cogPG.PG158 122
τρόπον ἐξ ἀνδρὸς μόνου γενήσεται , ἀλλ´ ἐκ συναφείας ἀμφοτέρων καὶ νόμου γαμικοῦ ρμρμ ΒΙΟσιεᾳὺΙΙΓ . Οὐκοῦν ἐπιβάλλει ὁ Θεὸς ἔκστασιν τῶ Ἀδὰμ καὶ μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ λαβὼν τὴν Εὔαν οἰκοδομεῖ . Ἀναγκαῖον γὰρ ἦν μὴ καὶ τὴν Εὔαν ἀπὸ γῆς προελθεῖν , ἀλλ´ ἀπὸ τῆς οὐσίας τοῦ Ἀδὰμ , ὡς ἐντεῦθεν φίλτρον ἐντεθῆναι τοῖς ὁμοζύγοις . Ἐπιβάλλει οὖν ἔκστασιν , ἤτοι κάρον ἐντίθησι τῷ Ἀδὰμ , ὡς μὴ λαβεῖν ὀδύνης αἴ-θησιν ἐν τῇ ἀφαιρέσει τῆς πλευρᾶς , ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶττάν φησι , κἀντεῦθεν ἐχθρῶς διακεῖσθαι πρὸς τὴν ὁμόζυγον . Ἀφαιρεῖται γοῦν μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ , καὶ οἰκοδομεῖ τὴν γυναῖκα , καὶ ἀνεπλήρωσε σάρκα ἀντ᾽’´ αὐτης . Τίνος οὖν ἕνεκεν ἀνεπλήρωσεν ; Ἵνα μὴ ἔχῃ μετὰ τὴν τοῦ ὕπνου ἀπαλλαγὴν ἐκ τοῦ λείποντος αἰσθάνεσθαι τοῦ γεγονότος · εἰ γὰρ ἐν τῷ τῆς ἀφαιρέσεως καιρῷ ἠγνόησεν , ἀλλ´ ὅμως ἔμελλε μετὰ ταῦτα ἐπιγινώσκειν τὸ γεγονός · ἐφ᾽´ ᾧ διὰ σαρκὸς τὴν τῆς πλευρᾶς ἀνεπλήρωσεν ἔλλειψιν . « Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς , Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε , καὶ πληρώσατε τὴν γῆν . » Τῷ μεγάλῳ Βασιλείῳ προσεκτέον κἀνταῦθα . Φησὶ γὰρ ὅτι διπλῆ ἡ αὔξησις , ἡ μὲν σώματος , ἡ δὲ ψυχῆς · ἀλλ´ ἡ μὲν τοῦ σώματος αὔξησις ἡ ἀπὸ τοῦ μικροῦ εἰς τὸ καθῆκον μέγεθος ἀποκατάστασις , ἡ δὲ τῆς ψυχῆς αὔξησις διὰ τῶν μαθημάτων προσεπιγίνεται . Ἀλλὰ καὶ ὁ χρυσοῤῥήμων Ἰωάννης περὶ ψυχῆς οὕτω φησὶν , ὅτι ἅπαξ λαβοῦσα τὸ εἶναι παρὰ Θεοῦ πρὸς αὔξησιν οὐκέτι καθὰ δὴ καὶ τὸ σῶμα χωρεῖ · πῶς καὶ γὰρ ἄποσος αὐτῇ καὶ ἀσχημάτιστος οὖσα , ὡς εἰκὼν τοῦ Θεοῦ · Τελεία μὲν οὖν ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς ἡ νοερὰ ἔκτιστο ψυχὴ , εἰ καὶ κατὰ μικρὸν δοκεῖ συναύξειν τῷ σώματι . Καὶ δῆλον ἐξ ὧν ὁ Νύσσης φησί·«Τὸ τῆς ψυχῆς εἶδος κατὰ τὴν ἀναλογίαν τοῦ ὑποκειμένου ὁργάνου φαίνεται . Ἡ γὰρ πρὸς τὴν ἐμπαθῆ καὶ ζωώδη γένεσιν κοινωνία οὐκ εὐθὺς ἐκλάμπειν τῷ πλάσματι τὴν θείαν εἰκόνα ἐποίησεν , ἀλλ´ ὁδῷ τινι ἀκολουθία ἐσὶ τὸ τέλειον ἄγει τὸν ἄνθρωπον , οὐκ ἄλλης τῷ νηπίῳ καὶ ἑτέρας τῷ τελείῳ ἐγγινομένης ψυχῆς , ἀλλὰ τῆς αὐτῆς ἐν ἐκείνῳ μὲν τὸ ἀτελὲς , ἐν τούτῳ δὲ δεικνυούσης τὸ τέλειον . » Τελεία μὲν οὖν ἡ ψυχὴ καὶ ἐν βρεφικῇ ἡλικίᾳ , ἀδυνατεῖ δὲ τὴν ὅλην αὐτῆς δεικνύειν ἐνέργειαν . Καθάπερ γὰρ μουσικὸς ἄριστος ἐν μὲν μικροῖς αὐλοῖς στενόν τι καὶ ἔκτροπον μέλος ἄπήχησεν , ἡνίκα δὲ εὐρυπόρους εὕρη αὐλοὺς , τότε τὴν αὐτοῦ τέχνην ὅλην ὑπέδειξεν , οὕτω καὶ ψυχὴ , ὡ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τοῖς ἐμμέτροις αὐτοῦ διέξεισιν ἔπεσι · κατὰ γὰρ τὴν τοῦ ὀργάνου διάθεσιν οὕτω κἀκείνη τὴν ἐνέργειαν δείκνυσιν .
Lemmas: τρόπος ἐκ ἀνήρ μόνος γίγνομαι , ἀλ ἐκ συνάφεια ἀμφότερος καί νόμος γαμικός ρμρμ ΒΙΟσιεᾳὺΙΙΓ . οὐκοῦν ἐπιβάλλω ὁ θεός ἔκστασις ὁ Ἀδάμ καί εἷς ὁ πλευρά αὐτός λαμβάνω ὁ Εὔα οἰκοδομέω . ἀναγκαῖος γάρ εἰμί μή καί ὁ Εὔα ἀπό γῆ προέρχομαι , ἀλ ἀπό ὁ οὐσία ὁ Ἀδάμ , ὡς ἐντεῦθεν φίλτρον ἐντίθημι ὁ ὁμόζυγος . ἐπιβάλλω οὖν ἔκστασις , ἤτοι καρώ ἐντίθημι ὁ Ἀδάμ , ὡς μή λαμβάνω ὀδύνη αἴθω ἐν ὁ ἀφαίρεσις ὁ πλευρά , ὡς ὁ χρύσεος ὁ γλῶσσα φημί , ἐντεῦθεν ἐχθρός διάκειμαι πρός ὁ ὁμόζυγος . ἀφαιρέω γοῦν εἷς ὁ πλευρά αὐτός , καί οἰκοδομέω ὁ γυνή , καί ἀναπληρόω σάρξ ἀντάω αὐτός . τίς οὖν ἕνεκα ἀναπληρόω ; ἵνα μή ἔχω μετά ὁ ὁ ὕπνος ἀπαλλαγή ἐκ ὁ λείπω αἰσθάνομαι ὁ γίγνομαι · εἰμί γάρ ἐν ὁ ὁ ἀφαίρεσις καιρός ἀγνοέω , ἀλ ὅμως μέλλω μετά οὗτος ἐπιγιγνώσκω ὁ γίγνομαι · ἐφ᾽´ ὅς διά σάρξ ὁ ὁ πλευρά ἀναπληρόω ἔλλειψις . « καί εἶπον ὁ θεός , αὐξάνω καί πληθύνω , καί πληρόω ὁ γῆ . » ὁ μέγας Βασίλειος προσεκτέος ἐνταῦθα . φημί γάρ ὅτι διπλόος ὁ αὔξησις , ὁ μέν σῶμα , ὁ δέ Ψυχή · ἀλ ὁ μέν ὁ σῶμα αὔξησις ὁ ἀπό ὁ μικρός εἰς ὁ καθήκω μέγεθος ἀποκατάστασις , ὁ δέ ὁ Ψυχή αὔξησις διά ὁ μάθημα προσεπιγίγνομαι . ἀλλά καί ὁ χρυσορρήμων Ἰωάννης περί Ψυχή οὗτος φημί , ὅτι ἅπαξ λαμβάνω ὁ εἰμί παρά Θεός πρός αὔξησις οὐκέτι καθά δή καί ὁ σῶμα χωρέω · πῶς καί γάρ ἄποσος αὐτός καί ἀσχημάτιστος εἰμί , ὡς εἰκών ὁ Θεός · Τέλειος μέν οὖν ἐκ ἀρχή αὐτός ὁ νοερός κτίζω ψυχή , εἰμί καί κατά μικρός δοκέω συναυξάνω ὁ σῶμα . καί δῆλος ἐκ ὅς ὁ Νύσσα φησί·«Τὸ ὁ Ψυχή εἶδος κατά ὁ ἀναλογία ὁ ὑπόκειμαι ὄργανον φαίνω . ὁ γάρ πρός ὁ ἐμπαθής καί ζωώδης γένεσις κοινωνία οὐ εὐθύς ἐκλάμπω ὁ πλάσμα ὁ θεῖος εἰκών ποιέω , ἀλ ὁδός τις ἀκολουθία ἀδήν ὁ τέλειος ἄγω ὁ ἄνθρωπος , οὐ ἄλλος ὁ νήπιος καί ἕτερος ὁ τέλειος ἐγγίγνομαι Ψυχή , ἀλλά ὁ αὐτός ἐν ἐκεῖνος μέν ὁ ἀτελής , ἐν οὗτος δέ δείκνυμι ὁ τέλειος . » Τέλειος μέν οὖν ὁ ψυχή καί ἐν βρεφικός ἡλικία , ἀδυνατέω δέ ὁ ὅλος αὐτός δείκνυμι ἐνέργεια . καθά γάρ μουσικός ἀγαθός ἐν μέν μικρός αὐλός στενός τίς καί ἔκτροπος μέλος ἀπέχω , ἡνίκα δέ εὐρύπορος εὑρίσκω αὐλός , τότε ὁ αὐτός τέχνη ὅλος ὑποδείκνυμι , οὗτος καί ψυχή , εἰμί ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν ὁ ἔμμετρος αὐτός διεξέρχομαι ἔπος · κατά γάρ ὁ ὁ ὄργανον διάθεσις οὗτος ἐκεῖνος ὁ ἐνέργεια δείκνυμι .