cogPG.PG151 539
ἀληθινὸς φιλόσοφος καὶ σοφὸς τὰ περὶ τῆς οἰκονομίας φιλοσοφῶν τοῦ Χριστοῦ , Ὅς ἐν μορφὴ Θεοῦ νʹπάρχων , φησὶν , οὐχ ἀρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι Ἰσα Θεῷ , ἀλλ ἑαυτύν ἐκένωσε , μορφὴν δρύλοι λαβών ; Ἡ τὴν τοῦ προσώπου μορφὴν μόνην , καὶ τὸ περὶ τὴν ἐπιφάνειαν ποιὸν τύπωμα , κατὰ σὲ καὶ οὗτος ἀνειληφέναι τοῦ δούλου φησὶ τὸν Χριστὸν , ἀλλ´ οὐχὶ τέλειον τὸν Ἀδὰμ , σάρκα φημὶ καὶ ψυχὴν καὶ νοῦν . Τὸ δὲ ἄρα τῶν δυσσεβῶν ἐς δεῦρο τετόλμηται μηδενί . Οὐδὲ γὰρ ἤκουσταί ποτε . Ἄνουν μὲν γὰρ καὶ ἄψυχον οἱ περὶ τὸν Σύρον Ἀπολλινάριον ἀναλαβεῖν κακῶς εἶπον τὸν Χριστὸν σάρκα , ὡς δὴ τῆς θεότητος ἀντὶ ψυχῆς λογισθείσης αὐτῷ · τὸ δὲ προσώπου μορφὴν μόνην ἀνθρήπου , καὶ τὸ περὶ τὴν ἐπιφάνειαν ποιὸν τύπωμα μόνον ἀναλαβεῖν τὸν Χριστὸν , οὐκ οἷδ´ εἴ τις τῶν πάντων ἐνεθυμήθη πλὴν σοῦ . Διὸ καὶ Ἰωάννης ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς τὴν προῤῥηθεῖσαν ἀποστολικὴν ἐξηγούμενος ῥῆσιν , καὶ πρός τινας ἀρχαίους αἱρετικοὺς Μάρκελλόν τε , καὶ Φωτεινὸν , καὶ Σωφρόνιον τὸν λόγον ποιούμενος , οὐχὶ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου , τὴν δ´ ἐνέργειαν μόνην ἑνωθῆναι σαρκὶ λέγοντας , Πῶς , φησί , λέγεις , ὅτι ἐνέργεια ἦν ; μορφῆ γὰρ Θεοῦ , φησί , μορφὴν δούλου ἔλαβεν . Ἡ μορφὴ τοῦ δούλου ἐνέργεια δούλου ἐστὶν , ἢ φύσις δούλου ; Πάντως δήπου φύσις δούλου · οὐκοῦν καὶ ἡ μορφὴ τοῦ Θεοῦ , Θεοῦ φύσις . Οὐκ ἄρα ἐνέργεια . Καὶ ὁ μὲν τῆς οἰκουμένης διδάσκαλος οὗτος , καθάπερ ἀκούεις , ὡς ὁμολογούμενον καὶ παρὰ τοῖς ἀντιλέγουσι τῷ τῆς εὐσεβείας λόγῳ τοῦτο λαμβάνων , ὅτι ἡ μορφὴ τοῦ δούλου φύσις δούλου , διὰ τούτου καὶ τὸ παρ´ ἑκείνων ἀντιλεγόμενον ἀποδείκνυσιν , ὅτι εἰ τοῦτο , οὐκοῦν ὡσαύτως κἀκεῖνο , ὅτι καὶ ἡ μορφὴ τοῦ Θεοῦ φύσις Θεοῦ . Μορφὴ γὰρ Θεοῦ , φησὶ , μορφὴν δούλου ἔλαβεν . Ὁ δὲ ταῖς ἀποστολικαῖς καὶ Πατρικαῖς διδασκαλίαις ἀντικείμενος οὑτοσὶ Γρηγορᾶς πανταχοῦ , Ἐπὶ μὲν Θεοῦ ταυτὸ , φησὶν , ἡ αὐσία δύναται τῇ μορφῇ , ἐπ´ ἀνθρώπων δὲ οὐδαμῶς · ἀλλὰ μορφή , φησὶν , ἔστιν ἐπ´ αὐτῶν , τὸ περὶ τὴν ἐπιφάνειαν ποιὸν τύπωμα μόνον , καὶ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας διδασκάλους οἰόμενος ἔχειν μεθ´ ἑαυτοῦ , οἷς ἐν ἅπασι πολεμεῖ . Ἐπεὶ οὖν ὁ Χριστὸς μορφὴν ἀναλαβὼν δούλου , οὐ τὴν τοῦ προσώπου μορφὴν ἀνέλαβε μόνην , τοῦτο γὰρ φασματῶδές τι καὶ τερατῶδες ἂν εἴη καὶ μόνον ἐννοῆσαι , ἀλλὰ τελείαν ἀνέλαβεν ἐν ἰδιᾳ ὑποστάσει τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν , τιλείαν αὐτὴν καὶ μετεμόρφωσεν ἐν ἑαυτῷ , τῷ τῆς οἰκείας θεότητος καταλαμπρύνας φωτί . Τὴν ἀμαυρωθεῖσαν καὶ γὰρ ἐν Ἀδὰ μ φύσιν , πρὸς Χριστόν φησιν ὁ τῆς Ἐκκλησίας σοφός μελῳδὸς , μεταμορφωθ . ὶς , ἀπαστράψαι πάλιν πεποίηκας , μεταστοι χειώσας αὐτὴν εἰς τὴν σὴν τῆς θεότητος δόξαν τε καὶ λαμπρότητα . Ὃ δὴ καὶ πλατύτερον προῖόντος ἡμῖν τοῦ λόγου διὰ τῶν αὐτῶν θεολόγων δειχθήσεται . Οὕτω μὲν οὐν ἡ περὶ μορφῆς ἐξέτασις , καὶ τὰ ὁμώνυμα τοῦ φιλοσόφουὡς ψευδῆ τε καὶ ἀνυπόστατα , διοῤῥυέντα καὶ αὖθις οἴχεται , ἴωμεν δὲ καὶ τὰς ἑξῆς περὶ τῆς μεταμορφώσεως διαιρέσεις καὶ πεύσεις αὐτοῦ , καὶ οἷς αὐτὸς τὴν θείαν ἀρνούμενος Κριστοῦ μεταμόρφωσν , ἔπειτα δυσσέβειαν ἡμῖν ἐγκαλεῖ , καὶ τὴν πρὸς Εἰκονομάχους , ὡς αὐτύς φησι , συμφωνίαν . Ἡδέως ἂν , φησὶν , ἐροίμην ἔγω , εΙαλαμᾶν . τί ἂν εἶναι νοοίη τὴν μεταμόρφωσιν . Οὐδὲν γὰρ ἡ λέξις , ἔτερον δηλοῖ ἢ μορφῆς ἀλλοίωσιν καὶ μεταποίησιν . Εἰ μὲν οὖν τῆς οὐσίας λέγοι τῆς θείας , τί ἂν ἀσεβέστερον εἴη τοῦ μετουσίωσιν λέγοντος τὴν ἐπὶ τοῦ Οείου ὄρους μεταμόρφωσιν τοῦ Χριστοῦ · εἰ δ´ ἐξ ὄλων ὅλην μεταβεβλῆσθαι φάσκει τὸν τοῦ δωὶλω μορφὴν , κατ´ αὐτοὺς ἀκριβῶς εἰπεῖν τοὺς Εἰκονομάχους , ἐπὶ φῶς ἄῤῥητόν τε , καὶ ἄκτιστον , καὶ θεότητα ξένην , ζητητέον , φησὶ , πῶς τὸ κτιστὸν μετακεχώρηκεν ἑαυτοῦ πρὸς τὸ ἄκτιστον , καὶ τὸ ἠργμένον πρὸς τὸ ἄναρχον , καὶ τὸ χρονικὸν πρὸς τὸ ἄχρονον , καὶ τὸ πεπερασμένον πρὸς τὸ ἄπειρον . Ἡμεῖς δὲ πρὸ τοῦ τὸ ψεῦδος αὐτοῦ τῆς διαιρέσεως καὶ τοῦ ἀσυλλογίστου τούτου ἐξελέγξαι συλλογισμοῦ , οὔτως ἀντέρωτήσωμεν τὸν φιλόσοφον , αὐτά φημι ταῦτα λαβόντες τὰ ἑκείνου καθ´ ἡμῶν λήμματα . Καὶ εἰ οὐδὲν ἔτερον ἡ μεταμόρφωσίς ἐστιν , ὡς αὐτὸς φῇς , ἢ μορφῆς ἀλλοίωσις καὶ μεταποίησις , καὶ τὸ μὲν τὴν ἀναλλοίωτον τοῦ Θεοῦ οὐσίαν ἠλλοιῶσθαι λέγειν , ὡς καὶ αὐτὸς λέγεις , πᾶσαν ἀσέβειαν ὑπερβέβηκε , τὸ δ´ αὖ ὅλην ἐξ ὅλου μεταβεβλῆσθαι φάσκειν τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἐπὶ φῶς ἄῤῥητόν τε καὶ ἄκτιστον , καὶ θεότητα ξένην τῶν δυσσεβῶν Εἰ . κονομάχων ἐστὶν ἴδιον , τρίτον λοιπὸν λείπεται καὶ εὐσεβὲς κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην , ὡς αὐτὸς δήπου συνάγεις διαιρῶν , τὸ λέγειν μηδαμῶς ἐπὶ τοῦ ὄρους γεγενῆσθαι τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Χριστοῦ , ἵνα μὴ θατέρᾳ τῶν εἰρημένων ἀσεβειῶν ἐξ ἀνάγκης περιπέσῃ πᾶς ὁ γεγενῆσθαι λέγων τὴν μεταμόρφωσιν . Λέγομεν δὲ ταύτην οὐχ ἀπλῶς ἡμεῖς , οὐδὲ ἡ παγκόσμιος Ἐκκλησία Χριστοῦ , ἀλλ´ εὐαγγελιστων καὶ ὁποστόλων χορὸς , οὐ σεσοφισμένοις μύθοις ἐξακολουθήσαντες , ὅ φησιν ὁ μακάριος Πέτρος , ἀλλ ἐπόπται γενηθέντες τῆς αὐτοῦ μεγαλειότητος , καὶ τῆς πατρικῆς φωνῆς τε καὶ μαρτυρίας αὐτήκοοι , σὺν αὐτῷ , φησὶν , ὄντες ἐν τῷ ὄρει τῷ ἀγίῳ · μᾶλλον δὲ καὶ Χριστὸς αὐτὸς ἐκεῖνος πρὸ τούτων ὁ μεταμορφωθεὶς , ὅς καὶ βασιλείαν ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ Πατρὸς τὸ μέγα καὶ ὑπερφυὲς τῆς μεταμορφώσεως τοῦτο μυστήριον , τοῖς μαθηταῖς ἔφη προλέγων . Ὁ δὲ!ρης γορᾶς , Ἐπειδὴ , φησὶν , ἡ μεταμόρφωσις οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ μορφῆς ἀλλοίωσις καὶ μεταποίησις , τὸ δὲ ἢ τὴν θείαν οὐσίαν , ἢ τὴν ἀνθρωπείαν τοῦ Χριτοῦ λέγειν μεταπεποιῆσθαι , ἐκάτερον ἀσεβὴς , τὸ λειπόμενον ὁ βουλόμενος συναγέτω κατὰ Γρηγορᾶν , ὅτι κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην οὐ μετεμορφώθη Χριστός . Τοιαῦτα τὰ τῆς λογικῆς ἐπιστήμης , καὶ τῶν διαιρέσεων , καὶ τῶν συλλογισμῶν τοῦ σοφοῦ Γρηγορᾶ Οἷς ἐγκαυχώμενος αὐτὸς , ἀμαθίαν καὶ ἀγροικίαν τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου μυσταγωγοῖς τε καὶ μύσταις διὰ παντὸς ἐγκαλεῖ τοῦ βιβλίου . Οὕτω φανερῶς ἀντικείμενον ἐαυτὸν δείκνυσιν εὐαγγελισταῖς τε καὶ ἀποστόλοις , καὶ αὐτῆ δέ φημι τῇ ἐνυποστάτῳ Θεοῦ σοφίᾳ , τῷ πάντων κοινῷ διδασκάλῳ καὶ Δεσπότῃ Χριστῷ , ὁ τὴν τῶν θείων
Lemmas: ἀληθινός φιλόσοφος καί σοφός ὁ περί ὁ οἰκονομία φιλοσοφέω ὁ Χριστός , ὅς ἐν μορφή Θεός νʹπάρχων , φημί , οὐ ἁρπαγμός ἡγέομαι ὁ εἰμί Ἴσος Θεός , ἀλλ' ἑαυτοῦ κενόω , μορφή δρύλοι λαμβάνω ; ὁ ὁ ὁ πρόσωπον μορφή μόνος , καί ὁ περί ὁ ἐπιφάνεια ποιός τύπωμα , κατά σύ καί οὗτος ἀναλαμβάνω ὁ δοῦλος φημί ὁ Χριστός , ἀλ οὐ τέλειος ὁ Ἀδάμ , σάρξ φημί καί ψυχή καί νόος . ὁ δέ ἄρα ὁ δυσσεβής εἰς δεῦρο τολμάω μηδείς . οὐδέ γάρ ἀκούω ποτός . ἄνοος μέν γάρ καί ἄψυχος ὁ περί ὁ Σύρος Ἀπολλινάριος ἀναλαμβάνω κακῶς εἶπον ὁ Χριστός σάρξ , ὡς δή ὁ θεότης ἀντί Ψυχή λογισθείς αὐτός · ὁ δέ πρόσωπον μορφή μόνος ἀνθρήπου , καί ὁ περί ὁ ἐπιφάνεια ποιός τύπωμα μόνος ἀναλαμβάνω ὁ Χριστός , οὐ ὅδε εἰμί τις ὁ πᾶς ἐνθυμέομαι πλήν σύ . Διὸ καί Ἰωάννης ὁ ὁ γλῶσσα χρύσεος ὁ προλέγω ἀποστολικός ἐξηγέομαι ῥῆσις , καί πρός τις ἀρχαῖος αἱρετικός Μάρκελλος τε , καί Φωτεινός , καί Σωφρόνιος ὁ λόγος ποιέω , οὐ ὁ ὑπόστασις ὁ Θεός Λόγος , ὁ δδʹ ἐνέργεια μόνος ἑνόω σάρξ λέγω , Πῶς , φημί , λέγω , ὅτι ἐνέργεια εἰμί ; μορφή γάρ Θεός , φημί , μορφή δοῦλος λαμβάνω . ὁ μορφή ὁ δοῦλος ἐνέργεια δοῦλος εἰμί , ἢ φύσις δοῦλος ; πάντως δήπου φύσις δοῦλος · οὐκοῦν καί ὁ μορφή ὁ Θεός , Θεός φύσις . οὐ ἄρα ἐνέργεια . καί ὁ μέν ὁ οἰκέω διδάσκαλος οὗτος , καθάπερ ἀκούω , ὡς ὁμολογέω καί παρά ὁ ἀντιλέγω ὁ ὁ εὐσέβεια λόγος οὗτος λαμβάνω , ὅτι ὁ μορφή ὁ δοῦλος φύσις δοῦλος , διά οὗτος καί ὁ παρ´ ἐκεῖνος ἀντιλέγω ἀποδείκνυμι , ὅτι εἰμί οὗτος , οὐκοῦν ὡσαύτως ἐκεῖνος , ὅτι καί ὁ μορφή ὁ Θεός φύσις Θεός . Μορφή γάρ Θεός , φημί , μορφή δοῦλος λαμβάνω . ὁ δέ ὁ ἀποστολικός καί πατρικός διδασκαλία ἀντίκειμαι οὗτος Γρηγοράς πανταχοῦ , ἐπί μέν Θεός τατός , φημί , ὁ αὔσιος δύναμαι ὁ μορφή , ἐπι ἄνθρωπος δέ οὐδαμῶς · ἀλλά μορφή , φημί , εἰμί ἐπι αὐτός , ὁ περί ὁ ἐπιφάνεια ποιός τύπωμα μόνος , καί ὁ ὁ ἐκκλησία διδάσκαλος οἴομαι ἔχω μεθ´ ἑαυτοῦ , ὅς ἐν ἅπας πολεμέω . ἐπεί οὖν ὁ Χριστός μορφή ἀναλαμβάνω δοῦλος , οὖον ὁ ὁ πρόσωπον μορφή ἀναλαμβάνω μόνος , οὗτος γάρ φασματώδης τίς καί τερατώδης εἄν εἰμί καί μόνος ἐννοέω , ἀλλά τέλειος ἀναλαμβάνω ἐν ἰδιος ὑπόστασις ὁ ὁ ἄνθρωπος φύσις , τίλλω αὐτός καί μεταμορφόω ἐν ἑαυτοῦ , ὁ ὁ οἰκεῖος θεότης καταλαμπρύνω φάος . ὁ ἀμαυρόω καί γάρ ἐν ἀδά μ φύσις , πρός Χριστός φημί ὁ ὁ ἐκκλησία σοφός μελῳδός , μεταμορφόω . ἴς , ἀπαστράπτω πάλιν ποιέω , μεθίστημι χέω αὐτός εἰς ὁ σός ὁ θεότης δόξα τε καί λαμπρότης . ὅς δή καί πλατύς προῖω ἐγώ ὁ λόγος διά ὁ αὐτός θεολόγος δείκνυμι . οὕτως μέν ὀν ὁ περί μορφή ἐξέτασις , καί ὁ ὁμώνυμος ὁ φιλοσόφουὡς ψευδής τε καί ἀνυπόστατος , διοῤῥυέντα καί αὖθις οἴχομαι , ἔρχομαι δέ καί ὁ ἑξῆς περί ὁ μεταμόρφωσις διαίρεσις καί Πεύσεις αὐτός , καί ὅς αὐτός ὁ θεῖος ἀρνέομαι Κρίστου μεταμορφόω , ἔπειτα δυσσέβεια ἐγώ ἐγκαλέω , καί ὁ πρός εικονομάχος , ὡς αὐτός φημί , συμφωνία . Ἡδύς εἄν , φημί , εἴρω ἐγώ , ἰάλλω . τίς εἄν εἰμί νοέω ὁ μεταμόρφωσις . οὐδείς γάρ ὁ λέξις , ἕτερος δηλόω ἢ μορφή ἀλλοίωσις καί μεταποίησις . εἰμί μέν οὖν ὁ οὐσία λέγω ὁ θεῖος , τίς εἄν ἀσεβής εἰμί ὁ μετουσιόω λέγω ὁ ἐπί ὁ Οἴειος ὄρος μεταμόρφωσις ὁ Χριστός · εἰμί δδʹ ἐκ ὅλος ὅλος μεταβάλλω φάσκω ὁ ὁ δωὶλω μορφή , κατ´ αὐτός ἀκριβῶς εἶπον ὁ εικονομάχος , ἐπί φάος ἄρρητος τε , καί ἄκτιστον , καί θεότης ξένος , ζητητέος , φημί , πῶς ὁ κτιστός μεταχωρέω ἑαυτοῦ πρός ὁ ἄκτιστον , καί ὁ ἄρχω πρός ὁ ἄναρχος , καί ὁ χρονικός πρός ὁ ἄχρονος , καί ὁ περαίνω πρός ὁ ἤπειρος . ἐγώ δέ πρό ὁ ὁ ψεῦδος αὐτός ὁ διαίρεσις καί ὁ Ασυλλογίστου οὗτος ἐξελέγχω συλλογισμός , οὔτως ἀντιλέγω ὁ φιλόσοφος , αὐτός φημί οὗτος λαμβάνω ὁ ἑκεῖνος καθ´ ἐγώ λῆμμα . καί εἰμί οὐδείς ἕτερος ὁ μεταμόρφωσις εἰμί , ὡς αὐτός φημί , ἢ μορφή ἀλλοίωσις καί μεταποίησις , καί ὁ μέν ὁ ἀναλλοίωτος ὁ Θεός οὐσία ἀλλοιόω λέγω , ὡς καί αὐτός λέγω , πᾶς ἀσέβεια ὑπερβαίνω , ὁ δδʹ αὖος ὅλος ἐκ ὅλος μεταβάλλω φάσκω ὁ ὁ δοῦλος μορφή ἐπί φάος ἄρρητος τε καί ἄκτιστον , καί θεότης ξένος ὁ δυσσεβής εἰμί . κονομαχη εἰμί ἴδιος , τρίτος λοιπός λείπω καί εὐσεβής κατά πᾶς ἀνάγκη , ὡς αὐτός δήπου συνάγω διαιρέω , ὁ λέγω μηδαμῶς ἐπί ὁ ὄρος γίγνομαι ὁ μεταμόρφωσις ὁ Χριστός , ἵνα μή ἕτερος ὁ εἴρω ἀσέβεια ἐκ ἀνάγκη περιπίπτω πᾶς ὁ γίγνομαι λέγω ὁ μεταμόρφωσις . λέγω δέ οὗτος οὐ ἀπλόος ἐγώ , οὐδέ ὁ παγκόσμιος ἐκκλησία Χριστός , ἀλ εὐαγγελιστής καί οποστολη χορός , οὖον σοφίζω μῦθος ἐξακολουθέω , ὅς φημί ὁ μακάριος Πέτρος , ἀλλ' ἐπόπτης γίγνομαι ὁ αὐτός μεγαλειότης , καί ὁ πατρικός φωνή τε καί μαρτυρία αὐτήκοος , σύν αὐτός , φημί , εἰμί ἐν ὁ ὄρος ὁ ἅγιος · μᾶλλον δέ καί Χριστός αὐτός ἐκεῖνος πρό οὗτος ὁ μεταμορφόω , ὅς καί βασίλειος ἑαυτοῦ τε καί ὁ πατήρ ὁ μέγας καί ὑπερφυής ὁ μεταμόρφωσις οὗτος μυστήριον , ὁ μαθητής φημί προλέγω1 . ὁ δέρης γορός , ἐπεί , φημί , ὁ μεταμόρφωσις οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ μορφή ἀλλοίωσις καί μεταποίησις , ὁ δέ ἢ ὁ θεῖος οὐσία , ἢ ὁ ἀνθρώπειος ὁ Χρίτου λέγω μεταποιέω , ἐκάς ἀσεβής , ὁ λείπω ὁ βούλομαι συνάγω κατά Γρηγορᾶς , ὅτι κατά πᾶς ἀνάγκη οὖον μεταμορφόω Χριστός . τοιοῦτος ὁ ὁ λογικός ἐπιστήμη , καί ὁ διαίρεσις , καί ὁ συλλογισμός ὁ σοφός Γρηγορά οἷς ἐγκαυχάομαι αὐτός , ἀμαθία καί ἀγροικία ὁ ὁ Εὐαγγέλιος μυσταγωγός τε καί μύστης διά πᾶς ἐγκαλέω ὁ βιβλίον . οὕτως φανερῶς ἀντίκειμαι ἑαυτοῦ δείκνυμι εὐαγγελιστής τε καί ἀπόστολος , καί αὐτῆ δέ φημί ὁ ἐνυπόστατος Θεός σοφία , ὁ πᾶς κοινός διδάσκαλος καί δεσπότης Χριστός , ὁ ὁ ὁ θεῖον