constantinus-vii-porphyrogenitus-imperator.de-thematibus porfyrogen-thematibus.3
Τὸ θέμα τὸ καλούμενον Ἀρμενιακὸν οὐ κύριον ἔχει τὸ ὄνομα οὐδὲ ἀρχαία τίς ἐστιν ἡ τούτου προσηγορία , ἀλλὰ ἀπὸ τῶν ὁμορούντων καὶ συνοίκων Ἀρμενίων τὴν προσηγορίαν ἐκτήσατο . Δοκῶ δὲ εἰπεῖν ὅτι ἐπὶ Ἡρακλείου βασιλέως καὶ τῶν κάτω χρόνων τὴν τοιαύτην προσηγορίαν ἐκληρονόμησεν · οὔτε γὰρ Στράβων ὁ γεωγράφος τῆς τοιαύτης ὀνομασίας ἐμνήσθη , καίτοι Καππαδόκης ὢν τὸ γένος ἐξ Ἀμασείας τῆς πόλεως , οὔτε Μένιππος ὁ τοὺς σταδιασμοὺς τῆς ὅλης οἰκουμένης ἀπογραψάμενος , οὔτε μὴν Σκύλαξ ὁ Καρυανδηνός , οὔτε ἄλλος τις τῶν ἱστορίας γεγραφότων , οὔτε αὐτὸς Παυσανίας ὁ Δαμασκηνός . Καὶ φαίνεται νεωτέρα ἡ τοιαύτη ὀνομασία · οὔτε γὰρ Προκόπιος , οὔτε μὴν Ἀγαθίας , οὔτε Μένανδρος , οὔτε Ἡσύχιος ὁ Ἰλλούστριος ἐμνημόνευσαν τοῦ τοιούτου ὀνόματος , οἱ τὰ χρονικὰ συντάξαντες ἐπὶ τῆς Ἰουστινιανοῦ βασιλείας . Τὴν γὰρ Καππαδοκίαν οἱ παλαιοὶ εἰς τρία τέμνουσι μέρη · εἴς τε Καταονίαν τὴν ἀπὸ Μελιτηνῆς ἀρχομένην , καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ Ταύρου Ταυρικὴν ὠνομασμένην , καὶ αὐτὴν τὴν μεσόγαιον , ἐν ᾗ Καισάρεια ἡ πόλις ἡ τῶν Καππαδοκῶν μητρόπολις ἵδρυται . Καλοῦσι δὲ οἱ παλαιοὶ μεγάλην τε καὶ μικρὰν Καππαδοκίαν , μεγάλην μὲν τὴν ἀπὸ Καισαρείας καὶ τοῦ Ταύρου καὶ ἕως τῆς Ποντικῆς θαλάσσης , ἣν διορίζει Ἅλυς μὲν ποταμὸς ἐκ δυσμῶν , Μελιτηνὴ δὲ ἐξ ἀνατολῶν . Καὶ αὕτη μὲν ἡ μεγάλη Καππαδοκία . Καὶ τούτων μάρτυς Πολύβιος , ὁ τὴν Ρωμαϊκὴν ἱστορίαν γεγραφώς , ὃς διορίζει τὴν Καππαδοκίαν ἀπό τε τοῦ Ταύρου καὶ Λυκαονίας καὶ ἕως τῆς Ποντικῆς θαλάττης · καὶ αὐτὴ γὰρ ἡ Νεοκαισάρεια ἥ τε Κολώνεια καὶ ἡ Μελιτηνὴ σύμπασα Καππαδοκία λέγονται . Ἔστι δὲ τὸ ὄνομα περσικόν · Πέρσης γάρ τις ἀνὴρ [ ... ] ἐν κυνηγίῳ Ἀρταξέρξῃ τῷ βασιλεῖ , ἢ οὐκ οἶδα ἄλλῳ τινί · λέων προσαπαντήσας τοῦ ἵππου τοῦ βασιλέως ἐδράξατο . Καὶ κατὰ τύχην εὑρεθεὶς ὁ Πέρσης ἐν τῷ τοῦ θηρὸς συναντήματι , τὸν ἀκινάκην σπασάμενος ἐρρύσατο τὸν βασιλέα παρὰ μικρὰν κινδυνεύοντα καὶ τὸν λέοντα ἐθανάτωσεν . Οὗτος οὖν ὁ Πέρσης ἐπί τινος ὄρους ὑψηλοτάτου ἀναβὰς καὶ πᾶσαν τὴν γῆν περισκοπήσας ὅσην ὀφθαλμὸς ἀνθρώπινος περιβλέπει κατά τε ἀνατολὰς καὶ δυσμάς , ἄρκτον τε καὶ μεσημβρίαν , δωρεὰν παρὰ τοῦ βασιλέως πᾶσαν εἴληφε . Ταῦτα δὲ ἱστορεῖ Πολύβιος . Καὶ κατοικεῖται πρὸς μὲν Κολώνειαν παρὰ Ἀρμενίων , πρὸς δὲ τὴν μεσόγαιον , ὅπουπερ ἔστιν ἡ Ἀμάσεια καὶ ὁ λεγόμενος Δαζυμών , παρὰ τῶν καλουμένων Λευκοσύρων · ὅμως πάντας τοὺς Καππαδόκας καὶ τοὺς μέχρι θαλάττης τῆς Ποντικῆς κατοικοῦντας [ Ἡρόδοτος ] Στράβων Λευκοσύρους καλεῖ , πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν Σύρων τῶν ἐπέκεινα τοῦ Ταύρου καὶ Κιλικίας οἰκούντων Μελανοσύρων προσαγορευομένων . Μικρὰ δὲ Καππαδοκία , ἡ νῦν χρηματίζουσα εἰς θέμα , ἥτις ὅμορός ἐστι Λυκαονίας καὶ διαβαίνει μέχρις αὐτῆς Καισαρείας , πλατύνεται δὲ ἕως ἀρχῆς τῶν Βουκελλαρίων , καταλήγει δὲ πρὸς ἀνατολὰς μέχρις αὐτῆς Ροδεντοῦ καὶ τοῦ φρουρίου τοῦ καλουμένου Λούλου καὶ αὐτῆς Ποδενδοῦ . Τὰ δὲ ἐπέκεινα τῆς Κιλικίας εἰσὶ μέρη , ὧν ἀπάρχεται ἡ Ταρσὸς καὶ ἡ Μόμψου ἑστία καὶ Ἄδανα . Καὶ ἥδε μὲν ἡ μικρὰ Καππαδοκία ἡ ἀρτίως εἰς θέματος ὄνομα χρηματίζουσα . Ἐπὶ δὲ τῶν ἄνω χρόνων εἴτε Ἰουστινιανοῦ εἴτε ἄλλων τινῶν τῶν βασιλέων τμηθείσης τῆς Καππαδοκίας εἰς τρία μέρη , τὸ μὲν μεσόγαιον ἐκλήθη Χαρσιανόν , ἀπὸ Χαρσίου τινὸς ἄρχοντος τῷ τότε καιρῷ παρευδοκιμήσαντος ἐν τῷ πρὸς Πέρσας πολέμῳ , καὶ διὰ τοῦτο εἰς θέματος τάξιν καὶ στρατηγίδα μέχρι τοῦ νῦν ἐχρημάτισε · τὸ δὲ κάτω καὶ πρὸς θάλασσαν ἐκλήθη Ἀρμενιακόν , διὰ τὸ εἶναι αὐτὸ πλησιόχωρον τῶν Ἀρμενίων · τὸ δὲ ἄνωθεν καὶ ὁμοροῦν τοῖς Λυκάοσι καὶ τῷ Ταύρῳ , Καππαδοκία μικρὰ νῦν , ὡς ἔφαμεν , εἰς θέματος ὄνομα χρηματίζουσα . Ἐβασιλεύετο δὲ μέχρις Αὐγούστου Καίσαρος . Ἦν δὲ ὑπὸ τὴν Περσικὴν ἐξουσίαν , πρὶν ἢ τὸ Ρώμης αὐξηθῆναι βασίλειον . Ἐγένετο δὲ καὶ αὐτόνομος , ὅτε Ἀριαράθης ἦρχεν αὐτῆς ὁ βασιλεύς , ἐξ οὗ ἡ λίμνη ἡ τὸ ἅλας τίκτουσα , ἣν ἀρτίως βαρβαρίζοντες Καράτειαν καλοῦσιν , Ἀριαράθεια ἐπωνόμαστο . Μετὰ δὲ Ἀριαράθην βασιλεύει αὐτῆς Ἀρχέλαος ὁ κηδεστὴς Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Ἰουδαίας . Μετὰ δὲ τοῦτον παυσαμένης τῆς βασιλείας , εἰς ἐπαρχίαν παρὰ τῶν Ρωμαίων τὸ σχῆμα μετέβαλε , καὶ ἀνθύπατος ταύτην ἐδασμολόγει τε καὶ διέταττεν . Εἰσὶ δὲ πόλεις ἐπίσημοι κατὰ τὴν πρώτην ἐπαρχίαν τέσσαρες · Καισάρεια μητρόπολις , ἡ ἀπὸ τοῦ μεγάλου Καίσαρος Ἰουλίου ὠνομασμένη , ἥτις πρότερον ἐκαλεῖτο Μάζακα , ἀπὸ Μουσὼχ τοῦ τῶν Καππαδοκῶν ἀρχεγόνου · δευτέρα πόλις Νύσσα · τρίτη τὰ Θέρμα , τετάρτη Ρεγεποδαντός . Τῆς δὲ δευτέρας Καππαδοκίας εἰσὶ πόλεις ὑπὸ ἡγεμόνα ὀκτώ · Τύανα , Φαυστινούπολις , Κύβιστρα , Ναζιανζός , Σάσιμα , Παρνασός , Ρεγέδωρα , Μωκισσὸς καὶ φρούριον τὸ καλούμενον Κόρον . Τῆς δὲ τρίτης Καππαδοκίας , ἣ νῦν ὀνομάζεται Ἀρμενιακός , εἰσὶ πόλεις ἑπτά · Ἀμάσεια , Ἴβωρα , Ζάλιχος , Ἄνδραπα , Ἀμινσός Νεοκαισάρεια , Σινώπη . Δισβεβόηται δὲ παρὰ πᾶσιν ἐπὶ κακοτροπίᾳ τὸ τῶν Καππαδοκῶν γένος , ὡς καὶ παροιμίαν περὶ αὐτῶν ἐξενεχθῆναι τοιαύτην · " τρία κάππα κάκιστα · Καππαδοκία Κρήτη Κιλικία " . Καὶ ἐν ἐπιγράμμασι · Καππαδόκαι φαῦλοι μὲν ἀεί · ζώνης δὲ τυχόντες , φαυλότεροι · κέρδους δ' εἵνεκα φαυλότατοι · ἢν δ' ἄρα δὶς καὶ τρὶς μεγάλης δράξωνται ἀπήνης , δὴ τότε γίνονται φαυλεπιφαυλότατοι . Καὶ ἄλλως · Καππαδόκην ποτ' ἔχιδνα κακὴ δάκεν · ἀλλὰ καὶ αὐτὴ κάτθανε γευσαμένη αἵματος ἰοβόλου . Ἐκ δὲ ταύτης τὰ τοιαῦτα βλασφημουμένης ἐβλάστησαν ἄνδρες , μᾶλλον δὲ εἰπεῖν , ἐξανέτειλαν ὥσπερ ἀστέρες πολύφωτοι , ἐπὶ σοφίᾳ διαβόητοι , ζηλωταὶ τῆς Χριστιανῶν πίστεως , Γρηγόριος ὁ Θαυματουργὸς ὁ Νεοκαισαρείας ἐπίσκοπος , Φαίδιμός τε ὁ Ἀμασείας καὶ Βασιλεὺς ὁ ἀοίδιμος ὁ ἐπὶ Λικινίου μαρτυρήσας ὑπὲρ τῆς τῶν Χριστιανῶν πίστεως καὶ ὁ Βασιλίσκος ὁ Κομάνων ἀρχιεπίσκοπος ὃς καὶ αὐτὸς μαρτυρίῳ ἐτελειώθη , μεθ' οὗ κατετέθη τὸ λείψανον Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου , Βασίλειός τε ὁ μέγας ὁ Καισαρείας ἐπίσκοπος · καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος , ὁ Ναζιανζοῦ τὴν ἐπισκοπὴν κληρωσάμενος , νυνὶ ἐν τῷ τῶν Ἀποστόλων ναῷ κατατεθεὶς μετὰ τῶν πατριαρχῶν ταύτης τῆς πόλεως ὑπὸ τοῦ εὐσεβοῦς καὶ φιλοχρίστου βασιλέως Κωνσταντίνου , οἵ τε ἀδελφοὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου , Πέτρος τε καὶ Γρηγόριος καὶ Ναυκράτιος , Καισάριός τε ὁ ἀδελφὸς Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου . Καὶ ταῦτα μὲν τὰ τῆς Καππαδοκίας ὡς ἐν ἐπιτομῇ .
Lemmas: Τέ θέμα ὁ καλέω Ἀρμενιακός οὐ κύριος ἔχω ὁ ὄνομα οὐδέ ἀρχαῖος τίς εἰμί ὁ οὗτος προσηγορία , ἀλλά ἀπό ὁ ὁμορέω καί σύνοικος Ἀρμένιος ὁ προσηγορία κτάομαι . δοκέω δέ λέγω ὅτι ἐπί Ἡράκλειον βασιλεύς καί ὁ κάτω χρόνος ὁ τοιοῦτος προσηγορία κληρονομέω · οὔτε γάρ Στράβων ὁ γεωγράφος ὁ τοιοῦτος ὀνομασία μιμνήσκω , καίτοι Καππαδόκης εἰμί ὁ γένος ἐκ Ἀμάσεια ὁ πόλις , οὔτε Μένιππος ὁ ὁ σταδιασμός ὁ ὅλος οἰκουμένη ἀπογράφω , οὔτε μήν Σκύλαξ ὁ Καρυανδηνός , οὔτε ἄλλος τις ὁ ἱστορία γράφω , οὔτε αὐτός Παυσανίας ὁ Δαμασκηνός . καί φαίνω νέος ὁ τοιοῦτος ὀνομασία · οὔτε γάρ Προκόπιος , οὔτε μήν Ἀγαθίας , οὔτε Μένανδρος , οὔτε Ἡσύχιος ὁ ἰλλούστριος μνημονεύω ὁ τοιοῦτος ὄνομα , ὁ ὁ χρονικός συντάσσω ἐπί ὁ Ἰουστινιανός βασίλεια . Τά γάρ Καππαδοκία ὁ παλαιός εἰς τρεῖς τέμνω μέρος · εἰς τε Καταονία ὁ ἀπό Μελιτηνή ἄρχω , καί ὁ ἀπό ὁ Ταῦρος Ταυρικός ὀνομάζω , καί αὐτός ὁ μεσόγαιος , ἐν ὅς Καισάρεια ὁ πόλις ὁ ὁ Καππαδόκαι μητρόπολις ἱδρύω . καλέω δέ ὁ παλαιός μέγας τε καί μικρός Καππαδοκία , μέγας μέν ὁ ἀπό Καισάρεια καί ὁ Ταῦρος καί ἠώς ὁ Ποντικός θάλασσα , ὅς διορίζω Ἅλυς μέν ποταμός ἐκ δυσμή , Μελιτηνή δέ ἐκ ἀνατολή . καί οὗτος μέν ὁ μέγας Καππαδοκία . καί οὗτος μάρτυς Πολύβιος , ὁ ὁ Ρωμαϊκός ἱστορία γράφω , ὅς διορίζω ὁ Καππαδοκία ἀπό τε ὁ Ταῦρος καί Λυκαονία καί ἠώς ὁ Ποντικός θάλασσα · καί αὐτός γάρ ὁ Νεοκαισάρεια ὁ τε κολωνεία καί ὁ Μελιτηνή σύμπας Καππαδοκία λέγω . εἰμί δέ ὁ ὄνομα Περσικός · Πέρσης γάρ τις ἀνήρ [ ... ] ἐν κυνήγιον Ἀρταξέρξης ὁ βασιλεύς , ἢ οὐ οἶδα ἄλλος τις · λέων προσαπαντάω ὁ ἵππος ὁ βασιλεύς δράσσομαι . καί κατά τύχη εὑρίσκω ὁ Πέρσης ἐν ὁ ὁ θήρ συνάντημα , ὁ ἀκινάκης σπάω ῥύομαι ὁ βασιλεύς παρά μικρός κινδυνεύω καί ὁ λέων θανατόω . οὗτος οὖν ὁ Πέρσης ἐπί τις ὄρος ψηλός ἀναβαίνω καί πᾶς ὁ γῆ περισκοπέω ὅσος ὀφθαλμός ἀνθρώπινος περιβλέπω κατά τε ἀνατολή καί δυσμή , ἄρκτος τε καί μεσημβρία , δωρεά παρά ὁ βασιλεύς πᾶς λαμβάνω . Ταΰς δέ ἱστορέω Πολύβιος . καί κατοικέω πρός μέν κολωνεία παρά Ἀρμένιος , πρός δέ ὁ μεσόγαιος , ὅπου εἰμί ὁ Ἀμάσεια καί ὁ λέγω Δαζυμών , παρά ὁ καλέω Λευκόσυρος · ὅμως πᾶς ὁ Καππαδόκαι καί ὁ μέχρι θάλασσα ὁ Ποντικός κατοικέω [ Ἡρόδοτος ] Στράβων Λευκόσυρος καλέω , πρός ἀντιδιαστολή ὁ Συρών ὁ ἐπέκεινα ὁ Ταῦρος καί Κιλικία οἰκέω μελανοσυρος προσαγορεύω . Μικρός δέ Καππαδοκία , ὁ νῦν χρηματίζω εἰς θέμα , ὅστις ὅμορος εἰμί Λυκαονία καί διαβαίνω μέχρι αὐτηες͂ς Καισάρεια , πλατύνω δέ ἠώς ἀρχή ὁ Βουκελλάριος , καταλήγω δέ πρός ἀνατολή μέχρι αὐτηες͂ς Ροδεντοῦ καί ὁ φρούριον ὁ καλέω Λούλου καί αὐτηες͂ς Ποδενδοῦ . Τά δέ ἐπέκεινα ὁ Κιλικία εἰμί μέρος , ὅς ἀπάρχομαι ὁ Ταρσός καί ὁ Μόμψου ἑστία καί Ἄδανα . καί ὅδε μέν ὁ μικρός Καππαδοκία ὁ ἄρτιος εἰς θέμα ὄνομα χρηματίζω . ἐπί δέ ὁ ἄνω χρόνος εἴτε Ἰουστινιανός εἴτε ἄλλος τις ὁ βασιλεύς τέμνω ὁ Καππαδοκία εἰς τρεῖς μέρος , ὁ μέν μεσόγαιος καλέω Χαρσιανόν , ἀπό Χαρσίου τις ἄρχων ὁ τότε καιρός παρευδοκιμέω ἐν ὁ πρός Πέρσης πόλεμος , καί διά οὗτος εἰς θέμα τάξις καί στρατηγίς μέχρι ὁ νῦν χρηματίζω · ὁ δέ κάτω καί πρός θάλασσα καλέω Ἀρμενιακός , διά ὁ ἔρχομαι αὐτός πλησιόχωρος ὁ Ἀρμένιος · ὁ δέ ἄνωθεν καί ὁμορέω ὁ Λυκάων καί ὁ Ταῦρος , Καππαδοκία μικρός νῦν , ὡς φημί , εἰς θέμα ὄνομα χρηματίζω . βασιλεύω δέ μέχρι Αὔγουστος Καῖσαρ . Ἦς δέ ὑπό ὁ Περσικός ἐξουσία , πρίν ἢ ὁ Ῥώμη αὐξάνω βασίλειος . γίνομαι δέ καί αὐτόνομος , ὅτε Ἀριαράθης ἄρχω αὐτηες͂ς ὁ βασιλεύς , ἐκ ὅς ὁ λίμνη ὁ ὁ ἅλας τίκτω , ὅς ἄρτιος βαρβαρίζω Καράτης καλέω , Ἀριαράθεια ἐπονομάζω . μετά δέ Ἀριαράθης βασιλεύω αὐτηες͂ς Ἀρχέλαος ὁ κηδεστής Ἡρώδης ὁ βασιλεύς ὁ Ἰουδαία . μετά δέ οὗτος παύω ὁ βασίλεια , εἰς ἐπαρχία παρά ὁ Ῥωμαῖος ὁ σχῆμα μεταβάλλω , καί ἀνθύπατος οὗτος δασμολογέω τε καί διατάσσω . Εἰσί δέ πόλις ἐπίσημος κατά ὁ πρῶτος ἐπαρχία τέσσαρες · Καισάρεια μητρόπολις , ὁ ἀπό ὁ μέγας Καῖσαρ Ἰούλιος ὀνομάζω , ὅστις πρότερος καλέω Μάζακα , ἀπό Μουσὼχ ὁ ὁ Καππαδόκαι ἀρχέγονος · δεύτερος πόλις Νύσσα · τρίτος ὁ θέρμα , τέταρτος Ρεγεποδαντός . ὁ δέ δεύτερος Καππαδοκία εἰμί πόλις ὑπό ηγεμόνας ὀκτώ · Τύανα , Φαυστινούπολις , Κύβιστρα , Ναζιανζός , σιμός , Παρνασός , Ρεγέδωρα , Μωκισσὸς καί φρούριον ὁ καλέω Κόρος . ὁ δέ τρίτος Καππαδοκία , ὅς νῦν ὀνομάζω αρμένικος , εἰμί πόλις ἑπτά · Ἀμάσεια , Ἴβωρα , Ζάλιχος , Ἄνδραπα , Ἀμινσός Νεοκαισάρεια , Σινώπη . δισβεβοαειδω δέ παρά πᾶς ἐπί κακοτροπία ὁ ὁ Καππαδόκαι γένος , ὡς καί παροιμία περί αὐτός ἐκφέρω τοιοῦτος · " τρεῖς κάππα κακός · Καππαδοκία Κρήτη Κιλικία " . καί ἐν ἐπίγραμμα · Καππαδόκαι φαῦλος μέν ἀεί · ζώνη δέ τυγχάνω , φαῦλος · κέρδος δέ ἕνεκα φαῦλος · εἄν δέ ἄρα δίς καί τρίς μέγας δράσσομαι ἀπήνη , δή τότε γίγνομαι φαυλεπίφαυλος . καί ἄλλως · Καππαδόκης πρός ἔχιδνα κακός δάκνω · ἀλλά καί αὐτός καταθνῄσκω γεύω αἷμα ἰοβόλος . ἐκ δέ οὗτος ὁ τοιοῦτος βλασφημέω βλαστάνω ἀνήρ , μᾶλλον δέ λέγω , ἐξανατέλλω ὥσπερ ἀστήρ πολύφωτος , ἐπί σοφία διαβόητος , ζηλωτής ὁ Χριστιανός πίστη , Γρηγόριος ὁ θαυματουργός ὁ νεοκαισαρεια ἐπίσκοπος , Φαίδιμος τε ὁ Ἀμάσεια καί Βασιλεύς ὁ ἀοίδιμος ὁ ἐπί Λικίνιος μαρτυρέω ὑπέρ ὁ ὁ Χριστιανός πίστη καί ὁ Βασιλίσκος ὁ κομάς ἀρχιεπίσκοπος ὅς καί αὐτός μαρτύριον τελειόω , μετά ὅς κατατίθημι ὁ λείψανον Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος , Βασίλειος τε ὁ μέγας ὁ Καισάρεια ἐπίσκοπος · καί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος , ὁ Ναζιανζός ὁ ἐπισκοπή κληρόω , νυνί ἐν ὁ ὁ ἀπόστολος ναός κατατίθημι μετά ὁ πατριάρχης οὗτος ὁ πόλις ὑπό ὁ εὐσεβής καί φιλόχριστος βασιλεύς Κωνσταντῖνος , ὁ τε ἀδελφός ὁ μέγας Βασίλειος , Πέτρος τε καί Γρηγόριος καί Ναύκρατις , Καισάριος τε ὁ ἀδελφός Γρηγόριος ὁ Θεολόγος . καί οὗτος μέν ὁ ὁ Καππαδοκία ὡς ἐν ἐπιτομή .