cyrillus-theology.glaphyra-in-pentateuchum Gen.3.2.3
γ . Ἄριστα μὲν οὖν , καθάπερ ἐγᾦμαι , τοῖς τῆς ἱστορίας λόγοις ἐφήρμοσται τὸ μυστήριον . Χρὴ δὲ , οἶμαι , λοιπὸν ἐξαισίῳ θαύματι κατακαλλύνεσθαι πρὸς ἡμῶν τὸν θεσπέσιον Ἀβραὰμ , καὶ τοῖς εἰς ἄκρον ἐπαίνοις εὐκλεᾶ τοῖς ἁπανταχοῦ καὶ περίοπτον ἀναδείκνυσθαι . Καὶ πρός γε δὴ τούτῳ περιαθρεῖσθαι σαφῶς τῆς θείας εὐτεχνίας ἡμῖν τὸ βάθος . Ἐπειράζετο γὰρ ὁ θεσπέσιος Ἀβραὰμ , οὐκ ἠγνοηκότος Θεοῦ τὸ ἐσόμενον . Λάθοι γὰρ ἂν οὐδὲν τὸν πάντα εἰδότα νοῦν . Τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε · Τίς οὗτος ὁ κρύπτων με βουλὴν , συνέχων δὲ ῥήματα ἐν καρδίᾳ , ἐμὲ οἴεται κρύπτειν ; καὶ διὰ φωνῆς Ἡσαΐου πάλιν · Ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς , καὶ οὐκ ἔστιν ἔτι πλὴν ἐμοῦ . Ἀναγγέλλων πρότερον τὰ ἔσχατα πρὶν αὐτὰ γενέσθαι , καὶ ἅμα συντετέλεσται . Οὐκοῦν ἀπόπληκτον κομιδῇ , καὶ ἐν τοῖς ἄγαν ἀπηχεστάτοις καταλογιούμεθα φρονοῦντες ὀρθῶς , τὸ ἠγνοηκέναι μὲν οἴεσθαι τὰ ἐσόμενα τὸν τῶν ὅλων Θεὸν , πειράζειν δὲ διὰ τοῦτο τὸν Ἀβραάμ . Ἀλλ’ ἦν ἀναγκαῖον , μὴ ἐν εἰδήσει μόνῃ τῇ παρὰ Θεῷ τὴν τοῦ δικαίου καταλαμπρύνεσθαι κεφαλήν · εὐκλεεστάτην δὲ μᾶλλον καταπλουτῆσαι τὴν εὔκλειαν , καὶ ἐν ταῖς ἁπάντων γνώσεσι διὰ πείρας αὐτῆς ἐφ’ ἄπασι τοῖς ἀρίστοις μεμαρτυρημένην · Ἔδει καὶ διὰ τῶν ἱερῶν βοᾶσθαι Γραμμάτων , ὅτι πλεῖστον ὅσον ἐν αὐτῷ τὸ εὐήνιον , καὶ τῶν θεσπισμάτων πολὺς ἦν ὁ λόγος , μᾶλλον δὲ τὸ ὑπερτεροῦν οὐδέν . Ἧκε δὲ εἰς τοῦτο γνώμης τε καὶ προθυμίας , ὡς καὶ αὐτῆς ἀλογῆσαι τῆς εἰς τέκνον ἀγάπης , καὶ τὴν τῆς παιδοκτονίας μὴ καταδεῖσαι γραφήν . Καὶ τό γε παραδοξότερον , ἐν αὐτῷ προσεδόκησε πατὴρ ἔσεσθαι πολλῶν ἐθνῶν . Ἀλλ’ ᾔδει καὶ ἀψευδοῦντα πρὸς τοῦτο Θεόν . Εἶτα προσεκόμιζεν εἰς θυσίαν τὸ παιδάριον , οὐκ ἐν ἀπογνώσει γεγονὼς τῶν ἐπηγγελμένων , ἀλλὰ ταῖς τοῦ Δεσπότου δυνάμεσιν ἀναθεὶς , τὸ ὄπως ἂν εἰδείη πληροῦν τὸ ὠμοσμένον . Καὶ οὐκ ἀκερδὲς τὸ χρῆμα αὐτῷ , καίτοι διὰ πείρας ἰόντι τῆς οὕτω πικρᾶς . Ἐδιδάσκετο γὰρ ὡς ἀπό γε τοῦ μέλλοντος συμβαίνειν , τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως τὸ λόγου παντὸς πέρα καὶ ἀξιάκουστον θαῦμα , καὶ προσέτι τὸ σεπτὸν καὶ μέγα τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Μονογενοῦς μυστήριον . Καὶ γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος , Πίστει , φησὶ , προσενήνοχεν Ἀβραὰμ τὸν Ἰσαὰκ πειραζόμενος , καὶ τὸν μονογενῆ προσέφερεν ὁ τὰς ἐπαγγελίας ἀναδεξάμενος . Πρὸς ὃν ἐλαλήθη · Ἐν Ἰσαὰκ κληθήσεταί σοι σπέρμα · λογισάμενος ὄτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγεῖραι δυνατὸς ὁ Θεὸς , ὅθεν αὐτὸν καὶ ἐν παραβολῇ ἐκομίσατο . Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε κατὰ καιροὺς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ , ῥίζαν ὥσπερ αὐτὸν καὶ γένεσιν μυρίων ὅσων ἀποφαίνειν ἐθνῶν , τεθνεῶτος ὑπὲρ τοῦ κόσμου τοῦ Ἐμμανουήλ . ταύτῃτοι διὰ πείρας αὐτῆς χρησίμως ὁ δίκαιος ἐδιδάσκετο τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τὴν ὑπερφυᾶ καὶ ἄφραστον εἰς ἡμᾶς ἀγάπησιν · ὅς γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο , καθάπερ ἤδη προείπομεν , ἀλλ’ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν τῶν ἐν πίστει δεδικαιωμένων , καὶ εἰς τέκνα λελογισμένων τοῦ προπάτορος Ἀβραάμ . Εἰ γάρ τι χρὴ καὶ τῶν ἀνθρωπίνων διατεκμήρασθαι , φαίην ἂν ὄτι φορτικόν τε καὶ δύσοιστον τῷ μακαρίῳ , γέγονεν Ἀβραὰμ τὸ προστάξαι Θεὸν καταθύειν τὸν Ἰσαάκ . Πῶς γὰρ οἴει διακεῖσθαι τότε τὸν τοῦτο δρᾷν ἐπιτεταγμένον ; Ἀνὴρ εἰς γῆρας ἐληλακὼς βαθὺ , ἕνα καὶ ὀψιγενῆ πλουτήσας υἱὸν , παρῃρημένος τῷ χρόνῳ τὸ καὶ ἑτέρων δύνασθαι γενέσθαι πατὴρ , ἀφηλικεστέραν δὲ καὶ αὐτὴν ἔχων τὴν συνῳκισμένην ( ἦν γὰρ καὶ αὐτὴ πρεσβύτις ἡ Σάῤῥα ) , τὸν οὕτω τριπόθητον ἀποσφάττειν υἱὸν ἀμελλητὶ προσετάττετο , τὸν μονογενῆ καὶ πολύευκτον . Ποίᾳ γὰρ δύνασθαι χειρὶ προσεδόκησεν ὁ πρεσβύτης , κατωθῆσαι μὲν τοῦ μειρακίου τὸ ξίφος , τὴν δὲ οὕτως ἐλεεινὴν κατὰ τοῦ ἰδίου γεννήματος τολμῆσαι σφαγήν ; Ἆρ’ οὖν οὐκ ἐννοεῖν ἀκόλουθον , ὅτι πικρὸς καὶ δριμὺς ἐννοιῶν ὄχλος τὴν τοῦ δικαίου ψυχὴν ἀφορήτως κατεληΐζετο ; Καὶ ποτὲ μὲν ἡ φύσις εἰς φιλοστοργίαν κατεβιάζετο · ποτὲ δὲ τὸ θεῖον ἐδυσώπει χρησμῴδημα , καὶ τάχα που πρὸς ἀβούλητον εὐπείθειαν ὡς ἐξ ἀνάγκης ἐκάλει . Μέγα δὴ οὖν ἀληθῶς τὸ τοῦ δικαίου θαῦμα , καὶ παντὸς ἐπαίνου λοιπὸν τὸ θεοφιλές . Προσεκόμιζε γὰρ τὸ λογικὸν ἱερεῖον , καὶ τοῖς τῆς φύσεως νόμοις ἐῤῥῶσθαι φράσας , καὶ τῆς ἀπαραιτήτου φιλοστοργίας πατήσας τὸ κέντρον , καὶ τῶν ἐπιγείων οὐδὲν τῇ εἰς Θεὸν ἀντιπαρεξάγων ἀγάπῃ . Τοιγάρτοι καὶ δεδόξασται , καὶ φίλος ἐκλήθη Θεοῦ . Καὶ εἰς πέρας αὐτῷ τὸ προσδοκηθὲν , τὰ τῆς ἐλπίδος ἐκβέβηκε . Γέγονε γὰρ πολλῶν καὶ ἀναριθμήτων ἐθνῶν πατὴρ ἐν Χριστῷ . Δι’ οὗ καὶ μεθ’ οὗ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ ἡ δόξα σὺν ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων . Ἀμήν .
Lemmas: γ . Ἀγαθός μέν οὖν , καθάπερ ἐγώ , ὁ ὁ ἱστορία λόγος ἐφαρμόζω ὁ μυστήριον . χρή δέ , οἴομαι , λοιπός ἐξαίσιος θαῦμα κατακαλλύνω πρός ἐγώ ὁ θεσπέσιος Ἀβραάμ , καί ὁ εἰς ἄκρος ἔπαινος εὐκλεής ὁ ἁπανταχοῦ καί περίοπτος ἀναδείκνυμι . καί πρός γε δή οὗτος περιαθρέω σαφῶς ὁ θεῖος εὐτεχνία ἐγώ ὁ βάθος . πειράζω γάρ ὁ θεσπέσιος Ἀβραάμ , οὐ ἀγνοέω Θεός ὁ εἰμί . λανθάνω γάρ εἄν οὐδείς ὁ πᾶς οἶδα νόος . τοιγάρ καί φάσκω · Τῖς οὗτος ὁ κρύπτω ἐγώ βουλή , συνέχω δέ ῥῆμα ἐν Καρδία , ἐγώ οἴομαι κρύπτω ; καί διά φωνή Ἠσαΐας πάλιν · ὅτι2 ἐγώ εἰμί ὁ θεός , καί οὐ εἰμί ἔτι πλήν ἐγώ . ἀναγγέλλω πρότερος ὁ ἔσχατος πρίν αὐτός γίγνομαι , καί ἅμα συντελέω . οὐκοῦν ἀπόπληκτος κομιδή , καί ἐν ὁ ἄγαν ἀπηχής καταλογίζομαι φρονέω ὀρθῶς , ὁ ἀγνοέω μέν οἴομαι ὁ εἰμί ὁ ὁ ὅλος θεός , πειράζω δέ διά οὗτος ὁ Ἀβραάμ . ἀλλά εἰμί ἀναγκαῖος , μή ἐν εἴδησις μόνος ὁ παρά Θεός ὁ ὁ Δίκαιος καταλαμπρύνω κεφαλή · εὐκλεής δέ μᾶλλον καταπλουτέω ὁ εὔκλεια , καί ἐν ὁ ἅπας γνῶσις διά πείρω αὐτός ἐπί ἄπας ὁ ἀγαθός μαρτυρέω · δέω καί διά ὁ ἱερός βοάω Γράμμα , ὅτι πλεῖστος ὅσος ἐν αὐτός ὁ εὐήνιος , καί ὁ θέσπισμα πολύς εἰμί ὁ λόγος , μᾶλλον δέ ὁ υπερτερώ οὐδείς . ἥκω δέ εἰς οὗτος γνώμη τε καί προθυμία , ὡς καί αὐτός ἀλογέω ὁ εἰς τέκνον ἀγάπη , καί ὁ ὁ παιδοκτονία μή καταδεῖσαι γραφεύς . καί ὁ γε παράδοξος , ἐν αὐτός προσδοκάω πατήρ εἰμί πολύς ἔθνος . ἀλλά οἶδα καί ἀψευδέω πρός οὗτος Θεός . εἶτα προσκομίζω εἰς θυσία ὁ παιδάριον , οὐ ἐν ἀπόγνωσις γίγνομαι ὁ ἐπαγγέλλω , ἀλλά ὁ ὁ δεσπότης δύναμις ἀνατίθημι , ὁ ὅπως εἄν οἶδα πληρόω ὁ ὄμνυμι . καί οὐ ἀκερδής ὁ χρῆμα αὐτός , καίτοι διά πείρω εἶμι ὁ οὗτος πικρός . διδάσκω γάρ ὡς ἀπό γε ὁ μέλλω συμβαίνω , ὁ ἐκ νεκρός ἀνάστασις ὁ λόγος πᾶς πέρα καί ἀξιάκουστος θαῦμα , καί προσέτι ὁ σεπτός καί μέγας ὁ ἐνανθρώπησις ὁ Μονογενώ μυστήριον . καί γοῦν ὁ θεσπέσιος Παῦλος , πίστις , φημί , προσφέρω Ἀβραάμ ὁ Ἰσαάκ πειράζω , καί ὁ μονογενής προσφέρω ὁ ὁ ἐπαγγελία ἀναδέχομαι . πρός ὅς λαλέω · ἐν Ἰσαάκ καλέω σύ σπέρμα · λογίζομαι ὅστις καί ἐκ νεκρός ἐγείρω δυνατός ὁ θεός , ὅθεν αὐτός καί ἐν παραβολή κομίζω . ἐπεί γάρ μέλλω κατά καιρός ὁ θεός καί πατήρ , ῥίζα ὥσπερ αὐτός καί γένεσις μυρίος ὅσος ἀποφαίνω ἔθνος , θνῄσκω ὑπέρ ὁ κόσμος ὁ Ἐμμανουήλ . ταύτῃτοι διά πείρω αὐτός χρήσιμος ὁ δίκαιος διδάσκω ὁ Θεός καί πατήρ ὁ ὑπερφυής καί ἄφραστος εἰς ἐγώ ἀγάπησις · ὅς γε ὁ ἴδιος υἱός οὐ φείδομαι , καθάπερ ἤδη προεῖπον , ἀλλά ὑπέρ ἐγώ πᾶς παραδίδωμι αὐτός ὁ ἐν πίστις δικαιόω , καί εἰς τέκνον λογίζομαι ὁ προπάτωρ Ἀβραάμ . εἰμί γάρ τίς χρή καί ὁ ἀνθρώπινος διατεκμαίρομαι , φημί εἄν ὅστις φορτικός τε καί δύσοιστος ὁ μακάριος , γίγνομαι Ἀβραάμ ὁ προστάσσω θεός καταθύω ὁ Ἰσαάκ . Πῶς γάρ οἴομαι διάκειμαι τότε ὁ οὗτος δράω ἐπιτάσσω ; ἀνήρ εἰς γῆρας ἐλαύνω βαθύς , εἷς καί οψιγενής πλουτέω υἱός , παραλέγω ὁ χρόνος ὁ καί ἕτερος δύναμαι γίγνομαι πατήρ , ἀφηλικής δέ καί αὐτός ἔχω ὁ συνοικίζω ( εἰμί γάρ καί αὐτός πρεσβύτης ὁ Σάρα ) , ὁ οὗτος τριπόθητος ἀποσφάζω υἱός ἀμελλητί προστάσσω , ὁ μονογενής καί πολύευκτος . Πόα γάρ δύναμαι χείρ προσδοκάω ὁ πρεσβύτης , κατοικέω μέν ὁ μειράκιον ὁ ξίφος , ὁ δέ οὕτως ἐλεεινός κατά ὁ ἴδιος γέννημα τολμάω σφαγή ; ἆρα οὖν οὐ ἐννοέω ἀκόλουθος , ὅτι πικρός καί δριμύς ἔννοια ὄχλος ὁ ὁ Δίκαιος ψυχή ἀφόρητος καταληΐζομαι ; καί ποτέ μέν ὁ φύσις εἰς φιλοστοργία καταβιάζομαι · ποτέ δέ ὁ θέω δυσωπέω χρησμῴδημα , καί τάχα ποῦ πρός ἀβούλητος εὐπείθεια ὡς ἐκ ἀνάγκη καλέω . Μέγης δή οὖν ἀληθής ὁ ὁ Δίκαιος θαῦμα , καί πᾶς ἔπαινος λοιπός ὁ θεοφιλής . προσκομίζω γάρ ὁ λογικός ἱερεῖον , καί ὁ ὁ φύσις νόμος ῥώννυμι φράζω , καί ὁ ἀπαραίτητος φιλοστοργία πατέω ὁ κέντρον , καί ὁ ἐπίγειος οὐδείς ὁ εἰς θεός ἀντιπαρεξάγω ἀγάπη . τοιγάρ καί δοξάζω , καί φίλος καλέω Θεός . καί εἰς πέρας αὐτός ὁ προσδοκάω , ὁ ὁ ἐλπίς ἐκβαίνω . γίγνομαι γάρ πολύς καί ἀναρίθμητος ἔθνος πατήρ ἐν Χριστός . διά ὅς καί μετά ὅς ὁ Θεός καί πατήρ ὁ δόξα σύν ἅγιος πνεῦμα εἰς ὁ αἰών ὁ αἰών . ἀμήν .