cogPG.PG158 67
« ποντες , ἑκόντες πρὸς τὴν σύνθεσιν τῆς ἀληθείας ἀπετυφλώθησαν . Ὅσα δὲ καὶ περὶ μεγέθους ἐφιλοσόφησαν τοῦ τε ἡλίου καὶ τῆς σελήνης , τί χρὴ καὶ λέγειν ; Ἀναξίμανδρος μὲν γὰρ καὶ Ἀναξιμένης ἑπτακαιεικοσιπλασίονα τῆς γῆς τὸν ἥλιον ἔφησαν εἶναι , Ἀναξαγόρας δὲ Πελοποννήσου μείζονα . Καὶ ἕτεροι πάλιν ποδιαῖον τὸν τοιοῦτον ἑφρόνησαν ἥλιον . Τὰ αὐτὰ δὲ καὶ περὶ σελήνης διεξιόντες εὐρίσκονται . Οἱ μὲν γὰρ μείζονα τῆς γῆς , οἱ δὲ πάλιν ἰσόμετρον , ἄλλοι δὲ ἐλάσσονα · καὶ ἕτεροι σπιθαμιαίαν εἶναι τὴν σελήνην διισχυρίζονται , καὶ οὐκ αἰσχύνονται τῆς μὲν θαλάττης τὸ βάθος ἀγνοοῦντες , ἔνθα καὶ ὁρμιὰν καθεῖναι δύνανται , τὸ δὲ ἀπὸ γῆς ἄχρι σελήνης , Κκἀκεῖθεν ἄχρις ἡλίου διάστημα εἰδέναι φιλοτιμούμενδι . Καὶ οἱ μέν διαληφθέντες ἄνωθεν ἄνδρες περὶ παραγωγῆς ὁμοῦ καὶ μεγέθους τῶν δύο φωστήρων οὐτωσὶ διειλήφασιν · ὁ δὲ τὰ θεῖα σοφὸς καὶ μέγας Πασίλειος εἰς ἀπόδειξιν τοῦ μεγέθους αὐτῶν καὶ τάδε προστίθησιν · ἀπείρων ὄντων τῷ πλήθει τῶν κατ´ οὐρανὸν ἀστέρων , τὸ παρ´ αὐτῶν συνερανιζόΚμενον φῶς οὐκ ἐξαρκεῖ διαλῦσαι τῆς νυκτὸς τὴν κατήφειαν . Μόνος δὲ ὁ ἥλιος ὑπερφανεὶς τοῦ ὁρίζοντος , μᾶλλον δὲ ἔτι καὶ προτδοκώμενος , ἠφάνισε μὲν τὸ σκότος , ὑπερηύγασε δὲ τοὺς ἀστέρας , καὶ πεπηγότα τέως καὶ συμπεπιλημένον τὸν περὶ γῆν ἀέρα κατέτηξέ τε καὶ διέχεεν , ὅθεν καὶ ἄνεμοι ἑωθινοὶ καὶ δρόσοι ἐν αἰθρίᾳ τὴν γῆν περιῤῥέουσι . Τοσαύτην δὲ οὖσαν τὴν γὴν πως ἄν ἠδυνήθη ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ τὴν πᾶσαν καταφωτίζειν , εἰ μὴ ἀπὸ μεγάλου τοῦ κύκλου κατέπεμπε τὴν αὐγήν ; Οὕτω μὲν οὖν καὶ ἐπὶ τῆς σελήνης ἔστιν ἰδεῖν . Μέγα γὰρ καὶ τὸ σῶμα τὸ τῆς σελήνης , καὶ φανότατόν γε μετὰ τὸν ἤλιον . Ἐπὶ γὰρ τούτων καὶ ἡ ἁγία ἔφη Γραφή · « Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοὺς φωστῆρας τοὺς μεγάλους . » Μεγάλους δὲ εἰπεν αὐτοὺς οὐκ ἐπειδὴ μείζους τῶν μικροτέρων ἀστέρων εἰσὶν , ἀλλ´ ἐπειδὴ τοσοῦτοι τὴν περιγραφὴν , ὥστε ἐξαρκεῖν τὴν ἀπ´ αὐτῶν χεομένην αὐγὴν καὶ οὐρανὸν περιλάμπειν καὶ τὸν ἀέρα , καὶ ὁμοῦ τε τῇ γῇ πάσῃ καὶ τῇ θαλάσσῃ συμπαρεκτείνεσθαι . Μὴ οὖν ἀπατάτω σε τουτὶ φαινόμενον , μηδὲ πηχυαῖον αὐτὸν εἶναι νόμιζε · ἡ γὰρ ὄψις ἡμῶν ἐνδαπανηθεῖσα τῷ ἀέρι κἀντεῦθεν ἐξίτηλος γεγονυῖα πρὸς τὴν ἀκριβῆ κατάληψιν τῶν ὁρωμένων οὐκ ἐξαρκεῖ . Κατ´ ἔκπληξιν λοιπὸν καὶ κατὰ σύγκρισιν μέγαν ἐκάλεσε τὸν ἥλιον ἡ Γραφή . Ὅρα γὰρ ὅτι καὶ τὰ κήτη τὰ μεγάλα μενάλα εἶπεν ἡ Γραφὴ οὐχ ὅτι καρίδος καὶ μαινίδος μείζονά εἰσιν , ἀλλ´ ὅτι μεγίστοις ἐοίκασιν ὄρεσι τῆς θαλάττης πολλάκις ὑπερνηχόμενα . Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοὺς φωστῆρας τοὺς μεγάλους . Καὶ πῶς γὰρ οοσορΟϛ
Lemmas: « Πόντες , ἑκών πρός ὁ σύνθεσις ὁ ἀλήθεια ἀποτυφλόω . ὅσα δέ καί περί μέγεθος φιλοσοφέω ὁ τε ἥλιος καί ὁ σελήνη , τίς χρή καί λέγω ; Ἀναξίμανδρος μέν γάρ καί Ἀναξιμένης ἑπτακαιεικοσιπλάσιος ὁ γῆ ὁ ἥλιος φημί εἰμί , Ἀναξαγόρας δέ Πελοπόννησος μείζων . καί ἕτερος πάλιν ποδιαῖος ὁ τοιοῦτος φρονέω ἥλιος . ὁ αὐτός δέ καί περί σελήνη διέξειμι εὑρίσκω . ὁ μέν γάρ μείζων ὁ γῆ , ὁ δέ πάλιν ἰσόμετρος , ἄλλος δέ μικρός · καί ἕτερος σπιθαμιαίος εἰμί ὁ σελήνη διισχυρίζομαι , καί οὐ αἰσχύνω ὁ μέν θάλασσα ὁ βάθος ἀγνοέω , ἔνθα καί ὁρμιά καθίημι δύναμαι , ὁ δέ ἀπό γῆ ἄχρι σελήνη , καὶ ἄχρι ἥλιος διάστημα οἶδα φιλοτιμώ . καί ὁ μέν διαλαμβάνω ἄνωθεν ἀνήρ περί παραγωγή ὁμοῦ καί μέγεθος ὁ δύο φωστήρ οὕτως διαλαμβάνω · ὁ δέ ὁ θεῖον σοφός καί μέγας Πασίλειος εἰς ἀπόδειξις ὁ μέγεθος αὐτός καί ὅδε προστίθημι · ἤπειρος εἰμί ὁ πλῆθος ὁ κατ´ οὐρανός ἀστήρ , ὁ παρ´ αὐτός συνερανιζόΚμενον φάος οὐ ἐξαρκέω διαλύω ὁ νύξ ὁ κατήφεια . Μόνος δέ ὁ ἥλιος ὑπερφαίνομαι ὁ ὁρίζων , μᾶλλον δέ ἔτι καί προτδοκαω , ἀφανίζω μέν ὁ σκότος , ὑπεραυγάζω δέ ὁ ἀστήρ , καί πήγνυμι τέως καί συμπιλέω ὁ περί γῆ ἀήρ κατατήκω τε καί διαχέω , ὅθεν καί ἄνεμος εωθινός καί δρόσος ἐν αἰθρία ὁ γῆ περιρρέω . τοσοῦτος δέ εἰμί ὁ γή πως ἄν δύναμαι ἐν εἷς καιρός ῥοπή ὁ πᾶς καταφωτίζω , εἰμί μή ἀπό μέγας ὁ κύκλος καταπέμπω ὁ αὐγή ; οὕτως μέν οὖν καί ἐπί ὁ σελήνη εἰμί ὁράω . Μέγης γάρ καί ὁ σῶμα ὁ ὁ σελήνη , καί φανός γε μετά ὁ ἥλιος . ἐπί γάρ οὗτος καί ὁ ἅγιος φημί γραφή · « καί ποιέω ὁ θεός ὁ φωστήρ ὁ μέγας . » Μέγας δέ εἶπον αὐτός οὐ ἐπεί μείζων ὁ σμικρός ἀστήρ εἰμί , ἀλ ἐπεί τοσοῦτος ὁ περιγραφή , ὥστε ἐξαρκέω ὁ ἀπ´ αὐτός χέω αὐγή καί οὐρανός περιλάμπω καί ὁ ἀήρ , καί ὁμοῦ τε ὁ γῆ πᾶς καί ὁ θάλασσα συμπαρεκτείνω . μή οὖν ἀπατάω σύ οὗτος φαίνω , μηδέ πηχυαῖος αὐτός εἰμί νομίζω · ὁ γάρ ὄψις ἐγώ ἐνδαπανάω ὁ ἀήρ ἐντεῦθεν ἐξίτηλος γίγνομαι πρός ὁ ἀκριβής κατάληψις ὁ ὁράω οὐ ἐξαρκέω . Κατς ἔκπληξις λοιπός καί κατά σύγκρισις μέγας καλέω ὁ ἥλιος ὁ γραφή . Ὅρας γάρ ὅτι καί ὁ κῆτος ὁ μέγας Μαίναλον εἶπον ὁ γραφή οὐ ὅτι καρίς καί μαινίς μέγας εἰμί , ἀλ ὅτι μέγας ἔοικα ὄρος ὁ θάλασσα πολλάκις ὑπερφέρω . καί ποιέω ὁ θεός ὁ φωστήρ ὁ μέγας . καί πῶς γάρ οοσορΟϛ