dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum 19
ἦν δέ μοι τρίτον θεώρημα τῶν ποιούντων καλὴν ἁρμονίαν ἡ μεταβολή . λέγω δὲ οὐ τὴν ἐκ τῶν κρειττόνων ἐπὶ τὰ χείρω ( πάνυ γὰρ εὔηθες ) οὐδέ γε τὴν ἐκ τῶν χειρόνων ἐπὶ τὰ κρείττω , ἀλλὰ τὴν ἐν τοῖς ὁμοειδέσι ποικιλίαν . κόρον γὰρ ἔχει καὶ τὰ καλὰ πάντα , ὥσπερ καὶ τὰ ἡδέα , ὄντα ἐν τῇ ταυτότητι · ποικιλλόμενα δὲ ταῖς μεταβολαῖς ἀεὶ καινὰ μένει . τοῖς μὲν οὖν τὰ μέτρα καὶ τὰ μέλη γράφουσιν οὐχ ἅπαντα ἔξεστι μεταβάλλειν ἢ οὐχ ἅπασιν οὐδʼ ἐφʼ ὅσον βούλονται . αὐτίκα τοῖς μὲν ἐποποιοῖς μέτρον οὐκ ἔξεστι μεταβάλλειν , ἀλλʼ ἀνάγκη πάντας εἶναι τοὺς στίχους ἑξαμέτρους · οὐδέ γε ῥυθμόν , ἀλλὰ τοῖς ἀπὸ μακρᾶς ἀρχομένοις συλλαβῆς χρήσονται καὶ οὐδὲ τούτοις ἅπασι . τοῖς δὲ τὰ μέλη γράφουσιν τὸ μὲν τῶν στροφῶν τε καὶ ἀντιστρόφων οὐχ οἷόν τε ἀλλάξαι μέλος , ἀλλʼ ἐάν τʼ ἐναρμονίους ἐάν τε χρωματικὰς ἐάν τε διατόνους ὑποθῶνται μελῳδίας , ἐν πάσαις δεῖ ταῖς στροφαῖς καὶ ἀντιστρόφοις τὰς αὐτὰς ἀγωγὰς φυλάττειν · οὐδέ γε τοὺς περιέχοντας ὅλας τὰς στροφὰς ῥυθμοὺς καὶ τὰς ἀντιστρόφους , ἀλλὰ δεῖ καὶ τούτους τοὺς αὐτοὺς διαμένειν · περὶ δὲ τὰς καλουμένας ἐπῳδοὺς ἀμφότερα κινεῖν ταῦτα ἔξεστι τό τε μέλος καὶ τὸν ῥυθμόν . τὰ δὲ κῶλα ἐξ ὧν συνέστηκε περίοδος ἐπὶ πολλῆς ἐξουσίας δέδοται ποικίλως διαιρεῖν ἄλλοτε ἄλλα μεγέθη καὶ σχήματα αὐτοῖς περιτιθέντας , ἕως ἂν ἀπαρτίσωσι τὴν στροφήν · ἔπειτα πάλιν δεῖ τὰ αὐτὰ μέτρα καὶ κῶλα ποιεῖν . οἱ μὲν οὖν ἀρχαῖοι μελοποιοί , λέγω δὲ Ἀλκαῖόν τε καὶ Σαπφώ , μικρὰς ἐποιοῦντο στροφάς , ὥστʼ ἐν ὀλίγοις τοῖς κώλοις οὐ πολλὰς εἰσῆγον μεταβολάς , ἐπῳδοῖς τε πάνυ ἐχρῶντο ὀλίγοις · οἱ δὲ περὶ Στησίχορόν τε καὶ Πίνδαρον μείζους ἐργασάμενοι τὰς περιόδους εἰς πολλὰ μέτρα καὶ κῶλα διένειμαν αὐτὰς οὐκ ἄλλου τινὸς ἢ τῆς μεταβολῆς ἔρωτι . οἱ δέ γε διθυραμβοποιοὶ καὶ τοὺς τρόπους μετέβαλλον Δωρίους τε καὶ Φρυγίους καὶ Λυδίους ἐν τῷ αὐτῷ ᾄσματι ποιοῦντες , καὶ τὰς μελῳδίας ἐξήλλαττον τότε μὲν ἐναρμονίους ποιοῦντες , τότε δὲ χρωματικάς , τότε δὲ διατόνους , καὶ τοῖς ῥυθμοῖς κατὰ πολλὴν ἄδειαν ἐνεξουσιάζοντες διετέλουν , οἵ γε δὴ κατὰ Φιλόξενον καὶ Τιμόθεον καὶ Τελεστήν , ἐπεὶ παρά γε τοῖς ἀρχαίοις τεταγμένος ἦν καὶ ὁ διθύραμβος . ἡ δὲ πεζὴ λέξις ἅπασαν ἐλευθερίαν ἔχει ποικίλλειν ταῖς μεταβολαῖς τὴν σύνθεσιν , ὅπως βούλεται . καὶ ἔστι λέξις κρατίστη πασῶν , ἥτις ἂν ἔχῃ πλείστας ἀναπαύλας τε καὶ μεταβολὰς ἐναρμονίους , ὅταν τουτὶ μὲν ἐν περιόδῳ λέγηται , τουτὶ δʼ ἔξω περιόδου καὶ ἥδε μὲν ἡ περίοδος ἐκ πλειόνων πλέκηται κώλων , ἥδε δʼ ἐξ ἐλαττόνων , αὐτῶν δὲ τῶν κώλων τὸ μὲν βραχύτερον ᾖ , τὸ δὲ μακρότερον καὶ τὸ μὲν αὐτουργότερον , τὸ δὲ ἀκριβέστερον , ῥυθμοί τε ἄλλοτε ἄλλοι καὶ σχήματα παντοῖα καὶ τάσεις φωνῆς αἱ καλούμεναι προσῳδίαι διάφοροι κλέπτουσαι τῇ ποικιλίᾳ τὸν κόρον . ἔχει δέ τινα χάριν ἐν τοῖς τοιούτοις καὶ τὸ οὕτω συγκείμενον ὥστε μὴ συγκεῖσθαι δοκεῖν . καὶ οὐ πολλῶν δεῖν οἶμαι λόγων εἰς τουτὶ τὸ μέρος · ὅτι γὰρ ἥδιστόν τε καὶ κάλλιστον ἐν λόγοις μεταβολή , πάντας εἰδέναι πείθομαι . παράδειγμα δὲ αὐτῆς ποιοῦμαι πᾶσαν μὲν τὴν Ἡροδότου λέξιν , πᾶσαν δὲ τὴν Πλάτωνος , πᾶσαν δὲ τὴν Δημοσθένους · ἀμήχανον γὰρ εὑρεῖν τούτων ἑτέρους ἐπεισοδίοις τε πλείοσι καὶ ποικιλίαις εὐκαιροτέραις καὶ σχήμασι πολυειδεστέροις χρησαμένους · λέγω δὲ τὸν μὲν ὡς ἐν ἱστορίας σχήματι , τὸν δʼ ὡς ἐν διαλόγων χάριτι , τὸν δʼ ὡς ἐν λόγων ἐναγωνίων χρεία . ἀλλʼ οὐχ ἥ γε Ἰσοκράτους καὶ τῶν ἐκείνου γνωρίμων αἵρεσις ὁμοία ταύταις ἦν , ἀλλὰ καίπερ ἡδέως καὶ μεγαλοπρεπῶς πολλὰ συνθέντες οἱ ἄνδρες οὗτοι περὶ τὰς μεταβολὰς καὶ τὴν ποικιλίαν οὐ πάνυ εὐτυχοῦσιν · ἀλλʼ ἔστι παρʼ αὐτοῖς εἷς περιόδου κύκλος τις , ὁμοειδὴς σχημάτων τάξις , φυλακὴ συμπλοκῆς φωνηέντων ἡ αὐτή , ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα κόπτοντα τὴν ἀκρόασιν . οὐ δὴ ἀποδέχομαι τὴν αἵρεσιν ἐκείνην κατὰ τοῦτο τὸ μέρος . καὶ αὐτῷ μὲν ἴσως τῷ Ἰσοκράτει πολλαὶ χάριτες ἐπήνθουν ἄλλαι ταύτην ἐπικρύπτουσαι τὴν ἀμορφίαν , παρὰ δὲ τοῖς μετʼ ἐκεῖνον ἀπʼ ἐλαττόνων τῶν ἄλλων κατορθωμάτων περιφανέστερον γίνεται τοῦτο τὸ ἁμάρτημα .
Lemmas: εἰμί δέ ἐγώ τρίτος θεώρημα ὁ ποιέω καλός ἁρμονία ὁ μεταβολή . λέγω δέ οὐ ὁ ἐκ ὁ κρατύς ἐπί ὁ κακός ( πάνυ γάρ εὐήθης ) οὐδέ γε ὁ ἐκ ὁ κακός ἐπί ὁ κρατύς , ἀλλά ὁ ἐν ὁ ὁμοειδής ποικιλία . κόρος γάρ ἔχω καί ὁ καλός πᾶς , ὥσπερ καί ὁ ἡδύς , εἰμί ἐν ὁ ταυτότης · ποικίλλω δέ ὁ μεταβολή ἀεί καινός μένω . ὁ μέν οὖν ὁ μέτρον καί ὁ μέλος γράφω οὐ ἅπας ἔξεστι μεταβάλλω ἤ οὐ ἅπας οὐδέ ἐπί ὅσος βούλομαι . αὐτίκα ὁ μέν ἐποποιός μέτρον οὐ ἔξεστι μεταβάλλω , ἀλλά ἀνάγκη πᾶς εἰμί ὁ στίχος ἑξάμετρος · οὐδέ γε ῥυθμός , ἀλλά ὁ ἀπό μακρός ἄρχω συλλαβή χράω καί οὐδέ οὗτος ἅπας . ὁ δέ ὁ μέλος γράφω ὁ μέν ὁ στροφή τε καί ἀντίστροφος οὐ οἷος τε ἀλλάσσω μέλος , ἀλλά ἐάν τε ἐναρμόνιος ἐάν τε χρωματικός ἐάν τε διάτονος ὑποτίθημι μελῳδία , ἐν πᾶς δέω ὁ στροφή καί ἀντίστροφος ὁ αὐτός ἀγωγή φυλάσσω · οὐδέ γε ὁ περιέχω ὅλος ὁ στροφή ῥυθμός καί ὁ ἀντίστροφος , ἀλλά δέω καί οὗτος ὁ αὐτός διαμένω · περί δέ ὁ καλέω ἐπῳδός ἀμφότερος κινέω οὗτος ἔξεστι ὁ τε μέλος καί ὁ ῥυθμός . ὁ δέ κῶλον ἐκ ὅς συνίστημι περίοδος ἐπί πολύς ἐξουσία δίδωμι ποικίλος διαιρέω ἄλλοτε ἄλλος μέγεθος καί σχῆμα αὐτός περιτίθημι , ἕως ἄν ἀπαρτίζω ὁ στροφή · ἔπειτα πάλιν δέω ὁ αὐτός μέτρον καί κῶλον ποιέω . ὁ μέν οὖν ἀρχαῖος μελοποιός , λέγω δέ Ἀλκαῖος τε καί Σαπφώ , μικρός ποιέω στροφή , ὥστε ἐν ὀλίγος ὁ κῶλον οὐ πολύς εἰσάγω μεταβολή , ἐπῳδός τε πάνυ χράω ὀλίγος · ὁ δέ περί Στησίχορος τε καί Πίνδαρος μέγας ἐργάζομαι ὁ περίοδος εἰς πολύς μέτρον καί κῶλον διανέμω αὐτός οὐ ἄλλος τις ἤ ὁ μεταβολή ἔρως . ὁ δέ γε διθυραμβοποιός καί ὁ τρόπος μεταβάλλω Δώριος τε καί Φρύγιος καί Λύδιος ἐν ὁ αὐτός ᾆσμα ποιέω , καί ὁ μελῳδία ἐξαλλάσσω τότε μέν ἐναρμόνιος ποιέω , τότε δέ χρωματικός , τότε δέ διάτονος , καί ὁ ῥυθμός κατά πολύς ἄδεια ἐνεξουσιάζω διατελέω , ὁ γε δή κατά Φιλόξενος καί Τιμόθεος καί Τελεστής , ἐπεί παρά γε ὁ ἀρχαῖος τάσσω εἰμί καί ὁ διθύραμβος . ὁ δέ πεζός λέξις ἅπας ἐλευθερία ἔχω ποικίλλω ὁ μεταβολή ὁ σύνθεσις , ὅπως βούλομαι . καί εἰμί λέξις κρατύς πᾶς , ὅστις ἄν ἔχω πολύς ἀνάπαυλα τε καί μεταβολή ἐναρμόνιος , ὅταν οὗτος μέν ἐν περίοδος λέγω , οὗτος δέ ἔξω περίοδος καί ὅδε μέν ὁ περίοδος ἐκ πολύς πλέκω κῶλον , ὅδε δέ ἐκ ἐλαχύς , αὐτός δέ ὁ κῶλον ὁ μέν βραχύς εἰμί , ὁ δέ μακρός καί ὁ μέν αὐτουργός , ὁ δέ ἀκριβής , ῥυθμός τε ἄλλοτε ἄλλος καί σχῆμα παντοῖος καί τάσις φωνή ὁ καλέω προσῳδία διάφορος κλέπτω ὁ ποικιλία ὁ κόρος . ἔχω δέ τις χάρις ἐν ὁ τοιοῦτος καί ὁ οὕτως σύγκειμαι ὥστε μή σύγκειμαι δοκέω . καί οὐ πολύς δέω οἴομαι λόγος εἰς οὗτος ὁ μέρος · ὅτι γάρ ἡδύς τε καί καλός ἐν λόγος μεταβολή , πᾶς οἶδα πείθω . παράδειγμα δέ αὐτός ποιέω πᾶς μέν ὁ Ἡρόδοτος λέξις , πᾶς δέ ὁ Πλάτων , πᾶς δέ ὁ Δημοσθένης · ἀμήχανος γάρ εὑρίσκω οὗτος ἕτερος ἐπεισόδιον τε πολύς καί ποικιλία εὔκαιρος καί σχῆμα πολυειδής χράω · λέγω δέ ὁ μέν ὡς ἐν ἱστορία σχῆμα , ὁ δέ ὡς ἐν διάλογος χάρις , ὁ δέ ὡς ἐν λόγος ἐναγώνιος χρεία . ἀλλά οὐ ὁ γε Ἰσοκράτης καί ὁ ἐκεῖνος γνώριμος αἵρεσις ὅμοιος οὗτος εἰμί , ἀλλά καίπερ ἡδύς καί μεγαλοπρεπής πολύς συντίθημι ὁ ἀνήρ οὗτος περί ὁ μεταβολή καί ὁ ποικιλία οὐ πάνυ εὐτυχέω · ἀλλά εἰμί παρά αὐτός εἷς περίοδος κύκλος τις , ὁμοειδής σχῆμα τάξις , φυλακή συμπλοκή φωνήεις ὁ αὐτός , ἄλλος πολύς τοιοῦτος κόπτω ὁ ἀκρόασις . οὐ δή ἀποδέχομαι ὁ αἵρεσις ἐκεῖνος κατά οὗτος ὁ μέρος . καί αὐτός μέν ἴσως ὁ Ἰσοκράτης πολύς χάρις ἐπαναθέω ἄλλος οὗτος ἐπικρύπτω ὁ ἀμορφία , παρά δέ ὁ μετά ἐκεῖνος ἀπό ἐλαχύς ὁ ἄλλος κατόρθωμα περιφανής γίγνομαι οὗτος ὁ ἁμάρτημα .