε μείζων τριῶν . καὶ περὶ μὲν τούτων οὐκ οἶδʼ ὅ τι δεῖ τὰ πλείω λέγειν .
Lemmas: ἐπεί δέ καί ὁ ῥυθμός φημί οὐ μικρός μοῖρα ἔχω ὁ ἀξιωματικός καί μεγαλοπρεπής σύνθεσις , ἵνα μηδείς εἰκῇ ἐγώ δοκέω λέγω ῥυθμός καί μέτρον μουσικός οἰκεῖος θεωρία εἰς οὐ ῥυθμικός οὐδέ ἔμμετρος εἰσάγω διάλεκτος , ἀποδίδωμι καί ὁ ὑπέρ οὗτος λόγος . ἔχω δέ οὕτως · πᾶς ὄνομα καί ῥῆμα καί ἄλλος μόριον λέξις , ὅς τις μή μονοσύλλαβος εἰμί , ἐν ῥυθμός τις λέγω · ὁ δέ αὐτός καλέω πούς καί ῥυθμός . δισύλλαβος μέν οὖν λέξις διαφορά τρεῖς . ἤ γάρ ἐκ ἀμφότερος εἰμί βραχύς ἤ ἐκ ἀμφότερος μακρός ἤ ὁ μέν βραχύς , ὁ δέ μακρός . ὁ δέ τρίτος οὗτος ῥυθμός δισσός ὁ τρόπος · ὁ μέν τις ἀπό βραχύς ἄρχω καί λήγω εἰς μακρός , ὁ δέ ἀπό μακρός καί λήγω εἰς βραχύς . ὁ μέν οὖν βραχυσύλλαβος ἡγεμών τε καί πυρρίχιος καλέω , καί οὔτε μεγαλοπρεπής εἰμί οὔτε σεμνός · σχῆμα δέ αὐτός τοιόσδε λέγω δέ σύ κατά πούς νεόχυτος μέλεος . ὁ δέ ἀμφότερος ὁ συλλαβή μακρός ἔχω καλέω μέν σπονδεῖος , ἀξίωμα δέ ἔχω μέγας καί σεμνότης πολύς · παράδειγμα δέ αὐτός ὅδε ποῖος δῆτα ὁρμάω , ταῦτος ἤ κεῖνος , κεῖνος ἤ ταῦτος ; ὁ δέ ἐκ βραχύς τε καί μακρός σύγκειμαι ἐάν μέν ὁ ἡγέομαι λαμβάνω βραχύς , ἴαμβος καλέω , καί εἰμί οὐ ἀγεννής · ἐάν δέ ἀπό ὁ μακρός ἄρχω , τροχαῖος , καί εἰμί μαλακός ἕτερος καί ἀγεννής · παράδειγμα δέ ὁ μέν πρότερος τοιόσδε ἐπί σχολή πάρειμι , παῖς Μενοίτιος . ὁ δέ ἕτερος θυμός , θύμος ἀμήχανος κῆδος κυκάω . δισύλλαβος μέν δή μόριον λέξις διαφορά τε καί ῥυθμός καί σχῆμα τοσοῦτος · τρισύλλαβος δέ ἕτερος πολύς ὁ λέγω καί ποικίλος ἔχω θεωρία . ὁ μέν γάρ ἐκ ἅπας βραχύς συνίστημι , καλέω δέ ὑπό τις χορεῖος , ὅς παράδειγμα τοιόσδε Βρόμιος , δορατοφόρος , Ἐνυάλιος , πολεμοκέλαδος , ταπεινός τε καί ἄσεμνος εἰμί καί ἀγεννής , καί οὐδείς ἄν ἐκ αὐτός γίγνομαι γενναῖος . ὁ δέ ἐκ ἅπας μακρός , μολοσσός δέ αὐτός ὁ μετρικός καλέω , ὑψηλός τε καί ἀξιωματικός εἰμί καί διαβαίνω ἐπί πολύς · παράδειγμα δέ αὐτός τοιόσδε ὦ Ζεύς καί Λήδη καλός σωτήρ . ὁ δέ ἐκ μακρός καί δύο βραχύς μέσος μέν λαμβάνω ὁ μακρός ἀμφίβραχυς ὀνομάζω , καί οὐ σφόδρα ὁ εὐσχήμων εἰμί ῥυθμός ἀλλά διακλάω τε καί πολύς ὁ θῆλυς καί ἀηδής ἔχω , οἷος εἰμί οὗτος Ἴακχος θρίαμβος , σύ ὅδε χορηγός . ὁ δέ προλαμβάνω ὁ δύο βραχύς ἀνάπαιστος μέν καλέω , σεμνότης δέ ἔχω πολύς · καί ἔνθα δέω μέγεθος τις περιτίθημι ὁ πρᾶγμα ἤ πάθος , ἐπιτήδειος εἰμί παραλαμβάνω · οὗτος ὁ σχῆμα τοιόσδε βαρύς ἐγώ κεφαλή ἐπίκρανον ἔχω . ὁ δέ ἀπό ὁ μακρός ἄρχω , λήγω δέ εἰς ὁ βραχύς δάκτυλος μέν καλέω , πάνυ δέ εἰμί σεμνός καί εἰς ὁ κάλλος ὁ ἑρμηνεία ἀξιόλογος , καί ὁ γε ἡρωϊκός μέτρον ἀπό οὗτος κοσμέω ὡς ἐπί ὁ πολύς · παράδειγμα δέ αὐτός ὅδε Ἰλιόθεν ἐγώ φέρω ἄνεμος Κίκονες πελάζω . ὁ μέντοι ῥυθμικός οὗτος ὁ πούς ὁ μακρός βραχύς εἰμί φημί ὁ τέλειος , οὐ ἔχω δέ λέγω ὅσος , καλέω αὐτός ἄλογος . ἕτερος εἰμί ἀντίστροφος ἔχω οὗτος ῥυθμός , ὅς ἀπό ὁ βραχύς ἄρχω ἐπί ὁ ἄλογος τελευτάω · οὗτος χωρίζω ἀπό ὁ ἀνάπαιστος κυκλικός καλέω παράδειγμα αὐτός φέρω τοιόσδε χέω πόλις ὑψίπυλος κατά γῆ . περί ὅς ἄν ἕτερος εἰμί λόγος · πλήν ἀμφότερος γε ὁ πάνυ καλός ὁ ῥυθμός . εἷς ἔτι λείπω τρισύλλαβος ῥυθμός γένος , ὅς συνίστημι ἐκ δύο μακρός καί βραχύς , τρεῖς δέ ποιέω σχῆμα · μέσος μέν γάρ γίγνομαι ὁ βραχύς , ἄκρον δέ ὁ μακρός κρητικός τε λέγω καί εἰμί οὐ ἀγεννής . ὑπόδειγμα δέ αὐτός τοιοῦτος ὁ δέ ἐπείγω πλωτός ἀπήνη χαλκέμβολος . ἐάν δέ ὁ ἀρχή ὁ δύο μακρός κατέχω , ὁ δέ τελευτή ὁ βραχύς , οἷος εἰμί οὗτος σύ Φοῖβος Μοῦσα τε σύμβωμος , ἀνδρώδης πάνυ εἰμί ὁ σχῆμα καί εἰς σεμνολογία ἐπιτήδειος . ὁ δέ αὐτός συμβαίνω ἐάν ὁ βραχύς προτίθημι ὁ μακρός · καί γάρ οὗτος ὁ ῥυθμός ἀξίωμα ἔχω καί μέγεθος · παράδειγμα δέ αὐτός ὅδε τίς ἀκτή , τίς ὕλη τρέχω ; ποῖ πορεύω ; οὗτος ἀμφότερος ὄνομα κεῖμαι ὁ πούς ὑπό ὁ μετρικός βάκχειος μέν ὁ πρότερος , ἕτερος δέ ὑποβάκχειος . οὗτος δώδεκα ῥυθμός τε καί πούς εἰμί ὁ πρῶτος καταμετρέω ἅπας ἔμμετρος τε καί ἄμετρος λέξις , ἐκ ὅς γίγνομαι στίχος τε καί κῶλον · ὁ γάρ ἄλλος πούς καί ῥυθμός πᾶς ἐκ οὗτος εἰμί σύνθετος . ἁπλόος δέ ῥυθμός ἤ πούς οὔτε ἐλαχύς εἰμί δύο συλλαβή οὔτε μέγας τρεῖς . καί περί μέν οὗτος οὐ οἶδα ὅς τις δέω ὁ πολύς λέγω .