dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum-epitome 14
Ἀρχαὶ μὲν οὖν εἰσι τῆς ἀνθρωπίνης φωνῆς καὶ ἐνάρθρου μηκέτι δεχόμεναι διαίρεσιν , ἃς καλοῦμεν στοιχεῖα καὶ γράμματα · τούτων δὲ οὐ μία πάντων φύσις · διαφορὰ δὲ αὐτῶν πρώτη μέν , ὡς Ἀριστόξενος ὁ μουσικὸς ἀποφαίνεται , καθ’ ἣν τὰ μὲν φωνὰς ἀποτελεῖ ὡς τὰ φωνήεντα , τὰ δὲ ψόφους ὡς τὰ λοιπὰ πάντα · δευτέρα δέ , καθ’ ἣν τῶν μὴ φωνηέντων ἃ μὲν καθ’ ἑαυτὰ ψόφους ὁποίους δή τινας ἀποτελεῖν πέφυκεν , ῥοῖζον ἢ σιγμὸν ἢ μυγμὸν ἢ τοιούτων τινῶν ἄλλων ἤχων δηλωτικά · ἃ δ’ ἐστὶν ἁπάσης ἄμοιρα φωνῆς καὶ ψόφου , καὶ οὐχ οἷά τε ἠχεῖσθαι καθ’ ἑαυτά · διὸ δὴ ταῦτα μὲν ἄφωνα τινὲς ἐκάλεσαν , θάτερα δὲ ἡμίφωνα . οἳ δὲ τριχῇ νείμαντες τὰ πάντα , φωνήεντα μὲν ἐκάλεσαν ὅσα καὶ καθ’ ἑαυτὰ φωνεῖται καὶ μεθ’ ἑτέρων , καὶ ἔστιν αὐτοτελῆ · ἡμίφωνα δ’ ὅσα μετὰ μὲν φωνηέντων αὐτὰ ἑαυτῶν κρεῖττον ἐκφέρεται , καθ’ ἑαυτὰ δὲ χεῖρον καὶ οὐκ αὐτοτελῶς · ἄφωνα δ’ ὅσα οὔτε τὰς τελείας οὔτε τὰς ἡμιτελεῖς φωνὰς ἔχει καθ’ ἑαυτά , μεθ’ ἑτέρων δὲ ἐκφωνεῖται . ἀρκτέον τοίνυν ἀπὸ τῶν φωνηέντων . Ἔστι δὴ ταῦτα τὸν ἀριθμὸν ἑπτά · δύο μὲν βραχέα τό τε ε̅ καὶ τὸ ο̅ · δύο δὲ μακρὰ τό τε η̅ καὶ τὸ ω̅ · τρία δὲ δίχρονα τό τε α̅ καὶ τὸ ι̅ καὶ τὸ υ̅ · καὶ γὰρ ἐκτείνεται ταῦτα καὶ συστέλλεται . ἐκφωνεῖται δὲ πάντα παρὰ τῆς ἀρτηρίας συνεχούσης τὸ πνεῦμα , καὶ τοῦ στόματος ἁπλῶς σχηματισθέντος , τῆς τε γλώττης οὐδὲν πραγματευομένης ἀλλ’ ἠρεμούσης . πλὴν καὶ τὰ μακρὰ καὶ τῶν διχρόνων ἃ μακρῶς λέγεται , τεταμένον λαμβάνει καὶ διηνεκῆ τὸν αὐλὸν τοῦ πνεύματος · τὰ δὲ βραχέα ἢ βραχέως λεγόμενα ἐξ ἀποκοπῆς τε καὶ μιᾷ πληγῇ πνεύματος καὶ τῆς ἀρτηρίας ἐπὶ βραχὺ κινηθείσης ἐκφέρεται . τούτων δὴ κράτιστα μέν ἐστι καὶ φωνὴν ἡδίστην ἀποτελεῖ τά τε μακρὰ καὶ τῶν διχρόνων ὅσα μηκύνεται , ὅτι πολὺν ἠχεῖται χρόνον καὶ τὸν τοῦ πνεύματος οὐκ ἀποκόπτει χρόνον · χείρω δὲ τὰ βραχέα ἢ βραχέως λεγόμενα , ὅτι μικρόφωνά τε ἐστὶ καὶ σπανίζει τὸν ἦχον . αὐτῶν δὲ τῶν μακρῶν πάλιν εὐφωνότατον μὲν τὸ α̅ , ὅταν ἐκτείνηται · λέγεται γὰρ ἀνοιγομένου τοῦ στόματος ἐπὶ πλεῖστον καὶ τοῦ πνεύματος ἀναφερομένου πρὸς τὸν οὐρανόν · δεύτερον δὲ τὸ η̅ , διότι κάτω περὶ τὴν βάσιν τῆς γλώττης ἐρείδει τὸν ἦχον , ἀλλ’ οὐκ ἄνω , καὶ μετρίως ἀνοιγομένου τοῦ στόματος · τρίτον δὲ τὸ ω̅ · στρογγυλίζεται γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ στόμα καὶ περιστέλλεται τὰ χείλη , τήν τε πληγὴν τὸ πνεῦμα περὶ τὸ ἀκροστόμιον ποιεῖται . ἔστι δ’ ἧττον τούτου τὸ υ̅ · περὶ γὰρ αὐτὰ τὰ χείλη συστολῆς γινομένης ἀξιολόγου πνίγεται καὶ στενὸς ἐκπίπτει ὁ ἦχος . ἔσχατον δὲ πάντων τὸ ι̅ · περὶ τοὺς ὀδόντας γὰρ ἡ κρίσις τοῦ πνεύματος γίνεται μικρὸν ἀνοιγομένου τοῦ στόματος καὶ οὐκ ἐπιλαμπρυνόντων τῶν χειλέων τὸν ἦχον . τῶν δὲ βραχέων οὐδέτερον μὲν εὔμορφον , ἧττον δὲ δυσειδὲς τὸ ε̅ · διίστησι γὰρ τὸ στόμα κρεῖττον θατέρου , καὶ τὴν πληγὴν λαμβάνει περὶ τὴν ἀρτηρίαν μᾶλλον . Φωνηέντων μὲν οὖν γραμμάτων αὕτη φύσις · ἡμιφώνων δὲ τοιάδε · ὀκτὼ γὰρ τὸν ἀριθμὸν ὄντων αὐτῶν , πέντε μὲν ἐστὶν ἁπλᾶ λ̅ μ̅ ν̅ ρ̅ σ̅ , διπλᾶ δὲ τρία ζ̅ ξ̅ ψ̅ . διπλᾶ δὲ λέγονται διὰ τὸ ἕκαστον αὐτῶν ἐκ δυοῖν ἁπλῶν συνεφθαρμένων ἀλλήλοις συγκεῖσθαι καὶ ἰδίαν φωνὴν λαμβάνειν , ἢ διὰ τὸ χώραν ἐπέχειν δυεῖν γραμμάτων ἐν ταῖς συλλαβαῖς · τούτων δὴ κρείττω μέν ἐστι τὰ διπλᾶ τῶν ἁπλῶν , ἐπειδὴ μείζονά ἐστι τῶν ἑτέρων καὶ μᾶλλον ἐγγίζειν δοκεῖ τοῖς τελείοις · ἥττω δὲ τὰ ἁπλᾶ διὰ τὸ εἰς βραχυτέρους αὐτῶν τόνους συνάγεσθαι τὸν ἦχον . φωνεῖται δὲ αὐτῶν ἕκαστον τοιόνδέ τινα τρόπον · τὸ μὲν λ̅ τῆς γλώττης πρὸς τὸν οὐρανὸν ἱσταμένης καὶ τῆς ἀρτηρίας συνηχούσης · τὸ δὲ μ̅ τοῦ μὲν στόματος τοῖς χείλεσι πιεσθέντος , τοῦ δὲ πνεύματος διὰ τῶν ῥωθώνων μεριζομένου · τὸ δὲ ν̅ τῆς γλώττης τὴν φορὰν τοῦ πνεύματος ἀποκλειούσης καὶ μεταφερούσης ἐπὶ τὸν ῥώθωνα τὸν ἦχον · τὸ δὲ ρ̅ τῆς γλώττης ἄκρας ἀπορραπιζούσης τὸ πνεῦμα καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν ἐγγὺς τῶν ὀδόντων ἀνισταμένης · τὸ δὲ σ τῆς μὲν γλώττης προαγομένης ἄνω πρὸς τὸν οὐρανὸν ὅλης , τοῦ δὲ πνεύματος διὰ μέσου αὐτοῦ φερομένου καὶ περὶ τοὺς ὀδόντας λεπτὸν καὶ στενὸν ἐξωθοῦντος τὸ σύριγμα . τρία δὲ τὰ λοιπὰ ἡμίφωνα μικτὸν λαμβάνει τὸν ψόφον , ἐξ ἑνὸς μὲν τῶν ἡμιφώνων τοῦ σ ′ , τριῶν δὲ ἀφώνων τοῦ τε δ̅ καὶ τοῦ κ̅ καὶ τοῦ π̅ . Δύναται δ’ οὐχ ὁμοίως κινεῖν τὴν ἀκοὴν ἅπαντα · ἡδύνει μὲν γὰρ αὐτὴν τὸ λ̅ , καὶ ἔστι τῶν ἡμιφώνων γλυκύτατον · τραχύνει δὲ τὸ ρ̅ , καὶ ἔστι τῶν ὁμογενῶν γενναιότατον · μέσως δέ πως διατίθησι τὰ διὰ τῶν ῥωθώνων συνηχούμενα , τό τε μ̅ καὶ τὸ ν̅ , κερατοειδεῖς ἀποτελοῦντα τοὺς ἤχους · ἄχαρι δὲ καὶ ἀηδὲς τὸ σ̅ , καὶ πλεονάσαν σφόδρα λυπεῖ · θηριώδους γὰρ καὶ ἀλάλου μᾶλλον ἢ λογικῆς ἐφάπτεσθαι δοκεῖ φωνῆς ὁ συριγμός · τῶν γοῦν παλαιῶν τινὲς σπανίως ἐχρῶντο αὐτῷ καὶ πεφυλαγμένως · εἰσὶ δ’ οἳ καὶ ἀσίγμους ὅλας ᾦδὰς ἐποίουν · δηλοῖ δὲ τοῦτο καὶ Πίνδαρος ἐν οἷς φησι·πρὶν μὲν ἤριπε σχοινοτενῆ φωνήεντα διθυράμβων · καὶ τὸ σᾶν κίβδηλον ἀνθρώποις . τῶν δὲ διπλῶν μᾶλλον ἡδύνει τὴν ἀκοὴν τὸ ζ̅ ἡσυχῇ τῷ πνεύματι δασυνόμενον · τὸ γάρ τοι ξ̅ διὰ τοῦ κ̅ καὶ τὸ ψ̅ διὰ τοῦ π̅ , ψιλῶν ὄντων ἀμφοτέρων , συριγμὸν ἀποδίδωσι . Τῶν δὲ ἀφώνων ἐννέα ὄντων τρία μέν ἐστι ψιλά κ̅ π̅ τ̅ , τρία δὲ δασέα θ̅ φ̅ χ̅ , τρία δὲ μεταξὺ τούτων καὶ κοινὰ ἀμφοῖν β̅ γ̅ δ̅ · φωνεῖται δὲ αὐτῶν τρία μὲν ἀπὸ τῶν χειλέων ἄκρων , τὸ π̅ καὶ τὸ φ̅ καὶ τὸ β̅ , ὅταν τοῦ στόματος πιεσθέντος τὸ προβαλλόμενον ἐκ τῆς ἀρτηρίας πνεῦμα λύσῃ τὸν δεσμὸν αὐτοῦ · ὁμοίῳ δὲ σχήματι ταῦτα λεγόμενα ψιλότητι καὶ δασύτητι διαφέρουσιν , ὥσπερ καὶ τὰ ῥηθησόμενα . τρία δὲ λέγεται ἄλλα τῆς γλώττης ἄκρῳ τῷ στόματι προσερειδομένης κατὰ τοὺς μετεώρους ὀδόντας , ἔπειθ’ ὑπὸ τοῦ πνεύματος ἀπορραπιζομένης καὶ τὴν διέξοδον αὐτῶν κάτω περὶ τοὺς ὀδόντας ἀποδιδούσης , τὸ τ̅ καὶ τὸ θ̅ καὶ τὸ δ̅ . τρία δὲ τὰ λοιπὰ λέγεται μὲν τῆς γλώττης ἀνισταμένης πρὸς τὸν οὐρανὸν ἐγγὺς τοῦ φάρυγγος , τῆς δὲ ἀρτηρίας ὑπηχούσης τῷ πνεύματι , τὸ κ̅ καὶ τὸ χ̅ καὶ τὸ γ̅ . τούτων κράτιστα μέν ἐστιν , ὅσα τῷ πνεύματι πολλῷ λέγεται · δεύτερα δὲ ὅσα μέσῳ · κάκιστα δὲ ὅσα ψιλῷ · ταῦτα μὲν γὰρ τὴν ἑαυτῶν δύναμιν ἔχει μόνην , τὰ δὲ δασέα καὶ τὴν τοῦ πνεύματος προσθήκην , ὡς ἐγγὺς τοῦ τελειότερα εἶναι .
Lemmas: Ἀρχή μέν οὖν εἰμί ὁ ἀνθρώπινος φωνή καί ἔναρθρος μηκέτι δέχομαι διαίρεσις , ὅς καλέω στοιχεῖον καί γράμμα · οὗτος δέ οὖον εἷς πᾶς φύσις · διαφορά δέ αὐτός πρῶτος μέν , ὡς Ἀριστόξενος ὁ μουσικός ἀποφαίνω , κατά ὅς ὁ μέν φωνή ἀποτελέω ὡς ὁ φωνήεις , ὁ δέ ψόφος ὡς ὁ λοιπάς πᾶς · δύο δέ , κατά ὅς ὁ μή φωνήεις ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ ψόφος ὁποῖος δή τις ἀποτελέω φύω , ῥοῖζος ἢ σιγμός ἢ μυγμός ἢ τοιοῦτος τις ἄλλος ἦχος δηλωτικός · ὁ δέ εἰμί ἅπας ἄμοιρος φωνή καί ψόφος , καί οὐ οἷος τε ἠχέω κατά ἑαυτοῦ · διό δή οὗτος μέν ἄφωνος τις καλέω , ἕτερος δέ ἡμίφωνος . ἕ δέ τριχῆ νέμω ὁ πᾶς , φωνήεις μέν καλέω ὅσος καί κατά ἑαυτοῦ φωνέω καί μετά ἕτερος , καί εἰμί αὐτοτελής · ἡμίφωνος δέ ὅσος μετά μέν φωνήεις αὐτός ἑαυτοῦ ἀγαθός ἐκφέρω , κατά ἑαυτοῦ δέ χείρων καί οὐ αὐτοτελῶς · ἄφωνος δέ ὅσος οὔτε ὁ τέλειος οὔτε ὁ ἡμιτελής φωνή ἔχω κατά ἑαυτοῦ , μετά ἕτερος δέ ἐκφωνέω . ἀρκτέος τοίνυν ἀπό ὁ φωνήεις . εἰμί δή οὗτος ὁ ἀριθμός ἑπτά · δύο μέν βραχύς ὁ τε ε̅ καί ὁ ο̅ · δύο δέ μακρός ὁ τε η̅ καί ὁ ω̅ · τρεῖς δέ δίχρονος ὁ τε α̅ καί ὁ ι̅ καί ὁ υ̅ · καί γάρ ἐκτείνω οὗτος καί συστέλλω . ἐκφωνέω δέ πᾶς παρά ὁ ἀρτηρία συνέχω ὁ πνεῦμα , καί ὁ στόμα ἁπλόος σχηματίζω , ὁ τε γλῶσσα οὐδείς πραγματεύομαι ἀλλά ἠρεμέω . πλήν καί ὁ μακρός καί ὁ δίχρονος ὁ μακρός λέγω , τείνω λαμβάνω καί διηνεκής ὁ αὐλός ὁ πνεῦμα · ὁ δέ βραχύς ἢ βραχύς λέγω ἐκ ἀποκοπή τε καί εἷς πλήσσω πνεῦμα καί ὁ ἀρτηρία ἐπί βραχύς κινέω ἐκφέρω . οὗτος δή ἀγαθός μέν εἰμί καί φωνή ἡδύς ἀποτελέω ὁ τε μακρός καί ὁ δίχρονος ὅσος μηκύνω , ὅτι πολύς ἠχέω χρόνος καί ὁ ὁ πνεῦμα οὐ ἀποκόπτω χρόνος · χείρων δέ ὁ βραχύς ἢ βραχύς λέγω , ὅτι μικρόφωνος τε εἰμί καί σπανίζω ὁ ἦχος . αὐτός δέ ὁ μακρός πάλιν εὔφωνος μέν ὁ α̅ , ὅταν ἐκτείνω · λέγω γάρ ἀνοίγνυμι ὁ στόμα ἐπί πλεῖστος καί ὁ πνεῦμα ἀναφέρω πρός ὁ οὐρανός · δύο δέ ὁ η̅ , διότι κάτω περί ὁ βάσις ὁ γλῶσσα ἐρείδω ὁ ἦχος , ἀλλά οὐ ἄνω , καί μέτριος ἀνοίγνυμι ὁ στόμα · τρίτος δέ ὁ ω̅ · στρογγυλίζω γάρ ἐν αὐτός ὁ στόμα καί περιστέλλω ὁ χεῖλος , ὁ τε πληγή ὁ πνεῦμα περί ὁ ἀκροστόμιον ποιέω . εἰμί δέ κακός οὗτος ὁ υ̅ · περί γάρ αὐτός ὁ χεῖλος συστολή γίγνομαι ἀξιόλογος πνίγω καί στενός ἐκπίπτω ὁ ἦχος . ἔσχατος δέ πᾶς ὁ ι̅ · περί ὁ ὀδούς γάρ ὁ κρίσις ὁ πνεῦμα γίγνομαι μικρός ἀνοίγνυμι ὁ στόμα καί οὐ ἐπιλαμπρύνω ὁ χεῖλος ὁ ἦχος . ὁ δέ βραχύς οὐδέτερος μέν εὔμορφος , κακός δέ δυσειδής ὁ ε̅ · διίστημι γάρ ὁ στόμα ἀγαθός θατέρου , καί ὁ πληγή λαμβάνω περί ὁ ἀρτηρία μᾶλλον . φωνήεις μέν οὖν γράμμα οὗτος φύσις · ἡμίφωνος δέ τοιόσδε · ὀκτώ γάρ ὁ ἀριθμός εἰμί αὐτός , πέντε μέν εἰμί ἁπλόος λ̅ μ̅ ν̅ ρ̅ σ̅ , διπλόος δέ τρεῖς ζ̅ ξ̅ ψ̅ . διπλόος δέ λέγω διά ὁ ἕκαστος αὐτός ἐκ δύο ἁπλόος συμφθείρω ἀλλήλων σύγκειμαι καί ἴδιος φωνή λαμβάνω , ἢ διά ὁ χώρα ἐπέχω δύο γράμμα ἐν ὁ συλλαβή · οὗτος δή ἀγαθός μέν εἰμί ὁ διπλόος ὁ ἁπλόος , ἐπεί μέγας εἰμί ὁ ἕτερος καί μᾶλλον ἐγγίζω δοκέω ὁ τέλειος · κακός δέ ὁ ἁπλόος διά ὁ εἰς βραχύς αὐτός τόνος συνάγω ὁ ἦχος . φωνέω δέ αὐτός ἕκαστος τοιόσδε τις τρόπος · ὁ μέν λ̅ ὁ γλῶσσα πρός ὁ οὐρανός ἵστημι καί ὁ ἀρτηρία συνηχέω · ὁ δέ μ̅ ὁ μέν στόμα ὁ χεῖλος πιέζω , ὁ δέ πνεῦμα διά ὁ ῥώθων μερίζω · ὁ δέ ν̅ ὁ γλῶσσα ὁ φορά ὁ πνεῦμα ἀποκλείω καί μεταφέρω ἐπί ὁ ῥώθων ὁ ἦχος · ὁ δέ ρ̅ ὁ γλῶσσα ἄκρος ἀπορραπίζω ὁ πνεῦμα καί πρός ὁ οὐρανός ἐγγύς ὁ ὀδούς ἀνίστημι · ὁ δέ Σ ὁ μέν γλῶσσα προάγω ἄνω πρός ὁ οὐρανός ὅλος , ὁ δέ πνεῦμα διά μέσος αὐτός φέρω καί περί ὁ ὀδούς λεπτόν καί στενός ἐξωθέω ὁ σύριγμα . τρεῖς δέ ὁ λοιπάς ἡμίφωνος μικτός λαμβάνω ὁ ψόφος , ἐκ εἷς μέν ὁ ἡμίφωνος ὁ Σ ′ , τρεῖς δέ ἄφωνος ὁ τε δ̅ καί ὁ κ̅ καί ὁ π̅ . δύναμαι δέ οὐ ὁμοίως κινέω ὁ ἀκοή ἅπας · ἡδύνω μέν γάρ αὐτός ὁ λ̅ , καί εἰμί ὁ ἡμίφωνος γλυκύς · τραχύνω δέ ὁ ρ̅ , καί εἰμί ὁ ὁμογενής γενναῖος · μέσος δέ πως διατίθημι ὁ διά ὁ ῥώθων συνηχέω , ὁ τε μ̅ καί ὁ ν̅ , κερατοειδής ἀποτελέω ὁ ἦχος · ἄχαρις δέ καί ἀηδής ὁ σ̅ , καί πλεονάζω σφόδρα λυπέω · θηριώδης γάρ καί ἄλαλος μᾶλλον ἢ λογικός ἐφάπτω δοκέω φωνή ὁ συριγμός · ὁ γοῦν παλαιός τις σπανίως χράω αὐτός καί πεφυλαγμένως · εἰμί δέ ἕ καί ἄσιγμος ὅλος ᾠδή ποιέω · δηλόω δέ οὗτος καί Πίνδαρος ἐν ὅς φησι·πρὶν μέν ἐρείπω σχοινοτενής φωνήεις διθύραμβος · καί ὁ μέλισσα κίβδηλος ἄνθρωπος . ὁ δέ διπλόος μᾶλλον ἡδύνω ὁ ἀκοή ὁ ζ̅ ἡσυχῇ ὁ πνεῦμα δασύνω · ὁ γάρ ὅς ξ̅ διά ὁ κ̅ καί ὁ ψ̅ διά ὁ π̅ , ψιλός εἰμί ἀμφότερος , συριγμός ἀποδίδωμι . ὁ δέ ἄφωνος ἐννέα εἰμί τρεῖς μέν εἰμί ψιλός κ̅ π̅ τ̅ , τρεῖς δέ δασύς θ̅ φ̅ χ̅ , τρεῖς δέ μεταξύ οὗτος καί κοινός ἄμφω β̅ γ̅ δ̅ · φωνέω δέ αὐτός τρεῖς μέν ἀπό ὁ χεῖλος ἄκρος , ὁ π̅ καί ὁ φ̅ καί ὁ β̅ , ὅταν ὁ στόμα πιέζω ὁ προβάλλω ἐκ ὁ ἀρτηρία πνεῦμα λύω ὁ δεσμός αὐτός · ὅμοιος δέ σχῆμα οὗτος λέγω ψιλότης καί δασύτης διαφέρω , ὥσπερ καί ὁ λέγω . τρεῖς δέ λέγω ἄλλος ὁ γλῶσσα ἄκρος ὁ στόμα προσερείδω κατά ὁ μετέωρος ὀδούς , ἔπειτα ὑπό ὁ πνεῦμα ἀπορραπίζω καί ὁ διέξοδος αὐτός κάτω περί ὁ ὀδούς ἀποδίδωμι , ὁ τ̅ καί ὁ θ̅ καί ὁ δ̅ . τρεῖς δέ ὁ λοιπάς λέγω μέν ὁ γλῶσσα ἀνίστημι πρός ὁ οὐρανός ἐγγύς ὁ φάρυγξ , ὁ δέ ἀρτηρία ὑπηχέω ὁ πνεῦμα , ὁ κ̅ καί ὁ χ̅ καί ὁ γ̅ . οὗτος ἀγαθός μέν εἰμί , ὅσος ὁ πνεῦμα πολύς λέγω · δύο δέ ὅσος μέσος · κακός δέ ὅσος ψιλός · οὗτος μέν γάρ ὁ ἑαυτοῦ δύναμις ἔχω μόνος , ὁ δέ δασύς καί ὁ ὁ πνεῦμα προσθήκη , ὡς ἐγγύς ὁ τέλειος εἰμί .