dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum-epitome 19
Εἰρηκὼς δὴ καὶ περὶ τῶν ῥυθμῶν , ἐπὶ τὸ τρίτον θεώρημα τὴν μεταβολὴν μεταβήσομαι . Λέγω δ’ οὐ τὴν ἐκ τῶν κρειττόνων ἐπὶ τὰ χείρω , ἀλλὰ τὴν ἐν τοῖς ὁμοειδέσι ποικιλίαν . κόρον γὰρ ἔχει καὶ τὰ καλὰ πάντα ὥςπερ καὶ τὰ ἡδέα ὄντα ἐν τῇ ταὐτότητι , ποικιλλόμενα δὲ ταῖς μεταβολαῖς ἀεὶ καινὰ μένει . τοῖς μὲν οὖν τὰ μέτρα καὶ τὰ μέλη γράφουσιν οὐχ ἅπαντα ἔξεστι μεταβάλλειν οὐδ’ ἐρ’ ὅσον βούλονται . αὐτίκα τοῖς μὲν ἐποποιοῖς μέτρον οὐκ ἔξεστι μεταβάλλειν , ἀλλ’ ἀνάγκη πάντας εἶναι τοὺς στίχους ἑξαμέτρους · οὐδέ γε ῥυθ μόν , ἀλλὰ τοῖς ἀπὸ μακρᾶς ἀρχομένοις συλλαβῆς χρήσονται . τοῖς δὲ τὰ μέλη γράφουσι τὸ μὲν τῶν στρο - φῶν τε καὶ ἀντιστρόφων οὐχ οἷόν τε ἀλλάξαι μέλος · ἀλλ’ ἐάν τ’ ἐναρμονίους ἐάν τε χρωματικὰς ἐάν τε διατόνους ὑποθῶνται μελῳδίας , ἐν πάσαις δεῖ ταῖς στροφαῖς καὶ ἀντιστρόφοις τὰς αὐτὰς ἀγωγὰς φυλάττειν · περὶ δὲ τὰς καλουμένας ἐπῳδοὺς ἀμφότερα κινεῖν ταῦτα ἔξεστι , τό τε μέλος καὶ τὸν ῥυθμὸν τά τε κῶλα ἐξ ὧν συνέστηκε περίοδος ἑκάστη , ἄλλοτε ἄλλα μεγέθη καὶ σχήματα αὐτοῖς περιτιθέντας . Οἱ μὲν οὖν ἀρχαῖοι μελοποιοί , λέγω Ἀλκαῖόν τε καὶ Σαπφώ , μικρὰς ἐποιοῦντο στροφάς , ὥςτ’ ἐν ὀλίγοις τοῖς κώλοις οὐ πολλὰς εἰσῆγον μεταβολάς · οἱ δὲ περὶ Στησίχορόν τε καὶ Πίνδαρον μείζους ἐργασάμενοι τὰς περιόδους εἰς πολλὰ μέτρα καὶ κῶλα διένειμαν αὐτὰς μεαβολῆς ἔρωτι . οἱ δέ γε διθυραμβοποιοὶ χαὶ τοὺς τρόπους μετέβαλλον , Δωρίους τε καὶ Φρυγίους καὶ Λυδίους ἐν τῷ αὐτῷ ᾄσματι ποιοῦντες · καὶ τὰς μελῳδίας ἐξήλλαττον , τοτὲ μὲν ἐναρμονίους ποιοῦντες , τοτὲ δὲ χρωματικάς , τοτὲ δὲ διατόνους . ἡ δὲ πεζὴ λέξις ἅπασαν ἐλευθερίαν ἔχει ποικίλλειν ταῖς μεταβολαῖς τὴν σύνθεσιν ὅπως βούλεται . Καὶ ἔστι λέξις κρατίστη πασῶν , ἥ τις ἂν ἔχοι πλείστας ἀναπαύλας τε καὶ μεταβολὰς ἐναρμονίους , ὅταν τουτὶ μὲν ἐν περιόδῳ λέγηται , τουτὶ δ’ ἔξω περιόδου , καὶ ἥδε μὲν ἡ περίοδος ἐκ πλειόνων πλέκηται κώλων , ἥδε δ’ ἐξ ἐλαττόνων , αὐτῶν δὲ τῶν κώλων τὸ μὲν βραχύτερον ιιἦ , τὸ δὲ μακρότερον , καὶ τὸ μὲν γοργότερον , τὸ δὲ βραδύτερον , ῥυθμοί τε ἄλλοτε ἄλλοι , καὶ σχήματα παντοῖα , καὶ τάσεις φωνῆς αἱ καλούμεναι προσῳδίαι διάφοροι , κλέπτουσαι τῇ ποικιλίᾳ τὸν κόρον . ἔχει δὲ χάριν τὸ οὕτω συγκείμενον , ὥστε μὴ συγκεῖσθαι δοκεῖν . παράδειγμα δὲ τῆς τοιαύτης μεταβολῆς ποιοῦμαι πᾶσαν μὲν τὴν Ἡροδότου λέξιν , πᾶσαν δὲ τὴν Πλάτωνος , πᾶσαν δὲ τὴν Δημοσθένους · ἀδύνατον γὰρ εὑρεῖν τούτων ἑτέρους ἐπεισοδίοις τε πλείοσι καὶ ποικιλίαις εὐκαιροτέροις καὶ σχήμασι πολυειδεστέροις χρησαμένους · λέγω δὲ τὸν μὲν ὡς ἐν ἱστορίας σχήματι , τὸν δ’ ὡς ἐν διαλόγων χάριτι , τὸν δ’ ὡς ἐν λόγων ἐναγωνίων χρείᾳ . ἀλλ’ οὐχ ἡ Ἰσοκράτους καὶ τῶν ἐκείνου γνωρίμων αἵρεσις ὁμοία ταύταις ἦν · ἀλλὰ καίπερ ἡδέως καὶ μεγαλοπρεπῶς πολλὰ συνθέντες οἱ ἄνδρες οὗτοι περὶ τὰς μεταβολὰς καὶ τὴν ποικιλίαν οὐ πάνυ εὐτυχοῦσιν · ἀλλ’ ἔστι παρ’ αὐτοῖς κύκλος τις , ὁμοειδὴς σχημάτων τάξις , φυλακὴ συμπλοκῆς φωνηένων ἡ αὐτή , ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα κόπτοντα τὴν ἀκρόασιν . καὶ αὐτῷ μὲν ἴσως τῷ Ἰσοκράτει πολλαὶ χάριτες ἐπήνθουν ἄλλαι ταύτην ἐπικρύπτουσαι τὴν ἀμορφίαν , παρὰ δὲ τοῖς μετ’ ἐκεῖνον ἀπ’ ἐλαττόνων τῶν ἄλλων κατορθωμάτων περιφανέστερον γίνεται τοῦτο τὸ ἁμάρτημα .
Lemmas: ἐρῶ δή καί περί ὁ ῥυθμός , ἐπί ὁ τρίτος θεώρημα ὁ μεταβολή μεταβαίνω . λέγω δέ οὖον ὁ ἐκ ὁ ἀγαθός ἐπί ὁ χείρων , ἀλλά ὁ ἐν ὁ ὁμοειδής ποικιλίας . κόρος γάρ ἔχω καί ὁ καλός πᾶς ὅς καί ὁ ἡδύς εἰμί ἐν ὁ ταὐτότης , ποικίλλω δέ ὁ μεταβολή ἀεί καινός μένω . ὁ μέν οὖν ὁ μέτρον καί ὁ μέλος γράφω οὐ ἅπας ἔξεστι μεταβάλλω οὐδέ ἄρα ὅσος βούλομαι . αὐτίκα ὁ μέν ἐποποιός μέτρον οὐ ἔξεστι μεταβάλλω , ἀλλά ἀνάγκη πᾶς εἰμί ὁ στίχος ἑξάμετρος · οὐδέ γε ῥυθ νυμφότιμον , ἀλλά ὁ ἀπό μακρός ἄρχω συλλαβή χράω . ὁ δέ ὁ μέλος γράφω ὁ μέν ὁ Στρο - φάω τε καί ἀντίστροφος οὐ οἷος τε ἀλλάσσω μέλος · ἀλλά ἐάν τε ἐναρμόνιος ἐάν τε χρωματικός ἐάν τε διάτονος ὑποτίθημι μελῳδία , ἐν πᾶς δεῖ ὁ στροφή καί ἀντίστροφος ὁ αὐτός ἀγωγή φυλάσσω · περί δέ ὁ καλέω ἐπῳδός ἀμφότερος κινέω οὗτος ἔξεστι , ὁ τε μέλος καί ὁ ῥυθμός ὁ τε κῶλον ἐκ ὅς συνίστημι περίοδος ἕκαστος , ἄλλοτε ἄλλος μέγεθος καί σχῆμα αὐτός περιτίθημι . ὁ μέν οὖν ἀρχαῖος μελοποιός , λέγω Ἀλκαῖος τε καί Σαπφώ , μικρός ποιέω στροφή , ὅς ἐν ὀλίγος ὁ κῶλον οὖον πολύς εἰσάγω μεταβολή · ὁ δέ περί Στησίχορος τε καί Πίνδαρος μείζων ἐργάζομαι ὁ περίοδος εἰς πολύς μέτρον καί κῶλον διανέμω αὐτός μεαβολῆς Ἔρως . ὁ δέ γε διθυραμβοποιός Χάι ὁ τρόπος μεταβάλλω , δώριος τε καί φρύγιος καί λύδιος ἐν ὁ αὐτός ᾆσμα ποιέω · καί ὁ μελῳδία ἐξαλλάσσω , τοτέ μέν ἐναρμόνιος ποιέω , τοτέ δέ χρωματικός , τοτέ δέ διάτονος . ὁ δέ πεζός λέξις ἅπας ἐλευθερία ἔχω ποικίλλω ὁ μεταβολή ὁ σύνθεσις ὅπως βούλομαι . καί εἰμί λέξις ἀγαθός πᾶς , ὅς τις εἄν ἔχω πλεῖστος ἀνάπαυλα τε καί μεταβολή ἐναρμόνιος , ὅταν οὗτος μέν ἐν περίοδος λέγω , οὗτος δέ ἔξω περίοδος , καί ὅδε μέν ὁ περίοδος ἐκ πλείων πλέκω κῶλον , ὅδε δέ ἐκ μικρός , αὐτός δέ ὁ κῶλον ὁ μέν βραχύς ἰάομαι , ὁ δέ μακρός , καί ὁ μέν γοργός , ὁ δέ βραδύς , ῥυθμός τε ἄλλοτε ἄλλος , καί σχῆμα παντοῖος , καί τάσις φωνή ὁ καλέω προσῳδία διάφορος , κλέπτω ὁ ποικιλίας ὁ κόρος . ἔχω δέ χάρις ὁ οὗτος σύγκειμαι , ὥστε μή σύγκειμαι δοκέω . παράδειγμα δέ ὁ τοιοῦτος μεταβολεύς ποιέω πᾶς μέν ὁ Ἡρόδοτος λέξις , πᾶς δέ ὁ Πλάτων , πᾶς δέ ὁ Δημοσθένης · ἀδύνατος γάρ εὑρίσκω οὗτος ἕτερος ἐπεισόδιος τε πλείων καί ποικιλίας εὔκαιρος καί σχῆμα πολυειδής χράω · λέγω δέ ὁ μέν ὡς ἐν ἱστορία σχῆμα , ὁ δέ ὡς ἐν διάλογος χάρις , ὁ δέ ὡς ἐν λόγος ἐναγώνιος χρεία . ἀλλά οὐ ὁ Ἰσοκράτης καί ὁ ἐκεῖνος γνώριμος αἵρεσις ὅμοιος οὗτος εἰμί · ἀλλά καίπερ ἡδύς καί μεγαλοπρεπής πολύς συντίθημι ὁ ἀνήρ οὗτος περί ὁ μεταβολή καί ὁ ποικιλίας οὖον πάνυ εὐτυχέω · ἀλλά εἰμί παρά αὐτός κύκλος τις , ὁμοειδής σχῆμα τάξις , φυλακή συμπλοκή φωνήεις ὁ αὐτός , ἄλλος πολύς τοιοῦτος κόπτω ὁ ἀκρόασις . καί αὐτός μέν ἴσως ὁ Ἰσοκράτης πολύς χάρις ἐπαναθέω ἄλλος οὗτος ἐπικρύπτω ὁ ἀμορφία , παρά δέ ὁ μετά ἐκεῖνος ἀπό μικρός ὁ ἄλλος κατόρθωμα περιφανής γίγνομαι οὗτος ὁ ἁμάρτημα .