dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum-epitome 22
Τῆς μὲν οὖν αὐστηρᾶς ἁρμονίας τοιόσδε ὁ χαρακτήρ · ἐρείδεσθαι βούλεται τὰ ὀνόματα ἀσφαλῶς καὶ στάσεις λαμβάνειν ἰσχυράς , ὥς τ’ ἐκ περιφανείας ἕκαστον ὄνομα ὁρᾶσθαι , ἀπέχειν τε ἀπ’ ἀλλήλων τὰ μόρια διαστάσεις ἀξιολόγους αἰσθητοῖς χρόνοις διειργόμενα · τραχείαις τε χρῆσθαι πολλαχῇ καὶ ἀντιτύποις ταῖς συμβολαῖς · ῥυθμοὺς δὲ ἐπιτηδεύει τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ μεγαλοπρεπεῖς , καὶ οὔτε πάρισα βούλεται τὰ κῶλα ἀλλήλοις εἶναι οὔτε παρόμοια οὔτε ἀνάγκῃ δουλεύοντα , ἀκόλουθα δὲ καὶ εὐγενῆ καὶ λαμπρὰ καὶ ἐλεύθερα · φύσει τ’ ἐοικέναι μᾶλλον αὐτὰ βούλεται ἢ τέχνῃ , καὶ κατὰ πάθος λέγεται μᾶλλον ἢ κατὰ ἧθος · περιόδους δὲ συντιθέναι συναπαρτιζούσας ἑαυταῖς τὸν νοῦν τὰ πολλὰ μὲν οὐδὲ βούλεται · εἰ δέ ποτ’ αὐτομάτως ἐπὶ τοῦτο κατενεχθείη , τὸ ἀνεπιτήδευτον ἐμφαίνειν θέλει καὶ ἀφελές , οὔτε προσθήκαις τισὶν ὀνομάτων , ἵνα ὁ κύκλος ἐκπληρωθῇ , μηδὲν ὠφελούσαις τὸν νοῦν χρωμένη , οὔτε ὅπως αἱ βάσεις αὐτῶν γένοιντο θεατρικαί τινες ἢ γλαφυραί , οὐδ’ ἴνα τῷ πνεύματι τοῦ λέγοντος ὦσιν αὐτάρκεις · οὐδέ τι τοιοῦτον · ἀλλὰ περὶ τὰς πτώσεις ποικίλη , περὶ τοὺς σχηματισμοὺς ὀλιγοσύνδεσμος , ἄναρθρος , ἐν πολλοῖς ὑπεροπτικὴ τῆς ἀκολουθίας , ἥκιστα ἀνθηρά , μεγαλόφρων , αὐθέκαστος , ἀκόμψευτος , τὸν ἀρχαΐσμὸν καὶ τὸν πῖνον ἔχουσα κάλλος . Ταύτης τῆς ἁρμονίας πολλοὶ μὲν ἐγένοντο ζηλωταί , διαφέροντες δὲ τῶν ἄλλων ἐν μὲν ποιήσει ὅ τε Κολοφώνιος Ἀντίμαχος καὶ Ἐμπεδοκλῆς ὁ φυσικός , ἐν δὲ μελοποιίᾳ Πίνδαρος , ἐν τραγῳδίᾳ δὲ Ἀἰσχύλος , ἐν ἱστορίᾳ δὲ Θουκυδίδης , ἐν δὲ πολιτικοῖς λόγοις Ἀντιφῶν . προκείσθω δὴ καὶ παραδείγματα · Πινδάρου μὲν διθύραμβός τις οὗ ἐστιν ἡ ἀρχή · Δεῦτ’ ἐν χορὸν Ὀλύμπιοι · ἐπί τε κλυτὰν πέμπετε χάριν θεοί , πολύβατον οἵ τ’ ἄστεος ὀμφαλὸν θυόεντα ἐν ταῖς ἱεραῖς Ἀθήναις οἰχνεῖτε πανδαίδαλόν τ’ εὐκλέ ἀγοράν . ἰοδέτων λάχετε στεφάνων τάν τε ἀριδρέπτων ἀοιδάν · Διόθεν τέ με σὺν ἀγλαΐᾳ ἴδετε πορευθέντες ἀοιδαῖς δεύτερον ἐπὶ τὸν κισσοδαῆ θεόν , ὃν Βρόμιον , ὃν Ἐριβόαν βροτοὶ καλέομεν · γόνον ὑπάτων τε πατέρων μέλπομεν γυναικῶν τε Καδμείαν Σεμέλαν . ἐναργέα νεμέω μάντιν οὐ λανθάνει , φοίνικος ἑανῶν ὁπότ’ οἰχθέντος Ὥραν θαλάμου εὔοδμον ἐπαΐωσιν ἔαρ φυτὰ νεκτάρεα · τότε βάλλετε , τότ’ ἐπ’ ἄμβροτον χέρσον ἐραταὶ ἴων φόβαι , ῥόδα τε κόμαισι μίγνυνται · οἰχνεῖ τ’ ὀμφᾶ μελέων σὺν αὐλοῖς , οἰχνεῖτε Σεμέλαν ἑλικάμπυκα χοροί Ταῦθ’ ὅτι μέν ἐστιν ἰσχυρὰ καὶ στιβαρὰ καὶ ἀξιωματικὰ καὶ πολὺ τὸ αὐστηρὸν ἔχει , τραχύνει τε ἀλύπως καὶ πικραίνει μετρίως τὰς ἀκοάς , πάντες ἂν εἴποιεν . γέγονε δὲ τοῦτο κατὰ τέχνην · τὸ γὰρ ἐν χορόν καὶ ἀντίτυπον καὶ οὐκ εὐεπές , τοῦ μὲν συνδέσμου λήγοντος εἰς τὸ ν̄ , τοῦ δὲ προσηγορικοῦ ἀρχομένου ἐξ ἀφώνου τοῦ χ̄ · ἀσύμμικτα δὲ κατὰ μίαν συλλαβὴν προηγουμένου τοῦ ν φύσει ταῦτα τὰ στοιχεῖα καὶ ἀκόλλητα · ὥςτε τὰ τῶν συλλαβῶν δύο μόρια οὐ συνάπτει τὸν ἦχον , ἀλλ’ ἀνάγκη σιωπήν τινα γενέσθαι μέσοιν ἀμφοῖν τὴν διορίζουσαν ἑκατέρων τῶν γραμμάτων τὰς δυνάμεις . ἔτι καὶ τὸ κλυτάν ἀντίτυπον πεποίηκε καὶ τραχεῖαν τὴν σύνθεσιν καὶ δυσεκφώνητον ἀναβολὴν καὶ ἐγκοπὴν τῆς ἁρμονίας . εἰ γοῦν τὸ κ̄ τὶς ἀφέλοι τῆς συλλαβῆς καὶ ποιήσει ἐπί τε λυτάν , λυθήσεται καὶ τὸ τραχὺ τῆς ἁρμονίας . τοιοῦτον δὲ καὶ τὸ πέμπετε τῷ κλυτάν ἐπικείμενον οὐκ εὐκέραστον ἦχον ἔχει , ἀλλ’ ἀνάγκη στηριχθῆναι τὸ ν̅ , καὶ πιεσθέντος ἱκανῶς τοῦ στόματος τότε ἀκουστὸν γενέσθαι τὸ π̅ · οὐ γὰρ ὑποτακτικὸν τῷ ν̄ τὸ π̅ · τούτου δ’ αἰτίον ὁ τοῦ στόματος χηματισμός , οὔτε κατὰ τὸν αὐτὸν τόπον οὔτε τῷ αὐτῷ τρόπῳ τῶν γραμμάτων τούτων ἐκφερομένων ὡς προδεδήλωταί μοι . καὶ πολλά τις ἂν εὕροι τοιαῦτα , ὅλην τὴν ᾠδὴν σκοπῶν . Πινδάρου μὲν οὖν ἅλις ἔστω · Θουκυδίδου δὲ λαμβανέσθω λέξις ἡ ἐκ τοῦ προοιμίου ἥδε · Θουκυδίδης Ἀθηναῖος ξυνέγραψε τὸν πόλεμον τῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων ὡς ἐπολέμησαν πρὸς ἀλλήλους , ἀρξάμενος εὐθὺς καθισταμένου , καὶ ἐλπίσας μέγαν τε ἔσεσθαι καὶ ἀξιολογώτατον τῶν προγεγενημένων , τεκμαιρόμενος ὅτι ἀκμάζοντες εἰς αὐτὸν ἦσαν ἀμφότεροι παρασκευῇ τῇ πάσῃ , καὶ τὸ ἄλλο Ἑλληνικὸν ὁρῶν ξυνιστάμενον πρὸς ἑκατέρους , τὸ μὲν εὐθύς , τὸ δὲ καὶ διανοούμενον · κίνησις γὰρ αὕτη μεγίστη δὴ τοῖς Ἕλλησιν ἐγένετο καὶ μέρει τινὶ τῶν βαρβάρων , ὡς δ’ εἰπεῖν , καὶ ἐπὶ πλεῖστον ἀνθρώπων · τὰ γὰρ πρὸ αὐτῶν καὶ τὰ ἔτι παλαιότερα σαφῶς εὑρεῖν διὰ χρόνου πλῆθος ἀδύνατα ἦν . Αὕτη ἡ λέξις ὅτι μὲν οὐκ ἔχει λείας οὐδὲ συνεζευγμένας ἀκριβῶς τὰς ἁρμονίας , οὐδὲ ἔστιν εὐεπὴς καὶ μαλακή , ἀλλὰ πολὺ τὸ ἀντίτυπον καὶ στρυφνὸν ἐμφαίνει , οὐδὲν δέομαι λέγειν , ἄλλως τε καὶ αὐτοῦ τοῦ συγγραφέως ὁμολογήσαντος , ὅτι εἰς μὲν ἀκρόασιν ἧττον ἐπιτερπὴς ἡ γραφή ἐστι , ’κτῆμα δ’ εἰς ἀεὶ μᾶλλον ἢ ἀγώνισμα εἰς τὸ παραυτίκα ἀκούειν σύγκειται’ . τίνα δ’ ἐστὶ τὰ θεωρήματα , οἷς χρησάμενος ὁ ἀνὴρ οὕτως αὐστηρὰν πεποίηκε τὴν ἁρμονίαν , δι’ ὀλίγων σημανῶ . Αὐτίκα ἐν ἀρχῇ τῷ Ἀθηναῖος τὸ ξυνέγραψεν’ ἐπαγόμενον διίστησιν ἀξιολόγως τὴν ἁρμονίαν · οὐ γὰρ προτάττεται τὸ σ̄ τοῦ ξ̄ κατὰ συνεκφοράν , δεῖ δὲ τοῦ σιωπῇ καταληφθέντος τότε ἀκουστὸν γενέσθαι τὸ · τοῦτο δὲ τραχύτητα ἐργάζεται καὶ ἀντιτυπίαν τὸ πάθος . 5 ἔπειθ’ αἱ μετὰ τοῦτο γινόμεναι συγκοπαὶ τῶν ἤχων , τοῦ τε ν̄ καὶ τοῦ ̄τ καὶ τοῦ π̄ καὶ τοῦ κ̄ , τετράκις ἑξῆς ἀλλήλαις παρακείμεναι , χαράττουσιν εὖ μάλα τὴν ἀκοὴν καὶ διασαλεύουσιν ἀξιολόγως τὰς ἁρμονίας , ὅταν φῇ τὸν πόλεμον τῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων’ · τούτων γὰρ τῶν μορίων τῆς λέξεως οὐθὲν ὅ τι οὐχὶ καταληφθῆναί τε δεῖ καὶ πιεσθῆναι πρότερον ὑπὸ τοῦ στόματος περὶ τὸ τελευταῖον γράμμα , ἵνα τὸ συναπτόμενον αὐτῷ τρανὴν καὶ καθαρὰν τὴν ἑαυτοῦ λάβῃ δύναμιν · ἔτι πρὸς τούτοις ἡ τῶν φωνηέντων παράθεσις ἐν τῷ καὶ Ἀθηναίων’ διακέκρουκε τὸ συνεχὲς τῆς ἁρμονίας καὶ διέστηκε πάνυ αἰσθητὸν τὸν μεταξὺ λαβοῦσα χρόνον · ἀκέραστοι γὰρ αἱ φωναὶ τοῦ τε ῑ καὶ τοῦ ᾱ καὶ ἀποκόπτουσαι τὸν ἦχον · τὸ δ’ εὐεπὲς οἱ συνεχεῖς τε καὶ οἱ συλλεαινόμενοι ποιοῦσιν ἦχοι . καὶ πολλὰ τοιαῦτα ἂν εὕροι τις .
Lemmas: ὁ μέν οὖν αὐστηρός ἁρμονία τοιόσδε ὁ χαρακτήρ · ἐρείδω βούλομαι ὁ ὄνομα ἀσφαλῶς καί στάσις λαμβάνω ἰσχυρός , ὅς τε ἐκ περιφάνεια ἕκαστος ὄνομα ὁράω , ἀπέχω τε ἀπό ἀλλήλων ὁ μόριον διάστασις ἀξιόλογος αἰσθητός χρόνος διείργω · τραχύς τε χράω πολλαχῆ καί ἀντίτυπος ὁ συμβολή · ῥυθμός δέ ἐπιτηδεύω ὁ ἀξιωματικός καί μεγαλοπρεπής , καί οὔτε πάρισος βούλομαι ὁ κῶλον ἀλλήλων εἰμί οὔτε παρόμοιος οὔτε ἀνάγκη δουλεύω , ἀκόλουθος δέ καί εὐγενής καί λαμπρός καί ἐλεύθερος · φύσις τε ἔοικα μᾶλλον αὐτός βούλομαι ἢ τέχνη , καί κατά πάθος λέγω μᾶλλον ἢ κατά Ἧθος · περίοδος δέ συντίθημι συναπαρτίζω ἑαυτοῦ ὁ νόος ὁ πολύς μέν οὐδέ βούλομαι · εἰμί δέ πρός αὐτόματος ἐπί οὗτος καταφέρω , ὁ ἀνεπιτήδευτος ἐμφαίνω ἐθέλω καί ἀφελής , οὔτε προσθήκη τις ὄνομα , ἵνα ὁ κύκλος ἐκπληρόω , μηδείς ὠφελέω ὁ νόος χράω , οὔτε ὅπως ὁ βάσις αὐτός γίγνομαι θεατρικός τις ἢ γλαφυρός , οὐδέ ἵνα ὁ πνεῦμα ὁ λέγω εἰμί αὐτάρκης · οὐδέ τίς τοιοῦτος · ἀλλά περί ὁ πτῶσις ποικίλος , περί ὁ σχηματισμός ὀλιγοσύνδεσμος , ἄναρθρος , ἐν πολύς ὑπεροπτικός ὁ ἀκολουθία , ἥκιστος ἀνθηρός , μεγαλόφρων , αὐθέκαστος , ἀκόμψευτος , ὁ ἀρχαϊσμός καί ὁ πίνω ἔχω κάλλος . Ταύτη ὁ ἁρμονία πολύς μέν γίγνομαι ζηλωτής , διαφέρω δέ ὁ ἄλλος ἐν μέν ποιέω ὅς τε Κολοφώνιος Ἀντίμαχος καί Ἐμπεδοκλῆς ὁ φυσικός , ἐν δέ μελοποιία Πίνδαρος , ἐν τραγῳδία δέ Αἰσχύλος , ἐν ἱστορία δέ Θουκυδίδης , ἐν δέ πολιτικός λόγος Ἀντιφῶν . πρόκειμαι δή καί παράδειγμα · Πίνδαρος μέν διθύραμβος τις ὅς εἰμί ὁ ἀρχή · δεῦτε ἐν χορός Ὀλύμπιος · ἐπί τε κλυτός πέμπω χάρις θεός , πολύβατος ὁ τε Ἄστυ ὀμφαλός θυόεις ἐν ὁ ἱερός Ἀθῆναι οἰχνέω πανδαίδαλος τε εὐκλεής ἀγορά . ἰόδετος λαγχάνω στέφανος ὅς τε αριδρεπτω ἀοιδή · Διόθεν τε ἐγώ σύν Ἀγλαΐα ὁράω πορεύω ᾠδή δύο ἐπί ὁ κισσοδαής θεός , ὅς Βρόμιος , ὅς ἐριβόας βροτός καλέω · γόνος ὕπατος τε πατήρ μέλπω γυνή τε Καδμεία Σεμέλη . ἐναργής νέμω μάντις οὖον λανθάνω , Φοῖνιξ ἑανός ὁπότε οἴγω Ὥρα θάλαμος εὔοσμος ἐπαΐω ἔαρ φυτόν νεκτάρεος · τότε βάλλω , τότε ἐπί ἄμβροτος χέρσος ἐρατός Ἴων φόβη , ῥόδον τε κόμη μίγνυμι · οἰχνέω τε ὀμφή μέλος σύν αὐλός , οἰχνέω Σεμέλη ἑλικάμπυξ χορός ταῦτα ὅτι μέν εἰμί ἰσχυρός καί στιβαρός καί ἀξιωματικός καί πολύς ὁ αὐστηρός ἔχω , τραχύνω τε ἄλυπος καί πικραίνω μέτριος ὁ ἀκοή , πᾶς εἄν εἶπον . γίγνομαι δέ οὗτος κατά τέχνη · ὁ γάρ ἐν χορός καί ἀντίτυπος καί οὐ εὐεπής , ὁ μέν σύνδεσμος λήγω εἰς ὁ Ν , ὁ δέ προσηγορικός ἄρχω ἐκ ἄφωνος ὁ χ̄ · ἀσύμμικτος δέ κατά εἷς συλλαβή προηγούμενος ὁ Ν φύσις οὗτος ὁ στοιχεῖον καί ἀκόλλητος · ἵημι ὁ ὁ συλλαβή δύο μόριον οὖον συνάπτω ὁ ἦχος , ἀλλά ἀνάγκη σιωπή τις γίγνομαι μέσος ἄμφω ὁ διορίζω ἑκάτερος ὁ γράμμα ὁ δύναμις . ἔτι καί ὁ κλυτός ἀντίτυπος ποιέω καί τραχύς ὁ σύνθεσις καί δυσεκφώνητος ἀναβολή καί ἐγκοπή ὁ ἁρμονία . εἰμί γοῦν ὁ Κ τις ἀφαιρέω ὁ συλλαβή καί ποιέω ἐπί τε λυτός , λύω καί ὁ τραχύς ὁ ἁρμονία . τοιοῦτος δέ καί ὁ πέμπω ὁ κλυτός ἐπίκειμαι οὐ εὐκέραστος ἦχος ἔχω , ἀλλά ἀνάγκη στηρίζω ὁ ν̅ , καί πιέζω ἱκανῶς ὁ στόμα τότε ἀκουστός γίγνομαι ὁ π̅ · οὖον γάρ ὑποτακτικόν ὁ Ν ὁ π̅ · οὗτος δέ αἴτιος ὁ ὁ στόμα χηματισμός , οὔτε κατά ὁ αὐτός τόπος οὔτε ὁ αὐτός τρόπος ὁ γράμμα οὗτος ἐκφέρω ὡς προδηλόω ἐγώ . καί πολύς τις εἄν εὑρίσκω τοιοῦτος , ὅλος ὁ ἀοιδή σκοπός . Πίνδαρος μέν οὖν ἅλις ἵστημι · Θουκυδίδης δέ λαμβάνω λέξις ὁ ἐκ ὁ προοίμιον ὅδε · Θουκυδίδης Ἀθηναῖος συγγράφω ὁ πόλεμος ὁ Πελοποννήσιος καί Ἀθηναῖος ὡς πολεμέω πρός ἀλλήλων , ἄρχω εὐθύς καθίστημι , καί ἐλπίζω μέγας τε εἰμί καί ἀξιόλογος ὁ προγίγνομαι , τεκμαίρομαι ὅτι ἀκμάζω εἰς αὐτός εἰμί ἀμφότερος παρασκευή ὁ πᾶς , καί ὁ ἄλλος Ἑλληνικός ὁράω συνίστημι πρός ἑκάτερος , ὁ μέν εὐθύς , ὁ δέ καί διανοέομαι · κίνησις γάρ οὗτος μέγας δή ὁ Ἕλλην γίγνομαι καί μέρος τις ὁ βάρβαρος , ὡς δέ εἶπον , καί ἐπί πλεῖστος ἄνθρωπος · ὁ γάρ πρό αὐτός καί ὁ ἔτι παλαιός σαφῶς εὑρίσκω διά χρόνος πλῆθος ἀδύνατος εἰμί . Ἄτη ὁ λέξις ὅτι μέν οὐ ἔχω λεῖος οὐδέ συζεύγνυμι ἀκριβῶς ὁ ἁρμονία , οὐδέ εἰμί εὐεπής καί μαλακός , ἀλλά πολύς ὁ ἀντίτυπος καί στρυφνός ἐμφαίνω , οὐδείς δήω λέγω , ἄλλως τε καί αὐτός ὁ συγγραφεύς ὁμολογέω , ὅτι εἰς μέν ἀκρόασις κακός ἐπιτερπής ὁ γραφεύς εἰμί , κτῆμα δέ εἰς ἀεί μᾶλλον ἢ ἀγώνισμα εἰς ὁ παραυτίκα ἀκούω σύγκειμαι . τίς δέ εἰμί ὁ θεώρημα , ὅς χράω ὁ ἀνήρ οὕτως αὐστηρός ποιέω ὁ ἁρμονία , διά ὀλίγος σημαίνω . αὐτίκα ἐν ἀρχή ὁ Ἀθηναῖος ὁ συγγράφω ἐπάγω διίστημι ἀξιόλογος ὁ ἁρμονία · οὖον γάρ προτάσσω ὁ σ̄ ὁ Ξ κατά συνεκφορά , δεῖ δέ ὁ σιωπή καταλαμβάνω τότε ἀκουστός γίγνομαι ὁ · οὗτος δέ τραχύτης ἐργάζομαι καί ἀντιτυπία ὁ πάθος . 5 ἔπειτα ὁ μετά οὗτος γίγνομαι συγκοπή ὁ ἦχος , ὁ τε Ν καί ὁ ̄τ καί ὁ π̄ καί ὁ Κ , τετράκις ἑξῆς ἀλλήλων παράκειμαι , χαράσσω εὕω μάλα ὁ ἀκοή καί διασαλεύω ἀξιόλογος ὁ ἁρμονία , ὅταν φημί ὁ πόλεμος ὁ Πελοποννήσιος καί Ἀθηναῖος · οὗτος γάρ ὁ μόριον ὁ λέξις οὐδείς ὅς τίς οὐ καταλαμβάνω τε δεῖ καί πιέζω πρότερος ὑπό ὁ στόμα περί ὁ τελευταῖος γράμμα , ἵνα ὁ συνάπτω αὐτός τρανός καί καθαρός ὁ ἑαυτοῦ λαμβάνω δύναμις · ἔτι πρός οὗτος ὁ ὁ φωνήεις παράθεσις ἐν ὁ καί Ἀθηναῖος διακρούω ὁ συνεχής ὁ ἁρμονία καί διΐστημι πάνυ αἰσθητός ὁ μεταξύ λαμβάνω χρόνος · ἀκέραστος γάρ ὁ φωνή ὁ τε Ι καί ὁ ὅς καί ἀποκόπτω ὁ ἦχος · ὁ δέ εὐεπής ὁ συνεχής τε καί ὁ συλλεαίνω ποιέω ἦχος . καί πολύς τοιοῦτος εἄν εὑρίσκω τις .