commentaria-in-dionysii-thracis-artem-grammaticam.prolegomena-vossiana schol_dionysius_thrax_hilgard_0350.1
τέκτων . — Πόσαι διαφοραὶ τῆς καθόλου τέχνης ; Τέσσαρες · θεωρητική , πρακτική , ποιητικὴ καὶ μικτή . Τί ἐστι θεωρητική ; Ὁποία διανοία θεωρεῖται καὶ λόγῳ μόνῳ κατορθοῦται , ὡς ἡ ἀστρονομία καὶ ἡ γεωμετρία . Τί ἐστὶ πρακτική ; Ὅσπ’ ὄργανῳ ἐνεργεῖται , ὡς ἡ κιθαριστική , ἡ αὐλητική καὶ ἡ ὀρχηστική . Ποῖαι λέγονται πρακτικαί ; Ὅσαι δὲ μέχρι τοῦ γεγονέναι ὁρῶνται καὶ μετὰ ταῦτα ἀπόλλυνται οὐδὲν ἴχνος ἐαυτῶν καταλιμπάνουσαι , ὡς ἡ αὐλητικὴ καὶ ἡ ὀρχηστική . Τί ἐστι ποιητική ; Ἡ τῷ συμβουλεύειν διδάσκουσα εἰδέναι τὸ χρεῖῶδες . Ποῖαι λέγονται ποιητικαί ; Ὅσαι ὅλην ἀδιατύπωτον λαβοῦσαι ἐποιοῦν τι , δὲ καὶ μετὰ ταῦτα ὁρᾶται πρὸς μνήμην τοῦ δημιουργήσαντος , ὡς ἡ τεκτονική , ἡ ἀνδριαντοποιιατική , ἡ λαξευτική . — Αἱ δὲ ἐκ τούτων μικταί , αἱ θεω - 10 ρητικῆς καὶ πρακτικῆς καὶ ποιητικῆς μετέχουσιν , ὡς ἡ ἰατρική , γραμματικὴ καὶ αἱ λοιπαί · αὕτη γὰρ ἡ ἰατρικὴ μετέχει τοῦ ποιητικοῦ <καὶ τοῦ θεωρητικοῦ> · καὶ ποιητικὸν μὲν τὸ χειρουργικόν , θεωρητικὸν δὲ αὕτη τὸ διαγιγνώσκειν τὰ πάθη τῶν σφυγμῶν καὶ τῶν ἄλλων . — Σκοπήσωμεν οὖν τὴν γραμματικὴν ὑπὸ ποίων τούτων ἀνάγεται . Φαμὲν καὶ αὐτὴν εἶναι μικτήν · ἐν μὲν γὰρ τῷ στίξειν ἀποτελῶ τι 15 καὶ πράττω , τὸ δὲ τεχνολογεῖν θεωρητικὸν καὶ τῆς μεθόδου τῶν κανόνων · διὰ τοῦτο αὐτὴν ἀπεφήνατο τέχνην θεωρητικὴν τε καὶ ποιητικήν . — Τί ἐστι μικτή ; Ἡ ἐκ θεωρητικοῦ καὶ πρακτικοῦ συγκειμένη , καθὰ προέφημεν . Πόσα παρέπεται τῇ τέχνῃ ; Ἔπτα · τεχνοειδές , ἡμιτέχνιον , μικροτεχνία , κακοτεχνία , ματαιοτεχνία , ψευδοτεχνία καὶ ἀτεχνία . Τί ἐστι τεχνοειδές ; Ἄλλοιου ζῴου τέχνη 20 μιμουμένη φύσει ικὰς ἐργασίας , ὡς ἡ τῶν ὀραχνῶν ὀραχνὴ καὶ τῶν μελισσῶν ἡ κηροπλαστική . Τί ἐστιν ἡμιτέχνιον ; Τὸ δι’ ὀλίγου συνιστάμενον τεχνίδιον , ὡς ἡ κουρευτικὴ καὶ ἐξονυχιστική . Τί ἐστι μικροτεχνία ; Ἡ ὑποκρινομένη μειζόνος τέχνης ἐργασίαν , ὡς ἡ τῶν μυρεψῶν · οὗτοι γὰρ διὰ τὸ εἰδέναι σκευάζαι ἐμπλάστρα τῶν ἰατρῶν σχηματίζονται τέχνην . Τί ἐστι κακοτεχνία ; Ἡ ἐπὶ κακῷ ὡς ἀληθῶς εὐρεθεῖσα , ὡς 25 ἡ κυβευτική . Τί ἐστι ψευδοτεχνία ; Ἡ ἀπατῶσα τὴν αἴσθησιν , ὡς ἡ τῶν ψηφίδων καὶ τῶν νευροβατῶν ἤτοι τῶν λυράδων . Τί ἐστι ματαιοτεχνία ; Ἡς μὲν ὁ πόνος πολύς , τὸ δὲ ἀποτέλεσμα οὐδέν , ὡς τὸ εἰδέναι πολλάς τρύπας ποιεῖν ἐν κυάμῳ κέγχρου , καὶ τὸ ποιεῖν ἀνδριάνας κηρίνους . Τί ἐστιν ἀτεχνία ; Ἡ τῆς τέχνης ἀταξία , δι’ ἣν καὶ πταιίστην νομίζουσιν οἱ πολλοί . 30 Τί διαφέρει τέχνη ἐπιστήμης , πείρας καὶ ἐμπειρίας ; Διαφέρει κατὰ τούδε τοὺς τρόπους , κατὰ τε τὸ καθολικώτερον καὶ μερικώτερον , καὶ ἀπταίστον καὶ πταιστόν · ἔπειτα γὰρ τῇ μὲν καθόλου τὸ ἀπταίστον , τῇ δὲ μερικῇ τὸ πταίστον · καὶ ὅτι ἡ μὲν τέχνη κατὰ τι ἀτελεστέρα καθέστηκε τῆς ἐπιστήμης , ὡς ἡ ἰατρική , ῥητορική , γραμματική , ἡ δὲ ἐπιστὴμη τελειοτάτη , ὡς ἡ τῶν φιλοσόφων καὶ τῶν γεω - 35 μετρῶν . Τί ἐστιν ἐπιστήμη ; Κατάληψις ἀπταίστος ἀπὸ ὀρθοῦ λόγου ἀπεσκευασμένη . Καὶ ἄλλως · σύστημα ἀσφαλὲς ἀπὸ τοῦ ἐστηκότος τι μεθοδεύουσα . Καὶ ἄλλως · ἔξις ἀμετάπτωτος λογική . Τί ἐστιν ἔξις ; Οἰονεὶ γνώσις . Τί ἐστιν ἀμετάπτωτος ; ἡ ἀπταιστος καὶ τελεία . Τί διαφέρει τέχνη ἐπιστήμης ; Διαφέρει κατὰ τοῦτο , ὅτι ἡ μὲν τέχνη κατὰ τι πταίστη ἐστίν , ἡ δὲ ἐπιστήμη παντελῶς ἀπταίστος . . . . 40 . . . τέλος εὐχρηστον τῶν ἐν τῷ βίῳ etc . = Proll . Voss . 9 , 13 — 10 , 19 . Ἰστέον ὅτι αἱ τέχναι τετραχῶς · αἱ μὲν γὰρ εἰσὶ λογικαί , ὡς ἐπὶ τῆς ἀστρονομίας , αἱ δὲ πρακτικαί , ὡς ἐπὶ τῆς κιθαριστικῆς · αὕτη γὰρ ἐν 1—18 vide Proll . Voss . 7 , 8—23 1 supra θεωρητικὴ scr . λογικὴ V¹ || 11 μετέχει ] μέχρι V || 15 τὸ δὲ ] τῷ δὲ V || τοῦ κανόνος V || 20 φύσει τεχνικὰς Stadtmüller , φυσικὰς V || 21 δι’ ὀλίγου Stadtmüller , διόλου V || 30 inter ἀπταίστος , quod in V in fine folii 5° legitur , et τέλος , quo vocabulo incipit fol . 6° , unum videtur intercidisse folium ; vide p . 292 , 10 || 41 εἰσι N , om V
Lemmas: τέκτων . — πόσος διαφορά ὁ καθόλου τέχνη ; τέσσαρες · θεωρητικός , πρακτικός , ποιητικός καί μικτός . τις εἰμί θεωρητικός ; ὁποῖος διάνοια θεωρέω καί λόγος μόνος κατορθόω , ὡς ὁ ἀστρονομία καί ὁ γεωμετρία . τις εἰμί πρακτικός ; Ὅσπ’ ὄργανον ἐνεργέω , ὡς ὁ κιθαριστικός , ὁ αὐλητικός καί ὁ ὀρχηστικός . ποῖος λέγω πρακτικός ; ὅσα δέ μέχρι ὁ γίγνομαι ὁράω καί μετά οὗτος ἀπόλλυμι οὐδείς ἴχνος ἑαυτοῦ καταλείπω , ὡς ὁ αὐλητικός καί ὁ ὀρχηστικός . τις εἰμί ποιητικός ; ὁ ὁ συμβουλεύω διδάσκω οἶδα ὁ χρειώδης . ποῖος λέγω ποιητικός ; ὅσα ὅλος ἀδιατύπωτος λαμβάνω ποιέω τίς , δέ καί μετά οὗτος ὁράω πρός μνήμη ὁ δημιουργέω , ὡς ὁ τεκτονικός , ὁ ἀνδριαντοποιιατική , ὁ λαξευτικός . — ὁ δέ ἐκ οὗτος μικτός , ὁ θέω - 10 ῥητικός καί πρακτικός καί ποιητικός μετέχω , ὡς ὁ Ἰατρική , γραμματικός καί ὁ λοιπός · οὗτος γάρ ὁ ἰατρικός μετέχω ὁ ποιητικός καί ὁ θεωρητικός · καί ποιητικός μέν ὁ χειρουργικός , θεωρητικός δέ οὗτος ὁ διαγιγνώσκω ὁ πάθος ὁ σφυγμός καί ὁ ἄλλος . — σκοπέω οὖν ὁ γραμματικός ὑπό ποῖος οὗτος ἀνάγω . φημί καί αὐτός εἰμί μικτός · ἐν μέν γάρ ὁ στίζω ἀποτελέω τίς 15 καί πράσσω , ὁ δέ τεχνολογέω θεωρητικός καί ὁ μέθοδος ὁ κανών · διά οὗτος αὐτός ἀποφαίνω τέχνη θεωρητικός τε καί ποιητικός . — τις εἰμί μικτός ; ὁ ἐκ θεωρητικός καί πρακτικός σύγκειμαι , καθά πρόφημι . Πόσα παρέπομαι ὁ τέχνη ; πέτομαι · τεχνοειδής , ἡμιτέχνιον , μικροτεχνία , κακοτεχνία , ματαιοτεχνία , ψευδοτεχνία καί ἀτεχνία . τις εἰμί τεχνοειδής ; ἀλλοῖος ζῷον τέχνη 20 μιμέομαι φύσις ἀνθέλιξ ἐργασία , ὡς ὁ ὁ ὀραχνῶν ὀραχνὴ καί ὁ μέλισσα ὁ κηροπλαστικός . τις εἰμί ἡμιτέχνιον ; ὁ διά ὀλίγος συνίστημι τεχνίδιον , ὡς ὁ κουρευτικός καί εξονυχιστικός . τις εἰμί μικροτεχνία ; ὁ ὑποκρίνομαι μείζων τέχνη ἐργασία , ὡς ὁ ὁ μυρεψός · οὗτος γάρ διά ὁ οἶδα σκευάζω ἔμπλαστρος ὁ ἰατρός σχηματίζω τέχνη . τις εἰμί κακοτεχνία ; ὁ ἐπί κακός ὡς ἀληθής εὑρίσκω , ὡς 25 ὁ κυβευτικός . τις εἰμί ψευδοτεχνία ; ὁ ἀπατάω ὁ αἴσθησις , ὡς ὁ ὁ ψηφίς καί ὁ νευροβατέω ἤτοι ὁ λυράς . τις εἰμί ματαιοτεχνία ; εἰμί μέν ὁ πόνος πολύς , ὁ δέ ἀποτέλεσμα οὐδείς , ὡς ὁ οἶδα πολύς τρῦπα ποιέω ἐν κύαμος κέγχρος , καί ὁ ποιέω Ανδριάνας κήρινος . τις εἰμί ἀτεχνία ; ὁ ὁ τέχνη ἀταξία , διά ὅς καί πταίω νομίζω ὁ πολύς . 30 τις διαφέρω τέχνη ἐπιστήμη , πείρω καί ἐμπειρία ; διαφέρω κατά ὅδε ὁ τρόπος , κατά τε ὁ καθολικός καί μερικός , καί άπταιστος καί πταιστός · ἔπειτα γάρ ὁ μέν καθόλου ὁ άπταιστος , ὁ δέ μερικός ὁ πταίω · καί ὅτι ὁ μέν τέχνη κατά τίς ἀτελής καθίστημι ὁ ἐπιστήμη , ὡς ὁ Ἰατρική , ῥητορικός , γραμματικός , ὁ δέ ἐπιστήμη τέλειος , ὡς ὁ ὁ φιλόσοφος καί ὁ γεόω - 35 μετρέω . τις εἰμί ἐπιστήμη ; κατάληψις ἄπταιστος ἀπό ὀρθός λόγος ἀποσκευάζω . καί ἄλλως · σύστημα ἀσφαλής ἀπό ὁ ἵστημι τίς μεθοδεύω . καί ἄλλως · ἕξις ἀμετάπτωτος λογικός . τις εἰμί ἕξις ; οἱονεί γνῶσις . τις εἰμί ἀμετάπτωτος ; ὁ ἄπταιστος καί τέλειος . τις διαφέρω τέχνη ἐπιστήμη ; διαφέρω κατά οὗτος , ὅτι ὁ μέν τέχνη κατά τίς πταίστης εἰμί , ὁ δέ ἐπιστήμη παντελῶς ἄπταιστος . . . . 40 . . . τέλος εὐχρηστέω ὁ ἐν ὁ βίος etc . = Proll . Voss . 9 , 13 — 10 , 19 . ἰστέον ὅτι ὁ τέχνη τετραχῶς · ὁ μέν γάρ εἰμί λογικός , ὡς ἐπί ὁ ἀστρονομία , ὁ δέ πρακτικός , ὡς ἐπί ὁ κιθαριστικός · οὗτος γάρ ἐν 1—18 vide Proll . Voss . 7 , 8—23 1 supra θεωρητικός scr . λογικός V¹ || 11 μετέχω ] μέχρι V || 15 ὁ δέ ] ὁ δέ V || ὁ κανών V || 20 φύσις τεχνικός Stadtmüller , φυσικός V || 21 διά ὀλίγος Stadtmüller , διόλου V || 30 inter ἄπταιστος , quod in V in fine folii 5° legitur , et τέλος , quo vocabulo incipit fol . 6° , unum videtur intercidisse folium ; vide p . 292 , 10 || 41 εἰμί N , om V