cogPG.PG158 147
Περὶ τριῶν μερῶν τῆς ψυχῆς . Πρὸς τούτοις εἰδέναι καὶ τοῦτό σε βούλομαι , ὅτι τὸ ἐπιθυμητικὸν μέρος τῆς ψυχῆς τῷ ἥπατι ἐγκαθίδρυται , τὸ δὲ θυμικὸν ἐν τῇ καρδίᾳ ποιεῖται τὴν οἴκησιν , τὸ δὲ λογικὸν ἐν αὐτῷ τῷ ἐγκεφάλω . Τοῦτο μὲν οὖν τὸ λογικὸν ἐχαρίσατό σοι ὁ τῶν ὅλων πρύτανις , ἵνα συμμάχῳ καὶ τῶ θυμικῷ χρώμενος γενναίως ἀνθίστασαι κατὰ τῆς ἀλόγου καὶ βοσκηματώδους ψυχῆς , τῆς ἐπιθυμητικῆς δηλαδή · οἶδε γὰρ ὁ τῆς φύσεως δεσπότης ὅση περ ἐκείνης ἐστὶν ἡ ὁρμή . Ὅτι δὲ τὸ τῆς ψυχῆς ἐπιθυμητικὸν αὐτῷ τῷ ἥπατι ἐγκαθίδρυται , καὶ τὸν Τιτυὸν παράγει ὁ Γαληνὸς εἰς σύστασιν τούτου τοῦ λόγου , ἐν μὲν τῇ διαγνωστικῇ αὐτοῦ ὑπὸ ἀετοῦ λέγων αὐτοῦ κατεσθίεσθαι τὸ ἡπαρ , ἐν δὲ τῷ περὶ ἠθῶν ψυχῆς μονοβίβλῳ ὑπὸ γυπῶν Ὁ νὰρ Τιτυὸς οὗτος κατὰ τὴν ἔξω μυθολονίαν ἐρασθῆναι λέγεται τῆς Λητοῦς , ἐφ´ ᾧ καὶ παρὰ τῶν παίδων αὐτῆς Ἀπόλλωνος τε καὶ Ἀρτέμιδος κολάσει καθυποβληθῆναι , καὶ κατὰ μὲν τὸν Γαληνὸν ὑπὸ ἀετοῦ εἴτε καὶ γυπῶν τὸ ἧπαρ ἐσθίεσθαι κατὰ δέ τινας ἄλλους τοξευθῆναι αὐτὸν κἀντεῦθεν ἔχειν τὰ βέλη ἐμπεπαρμένα τῷ ἥπατι . Εὔδηλον οὖν ἐντεῦθεν τῷ ἥπατι τὸ τῆς ψυχῆς ἐπιθυμητικόν ἐστι . Πρόσεχε λοιπόν . Ὅταν μὲν γὰρ τὸ λογιστικὸν ἄρχῃ , πειθόμενον μὲν ἑαυτῷ τὸ θυμοειδὲς ἔχον , ἀσθενὲς δὲ καὶ ταπεινὸν τὸ ἐπιθυμητικόν , οὕτε ἀκόλαστος ὁ τοιοῦτος βίος οὕτε οἷον οἱ λησταὶ βιοῦσι καὶ τύραννοι , ἀλλὰ σεμνὸς πάντη καὶ δίκαιος . Καὶ τούτου χάριν ἀμφιβάλλειν οὐ χρή . Εἰ μὴ γὰρ τοῦτο ἦν , εἰ μὴ ἐξ αὐτῆς τῆς σώματος κατασκευῆς οὗτος μὲν ὑπὸ παθῶν ἥττητο , ἐκεῖνος δὲ πάλιν ἐγκρατὴς αὐτῶν κατεφαίνετο , οὐκ ἂν ὁ μέγας Βασίλειος τὸν προφήτην Ἡσαΐαν ἐξηγούμενος εἰσῆγέ τινας ἐκ φύσεως ἔχοντάς τινα προτερήματα καὶ κατά γε τὴν σύγκρισιν τῆς σαρκὸς πολλῶν διαφέροντας εἰς ἀνάληψιν ἐπιστήμης ἢ ἄσκησιν ἀρετῆς . Ἐντεῦθεν οὖν καὶ σώφρονα ἴδοι τις ἂν καὶ ἀκόλαστον , θυμώδη καὶ πρᾶον , ἐχέφρονα καὶ μὴ τοιοῦτον , ὥσπερ δὴ καὶ τοῖς ἔμπροσθεν εἴρηται . Ταῦτα μὲν οὖν δύναιτ´ ἄν τις ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταφέρειν ἀπὸ τοῦ χείρονος , καὶ ἐπὶ τὸ χεῖρον αὖ μετατρέπειν ἀπὸ τοῦ κρείττονος . Καὶ δῆλον ἐξ ὧν ὁ θεολόγος Γρηγόριος ἔλεγεν · « Ἀρκετὸν τῷ σώματι ἡ κακία αὐτου . Τί δὲ δεῖ τῇ φλογὶ πλείονος ὕλης , τῷ θηρίῳ δαψιλεστέρας τροφῆς ; ἴνα δυσκάθεκτον γένηται καὶ τοῦ λργισμοῦ βιαιότερον . » Πρόσεχε οὖν ὅσα βιάζουσιν ἑαυτοὺς οἱ θέλοντες μὲν σωφρονεῖν , ἔχοντες δὲ τὸ ἐπιθυμητικὸν ἰσχυρόν · ἡ μὲν γὰρ φύσις τὰ ἑαυτῆς ἐξ ἀνάγκης ἐπιζητεῖ , ὁ δὲ ἀγνεύειν αἱρούμενος τοῖς θελήμασι τῆς σαρκὸς ἀντιπίπτει καὶ βίον ἀγγελικὸν μιμεῖσθαι φιλονεικεῖ . Ὅσον δὲ βαρὺ τὸ πρὸς φύσιν μάχεσθαι , καὶ οἷον ἐντεῦθεν τὸ ἔπαθλον , ὁ τῆς Κλί . μακος Ἰωάννης ὁ ἀγιώτατος ἐδήλωσεν οὕτως εἰπών · « Ὁ σῶμα νικήσας φύσιν ἐνίκησεν · ὁ δὲ φύσιν οοοοορΘΟΟ
Lemmas: περι τρεῖς μέρος ὁ Ψυχή . πρός οὗτος οἶδα καί οὗτος σύ βούλομαι , ὅτι ὁ ἐπιθυμητικός μέρος ὁ Ψυχή ὁ ἧπαρ ἐγκαθιδρύω , ὁ δέ θυμικός ἐν ὁ Καρδία ποιέω ὁ οἴκησις , ὁ δέ λογικός ἐν αὐτός ὁ ἐγκέφαλος . οὗτος μέν οὖν ὁ λογικός χαρίζω σύ ὁ ὁ ὅλος πρύτανις , ἵνα σύμμαχος καί ὁ θυμικός χράω γενναῖος ἀνθίστημι κατά ὁ ἄλογος καί βοσκηματώδης Ψυχή , ὁ ἐπιθυμητικός δηλαδή · οἶδα γάρ ὁ ὁ φύσις δεσπότης ὅσος περ ἐκεῖνος εἰμί ὁ ὁρμή . ὅτι2 δέ ὁ ὁ Ψυχή ἐπιθυμητικός αὐτός ὁ ἧπαρ ἐγκαθιδρύω , καί ὁ Τιτυός παράγω ὁ γαληνός εἰς σύστασις οὗτος ὁ λόγος , ἐν μέν ὁ διαγνωστικός αὐτός ὑπό ἀετός λέγω αὐτός κατεσθίω ὁ ἧπαρ , ἐν δέ ὁ περί ἠθέω Ψυχή μονόβιβλος ὑπό γύψ ὁ νηρ Τιτυός οὗτος κατά ὁ ἔξω μυθολονίαν ἔραμαι λέγω ὁ Λητώ , ἐφίημι ὅς καί παρά ὁ παῖς αὐτός Ἀπόλλων τε καί Ἄρτεμις κολάζω καθυποβάλλω , καί κατά μέν ὁ Γαληνός ὑπό ἀετός εἴτε καί γύψ ὁ ἧπαρ ἐσθίω κατά δέ τις ἄλλος τοξεύω αὐτός ἐντεῦθεν ἔχω ὁ βέλος ἐμπείρω ὁ ἧπαρ . Εὔδηλος οὖν ἐντεῦθεν ὁ ἧπαρ ὁ ὁ Ψυχή ἐπιθυμητικός εἰμί . προσέχω λοιπός . ὅταν μέν γάρ ὁ λογιστικός ἄρχω , πείθω μέν ἑαυτοῦ ὁ θυμοειδής ἔχω , ἀσθενής δέ καί ταπεινός ὁ ἐπιθυμητικός , ἵημι Ἀκόλαστος ὁ τοιοῦτος βίος ἵημι οἷος ὁ λῃστής βιόω καί τύραννος , ἀλλά σεμνός πάντῃ καί δίκαιος . καί οὗτος χάρις ἀμφιβάλλω οὖον χρή . εἰμί μή γάρ οὗτος εἰμί , εἰμί μή ἐκ αὐτός ὁ σῶμα κατασκευή οὗτος μέν ὑπό πάθος ἡττάω , ἐκεῖνος δέ πάλιν ἐγκρατής αὐτός καταφαίνω , οὐ εἄν ὁ μέγας Βασίλειος ὁ προφήτης Ἡσαΐας ἐξηγέομαι εισάγω τις ἐκ φύσις ἔχω τις προτέρημα καί κατά γε ὁ σύγκρισις ὁ σάρξ πολύς διαφέρω εἰς ἀνάληψις ἐπιστήμη ἢ ἄσκησις ἀρετή . ἐντεῦθεν οὖν καί σώφρων ὁράω τις εἄν καί ἀκόλαστος , θυμώδης καί πρᾶος , ἐχέφρων καί μή τοιοῦτος , ὥσπερ δή καί ὁ ἔμπροσθεν εἴρω . οὗτος μέν οὖν δύναιτ´ ἄν τις ἐπί ὁ ἀγαθός μεταφέρω ἀπό ὁ χείρων , καί ἐπί ὁ χείρων αὖος μετατρέπω ἀπό ὁ ἀγαθός . καί δῆλος ἐκ ὅς ὁ θεολόγος Γρηγόριος λέγω · « ἀρκετός ὁ σῶμα ὁ κακία αὐτός . τις δέ δεῖ ὁ φλόξ πλείων ὕλη , ὁ θηρίον δαψιλής τροφή ; ἵνα δυσκάθεκτος γίγνομαι καί ὁ λυγισμός βίαιος . » προσέχω οὖν ὅσος βιάζω ἑαυτοῦ ὁ ἐθέλω μέν σωφρονέω , ἔχω δέ ὁ ἐπιθυμητικός ἰσχυρός · ὁ μέν γάρ φύσις ὁ ἑαυτοῦ ἐκ ἀνάγκη ἐπιζητέω , ὁ δέ ἁγνεύω αἱρέω ὁ θέλημα ὁ σάρξ ἀντιπίπτω καί βίος ἀγγελικός μιμέομαι φιλονεικέω . ὅσος δέ βαρύς ὁ πρός φύσις μάχομαι , καί οἷος ἐντεῦθεν ὁ ἔπαθλον , ὁ ὁ Κλί . μῆκος Ἰωάννης ὁ ἅγιος δηλόω οὕτως εἶπον · « ὁ σῶμα νικάω φύσις νικάω · ὁ δέ φύσις οοοοορΘΟΟ