critobulus.fragmenta 5.lxviii
Ὁ δὲ βασιλεὺς μετὰ ταῦτα ἐσελθὼν ἐς τὴν πόλιν , κατεθεᾶτο τό τε μέγεθος καὶ τὴν θέσιν αὐτῆς , τήν τε λαμπρότητα καὶ καλλονὴν , τό τε πλῆθος καὶ μέγεθος καὶ κάλλος τῶν τε ναῶν καὶ τῶν δημοσίων οἰκοδομημάτων , τῶν τε ἰδιωτικῶν οἰκιῶν καὶ κοινῶν καὶ τῶν ἐν δυνάμει ὄντων τὴν πολυτέλειαν , ἔτι δὲ τήν τε τοῦ λιμένος θέσιν καὶ τῶν νεωρίων καὶ τὸ πρὸς πάντα ἐπιτηδείως ἔχειν τὴν πόλιν καὶ εὐφυῶς , καὶ ἁπλῶς πᾶσαν αὐτῆς τὴν κατασκευὴν καὶ τὸν κόσμον . ( 2 ) Ἑώρα δὲ καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυμένων καὶ τὴν ἐρήμωσιν τῶν οἰκιῶν καὶ τὴν παντελῆ φθορὰν αὐτῆς καὶ τὸν ὄλεθρον · καὶ οἶκτος αὐτὸν εὐθὺς ἐσῄει καὶ μετάμελος οὐ μικρὸς τῆς ἀπωλείας τε καὶ διαρπαγῆς , καὶ δάκρυον ἀφῆκε τῶν ὀφθαλμῶν , καὶ μέγα στενάξας τε καὶ περιπαθές , « οἵαν , ἔφη , πόλιν ἐς διαρπαγὴν καὶ ἐρήμωσιν ἐκδεδώκαμεν · » οὕτως ἔπαθε τὴν ψυχήν . ( 3 ) Καὶ γὰρ ὄντως πάθος μέγα τοῦτο γέγονεν ἐφ’ ἡμῶν ἐν μιᾷ δὴ ταύτῃ πόλει οἷον ἐν οὐδεμιᾷ τῶν πάλαι μνημονευομένων τε καὶ ἱστορουμένων μεγάλων πόλεων μεγέθει τε τῆς ἁλούσης πόλεως καὶ ὀξύτητι καὶ ἀποτομίᾳ τοῦ ἔργου · οὐχ ἥκιστα δὲ πάντας ἐξέπληξε τούς τε ἄλλους καὶ αὐτοὺς δὴ τοὺς δράσαντας καὶ παθόντας τῷ τε παραλόγῳ καὶ ἀήθει τοῦ γεγονότος καὶ τῷ ὑπερβάλλοντι καὶ ξενίζοντι τοῦ δεινοῦ . ( 4 ) Ἑάλω Τροία , ἀλλ’ ὑπὸ Ἑλλήνων καὶ δέκα ἔτη πολεμουμένη , ὥστε εἰ καὶ τῷ πλήθει τῶν τε ἀπολλυμένων τῶν τε ἑαλωκότων οὐ μείων ἦν ἡ ξυμφορὰ , εἰ μὴ καὶ μείζων εἰπεῖν , ἀλλὰ καὶ ἄμφω ταῦτα ἔφερέ τινα κουφισμὸν καὶ παραμυθίαν αὐτῇ · οἵ τε γὰ Ἕλληνες φιλανθρωπότερον τοῖς ἑαλωκόσι προσεφέροντο , τὰς κοινὰς αἰδούμενοι τύχας , ὅ τε συνεχὴς πόλεμος καὶ μακρὸς καὶ τὸ καθ’ ἡμέραν τὴν ἅλωσιν προσδοκᾶν παρῄρηται τὴν ἀκριβῆ τούτων αἴσθησιν τῶν δεινῶν · τὸ δὲ παρὸν ἀπαραμύθητον ὅλως . ( 5 ) Ἑάλω Βαβιλὼν ὑπὸ Κύρου , ἀλλ’ οὐδὲν ἐς τὰ καίρια παραβλαβεῖσα , οὐδ’ αἰχμαλωσίᾳ δουλεύσασα , οὐδ’ ὕβρει γυναικῶν ἐκδοθεῖσα καὶ παίδων , ἀλλ’ ἢ μόνον δεσπότην ἀλλάξασα , καὶ τοῦτον χρηστὸν ἀντὶ πονηροῦ . ( 6 ) Ἑάλω Καρχηδὼν ὑπὸ Σκηπίωνος δίς , ἀλλὰ τὸ μὲν πρῶτον ὁμήρους δοῦσα καὶ τὰς δαπάνας τοῦ πολέμου παρασχομένη , ἐς χρήματα ( καὶ ) μόνα τὴν ζημίαν ἐδέξατο , τὸ δὲ δεύτερον μικρὸν ἀπωτέρω μετοικισθεῖσα ξὺν γυναιξὶ καὶ παισὶ καὶ τοῖς ὑπάρχουσι πᾶσι καὶ τοὺς οἰκήτορας ἔχουσα σῶς καὶ κακῶν ἀπαθεῖς οὐδὲν τοσοῦτον ὑπέστη δεινόν . ( 7 ) Ἑάλω Ῥώμη , τὸ μὲν πρῶτον ὑπὸ Κελτῶν τε καὶ Γαλατῶν , ὑπὸ Γότθων τὸ δεύτερον · ἀλλ’ οὐδὲν τοσοῦτον παθοῦσα δεινὸν , ἀλλ’ ἤ μόνον τυραννηθεῖσα μικρὸν καὶ χρήμασι ζημιωθεῖσα καὶ πλούτῳ καὶ δημεύσει τῶν πρώτων οἰκιῶν καὶ ὑπερορίᾳ τῶν ἐνδόξων ἀνδρῶν , καὶ πάλιν μικρὸν ὕστερον ἑαυτὴν ἀνακτησαμένη , ἐπὶ μέγα δόξης ἤρθη καὶ πλούτου καὶ δυναστείας καὶ τύχης . ( 8 ) Ἑάλω Ἱεροσόλυμα τρίς , ὑπ’ Ἀσσυρίων τὸ πρῶτον , ὑπ’ Ἀντιόχου τὸ δεύτερον , ὑπὸ Ῥωμαίων τὸ τρίτον · ἀλλὰ τὸ μὲν πρῶτον μετοικίαν μόνην ὑπέστη ξὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις καὶ τοῖς ὑπάρχουσι πᾶσιν ἐς Βαβυλῶνα · ὑπ’ Ἀντιόχου δὲ μικρὸν τυραννηθέντες πάλιν εἶχον τὴν πόλιν · ὑπὸ δὲ Ῥωμαίων εἰ καὶ τὰ πάθη τῆς ἁλώσεως ἦσαν οὐ φορητὰ , ἀλλὰ στάσεις τε ἦσαν ἐν αὐτῇ πολλαὶ καὶ δειναὶ καὶ ἐμφύλια καὶ διαρπαγαὶ καὶ σφαγαὶ καὶ φόνοι τῶν ἐνοικούντων τε καὶ τῶν οἰκειοτάτων ἀνόσιοι καὶ πρὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐν αὐτῷ τῷ πολέμῳ , ὥστε καὶ ἐν εὐχαῖς ἦν αὐτοῖς πολλάκις τὸ τὴν πόλιν ἁλῶναι , ἀπαλλαγὴν ἐκ τούτου τῶν μεγίστων κακῶν οἰομένοις εὑρέσθαι ἢ τῷ θανάτῳ ἢ τῇ δουλείᾳ . Οὕτως οὐδὲν τὰ]τῶν πόλεων ἐκείνων πτώματα πρὸς τὸ ταύτης εἰσὶν οἷα καὶ παραβάλλεσθαι . ( 9 ) Καὶ ἄλλαι δὲ πόλεις πολλαὶ καὶ μεγάλαι ἔν τε ἀσίᾳ καὶ Εὐρώπῃ ἑάλωσαν , καὶ πλούτῳ καὶ δόξῃ καὶ σοφίᾳ καὶ ἀρετῇ τῶν ἐνοικούντων καὶ πολλοῖς ἄλλοις ἀνθοῦσαι τοῖς ἀγαθοῖς , ἀλλ’ οὐδὲ τὰ τούτων πτώματα λόγον ἔχει πρὸς τὰ παρόντα δεινά .
Lemmas: ὁ δέ βασιλεύς μετά οὗτος εἰσέρχομαι εἰς ὁ πόλις , καταθεάομαι ὁ τε μέγεθος καί ὁ θέσις αὐτός , ὁ τε λαμπρότης καί καλλονή , ὁ τε πλῆθος καί μέγεθος καί κάλλος ὁ τε ναός καί ὁ δημόσιος οἰκοδόμημα , ὁ τε ἰδιωτικός οἰκίον καί κοινός καί ὁ ἐν δύναμις εἰμί ὁ πολυτέλεια , ἔτι δέ ὁ τε ὁ λιμήν θέσις καί ὁ νεώριον καί ὁ πρός πᾶς ἐπιτηδείως ἔχω ὁ πόλις καί εὐφυής , καί ἁπλόος πᾶς αὐτός ὁ κατασκευή καί ὁ κόσμος . ( 2 ) ὁράω δέ καί ὁ πλῆθος ὁ ἀπόλλυμι καί ὁ ἐρήμωσις ὁ οἰκίον καί ὁ παντελής φθορά αὐτός καί ὁ ὄλεθρος · καί οἶκτος αὐτός εὐθύς εἴσειμι καί μετάμελος οὖον μικρός ὁ ἀπώλεια τε καί διαρπαγή , καί δάκρυ ἀφίημι ὁ ὀφθαλμός , καί μέγας στενάζω τε καί περιπαθής , « οἷος , φημί , πόλις εἰς διαρπαγή καί ἐρήμωσις ἐκδίδωμι · » οὕτως πάσχω ὁ Ψυχή . ( 3 ) καί γάρ εἰμί πάθος μέγας οὗτος γίγνομαι ἐπί ἐγώ ἐν εἷς δή οὗτος πόλις οἷος ἐν οὐδείς ὁ πάλαι μνημονεύω τε καί ἱστορέω μέγας πόλις μέγεθος τε ὁ ἁλίσκομαι πόλις καί ὀξύτης καί ἀποτομία ὁ ἔργον · οὐ ἥκιστος δέ πᾶς ἐκπλήσσω ὁ τε ἄλλος καί αὐτός δή ὁ δράω καί πάθος ὁ τε παράλογος καί ἀήθης ὁ γίγνομαι καί ὁ ὑπερβάλλω καί ξενίζω ὁ δεινός . ( 4 ) ἁλίσκομαι Τροία , ἀλλά ὑπό Ἕλλην καί δέκα ἔτος πολεμόω , ὥστε εἰμί καί ὁ πλῆθος ὁ τε ἀπόλλυμι ὁ τε ἁλίσκομαι οὖον μείων εἰμί ὁ συμφορά , εἰμί μή καί μείζων εἶπον , ἀλλά καί ἄμφω οὗτος φέρω τις κουφισμός καί παραμυθία αὐτός · ὁ τε γε Ἕλλην φιλάνθρωπος ὁ ἁλίσκομαι προσφέρω , ὁ κοινός αἰδέομαι Τύχη , ὅς τε συνεχής πόλεμος καί μακρός καί ὁ κατά ἡμέρα ὁ ἅλωσις προσδοκάω παραλέγω ὁ ἀκριβής οὗτος αἴσθησις ὁ δεινός · ὁ δέ πάρειμι ἀπαραμύθητος ὅλως . ( 5 ) ἁλίσκομαι βίλα ὑπό Κῦρος , ἀλλά οὐδείς εἰς ὁ καίριος παραβάλλω , οὐδέ αἰχμαλωσία δουλεύω , οὐδέ ὕβρις γυνή ἐκδίδωμι καί παῖς , ἀλλά ἢ μόνος δεσπότης ἀλλάσσω , καί οὗτος χρηστός ἀντί πονηρός . ( 6 ) ἁλίσκομαι Καρχηδών ὑπό Σκηπίων δίς , ἀλλά ὁ μέν πρῶτος ὅμηρος δήω καί ὁ δαπάνη ὁ πόλεμος παρέχω , εἰς χρῆμα ( καί ) μόνος ὁ ζημία δέχομαι , ὁ δέ δύο μικρός ἀπωτέρω μετοικίζω ξὺν γυνή καί παῖς καί ὁ ὑπάρχω πᾶς καί ὁ οἰκήτωρ ἔχω σῶς καί κακός ἀπαθής οὐδείς τοσοῦτος ὑφίστημι δεινός . ( 7 ) ἁλίσκομαι Ῥώμη , ὁ μέν πρῶτος ὑπό Κελτός τε καί Γαλάτης , ὑπό Γότθος ὁ δύο · ἀλλά οὐδείς τοσοῦτος πάσχω δεινός , ἀλλά ἤ μόνος τυραννέω μικρός καί χρῆμα ζημιόω καί πλοῦτος καί δήμευσις ὁ πρῶτος οἰκίον καί ὑπερορία ὁ ἔνδοξος ἀνήρ , καί πάλιν μικρός ὕστερος ἑαυτοῦ ἀνακτάομαι , ἐπί μέγας δόξα ἀραρίσκω καί πλοῦτος καί δυναστεία καί τυγχάνω . ( 8 ) ἁλίσκομαι Ἱερουσαλήμ τρίς , ὑπό Ἀσσύριος ὁ πρῶτος , ὑπό Ἀντίοχος ὁ δύο , ὑπό Ῥωμαῖος ὁ τρίτος · ἀλλά ὁ μέν πρῶτος μετοικία μόνος ὑφίστημι ξὺν γυνή καί τέκνον καί ὁ ὑπάρχω πᾶς εἰς Βαβυλών · ὑπό Ἀντίοχος δέ μικρός τυραννεύω πάλιν ἔχω ὁ πόλις · ὑπό δέ Ῥωμαῖος εἰμί καί ὁ πάθος ὁ ἅλωσις εἰμί οὖον φορητός , ἀλλά στάσις τε εἰμί ἐν αὐτός πολύς καί δεινός καί ἐμφύλιος καί διαρπαγή καί σφαγή καί φόνος ὁ ἐνοικέω τε καί ὁ οἰκεῖος ἀνόσιος καί πρό ὁ πόλεμος καί ἐν αὐτός ὁ πόλεμος , ὥστε καί ἐν εὐχή εἰμί αὐτός πολλάκις ὁ ὁ πόλις ἁλίσκομαι , ἀπαλλαγή ἐκ οὗτος ὁ μέγας κακός οἴομαι εὑρίσκω ἢ ὁ θάνατος ἢ ὁ δουλεία . οὕτως οὐδείς τείνω πόλις ἐκεῖνος πτῶμα πρός ὁ οὗτος εἰμί οἷος καί παραβάλλω . ( 9 ) καί ἄλλος δέ πόλις πολύς καί μέγας ἐν τε Ἀσία καί Εὐρώπη ἁλίσκομαι , καί πλοῦτος καί δόξα καί σοφία καί ἀρετή ὁ ἐνοικέω καί πολύς ἄλλος ἀναθέω ὁ ἀγαθός , ἀλλά οὐδέ ὁ οὗτος πτῶμα λόγος ἔχω πρός ὁ πάρειμι δεινός .