commentaria-in-dionysii-thracis-artem-grammaticam.prolegomena-vossiana schol_dionysius_thrax_hilgard_0163.1
καὶ πλειόνων , ἐξ ἑνὸς μὲν , ὥσπερ ἡ τεκτονικὴ καὶ ἡ χαλκευτική · καὶ 658b γὰρ ἡ τεκτονικὴ ἐξ ἑνὸς μέρους κατασκευάζεται , ἐκ τῶν ξύλων , καὶ ἡ χαλκευτικὴ ἐξ ἑνός , χαλκοῦ · ἐκ πλειόνων δέ , ὥσπερ ἡ οἰκοδομικὴ ἐκ πλειόνων κατασκευάζεται , ἀπὸ ἀκβέστου καὶ λίθων , καὶ ἡ ὑφαντικὴ ἐρίου καὶ διαφόρων ὑφασμάτων · αἱ δὲ τοιαῦται κριτὴν ἔχουσι τὸν χρόνον · ἐφ’ ὅσον γὰρ ἂν ὁ χρόνος διατηρῇ αὐτάς , ἐπὶ τοσοῦτον μένουσιν . Πρακτικαὶ δέ εἰσιν , αἵτινες κατὰ πράξεως κίνησις γίνονται · τούτων δὲ τάξεις εἰσί πέντε , αὐτοκίνητος , ἀντίπαλος , στοχαστική , μεθοδική , ὑπουργηματική . Καὶ αὐτοκίνητος μὲν ἐστὶν ἡ ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου καθ’ ἑαυτὸν κινουμένου συνεστῶσα , ὥσπερ ἡ ὀρχητική · ταύτην ὁ ἄνθρωπος κινούμενος συνίστησιν · ἀντίπαλος δὲ ἐστὶν ἡ πρὸς ἕτερον ἀντιτεταγμένη ἤτοι ἀνόπλον ἢ ἑνόπλον , ἀνόπλον μὲν , οἷον παλαιστικὴ καὶ παγκρατιαστική , ἑνόπλον δέ , οἷον ὀπλομαχία καὶ πυκτική · καὶ γὰρ οἱ πύκται βύρσας ἐπιτιθέασιν ταῖς χερσὶν αὐτῶν καὶ οὕτω γυμνάζονται · στοχαστικὴ δέ ἐστιν ἡ κατὰ στοχασμὸν ὡρισμένη γινόμενη , ὥσπερ ἡ ῥητορικὴ καὶ ἡ ἀκοντιστική · μεθοδικὴ ἐστὶν ἡ μεθόδῳ τινὶ πραττομένη , ὥσπερ ἡ κυνηγετικὴ καὶ ἡ ἀλιευτική · αὗται γὰρ διὰ μεθόδου τινὸς γίνονται · ὑπουργηματικὴ δέ ἐστιν ἡ μεθ’ ὑπουργίας ἑτέρων δρωμένη , ὥσπερ ἡ ἱπποευτικὴ καὶ ἡ κυβερνητική · αὗται γὰρ μεθ’ ὑπουργίας ἑτέρων γίνονται , καὶ ἡ μὲν ἱπποευτικὴ διὰ τῶν ἵππων καὶ τῶν χαλινῶν γίνεται , ἡ δὲ κυβερνητικὴ διὰ τοῦ πηδαλίου . Πᾶσαι δὲ αἱ πρακτικαὶ τέχναι κριτὴν ἔχουσι τὸν τῆς πράξεως καὶ ἐνεργείας μόνον καιρόν · καὶ γὰρ τῷ καιρῷ , ἐν ᾧ καὶ γίνονται , ἐν αὐτῷ καὶ εἰσίν . Ὀργανικαὶ δέ εἰσιν , ὅσαι δι’ ὀργάνων συνεστήκασι · τούτων δὲ εἴδη τρία , ἐμπνευστικόν , ἅπτικόν καὶ τὸ συναμφότερον · καὶ ἐμπνευστικὸν μὲν , ὥσπερ ἡ κυριστικὴ <καὶ ἡ σάλπιστική> · ἐμπνέουσι γὰρ ἐν τῇ κύριγγι καὶ ἐν τῇ σάλπιγγι , καὶ οὕτω κυρίζουσι καὶ σάλπιζουσιν · ἅπτικόν δέ ἐστιν , ὥσπερ ἡ κιθαριστική · καὶ γὰρ ἅπτόμενος τῇ χειρὶ ποιεῖ τὴν κιθάραν τὸ μέλος ἀφιεῖναι · τὸ συναμφότερον δέ , ὡς αὐλητική · καὶ γὰρ ἐν τῷ αὐλῷ καὶ ἐμπνεῖ καὶ ἅπτεται τῇ χειρί , καὶ οὕτως αὐλίζει · αὗται δὲ αἱ τέχναι κριτὴν ἔχουσι τῆς ἐνεργείας μόνον τὸν καιρόν , ἐν ᾧ γίνονται . Θεωρητικαὶ δέ εἰσι τέχναι , ὅσαι δι’ ἐννοίας καὶ δι’ ἐνθυμήσεως καὶ διὰ λόγου ἀκολουθητικοῦ θεωροῦνται , ὥσπερ ἡ γεωμετρία καὶ ἡ ἀστρονομία . Ἱστέον δὲ ὅτι τῶν τεχνῶν ἀπασῶν ἡ γνῶσις ἐπιστήμη καλεῖται , ὡς μαρτυρεῖ καὶ ὁ ποιητής · ἐπὶ μὲν ἀποτελεσματικῆς , <Ε 60> ὃς χερίν ἐπίστατο δαίδαλα πολλὰ Τεύχειν · καὶ ἐπὶ τῆς πρακτικῆς , <Η 238> οἶδ’ ἐπὶ δεξιᾷ , οἶδ’ ἐπ’ ἀριστερᾷ νωμήσαι βῶν Ἀσαλέην , <Η 240seq.> οἶδα δ’ ἐπαῖξαι μόθον ἵππων ὑκείαων , Οἶδα δ’ ἐνὶ
Lemmas: καί πλείων , ἐκ εἷς μέν , ὥσπερ ὁ τεκτονικός καί ὁ χαλκευτικός · καί 658b γάρ ὁ τεκτονικός ἐκ εἷς μέρος κατασκευάζω , ἐκ ὁ ξύλον , καί ὁ χαλκευτικός ἐκ εἷς , χαλκός · ἐκ πλείων δέ , ὥσπερ ὁ οἰκοδομικός ἐκ πλείων κατασκευάζω , ἀπό ἀκβέστου καί λίθος , καί ὁ ὑφαντικός ἔριον καί διάφορος ὕφασμα · ὁ δέ τοιοῦτος κριτής ἔχω ὁ χρόνος · ἐπί ὅσος γάρ εἄν ὁ χρόνος διατηρέω αὐτός , ἐπί τοσοῦτος μένω . πρακτικός δέ εἰμί , ὅστις κατά πρᾶξις κίνησις γίγνομαι · οὗτος δέ τάξις εἰμί πέντε , αὐτοκίνητος , ἀντίπαλος , στοχαστικός , μεθοδικός , ὑπουργηματικός . καί αὐτοκίνητος μέν εἰμί ὁ ἐκ αὐτός ὁ ἄνθρωπος κατά ἑαυτοῦ κινέω συνίστημι , ὥσπερ ὁ ορχιτικός · οὗτος ὁ ἄνθρωπος κινέω συνίστημι · ἀντίπαλος δέ εἰμί ὁ πρός ἕτερος ἀντιτάσσω ἤτοι ἄνοπλος ἢ ἔνοπλος , ἄνοπλος μέν , οἷος παλαιστικός καί παγκρατιαστικός , ἔνοπλος δέ , οἷος οπλομαχία καί πυκτικός · καί γάρ ὁ πύκτης βύρσα ἐπιτίθημι ὁ χείρ αὐτός καί οὗτος γυμνάζω · στοχαστικός δέ εἰμί ὁ κατά στοχασμός ὁρίζω γίγνομαι , ὥσπερ ὁ ῥητορικός καί ὁ ἀκοντιστικός · μεθοδικός εἰμί ὁ μέθοδος τις πράσσω , ὥσπερ ὁ κυνηγετικός καί ὁ αλιευτικός · οὗτος γάρ διά μέθοδος τις γίγνομαι · ὑπουργηματικός δέ εἰμί ὁ μετά ὑπουργία ἕτερος δράω , ὥσπερ ὁ ἱπποευτικὴ καί ὁ κυβερνητικός · οὗτος γάρ μετά ὑπουργία ἕτερος γίγνομαι , καί ὁ μέν ἱπποευτικὴ διά ὁ ἵππος καί ὁ χαλινός γίγνομαι , ὁ δέ κυβερνητικός διά ὁ πηδάλιον . Πᾶς δέ ὁ πρακτικός τέχνη κριτής ἔχω ὁ ὁ πρᾶξις καί ἐνέργεια μόνος καιρός · καί γάρ ὁ καιρός , ἐν ὅς καί γίγνομαι , ἐν αὐτός καί εἰμί . Ὀργανικός δέ εἰμί , ὅσος διά ὄργανον συνίστημι · οὗτος δέ εἶδος τρεῖς , ἐμπνευστικός , ἁπτικός καί ὁ συναμφότεροι · καί ἐμπνευστικός μέν , ὥσπερ ὁ κυριστικὴ καί ὁ σαλπιστικός · ἐμπνέω γάρ ἐν ὁ κύριγγι καί ἐν ὁ σάλπιγξ , καί οὗτος κυρίζω καί σαλπίζω · ἁπτικός δέ εἰμί , ὥσπερ ὁ κιθαριστικός · καί γάρ ἅπτω ὁ χείρ ποιέω ὁ κιθάρα ὁ μέλος ἀφίημι · ὁ συναμφότεροι δέ , ὡς αὐλητικός · καί γάρ ἐν ὁ αὐλός καί ἐμπνέω καί ἅπτω ὁ χείρ , καί οὕτως αὐλίζω · οὗτος δέ ὁ τέχνη κριτής ἔχω ὁ ἐνέργεια μόνος ὁ καιρός , ἐν ὅς γίγνομαι . θεωρητικός δέ εἰμί τέχνη , ὅσος διά ἔννοια καί διά ἐνθύμησις καί διά λόγος ἀκολουθητικός θεωρέω , ὥσπερ ὁ γεωμετρία καί ὁ ἀστρονομία . ἰστέον δέ ὅτι ὁ τέχνη ἀπασάω ὁ γνῶσις ἐπιστήμη καλέω , ὡς μαρτυρέω καί ὁ ποιητής · ἐπί μέν συμπερασματικός , <Ε 60> ὅς Χέριν ἐπίσταμαι Δαίδαλα πολύς τεύχω · καί ἐπί ὁ πρακτικός , <Η 238> οἶδα ἐπί δεξιός , οἶδα ἐπί ἀριστερός νωμάω βοῦς Ἀσαλέα , <Η 240seq.> οἶδα δέ ἐπαίσσω μόθος ἵππος υκειος , οἶδα δέ ἐν