dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum 6
δοκεῖ μοι τῆς συνθετικῆς ἐπιστήμης τρία ἔργα εἶναι · ἓν μὲν ἰδεῖν , τί μετὰ τίνος ἁρμοζόμενον πέφυκε καλὴν καὶ ἡδεῖαν λήψεσθαι συζυγίαν · ἕτερον δὲ γνῶναι τῶν ἁρμόττεσθαι μελλόντων πρὸς ἄλληλα πῶς ἂν ἕκαστον σχηματισθὲν κρείττονα ποιήσειε φαίνεσθαι τὴν ἁρμονίαν · τρίτον δʼ εἴ τι δεῖται μετασκευῆς τῶν λαμβανομένων , ἀφαιρέσεως λέγω καὶ προσθήκης καὶ ἀλλοιώσεως , γνῶναί τε καὶ πρὸς τὴν μέλλουσαν χρείαν οἰκείως ἐξεργάσασθαι . ὅ τι δὲ τούτων ἕκαστον δύναται , σαφέστερον ἐρῶ χρησάμενος εἰκόσι τῶν δημιουργικῶν τεχνῶν τισιν ἃς ἅπαντες ἴσασιν , οἰκοδομικῇ λέγω καὶ ναυπηγικῇ καὶ ταῖς παραπλησίαις · ὅ τε γὰρ οἰκοδόμος ὅταν πορίσηται τὴν ὕλην ἐξ ἧς μέλλει κατασκευάζειν τὴν οἰκίαν , λίθους καὶ ξύλα καὶ κέραμον καὶ τἆλλα πάντα , συντίθησιν ἐκ τούτων ἤδη τὸ ἔργον τρία ταῦτα πραγματευόμενος , ποίῳ δεῖ λίθῳ τε καὶ ξύλῳ καὶ πλίνθῳ ποῖον ἁρμόσαι λίθον ἢ ξύλον ἢ πλίνθον , ἔπειτα πῶς τῶν ἁρμοζομένων ἕκαστον καὶ ἐπὶ ποίας πλευρᾶς ἑδράσαι , καὶ τρίτον , εἴ τι δύσεδρόν ἐστιν , ἀποκροῦσαι καὶ περικόψαι καὶ αὐτὸ τοῦτο εὔεδρον ποιῆσαι · ὅ τε ναυπηγὸς τὰ αὐτὰ ταῦτα πραγματεύεται . τὰ δὴ παραπλήσιά φημι δεῖν καὶ τοὺς μέλλοντας εὖ συνθήσειν τὰ τοῦ λόγου μόρια , πρῶτον μὲν σκοπεῖν , ποῖον ὄνομα ἢ ῥῆμα ἢ τῶν ἄλλων τι μορίων ποίῳ συνταχθὲν ἐπιτηδείως ἔσται κείμενον καὶ πῶς εὖ ἢ ἄμεινον ( οὐ γὰρ δὴ πάντα γε μετὰ πάντων τιθέμενα πέφυκεν ὁμοίως διατιθέναι τὰς ἀκοάς ) · ἔπειτα διακρίνειν , πῶς σχηματισθὲν τοὔνομα ἢ τὸ ῥῆμα ἢ τῶν ἄλλων ὅ τι δή ποτε χαριέστερον ἱδρυθήσεται καὶ πρὸς τὰ ὑποκείμενα πρεπωδέστερον · λέγω δὲ ἐπὶ μὲν τῶν ὀνομάτων , πότερον ἑνικῶς ἢ πληθυντικῶς λαμβανόμενα κρείττω λήψεται συζυγίαν , καὶ πότερον κατὰ τὴν ὀρθὴν ἐκφερόμενα πτῶσιν ἢ κατὰ τῶν πλαγίων τινά , καὶ εἴ τινα πέφυκεν ἐξ ἀρρενικῶν γίνεσθαι θηλυκὰ ἢ ἐκ θηλυκῶν ἀρρενικὰ ἢ οὐδέτερα ἐκ τούτων , πῶς ἂν ἄμεινον σχηματισθείη , καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα · ἐπὶ δὲ τῶν ῥημάτων , πότερα κρείττω λαμβανόμενα ἔσται , τὰ ὀρθὰ ἢ τὰ ὕπτια , καὶ κατὰ ποίας ἐγκλίσεις ἐκφερόμενα , ἃς δή τινες πτώσεις ῥηματικὰς καλοῦσι , κρατίστην ἕδραν λήψεται , καὶ ποίας παρεμφαίνοντα διαφορὰς χρόνων καὶ εἴ τινα τοῖς ῥήμασιν ἄλλα παρακολουθεῖν πέφυκε ʽτὰ δʼ αὐτὰ ταῦτα καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τοῦ λόγου μερῶν φυλακτέον , ἵνα μὴ καθʼ ἓν ἕκαστον λέγὠ · ἐπὶ δὲ τούτοις τὰ ληφθέντα διακρίνειν , εἴ τι δεῖται μετασκευῆς ὄνομα ἢ ῥῆμα , πῶς ἂν ἐναρμονιώτερόν τε καὶ εὐεδρότερον γένοιτο · τοῦτο τὸ στοιχεῖον ἐν μὲν ποιητικῇ δαψιλέστερόν ἐστιν , ἐν δὲ λόγοις πεζοῖς σπανιώτερον · πλὴν γίνεταί γε καὶ ἐν τούτοις ἐφʼ ὅσον ἂν ἐγχωρῇ · ὅ τε γὰρ λέγων εἰς τουτονὶ τὸν ἀγῶνα προστέθηκέ τι τῇ ἀντωνυμίᾳ γράμμα τῆς συνθέσεως στοχαζόμενος · ἄρτιον γὰρ ἦν εἰς τοῦτον τὸν ἀγῶνα εἰπεῖν · καὶ πάλιν ὁ λέγων κατιδὼν Νεοπτόλεμον τὸν ὑποκριτήν τῇ προθέσει παρηύξηκεν τοὔνομα , τὸ γὰρ ἰδὼν ἀπέχρη · καὶ ὁ γράφων μήτʼ ἰδίας ἔχθρας μηδεμιᾶς ἕνεχʼ ἥκειν ταῖς συναλοιφαῖς ἠλάττωκε τὰ μόρια τοῦ λόγου κἀποκέκρουκέ τινα τῶν γραμμάτων · καὶ ὁ ἀντὶ τοῦ ἐποίησεν ἐποίησε λέγων χωρὶς τοῦ ν καὶ ἀφαιρήσομαι ἀντὶ τοῦ ἀφαιρεθήσομαι καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα , ὅ τʼ ἐχωροφίλησε λέγων τὸ ἐφιλοχώρησε καὶ λελύσεται τὸ λυθήσεται καὶ τὰ τοιουτότροπα μετασκευάζει τὰς λέξεις , ἵνʼ αὐτῷ γένοιντο ἁρμοσθῆναι καλλίους καὶ ἐπιτηδειότεραι .
Lemmas: δοκέω ἐγώ ὁ συνθετικός ἐπιστήμη τρεῖς ἔργον εἰμί · εἷς μέν ὁράω , τίς μετά τίς ἁρμόζω φύω καλός καί ἡδύς λαμβάνω συζυγία · ἕτερος δέ γιγνώσκω ὁ ἁρμόζω μέλλω πρός ἀλλήλων πῶς ἄν ἕκαστος σχηματίζω κρατύς ποιέω φαίνω ὁ ἁρμονία · τρίτος δέ εἰ τις δέω μετασκευή ὁ λαμβάνω , ἀφαίρεσις λέγω καί προσθήκη καί ἀλλοίωσις , γιγνώσκω τε καί πρός ὁ μέλλω χρεία οἰκεῖος ἐξεργάζομαι . ὅς τις δέ οὗτος ἕκαστος δύναμαι , σαφής λέγω χράω εἰκών ὁ δημιουργικός τέχνη τις ὅς ἅπας οἶδα , οἰκοδομικός λέγω καί ναυπηγικός καί ὁ παραπλήσιος · ὁ τε γάρ οἰκοδόμος ὅταν πορίζω ὁ ὕλη ἐκ ὅς μέλλω κατασκευάζω ὁ οἰκία , λίθος καί ξύλον καί κέραμος καί ἄλλος πᾶς , συντίθημι ἐκ οὗτος ἤδη ὁ ἔργον τρεῖς οὗτος πραγματεύομαι , ποῖος δέω λίθος τε καί ξύλον καί πλίνθος ποῖος ἁρμόζω λίθος ἤ ξύλον ἤ πλίνθος , ἔπειτα πῶς ὁ ἁρμόζω ἕκαστος καί ἐπί ποῖος πλευρά ἑδράζω , καί τρίτος , εἰ τις δύσεδρος εἰμί , ἀποκρούω καί περικόπτω καί αὐτός οὗτος εὔεδρος ποιέω · ὁ τε ναυπηγός ὁ αὐτός οὗτος πραγματεύομαι . ὁ δή παραπλήσιος φημί δέω καί ὁ μέλλω εὖ συντίθημι ὁ ὁ λόγος μόριον , πρῶτος μέν σκοπέω , ποῖος ὄνομα ἤ ῥῆμα ἤ ὁ ἄλλος τις μόριον ποῖος συντάσσω ἐπιτήδειος εἰμί κεῖμαι καί πῶς εὖ ἤ ἀγαθός ( οὐ γάρ δή πᾶς γε μετά πᾶς τίθημι φύω ὅμοιος διατίθημι ὁ ἀκοή ) · ἔπειτα διακρίνω , πῶς σχηματίζω ὄνομα ἤ ὁ ῥῆμα ἤ ὁ ἄλλος ὅς τις δή ποτέ χαρίεις ἱδρύω καί πρός ὁ ὑπόκειμαι πρεπώδης · λέγω δέ ἐπί μέν ὁ ὄνομα , πότερος ἑνικός ἤ πληθυντικός λαμβάνω κρατύς λαμβάνω συζυγία , καί πότερος κατά ὁ ὀρθός ἐκφέρω πτῶσις ἤ κατά ὁ πλάγιον τις , καί εἰ τις φύω ἐκ ἀρρενικός γίγνομαι θηλυκός ἤ ἐκ θηλυκός ἀρρενικός ἤ οὐδέτερος ἐκ οὗτος , πῶς ἄν ἀγαθός σχηματίζω , καί πᾶς ὁ τοιοῦτος · ἐπί δέ ὁ ῥῆμα , πότερος κρατύς λαμβάνω εἰμί , ὁ ὀρθός ἤ ὁ ὕπτιος , καί κατά ποῖος ἔγκλισις ἐκφέρω , ὅς δή τις πτῶσις ῥηματικός καλέω , κρατύς ἕδρα λαμβάνω , καί ποῖος παρεμφαίνω διαφορά χρόνος καί εἰ τις ὁ ῥῆμα ἄλλος παρακολουθέω φύω ὅς δέ αὐτός οὗτος καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ λόγος μέρος φυλάσσω , ἵνα μή κατά εἷς ἕκαστος λέγω · ἐπί δέ οὗτος ὁ λαμβάνω διακρίνω , εἰ τις δέω μετασκευή ὄνομα ἤ ῥῆμα , πῶς ἄν ἐναρμόνιος τε καί εὔεδρος γίγνομαι · οὗτος ὁ στοιχεῖον ἐν μέν ποιητικός δαψιλής εἰμί , ἐν δέ λόγος πεζός σπάνιος · πλήν γίγνομαι γε καί ἐν οὗτος ἐπί ὅσος ἄν ἐγχωρέω · ὁ τε γάρ λέγω εἰς οὗτος ὁ ἀγών προστίθημι τις ὁ ἀντωνυμία γράμμα ὁ σύνθεσις στοχάζομαι · ἄρτιος γάρ εἰμί εἰς οὗτος ὁ ἀγών λέγω · καί πάλιν ὁ λέγω κατοράω Νεοπτόλεμος ὁ ὑποκριτής ὁ πρόθεσις παραυξάνω ὄνομα , ὁ γάρ ὁράω ἀποχράω · καί ὁ γράφω μήτε ἴδιος ἔχθρα μηδείς ἕνεκα ἥκω ὁ συναλιφή ἐλασσόω ὁ μόριον ὁ λόγος ἀποκρούω τις ὁ γράμμα · καί ὁ ἀντί ὁ ποιέω ποιέω λέγω χωρίς ὁ ν καί ἀφαιρέω ἀντί ὁ ἀφαιρέω καί πᾶς ὁ τοιοῦτος , ὁ τε χωροφιλέω λέγω ὁ φιλοχωρέω καί λύω ὁ λύω καί ὁ τοιουτότροπος μετασκευάζω ὁ λέξις , ἵνα αὐτός γίγνομαι ἁρμόζω καλός καί ἐπιτήδειος .