cogPG.PG158 53
δεῖ πολυπραγμονεῖν , εἴγε καὶ μᾶλλον ὁ προφήτης Ἡσαΐας ὡσεὶ καπνὸν αὐτὸν στερεῶθῆναί φησιν ὑπὸ Θεοῦ , τὴν φύσιν ἐντεῦθεν αὐτοῦ παριστῶν , ὅτι λεπτὴ λίαν ἐστίν . Ὁ δὲ Πλάτων οὐσιωθῆναι λέγει τὸν οὐρανὸν ἑκ τῆς αὐτοειδεστέρας μοίρας τῶν τεσσάρων στοιχείων , κἀν τούτῳ διαφέρειν τῶν λοιπῶν σωμάτων αὐτόν · ταῦτα γὰρ ἐκ τῆς παχυτέρας μερίδος τὴν γένεσιν ἔσχηκεν . Ταῦτα δὲ · πάντως ὁ Πλάτων ἑδόξαζεν , ἐπειδὴ προῦπάρχειν ᾤετο τὴν ἀσώματον ὕλην , ἀφ´ ἧς ἄρα τὰ τέσσαρα στοιχεία . Ἀλλ´ ἐῤῥέτωσαν , ὡς μέγας φησὶ Μάξιμος , οἱ λέγοντες ὅτι οὐδὲν ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο · ἡμεῖς γάρ φαμεν , ὥσπερ τῆς μεγαλοσύνης τοῦ πεποιηκότος οὐκ ἔστι πέρας , οὕτως οὐδὲ τῆς σοφίας αὐτοῦ καὶ δυνάμεως κατάληψις . Ὁ δὲ Ἀριστοτέλης ἑτερούσιον τὸν οὐρανὸν καὶ πέμπτον σῶμα καλεῖ . Καλεῖ δὲ αὐτὸν ἑτερούσιον καὶ ἄλλο τι παρὰ τὰ τέσσαρα , ὅτι καὶ ἡ κίνησις ἀμφοτέρων ἄλλη καὶ ἄλλη . Τὰ μὲν γὰρ ἄνω φέρονται ὡς κοῦφα , τὰ δὲ πάλιν ὡς βαρέα ὄντα κάτω κέκτηται τὴν φοράν · ὁ δὲ οὐρανὸς κυκλικὴν ἔχει τὴν κίνησιν , ἐφ´ ᾧ καὶ ἄλλο τι παρὰ τὰ τέσσαρα δοξάζει αὐτόν . Καὶ οὗτοι μὲν οὕτως . Ἡμεῖς δὲ καταβάλλεσθαι ὑπ´ ἀλλήλων ἀφέντες αὐτοὺς , τῷ θεόπτῃ πεισθῶμεν Μωσεῖ λέγοντι · « Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν . » Κἀντεῦθεν ἐκ τοῦ κάλλους τῶν ὁρωμένων τὸν ὑπέρκαλον ἐννοώμεθα . ὡσαύτως ἐκ τοῦ μεγέθου - αὐτῶν ἀναλογιζώμεθα τὸν ὑπερμεγέθη καὶ ἄπειρον · κατὰ γὰρ τὸν σοφὸν Σολομῶντα ἐκ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων ὁ γενεσιουργὸς αὐτῶν θεωρεῖται . Καὶ τί χρὴ πολλὰ λέγειν ; Ἐκ τεσσάρων μὲν οὖν στοιχείων τὰ κτίσματα συνέστησαν , πλὴν οὐκ ἐκ τῆς ἀσωμάτου ὕλης τὰ στοιχεῖα τὸ εἶναι εἰλήφασι κατὰ τοὺς ἔξωθεν , ἀλλ´´ ἐξ αὐτοῦ τοῦ πάντων δημιουργοῦ καὶ Θεοῦ · ἐν τῇ πρώτῃ γὰρ ἡμέρᾳ καθ᾿´ ἢν ἐξ οὐκ ὄντων παρήγαγε τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν ὀ Θεὸς , τηνικαῦτα καὶ αὐτὰ συμπαρήγαγε τὰ στοιχεῖα , ὡς ἐντεῦθεν πάντα πρὸς τὸ εἶναι . παράγεσθαι . Καὶ περὶ μὲν τοῦ οὐρανοῦ τοιαῦτα , Ἱερᾷ δὲ τῆς γῆς εἰδέναι ὀφείλεις ὅτι μέσον αὕτη πᾶν παντὸς ἀπῃώρηται . Καὶ τοῦτο γνοίης ἂν ἐκ τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως . Ἰσομεγέθη καὶ γὰρσύμπαντα φαίνεται ἡμῖν ἀνατέλλοντα καὶ μεσουοανοῦντα καὶ δύνοντα . Καὶ τοῦτό ἑστιν ὅπερ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τῇ περὶ φωστήρων ἕκτη αὐτοῦ ὁμιλίᾳ φησὶ , « Τῷ δὲ ἡλίῳ οὐδείς ἐστιν ἐγγυτάτω καὶ οὐδεὶς ποὸῥωτάτω . ἀλλ´ ἑξ ἴσου τοῦ διαστήματος τοῖς κατὰ πᾶν μέρος τῆς γῆς κατῳκισμένοις προσβάλλει . « Πρόσεχε οὖν . Εἰ γὰρ παρήλλαξεν ἡ γῆ τὴν μεσότητα , ἐχρῆν ὁποτέρῳ μὲν προσκεχωρήκει τῶν πέριξ μερῶν , ἐκεῖσε τὰ ἄστρα γινόμενα ὀρᾷν μείζονα , ἀφ´ ὧν δὲ διέστηκεν αὕτη , ἐν τούτοις ἐλάσσονα ταῦτα ἀθρεῖν . Νῦν δὲ ἀπανταχόθεν ἰσα
Lemmas: δεῖ πολυπραγμονέω , εἰ καί μᾶλλον ὁ προφήτης Ἠσαΐας ὡσεί καπνός αὐτός στερεόω φημί ὑπό Θεός , ὁ φύσις ἐντεῦθεν αὐτός παρίστημι , ὅτι λεπτός λίαν εἰμί . ὁ δέ Πλάτων οὐσιόω λέγω ὁ οὐρανός ἐκ ὁ αὐτοειδής μοῖρα ὁ τέσσαρες στοιχεῖον , ἐν οὗτος διαφέρω ὁ λοιπός σῶμα αὐτός · οὗτος γάρ ἐκ ὁ παχύς μερίς ὁ γένεσις ἔχω . οὗτος δέ · πάντως ὁ Πλάτων δοξάζω , ἐπεί προϋπάρχω οἴομαι ὁ ἀσώματος ὕλη , ἀφή ὅς ἄρα ὁ τέσσαρες στοιχεῖον . Ἀλ ῥέω , ὡς μέγας φημί Μάξιμος , ὁ λέγω ὅτι οὐδείς ἐκ οὐ εἰμί γίγνομαι · ἐγώ γάρ φημί , ὥσπερ ὁ μεγαλοσύνη ὁ ποιέω οὐ εἰμί πέρας , οὕτως οὐδέ ὁ σοφία αὐτός καί δύναμις κατάληψις . ὁ δέ Ἀριστοτέλης ἑτερούσιος ὁ οὐρανός καί πέμπτος σῶμα καλέω . Καλεῖ δέ αὐτός ἑτερούσιος καί ἄλλος τίς παρά ὁ τέσσαρες , ὅτι καί ὁ κίνησις ἀμφότερος ἄλλος καί ἄλλος . ὁ μέν γάρ ἄνω φέρω ὡς κοῦφος , ὁ δέ πάλιν ὡς βαρύς εἰμί κάτω κτάομαι ὁ φορός · ὁ δέ οὐρανός κυκλικός ἔχω ὁ κίνησις , ἐφίημι ὅς καί ἄλλος τίς παρά ὁ τέσσαρες δοξάζω αὐτός . καί οὗτος μέν οὕτως . ἐγώ δέ καταβάλλω ὑπό ἀλλήλων ἀφίημι αὐτός , ὁ θεόπτης πείθω Μωσῆς λέγω · « ἐν ἀρχή ποιέω ὁ θεός ὁ οὐρανός καί ὁ γῆ . » ἐντεῦθεν ἐκ ὁ κάλλος ὁ ὁράω ὁ ὑπέρκαλος ἐννοέω . ὡσαύτως ἐκ ὁ μεγεθόω - αὐτός ἀναλογίζω ὁ ὑπερμεγέθης καί ἤπειρος · κατά γάρ ὁ σοφός Σολομών ἐκ μέγεθος καί καλλονή κτίσμα ὁ γενεσιουργός αὐτός θεωρέω . καί τίς χρή πολύς λέγω ; ἐκ τέσσαρες μέν οὖν στοιχεῖον ὁ κτίσμα συνίστημι , πλήν οὐ ἐκ ὁ ἀσώματος ὕλη ὁ στοιχεῖον ὁ εἰμί λαμβάνω κατά ὁ ἔξωθεν , ἀλ ἐκ αὐτός ὁ πᾶς δημιουργός καί Θεός · ἐν ὁ πρῶτος γάρ ἡμέρα καθ᾿´ εἄν ἐκ οὐ εἰμί παράγω ὁ οὐρανός καί ὁ γῆ ὁ θεός , τηνικαῦτα καί αὐτός συμπαράγω ὁ στοιχεῖον , ὡς ἐντεῦθεν πᾶς πρός ὁ εἰμί . παράγω . καί περί μέν ὁ οὐρανός τοιοῦτος , ἱερή δέ ὁ γῆ οἶδα ὀφείλω ὅτι μέσος οὗτος πᾶς πᾶς ἀπαιωρέομαι . καί οὗτος γιγνώσκω εἄν ἐκ ὁ ὁ ἄστρον κίνησις . ἰσομεγέθης καί γὰρσύμπαντα φαίνω ἐγώ ἀνατέλλω καί μεσουοανουειντα καί δύω . καί οὗτος εἱμί ὅσπερ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν ὁ περί φωστήρ ἕκτος αὐτός ὁμιλία φημί , « ὁ δέ ἥλιος οὐδείς εἰμί ἐγγύς καί οὐδείς ποὸῥωτάτω . ἀλ ἕξ ἴσος ὁ διάστημα ὁ κατά πᾶς μέρος ὁ γῆ κατοικίζω προσβάλλω . « προσέχω οὖν . εἰμί γάρ παραλλάσσω ὁ γῆ ὁ μεσότης , χρή ὁπότερος μέν προσχωρέω ὁ πέριξ μέρος , ἐκεῖσε ὁ ἄστρον γίγνομαι ὁράω μείζων , ἀφή ὅς δέ διΐστημι οὗτος , ἐν οὗτος μικρός οὗτος ἀθρέω . νῦν δέ απανταχόθεν ἴσος