cogPG.PG158 65
) τοῦτο σῶμα ὄχημα εἶναι τῷ πρωτογόνῳ ἐκείνῳ φωτὶ παρεσκεύασται . Ὡς γὰρ ἄλλο τὸ πῦρ καὶ ἄλλο ὁ λύχνος , τὸ μὲν τὴν τοῦ φωτίζειν δύναμιν ἔχον , τὸ δὲ παρεμφαίνειν τοῖς δεομένοις πεποιημένον οὕτω καὶ τῷ κιθαρωτάτῳ ἐκείνῳ καὶ εἰλικρινεῖ καὶ ἀϋλῳ φωτὶ ὄχημα νῦν οἱ φωστῆρες κατεσκευάσθησαν . » Ἀλλὰ καὶ παρακατιὼν οὕτω κατὰ ῥῆμα διέξεισι · « Καὶ ἔστω ὁ ἤλιος εἰς ἐξουσίαν τῆς ἡμέρας . Πῶς οὖν ἔχει , » φησὶν , « τὴν ἐξουσίαν τῆς ἡμέρας ὁ ἥλιος ; Ὅτι τὸ φῶς ἐν ἑαυτῷ περιφέρων , ἐπειδάν ποτε τὸν ὁρίζοντα ὑπεράρῃ , ἡμέραν παρέχει διαλύσας τὸ σκότος , ὥστε οὐκ ἄν τις ἁμάρτῃ ἡμέραν ὁρισάμενος εἶναι τὸν ὑπὸ τοῦ ἡλίου πεφωτισιμένον ἀέρα . » Σαφῶς μὲν οὖν ἐνταῦθα ὁ μέγας ἔδειξεν ὅτι φωτοδόχα μόνον ἀγγεῖα , μὴ μέντοι γε δὴ καὶ φῶς κατὰ τὴν τετάρτην ἡμέραν . Παρήχθησαν δὲ πάντως ἐπὶ τὸ δέξασθαι τὸ φῶς ἐκεῖνο τὸ πρῶτον , καὶ φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς . Τοῦτο δὲ πεποίηκεν ὁ Θεὸς , ἵνα καταμερισθὲν , ὥς φησι Θεοδώρητος , εἰς δέ γε καὶ τοὺς μικροὺς καὶ μεγάλους φωστῆρας τὸ πρωτόγονον ἐκεῖνο φῶς αἴγλην ἐκπέμπῃ ταῖς τῶν ζώων ὄψεσι σύμμετρον . Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν , οὐκ ἄν ὀφθαλμοὺς ἔχοντα τὰ ζῶα τὴν ὑπερβολὴν τοῦ φωτὸς ἤνεγκεν . Ἐπιβεβαιοῖ ταῦτα καὶ ὁ μέγας Βασίλειος λέγων · « Καλὸς μὲν ὁ ἥλιος , τουτέστιν ὁ δίσκος δ ἡλιακὸς , ἐν ᾧ ὥσπερ λύχνῳ τινὶ τὸ πρωτόγονον ἐκεῖνο ἐναπετέθη φῶς , καλὸς δὲ καὶ διὰ τὴν συμμετρίαν αὐτοῦ · οὔτε γὰρ διὰ τὴν ἐκείνου λεπτότητα τὸ πῦρ παρεξέρχεται καὶ καταφλέγει πάντα , οὔτε διὰ τὴν αὐτοῦ παχύτητα πρὸς ἡμᾶς ἀμβλυτέραν τὴν Πρὸ μέντοι τῆς τετάρτης ἡμέρας , ἤγουν πρὸ τοῦ δημιουργηθῆναι τοὺς δίσκους , καθὼς φησιν Ἰουστῖνος ὁ φιλόσοφος καὶ μάρτυς Χριστοῦ , καὶ ὁ λοιπὸς τῶν Πατέρων κατάλογος , ὅλον διόλου τῷ ἀέρι περικεχυμένον οὔτε κίνησιν ὁμαλὴν διέτρεχεν , οὕτε τῆς ἡμέρας τὰ μέτρα διώριζεν , ἀλλὰ συστελλόμενον πάροδον ἐδίδου τῆ νυκτί . « Καὶ ἐγένετο , » γάρ φησιν « ἑσπέρα , καὶ ἐγένετο πρωῒ ἡμέρα μία . » Τῷ δίακω δὲ τῷ ἡλιακῷ συναιρεθὲν ὕστερον ἀμέμπτως τὸν δρόμον τῆς ἡμέρας ὡρῶν διὰ τοῦ σώματος ἐπιτελεῖ , κἀντεῦθεν ἀνατέλλων ὁ ἥλιος ἡμέραν ποιεῖ , δύνων δὲ ὑπὸ γῆν νυκτὸς αἴτιος γίνεται . Ἡ γὰρ νὺξ αὕτη οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ σκίασμα γῆς τοῦ ἡλίου τὴν γῆν ὑποτρέχοντος . ὠνομάσθη δὲ νὺξ τοῦτο τὸ σκότος . ἐπειδὴ καθεύδοντα νύττει τὸν ἄνθρωπον καὶ οὖτω λέγει μονονουχὶ πρὸς αὐτὸν « Μάθε , ὦ Ἄνθρωπε , ὅτι θνητὸς ὤν ὕπνῳ δουλεύεις . » Ὅτι δὲ κατανυγή ἐστιν ἡ νὺξ , καὶ ὁ προφήτης ἐδήλωσε Δαβὶδ οὕτως εἰπὼν « Ἃ λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν , ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε . » Κατὰ ταῦτα δὲ καὶ τὸ φῶς ἡδύ τι καὶ ἱλαρὸν ὃν ἡμέραν ἐκάλεσεν , διὰ τὸ ἡμεροῦν τὰ πάντα , ὡσπεροῦν καὶ τὰ χειροήθη τῶν ζώων ἥμερα διὰ τοῦτο καλοῦνται .
Lemmas: ) οὗτος σῶμα ὄχημα εἰμί ὁ πρωτόγονος ἐκεῖνος φάος παρασκευάζω . ὡς γάρ ἄλλος ὁ πῦρ καί ἄλλος ὁ λύχνος , ὁ μέν ὁ ὁ φωτίζω δύναμις ἔχω , ὁ δέ παρεμφαίνω ὁ δήω ποιέω οὗτος καί ὁ κίθαρος ἐκεῖνος καί εἰλικρινής καί αὐλός φάος ὄχημα νῦν ὁ φωστήρ κατασκευάζω . » ἀλλά καί παρακάτειμι οὗτος κατά ῥῆμα διέξειμι · « καί ἵστημι ὁ ἥλιος εἰς ἐξουσία ὁ ἡμέρα . Πῶς οὖν ἔχω , » φημί , « ὁ ἐξουσία ὁ ἡμέρα ὁ ἥλιος ; ὅτι2 ὁ φάος ἐν ἑαυτοῦ περιφέρω , ἐπειδάν ποτός ὁ ὁρίζων ὑπεραίρω , ἡμέρα παρέχω διαλύω ὁ σκότος , ὥστε οὐ ἄν τις ἁμαρτάνω ἡμέρα ὁρίζω εἰμί ὁ ὑπό ὁ ἥλιος φωτίζω ἀήρ . » σαφῶς μέν οὖν ἐνταῦθα ὁ μέγας δείκνυμι ὅτι φωτοδόχος μόνος ἀγγεῖον , μή μέντοι γε δή καί φάος κατά ὁ τέταρτος ἡμέρα . παράγω δέ πάντως ἐπί ὁ δέχομαι ὁ φάος ἐκεῖνος ὁ πρῶτος , καί φαίνω ἐπί ὁ γῆ . οὗτος δέ ποιέω ὁ θεός , ἵνα καταμερίζω , ὅς φημί Θεοδώρητος , εἰς δέ γε καί ὁ μικρός καί μέγας φωστήρ ὁ πρωτόγονος ἐκεῖνος φάος αἴγλη ἐκπέμπω ὁ ὁ ζῷον ὄψις σύμμετρος . εἰμί μή γάρ οὗτος εἰμί , οὐ ἄν ὀφθαλμός ἔχω ὁ ζῷον ὁ ὑπερβολή ὁ φάος φέρω . ἐπιβεβαιόω οὗτος καί ὁ μέγας Βασίλειος λέγω · « Καλός μέν ὁ ἥλιος , τουτέστιν ὁ δίσκος δ ἡλιακός , ἐν ὅς ὥσπερ λύχνος τις ὁ πρωτόγονος ἐκεῖνος ἐναποτίθημι φάος , καλός δέ καί διά ὁ συμμετρία αὐτός · οὔτε γάρ διά ὁ ἐκεῖνος λεπτότης ὁ πῦρ παρεξέρχομαι καί καταφλέγω πᾶς , οὔτε διά ὁ αὐτός παχύτης πρός ἐγώ ἀμβλύς ὁ πρό μέντοι ὁ τέταρτος ἡμέρα , ἤγουν πρό ὁ δημιουργέω ὁ δίσκος , καθώς φημί Ἰουστῖνος ὁ φιλόσοφος καί μάρτυς Χριστός , καί ὁ λοιπός ὁ Πατέρων κατάλογος , ὅλος διόλου ὁ ἀήρ περιχέω οὔτε κίνησις ὁμαλός διατρέχω , ἵημι ὁ ἡμέρα ὁ μέτρον διορίζω , ἀλλά συστέλλω πάροδος δίδωμι τῆ νύξ . « καί γίγνομαι , » γάρ φημί « ἑσπέρα , καί γίγνομαι πρωΐ ἡμέρα εἷς . » ὁ διάκος δέ ὁ ἡλιακός συναιρέω ὕστερος ἄμεμπτος ὁ δρόμος ὁ ἡμέρα ὥρα διά ὁ σῶμα ἐπιτελέω , ἐντεῦθεν ἀνατέλλω ὁ ἥλιος ἡμέρα ποιέω , δύο δέ ὑπό γῆ νύξ αἴτιος γίγνομαι . ὁ γάρ νύξ οὗτος οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ σκίασμα γῆ ὁ ἥλιος ὁ γῆ ὑποτρέχω . ὀνομάζω δέ νύξ οὗτος ὁ σκότος . ἐπεί καθεύδω νύσσω ὁ ἄνθρωπος καί οὗτος λέγω μονονού πρός αὐτός « μανθάνω , εἰμί Ἄνθρωπος , ὅτι θνητός εἰμί ὕπνος δουλεύω . » ὅτι2 δέ κατανυγή εἰμί ὁ νύξ , καί ὁ προφήτης δηλόω Δαυίδ οὕτως εἶπον « ἁ λέγω ἐν ὁ Καρδία σύ , ἐπί ὁ κοίτη σύ κατανύσσω . » κατά οὗτος δέ καί ὁ φάος ἡδύς τίς καί ἱλαρός ὅς ἡμέρα καλέω , διά ὁ ἡμερόω ὁ πᾶς , ὥσπεροῦν καί ὁ χειροήθης ὁ ζῷον ἥμερος διά οὗτος καλέω .