dionysius-halicarnassensis-history.de-compositione-verborum-epitome 3
Ἔστι τοίνυν πᾶσα λέξις , ἡ σημαίνομεν τὰς νοήσεις , μὲν ἄμετρος , ἣ δ’ ἔμμετρος · ὧν ἑκατέρα καλῆς μὲν ἁρμονίας τυχοῦσα καλὸν οἵα τε ἐστὶ ποιεῖν καὶ τὸ μέτρον καὶ τὸν λόγον · ἀνεπιστάτως δὲ καὶ ὡς ἔτυχε ῥιπτομένη προσαπόλλυσι καὶ τὸ ἐν τῇ διανοίᾳ χρήσιμον . πολλοὶ γοῦν καὶ ποιηταὶ καὶ συγγραφεῖς , φιλόσοφοί τε καὶ ῥήτορες λέξεις πάνυ καλὰς καὶ πρεπούσας τοῖς ὑποκειμένοις ἐκλέξαντες ἐπιμελῶς , ἁρμονίαν δὲ αὐταῖς ἀποδόντες εἰκαίαν τινὰ καὶ ἄμουσον , οὐδὲν χρηστὸν ἀπέλαυσαν ἐκείνου τοῦ πόνου · ἕτεροι δ’ εὐκαταφρόνητα καὶ ταπεινὰ λαβόντες ὀνόματα , συνθέντες δ’ αὐτὰ ἰδίως καὶ περιττῶς , πολλὴν τὴν ἀφροδίτην τῷ λόγῳ περιέθηκαν . καὶ σχεδὸν ἀνάλογόν τι πεπονθέναι δόξειεν ἂν ἡ σύνθεσις πρὸς τὴν ἐκλογήν , ὃ πάσχει τὰ ὀνόματα πρὸς τὰ νοήματα . ὥσπερ γὰρ οὐδὲν ὄφελός ἐστι διανοίας χρηστῆς , εἰ μή τις αὐτῇ κόσμον ἀποδώσει καλῆς ὀνομασίας , οὕτω καὶ ἐνταῦθα οὐδέν ἐστι προὔργου λέξιν εὑρεῖν καθαρὰν καὶ καλλιρήμονα , εἰ μὴ καὶ κόσμον αὐτῇ τις ἁρμονίας τὸν προσήκοντα περιθήσει . Ὅτι δὲ κρεῖττον ἄσκημα καὶ τελειότερον τῆς ἐκλογῆς ἡ σύνθεσις , Ὅμηρος καὶ Ἡρόδοτος μαρτυρήσει · Ὅμηρος μὲν ἐν οἷς φησί · Τὼ δ’ αὖτ’ ἐν κλισίῃσ’ Ὀδυσεὺς καὶ δῖος ὑφορβὸς ἐντύνοντ’ ἄριστον ἅμ’ ἠοῖ κηαμένω πῦρ , ἐκπέμψαντε νομῆας ἅμ’ ἀγρομένοισι σύεσσι . Τηλέμαχον δὲ περίσαινον κύνες ὑλακόμωροι · οὐδ’ ὕλαον προσιόντα . νόησε δὲ δῖος Ὀδυσσεὺς σαίνοντάς τε κύνας · ὑπὸ δὲ κτύπος ἦλθε ποδοῖιν · αἶψα δ’ ἄρ’ Εὔμαιον προσεφώνεεν ἐγγὺς ἐόντα · Εὔμαι' , ἡ μάλα τίς σοι ἐλεύσεται ἐνθάδ’ ἑταῖρος , ἢ καὶ γνώριμος ἄλλος · ἐπεὶ κύνες οὐχ ὑλάουσιν , ἀλλὰ περισαίνουσι · ποδῶν δ’ ὑπὸ δοῦπον ἀκούω . Οὔπω πᾶν εἴρητο ἔπος , ὅτέ οἱ φίλος υἱὸς ἔστη ἐπὶ προθύροισι . ταφὼν δ’ ἀνόρουσε συβώτης · ἐκ δ’ ἄρα οἱ χειρῶν πέσεν ἄγγεα , τοῖς ἐπονεῖτο κιρνὰς αἴθοπα οἶνον . ὃ δ’ ἀντίος ἔδραμ’ ἄνακτος · κύσσε δέ μιν κεφαλήν τε καὶ ἄμφω φάεα καλὰ χεῖράς τ’ ἀμφοτέρας · θαλερὸν δέ οἱ ἔκπεσε δάκρυ . ταῦτα γὰρ οὐ διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ὀνομάτων τὴν τῆς ἑρμηνείας ἀρετὴν ἔχει · διὰ γὰρ τῶν εὐτελεστάτων καὶ ταπεινοτάτων πέπλεκται , καὶ οἷς ἂν καὶ γεωργὸς καὶ θαλαττουργὸς ἐξ ἑτοίμου ἐχρήσατο . ὅθεν καὶ λυθέντος τοῦ μέτρου φαῦλα φανήσεται καὶ ἄζηλα . οὔτε γὰρ μεταφοραί τινές εἰσιν εὐγενεῖς ἐν αὐτοῖς οὔτε ὑπαλλαγαὶ οὔτε καταχρήσεις οὔτέ τινα τοιαῦτα . ὁ δὲ Ἡρόδοτος , ἔνθα τὰ περὶ τοῦ Κανδαύλου καὶ τῆς αὐτοῦ γυναικὸς διέξεισι · πρᾶγμα οὐχ ὅτι σεμνὸν ἢ καλλιλογεῖσθαι δυνάμενον , ἀλλὰ καὶ ταπεινὸν καὶ ἐπικίνδυ - νον καὶ τοῦ αἰσχροῦ μᾶλλον ἢ τοῦ καλοῦ ἐγγυτέρω · ἀλλ’ εἴρηται σφόδρα δεξιῶς , καὶ κρεῖττον γέγονεν ἀκουσθῆναι λεγόμενον ἢ ὀφθῆναι γινόμενον . καλὴν δὲ κἀνταῦθα πεποίηκε τὴν φράσιν ἡ συνθήκη , ἀλλ' οὐχ ἡ σεμνότης τῶν ὀνομάτων · ἀνεπιτήδευτα γάρ ἐστι καὶ ἀνέκλεκτα , οἷα ἡ φύσις τέθεικε σύμβολα τοῖς πράγμασι .
Lemmas: εἰμί τοίνυν πᾶς λέξις , ὁ σημαίνω ὁ νοέω , μέν ἄμετρος , ὅς δέ ἔμμετρος · ὅς ἑκάτερος καλός μέν ἁρμονία τυγχάνω καλός οἷος τε εἰμί ποιέω καί ὁ μέτρον καί ὁ λόγος · ἀνεπίστατος δέ καί ὡς τυγχάνω ῥίπτω προσαπόλλυμι καί ὁ ἐν ὁ διάνοια χρήσιμος . πολύς γοῦν καί ποιητής καί συγγραφεύς , φιλόσοφος τε καί ῥήτωρ λέγω πάνυ κάλως καί πρέπω ὁ ὑπόκειμαι ἐκλέγω ἐπιμελής , ἁρμονία δέ αὐτός ἀποδίδωμι εἰκαῖος τις καί ἄμουσος , οὐδείς χρηστός ἀπολαύω ἐκεῖνος ὁ πόνος · ἕτερος δέ εὐκαταφρόνητος καί ταπεινός λαμβάνω ὄνομα , συντίθημι δέ αὐτός ἰδίως καί περισσός , πολύς ὁ Ἀφροδίτη ὁ λόγος περιτίθημι . καί σχεδόν ἀνάλογος τίς πάσχω δοκέω εἄν ὁ σύνθεσις πρός ὁ ἐκλογή , ὅς πάσχω ὁ ὄνομα πρός ὁ νόημα . ὥσπερ γάρ οὐδείς ὄφελος εἰμί διάνοια χρηστός , εἰμί μή τις αὐτός κόσμος πωλέω καλός ὀνομασία , οὗτος καί ἐνταῦθα οὐδείς εἰμί προὔργου λέξις εὑρίσκω καθαρός καί καλλιρήμων , εἰμί μή καί κόσμος αὐτός τις ἁρμονία ὁ προσήκω περιτίθημι . ὅτι2 δέ ἀγαθός ἄσκημα καί τέλειος ὁ ἐκλογή ὁ σύνθεσις , Ὅμηρος καί Ἡρόδοτος μαρτυρέω · Ὅμηρος μέν ἐν ὅς φημί · ὁ δέ αὐτός ἐν κλισία Ὀδυσσεύς καί δῖος ὑφορβός ἐντύνω ἀγαθός ἅμα ἠώς καίω πῦρ , ἐκπέμπω νομεύς ἅμα ἀγείρω σῦς . Τηλέμαχος δέ περισαίνω κύω ὑλακόμωρος · οὐδέ ὑλάω πρόσειμι . νοέω δέ δῖος Ὀδυσσεύς σαίνω τε κύω · ὑπό δέ κτύπος ἔρχομαι πούς · αἶψα δέ ἄρα Εὔμαιος προσφωνέω ἐγγύς εἰμί · Εὔμαιος , ὁ μάλα τίς σύ ἔρχομαι ἐνθάδε ἑταῖρος , ἢ καί γνώριμος ἄλλος · ἐπεί κύω οὐ ὑλάω , ἀλλά περισαίνω · πούς δέ ὑπό δοῦπος ἀκούω . οὔπω πᾶς εἴρω ἔπος , ὅτε ὁ φίλος υἱός ἵστημι ἐπί πρόθυρον . τέθηπα δέ ἀνορούω συβώτης · ἐκ δέ ἄρα ὁ χείρ πίπτω ἄγγος , ὁ πονέω κιρνάω αἶθοψ οἶνος . ὅς δέ ἀντίος ἕδρα ἄναξ · κυνέω δέ ὅς κεφαλή τε καί ἄμφω φάος καλός χείρ τε ἀμφότερος · θαλερός δέ ὁ ἐκπίπτω δάκρυ . οὗτος γάρ οὖον διά ὁ ἐκλογή ὁ ὄνομα ὁ ὁ ἑρμηνεία ἀρετή ἔχω · διά γάρ ὁ εὐτελής καί ταπεινός πλέκω , καί ὅς εἄν καί γεωργός καί θαλασσουργός ἐκ ἑτοῖμος χράω . ὅθεν καί λύω ὁ μέτρον φαῦλος φαίνω καί ἄζηλος . οὔτε γάρ μεταφορά τις εἰμί εὐγενής ἐν αὐτός οὔτε ὑπαλλαγή οὔτε κατάχρησις οὔτε τις τοιοῦτος . ὁ δέ Ἡρόδοτος , ἔνθα ὁ περί ὁ Κανδαύλης καί ὁ αὐτός γυνή διέξειμι · πρᾶγμα οὐ ὅτι σεμνός ἢ καλλιλογέω δύναμαι , ἀλλά καί ταπεινός καί ἐπικίνδυ - νοῦς καί ὁ αἰσχρός μᾶλλον ἢ ὁ καλός ἐγγυτέρω · ἀλλά εἴρω σφόδρα δεξιός , καί ἀγαθός γίγνομαι ἀκούω λέγω ἢ ὁράω γίγνομαι . καλός δέ ἐνταῦθα ποιέω ὁ φράσις ὁ συνθήκη , ἀλλά οὐ ὁ σεμνότης ὁ ὄνομα · ἀνεπιτήδευτος γάρ εἰμί καί ἀνέκλεκτος , οἷος ὁ φύσις τίθημι σύμβολον ὁ πρᾶγμα .