cogPG.PG158 106
γίνωσκε δὲ ὅτι ἑκάστω τῶν ζώων , καθὰ δὴ καὶ ὁ Νεμέσιός φησι , φυσικὴν οὐ λογικὴν ἐνέθηκε σύνεσιν ὁ Θεός . Τισὶ δὲ καὶ πανουργίας ἐνέβαλεν ὑπὲρ τοῦ καὶ τὰς ἐνεστώσας ἐπιβουλὰς ἐκκλίνειν · καὶ τὰς μελλούσας προφυλάττεσθαι . Ὅτι δὲ φυσικῶς τὰ τοιαῦτα καὶ οὐ λογικῶς ἐνεργοῦσι τὰ ζῶα , δῆλον ἐκ τοῦ κατ´´ εἶδος ἕκαστον ζῶον ὁμοίως ταῦτα ποιεῖν , καὶ μὴ διαλλάττειν αὐτῶν ἐν τῷ πλήθει τὰς ἐνεργείας , ἀλλὰ καὶ κατὰ μίαν ὁρμὴν ὅλον τὸ εἶδος κινεῖσθαι · πᾶς γὰρ λαγωὸς ὁμοίως τεχνάζεται , καὶ πᾶς λύκος ὁμοίως πανουργεῖ , καὶ πᾶς πίθηκος ὁμοίως μιμεῖται . Ὅπερ οὐκ ἔστιν ἐπ´ ἀνθρώπων · μυρίαι γὰρ τῶν ἀνθρωπίνων πράξεων αἱ ὁδοί . Ἐλεύθερον γάρ τι καὶ αὐτεξούσιον τὸ λογικὸν , ὅθεν οὐχ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πᾶσιν ἔργον ἀνθρώποις , ὡς ἑκάστῳ εἴδει τῶν ἀλόγων ζώων . Φύσει γὰρ μόνῃ ταῦτα κινεῖται , τὰ δὲ φύσει κινούμενα ὁμοίως παρὰ πᾶσιν ἐστίν · αἱ δὲ λογικαὶ πράξεις ἄλλαι παρ´ ἄλλοις , καὶ οὐκ ἐξ ἀνάγκης αἱ αὐταὶ παρὰ πᾶσι . Τὸ μέντοι πρόβατον διὰ τοῦτο λέγεται καὶ παρὰ τῇ Γραφῇ ἄκακον , ὅτι σύνεσιν ἱδίαν οὐκ ἔχει ὥστε νομὰς εὑρίσκειν καὶ ποτὸν , ἂν μή τις ὁ ποιμαίνων αὐτά Πολλὰ δὲ τῶν ζώων καὶ συνέσεως ἀνθρωπίνης ἐγγὺς ἐστι . Καὶ ὅρα τὸν χερσαῖον ἐχῖνον δύο κατασκευάζοντα ἐπὶ τοῦ φωλεοῦ ἀναπνοὰς , πρός τε τὸν νότον ἀντιφραττούσας καὶ τὸν βοῤῥᾶν , εἰ καὶ φυσικῷ λόγῳ πρὸς τὰ τοιαῦτα τῶν ἀλόγων γένη κεκίνηται . Οὐδὲ γὰρ αὐτεξούσια τὰ ζῶα , καθὰ δὴ καὶ ὁ Δαμασκηνὸς Ἰωάννης φησίν , ὅτι μηδὲ λογικά . λογικὴ γὰρ πάσῃ φύσει καὶ τὸ αὐτεξούσιον πάντως ἐμπέφυκε θέλημα · εἰς τί γὰρ ἕξει τὸ λογικὸν , μὴ αὐτεξουσίως λογιζομένη ; Τὴν μὲν γὰρ φυσικὴν ὄρεξιν καὶ τοῖς ἀλόγοις ζώοις ὁ Δημιουργὸς ἐνέσπειρε , πρὸς σύστασιν τῆς οἰκείας φύσεως ἄγουσαν ἠναγκασμένως αὐτά . Λόγου γὰρ ἀμοιροῦντα οὐ δύνανται ἄγειν , ἀλλ´ ἄγονται ὑπὸ τῆς φυσικῆς ὀρέξεως , ὅτε ἅμα ἡ ὄρεξις γένηται , εὐθέως καὶ ἡ πρὸς τὴν πρᾶξιν ὁρμή . Οὐ γὰρ λόγῳ ἢ βουλῇ ἢ σκέψει ἢ κρίσει κέχρηνται . Ὅθεν οὔτε ὡς ἀρετὴν μετιόντα ἐπαινοῦνται καὶ μακαρίζονται , οὕτε ὡς κακίαν πράττοντα κολάζονται . Ἡ δὲ λογικὴ φύσις ἔχει μὲν τὴν φυσικὴν ὄρεξιν κινουμένην , ὑπὸ δὲ τοῦ λόγου ἀγομένην τε καὶ ῥυθμιζομένην . Τοῦ γὰρ λόγου τὸ προτέρημα ἡ αὐτεξούσιός ἐστί θέλησις , ἣν δὴ φυσικὴν ἐν τῷ λογικῷ φαμὲν κίνησιν . Διὸ καὶ ὡς ἀρετὴν μετιοῦσα ἐπαινεῖται καὶ μακαρίζεται . καὶ εἰς κακίαν μετιοῦσα κολάζεται Εἰ δὲ καὶ τοῦτο ζητεῖς , τίνος ἕνεκεν αὐτά τε τὰ ζῶα καὶ ὁ ἄνθρωπος πόδας ἀρτίους ἔχουσι , γίνωσκε ὅτι διὰ τὸ μὴ ἀτάκτως ἅλλεσθαι . Οὕτω καὶ γὰρ διὰ μὲν τοῦ ἑνὸς ἱστάμενος ὁ ἄνθρωπος , ὥσπερ πάλιν
Lemmas: γιγνώσκω δέ ὅτι ἕκαστος ὁ ζῷον , καθά δή καί ὁ Νέμεσις φημί , φυσικός οὖον λογικός ἐντίθημι σύνεσις ὁ Θεός . τις δέ καί πανουργία ἐμβάλλω ὑπέρ ὁ καί ὁ ἐνίστημι ἐπιβουλή ἐκκλίνω · καί ὁ μέλλω προφυλάσσω . ὅτι2 δέ φυσικός ὁ τοιοῦτος καί οὖον λογικός ἐνεργέω ὁ ζῷον , δῆλος ἐκ ὁ κατ´´ εἶδος ἕκαστος ζῷον ὁμοίως οὗτος ποιέω , καί μή διαλλάσσω αὐτός ἐν ὁ πλῆθος ὁ ἐνέργεια , ἀλλά καί κατά εἷς ὁρμή ὅλος ὁ εἶδος κινέω · πᾶς γάρ λαγώς ὁμοίως τεχνάζω , καί πᾶς λύκος ὁμοίως πανουργέω , καί πᾶς πίθηκος ὁμοίως μιμέομαι . ὅπερ οὐ εἰμί ἐπι ἄνθρωπος · μυρίος γάρ ὁ ἀνθρώπινος πρᾶξις ὁ ὁδός . Ἐλεύθερος γάρ τίς καί αὐτεξούσιος ὁ λογικός , ὅθεν οὐ εἷς καί ὁ αὐτός πᾶς ἔργον ἄνθρωπος , ὡς ἕκαστος εἶδος ὁ ἄλογος ζῷον . Φύσις γάρ μόνος οὗτος κινέω , ὁ δέ φύσις κινέω ὁμοίως παρά πᾶς εἰμί · ὁ δέ λογικός πρᾶξις ἄλλος παρ´ ἄλλος , καί οὐ ἐκ ἀνάγκη ὁ αὐτός παρά πᾶς . ὁ μέντοι πρόβατον διά οὗτος λέγω καί παρά ὁ γραφή ἄκακος , ὅτι σύνεσις ἴδιος οὐ ἔχω ὥστε νομάς εὑρίσκω καί ποτόν , εἄν μή τις ὁ ποιμαίνω αὐτός Πολύς δέ ὁ ζῷον καί σύνεσις ἀνθρώπινος ἐγγύς εἰμί . καί ὁράω ὁ χερσαῖος ἐχῖνος δύο κατασκευάζω ἐπί ὁ φωλεός ἀναπνοή , πρός τε ὁ νότος ἀντιφράσσω καί ὁ Βορέας , εἰμί καί φυσικός λόγος πρός ὁ τοιοῦτος ὁ ἄλογος γένος κινέω . οὐδέ γάρ αὐτεξούσιος ὁ ζῷον , καθά δή καί ὁ Δαμασκηνός Ἰωάννης φημί , ὅτι μηδέ λογικός . λογικός γάρ πᾶς φύσις καί ὁ αὐτεξούσιος πάντως ἐμφύω θέλημα · εἰς τίς γάρ ἔχω ὁ λογικός , μή αὐτεξούσιος λογίζομαι ; ὁ μέν γάρ φυσικός ὄρεξις καί ὁ ἄλογος ζῷον ὁ Δημιουργός ενσπείρω , πρός σύστασις ὁ οἰκεῖος φύσις ἄγω ἠναγκασμένως αὐτός . Λόγος γάρ ἀμοιρέω οὖον δύναμαι ἄγω , ἀλ ἄγω ὑπό ὁ φυσικός ὄρεξις , ὅτε ἅμα ὁ ὄρεξις γίγνομαι , εὐθύς καί ὁ πρός ὁ πρᾶξις ὁρμή . οὖον γάρ λόγος ἢ βουλή ἢ σκέψις ἢ κρίσις χράομαι . ὅθεν οὔτε ὡς ἀρετή μέτειμι1 ἐπαινέω καί μακαρίζω , ἵημι ὡς κακία πράσσω κολάζω . ὁ δέ λογικός φύσις ἔχω μέν ὁ φυσικός ὄρεξις κινέω , ὑπό δέ ὁ λόγος ἄγω τε καί ῥυθμίζω . ὁ γάρ λόγος ὁ προτέρημα ὁ αυτεξούσιος εἰμί θέλησις , ὅς δή φυσικός ἐν ὁ λογικός φημί κίνησις . Διὸ καί ὡς ἀρετή μέτειμι ἐπαινέω καί μακαρίζω . καί εἰς κακία μέτειμι κολάζω εἰμί δέ καί οὗτος ζητέω , τίς ἕνεκα αὐτός τε ὁ ζῷον καί ὁ ἄνθρωπος πούς ἄρτιος ἔχω , γιγνώσκω ὅτι διά ὁ μή ἄτακτος ἅλλομαι . οὕτως καί γάρ διά μέν ὁ εἷς ἵστημι ὁ ἄνθρωπος , ὥσπερ πάλιν