dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum 5
ἐδόκει δή μοι τῇ φύσει μάλιστα ἡμᾶς ἑπομένους οὕτω δεῖν ἁρμόττειν τὰ μόρια τοῦ λόγου , ὡς ἐκείνη βούλεται . αὐτίκα τὰ ὀνόματα πρότερα ἠξίουν τάττειν τῶν ῥημάτων ʽτὰ μὲν γὰρ τὴν οὐσίαν δηλοῦν , τὰ δὲ τὸ συμβεβηκός , πρότερον δʼ εἶναι τῇ φύσει τὴν οὐσίαν τῶν συμβεβηκότων̓ , ὡς τὰ Ὁμηρικὰ ἔχει ταυτί · ἄνδρά μοι ἔννεπε Μοῦσα πολύτροπον καὶ μῆνιν ἄειδε , θεά καὶ ἠέλιος δʼ ἀνόρουσε λιπών καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις · ἡγεῖται μὲν γὰρ ἐν τούτοις τὰ ὀνόματα , ἕπεται δὲ τὰ ῥήματα . πιθανὸς ὁ λόγος , ἀλλʼ οὐκ ἀληθὴς ἔδοξεν εἶναί μοι . ἕτερα γοῦν παράσχοι τις ἂν παραδείγματα παρὰ τῷ αὐτῷ ποιητῇ κείμενα ἐναντίως συντεταγμένα ἢ ταῦτα συντέτακται , καλὰ δὲ οὐχ ἧττον καὶ πιθανά . οἷά τινά ἐστι ταῦτα · κλῦθί μευ αἰγιόχοιο Διὸς τέκος Ἀτρυτώνη καὶ ἔσπετε νῦν μοι Μοῦσαι Ὀλύμπια δώματʼ ἔχουσαι ... μνῆσαι πατρὸς σεῖο , θεοῖς ἐπιείκελʼ Ἀχιλλεῦ . ἐν γὰρ τούτοις ἡγεῖται μὲν τὰ ῥήματα , ὑποτέτακται δὲ τὰ ὀνόματα · καὶ οὐδεὶς ἂν αἰτιάσαιτο τὴν σύνταξιν ταύτην ὡς ἀηδῆ . ἔτι πρὸς τούτοις ἄμεινον ἐδόκουν εἶναι τὰ ῥήματα προτάττειν τῶν ἐπιρρημάτων , ἐπειδὴ πρότερόν ἐστι τῇ φύσει τὸ ποιοῦν ἢ πάσχον τῶν συνεδρευόντων αὐτοῖς , τρόπου λέγω καὶ τόπου καὶ χρόνου καὶ τῶν παραπλησίων , ἃ δὴ καλοῦμεν ἐπιρρήματα , παραδείγμασι χρώμενος τούτοις · τύπτε δʼ ἐπιστροφάδην , τῶν δὲ στόνος ὤρνυτʼ ἀεικής ... ἤριπε δʼ ἐξοπίσω , ἀπὸ δὲ ψυχὴν ἐκάπυσσεν ... ἐκλίνθη δʼ ἑτέρωσε , δέπας δέ οἱ ἔκπεσε χειρός . ἐν ἅπασι γὰρ δὴ τούτοις ὕστερα τέτακται τῶν ῥημάτων τὰ ἐπιρρήματα . καὶ τοῦτο πιθανὸν μὲν ὡς τὸ πρῶτον , οὐκ ἀληθὲς δὲ ὡς οὐδʼ ἐκεῖνο . τάδε γὰρ δὴ παρὰ τῷ αὐτῷ ποιητῇ ἐναντίως εἴρηται · βοτρυδὸν δὲ πέτονται ἐπʼ ἄνθεσιν εἰαρινοῖσι ... σήμερον ἄνδρα φάοσδε μογοστόκος Εἰλείθυια ἐκφανεῖ . ἆρʼ οὖν τι χείρω γέγονε τὰ ποιήματα ὑποταχθέντων τοῖς ἐπιρρήμασι τῶν ῥημάτων ; οὐδεὶς ἂν εἴποι . ἔτι καὶ τόδε ᾤμην δεῖν μὴ παρέργως φυλάττειν , ὅπως τὰ πρότερα τοῖς χρόνοις καὶ τῇ τάξει πρότερα λαμβάνηται · οἷά ἐστι ταῦτα · αὖ ἔρυσαν μὲν πρῶτα καὶ ἔσφαξαν καὶ ἔδειραν καὶ λίγξε βιός , νευρὴ δὲ μέγʼ ἴαχεν , ἆλτο δʼ ὀιστός καὶ σφαῖραν ἔπειτʼ ἔρριψε μετʼ ἀμφίπολον βασίλεια · ἀμφιπόλου μὲν ἅμαρτε , βαθείῃ δʼ ἔμβαλε δίνῃ . νὴ Δία , φαίη τις ἄν , εἴ γε μὴ καὶ ἄλλα ἦν πολλὰ οὐχ οὕτω συντεταγμένα ποιήματα οὐδὲν ἧττον ἢ ταῦτα καλά · πλῆξε δʼ ἀνασχόμενος σχίζῃ δρυός , ἣν λίπε κείων , πρότερον γὰρ δή που τὸ ἐπανατείνασθαί ἐστι τοῦ πλῆξαι . καὶ ἔτι ἤλασεν ἄγχι στάς , πέλεκυς δʼ ἀπέκοψε τένοντας αὐχενίους , πρῶτον γὰρ δή που προσῆκεν τῷ μέλλοντι τὸν πέλεκυν ἐμβάλλειν εἰς τοὺς τένοντας τοῦ ταύρου τὸ στῆναι αὐτοῦ πλησίον . ἔτι πρὸς τούτοις ἠξίουν τὰ μὲν ὀνοματικὰ προτάττειν τῶν ἐπιθέτων , τὰ δὲ προσηγορικὰ τῶν ὀνοματικῶν , τὰς δʼ ἀντονομασίας τῶν προσηγορικῶν , ἔν τε τοῖς ῥήμασι φυλάττειν , ἵνα τὰ ὀρθὰ τῶν ἐγκλινομένων ἡγῆται καὶ τὰ παρεμφατικὰ τῶν ἀπαρεμφάτων , καὶ ἄλλα τοιαῦτα πολλά . πάντα δὲ ταῦτα διεσάλευεν ἡ πεῖρα καὶ τοῦ μηδενὸς ἄξια ἀπέφαινε . τοτὲ μὲν γὰρ ἐκ τούτων ἐγίνετο καὶ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς ἡδεῖα ἡ σύνθεσις καὶ καλή , τοτὲ δʼ ἐκ τῶν μὴ τοιούτων ἀλλʼ ἐναντίων . διὰ ταύτας μὲν δὴ τὰς αἰτίας τῆς τοιαύτης θεωρίας ἀπέστην . ἐμνήσθην δʼ αὐτῶν καὶ νῦν οὐχ ὡς σπουδῆς ἀξίων , καὶ τὰς διαλεκτικὰς παρεθέμην τέχνας οὐχ ὡς ἀναγκαίας , ἀλλʼ ἵνα μηδεὶς δοκῶν ἔχειν τι αὐτὰς χρήσιμον εἰς τὴν παροῦσαν θεωρίαν περὶ πολλοῦ ποιῆται εἰδέναι , θηρευθεὶς ταῖς ἐπιγραφαῖς τῶν πραγματειῶν ὁμοιότητά τινα ἐχούσαις καὶ τῇ δόξῃ τῶν συνταξαμένων αὐτάς . ἐπάνειμι δὴ ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς ὑπόθεσιν ἀφʼ ἧς εἰς ταῦτʼ ἐξέβην , ὅτι πολλὴ πρόνοια τοῖς ἀρχαίοις ἦν καὶ ποιηταῖς καὶ συγγραφεῦσι φιλοσόφοις τε καὶ ῥήτορσι τῆς ἰδέας ταύτης , καὶ οὔτε τὰ ὀνόματα τοῖς ὀνόμασιν οὔτε τὰ κῶλα τοῖς κώλοις οὔτε τὰς περιόδους ἀλλήλαις εἰκῇ συνάπτειν ᾤοντο δεῖν , τέχνη δέ τις ἦν παρʼ αὐτοῖς καὶ θεωρήματα οἷς χρώμενοι συνετίθεσαν εὖ . τίνα δʼ ἦν τὰ θεωρήματα ταῦτα , ἐγὼ πειράσομαι διδάσκειν , ὡς ἂν οἷός τε ὦ , ὅσα μοι δύναμις ἐγένετο συνεξευρεῖν , οὐχ ἅπαντα λέγων ἀλλʼ αὐτὰ τὰ ἀναγκαιότατα .
Lemmas: δοκέω δή ἐγώ ὁ φύσις μάλα ἐγώ ἕπομαι οὕτως δέω ἁρμόζω ὁ μόριον ὁ λόγος , ὡς ἐκεῖνος βούλομαι . αὐτίκα ὁ ὄνομα πρότερος ἀξιόω τάσσω ὁ ῥῆμα ὅς μέν γάρ ὁ οὐσία δηλόω , ὁ δέ ὁ συμβαίνω , πρότερος δέ εἰμί ὁ φύσις ὁ οὐσία ὁ συμβαίνω , ὡς ὁ Ὁμηρικός ἔχω οὗτος · ἀνήρ ἐγώ ἐνέπω Μοῦσα πολύτροπος καί μῆνις ἀείδω , θεά καί ἥλιος δέ ἀνορούω λείπω καί ὁ παραπλήσιος οὗτος · ἡγέομαι μέν γάρ ἐν οὗτος ὁ ὄνομα , ἕπομαι δέ ὁ ῥῆμα . πιθανός ὁ λόγος , ἀλλά οὐ ἀληθής δοκέω εἰμί ἐγώ . ἕτερος γοῦν παρέχω τις ἄν παράδειγμα παρά ὁ αὐτός ποιητής κεῖμαι ἐναντίος συντάσσω ἤ οὗτος συντάσσω , καλός δέ οὐ ἥσσων καί πιθανός . οἷος τις εἰμί οὗτος · κλύω ἐγώ αἰγίοχος Ζεύς τέκος Ἀτρυτώνη καί λέγω νῦν ἐγώ Μοῦσα Ὀλύμπιος δῶμα ἔχω ... μιμνῄσκω πατήρ σύ , θεός ἐπιείκελος Ἀχιλλεύς . ἐν γάρ οὗτος ἡγέομαι μέν ὁ ῥῆμα , ὑποτάσσω δέ ὁ ὄνομα · καί οὐδείς ἄν αἰτιάομαι ὁ σύνταξις οὗτος ὡς ἀηδής . ἔτι πρός οὗτος ἀγαθός δοκέω εἰμί ὁ ῥῆμα προτάσσω ὁ ἐπίρρημα , ἐπειδή πρότερος εἰμί ὁ φύσις ὁ ποιέω ἤ πάσχω ὁ συνεδρεύω αὐτός , τρόπος λέγω καί τόπος καί χρόνος καί ὁ παραπλήσιος , ὅς δή καλέω ἐπίρρημα , παράδειγμα χράω οὗτος · τύπτω δέ ἐπιστροφάδην , ὁ δέ στόνος ὄρνυμι ἀεικής ... ἐρείπω δέ ἐξοπίσω , ἀπό δέ ψυχή καπύω ... κλίνω δέ ἑτέρωσε , δέπας δέ ἕ ἐκπίπτω χείρ . ἐν ἅπας γάρ δή οὗτος ὕστερος τάσσω ὁ ῥῆμα ὁ ἐπίρρημα . καί οὗτος πιθανός μέν ὡς ὁ πρῶτος , οὐ ἀληθής δέ ὡς οὐδέ ἐκεῖνος . ὅδε γάρ δή παρά ὁ αὐτός ποιητής ἐναντίος λέγω · βοτρυδόν δέ πέτομαι ἐπί ἄνθος ἐαρινός ... σήμερον ἀνήρ φάος μογοστόκος Εἰλείθυια ἐκφαίνω . ἆρα οὖν τις κακός γίγνομαι ὁ ποίημα ὑποτάσσω ὁ ἐπίρρημα ὁ ῥῆμα ; οὐδείς ἄν λέγω . ἔτι καί ὅδε οἴομαι δέω μή πάρεργος φυλάσσω , ὅπως ὁ πρότερος ὁ χρόνος καί ὁ τάξις πρότερος λαμβάνω · οἷος εἰμί οὗτος · αὖ ἐρύω μέν πρῶτος καί σφάζω καί δέρω καί λίγγω βιός , νευρά δέ μέγας ἰάχω , ἅλλομαι δέ ὀιστός καί σφαῖρα ἔπειτα ῥίπτω μετά ἀμφίπολος βασίλεια · ἀμφίπολος μέν ἁμαρτάνω , βαθύς δέ ἐμβάλλω δίνη . νή Ζεύς , φημί τις ἄν , εἰ γε μή καί ἄλλος εἰμί πολύς οὐ οὕτως συντάσσω ποίημα οὐδείς ἥσσων ἤ οὗτος καλός · πλήσσω δέ ἀνέχω σχίζα δρῦς , ὅς λείπω κείω , πρότερος γάρ δή που ὁ ἐπανατείνω εἰμί ὁ πλήσσω . καί ἔτι ἐλαύνω ἄγχι ἵστημι , πέλεκυς δέ ἀποκόπτω τένων αὐχένιος , πρῶτος γάρ δή που προσήκω ὁ μέλλω ὁ πέλεκυς ἐμβάλλω εἰς ὁ τένων ὁ ταῦρος ὁ ἵστημι αὐτός πλησίον . ἔτι πρός οὗτος ἀξιόω ὁ μέν ὀνοματικός προτάσσω ὁ ἐπίθετος , ὁ δέ προσηγορικός ὁ ὀνοματικός , ὁ δέ ἀντονομασία ὁ προσηγορικός , ἐν τε ὁ ῥῆμα φυλάσσω , ἵνα ὁ ὀρθός ὁ ἐγκλίνω ἡγέομαι καί ὁ παρεμφατικός ὁ ἀπαρέμφατος , καί ἄλλος τοιοῦτος πολύς . πᾶς δέ οὗτος διασαλεύω ὁ πεῖρα καί ὁ μηδείς ἄξιος ἀποφαίνω . τότε μέν γάρ ἐκ οὗτος γίγνομαι καί ὁ ὅμοιος αὐτός ἡδύς ὁ σύνθεσις καί καλός , τότε δέ ἐκ ὁ μή τοιοῦτος ἀλλά ἐναντίος . διά οὗτος μέν δή ὁ αἰτία ὁ τοιοῦτος θεωρία ἀφίστημι . μιμνῄσκω δέ αὐτός καί νῦν οὐ ὡς σπουδή ἄξιος , καί ὁ διαλεκτικός παρατίθημι τέχνη οὐ ὡς ἀναγκαῖος , ἀλλά ἵνα μηδείς δοκέω ἔχω τις αὐτός χρήσιμος εἰς ὁ πάρειμι θεωρία περί πολύς ποιέω οἶδα , θηρεύω ὁ ἐπιγραφή ὁ πραγματεία ὁμοιότης τις ἔχω καί ὁ δόξα ὁ συντάσσω αὐτός . ἐπανέρχομαι δή ἐπί ὁ ἐκ ἀρχή ὑπόθεσις ἀπό ὅς εἰς οὗτος ἐκβαίνω , ὅτι πολύς πρόνοια ὁ ἀρχαῖος εἰμί καί ποιητής καί συγγραφεύς φιλόσοφος τε καί ῥήτωρ ὁ ἰδέα οὗτος , καί οὔτε ὁ ὄνομα ὁ ὄνομα οὔτε ὁ κῶλον ὁ κῶλον οὔτε ὁ περίοδος ἀλλήλων εἰκῇ συνάπτω οἴομαι δέω , τέχνη δέ τις εἰμί παρά αὐτός καί θεώρημα ὅς χράω συντίθημι εὖ . τίς δέ εἰμί ὁ θεώρημα οὗτος , ἐγώ πειράω διδάσκω , ὡς ἄν οἷος τε εἰμί , ὅσος ἐγώ δύναμις γίγνομαι συνεξευρίσκω , οὐ ἅπας λέγω ἀλλά αὐτός ὁ ἀναγκαῖος .