cogPG.PG158 111
Καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθροπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν . Ἐὰτεῦθεν οὖν ὁρμώμενος ὁ διαληφθεὶς θεῖος ἀνὴρ περὶ ψυχῆς καὶ τάδε διέξεισι · « Διττὴν ἔγωγε οἷμαι τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς εἶναι μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ὑπαρχούσης , τὴν μὲν τοῦ σώματος ζωτικὴν , τὴν δὲ ἑτέραν τῶν ὄντων θεωρητικὴν , ἥν δὴ καὶ νοερὰν ὀνο μάζομεν . Ἀλλὰ τὴν μὲν ζωτικὴν δύναμιν , ἐπεὶ συγκέκραται τῷ σώματι , ἡ ψυχὴ φυσικῶς διὰ τὴν σύγκρασιν οὐκ ἐκ προαιρέσεως χορηγεῖ · ἡ δὲ θεωρητικὴ δύναμις ἐν προαιρέσει τὴν κίνησιν ἔχει . » Ταῦτα μὲν οὖν καὶ ὁ θειότατος ἐπεξηγούμενος Μά ξιμος τὸ μὲν τῆς ψυχῆς , ὃ δὴ καὶ καθαρώτερον , ἀπαθές φησι καὶ ἀμέριστον , νοητῶς τὰ νοητὰ διανοούμενον , τὸ δὲ τῆς ψυχῆς παθητὸν καὶ μεριστόνὃ δὴ καὶ ταῖς αἰσθήσεσι μεριζόμενον συναλγεῖ μὲν ἀλγυνομένῳ τῷ σώματι , ἡδυνομένῳ δ´ αὖ συνηδύνεται · συμφύεται γὰρ , ὡς εἴρηται , ἡ ψυχὴ , καθὼς δὴ καὶ ὁ Νύσσης φησί , διὰ τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων πρὸς τὰ ἡδέα τοῦ βίου . Τῇ γὰρ εὐχροίᾳ τῆς ὄλης διὰ τῶν ὀφθαλμῶν ἐπιτέρπεται , καὶ τῇ ἀκοῇ πρὸς τὰ ἡδέα τῶν ἀκουσμάτων τὴν ῥοπὴν ἔχει ,, κἀν τοῖς λοιποῖς ὁμοίως ἑκάστῃ τῶν αἰσθήσεων συνδιατίθεται . Κατὰ τοῦτο καὶ ὁ Δαμασκηνὸς Ἰωάννης ἔλεγε τὸ ἀλογώτερον μέρος τῆς ψυχῆς παθητὸν εἶναι καὶ ὀρεκτικὸν . Καὶ αὖθις ἡ ψυχὴ παθητὴ οὖσα ποῦ σώματος τεμνομένου αὐτὴ μὲν οὐ τέμνεται . « καθὼς δὴ καὶ τὸ σῶμα , συναλγεῖ δὲ ὅμως καὶ συμπάσχει τῷ πάσχοντι . Ἔνθεν τοι καὶ κοιναὶ μὲν ἡδοναὶ ψυχῆς καὶ σώματος αἱ ἀπὸ τῶν συναφειῶν καὶ τῶν ἐδωδίμων γινόμεναι , ὡς ὁ διαληφθεὶς ἔφη μεῖος ἀνήρ · αἱ δὲ ἀπὸ τῶν μαθημάτων ἰδίᾳ μόνης εἰσὶ τῆς ψυχῆς , μόνου δὲ σώματος ἡδονὰς οὐκ ἄν τις εὕρῃ ποτέ . Ὅτι δὲ καὶ παθητὸν μέρος κέκτηται ἡ ψυχὴ , δι´ οὐ συμπάσχει τῷ σώματι πάσχοντι , κἀντεῦθεν ἀδημονεῖται καὶ λυπεῖται καὶ τὰ λοιπὰ πάθη δέχεται οἷς μετὰ τὴν ἁμαρτίαν περιέπεσε , δῆλον ἐξ ὧν ὀ Κύριος ἔλεγε · « Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται . » Συγκεχώρηται γὰρ τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ ψυχῇ . καθὼς δὴ καὶ τῷ σώματι , πάσχειν ἔστιν ὅτε πὰ Πια . καὶ τῆς κενώσεως μέτρον τετήρηκεν ἀπανταχοῦ , ὡς ὁ θειότατος ἔφησε Κύριλλος . Τὰ πάθη καὶ γὰρ ταῦτα , ἤγουν ἡδονὴ καὶ λύπη καὶ ἀθυμία προηγουμένως , οὐμενοῦν τῇ τῶν ἀνθρώπων φύσει κατ´ ἀρχάς συνεκτίσθησαν , ἀλλ´ ὡς ὁ θειότατός φησι Μάξιμος , ὕστερον ἐπεισήχθη ταῦτα διὰ τὴν τελειότητος ἔκπτωσιν , τῷ ἀλογωτέρῳ μέρει πεοσφυέντα τῆς φύσεως . Τούτοις μὲν οὖν ἀκολούθως καὶ ὁ μέγας διέξεισι Βασίλειος , λέγων · « Σκόπει τίς ἡ ἀπὸ σαρκὸς πρὸς ψυχὴν ἐπανιοῦσα συμπάθεια , πῶς δέχεται μὲν τὴν ζωήν ἐκ τῆς ψυχῆς τὸ σῶμα , δέχεται δὲ ἀλγηδόνας ἀπὸ τοῦ σώματος ἡ ψυχή . » Καὶ οὗτοι μὲν οὔτως · ὁ δὲ Ἀριστοτέλης ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς ἐρειδόμενος ἐν αὐτῇ διισχυρίζεται τῇ καρδίᾳ τὸν ἡγεμόνα νοῦν ποιεῖσθαι τὴν οἴκησιν , ὡς ἐντεῦθεν τὴν προαιρετικὴν αὐτοῦ δύναμιν εὐπετῶς φ´ ἅπαν τὸ σῶμα διαμερίζεσθαι . Ἔτεροι δ´ αὖ ὧσπερ ἀκρόπολίν τινα τὴν κεφαλὴν δεδομῆσθαι
Lemmas: καί γίγνομαι ὁ ανθροπους εἰς ψυχή ζώννυμι . Ἐὰτεῦθεν οὖν ὁρμάω ὁ διαλαμβάνω θεῖος ἀνήρ περί Ψυχή καί ὅδε διέξειμι · « δισσός ἔγωγε οἴομαι ὁ δύναμις ὁ Ψυχή εἰμί εἷς καί ὁ αὐτός ὑπάρχω , ὁ μέν ὁ σῶμα ζωτικός , ὁ δέ ἕτερος ὁ εἰμί θεωρητικός , ὅς δή καί νοερός ὀνο μαζάω . ἀλλά ὁ μέν ζωτικός δύναμις , ἐπεί συγκεράννυμι ὁ σῶμα , ὁ ψυχή φυσικός διά ὁ σύγκρασις οὐ ἐκ προαίρεσις χορηγέω · ὁ δέ θεωρητικός δύναμις ἐν προαίρεσις ὁ κίνησις ἔχω . » οὗτος μέν οὖν καί ὁ θεῖος ἐπεξηγέομαι Μᾶ ξιμος ὁ μέν ὁ Ψυχή , ὅς δή καί καθαρός , ἀπαθής φημί καί ἀμέριστος , νοητός ὁ νοητός διανοέομαι , ὁ δέ ὁ Ψυχή παθητός καί μεριστός δή καί ὁ αἴσθησις μερίζω συναλγέω μέν ἀλγύνω ὁ σῶμα , ἡδύνω δδʹ αὖος συνηδύνω · συμφύω γάρ , ὡς εἴρω , ὁ ψυχή , καθώς δή καί ὁ Νύσσα φημί , διά ὁ σωματικός αἴσθησις πρός ὁ ἡδύς ὁ βίος . ὁ γάρ εὔχροια ὁ ὅλος διά ὁ ὀφθαλμός ἐπιτέρπομαι , καί ὁ ἀκοή πρός ὁ ἡδύς ὁ ἄκουσμα ὁ ῥοπή ἔχω ,, ἐν ὁ λοιπός ὁμοίως ἕκαστος ὁ αἴσθησις συνδιατίθημι . κατά οὗτος καί ὁ Δαμασκηνός Ἰωάννης λέγω ὁ ἄλογος μέρος ὁ Ψυχή παθητός εἰμί καί ὀρεκτικός . καί αὖθις ὁ ψυχή παθητός εἰμί ποῦ σῶμα τέμνω αὐτός μέν οὖον τέμνω . « καθώς δή καί ὁ σῶμα , συναλγέω δέ ὅμως καί συμπάσχω ὁ πάσχω . ἔνθεν ὅς καί κοινός μέν ἡδονά Ψυχή καί σῶμα ὁ ἀπό ὁ συνάφεια καί ὁ ἐδώδιμος γίγνομαι , ὡς ὁ διαλαμβάνω φημί Μειός ἀνήρ · ὁ δέ ἀπό ὁ μάθημα ἴδιος μόνος εἰμί ὁ Ψυχή , μόνος δέ σῶμα ἡδονά οὐ ἄν τις εὑρίσκω ποτός . ὅτι2 δέ καί παθητός μέρος κτάομαι ὁ ψυχή , δις οὖον συμπάσχω ὁ σῶμα πάσχω , ἐντεῦθεν ἀδημονέω καί λυπέω καί ὁ λοιπάς πάθος δέχομαι ὅς μετά ὁ ἁμαρτία περιπίπτω , δῆλος ἐκ ὅς ὁ Κύριος λέγω · « νῦν ὁ ψυχή ἐγώ ταράσσω . » συγχωρέω γάρ ὁ ἅγιος αὐτός Ψυχή . καθώς δή καί ὁ σῶμα , πάσχω εἰμί ὅτε πη Πια . καί ὁ κένωσις μέτρον τηρέω ἀπαντηχέω , ὡς ὁ θεῖος φημί Κύριλλος . ὁ πάθος καί γάρ οὗτος , ἤγουν ἡδονή καί λύπη καί ἀθυμία προηγουμένως , οὐμενοῦν ὁ ὁ ἄνθρωπος φύσις κατ´ ἀρχή συγκτίζω , ἀλ ὡς ὁ θεῖος φημί Μάξιμος , ὕστερος ἐπεισάγω οὗτος διά ὁ τελειότης ἔκπτωσις , ὁ ἄλογος μέρος πεοσφυέντα ὁ φύσις . οὗτος μέν οὖν ἀκόλουθος καί ὁ μέγας διέξειμι Βασίλειος , λέγω · « σκοπάω τίς ὁ ἀπό σάρξ πρός ψυχή ἐπανέρχομαι συμπάθεια , πῶς δέχομαι μέν ὁ ζωή ἐκ ὁ Ψυχή ὁ σῶμα , δέχομαι δέ ἀλγηδών ἀπό ὁ σῶμα ὁ ψυχή . » καί οὗτος μέν οὔτως · ὁ δέ Ἀριστοτέλης ἀνθρώπινος λογισμός ἐρείδω ἐν αὐτός διισχυρίζομαι ὁ Καρδία ὁ ἡγεμών νόος ποιέω ὁ οἴκησις , ὡς ἐντεῦθεν ὁ προαιρετικός αὐτός δύναμις εὐπετής φ ἅπας ὁ σῶμα διαμερίζω . ἔτερος δδʹ αὖος ὡς ἀκρόπολις τις ὁ κεφαλή δομέω