dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum-epitome 6
Δοκεῖ δέ μοι τῆς συνθετικῆς ταύτης ἐπιστήμης τρία εἶναι τὰ ἔργα · ἓν μὲν ἰδεῖν , τί μετὰ τίνος ἁρμοζόμενον πέφυκε καλὴν καὶ ἡδεῖαν λήψεσθαι συζυγίαν · ἕτερον δὲ γνῶναι τῶν ἁρμόττεσθαι μελλόντων πρὸς ἄλληλα πῶς ἂν ἕκαστον σχηματισθὲν κρείττονα ποιήσειε φαίνεσθαι τὴν ἁρμονίαν · τρίτον δέ , τί δεῖται μετασκευῆς τῶν λαμβανομένων · ἀφαιρέσεως λέγω καὶ προσθέσεως καὶ ἀλλοιώσεως · ὥσπέρ που καὶ οἰκοδόμος ὕλην παραλαβὼν τρία πραγματεύεται ταῦτα · ποίῳ δεῖ λίθῳ τε καὶ ξύλῳ καὶ πλίνθῳ ποῖον ἁρμόσαι λίθον ἢ ξύλον ἢ πλίνθον · ἔπειτα πῶς τῶν ἁρμοζομένων ἕκαστον καὶ ἐπὶ ποίας πλευρᾶς ἑδράσαι · καὶ τρίτον , εἴ τι δύσεδρόν ἐστιν , ἀποκροῦσαι καὶ περικόψαι , καὶ τὸ αὐτὸ τοῦτο εὔεδρον ποιῆσαι . δεῖ τοίνυν πρῶτον μὲν σκοπεῖν , ποῖον ὄνομα ἢ ῥῆμα ἢ τῶν ἄλλων τι μορίων ποίῳ συνταχθὲν ἐπιτηδείως ἔσται κείμενον , καὶ πῶς οὐκ ἄμεινον · οὐ γὰρ δὴ πάντά γε μετὰ πάντων τιθέμενα πέφυκεν ὁμοίως διατιθέναι τὰς ἀκοάς · ἔπειτα διακρίνειν , πῶς σχηματισθὲν τοὔνομα ἢ τὸ ῥῆμα ἢ τῶν ἄλλων ὁτιδήποτε χαριέστερον ἱδρυνθήσεται καὶ πρὸς τὰ ὑποκείμενα πρεπωδέστερον · λέγω δὲ ἐπὶ μὲν τῶν ὀνομάτων , πότερον ἑνικῶς ἢ πληθυντικῶς λαμβανόμενα κρείττονα λήψεται συζυγίαν · καὶ πότερα κατὰ τὴν ὀρθὴν ἐκφερόμενα πτῶσιν ἢ κατὰ τῶν πλαγίων τινά · καὶ εἴ τινα πέφυκεν ἐξ ἀρρένων γίνεσθαι θηλυκὰ ἢ ἐκ θηλυκῶν ἀρρενικὰ ἢ οὐδέτερα ἐκ τούτων , πῶς ἂν ἄμεινον σχηματισθείη · καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα . ἐπί τε τῶν ῥημάτων , πότερα κρείττω ἔσται λαμβανόμενα , τὰ ὀρθὰ ἢ τὰ ὕπτια · καὶ κατὰ ποίας ἐγκλίσεις ἐκφερόμενα κρατίστην ἔδραν λήψεται · καὶ ποίας παρεμφαίνοντα διαφορὰς χρόνων , καὶ εἴ τινα τοῖς ῥήμασιν ἄλλα παρακολουθεῖ . τὰ δ’ αὐτὰ λέγω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τοῦ λόγου μερῶν . ἐπὶ δὲ τούτοις τὰ ληφθέντα διακρίνειν , εἴ τι δεῖται μετασκευῆς ὄνομα ἢ ῥῆμα , ὡς ἂν ἐναρμονιώτερόν τε καὶ εὐεδρότερον γένοιτο . τοῦτο τὸ στοιχεῖον ἐν μὲν ποιητικῇ δαψιλέστερόν ἐστιν , ἐν δὲ λόγοις πεζοῖς σπανιώτερον · πλὴν γίνεται καὶ ἐν τούτοις , ἐφ’ ὅσον ἂν ἐγχωρῇ . ὅ τε γὰρ λέγων εἰς τουτονὶ τὸν ἀγῶνα προστέθεικέ τι τῇ ἀντωνυμίᾳ γράμμα , τῆς συνθέσεως στοχαζόμενος · ἄρτιον γὰρ ἦν εἰς τοῦτον τὸν ἀγῶνα εἰπεῖν . καὶ πάλιν ὁ λέγων κατιδὼν Νεοπτόλεμον τὸν ὑποκριτήν τῇ προθέσει παρήυξηκε τοὔνομα · τὸ γὰρ Ἰδὼν ἀπέχρη . καὶ ὁ γράφων μήτ’ ἰδίας ἔχθρας μηδεμιᾶς ἕνεχ’ ἥκειν ταῖς συναλοιφαῖς ἠλάττωκε τὰ μόρια τοῦ λόγου καὶ περικέκρουκε τινὰ τῶν γραμμάτων · καὶ ὁ ἀντὶ τοῦ Ἐποίησεν Ἐποίησε λέγων χωρὶς τοῦ ν ′ , καὶ Ἀφαιρήσομαι ἀντὶ τοῦ Ἀφαιρεθήσομαι , καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα · ὅ τ' Ἐχωροφίλησε λέγων τὸ Ἐφιλοχώρησε καὶ Λελύσεται τὸ Λυθήσεται καὶ τὰ τοιουτότροπα μετασκευάζει τὰς λέξεις , ἵν’ αὐτῷ γένοιντο ἁρμοσθῆναι καλλίονες καὶ ἐπιτηδειότεραι .
Lemmas: δοκέω δέ ἐγώ ὁ συνθετικός οὗτος ἐπιστήμη τρεῖς εἰμί ὁ ἔργον · εἷς μέν ὁράω , τίς μετά τίς ἁρμόζω φύω καλός καί ἡδύς λαμβάνω συζυγία · ἕτερος δέ γιγνώσκω ὁ ἁρμόζω μέλλω πρός ἀλλήλων πῶς εἄν ἕκαστος σχηματίζω ἀγαθός ποιέω φαίνω ὁ ἁρμονία · τρίτος δέ , τίς δήω μετασκευή ὁ λαμβάνω · ἀφαίρεσις λέγω καί πρόσθεσις καί ἀλλοίωσις · ὥσπερ ποῦ καί οἰκοδόμος ὕλη παραλαμβάνω τρεῖς πραγματεύομαι οὗτος · ποῖος δεῖ λίθος τε καί ξύλον καί πλίνθος ποῖος ἁρμόζω λίθος ἢ ξύλον ἢ πλίνθος · ἔπειτα πῶς ὁ ἁρμόζω ἕκαστος καί ἐπί Ποίας πλευρά ἑδράζω · καί τρίτος , εἰμί τίς δύσεδρος εἰμί , ἀποκρούω καί περικόπτω , καί ὁ αὐτός οὗτος εὔεδρος ποιέω . δεῖ τοίνυν πρῶτος μέν σκοπέω , ποῖος ὄνομα ἢ ῥῆμα ἢ ὁ ἄλλος τίς μόριον ποῖος συντάσσω ἐπιτηδείως εἰμί κεῖμαι , καί πῶς οὐ ἀγαθός · οὖον γάρ δή πα~ς γε μετά πᾶς τίθημι φύω ὁμοίως διατίθημι ὁ ἀκοή · ἔπειτα διακρίνω , πῶς σχηματίζω ὄνομα ἢ ὁ ῥῆμα ἢ ὁ ἄλλος ὅστις χαρίεις ἱδρύω καί πρός ὁ ὑπόκειμαι πρεπώδης · λέγω δέ ἐπί μέν ὁ ὄνομα , πότερος ἑνικός ἢ πληθυντικός λαμβάνω ἀγαθός λαμβάνω συζυγία · καί πότερος κατά ὁ ὀρθός ἐκφέρω πτῶσις ἢ κατά ὁ πλάγιος τις · καί εἰμί τις φύω ἐκ ἄρσην γίγνομαι θηλυκός ἢ ἐκ θηλυκός ἀρρενικός ἢ οὐδέτερος ἐκ οὗτος , πῶς εἄν ἀγαθός σχηματίζω · καί πᾶς ὁ τοιοῦτος . ἐπί τε ὁ ῥῆμα , πότερος ἀγαθός εἰμί λαμβάνω , ὁ ὀρθός ἢ ὁ ὕπτιος · καί κατά Ποίας ἔγκλισις ἐκφέρω ἀγαθός ἕδρα λαμβάνω · καί Ποίας παρεμφαίνω διαφορά χρόνος , καί εἰμί τις ὁ ῥῆμα ἄλλος παρακολουθέω . ὁ δέ αὐτός λέγω καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ λόγος μέρος . ἐπί δέ οὗτος ὁ λαμβάνω διακρίνω , εἰμί τίς δήω μετασκευή ὄνομα ἢ ῥῆμα , ὡς εἄν ἐναρμόνιος τε καί εὔεδρος γίγνομαι . οὗτος ὁ στοιχεῖον ἐν μέν ποιητικός δαψιλής εἰμί , ἐν δέ λόγος πεζός σπάνις · πλήν γίγνομαι καί ἐν οὗτος , ἐπί ὅσος εἄν ἐγχωρέω . ὅς τε γάρ λέγω εἰς οὗτος ὁ ἀγών προστίθημι τίς ὁ ἀντωνυμία γράμμα , ὁ σύνθεσις στοχάζομαι · ἄρτιος γάρ εἰμί εἰς οὗτος ὁ ἀγών εἶπον . καί πάλιν ὁ λέγω κατεῖδον Νεοπτόλεμος ὁ ὑποκριτής ὁ πρόθεσις παραυξάνω ὄνομα · ὁ γάρ εἶδον ἀποχράω . καί ὁ γράφω μήτε ἴδιος ἔχθρα μηδείς ἕνεκα ἥκω ὁ συναλιφή ἐλασσόω ὁ μόριον ὁ λόγος καί περικρούω τις ὁ γράμμα · καί ὁ ἀντί ὁ ποιέω ποιέω λέγω Χωρὶς ὁ Ν ′ , καί ἀφαιρέω ἀντί ὁ ἀφαιρέω , καί πᾶς ὁ τοιοῦτος · ὅς τε χωροφιλέω λέγω ὁ φιλοχωρέω καί λύω ὁ λύω καί ὁ τοιουτότροπος μετασκευάζω ὁ λέγω , ἵνα αὐτός γίγνομαι ἁρμόζω καλός καί ἐπιτήδειος .