dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum-epitome 25
Ἐπὶ τούτοις ῥητέον , πῶς γίνεται λέξις ἄμετρος ὁμοία καλῷ ποιήματι ἢ μέλει , καὶ πῶς ποίημα ἢ μέλος πεζῇ λέξει καλῇ παραπλήσιον . ἔστω δὲ παράδειγμα Δημοσθένης , ὃν ἐν τοῖς μάλιστα οἶμαι τὴν ποιητικὴν ἐκμεμάχθαι φράσιν · τίς γὰρ οὐκ ἂν ὁμολογήσειε , τοῖς κρατίστοις ἐοικέναι ποιήμασί τε καὶ μέλεσι τοὺς Δημοσθένους λόγους , καὶ μάλιστα τοὺς φιλιππικοὺς καὶ τοὺς δικανικοὺς τοὺς δημοσίους ; ὧν ἑνὸς τὸ προοίμιον τουτί · Μηδεὶς ὑμῶν , ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι , νομίσῃ με μήτ’ δίας χθρας μηδεμιᾶς ἕνεχ’ ἥκειν Ἀριστοκράτους κατηγορήσαντα τουτουί · μικρὸν ὁρῶντά τι καὶ φαῦλον ἁμάρτημα ἑτοίμως οὕτω προάγειν ἐμαυτὸν εἰς ἀπέχθειαν · ἀλλ’ εἴπερ ἄρ’ ὀρθῶς ἐγὼ λογίζομαι καὶ σκοπῶ περὶ τοῦ Χερόνησον ἔχειν ὑμᾶς ἀσφαλῶς καὶ μὴ παρακρουσθέντας ἀποστερηθῆναι πάλιν αὐτῆς , περὶ τούτων ἔστι μοι νῦν ἄπασα ἡ σπουδή . Πειρατέον δὲ καὶ περὶ τούτων λέγειν , ἄ φρονῶ . Πᾶσα λέξις ἡ δίχα μέτρου συγκειμένη ποιητικὴν ἢ μελικὴν οἶμαι χάριν οὐ δύναται προσλαβεῖν κατὰ γοῦν τὴν σύνθεσιν αὐτήν , ἐὰν μὴ περιέχῃ μέτρα καὶ ῤυθμούς τινας ἐγκατατεταγμένους ἀδήλους . οὐ μέντοι προσήκει γε ἔμμετρον οὐδ’ ἔρρυθμον αὐτὴν εἶναι δοκεῖν · ποίημα γὰρ οὕτως ἔσται καὶ μέλος , ἀλλ’ εὔρυθμον αὐτὴν χρὴ καὶ ἔμμετρον φαίνεσθαι μόνον . οὕτω γὰρ ἂν εἴη ποιητικὴ μέν , οὐ μὴν ποίημά γε · καὶ ἐμμελὴς μέν , οὐ μέλος δέ . ἡ μὲν γὰρ ὅμοια παραλαμβάνουσα μέτρα καὶ τεταγμένους σώζουσα ῥυθμοὺς καὶ κατὰ στίχον ἢ περίοδον ἢ στροφὴν διὰ τῶν αὐτῶν σχημάτων περαινομένη κἄπειτα πάλιν τοῖς αὐτοῖς ῥυθμοῖς καὶ μέτροις ἐπὶ τῶν ἑξῆς χρωμένη καὶ τοῦτο μέχρι πολλοῦ ποιοῦσα ἔρρυθμός ἐστι καὶ ἔμμετρος , καὶ ὀνόματα αὐτῇ μέτρον καὶ μέλος · ἡ δὲ πεπλανημένα μέτρα καὶ ἀτάκτους ῥυθμοὺς ἐμπεριλαμβάνουσα εὔρυθμος μέν ἐστιν , ἐπειδὴ διαπεποίκιλται τισὶ ῥυθμοῖς , οὐκ ἔρρυθμος δέ , ἐπειδὴ οὐ τοῖς αὐτοῖς οὐδὲ κατὰ τὸ αὐτό . τοιαύτην δή φημι πᾶσαν εἶναι λέξιν ἄμετρον , ἢτις ἐμφαίνει τὸ ποιητικὸν καὶ μελικόν · ᾗ δὴ καὶ τὸν Δημοσθένην κεχρῆσθαι φημί . αὐτίκα ἐπὶ τοῦ προτεθέντος παραδείγματος ἄρχεται μὲν ἀπὸ ἀναπαιστικοῦ στίχου τετραμέτρου · λείπεται δὲ ποδὶ τοῦ τελείου , παρ’ δ καὶ λέληθε · Μηδεὶς ὑμῶν , ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι , νομίσῃ με · τοῦτο γὰρ εἰ προσλάβοι πόδα , τέλειον ἀναπαιστικὸν ἔσται , ὅ καλοῦσι τινὲς Ἀριστοφάνειον · Μηδεὶς ὑμῶν , ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι , νομίσῃ με παρεῖναι . τοῦτο δὲ οὐκ ἐκ ταὐτομάτου γέγονεν , ἀλλ’ ἐξ ἐπιτηδεύσεως · καὶ γὰρ καὶ τὸ συναπτόμενον τούτῳ κῶλον , εἰ διαλύσειέ τις αὐτοῦ τὴν δευτέραν συναλοιφήν , ἢ πεποίηκεν αὐτὸ ἄσημον ἐπισυνάπτουσα τῷ τρίτῳ κώλῳ , πεντάμετρον ἐλεγειακὸν ἔσται συντετελεσμένον τουτί · μήτ’ ἰδίας ἔχθρας μηδεμιᾶς ἕνεκα . καὶ ἑνὸς δὲ τοῦ μεταξὺ κώλου συγκειμένου λεκτικῶς τοῦ ἥκειν Ἀριστοκράτους κατηγορήσαντα τουτουί , τὸ συμπλεκόμενον τούτῳ πάλιν κῶλον Ἀριστοφάνειον ἐστί · μήτε μικρὸν ὁρῶντά τι καὶ φαῦλον ἁμάρτημα ἑτοίμως οὕτως τὸ δ’ ἀκόλουθον ἲσον ἐστὶν ἰαμβικῷ τριμέτρῳ τὸν ἔσχατον ἀφῃρημένῳ πόδα · προάγειν ἐμαυτὸν εἰς ἀπέχθειαν’ . καὶ τὸ προσεχὲς πάλιν ἰαμβεῖόν ἐστι , καὶ τοῦτο τρίμετρον ὀρθόν · ἀλλ’ εἲπερ ἄρ’ ὀρθῶς ἐγὼ λογίζομαι , τοῦ ἄρα συνδέσμου μακρὰν λαμβάνοντος τὴν προτέραν συλλαβήν · καὶ ἔτι τὸ καὶ σκοπῶ παρεμπεσὸν ἐπισκοτούμενον τὸ μέτρον ἠφάνισε . καὶ μηδεὶς ἄτοπον λογίσαιτο , εἰ τοσαύτης δόξης ἀνὴρ ἐπὶ δεινότητι λόγων , ἔργα συνταττόμενος αἰώνια καὶ διδοὺς ἑαυτὸν ὑπεύθυνον τᾷ πάντα βασανίζοντι χρόνῳ ἠβουλήθη μηδὲν εἰκῇ μήτε πρᾶγμα παραλαμβάνειν μήτ’ ὄνομα , ἄλλως τε καὶ τῶν τότε ἀνθρώπων οὐ γραπτοῖς ἀλλὰ γλυπτοῖς καὶ τορευτοῖς ἐοικότας ἐκφερόντων λόγους , λέγω δὲ Ἰσοκράτους καὶ Πλάτωνος τῶν σοφιστῶν · δ μέν γε τὸν πανηγυρικὸν λόγον , ὡς οἱ τὸν ἐλάχιστον χρόνον γράφοντες , ἔτεσι δέκα συνετάξατο · ὁ δὲ λάτων τοὺς ἑαυτοῦ διαλόγους κτενίζων καὶ βοστρυχίζων καὶ πάντα τρόπον ἀναπλέκων οὐ διέλιπεν ὀγδοήκοντα γεγοὼς ἔτη · γνώρισμα δὲ τούτου τά τε ἄλλα , καὶ δὴ καὶ τὰ περὶ τὴν δέλτον , ἣν τελευτήσαντος αὐτοῦ λέγουσιν εὑρεθῆναι ποικίλως μετακειμένην τὴν ἀρχὴν τῆς Πολιτείας ἔχουσαν τήνδε · Κατέβην χθὲς εἰς Πειραιᾶ μετὰ Γλαύκωνος τοῦ Ἀρίστωνος . πολὺ γὰρ μᾶλλον προσήκει τούτοις μηδενὸς τῶν ἐλαχίστων ὀλιγωρεῖν ἢ ζωγράφοις καὶ τορευταῖς περὶ τὰ φλεβία καὶ τὰ πτίλα καὶ τὸν χνοῦν καὶ τὰς τοιαύτας μικρολογίας κατατρίβειν τὴν τῆς τέχνης ἀκρίβειαν . μειράκιον μὲν οὖν ὄντα αὐτὸν καὶ νεωστὶ τοῦ μαθήματος ἁπτόμενον οὐκ ἄλογον πάντα περισκοπεῖν , ὅσα δυνατὰ ἦν εἰς ἐπιτήδευσιν ἀνθρωπίνην πεσεῖν · ἐπειδὴ δὲ ἡ χρόνιος ἄσκησις ἰσχὺν πολλὴν λαβοῦσα τύπους τινὰς ἐν τῇ διανοίᾳ παντὸς τοῦ μελετωμένου καὶ σφραγῖδας ἐνεποίησεν , ἐκ τοῦ ῥᾴστου καὶ ἀπὸ τῆς ἕξεως αὐτὰ ᾕδει ποιεῖν . σἷόν τι γίνεται κἀν ταῖς ἄλλαις τέχναις , ὧν ἐνέργειά τις ἡ ποίησις τὸ τέλος · καὶ ἡμεῖς δὲ τὰ γράμματα παιδευόμενοι πρῶτα μὲν τὰ ὀνόματα αὐτῶν ἐκμανθάνομεν , ἔπειτα τοὺς τύπους καὶ τὰς δυνάμεις , εἶθ οὕτω τὰς συλλαβὰς καὶ τὰ ἐν ταύταις πάθη , καὶ μετὰ τοῦτο ἤδη τὰς λέξεις καὶ τὰ συμβεβηκότα αὐταῖς , ἐκτάσεις τε καὶ συστολὰς καὶ προσῳδίας καὶ τὰ παραπλήσια · ὅταν δὲ τούτων τὴν ἐπιστήμην λάβωμεν , τότε ἀρχόμεθα γράφειν τε καὶ ἀναγινώσκειν κατὰ συλλαβάς · καὶ βραδέως τὸ πρῶτον , ἐπειδὰν δὲ ὁ χρόνος ἀξιόλογος προσελθὼν τύπους ἰσχυροὺς αὐτῶν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ποιήσῃ , τότε ἀπὸ τοῦ ῥᾴστου δρῶμεν αὐτά , καὶ πᾶν ὅ τι ἂν ἐπιδῷ τις βιβλίον , ἀπταίστως διερχόμεθα ἕξει τε καὶ τάχει ἀπίστῳ . τοιοῦτο δὴ καὶ περὶ τὴν σύνθεσιν τῶν ὀνομάτων γίνεται παρὰ τοῖς ἀθληταῖς τοῦ ἔργου · τοὺς δὲ τούτου ἀπείρους θαυμάζειν καὶ ἀπιστεῖν οὐκ ἄλογον .
Lemmas: ἐπί οὗτος ῥητέος , πῶς γίγνομαι λέξις ἄμετρος ὅμοιος καλός ποίημα ἢ μέλος , καί πῶς ποίημα ἢ μέλος πεζός λέγω καλός παραπλήσιος . ἵστημι δέ παράδειγμα Δημοσθένης , ὅς ἐν ὁ μάλιστα οἴομαι ὁ ποιητικός ἐκμάσσω φράσις · τίς γάρ οὐ εἄν ὁμολογέω , ὁ ἀγαθός ἔοικα ποίημα τε καί μέλος ὁ Δημοσθένης λόγος , καί μάλιστα ὁ φιλιππικός καί ὁ δικανικός ὁ δημόσιος ; ὅς εἷς ὁ προοίμιον οὗτος · μηδείς σύ , εἰμί ἀνήρ Ἀθηναῖος , νομίζω ἐγώ μήτε δῖος χθρας μηδείς ἕνεκα ἥκω Ἀριστοκράτης κατηγορέω οὗτος · μικρός ὁράω τίς καί φαῦλος ἁμάρτημα ἑτοίμως οὗτος προάγω ἐμαυτοῦ εἰς ἀπέχθεια · ἀλλά εἴπερ ἄρα ὀρθῶς ἐγώ λογίζομαι καί σκοπέω περί ὁ χερόνησος ἔχω σύ ἀσφαλῶς καί μή παρακρούω ἀποστερέω πάλιν αὐτός , περί οὗτος εἰμί ἐγώ νῦν ἅπας ὁ σπουδή . πειρατέον δέ καί περί οὗτος λέγω , ὅς φρονέω . πᾶσα λέξις ὁ δίχα μέτρον σύγκειμαι ποιητικός ἢ μελικός οἴομαι χάρις οὖον δύναμαι προσλαμβάνω κατά γοῦν ὁ σύνθεσις αὐτός , ἐάν μή περιέχω μέτρον καί ῥυθμός τις ἐγκατατάσσω ἄδηλος . οὖον μέντοι προσήκω γε ἔμμετρος οὐδέ ἔρρυθμος αὐτός εἰμί δοκέω · ποίημα γάρ οὕτως εἰμί καί μέλος , ἀλλά εὔρυθμος αὐτός χρή καί ἔμμετρος φαίνω μόνος . οὗτος γάρ εἄν εἰμί ποιητικός μέν , οὖον μήv ποίημα γε · καί ἐμμελής μέν , οὖον μέλος δέ . ὁ μέν γάρ ὅμοιος παραλαμβάνω μέτρον καί τάσσω Σώζουσα ῥυθμός καί κατά στίχος ἢ περίοδος ἢ στροφή διά ὁ αὐτός σχῆμα περαίνω ἔπειτα πάλιν ὁ αὐτός ῥυθμός καί μέτρον ἐπί ὁ ἑξῆς χράω καί οὗτος μέχρι πολύς ποιέω ἔρρυθμος εἰμί καί ἔμμετρος , καί ὄνομα αὐτός μέτρον καί μέλος · ὁ δέ πλανάω μέτρον καί ἄτακτος ῥυθμός ἐμπεριλαμβάνω Εὔρυθμος μέν εἰμί , ἐπεί διαποικίλλω τις ῥυθμός , οὐ ἔρρυθμος δέ , ἐπεί οὖον ὁ αὐτός οὐδέ κατά ὁ αὐτός . τοιοῦτος δή φημί πᾶς εἰμί λέξις ἄμετρος , ὅστις ἐμφαίνω ὁ ποιητικός καί μελικός · ὅς δή καί ὁ Δημοσθένης χράομαι φημί . αὐτίκα ἐπί ὁ προτίθημι παράδειγμα ἄρχω μέν ἀπό αναπαιστικός στίχος τετράμετρος · λείπω δέ πούς ὁ τέλειος , παρά δ καί λανθάνω · μηδείς σύ , εἰμί ἀνήρ Ἀθηναῖος , νομίζω ἐγώ · οὗτος γάρ εἰμί προσλαμβάνω πούς , τέλειος ἀναπαιστικός εἰμί , ὅς καλέω τις Ἀριστοφάνειος · μηδείς σύ , εἰμί ἀνήρ Ἀθηναῖος , νομίζω ἐγώ πάρειμι . οὗτος δέ οὐ ἐκ αὐτόματος γίγνομαι , ἀλλά ἐκ ἐπιτήδευσις · καί γάρ καί ὁ συνάπτω οὗτος κῶλον , εἰμί διαλύω τις αὐτός ὁ δύο συναλοιφή , ἢ ποιέω αὐτός ἄσημος ἐπισυνάπτω ὁ τρίτος κῶλον , πεντάμετρος ἐλεγειακός εἰμί συντελέω οὗτος · μήτε ἴδιος ἔχθρα μηδείς ἕνεκα . καί εἷς δέ ὁ μεταξύ κῶλον σύγκειμαι λεκτικός ὁ ἥκω Ἀριστοκράτης κατηγορέω οὗτος , ὁ συμπλέκω οὗτος πάλιν κῶλον Ἀριστοφάνειος εἰμί · μήτε μικρός ὁράω τίς καί φαῦλος ἁμάρτημα ἑτοίμως οὕτως ὁ δέ ἀκόλουθος ἴσος εἰμί ἰαμβικός τρίμετρος ὁ ἔσχατος ἀφαιρέω πούς · προάγω ἐμαυτοῦ εἰς ἀπέχθεια . καί ὁ προσεχής πάλιν ἰαμβεῖος εἰμί , καί οὗτος τρίμετρον ὀρθός · ἀλλά εἴπερ ἄρα ὀρθῶς ἐγώ λογίζομαι , ὁ ἄρα σύνδεσμος μακράν λαμβάνω ὁ πρότερος συλλαβή · καί ἔτι ὁ καί σκοπέω παρεμπίπτω ἐπισκοτέω ὁ μέτρον ἀφανίζω . καί μηδείς ἄτοπος λογίζομαι , εἰμί τοσοῦτος δόξα ἀνήρ ἐπί δεινότης λόγος , ἔργον συντάσσω αἰώνιος καί δίδωμι ἑαυτοῦ ὑπεύθυνος ὁ πᾶς βασανίζω χρόνος βούλομαι μηδείς εἰκῇ μήτε πρᾶγμα παραλαμβάνω μήτε ὄνομα , ἄλλως τε καί ὁ τότε ἄνθρωπος οὖον γραπτός ἀλλά γλυπτός καί τορευτός ἔοικα ἐκφέρω λόγος , λέγω δέ Ἰσοκράτης καί Πλάτων ὁ σοφιστής · δ μέν γε ὁ πανηγυρικός λόγος , ὡς ὁ ὁ μικρός χρόνος γράφω , ἔτος δέκα συντάσσω · ὁ δέ λάτος ὁ ἑαυτοῦ διάλογος κτενίζω καί βοστρυχίζω καί πᾶς τρόπος ἀναπλέκω οὖον διαλείπω ὀγδοήκοντα γοάω ἔτος · γνώρισμα δέ οὗτος ὁ τε ἄλλος , καί δή καί ὁ περί ὁ δέλτος , ὅς τελευτάω αὐτός λέγω εὑρίσκω ποικίλως μετάκειμαι ὁ ἀρχή ὁ Πολιτεία ἔχω ὅδε · καταβαίνω χθές εἰς Πειραιεύς μετά Γλαύκων ὁ Ἀρίστων . πολύς γάρ μᾶλλον προσήκω οὗτος μηδείς ὁ μικρός ὀλιγωρέω ἢ ζωγράφος καί τορευτής περί ὁ φλέβιον καί ὁ πτίλον καί ὁ χνόος καί ὁ τοιοῦτος μικρολογία κατατρίβω ὁ ὁ τέχνη ἀκρίβεια . μειράκιον μέν οὖν εἰμί αὐτός καί νεωστί ὁ μάθημα ἅπτω οὐ ἄλογος πᾶς περισκοπέω , ὅσος δυνατός εἰμί εἰς ἐπιτήδευσις ἀνθρώπινος πίπτω · ἐπεί δέ ὁ χρόνιος ἄσκησις ἰσχύς πολύς λαμβάνω τύπος τις ἐν ὁ διάνοια πᾶς ὁ μελετάω καί σφραγίς ἐμποιέω , ἐκ ὁ ῥᾴδιος καί ἀπό ὁ ἕξις αὐτός οἶδα ποιέω . σίον τίς γίγνομαι ἐν ὁ ἄλλος τέχνη , ὅς ἐνέργεια τις ὁ ποίησις ὁ τέλος · καί ἐγώ δέ ὁ γράμμα παιδεύω πρῶτος μέν ὁ ὄνομα αὐτός ἐκμανθάνω , ἔπειτα ὁ τύπος καί ὁ δύναμις , εἴτα οὗτος ὁ συλλαβή καί ὁ ἐν οὗτος πάθος , καί μετά οὗτος ἤδη ὁ λέγω καί ὁ συμβεβηκός αὐτός , ἔκτασις τε καί συστολή καί προσῳδία καί ὁ παραπλήσιος · ὅταν δέ οὗτος ὁ ἐπιστήμη λαμβάνω , τότε ἄρχω γράφω τε καί ἀναγιγνώσκω κατά συλλαβή · καί βραδύς ὁ πρῶτος , ἐπειδάν δέ ὁ χρόνος ἀξιόλογος προσέρχομαι τύπος ἰσχυρός αὐτός ἐν ὁ Ψυχή ἐγώ ποιέω , τότε ἀπό ὁ ῥᾴδιος δράω αὐτός , καί πᾶς ὅς τίς εἄν ἐπιδίδωμι τις βιβλίον , ἄπταιστος διέρχομαι ἔχω τε καί τάχος ἄπιστος . τοιοῦτος δή καί περί ὁ σύνθεσις ὁ ὄνομα γίγνομαι παρά ὁ ἀθλητής ὁ ἔργον · ὁ δέ οὗτος ἤπειρος θαυμάζω καί ἀπιστέω οὐ ἄλογος .