cogPG.PG151 286
ἑνὸς ἢ δυοῖν τῶν κατὰ τοὺς θαυμαστοὺς τοῦ μεγάλου πατέρας ἔτι μνησθεὶς , ἐπ´ αὐτὸν ἐκεῖνον καὶ δὴ βαδιοῦμαι , τῶν ἄλλων τοῖς εἰδόσι παραχωρήσας . Σπούδασμα καὶ τοῦτο τῶν Γρηγορίου πατέρων , τὸ μὴ μόνον αὐτούς φημι μοναζόντων καὶ διδασκάλων καὶ πατέρων πνευματικῶν ὁμιλίαις ὁσημέραι προσέχειν , ἀλλὰ καὶ τοὺς παῖδας ἐνάγειν εἰς τὸ αὐτὸ τοῦτο καὶ ὁδηγεῖν , οὐ τοὺς ἀκμάζοντας μόνον καὶ ἡλικίας ἡμμένους , ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀτελεῖς ἔτι , καὶ ἄρτι πρώτως ἀρχομένους καὶ λέγειν , καὶ συνιέναι τῶν ὑφ´ ἑτέρων δηλαδὴ πρὸς αὐτοὺς λεγομένων , ἵν´ ἐξ αὐτῆς τῆς εἰς τὸν βίον εἰσόδου τοῖς ἰεροῖς λόγοις καὶ ταῖς διδασκαλίαις εὐθὺς τυπῶνται καὶ πλάττωνται τὰς ψυχάς . Ἀκατίου τοιγαροῦν ἐπιβάντες πανοικεσίᾳ ποτὲ , πρὸς τὸ πέραν τῆς θαλάττης ὑπὲρ τὰ Γαλάτου κείμενον φροντιστήριον ἀνήγοντο τοῦ θείου Φωκᾶ , τῷ καθ´ ἡσυχίαν ἐκεῖ προσεδρεύοντι , σπουδάζοντες ὡς ἔθος ἐντυχεῖν μοναστῇ τε καὶ πρεσβυτέρῳ , καὶ τῆς παρ´ ἐκείνου διδασκαλίας ἀπολαῦσαι , καὶ τοὺς πνευματικοὺς ὑποδέξασθαι τύπους καὶ τὰς εὐχάς . Καὶ τοίνυν ἀνιόντες ἐκεῖσε , ὁ τοῦ Γρηγορίου πατὴρ ἐπυνβάνετο τῶν οἰκείων , εἰ τῶν πρὸς τράπεζαν ἐπιτηδείων ἐπιφέρονταί τι τοῦ διδασκάλου · των δ´ εἰρηκότων μηδέν τι τῶν ἀξίων ἔχειν μεθ´ ἑαυτῶν , ὑπὸ λήθης καὶ ἀσχολίας συναρπασθέντας , δυσχερᾶναι μὲν τὸν ἄνδρα , καὶ ὡς μὴ καλῶς γεγενημένῳ τῳ πράγματι μέμψασθαι , ἀναγαγεῖν δὲ ὡς ἔθος ἐκείνῳ καὶ τοῦτο πρὸς τὸν Θεὸν , καὶ τὴν ἐκεῖθεν χορηγίαν ἐπεύξασθαι . Τόδ´ οὐ λόγος ἁπλῶς ἦν , ἀλλὰ καὶ τετελεσμένον ἔργον ἐξαισίως τε καὶ ὑπερφυῶς μετὰ βραχὺ πάνυ · ἀνέπλει μὲν γὰρ τὴν θάλατταν ἡ λέμβος φέρους´ αὐτοὺς , ὁ δ´ ἐμβαλὼν τὰς χεῖρας τῷ κύματι , τὸν τῆς θαλάτ . της Δεσπότην μετὰ πίστεως ἐζήτει τὸ θήραμα ταῖς ἀλαλήτοις τοῦ νοῦ προσευχαῖς . Εἰτ´ ἐκεῖθεν μικρὸν προῖόντες , ὢ τῆς καινῆς θήρας ! ὢ τῶν θαυμαστῶν ἔργων τε καὶ δυνάμεων οἷς ὁ πάντων Δεσπότης τοὺς οἰκείους θεράποντας δοξάζει ! τὴν χεῖρα τῶν ὑδάτων ὁ καινὸς ἀλιεὺς αἰφνίδιον ἀνασπάσας , λαύρακα τῶν μεγίστων ἐκεῖθεν ἀνάγει , καὶ τοῖς συνοῦσι προθεὶς κατὰ μέσον τοῦ ἀκατίου , Ἰδοὺ , φησί , καὶ ἡ σχεδιασθεῖσα παρὰ Χριστοῦ τράπεζα τῷ Πατρί . Οἱ δὲ τῷ τοῦ πράγματος ἐξαισίῳ καταπλαγέντες , καὶ τὸν θαυματουργὸν ὑμνηκότες σὺν ἐκείνῳ Θεὸν , ἀπῄεσαν τε πρὸς τὸν πρεσβύτερον , θυμηδίας καὶ θαύματος πλήρεις , καὶ κοινὴν ἐποιοῦντο σὺν ἐκείνῳ τὴν καινὴν ὄντως θήραν καὶ τράπεζαν . Τίς ἔγνω τοιοῦτον θήραμα τῶν νῦν , ἢ τῶν πώποτε ; Καιρὸς τάχα που καὶ ἡμᾶς μετὰ τῆς μεγάλης ἐκείνης φωνῆς νῦν εἰπεῖν , ἐπεὶ καὶ τὰ τοῦ θαύματος ἴσα , καὶ δὴ καὶ τὰ τῆς πίστεως τῶν καινῶν θηρευτῶν · πλὴν ὄσον ἐκεῖνοι μὲν ἐπ´ ἐρημίας ὑπαιθρίοις κρυμοῖς τε καὶ ὄμβροις ὑπὲρ εὐσεβείας ταλαιπωροῦντες ἔτος που ἕβδομον , καὶ τὸν Θεὸν ἐπ´ ἐκεῖνα κοινῇ πάντες καλοῦντες σὺν μακρᾷ τῇ δεήσει · ὁ δὲ τοῦ Γρηγορίου πατὴρ οὗτος , ἄρτι τῶν βασιλείων καὶ τῆς οἰκίας τῆς ἑαυτοῦ προῖὼν , καὶ μόνος ἐντυχὼν τῷ Θεῷ μόνω , καὶ δεηθεὶς ἡσυχῆ , τῶν αὐτῶν ἠξιοῦτο κατὰ μέσων τῶν ὑδάτων τε καὶ τοῦ πλοῦ , ὧνπερ κατὰ τῶν ὀρῶν κἀκεῖνοι καὶ τῆς ξορᾶς , ὡς μηδὲ τοῦ μάννα καὶ τῆς ὀρτυγομήτρας , καὶ τῶν θρυλλουμένων ἐκείνων παλαιῶν τοῦ Θεοῦ θαυμάτων , καὶ ταῦτα τὸ παράπαν καθυστερεῖν . Ἐν τούτοις καὶ τοῖς τοιούτοις τῷ πατρὶ θαυμαστῶς ἥδη καταλύοντι τὴν κάτω ζοὴν , καὶ πρὸς τὴν ἄνω τε καὶ μακαρίαν μεθισταμένῳ , κειραμένῳ τε ἐπὶ τέλει καὶ τελεσθέντι τὰ μοναχῶν , ὧνπερ οὐδὲ πρότερον ὅσον ἐπὶ τῇ πολιτείᾳ φημὶ καὶ τοῖς ἔργοις ἀτέλεστος ἦν , ἡ καλὴ πρόσεισι Καλλονή · καὶ ἄμφω γὰρ ἡ ὁμόζυγος ταυτὶ φερωνύμως ἐκλήθη , τὸ μὲν κατὰ κόσμον , τὸ δὲ κατὰ μοναχούς · αὕτη τοιγαροῦν προσιοῦσα , ἐπεὶ τὸ πφὸς αὐτὸν εὐμενὲς καὶ τὴν ῥοπὴν ἔβλεπε τοῦ κρατοῦντος , ὀξιοῦν ἐκεῖνον ἐδεῖτο , προμηθείας εἵνεκα καὶ προστασίας τῶν παίδων . Ὁ δ´ οὐ μόνον οὐ προσήκατο τὰ λεχθέντα , οὐδὲ τῶν σπλάγχνοων ὡς ἄνθρωπος ἥττων ὥφθη τῶν πατρικῶν , ἀλλὰ κἀκείνην ἀνάξια τοῦ φρονήματος ἔλεγεν εἰρηκέναι τοῦ οἰκείου νῦν τε καὶ τῆς ἐκ παιδὸς ἀρετῆς · Ἐγὼ γὰρ , φησίν , οὐ τοῖς ἐπιγείοις καὶ μερικοῖς τουτοισὶ βασιλεῦσιν , ἀλλὰ ταύτῃ δὴ τῇ τῶν ὅλων Δεσποίνῃ , τῇ μητρὶ τοῦ βασιλέως τῶν οὐρανῶν , πρὸς τὴν εἰκόνα τῆς Θεομήτορος δηλαδὴ βλέπων ἰσταμένην αὐτῷ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν , ταύτῃ τοὺς ἐμοὺς καταλείπω παῖδας . Καὶ οὐκ ἐψεύσθη γε τῶν ἐλπίδων ὁ σοφὸς ὄντως ἐκεῖνος · τούς τε γὰρ ἐπὶ γῆς βασιλέας γνησιώτατα , καὶ ὡς οὐδ´ ἔστι τῶν ἄλλων , ἡ κοινὴ βασιλὶς πέπεικε , μετὰ τὴν τοῦ πατρὸς πρὸς Θεὸν ἐκδημίαν ἐκείνοις προσσχεῖν , καὶ μετὰ μικρὸν ἐξιόντας ἐντεῦθεν ὑποδεξασένη , καὶ κηδεμών ὤφθη καὶ ὁδηγὸς , καὶ παντοδαπή τις σύ . τειρα καὶ σωμάτων ὁμοῦ καὶ ψυχῶν , καθὰ δή καὶ προῖών ὁ λόγος δηλώσει μοι . Τοιαῦτ´ ἐκ πατέρων ὁ θεῖος Γρηγόριος δεδεγμένος τοῦ βίου τὰ παραδείγματα καὶ τὰς ἀφορμὰς , σκοπῶμεν ἑξῆς ὅσῳ τῷ μέτρῳ θαυμαστῶς ὑπερήλασεν , ἐπεὶ καὶ καιρὸς ἡμᾶς ἤδη πρὸς αὐτὸν ἐκεῖνον τρέψαι τὸν λόγον . Κωνστάντιος μὲν οὖν ὁ καλὸς , οὕτω καὶ γὰρ ἀπὸ Κωνσταντίνου μετωνόμασται πρὸς μοναχοὺς ἀπωρ κλίνας ὁ τοῦ μεγάλου πατὴρ , ἐπὶ τέλει τοῦ βίου , καθάπερ ἔφην , τὰ ἐνταῦθα καταλιπών πρὸς Θεὸν ἀπῄει καὶ τὰ πάλαι ποθούμενα · ἡ δὲ μήτηρ καταλειφθεῖσα σὺν τοῖς παισὶν , ἁπαλοῖς ἔτι σφόδρα τὴν ἡλικίαν οὖσιν , οὔπω καὶ γὰρ τὸν ἕβδομον ἐνιαυτὸν ψπερβεβηκὼς ὁ καθ´ ἡλικίαν δηλαδὴ πρῶτος Γρηγόριος ἦν ὁ καλὸς , κείρασθαι μὲν εὐθὺς εἶχε διὰ σπουδῆς , καὶ τὴν οἰκίαν καὶ τὸν κόσμον ἀπολιτοῦσα γενέσθαι καθ´ ἑαυτὴν , εἴργεται δὲ πρὸς ὀλίγον τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς προθυμίας τέως , πατράσι καὶ διδασκάλοις πνευματικοῖς χρησαμένη συμβούλοις ὡς ἔθος · οὕτω καὶ γὰρ οὐ σαυτῇ μόνῃ , εἶπον ἐκεῖνοι , ἀλλὰ καὶ τοῖς παισὶ τὰ δέοντα χρήσῃ , κάλλιστα τὸ κατ´ ἐκείνους διαθεμένη , καὶ θρέψασα καὶ παιδαγωγήσασα κατὰ νόμον Χριστοῦ · ὃ δὴ καὶ κττὰ σκοπὸν εἰς ἔργονξέβη , Θεοῦ δηλαδὴ ἐνεργοῦντος κατὰ τὸν θεῖον Ἀπόστολον τοῖς τὸ ἀγαθὸν ἑλόμενοι · Γρηγόριος μὲν οὖν ὁ καλὸς εἰς λόγων ἄσκησιν καὶ παιδείαν τὴν θύραθεν ἐκδοθείς · οὐδὲ γὰρ ἔδει τὴν τοιαύτην ψυχήν τε καὶ φύσιν , μὴ καὶ τῶν ἐκεῖθεν
Lemmas: εἷς ἢ δύο ὁ κατά ὁ θαυμαστός ὁ μέγας πατήρ ἔτι μιμνήσκω , ἐπι αὐτός ἐκεῖνος καί δή βαδίζω , ὁ ἄλλος ὁ οἶδα παραχωρέω . σπούδασμα καί οὗτος ὁ Γρηγόριος πατήρ , ὁ μή μόνος αὐτός φημί μονάζω καί διδάσκαλος καί πατήρ πνευματικός ὁμιλία ὁσημέραι προσέχω , ἀλλά καί ὁ παῖς ἐνάγω εἰς ὁ αὐτός οὗτος καί ὁδηγέω , οὖον ὁ ἀκμάζω μόνος καί ἡλικία ἅπτω , ἀλλά καί ὁ ἀτελής ἔτι , καί ἄρτι πρῶτος ἄρχω καί λέγω , καί συνίημι ὁ ὑφ´ ἕτερος δηλαδή πρός αὐτός λέγω , ὅς ἐκ αὐτός ὁ εἰς ὁ βίος εἴσοδος ὁ ἱερός λόγος καί ὁ διδασκαλία εὐθύς τύπτω καί πλάσσω ὁ Ψυχή . ἀκάτιον τοιγάρ ἐπιβαίνω πανοικεσίᾳ ποτέ , πρός ὁ πέραν ὁ θάλασσα ὑπέρ ὁ Γαλάτης κεῖμαι φροντιστήριον ἀνάγω ὁ θεῖον Φωκᾶς , ὁ καθ´ ἡσυχία ἐκεῖ προσεδρεύω , σπουδάζω ὡς ἔθος ἐντυγχάνω μοναστής τε καί πρέσβυς , καί ὁ παρ´ ἐκεῖνος διδασκαλία ἀπολαύω , καί ὁ πνευματικός ὑποδείκνυμι τύπος καί ὁ εὐχή . καί τοίνυν ἀνέρχομαι ἐκεῖσε , ὁ ὁ Γρηγόριος πατήρ ἐπυνβάνετο ὁ οἰκέω , εἰμί ὁ πρός τράπεζα ἐπιτήδειος ἐπιφέρω τίς ὁ διδάσκαλος · ὁ δδʹ λέγω μηδείς τίς ὁ ἄξιος ἔχω μεθ´ ἑαυτοῦ , ὑπό λήθη καί ἀσχολία συναρπάζω , δυσχεραίνω μέν ὁ ἀνήρ , καί ὡς μή καλῶς γίγνομαι ὁ πρᾶγμα μέμφομαι , ἀνάγω δέ ὡς ἔθος ἐκεῖνος καί οὗτος πρός ὁ θεός , καί ὁ ἐκεῖθεν χορηγία ἐπεύχομαι . Τόδ´ οὖον λόγος ἁπλόος εἰμί , ἀλλά καί τελέω ἔργον ἐξαίσιος τε καί ὑπερφυῶς μετά βραχύς πάνυ · ἀναπλέω μέν γάρ ὁ θάλασσα ὁ λέμβος φέρος αὐτός , ὁ δδʹ ἐμβάλλω ὁ χείρ ὁ κῦμα , ὁ ὁ θαλός . ὁ δεσπότης μετά πίστις ζητέω ὁ θήραμα ὁ ἀλάλητος ὁ νόος προσευχή . Εἰτ ἐκεῖθεν μικρός πρόειμι , ὦ ὁ καινός θήρ ! ὦ ὁ θαυμαστός ἔργον τε καί δύναμις ὅς ὁ πᾶς Δεσπότης ὁ οἰκεῖος θεράπων δοξάζω ! ὁ χείρ ὁ ὕδωρ ὁ καινός ἁλιεύς αἰφνίδιος ἀνασπάω , Λαυρακά ὁ μέγας ἐκεῖθεν ἀνάγω , καί ὁ σύνειμι προτίθημι κατά μέσος ὁ ἀκάτιον , ἰδέ , φημί , καί ὁ σχεδιάζω παρά Χριστός τράπεζα ὁ πατήρ . ὁ δέ ὁ ὁ πρᾶγμα ἐξαίσιος καταπλάσσω , καί ὁ θαυματουργός ὑμνέω σύν ἐκεῖνος θεός , ἄπειμι τε πρός ὁ πρέσβυς , θυμηδία καί θαῦμα πλήρης , καί κοινός ποιέω σύν ἐκεῖνος ὁ καινός εἰμί θήρ καί τράπεζα . Τῖς γιγνώσκω τοιοῦτος θήραμα ὁ νῦν , ἢ ὁ πώποτε ; Καιρός τάχα ποῦ καί ἐγώ μετά ὁ μέγας ἐκεῖνος φωνή νῦν εἶπον , ἐπεί καί ὁ ὁ θαῦμα ἴσος , καί δή καί ὁ ὁ πίστις ὁ καινός θηρευτής · πλήν ὅσος ἐκεῖνος μέν ἐπι ἐρημία ὑπαίθριος κρυμός τε καί ὄμβρος ὑπέρ εὐσέβεια ταλαιπωρέω ἔτος ποῦ ἕβδομος , καί ὁ θεός ἐπι ἐκεῖνος κοινός πᾶς καλέω σύν μακρός ὁ δήω · ὁ δέ ὁ Γρηγόριος πατήρ οὗτος , ἄρτι ὁ βασίλειος καί ὁ οἰκίον ὁ ἑαυτοῦ προῖων , καί μόνος ἐντυγχάνω ὁ Θεός μόνος , καί δέω ἡσυχῆ , ὁ αὐτός ἀξιόω κατά μέσος ὁ ὕδωρ τε καί ὁ πλόος , ὅσπερ κατά ὁ ὄρος ἐκεῖνος καί ὁ ξορᾶς , ὡς μηδέ ὁ μάννα καί ὁ ὀρτυγομήτρα , καί ὁ θρυλέω ἐκεῖνος παλαιός ὁ Θεός θαῦμα , καί οὗτος ὁ παράπαν καθυστερέω . ἐν οὗτος καί ὁ τοιοῦτος ὁ πατήρ θαυμαστός ἥδη καταλύω ὁ κάτω ζοὴν , καί πρός ὁ ἄνω τε καί μακάριος μεθίστημι , κείρω τε ἐπί τέλος καί τελέω ὁ μοναχός , ὅσπερ οὐδέ πρότερος ὅσος ἐπί ὁ πολιτεία φημί καί ὁ ἔργον ἀτέλεστος εἰμί , ὁ κάλως πρόσειμι Καλλονή · καί ἄμφω γάρ ὁ ὁμόζυγος οὗτος φερώνυμος καλέω , ὁ μέν κατά κόσμος , ὁ δέ κατά μοναχός · οὗτος τοιγάρ πρόσειμι , ἐπεί ὁ πίπτω αὐτός εὐμενής καί ὁ ῥοπή βλέπω ὁ κράτος , ὀξύς ἐκεῖνος δήω , προμήθεια ἕνεκα καί προστασία ὁ παῖς . ὁ δδʹ οὖον μόνος οὖον προσίημι ὁ λέγω , οὐδέ ὁ σπλάγχνος ὡς ἄνθρωπος κακός ὁράω ὁ πατρικός , ἀλλά ἐκεῖνος ἀνάξιος ὁ φρόνημα λέγω εἴρω ὁ οἰκεῖος νῦν τε καί ὁ ἐκ παῖς ἀρετή · ἐγώ γάρ , φημί , οὖον ὁ ἐπίγειος καί μερικός οὗτος βασιλεύς , ἀλλά οὗτος δή ὁ ὁ ὅλος δέσποινα , ὁ μήτηρ ὁ βασιλεύς ὁ οὐρανός , πρός ὁ εἰκών ὁ Θεομήτωρ δηλαδή βλέπω ἵστημι αὐτός πρό ὁ ὀφθαλμός , οὗτος ὁ ἐμός καταλείπω παῖς . καί οὐ ψεύδω γε ὁ ἐλπίς ὁ σοφός εἰμί ἐκεῖνος · ὁ τε γάρ ἐπί γῆ βασιλεύς γνήσιος , καί ὡς οὐδός εἰμί ὁ ἄλλος , ὁ κοινός βασιλίς πείθω , μετά ὁ ὁ πατήρ πρός θεός ἐκδημία ἐκεῖνος προσέχω , καί μετά μικρός ἔξειμι ἐντεῦθεν ὑποδέχομαι , καί κηδεμών ὁράω καί ὁδηγός , καί παντοδαπός τις σῦς . τείρω καί σῶμα ὁμοῦ καί Ψυχή , καθά δή καί πρόειμι ὁ λόγος δήλωσις ἐγώ . Τοιαῦτ´ ἐκ πατήρ ὁ θεῖος Γρηγόριος δέχομαι ὁ βίος ὁ παράδειγμα καί ὁ ἀφορμή , σκοπέω ἑξῆς ὅσος ὁ μέτρον θαυμαστός ὑπερελαύνω , ἐπεί καί καιρός ἐγώ ἤδη πρός αὐτός ἐκεῖνος τρέπω ὁ λόγος . Κωνστάντιος μέν οὖν ὁ καλός , οὗτος καί γάρ ἀπό Κωνσταντῖνος μετονομάζω πρός μοναχός ἀπωρ κλίνη ὁ ὁ μέγας πατήρ , ἐπί τέλος ὁ βίος , καθάπερ φημί , ὁ ἐνταῦθα καταλείπω πρός θεός ἄπειμι καί ὁ πάλαι ποθέω · ὁ δέ μήτηρ καταλείπω σύν ὁ παῖς , ἁπαλός ἔτι σφόδρα ὁ ἡλικία εἰμί , οὔπω καί γάρ ὁ ἕβδομος ἐνιαυτός περιβαίνω ὁ καθ´ ἡλικία δηλαδή πρῶτος Γρηγόριος εἰμί ὁ καλός , κείρω μέν εὐθύς ἔχω διά σπουδή , καί ὁ οἰκίον καί ὁ κόσμος ἀπόλλυμι γίγνομαι καθ´ ἑαυτοῦ , εἴργω δέ πρός ὀλίγος ὁ σκοπός καί ὁ προθυμία τέως , πατήρ καί διδάσκαλος πνευματικός χράω σύμβουλος ὡς ἔθος · οὗτος καί γάρ οὖον σεαυτοῦ μόνος , εἶπον ἐκεῖνος , ἀλλά καί ὁ παῖς ὁ δήω χράω , καλῶς ὁ κατ´ ἐκεῖνος διατίθημι , καί τρέφω καί παιδαγωγέω κατά νόμος Χριστός · ὅς δή καί κττὰ σκοπός εἰς ἔργω , Θεός δηλαδή ἐνεργέω κατά ὁ θέω ἀπόστολος ὁ ὁ ἀγαθός αἱρέω · Γρηγόριος μέν οὖν ὁ καλός εἰς λόγος ἄσκησις καί παιδεία ὁ θύραθεν ἐκδίδωμι · οὐδέ γάρ ἐσθίω ὁ τοιοῦτος Ψυχή τε καί φύσις , μή καί ὁ ἐκεῖθεν