diocles-peparethius.fragmenta 3.2
Τοῦ δὲ πίστιν ἔχοντος λόγου μάλιστα καὶ πλείστους μάρτυρας , τὰ μὲν κυριώτατα πρῶτος εἰς . Τοὺς Ἕλληνας ἐξέδωκε Διοκλῆς ὁ Πεπαρήθιος , ᾧ καὶ Φάβιος Πίκτωρ ἐν τοῖς πλείστοις ἐπηκολούθησε . Γεγόνασι δὲ καὶ περὶ τοῦτον ἕτεραι διαφοραί · τύπῳ δὲ εἰπεῖν τοιοῦτός ἐστι . Τῶν ἀπ’ Αἰνείου γεγονότων ἐν Ἄλβῃ βασιλέων εἰς ἀδελφοὺς δύο , Νομήτορα καὶ Ἀμούλιον , ἡ διαδοχὴ καθῆκεν . Ἀμουλίου δὲ νείμαντος τὰ πάντα δίχα τῇ τε βασιλείᾳ τὰ χρήματα καὶ τὸν ἐκ Τροίας κομισθέντα χρυσὸν ἀντιθέντος , εἵλετο τὴν βασιλείαν ὁ Νομήτωρ . Ἔχων οὖν ὁ Ἀμούλιος τὰ χρήματα καὶ πλέον ἀπ’ αὐτῶν δυνάμενος τοῦ Νομήτορος τήν τε βασιλείαν ἀφείλετο ῥᾳδίως , καὶ φοβούμενος ἐκ τῆς θυγατρὸς αὐτοῦ γενέσθαι παῖδας ἱέρειαν τῆς Ἑστίας ἀπέδειξεν , ἄγαμον καὶ παρθένον ἀεὶ βιωσομένην . Ταύτην οἱ μὲν Ἰλίαν , οἱ δὲ Ῥέαν , οἱ δὲ Σιλουίαν ὀνομάζουσι . Φωρᾶται δὲ μετ’ οὐ πολὺν χρόνον κυοῦσα παρὰ τὸν καθεστῶτα ταῖς Ἑστιάσι νόμον . Καὶ τὸ μὲν ἀνήκεστα μὴ παθεῖν αὐτὴν , ἡ τοῦ βασιλέως θυγάτηρ Ἀνθὼ παρῃτήσατο , δεηθεῖσα τοῦ πατρός · εἵρχθη δὲ , καὶ δίαιταν εἶχεν ἀνεπίμικτον , ὅπως μὴ λάθῃ τεκοῦσα τὸν Ἀμούλιον . Ἔτεκε δὲ δύο παῖδας ὑπερφυεῖς μεγέθει καὶ κάλλει . Δι’ ὃ καὶ μᾶλλον ὁ Ἀμούλιος φοβηθεὶς ἐκέλευσεν αὐτοὺς ὑπηρέτην λαβόντα ῥῖψαι . Τοῦτον ἔνιοι Φαυστύλον ὀνομάζεσθαι λέγουσιν , οἱ δ’ οὐ τοῦτον , ἀλλὰ τὸν ἀνελόμενον . Ἐνθέμενος οὖν εἰς σκάφην τὰ βρέφη κατέβη μὲν ἐπὶ τὸν ποταμὸν ὡς ῥίψων · ἰδὼν δὲ κατιόντα πολλῷ ῥεύματι καὶ τραχυνόμενον ἔδεισε προσελθεῖν · ἐγγὺς δὲ τῆς ὄχθης καταθεὶς ἀπηλλάσσετο . Τοῦ δὲ ποταμοῦ καταλύζοντος ἡ πλήμμυρα τὴν σκάφην ὑπολαβοῦσα καὶ μετεωρίσασα πρᾴως κατήνεγκεν εἰς χωρίον ἐπιεικῶς μαλθακὸν,ὃ νῦν Κερμαλὸν καλοῦσι , πάλαι δὲ Γερμανὸν , ὠς ἔοικεν , ὅτι καὶ τοὺς ἀδελφοὺς γερμανοὺς ὀνομάζουσιν . Ἦν δὲ πλησίον ἐρινεὸς , ὃν Ῥωμινάλιον ἐκάλουν , ἢ διὰ τὸν Ῥωμύλον , ὡς οἱ πολλοὶ νομίζουσιν , ἢ διὰ τὸ τὰ μηρυκώμενα τῶν θρεμμάτων ἐκεῖ διὰ τὴν σκιὰν ἐνδιάζειν , ἢ μάλιστα διὰ τὸν τῶν βρεφῶν θηλασμόν · ὅτι τήν τε θηλὴν ῥοῦμαν ὠνόμαζον οἱ παλαιοὶ , καὶ θεόν τινα τῆς ἐκτροφῆς τῶν νηπίων . ἐπιμελεῖσθαι δοκοῦσαν ὀνομάζουσι Ῥουμυλίαν , καὶ θύουσιν αὐτῇ νηφάλια καὶ γάλα τοῖς ἱεροῖς ἐπισπένδουσιν . Ἐνταῦθα δὴ τοῖς βρέφεσι κειμένοις τήν τε λύκαιναν ἱστοροῦσι θηλαζομένην καὶ δρυοκολάπτην τινὰ παρεῖναι συνεκτρέφοντα καὶ φυλάττοντα . Νομίζεται δ’ Ἄρεος ἱερὰ τὰ ζῷα · τὸν δὲ δρυοκολάπτην καὶ διαφερόντως Λατῖνοι σέβονται καὶ τιμῶσιν · ὅθεν οὐχ ἥκιστα πίστιν ἔσχεν ἡ τεκοῦσα τὰ βρέφη τεκεῖν ἐξ Ἄρεος φάσκουσα . Καίτοι τοῦτο παθεῖν αὐτὴν ἐξαπατηθεῖσαν λέγουσιν ὑπὸ τοῦ Ἀμουλίου διαπαρθενευθεῖσαν ἐν ὅπλοις ἐπιφανέντος αὐτῇ καὶ συναρπάσαντος . Οἱ δὲ , τοὔνομα τῆς τροφοῦ δι’ ἀμφιβολίαν ἐπὶ τὸ μυθῶδες ἐκτροπὴν τῇ φήμῃ παρασχεῖν . Λούπας γὰρ ἐκάλουν οἱ Λατῖνοι τῶν τε θηρίων τὰς λυκαίνας καὶ τῶν γυναικῶν τὰς ἑταιρούσας · εἶναι δὲ τοιαύτην τὴν Φαυστύλου γυναῖκα τοῦ τὰ βρέφη θρέψαντος , Ἄκκαν Λαρεντίαν ὄνομα . Ταύτῃ δὲ καὶ θύουσι Ῥωμαῖοι , καὶ χοὰς ἐπιφέρει τοῦ Ἀπριλίου μηνὸς αὐτῇ ὁ τοῦ Ἄρεος ἱερεὺς , καὶ Λαρεντίαν καλοῦσι τὴν ἑορτήν . Ἑτέραν δὲ τιμῶσι Λαρεντίαν ἐξ αἰτίας τοιαύτης . Ὁ νεωκόρος τοῦ Ἡρακλέους ἀλύων , ὡς ἔοικεν , ὑπὸ σχολῆς προὔθετο πρὸς τὸν θεὸν διακυβεύειν , ὑπειπὼν ὅτι νικήσας μὲν αὐτὸς ἕξει τι παρὰ τοῦ θεοῦ χρηστόν · ἡττηθεὶς δὲ τῷ θεῷ τράπεζαν ἄφθονον παρέξει καὶ γυναῖκα καλὴν συναναπαυσομένην . Ἐπὶ τούτοις , τὰς μὲν ὑπὲρ τοῦ θεοῦ τιθεὶς , τὰς δ’ ὑπὲρ αὐτοῦ ψήφους , ἀνεφάνη νικώμενος . Εὐσυνθετεῖν δὲ βουλόμενος , καὶ δικαιῶν ἐμμένειν τοῖς ὁρισθεῖσι , δεῖπνόν τε τῷ θεῷ παρεσκεύασε , καὶ τὴν Λαρεντίαν οὖσαν ὡραίαν , οὔπω δὲ ἐπιφανῆ , μισθωσάμενος , εἱστίασεν ἐν τῷ ἱερῷ κλίνην ὑποστορέσας · καὶ μετὰ τὸ δεῖπνον συνεῖρξεν , ὡς δὴ τοῦ θεοῦ ἕξοντος αὐτήν . Καὶ μέντοι καὶ τὸν θεὸν ἐντυχεῖν λέγεται τῇ γυναικὶ , καὶ κελεῦσαι βαδίζειν ἕωθεν ἐπὶ τὴν ἀγορὰν , καὶ τὸν ἀπαντήσαντα πρῶτον ἀσπασαμένην ποιεῖσθαι φίλον . Ἀπήντησεν οὖν αὐτῇ τῶν πολιτῶν ἀνὴρ ἡλικίας τε πόρρω ἥκων , καὶ συνειλοχὼς οὐσίαν ἱκανήν · ἄπαις δὲ καὶ βεβιωκὼς ἄνευ γυναικὸς , ὄνομα Ταρρούτιος . Οὗτος ἔγνω τὴν Λαρεντίαν , καὶ ἠγάπησε , καὶ τελευτῶν ἀπέλιπε κληρονόμον ἐπὶ πολλοῖς καὶ καλοῖς κτήμασιν , ὧν ἐκείνη τὰ πλεῖστα τῷ δήμῳ κατὰ διαθήκας ἔδωκε . Λέγεται δὲ αὐτὴν ἔνδοξον οὖσαν ἤδη , καὶ θεοφιλῆ νομιζομένην , ἀφανῆ γενέσθαι περὶ τοῦτον τὸν τόπον , ἐν ᾧ καὶ τὴν προτέραν ἐκείνην Λαρεντίαν κεῖσθαι . Καλεῖται δὲ νῦν ὁ τόπος Βήλαυρον , ὅτι τοῦ ποταμοῦ πολλάκις ὑπερχεομένου , διεπεραιοῦντο πορθμείοις κατὰ τοῦτο τὸ χωρίον εἰς ἀγοράν . Γὴν δὲ πορθμείαν , βηλατούραν καλοῦσιν . Ἔνιοι δὲ λέγουσι τὴν εἰς τὸν ἱππόδρομον φέρουσαν ἐξ ἀγορᾶς πάροδον ἱστίοις καταπεταννύναι τοὺς τὴν θέαν παρέχοντας , ἐντεῦθεν ἀρχομένους . Ῥωμαῖστὶ δὲ τὸ ἱστίον βῆλον ὀνομάζουσι . Διὰ ταῦτα μὲν ἔχει τιμὰς ἡ δευτέρα Λαρεντία παρὰ Ῥωμαίοις . Τὰ δὲ βρέφη Φαυστύλος Ἀμουλίου συφορβὸς ἀνείλετο λαθὼν ἅπαντας · ὡς δ’ ἔνιοι φασὶ τῶν εἰκότων ἐχόμενοι μᾶλλον , εἰδότος τοῦ Νομήτορος καὶ συγχορηγοῦντος τροφὰς κρύφα τοῖς τρέφουσι . Καὶ γράμματα λέγονται καὶ τἄλλα μανθάνειν οἱ παῖδες εἰς Γαβίους κομισθέντες , ὅσα χρὴ τοὺς γεγονότας . Κληθῆναι δὲ καὶ τούτους ἀπὸ τῆς θηλῆς ἱστοροῦσι Ῥωμύλον καὶ Ῥῶμον , ὅτι θηλάζοντες ὤφθησαν τὸ θηρίον . Ἡ μὲν οὖν ἐν τοῖς σώμασιν εὐγένεια , καὶ νηπίων ὄντων , εὐθὺς ἐξέφαινε μεγέθει καὶ ἰδέᾳ τὴν φύσιν . Αὐξόμενοι δὲ , θυμοειδεῖς ἦσαν ἀμφότεροι , καὶ φρονήματα πρὸς τὰ φαινόμενα δεινὰ , καὶ τόλμαν ὅλως ἀνέκπληκτον ἔχοντες · ὁ δὲ Ῥωμύλος γνώμῃ τε χρῆσθαι μᾶλλον ἐδόκει , καὶ πολιτικὴν ἔχειν σύνεσιν , ἐν ταῖς περὶ νομὰς καὶ κυνηγίας πρὸς τοὺς γειτνιῶντας ἐπιμιξίαις πολλὴν ἑαυτοῦ παρέχων κατανόησιν ἡγεμονικοῦ μᾶλλον ἢ πειθαρχικοῦ φύσει γεγονότος . Διὸ τοῖς μὲν ὁμοφύλοις καὶ ταπεινοτέροις προσφιλεῖς ἦσαν , ἐπιστάτας δὲ καὶ διόπους βασιλικοὺς καὶ ἀγελάρχας , ὡς μηδὲν αὐτῶν ἀρετῇ διαφέροντας , ὑπερφρονοῦντες , οὔτ’ ἀπειλῆς ἐφρόντιζον οὔτε ὀργῆς . Ἐχρῶντο δὲ διατριβαῖς καὶ διαίταις ἐλευθερίοις , οὐ τὴν σχολὴν ἐλευθέριον ἡγούμενοι καὶ τὴν ἀπονίαν , ἀλλὰ γυμνάσια καὶ θήρας καὶ δρόμους , καὶ τὸ λῃστὰς ἀλέξασθαι , καὶ κλῶπας ἑλεῖν , καὶ βίας ἐξελέσθαι τοὺς ἀδικουμένους . Ἦσαν δὴ διὰ ταῦτα περιβόητοι . Γενομένης δέ τινος πρὸς Νομήτορος βουκόλους τοῖς Ἀμουλίου διαφορᾶς καὶ βοσκημάτων ἐλάσεως , οὐκ ἀνασχόμενοι , συγκόπτουσι μὲν αὐτοὺς καὶ τρέπονται , ἀποτέμνονται δὲ τῆς λείας συχνήν . Ἀγανακτοῦντος δὲ τοῦ Νομήτορος , ὠλιγώρουν · συνῆγον δὲ καὶ προσεδέχοντο πολλοὺς μὲν ἀπόρους , πολλοὺς δὲ δούλους , θράσους ἀποστατικοῦ καὶ φρονήματος ἀρχὰς ἐνδιδόντες . Τοῦ δὲ Ῥωμύλου πρός τινα θυσίαν ἀποτραπομένου ( καὶ ἦν γὰρ φιλοθύτης καὶ μαντικός ) , οἱ τοῦ Νομήτορος βοτῆρες τῷ Ῥώμῳ μετ’ ὀλίγων βαδίζοντι , προστυχόντες ἐμάχοντο . Καὶ γενομένων πληγῶν καὶ τραυμάτων ἐν ἀμφοτέροις , ἐκράτησαν οἱ τοῦ Νομήτορος , καὶ συνέλαβον ζῶντα τὸν Ῥῶμον . Ἀναχθέντος οὖν αὐτοῦ πρὸς τὸν Νομήτορα , καὶ κατηγορηθέντος , αὐτὸς μὲν οὐκ ἐκόλασε , χαλεπὸν ὄντα δεδιὼς τὸν ἀδελφὸν φὸν , ἐλθὼν δὲ πρὸς ἐκεῖνον , ἐδεῖτο τυχεῖν δίκης , ἀδελφὸς ὢν καὶ καθυβρισμένος ὑπ’ οἰκετῶν ἐκείνου βασιλέως ὄντος . Συναγανακτούντων δὲ τῶν ἐν Ἄλβῃ , καὶ δεινὰ πάσχειν οἰομένων τὸν ἄνδρα παρ’ ἀξίαν , κινηθεὶς ὁ Ἀμούλιος αὐτῷ παραδίδωσι τῷ Νομήτορι τὸν Ῥῶμον ὅ , τι βούλοιτο χρήσασθαι . Παραλαβὼν δ’ ἐκεῖνος , ὠς ἧκεν οἴκαδε , θαυμάζων μὲν ἀπὸ τοῦ σώματος τὸν νεανίσκον , ὑπερφέροντα μεγέθει καὶ ῥώμῃ πάντας , ἐνορῶν δὲ τῷ προσώπῳ τὸ θαρραλέον καὶ ἰταμὸν τῆς ψυχῆς , ἀδούλωτον καὶ ἀπαθὲς ὑπὸ τῶν παρόντων , ἔργα δὲ αὐτοῦ καὶ πράξεις ὅμοια τοῖς βλεπομένοις ἀκούων , τὸ δὲ μέγιστον , ὡς ἔοικε , θεοῦ συμπαρόντος καὶ συνεπευθύνοντος ἀρχὰς μεγάλων πραγμάτων , ἁπτόμενος ὑπονοίᾳ καὶ τύχῃ τῆς ἀληθείας , ἀνέκρινεν , ὅστις εἴη καὶ ὅπως γένοιτο , φωνῇ τε πρᾳείᾳ καὶ φιλανθρώπῳ βλέμματι πίστιν αὐτῷ μετ’ ἐλπίδος ἐνδιδούς . Ὁ δὲ θαρρῶν ἔλεγεν · « Ἀλλ’ οὐδὲν ἀποκρύψομαί σε · καὶ γὰρ εἶναι δοκεῖς Ἀμουλιόυ βασιλικώτερος . Ἀκούεις γὰρ καὶ ἀνακρίνεις , πρὶν ἢ κολάζειν · ὁ δ’ ἀκρίτους ἐκδίδωσι . Πρότερον μὲν ἑαυτοὺς οἰκετῶν βασιλέως Φαυστύλου καὶ Λαρεντίας ἠπιστάμεθα παῖδας . Ἐσμὲν δὲ δίδυμοι . Γενόμενοι δὲ ἐν αἰτίᾳ πρός σε , καὶ διαβολαῖς καὶ τοῖς περὶ ψυχῆς ἀγῶσιν , ἀκούομεν μεγάλα περὶ ἑαυτῶν · εἰ δὲ πιστὰ , κρίνειν ἔοικε νῦν ὁ κίνδυνος . Γοναὶ μὲν γὰρ ἡμῶν ἀπόρρητοι λέγονται , τροφαὶ δὲ καὶ τιθηνήσεις ἀτοπώτεραι νεογνῶν , οἷς ἐρρίφημεν οἰωνοῖς καὶ θηρίοις , ὑπὸ τούτων τρεφόμενοι , μαστῷ λυκαίνης καὶ δρυοκολάπτου ψωμίσμασιν , ἐν σκάφῃ τινὶ κείμενοι παρὰ τὸν μέγαν ποταμόν . Ἔστι δ’ ἡ σκάφη , καὶ σώζεται , χαλκοῖς ὑποζώσμασι γραμμάτων ἀμυδρῶν ἐγκεχαραγμένων · ἃ γένοιτ’ ἂν ὕστερον ἴσως ἀνωφελῆ γνωρίσματα τοῖς τοκεῦσιν ἡμῶν ἀπολομένων . » Ὁ μὲν οὖν Νομήτωρ , ἔκ τε τῶν λόγων τούτων , καὶ πρὸς τὴν ὄψιν εἰκάζων τὸν χρόνον , οὐκ ἔφυγε τὴν ἐλπίδα σαίνουσαν , ἀλλ’ ἐφρόντιζεν , ὅπως τῆ θυγατρὶ περὶ τούτων κρύφα συγγενόμενος φράσειν · ἐφρουρεῖτο γὰρ ἔτι καρτερῶς . Ὁ δὲ Φαυστύλος , ἀκούσας τήν τε σύλληψιν τοῦ Ῥώμου καὶ τὴν παράδοσιν , τὸν μὲν Ῥωμύλον ἠξίου βοηθεῖν , τότε σαφῶς διδάξας περὶ τῆς γενέσεως · πρότερον δὲ ὑπῃνίττετο , καὶ παρεδήλου τοσοῦτον , ὅσον προσέχοντας μὴ μικρὸν φρονεῖν . Αὐτὸς δὲ τὴν σκάφην κομίζων ἐχώρει πρὸς τὸν Νομήτορα , σπουδῆς καὶ δέους μεστὸς ὢν διὰ τὸν καιρόν . Ὑποψίαν οὖν τοῖς περὶ τὰς πύλας φρουροῖς τοῦ βασιλέως παρέχων , καὶ ὑφορώμενος ὑπ’ αὐτῶν , καὶ ταραττόμενος πρὸς τὰς ἀνακρίσεις , οὐκ ἔλαθε τὴν σκάφην τῷ χλαμυδίῳ περικαλύπτων . Ἦν δέ τις ἐν αὐταῖς ἀπὸ τύχης τῶν τὰ παιδάρια ῥῖψαι λαβόντων καὶ γεγονότων περὶ τὴν ἔκθεσιν . Οὗτος ἰδὼν τὴν σκάφην τότε καὶ γνωρίσας τῇ κατασκευῇ καὶ τοῖς γράμμασιν ἔτυχεν ὑπονοίᾳ τοῦ ὄντος · καὶ οὐ παρημέλησεν , ἀλλὰ φράσας τὸ πρᾶγμα τῷ βασιλεῖ κατέστησεν εἰς ἔλεγχον . Ἐν δὲ πολλαῖς καὶ μεγάλαις ἀνάγκαις ὁ Φαυστύλος οὔτ’ ἀήττητον ἑαυτὸν διεφύλαξεν , οὔτε · παντάπασιν ἐκβιασθεὶς σώζεσθαι μὲν ὡμολόγησε τοὺς παῖδας , εἶναι δ’ ἄποθεν τῆς Ἄλβης ἔφη νέμοντας · αὐτὸς δὲ τοῦτο πρὸς τὴν Ἰλίαν φέρων βαδίζειν πολλάκις ἰδεῖν καὶ θιγεῖν ἐπ’ ἐλπίδι βεβαιοτέρᾳ τῶν τέκνων ποθήσασαν . Ὅπερ οὖν οἱ ταραττόμενοι καὶ μετὰ δέους ἢ πρὸς ὀργὴν πράττοντες ὁτιοῦν ἐπιεικῶς πάσχουσι , συνέπεσε παθεῖν . Τὸν Ἀμούλιον . Ἄνδρα γὰρ ἄλλῃ τε χρηστὸν καὶ τοῦ Νομήτορος φίλον ὑπὸ σπουδῆς ἔπεμψε διαπυθέσθαι τοῦ Νομήτορος κελεύσας , εἴ τις ἥκοι λόγος εἰς αὐτὸν ὑπὲρ τῶν παίδων ὡς περιγενομένων . Ἀφικόμενος οὖν ὁ ἄνθρωπος καὶ θεασάμενος ὅσον οὔπω τὸν Ῥῶμον ἐν περιβολαῖς καὶ φιλοφροσύναις τοῦ Νομήτορος , τήν τε πίστιν ἰσχυρὰν ἐποίησε τῆς ἐλπίδος , καὶ παρεκελεύσατο τῶν πραγμάτων ὀξέως ἀντιλαμβάνεσθαι · καὶ συνῆν αὐτοῖς ἤδη καὶ συνέπραττεν . Ὁ δὲ καιρὸς οὐδὲ βουλομένοις ὀκνεῖν παρεῖχεν . Ὁ γὰρ Ῥωμύλος ἐγγὺς ἦν ἤδη , καὶ πρὸς αὐτὸν ἐξέθεον οὐκ ὀλίγοι τῶν πολιτῶν μίσει καὶ φόβῳ τοῦ Ἀμουλίου . Πολλὴν δὲ καὶ σὺν αὑτῷ δύναμιν ἦγε συλλελοχισμένην εἰς ἑκατοστύας · ἑκάστης δὲ ἀνὴρ ἀφηγεῖτο χόρτου καὶ ὕλης ἀγκαλίδα κοντῷ περικειμένην ἀνέχων . Μανίπλα ταύτας Λατῖνοι καλοῦσιν . Ἀπ’ ἐκείνου δὲ καὶ νῦν ἐν τοῖς στρατεύμασι τούτους μανιπλαρίους ὀνομάζουσιν . Ἅμα δὴ τοῦ μὲν Ῥώμου τοὺς ἐντὸς ἀφιστάντος , τοῦ δὲ Ῥωμύλου προσάγοντος ἔξωθεν , οὔτε πράξας οὐδὲν ὁ τύραννος οὔτε βουλεύσας σωτήριον ἑαυτῷ διὰ τὸ ἀπορεῖν καὶ ταράττεσθαι καταληφθεὶς ἀπέθανεν . Ὧν τὰ πλεῖστα καὶ Φαβίου λέγοντος καὶ τοῦ Πεπαρηθίου Διοκλέους , ὃς δοκεῖ πρῶτος ἐκδοῦναι Ῥώμης κτίσιν , ὕποπτον μὲν ἐνίοις ἐστὶ τὸ δραματικὸν καὶ πλασματῶδες · οὐ δεῖ δὲ ἀπιστεῖν , τὴν τύχην ὁρῶντας , οἵων ποιημάτων δημιουργός ἐστι , καὶ τὰ Ῥωμαίων πράγματα λογιζομένους , ὡς οὐκ ἂν ἐνταῦθα προὔβη δυνάμεως , μὴ θείαν τινὰ ἀρχὴν λαβόντα , καὶ μηδὲν μέγα μηδὲ παράδοξον ἔχουσαν .
Lemmas: Τοῦ δέ πίστις ἔχω λόγος μάλιστα καί πλεῖστος μάρτυς , ὁ μέν κύριος πρῶτος εἰς . Τούς Ἑλληνᾶς ἐκδίδωμι Διοκλῆς ὁ Πεπαρήθιος , ὅς καί Φάβιος Πίκτωρ ἐν ὁ πλεῖστος ἐπακολουθέω . γίγνομαι δέ καί περί οὗτος ἕτερος διαφορά · τύπος δέ λέγω τοιοῦτος εἰμί . Τῶν ἀπό Αἰνείας γίγνομαι ἐν Ἄλβη βασιλεύς εἰς ἀδελφός δύο , Νομήτωρ καί Ἀμούλιος , ὁ διαδοχή καθήκω . Ἀμούλιος δέ νέμω ὁ πᾶς δίχα ὁ τε βασίλεια ὁ χρῆμα καί ὁ ἐκ Τροία κομίζω χρυσός ἀντιτίθημι , αἱρέω ὁ βασίλειος ὁ Νομήτωρ . Έχων οὖν ὁ Ἀμούλιος ὁ χρῆμα καί πλείων ἀπό αὐτός δύναμαι ὁ Νομήτωρ ὁ τε βασίλειος ἀφαιρέω ῥᾴδιος , καί φοβέω ἐκ ὁ θυγάτηρ αὐτός γίγνομαι παῖς ἱέρεια ὁ Ἑστία ἀποδείκνυμι , ἄγαμος καί παρθένος ἀεί βιόω . Ταύτη ὁ μέν Ἴλιος , ὁ δέ Ῥέα , ὁ δέ σιλvια ὀνομάζω . φωράω δέ μετά οὐ πολύς χρόνος κυέω παρά ὁ καθίστημι ὁ Ἑστιάς νόμος . καί ὁ μέν ἀνήκεστος μή πάσχω αὐτός , ὁ ὁ βασιλεύς θυγάτηρ Ἀνθώ παραιτέομαι , δέω ὁ πατέρας · ἔργω δέ , καί δίαιτα ἔχω ἀνεπίμικτος , ὅπως μή λανθάνω τίκτω ὁ Ἀμούλιος . τίκτω δέ δύο παῖς ὑπερφυής μέγεθος καί κάλλος . διά ὁ καί μᾶλλον ὁ Ἀμούλιος φοβέω κελεύω αὐτός ὑπηρέτης λαμβάνω ῥίπτω . οὗτος ἔνιοι Φαυστύλος ὀνομάζω λέγω , ὁ δέ οὐ οὗτος , ἀλλά ὁ ἀναιρέω . ἐντίθημι οὖν εἰς σκάφη ὁ βρέφος καταβαίνω μέν ἐπί ὁ ποταμός ὡς ῥίπτω · ὁράω δέ κατιών πολύς ῥεῦμα καί τραχύνω δείδω προσέρχομαι · ἐγγύς δέ ὁ ὄχθη κατατίθημι ἀπαλλάσσω . Τώς δέ ποταμός καταλύω ὁ πλήμμυρα ὁ σκάφη ὑπολαμβάνω καί μετεωρίζω πρᾶος καταφέρω εἰς χωρίον ἐπιεικής μαλθακὸν,ὃ νῦν Κερμαλός καλέω , πάλαι δέ Γερμανός , ὡς ἔοικα , ὅτι καί ὁ ἀδελφός γερμανός ὀνομάζω . Ἦς δέ πλησίος ἐρινεός , ὅς Ῥωμινάλιος καλέω , ἢ διά ὁ Ῥωμύλος , ὡς ὁ πολύς νομίζω , ἢ διά ὁ ὁ μηρυκάζω ὁ θρέμμα ἐκεῖ διά ὁ σκιά ἐνδιάζω , ἢ μάλιστα διά ὁ ὁ βρέφος θηλασμός · ὅτι ὁ τε θηλή Ρούμαν ὀνομάζω ὁ παλαιός , καί θεός τις ὁ ἐκτροφή ὁ νήπιος . ἐπιμελέομαι δοκέω ὀνομάζω ρουμυλιαω , καί θύω αὐτός νηφάλιος καί γάλα ὁ ἱερός ἐπισπένδω . ἐνταῦθα δή ὁ βρέφος κεῖμαι ὁ τε λύκαινα ἱστορέω θηλάζω καί δρυοκολάπτης τις πάρειμι συνεκτρέφω καί φυλάσσω . νομίζω δέ Ἄρης ἱερός ὁ ζῷον · ὁ δέ δρυοκολάπτης καί διαφερόντως Λατῖνος σέβω καί τιμάω · ὅθεν οὐ ἦκα πίστις ἔχω ὁ τίκτω ὁ βρέφος τίκτω ἐκ Ἄρης φάσκω . καίτοι οὗτος πάσχω αὐτός ἐξαπατάω λέγω ὑπό ὁ Ἀμούλιος διαπαρθενεύω ἐν ὅπλον ἐπιφαίνω αὐτός καί συναρπάζω . ὁ δέ , ὄνομα ὁ τροφός διά ἀμφιβολία ἐπί ὁ μυθώδης ἐκτροπή ὁ φήμη παρέχω . Λούπα γάρ καλέω ὁ Λατῖνος ὁ τε θηρίον ὁ λύκαινα καί ὁ γυνή ὁ ἑταιρέω · ἔρχομαι δέ τοιοῦτος ὁ Φαύστυλος γυνή ὁ ὁ βρέφος τρέφω , Ἄκκα Λαρεντία ὄνομα . Ταύτης δέ καί θύω Ῥωμαῖος , καί χοή ἐπιφέρω ὁ Ἀπρίλιος Μήνη αὐτός ὁ ὁ Ἄρης ἱερεύς , καί Λαρεντία καλέω ὁ ἑορτή . ἕτερος δέ τιμάω Λαρεντία ἐκ αἰτία τοιοῦτος . ὁ νεωκόρος ὁ Ἡρακλῆς ἀλύω , ὡς ἔοικα , ὑπό σχολή προθέω πρός ὁ θεός διακυβεύω , ὑπολέγω ὅτι νικάω μέν αὐτός ἔχω τίς παρά ὁ θεός χρηστός · ἡσσάομαι δέ ὁ θεός τράπεζα ἄφθονος παρέχω καί γυνή καλός συναναπαύομαι . ἐπί οὗτος , ὁ μέν ὑπέρ ὁ θεός τίθημι , ὁ δέ ὑπέρ αὐτός ψῆφος , ἀναφαίνω νικάω . εὐσυνθετέω δέ βούλομαι , καί δικαιόω ἐμμένω ὁ ὁρίζω , δεῖπνον τε ὁ θεός παρασκευάζω , καί ὁ Λαρεντία εἰμί ὡραῖος , οὔπω δέ ἐπιφανής , μισθόω , ἑστιάω ἐν ὁ ἱερός κλίνη ὑποστόρεννυμι · καί μετά ὁ δεῖπνον συνέργω , ὡς δή ὁ θεός ἔχω αὐτός . καί μέντοι καί ὁ θεός ἐντυγχάνω λέγω ὁ γυνή , καί κελεύω βαδίζω ἕωθεν ἐπί ὁ ἀγορά , καί ὁ ἀπαντάω πρῶτος ἀσπάζομαι ποιέω φίλος . ἀπαντάω οὖν αὐτός ὁ πολίτης ἀνήρ ἡλικία τε πρόσω ἥκω , καί συλλέγω οὐσία ἱκανός · ἄπαις δέ καί βιόω ἄνευ γυνή , ὄνομα Ταρρούτιος . οὗτος γινώσκω ὁ Λαρεντία , καί ἀγαπάω , καί τελευτάω ἀπολείπω κληρονόμος ἐπί πολύς καί καλός κτῆμα , ὅς ἐκεῖνος ὁ πλεῖστος ὁ δῆμος κατά διαθήκη δίδωμι . λέγω δέ αὐτός ἔνδοξος εἰμί ἤδη , καί θεοφιλής νομίζω , ἀφανής γίγνομαι περί οὗτος ὁ τόπος , ἐν ὅς καί ὁ πρότερος ἐκεῖνος Λαρεντία κεῖμαι . καλέω δέ νῦν ὁ τόπος Βήλαυρον , ὅτι ὁ ποταμός πολλάκις ὑπερχέω , διαπεραιόω πορθμεῖον κατά οὗτος ὁ χωρίον εἰς Ἀγορή . γή δέ πορθμεία , βηλατούρα καλέω . ἔνιοι δέ λέγω ὁ εἰς ὁ ἱππόδρομος φέρω ἐκ ἀγορά πάροδος ἱστίον καταπετάννυμι ὁ ὁ θέα παρέχω , ἐντεῦθεν ἄρχω . ῥωμαϊστί δέ ὁ ἱστίον Βῆλος ὀνομάζω . Ζεύς οὗτος μέν ἔχω τιμή ὁ δεύτερος Λαρεντία παρά Ῥωμαῖος . Τά δέ βρέφος Φαυστύλος Ἀμούλιος συφορβός ἀναιρέω λανθάνω ἅπας · ὡς δέ ἔνιοι φημί ὁ ἔοικα ἔχω μᾶλλον , οἶδα ὁ Νομήτωρ καί συγχορηγέω τροφή κρύφα ὁ τρέφω . καί γράμμα λέγω καί ἄλλος μανθάνω ὁ παῖς εἰς Γάβιοι κομίζω , ὅσος χράω ὁ γίγνομαι . καλέω δέ καί οὗτος ἀπό ὁ θηλή ἱστορέω Ῥωμύλος καί Ῥῶμος , ὅτι θηλάζω ὁράω ὁ θηρίον . ὁ μέν οὖν ἐν ὁ σῶμα εὐγένεια , καί νήπιος εἰμί , εὐθύς ἐκφαίνω μέγεθος καί ἰδέα ὁ φύσις . αὐξάνω δέ , θυμοειδής ἥδω ἀμφότερος , καί φρόνημα πρός ὁ φαίνω δεινός , καί τόλμα ὅλος ἀνέκπληκτος ἔχω · ὁ δέ Ῥωμύλος γνώμη τε χράω μᾶλλον δοκέω , καί πολιτικός ἔχω σύνεσις , ἐν ὁ περί νομάς καί κυνηγία πρός ὁ γειτνιάω ἐπιμιξία πολύς ἑαυτοῦ παραχώννυμι κατανόησις ἡγεμονικός μᾶλλον ἢ πειθαρχικός φύσις γίγνομαι . Διὸ ὁ μέν ὁμόφυλος καί ταπεινός προσφιλής ἥδω , ἐπιστάτης δέ καί δίοπος βασιλικός καί ἀγελάρχης , ὡς μηδείς αὐτός ἀρετή διαφέρω , ὑπερφρονέω , οὔτε ἀπειλή φροντίζω οὔτε ὀργή . χράω δέ διατριβή καί δίαιτα ἐλευθέριος , οὐ ὁ σχολή ἐλευθέριος ἡγέομαι καί ὁ ἀπονία , ἀλλά γυμνάσιον καί θήρα καί δρόμος , καί ὁ λῃστής ἀλέξω , καί κλώψ αἱρέω , καί βία ἐξαιρέω ὁ ἀδικέω . ἥδω δή διά οὗτος περιβόητος . γίγνομαι δέ τις πρός Νομήτωρ βουκόλος ὁ Ἀμούλιος διαφορά καί βόσκημα ἔλασις , οὐ ἀνέχω , συγκόπτω μέν αὐτός καί τρέπω , ἀποτέμνω δέ ὁ λεία συχνός . ἀγανακτέω δέ ὁ Νομήτωρ , ὀλιγωρέω · συνάγω δέ καί προσδέχομαι πολύς μέν ἄπορος , πολύς δέ δοῦλος , θράσος ἀποστατικός καί φρόνημα ἀρχή ἐνδίδωμι . Τοῦ δέ Ῥώμυλος πρός τις θυσία ἀποτρέπω ( καί εἰμί γάρ φιλοθύτης καί μαντικός ) , ὁ ὁ Νομήτωρ βοτήρ ὁ Ῥῶμος μετά ὀλίγος βαδίζω , προστυγχάνω μάχομαι . καί γίνομαι πληγή καί τραῦμα ἐν ἀμφότερος , κρατέω ὁ ὁ Νομήτωρ , καί συλλαμβάνω ζάω ὁ Ῥῶμος . ἀνάγω οὖν αὐτός πρός ὁ Νομήτωρ , καί κατηγορέω , αὐτός μέν οὐ κολάζω , χαλεπός εἰμί δείδω ὁ ἀδελφός φώς , ἔρχομαι δέ πρός ἐκεῖνος , δέομαι τυγχάνω δίκη , ἀδελφός εἰμί καί καθυβρίζω ὑπό οἰκέτης ἐκεῖνος βασιλεύς εἰμί . συναγανακτέω δέ ὁ ἐν Ἄλβη , καί δεινός πάσχω οἴομαι ὁ ἀνήρ παρά ἄξιος , κινέω ὁ Ἀμούλιος αὐτός παραδίδωμι ὁ Νομήτωρ ὁ Ῥῶμος ὁ , τίς βούλομαι χράω . παραλαμβάνω δέ ἐκεῖνος , ὡς ἥκω οἴκαδε , θαυμάζω μέν ἀπό ὁ σῶμα ὁ νεανίσκος , ὑπερφέρω μέγεθος καί ῥώμη πᾶς , ἐνοράω δέ ὁ πρόσωπον ὁ θαρσαλέος καί ἰταμός ὁ ψυχή , ἀδούλωτος καί ἀπαθής ὑπό ὁ πάρειμι , έργο δέ αὐτός καί πρᾶξις ὅμοιος ὁ βλέπω ἀκούω , ὁ δέ μέγας , ὡς ἔοικα , θεός συμπάρειμι καί συνεπευθύνω ἀρχή μέγας πρᾶγμα , ἅπτω ὑπόνοια καί τύχη ὁ ἀλήθεια , ἀνακρίνω , ὅστις εἰμί καί ὅπως γίγνομαι , φωνή τε πρᾶος καί φιλάνθρωπος βλέμμα πίστις αὐτός μετά ἐλπίς ἐνδίδωμι . ὁ δέ θαρσέω λέγω · « ἀλλά οὐδείς ἀποκρύπτω σύ · καί γάρ ἔρχομαι δοκέω Ἀμούλιος βασιλικός . Ἀκουεῖς γάρ καί ἀνακρίνω , πρίν ἢ κολάζω · ὁ δέ ἄκριτος ἐκδίδωμι . Πρότερος μέν ἑαυτοῦ οἰκέτης βασιλεύς Φαύστυλος καί Λαρεντία ἐπίσταμαι παῖς . εἰμί δέ δίδυμος . γίγνομαι δέ ἐν αἰτία πρός σύ , καί διαβολή καί ὁ περί ψυχή ἀγών , ἀκούω μέγας περί ἑαυτοῦ · εἰμί δέ πιστός , κρίνω ἔοικα νῦν ὁ κίνδυνος . Γονή μέν γάρ ἐγώ ἀπόρρητος λέγω , τροφή δέ καί τιθήνησις ἄτοπος νεογνός , ὅς ῥίπτω οἰωνός καί Θήριος , ὑπό οὗτος τρέφω , μαστός λύκαινα καί δρυοκολάπτης ψώμισμα , ἐν σκάφη τις κεῖμαι παρά ὁ μέγας ποταμός . εἰμί δέ ὁ σκάφη , καί σῴζω , χαλκός ὑπόζωσμα γράμμα ἀμυδρός ἐγχαράσσω · ὅς γίγνομαι ἄν ὕστερον ἴσως ἀνωφελής γνώρισμα ὁ τοκεύς ἐγώ ἀπόλλυμι . » ὁ μέν οὖν Νομήτωρ , ἐκ τε ὁ λόγος οὗτος , καί πρός ὁ ὄψις εἰκάζω ὁ χρόνος , οὐ φεύγω ὁ ἐλπίς σαίνω , ἀλλά φροντίζω , ὅπως ὁ θυγάτηρ περί οὗτος κρύφα συγγίγνομαι φράζω · φρουρέω γάρ ἔτι καρτερός . ὁ δέ Φαυστύλος , ἀκούω ὁ τε σύλληψις ὁ Ῥῶμος καί ὁ παράδοσις , ὁ μέν Ῥωμύλος ἀξιόω βοηθέω , τότε σαφής διδάσκω περί ὁ γένεσις · πρότερος δέ ὑπαινίσσομαι , καί παραδηλόω τοσοῦτος , ὅσον προσέχω μή μικρός φρονέω . αὐτός δέ ὁ σκάφη κομίζω χωρέω πρός ὁ Νομήτωρ , σπουδή καί δέος μεστός εἰμί διά ὁ καιρός . ὑποψία οὖν ὁ περί ὁ πύλη φρουρός ὁ βασιλεύς παραχώννυμι , καί ὑφοράω ὑπό αὐτός , καί ταράσσω πρός ὁ ἀνάκρισις , οὐ λανθάνω ὁ σκάφη ὁ χλαμύδιον περικαλύπτω . Ἦς δέ τις ἐν αὐτός ἀπό τύχη ὁ ὁ παιδάριον ῥίπτω λαμβάνω καί γίγνομαι περί ὁ ἔκθεσις . οὗτος ὁράω ὁ σκάφη τότε καί γνωρίζω ὁ κατασκευή καί ὁ γράμμα τυγχάνω ὑπόνοια ὁ εἰμί · καί οὐ παραμελέω , ἀλλά φράζω ὁ πρᾶγμα ὁ βασιλεύς καθίστημι εἰς ἔλεγχος . ἐν δέ πολύς καί μέγας ἀνάγκη ὁ Φαυστύλος οὔτε ἀήσσητος ἑαυτοῦ διαφυλάσσω , οὔτε · παντάπασι ἐκβιάζω σῴζω μέν ὁμολογέω ὁ παῖς , ἔρχομαι δέ ἄποθεν ὁ Ἄλβη φημί νέμω · αὐτός δέ οὗτος πρός ὁ Ἴλιος φέρω βαδίζω πολλάκις ὁράω καί θιγγάνω ἐπί ἐλπίς βέβαιος ὁ τέκνον ποθέω . ὅς οὖν ὁ ταράσσω καί μετά δέος ἢ πρός ὀργή πράσσω ὁστισοῦν ἐπιεικής πάσχω , συμπίπτω πάσχω . ὁ Ἀμούλιος . ἀνήρ γάρ ἄλλῃ τε χρηστός καί ὁ Νομήτωρ φίλος ὑπό σπουδή πέμπω διαπυνθάνομαι ὁ Νομήτωρ κελεύω , εἰμί τις ἥκω λόγος εἰς αὐτός ὑπέρ ὁ παῖς ὡς περιγίγνομαι . ἀφικνέομαι οὖν ὁ ἄνθρωπος καί θεάομαι ὅσον οὔπω ὁ Ῥῶμος ἐν περιβολή καί φιλοφροσύνη ὁ Νομήτωρ , ὁ τε πίστις ἰσχυρός ποιέω ὁ ἐλπίς , καί παρακελεύομαι ὁ πρᾶγμα ὀξύς ἀντιλαμβάνω · καί σύνειμι αὐτός ἤδη καί συμπράσσω . ὁ δέ καιρός οὐδέ βούλομαι ὀκνέω παρέχω . ὁ γάρ Ῥωμύλος ἐγγύς εἰμί ἤδη , καί πρός αὐτός ἐκθέω οὐ ὀλίγος ὁ πολίτης μῖσος καί φόβος ὁ Ἀμούλιος . Πολύς δέ καί σύν ἑαυτοῦ δύναμις ἄγω συλλοχίζω εἰς ἑκατοστύς · ἕκαστος δέ ἀνήρ ἀφηγέομαι χόρτος καί ὕλη ἀγκαλίδη κοντός περίκειμαι ἀνέχω . μανίπλα αὐτός Λατῖνος καλέω . ἀπό ἐκεῖνος δέ καί νῦν ἐν ὁ στράτευμα οὗτος μανιπλάριος ὀνομάζω . Ἅμης δή ὁ μέν Ῥῶμος ὁ ἐντός ἀφίστημι , ὁ δέ Ῥώμυλος προσάγω ἔξωθεν , οὔτε πράσσω οὐδείς ὁ τύραννος οὔτε βουλεύω σωτήριος ἑαυτοῦ διά ὁ ἀπορέω καί ταράσσω καταλαμβάνω ἀποθνῄσκω . Ὦς ὁ πλεῖστος καί Φάβιος λέγω καί ὁ Πεπαρήθιος Διοκλῆς , ὅς δοκέω πρῶτος ἐκδίδωμι Ῥώμη κτίσις , ὕποπτος μέν ἔνιοι εἰμί ὁ δραματικός καί πλασματώδης · οὐ δέω δέ ἀπιστέω , ὁ τύχη ὁράω , οἷος ποίημα δημιουργός εἰμί , καί ὁ Ῥωμαῖος πρᾶγμα λογίζομαι , ὡς οὐ ἄν ἐνταῦθα προβαίνω δύναμις , μή θεῖος τις ἀρχή λαμβάνω , καί μηδείς μέγας μηδέ παράδοξος ἔχω .