cogPG.PG158 52
συστολὴν τοῦ φωτὸς χώραν αὐτίκα λαβὼν , ἐκεῖνο νύκτα ἐκάλεσε . « Καὶ ἐγένετο » γάρ φησιν « ἑσπέρα , καὶ ἐγένετο πρωῒ ἡμέρα μία . » Καὶ πείθου τῷ μεγάλῳ Βασιλείῳ λέγοντι ὅτι ἡ πρὸ τῆς γενέσεως τοῦ φωτὸς ἐν τῷ κόσμῳ κατάστασις οὐχὶ νὺξ ἦν , ἀλλὰ σκότος . Τὸ μέντοι διασταλὲν πρὸς τὴν ἡμέρα , τοῦτο νὺξ ὡνομάσθη , ὅπερ νεωτέρας προσηγορίας μετὰ τὴν ἡμέρα τετύχηκεν , Οὐκοῦν ἡ ἡμέρα προηγεῖται τῆς νυκτός . Τὸ γὰρ φῶς ἐκεῖνο διακεχυμένον ὃ ἁπανταχοῦ συνεστέλλετο κελεύσει τοῦ παραγαγόντος αὐτὸ Θεοῦ , συστελλόμενον δὲ πάροδον ἐδίδου τῆς νυκτὶ , καθὼς φησιν Ἰουστῖνος ὁ φιλόσοφος ὁ καὶ μάρτυς Χριστοῦ , καὶ μετ´ ἐκεῖνον ὁ μέγας Βασίλειος . Ἔνθεν τοι καὶ τὸ μῆκος ἀμφοτέρων ἐπισυνάπτων ὁ Μωσῆς καὶ μίαν ἡμέρα ἀποκαλῶν , οὕτω τὴν ἐκμέτρησιν τῶν χρόνων ποιεῖ , « Καὶ ἐγένετο » λέγων « ἑσπέρα , καὶ ἐγένετο πρωῒ ἡμέρα μία . » Ἐπίγνωθι οὖν , ἀγαπητέ , ὡς εἴγε τὸ σκότος ἐκεῖνο προηγεῖτο τῆς ἡμέρας , ἐκεῖθεν ἂν ὁ´ Μωσῆς καὶ τὴν τῶν ἡμερῶν ἐποιεῖτο ἐκμέτρησιν Ταῦτα μὲν οὖν ἐπιβεβαιοῖ καὶ αὐτὸς ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς . Ἐν γὰρ τῇ εἰς τὴν Ἐξαήμερον τρίτῃ αὐτοῦ ὁμιλίᾳ φησὶν ὅτι εἰπών ὁ Μωσῆς , « Καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρω ἡμέρα μία , » ἔδειξε σαφῶς ὅτι τὸ τέλος τῆς νυκτὸς πλήρωμα τῆς ἡμέρας ἐστίν · ἐπὶ γὰρ τούτῳ καὶ ἀμφοτέρων τὸ μῆκος ἡμέρα μίαν εἰκότως ἐκάλεσεν . Οὕτω μὲν οὖν ὁ μέγας Βα σίλειος περὶ τοῦ Μωσέως φησὶν , ἵνα τὰ πρεσβεῖα τῆς γενέσεως ἀποδῷ τῇ ἡμέρᾳ , πρότερον εἰπεῖν τὸ πέρας τῆς ἡμέρας , εἶτα τῆς νυκτὸς , ὡς ἐφεπομένης τῆς νυκτὸς τῇ ἡμέρα . Ἄφες λοιπὸν τὰ τοῦ Ἰωσήπου · σκότους γὰρ ἐκεῖνος ὡς Ἰουδαῖος ὑπάρχων μεστός ἀναβλέψαι πρὸς τὸ φῶς οὐκ ἠθέλησεν , Ἔν . θεν τοι καὶ τὴν νύκτα τῆς ἡμέρας προέταξε . Καὶ ἐγένετο ἑσπέρα , καὶ ἐγένετο πρωῒ ἡμέρα μία . Τίνος ἕνεκεν ἐνταῦθα εἶπεν ἡμέρα μία καὶ οὐκ εἶπεν , ἡμέρα πρώτη ; Καίτοι γε τοῦτο ἥν ἀκολουθότερον , εἴγε μετὰ ταῦτα ἔμελλε λέγειν , « Καὶ ἐγένετο ἑσπέρα , καὶ ἐγένετο πρωῒ ἡμέρα δευτέρα · » τῆς γὰρ δευτέρας καὶ τῆς τρίτης ἐξ ἀνάγκης πρώτη κατάρχει τε καὶ προηγεῖται . Εἶπεν οὖν ἡμέρα μία τὸ μέτρον ἡμέρας καὶ νυκτὸς περιορίζων , καὶ συνάπτων τοῦ ἡμερονυκτίου τὸν χρόνον , ὡς τῶν εἰκοσιτεσσάρων ὡρῶν μιᾶς ἐκπληρουσῶν ἡμέρας διάστημα , συνυπακουομένης τῇ ἡμέρᾳ δηλονότι καὶ τῆς νυκτός · καὶ γὰρ ἡ τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σημείου ἐπὶ τὸ αὐτὸ πάλιν ἀποκατάστασις ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ γίνεται . Καὶ περὶ μὲν τῆς οὐσίας τοῦ οὐρανοῦ πλέον οὐ
Lemmas: συστολή ὁ φάος χώρα αὐτίκα λαμβάνω , ἐκεῖνος νύξ καλέω . « καί γίγνομαι » γάρ φημί « ἑσπέρα , καί γίγνομαι πρωΐ ἡμέρα εἷς . » καί πείθω ὁ μέγας Βασίλειος λέγω ὅτι ὁ πρό ὁ γένεσις ὁ φάος ἐν ὁ κόσμος κατάστασις οὐ νύξ εἰμί , ἀλλά σκότος . ὁ μέντοι διαστέλλω πρός ὁ ἡμέρα , οὗτος νύξ ὀνομάζω , ὅσπερ νέος προσηγορία μετά ὁ ἡμέρα τυγχάνω , οὐκοῦν ὁ ἡμέρα προηγέομαι ὁ νύξ . ὁ γάρ φάος ἐκεῖνος διαχέω ὅς ἁπανταχοῦ συστέλλω κελεύω ὁ παράγω αὐτός Θεός , συστέλλω δέ πάροδος δίδωμι ὁ νύξ , καθώς φημί Ἰουστῖνος ὁ φιλόσοφος ὁ καί μάρτυς Χριστός , καί μετέ ἐκεῖνος ὁ μέγας Βασίλειος . ἔνθεν ὅς καί ὁ μῆκος ἀμφότερος ἐπισυνάπτω ὁ Μωσῆς καί εἷς ἡμέρα ἀποκαλέω , οὗτος ὁ ἐκμέτρησις ὁ χρόνος ποιέω , « καί γίγνομαι » λέγω « ἑσπέρα , καί γίγνομαι πρωΐ ἡμέρα εἷς . » ἐπιγιγνώσκω οὖν , ἀγαπητός , ὡς εἰ ὁ σκότος ἐκεῖνος προηγέομαι ὁ ἡμέρα , ἐκεῖθεν εἄν ὅς Μωσῆς καί ὁ ὁ ἡμέρα ποιέω ἐκμέτρησις οὗτος μέν οὖν ἐπιβεβαιόω καί αὐτός ὁ ὁ γλῶσσα χρύσεος . ἐν γάρ ὁ εἰς ὁ Ἐξαήμερος τρίτος αὐτός ὁμιλία φημί ὅτι εἶπον ὁ Μωσῆς , « καί γίγνομαι ἑσπέρα καί γίγνομαι πρωΐ ἡμέρα εἷς , » δείκνυμι σαφῶς ὅτι ὁ τέλος ὁ νύξ πλήρωμα ὁ ἡμέρα εἰμί · ἐπί γάρ οὗτος καί ἀμφότερος ὁ μῆκος ἡμέρα εἷς εἰκότως καλέω . οὕτως μέν οὖν ὁ μέγας Βα σίλειος περί ὁ Μωσῆς φημί , ἵνα ὁ πρεσβεῖον ὁ γένεσις πωλέω ὁ ἡμέρα , πρότερος εἶπον ὁ πέρας ὁ ἡμέρα , εἶτα ὁ νύξ , ὡς ἐφέπω ὁ νύξ ὁ ἡμέρα . ἄφες λοιπός ὁ ὁ Ἰώσηπος · σκότος γάρ ἐκεῖνος ὡς Ἰουδαῖος ὑπάρχω μεστός ἀναβλέπω πρός ὁ φάος οὐ ἐθέλω , ἐν . τίθημι ὅς καί ὁ νύξ ὁ ἡμέρα προτάσσω . καί γίγνομαι ἑσπέρα , καί γίγνομαι πρωΐ ἡμέρα εἷς . τίς ἕνεκα ἐνταῦθα εἶπον ἡμέρα εἷς καί οὐ εἶπον , ἡμέρα πρῶτος ; καίτοι γε οὗτος ὅς ἀκόλουθος , εἰ μετά οὗτος μέλλω λέγω , « καί γίγνομαι ἑσπέρα , καί γίγνομαι πρωΐ ἡμέρα δύο · » ὁ γάρ δύο καί ὁ τρίτος ἐκ ἀνάγκη πρῶτος κατάρχω τε καί προηγέομαι . εἶπον οὖν ἡμέρα εἷς ὁ μέτρον ἡμέρα καί νύξ περιορίζω , καί συνάπτω ὁ ἡμερονύκτιον ὁ χρόνος , ὡς ὁ εἰκοσιτέσσαρες ὥρα εἷς ἐκπληρόω ἡμέρα διάστημα , συνυπακούω ὁ ἡμέρα δηλονότι καί ὁ νύξ · καί γάρ ὁ ὁ οὐρανός ἀπό ὁ αὐτός σημεῖον ἐπί ὁ αὐτός πάλιν ἀποκατάστασις ἐν εἷς ἡμέρα γίγνομαι . καί περί μέν ὁ οὐσία ὁ οὐρανός πλέω οὖον