cogPG.PG158 547
καὶ αἱ πρόοδοι τῆς εἰς πάντα προνοίας αὐτοῦ » Καὶ ὁ Δαμασκηνός · « Ἔργον μὲν θείας φύσεως ἡ προαιώνιος καὶ ἀΐδιος γέννησις καὶ ἐκπόρευσις , ἔργον δὲ θείας θελήσεως ἡ κτίσις . » Καὶ ἡ εʹ σύνοδος τῶν οἱκουμενικῶν οὕτω λέγει · « Ὁ Θεὸς , φησὶν ὁ ὩριΚγένης , ἀπὸ τοῦ μὴ κτίζειν ἐλθὼν εἰς τὸ κτίζειν . πάντως ἐτράπη ἀφ´ ἑτέρου εἰς ἕτερον , ἡμεῖς δὲ λέγοΚμεν ὅτι οὐ κατὰ τὴν φύσιν ἐτράπη , ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐνέργειαν · μᾶλλον δὲ οὐδὲ κατ´ αὐτήν · εἶχε γὰρ ἀεὶ τὴν δύναμιν τοῦ κτίζειν καὶ δημιουργεῖν · ἐνηργήθη γὰρ ἡ τοιαύτη δύναμις ὅτε ἠβουλήθη . » Οὐ συνάδει τοῖς Πατράσι τούτοις καὶ οὗτος οἷσπερ αὐτοὶ περὶ τῶν κτισμάτων ἀποφαίνονται , ταῦτα καὶ αὐτὸς περὶ τῆς πρόοδου τοῦ ἁγίου Πνεύματος λέγων Ὅτε γὰρ , φησὶ , παράγει τὸ Πνεῦμα ὁ Πατήρ . ἡ σαυνοῦσα τῇ οὐσίᾳ βούλησις , ἀρχὴ καὶ δύναμις δι´ ἐνεργείας τῆς προβολῆς , ἢ πνεύσεως , γίνεται παρακτικὴ αἰτία τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑποστάαεως . Ἀλλὰ τὰ μὲν ἐντεῦθεν ἄτοπα , μᾶλλσν δὲ βλάσφημα πᾶσι δῆλα , καὶ οὐ δεῖ πολυλογεῖν · διχάζει δὲ καὶ τὴν βούλησιν καθό ἐστι ἀρχή τινων , εἰς αὐτεξούσιον αὐτὴν διελὼν καὶ ἠναγκασμένην τινὰ , οὐκ οἶδα ποίαν τινὰ λέγων ἑκατέραν · προῖὼν γάρ φησιν , Οὐχ ὡς ἀρχὴ αὐτεξούσιος , ἀλλ´ ὡς ἀναγκαία καὶ φυσική τις δύναμις καὶ ἀρχὴ , εἶτ´ ἐπάγει . ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ . Διὸ πρὸς τῶν θεολογούντων ἀγάπη τὸ θεῖον κέκληται Πνεῦμα · τῆς γὰρ ἀγάπης ἡ δύναμις βοῄλησις . ΑΓΑΛΛΙΑΝΟΣ Καλῶς ἄρα ἐλέγομεν , μᾶλλον δὲ οἱ θεολόγοι , Ἡ πρὸς τὴν ὁημίουργίαν κτίσις τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ τοῦ ἀκινήτου ἐστὶν ἡ βούλησις αὐτοῦ , ἥτις οὐ μιᾷ τῶν θείων ὑποστάσεων ἀφώρισται · κοινὴ γάρ ἐστιν ἐνέργεια καὶ μία δύναμις ἡ δημιουργική - Ἰδοὺ γὰρ τὸ θεῖον Πνεῦμα κεκλημένον ἀγάπην , δύναμιν ἔχει παδακτικὴν ἑαυτοῦ τὴν βούλησιν · καὶ οὐδέποτε τὸν ῥύπον τοῦτον ἀπονίψονται Λατῖνοι τοῦ λέγειν κτίσμα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον , ἐπεὶ καὶ ἐκ τῆς βουλήσεως τοῦ Θεοῦ δοξάζουσι παράγεσθαι . ΑΡΓΥΡΩΠΟΥΑΟΣ . πυνάδει δὲ , φησὶ , τὰ λεγόμενα ταῖς τῶν θεολογούντων φωναῖς , οὐχ ἧττον δὲ τοῖς εἰρημένοις ὑπὸ ποῦ ἱεροῦ Αὐγουστίνου ἐν τῷ περὶ Τριάδος βιβλίῳ , ἐν οἷς καὶ μνήμην μὲν τὴν γεννητικήν , βούλησιν δὲ τὴν πνευστικὴν ἐκάλεσε δύναμιν . ΑΓΑΛΛΙΑΝΟΣ . Φεῦ τῆς συκοφαντίας ! Καὶ τίνες τῶν θεολόγων πὰς φωνὰς ταύτας παρέδωκαν αἷς συνᾴδει τὰ λεγόμενα ; Οὐδεὶς δήπου . διαβάλλει γὰρ καὶ τον μακαριώτατον Αὐγουστῖνον , ὡς δυνάμεις καλοῦντα τοῦ Πατρὸς τὴν μνήμην καὶ τὴν βούλησιν , τὴν μὲν τεννητικὴν , τὴν βούλησιν δὲ πνευστικήν , Οὐ γὰρ εὕρηταί που τῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων , ὅσα γε ἡμεῖς . ἴσμεν , οὕτω ταῦτα λεγόμενα , μᾶλλον δὲ τούναντίον ἅπαν . Συνάδει γὰρ κάκεῖνος τοῖς λοιποῖς ἁγίοις τὴς βουλήσεως τοῦ Θεοῦ λέγων τὰ κτίσματα . Ἐν γὰρ κεφ . τοῦ Περὶ τριάδος βιβλίου , Καταγέλαστος , φησίν , ἡ Εὸνομίου διαλεκτικὴ ἐξ οὖ οἱ Εὐνομιανοὶ αἱρετικοὶ ἀνεφύησαν . Ὅς μὴ δυνηθεὶς νοῆσαι , ἢ μὴ βουληθεὶς πιστεῦσαι , τὸν μονογενῆ τοῦ Θεοῦ Λόγον , δι´ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο , τοῦ Θεοῦ Υἱὸν εἶναι φύσει , τουτέστιν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα , οὐ τῆς φύσεως ἢ τῆς οὐσίας εἶπεν εἶναι Υἱὸν , ἀλλὰ τῆς θελήσεως τοῦ Θεοῦ · συμβεβηκυῖαν δηλονότι τῷ θεῷ βουλόμενος μαρτυρῆσαι θέλησιν καθ´ ἣν ἐγέννησε τὸν Υἱόν . Πῶς οὖν αὐτὸς τῶν αἱρετικῶν καταγελῶν ταῦτα λεχόντων , τοῖς ὁμοίοις ἂν περιέπεσεν ; ην γὰρ ἂν δήπου καταγελαστότερος . Ὃ δὲ λέγει περί τε μνήμης καὶ θελήσεως οὐκ ἀπὸ τῆς Γραφῆς ἔχειν διατείνεται , ἀφ´ ἑαυτοῦ δὲ συνάγειν ἐπιβόλῳ τινὶ λογισμῷ ἁπὸ τῆς κτιστῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ , ἥ ἐστιν ὁ ἄνθρωπος , εἰκασίαν τινὰ παραδιδοὺς τοῦ ἀκτίστου Θεοῦ παρακατιών . Ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ οὐπερ ἔναγχος ἐμνήσθημεν , οὕτω φησίν · « Ἀλλὰ περὶ τῆς κτίσεως , ἤν ἐποίησεν ὁ Θεὸς , ὁπόσον οἷοί τε γενόμεθα , ἐδιδάξαμεν τοὺς λόγον περὶ τῶν τοιούτων πραγμάτων ἀπαιτοῦντας , ὡς τὰ ἀόρατα αὐτοῦ διὰ τῶν γεγοιότων καθόσον δύνανται νοούμενα καθορᾷν , καὶ μάλιστα διὰ τῆς λογικῆς ἢ νοερᾶς κτίσεως , τῆς γενομένης κατ´ εἰκόνα Θεοῦ , δι´ οὖ ὥσπερ δι´ ἐσόπτρου ὁπόσον δύνανται , εἴγε δύνανται ἄλέπειν τὸν Θεὸν τὴν Τριάδα ἐν τῇ ἡμετέρᾳ μνήμῃ , καὶ τῇ νοήσει καὶ τῆ θελήσει . Ταῦτα δὲ τὰ τρία ἐν τῷ αὐτῶ νοῖ φυσικῶς θεόθεν καθεστηκότα , ἕκαστος ζωηρῶς θεωρεῖ , καὶ πόσον μέγα ἐστὶν ἐν αὐτῷ , ἔνθα πέφυκε καὶ ἡ ἀδιος καὶ ἀμετάβλητος οὐσία μνημονεύεσθαι , καὶ βλέπεσθαι , καὶ ἐπιθυμεῖσθαι . Ἀναμιμνήσκεται γὰρ διὰ τῆς μνήμης , βλέπεται διὰ τῆς νοήσεως , περιβάλλεται διὰ τῆς ἀγάπης , καὶ παντάπασιν εὑρίσκει τῆς ἄκρας Τριάδος τὴν εἰκόνα . » Καὶ αὖθις ἐν τῷ κγʹκεφ , « Καὶ γὰρ καὶ μνήμη τοῦ ἀνθρώπου , καὶ μάλιστα ἦν οὐκ ἔχει τὰ κτήνη , τουτέστιν καθ´ ἡν τὰ νοηεα πράγματα οὕτω περιέχεται ὡς μὴ πρὸς αὐτὴν διὰ τῶν τοῦ σώματος αἰσθήσεων ἔρχεσθαι , κατὰ τὸ μέτρον ἐαυτῆς ἔχει ἐν τῇδε τῇ τῆς τριάδος εἰκόνι , ἀσυγκρίτως μὲν ἀνόμοιον , ὅμως δὲ ὁποιανδήτινα τοῦ Πατρὸς ὁμοιότητα . Ἔτι δὲ καὶ ἡ νόησις τοῦ ἀνθρώπου , ἡ διὰ τῆς τοῦ λογισμοῦ προθέσεως ἐκεῖθεν μορΚφουμένη , ἐπειδὰν ὃ γινώσκεται λέγηται , καὶ μηδὲ μιᾶς γλώττης , ἀλλὰ καρδίας ᾗ λόγος , ἔχει ἐν τῇ οἰκείᾳ μεγάλῃ ἀνομοιότητι καί τινα ὁμοιότητα τοῦ υἱὸν . Και δὴ καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀγάπη ἐκ τῆς γνώ · σεως προῖοῦσα καὶ τὴν μνήμην συνάπτουσα καὶ τὴν νόησιν , ὡς ἂν κοινῇ τῷ Πατρί τε καὶ τῷ γεννήματι ὅθεν οὐτε Πατὴρ , οὔτε γέννημα εἶναι νοεῖται , ἔχεῖ ἐν τῇδε τῇ εἰκόνι εἰ καὶ λίαν ἀνόμοιον ὁμοιότητά τινα τοῦ ἀγίου Πνεύματος . » Καὶ αὖθις · « Περὶ δὲ τον ἁγίου Πνεύματος οὐδὲν ἐν τῷδε τῷ αἰνίγματι , ὅπερ ὅμοιον ἂν αὐτῷ δοκοίη , ἀπέδειξα , ὅτι μὴ τὴν θέλησιν ἡμῶν , ἢ τὸν ἔρωτα , ἢ τὴν ἀγάπην , ἤτις ἐῤῥωἐστὶ θέλησις . Α κε´ πάλιν « Τοῦτο τὸ ὄνομα τῷ Πνεύματι τῷ ἀγίῳ ἁρμόζει , ὥσπερ καὶ ἡ ἀγάπη · τι δέ ἐστιν ἔτερον ἀγάπθι ἢ οοοοΙ
Lemmas: καί ὁ πρόοδος ὁ εἰς πᾶς πρόνοια αὐτός » καί ὁ Δαμασκηνός · « ἔργον μέν θεῖος φύσις ὁ προαιώνιος καί ἀΐδιος γέννησις καί ἐκπόρευσις , ἔργον δέ θεῖος θέλησις ὁ κτίσις . » καί ὁ εἰ σύνοδος ὁ οἰκουμενικός οὗτος λέγω · « ὁ θεός , φημί ὁ Ὡριγένης , ἀπό ὁ μή κτίζω ἔρχομαι εἰς ὁ κτίζω . πάντως τρέπω ἀφή ἕτερος εἰς ἕτερος , ἐγώ δέ λέγοΚμεν ὅτι οὖον κατά ὁ φύσις τρέπω , ἀλλά κατά ὁ ἐνέργεια · μᾶλλον δέ οὐδέ κατ´ αὐτός · ἔχω γάρ ἀεί ὁ δύναμις ὁ κτίζω καί δημιουργέω · ἐνεργέω γάρ ὁ τοιοῦτος δύναμις ὅτε βούλομαι . » οὖον συνάδει ὁ πατήρ οὗτος καί οὗτος ὅσπερ αὐτός περί ὁ κτίσμα ἀποφαίνω , οὗτος καί αὐτός περί ὁ πρόοδος ὁ ἅγιος πνεῦμα λέγω ὅτε γάρ , φημί , παράγω ὁ πνεῦμα ὁ Πατήρ . ὁ σαυνεω ὁ οὐσία βούλησις , ἀρχή καί δύναμις δις ἐνέργεια ὁ προβολή , ἢ πνεῦσις , γίγνομαι παρακτικός αἰτία ὁ ὁ ἅγιος πνεῦμα ὑποστάαεως . ἀλλά ὁ μέν ἐντεῦθεν ἄτοπος , μᾶλλος δέ βλάσφημος πᾶς δῆλος , καί οὖον δεῖ πολυλογέω · διχάζω δέ καί ὁ βούλησις καθό εἰμί ἀρχή τίνω , εἰς αὐτεξούσιος αὐτός διαιρέω καί ἀναγκάζω τις , οὐ οἶδα ποῖος τις λέγω ἑκάτερος · προῖων γάρ φημί , οὐχ ὡς ἀρχή αὐτεξούσιος , ἀλ ὡς ἀναγκαῖος καί φυσικός τις δύναμις καί ἀρχή , προστίθημι ἐπάγω . Αργυρόπουλος . Διὸ πρός ὁ θεολογέω ἀγάπη ὁ θέω καλέω πνεῦμα · ὁ γάρ ἀγάπη ὁ δύναμις βοῄλησις . Αγαλλιανός καλῶς ἄρα λέγω , μᾶλλον δέ ὁ θεολόγος , ὁ πρός ὁ ὁημίουργίαν κτίσις ὁ ὁ ὅλος Θεός ὁ ἀκίνητος εἰμί ὁ βούλησις αὐτός , ὅστις οὖον εἷς ὁ θεῖον ὑπόστασις ἀφορίζω · κοινός γάρ εἰμί ἐνέργεια καί εἷς δύναμις ὁ δημιουργικός - ἰδέ γάρ ὁ θέω πνεῦμα καλέω ἀγάπη , δύναμις ἔχω παδακτικὴν ἑαυτοῦ ὁ βούλησις · καί οὐδέποτε ὁ ῥύπος οὗτος ἀπονίζω Λατῖνος ὁ λέγω κτίσμα ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος , ἐπεί καί ἐκ ὁ βούλησις ὁ Θεός δοξάζω παράγω . ΟΥ . πυνάδει δέ , φημί , ὁ λέγω ὁ ὁ θεολογέω φωνή , οὐ κακός δέ ὁ εἴρω ὑπό ποῦ ἱερός Αὐγουστῖνος ἐν ὁ περί Τριάς βιβλίον , ἐν ὅς καί μνήμη μέν ὁ γεννητικός , βούλησις δέ ὁ πνευστικός καλέω δύναμις . Αγαλλιανός . φεῦ ὁ συκοφαντία ! καί τίς ὁ θεολόγος πάν φωνή οὗτος παραδίδωμι ὅς συνᾴδω ὁ λέγω ; οὐδείς δήπου . διαβάλλω γάρ καί ὁ μακάριος Αὐγουστῖνος , ὡς δύναμις καλέω ὁ πατήρ ὁ μνήμη καί ὁ βούλησις , ὁ μέν τεννητικὴν , ὁ βούλησις δέ πνευστικός , οὖον γάρ εὑρίσκω ποῦ ὁ αὐτός σύγγραμμα , ὅσος γε ἐγώ . οἶδα , οὗτος οὗτος λέγω , μᾶλλον δέ τουναντίον ἅπας . συνάδει γάρ κενός ὁ λοιπός ἅγιος σής βούλησις ὁ Θεός λέγω ὁ κτίσμα . ἐν γάρ Κεφ . ὁ περι τριάς βιβλίον , καταγέλαστος , φημί , ὁ Εὸνομίου διαλεκτικός ἐκ οὖον ὁ Εὐνομιανός αἱρετικός ἀναφύω . ὅς μή δύναμαι νοέω , ἢ μή βούλομαι πιστεύω , ὁ μονογενής ὁ Θεός Λόγος , δις ὅς ὁ πᾶς γίγνομαι , ὁ Θεός υἱός εἰμί φύσις , τουτέστιν ἐκ ὁ οὐσία ὁ πατήρ γεννάω , οὖον ὁ φύσις ἢ ὁ οὐσία εἶπον εἰμί υἱός , ἀλλά ὁ θέλησις ὁ Θεός · συμβαίνω δηλονότι ὁ θεός βούλομαι μαρτυρέω θέλησις καθ´ ὅς γεννάω ὁ υἱός . Πῶς οὖν αὐτός ὁ αἱρετικός καταγελάω οὗτος λεχώ , ὁ ὅμοιος εἄν περιπίπτω ; ἐάν γάρ εἄν δήπου καταγέλαστος . ὅς δέ λέγω περί τε μνήμη καί θέλησις οὐ ἀπό ὁ γραφή ἔχω διατείνω , ἀφή ἑαυτοῦ δέ συνάγω ἐπίβολος τις λογισμός ἀπό ὁ κτιστός εἰκών ὁ Θεός , ὅς εἰμί ὁ ἄνθρωπος , εἰκασία τις παραδίδωμι ὁ ἄκτιστος Θεός παρακατιών . ἐν γάρ ὁ αὐτός κεφάλαιος ὅσπερ ἔναγχος μιμνήσκω , οὗτος φημί · « ἀλλά περί ὁ κτίσις , ἐάν ποιέω ὁ θεός , ὁπόσος οἷος τε γίγνομαι , διδάσκω ὁ λόγος περί ὁ τοιοῦτος πρᾶγμα ἀπαιτέω , ὡς ὁ ἀόρατος αὐτός διά ὁ γίγνομαι καθόσον δύναμαι νοέω καθοράω , καί μάλιστα διά ὁ λογικός ἢ νοερός κτίσις , ὁ γίγνομαι κατ´ εἰκών Θεός , δις οὖον ὥσπερ δις εἴσοπτρον ὁπόσος δύναμαι , εἰ δύναμαι ἄλεπος ὁ θεός ὁ Τριάς ἐν ὁ ἡμέτερος μνήμη , καί ὁ νοέω καί τῆ ἐθέλω . οὗτος δέ ὁ τρεῖς ἐν ὁ αὐτός νόος φυσικός θεόθεν καθίστημι , ἕκαστος ζωηρός θεωρέω , καί πόσος μέγας εἰμί ἐν αὐτός , ἔνθα φύω καί ὁ α̅δ̅ι̅ο̅ς̅ καί ἀμετάβλητος οὐσία μνημονεύω , καί βλέπω , καί ἐπιθυμέω . ἀναμιμνήσκω γάρ διά ὁ μνήμη , βλέπω διά ὁ νόησις , περιβάλλω διά ὁ ἀγάπη , καί παντάπασι εὑρίσκω ὁ ἄκρος Τριάς ὁ εἰκών . » καί αὖθις ἐν ὁ κγʹκεφ , « καί γάρ καί μνήμη ὁ ἄνθρωπος , καί μάλιστα εἰμί οὐ ἔχω ὁ κτῆνος , τουτέστιν καθ´ ἐάν ὁ νοηεα πρᾶγμα οὗτος περιέχω ὡς μή πρός αὐτός διά ὁ ὁ σῶμα αἴσθησις ἔρχομαι , κατά ὁ μέτρον ἑαυτοῦ ἔχω ἐν ὅδε ὁ ὁ τριάς εἰκών , ἀσύγκριτος μέν ἀνόμοιος , ὅμως δέ ὁποιανδήτινα ὁ πατήρ ὁμοιότης . ἔτι δέ καί ὁ νόησις ὁ ἄνθρωπος , ὁ διά ὁ ὁ λογισμός πρόθεσις ἐκεῖθεν μορκφουμενω , ἐπειδάν ὅς γιγνώσκω λέγω , καί μηδέ εἷς γλῶσσα , ἀλλά Καρδία ὅς λόγος , ἔχω ἐν ὁ οἰκεῖος μέγας ἀνομοιότης καί τις ὁμοιότης ὁ υἱός . και δή καί ὁ ὁ ἄνθρωπος ἀγάπη ἐκ ὁ γιγνώσκω · σέως πρόειμι καί ὁ μνήμη συνάπτω καί ὁ νόησις , ὡς εἄν κοινός ὁ πατήρ τε καί ὁ γέννημα ὅθεν οὐ πατήρ , οὔτε γέννημα εἰμί νοέω , ἔχω ἐν ὅδε ὁ εἰκών εἰμί καί λίαν ἀνόμοιος ὁμοιότης τις ὁ ἅγιος πνεῦμα . » καί αὖθις · « περι δέ ὁ ἅγιος πνεῦμα οὐδείς ἐν ὅδε ὁ αἴνιγμα , ὅσπερ ὅμοιος εἄν αὐτός δοκέω , ἀποδείκνυμι , ὅτι μή ὁ θέλησις ἐγώ , ἢ ὁ Ἔρως , ἢ ὁ ἀγάπη , ὅστις ἐῤῥωἐστὶ θέλησις . Α κε´ πάλιν « οὗτος ὁ ὄνομα ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος ἁρμόζω , ὥσπερ καί ὁ ἀγάπη · τίς δέ εἰμί ἕτερος ἀγάπη ἢ οοοοΙ