critobulus.fragmenta 5.xxx
Ἐνεβέβλητο πρῶτον ἡ καλουμένη βοτάνη , πληροῦσα ἰσχυρῶς τὴν ὄπισθεν ὅλην χωνείαν καὶ τὸν αὐλὸν τῆς μηχανῆς ἕως τοῦ στομίου τοῦ δευτέρου αὐλοῦ τοῦ δεξομένου τὸν λίθον . ( 2 ) Ἔπειτα τῷ στόματι τούτῳ πάσσαλος ἐνεβέβλητο μεγίστη ξύλου τοῦ ἰσχυροτάτου , ἣ σιδηροῖς μοχλοῖς τυπτομένη βιαίως ὠθεῖτο , στενοχωρουμένη ἐπὶ τὰ ἔνδον , ἀποκλείουσα καὶ ξυνέχουσα τὴν βοτάνην οὕτω τοι ἰσχυρῶς , ὡς μηδ’ ἂν εἴ τι καὶ γένοιτο , δυνηθῆναι ταύτην ἄλλῳ τῳ τρόπῳ ἐκεῖθεν ἐξαιρεθῆναι , μὴ τῆς βοτάνης ἀναφθείσης τῇ βίᾳ . Εἶτα τὸν λίθον ἐπεφόρουν ὠθοῦντες ἐντὸς , ἕως ἐν χρῷ γένηται τῇ πασσάλῳ , καὶ ξυνέσφιγγον τοῦτον κύκλωθεν . ( 3 ) Μετὰ δὲ τοῦτο τρέψαντες τὴν μηχανὴν πρὸς ὃ παίειν ἔμελλε , καὶ σταθμήσαντες αὐτὴν μέτροις τισὶ τεχνικοῖς καὶ ἀναλογίαις πρὸς τὸν σκοπὸν , ἐπεφόρουν ἔπειτα κεραίας μεγάλας ξύλων αὐτῇ κάτωθεν ὑποστρωννύοντες καὶ καλῶς ἐφαρμόζοντες , καὶ λίθους ἐπετίθουν παμμεγέθεις , βαρύνοντες αὐτὴν καὶ κατασφαλίζοντες ἄνωθέν τε καὶ κάτωθεν καὶ ὄπισθεν καὶ πανταχόθεν , ἵνα μὴ τῇ βίᾳ τῆς ῥύμης καὶ τῷ σφοδρῷ τῆς φορᾶς τῆς οἰκείας ἕδρας παρατραπεῖσα , πόρρω ποι τοῦ σκοποῦ βάλῃ . ( 4 ) Εἶτα πῦρ ἐπέβαλον αὐτῇ , διὰ τῆς ὄπισθεν βραχείας τρυμαλιᾶς ἀνάψαντες τὴν βοτάνην · καὶ ταύτης ἐξαφθείσης θᾶττον ἢ λόγος , πρῶτα μὲν ἐγίνετο μυκηθμὸς φοβερὸς καὶ κλόνος τῆς ὑποκειμένης γῆς καὶ τῆς πόρρω καὶ βρόμος οἷος οὐδείς , ἔπειτα μετὰ βροντῆς ἐξαισίας καὶ δούπου φρικώδους παὶ πυρὸς τὰ πέριξ πάντα ξυμφλέγοντος καὶ μελαίνοντος ἔνδοθεν ὠθουμένη ἡ πάσσαλος πνεύματι ξηρῷ καὶ θερμῷ βιαίως ἐκίνει τὸν λίθον ἐξερχομένη · ( 5 ) ὁ δὲ φερόμενος μετὰ βίας σφοδροτάτης καὶ ῥύμης προσέπιπτε τῷ τείχει , καὶ εὐθὺς κατέσειέ τε αὐτὸ καὶ κατέβαλε καὶ ἐς πολλὰ παρερρήγνυ καὶ διελίκμα , πανταχοῦ τε διασκεδάζων αὐτὰ καὶ φόνον τῶν προστυχόντων ποιῶν · καὶ ποτὲ μὲν κατερρίπτει μέρος ὅλον , ποτὲ δὲ ἥμισυ , ποτὲ δὲ πλέον ἢ ἔλαττον πύργου ἢ μεταπυργίου ἢ καὶ ἐπάλξεως , καὶ οὐδὲν ἦν οὕτως ἰσχυρὸν ἢ ἀντίτυπον ἢ πάχος ἐρυμνότατον τείχους , ὡς ἀπαντῆσαι γοῦν δυνηθῆναι ἢ ἀντισχεῖν ὅλως τῇ τοσαύτῃ τοῦ λίθου βίᾳ τε καὶ φορᾷ . ( 6 ) Οὕτως ἄπιστόν τι χρῆμα καὶ παράλογον τὸ εἶδος τοῦτο τῆς μηχανῆς , ὅπερ οἱ παλαιοὶ μὲν βασιλεῖς τε καὶ στρατηγοὶ οὔτε εἶχον οὕτε ἐγίνωσκον · εἰ γὰρ εἶχον , οὐδὲν ἂν εἶχον αὐτοῖς ἀντιβαῖνον ἔτι οὐδὲ προσιστάμενον ὅλως ἐν ταῖς πολιορκίαις , οὐδὲ πολλῶν ἂν ἐδέοντο ἐς τὸ κατασεῖσαι τείχη τε καὶ καταβαλεῖν καὶ τὰ ἐρυμνότατα , οὐδὲ πράγματ’ ἃν εἶχον ἐπιτειχίζοντες καὶ ταφρεύοντες καὶ χώματα αἴροντες καὶ ὑπορύσσοντες ἔστιν οὗ καὶ ἄλλα ἄττα ποιοῦντες ὥστε παραστήσασθαι πόλεις καὶ χειρώσασθαι φρούρια , ἀλλὰ πάντ’ ἂν εἶκεν αὐτοῖς θᾶττον ἢ λόγος καὶ προσεχώρει κατασειόμενά τε καὶ καταρριπτούμενα ταῖς μηχαναῖς · ἀλλ’ οὐκ ἦν . ( 7 ) Εὕρεμα δὲ τοῦτο νέον ἐστὶ Γερμανῶν Κελτῶν , ἐτῶν που μάλιστα πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν ἢ καὶ ὀλίγῳ πλειόνων , σοφώτατον πάνυ καὶ περινενοημένον · καὶ μάλιστα δὴ ἡ τῆς βοτάνης ξυμβολή τε καὶ σκευασία ἐξ εἰδῶν ξυγκειμένη θερμοτάτων καὶ ξηροτάτων , νίτρου καὶ θείου καὶ καρβούνου καὶ βοτανῶν ξηρὸν καὶ θερμὸν πνεῦμα ἀποτελούντων , ὅπερ ἐναποκλειόμενον στεγανῷ καὶ ἰσχυρῷ καὶ ξυμπεπιλημένῳ σώματι τοῦ χαλκοῦ , καὶ μηδαμῆ μηδαμοῦ διέξοδον ἔχον ἄλλοθί πη ἢ ταύτῃ , τῷ ἔνδοθεν ὠθισμῷ καὶ τῇ βίᾳ κινούμενον , τὴν τοσαύτην καὶ τηλικαύτην βίαν τε καὶ φορὰν τοῦ λίθου , ἀλλὰ δὴ καὶ ῥῆξιν τοῦ χαλκοῦ πολλάκις ἐργάζεται . ( 8 ) Ἀλλ’ οὐδὲ ὄνομα παλαιὸν εὑρίσκεται ταύτῃ τῇ μηχανῇ , εἰ μή πού τις αὐτὴν ἑλέπολιν εἴποι ἢ ἀφετήριον , κοινῷ δ’ ὀνόματι ταύτην καλοῦσι πάντες οἱ νῦν ὄντες σκευήν . Καὶ τὰ μὲν τῆς μηχανῆς τοιαῦτα ὡς ἐνὸν ἡμῖν καὶ ἐκ τῶν δυνατῶν ἀπαγγείλασι .
Lemmas: ἐμβάλλω πρῶτος ὁ καλέω βοτάνη , πληρόω ἰσχυρῶς ὁ ὄπισθεν ὅλος χωνεία καί ὁ αὐλός ὁ μηχανή ἠώς ὁ στόμιον ὁ δύο αὐλός ὁ δέχομαι ὁ λίθος . ( 2 ) ἔπειτα ὁ στόμα οὗτος πάσσαλος ἐμβάλλω μέγας ξύλον ὁ ἰσχυρός , ὅς σιδήρεος μοχλός τύπτω βίαιος ὠθέω , στενοχωρέω ἐπί ὁ ἔνδον , ἀποκλείω καί συνέχω ὁ βοτάνη οὗτος ὅς ἰσχυρῶς , ὡς μηδέ εἄν εἰμί τίς καί γίγνομαι , δύναμαι οὗτος ἄλλος ὁ τρόπος ἐκεῖθεν ἐξαιρέω , μή ὁ βοτάνη ἀνάπτω ὁ βία . εἶτα ὁ λίθος ἐπιφορέω ὠθέω ἐντός , ἠώς ἐν χράω γίγνομαι ὁ πάσσαλος , καί συσφίγγω οὗτος κύκλωθεν . ( 3 ) μετά δέ οὗτος τρέπω ὁ μηχανή πρός ὅς παίω μέλλω , καί σταθμάω αὐτός μέτρον τις τεχνικός καί ἀναλογία πρός ὁ σκοπός , ἐπιφορέω ἔπειτα κεραία μέγας ξύλον αὐτός κάτωθεν ὑποστρωνύω καί καλῶς ἐφαρμόζω , καί λίθος ἐπιτίθημι παμμεγέθης , βαρύνω αὐτός καί κατασφαλίζω ἄνωθεν τε καί κάτωθεν καί ὄπισθεν καί πανταχόθεν , ἵνα μή ὁ βία ὁ ῥύμη καί ὁ σφοδρός ὁ φορός ὁ οἰκεῖος ἕδρα παρατρέπω , πόρρω ποῖ ὁ σκοπός βάλλω . ( 4 ) εἶτα πῦρ ἐπιβάλλω αὐτός , διά ὁ ὄπισθεν βραχύς τρυμαλιά ἀνάπτω ὁ βοτάνη · καί οὗτος ἐξάπτω ταχύς ἢ λόγος , πρῶτος μέν γίγνομαι μυκηθμός φοβερός καί κλόνος ὁ ὑπόκειμαι γῆ καί ὁ πόρρω καί βρόμος οἷος οὐδείς , ἔπειτα μετά βροντή ἐξαίσιος καί δοῦπος φρικώδης πη πυρός ὁ πέριξ πᾶς συμφλέγω καί μελαίνω ἔνδοθεν ὠθέω ὁ πάσσαλος πνεῦμα ξηρός καί θερμός βίαιος κινέω ὁ λίθος ἐξέρχομαι · ( 5 ) ὁ δέ φέρω μετά Βίας σφοδρός καί ῥύμη προσπίπτω ὁ τεῖχος , καί εὐθύς κατασείω τε αὐτός καί καταβάλλω καί εἰς πολύς παραρρήγνυμι καί διλικμαω , πανταχοῦ τε διασκεδάζω αὐτός καί φόνος ὁ προστυγχάνω ποιέω · καί ποτέ μέν καταρρίπτω μέρος ὅλος , ποτέ δέ ἥμισυς , ποτέ δέ πλέω ἢ μικρός πύργος ἢ μεταπύργιον ἢ καί ἔπαλξις , καί οὐδείς εἰμί οὕτως ἰσχυρός ἢ ἀντίτυπος ἢ πάχος ἐρυμνός τεῖχος , ὡς ἀπαντάω γοῦν δύναμαι ἢ ἀντέχω ὅλως ὁ τοσοῦτος ὁ λίθος βία τε καί φορός . ( 6 ) οὕτως ἄπιστος τίς χρῆμα καί παράλογος ὁ εἶδος οὗτος ὁ μηχανή , ὅσπερ ὁ παλαιός μέν βασιλεύς τε καί στρατηγός οὔτε ἔχω ἵημι γιγνώσκω · εἰμί γάρ ἔχω , οὐδείς εἄν ἔχω αὐτός ἀντιβαίνω ἔτι οὐδέ προσίστημι ὅλως ἐν ὁ πολιορκία , οὐδέ πολύς εἄν δήω εἰς ὁ κατασείω τεῖχος τε καί καταβάλλω καί ὁ ἔρυμνος , οὐδέ πρᾶγμα ἄν ἔχω ἐπιτειχίζω καί ταφρεύω καί χῶμα ἀείρω καί ὑπορύσσω εἰμί ὅς καί ἄλλος τις ποιέω ὥστε παρίστημι πόλις καί χειρόομαι φρούριον , ἀλλά πᾶς εἄν εἴκω αὐτός ταχύς ἢ λόγος καί προσχωρέω κατασείω τε καί καταρρίπτω ὁ μηχανή · ἀλλά οὐ εἰμί . ( 7 ) εὕρεμα δέ οὗτος νέος εἰμί Γερμανός Κελτός , ἔτος ποῦ μάλιστα πεντήκοντα καί ἑκατόν ἢ καί ὀλίγος πλείων , σοφός πάνυ καί περινοέω · καί μάλιστα δή ὁ ὁ βοτάνη συμβολή τε καί σκευασία ἐκ εἶδος σύγκειμαι θερμός καί ξηρός , νίτρον καί θεῖον καί κάρβουνο καί βοτάνη ξηρός καί θερμός πνεῦμα ἀποτελέω , ὅσπερ ἐναποκλείω στεγανός καί ἰσχυρός καί συμπιλέω σῶμα ὁ χαλκός , καί μηδαμῆ μηδαμοῦ διέξοδος ἔχω ἄλλοθι πῇ ἢ οὗτος , ὁ ἔνδοθεν ὠθισμός καί ὁ βία κινέω , ὁ τοσοῦτος καί τηλικόσδε βία τε καί φορά ὁ λίθος , ἀλλά δή καί ῥῆξις ὁ χαλκός πολλάκις ἐργάζομαι . ( 8 ) ἀλλά οὐδέ ὄνομα παλαιός εὑρίσκω οὗτος ὁ μηχανή , εἰμί μή πού τις αὐτός ἑλέπολις εἶπον ἢ ἀφετήριος , κοινός δέ ὄνομα οὗτος καλέω πᾶς ὁ νῦν εἰμί σκευή . καί ὁ μέν ὁ μηχανή τοιοῦτος ὡς ἐν-εἰμί ἐγώ καί ἐκ ὁ δυνατός ἀπαγγέλλω .