cogPG.PG151 510
οὐδὲν δὲ τῶν ὄντιων ἐν τοῖς κατὰ φύσιν μένον τὰ ἐναντία ποιεῖν δύναται , οὐ γὰρ τὸ πῦρ ψύχει καὶ θερμαίνει , οὐδὲ ξηραίνει καὶ ὑγραίνει τὸ ὕδωρ , πῶς ὁ φύσει ὢν Θεὸς , καὶ φύσει γενόμενος ἄνθρωπος τά τε θαύματα καὶ τὰ παθήματα μιᾷ ἐνεργείᾳ ἐτέλεσε · Καὶ αὖθις · Εἰ πᾶσα ἐνέργεια φύσεώς τινος οὐσιόδης ὁρίζεται κίνησις , ὡς οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ διειλήφασι , ποῦ φύσιν τις εἶδεν ἀκίνητον , ἢ παντελῶς ἀνενέργητον , ἢ ἐνέργειαν εὕρηκεν οὐ φυσικῆς δυνάμεως ὑπάρχουσαν κίνησιν ; Τί δὲ καὶ πρὸ τούτων ὁ λαμπρότατός φημι τῆς Ἐκκλησίας καὶ φωστὴρ καὶ ὁδηγὸς Κύριλλος ; « Εἰρήνην , φησὶ , τὴν ἐμὴν ἀφίημι ὑμῖν . » Εἰ τοίνυν ἑαυτοῦ τὴν εἰρήνην φησίν , ὡς ἴδιον ἀγαθὸν καὶ φυσικὸν ἐνυπάρχον αὐτῷ , κῶς οὐ σαφὴς , ὅτιπερ οὐ μετοχικῶς ἐπὶ τὸν Υἱὸν τὰ Πατρὸς ἐξαίρετα διαβαίνει , ἀλλ´ οὐσιώδης ἕλκει λόγος ἐπὶ τὸν γεγεννημένον τὰ τοῦ γεννήσαντος ἴδια · Καὶ πάλιν · Πάντων οὖν ὅσα δὴ καὶ πρόσεστι τῷ Πατρὶ κατὰ φύσιν καὶ ἐν Υἱῷ κειμένων φυσικῶς τε καὶ οὐσιωδῶς , τίς οὐκ ἔσται , ποίημα λέγων αὐτὸν , τοῖς ἀφύκτοις τῆς δυσφημίας ἐγκλήμασιν ἔνοχος ; πῶς γὰρ οὐκ εἰεν ἀλλήλοις ὁμοφυῆ τὰ τῆς αὐτῆς ὄντα φύσεώς τε καὶ ἐνεργείας · Καὶ οἱ μὲν διδάσκαλοι ταῦτα καθάπερ ἤκουσας · σὺ δὲ τί καὶ πρὸς τούτους αὐτοὺς φῇς , ὦ φιλόσοφε · Ἰδοὺ γὰρ καὶ φυσικήν σοι καὶ οὐσιώδη τὴν θείαν ἐνέργειαν καὶ θεοπρεπῆ , καὶ ἄκτιστον , καὶ ἔμφυτον , καὶ οὐ τῶν ἐκτὸς τῆς φύσεως , καὶ τῇ θείᾳ φύσει κατάλληλον καὶ χαρακτιριστικὴν ταύτης , διὰ πολλῶν ὁμοῦ καὶ μακρῶν λόγων οἱ θεολόγοι ἀπέδειξαν · καὶ ὅτι περὶ ταύτης αὐτῆς τῆς Θεοῦ φυσικῆς ἐνεργείας καὶ τούτοις ὁ λόγος , περὶ ἧς καὶ τῷ μεγάλῳ Πατρὶ Βασιλείῳ φημὶ , καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὰ παραδείγματα καὶ τὰς λέξεις αὐτοῦ συνεχῶς εἰς μαρτυρίαν τῶν οἰκείων λόγων λαμβάνουσι καὶ τὴν τῶν ἱερῶν Πατέρων καὶ διδασκάλων πυκνὰ προβάλλονται μαρτυρίαν , αὐτόν τε τοῦτον πρὸ τῶν ἄλλων τὸν μέγαν , καὶ τὸν σοφὸν μετ´ αὐτοῦ Κύριλλον , καὶ δὴ καὶ τοὺς πρὸ αὐτῶν τε καὶ μετ´ αὐτοὺς αἱνιττόμενοι , τὰ αὐτά περὶ τῶν αὐτῶν ἐν τῷ αὐτῷ θεολογήσαντας Πνεύματι , ὃ δὴ καὶ ἡμῖν ὁ λόγος ὑπέσχετο δεῖξαι . Μᾶλλον δὲ τί χρὴ τὰς τῶν ἄλλων ἀνερευνᾷν ἐνταῦθα καὶ περιεργάζεοθαι μαρτυρίας , ἐξόν αὐτὸν αὖθις τὸν μέγαν ἐξηγητήν τε καὶ μάρτυρα τῶν οἰκείων παρελθεῖν λόγων , καὶ διὰ τῶν αὐτοῦ τὰ αὐτοῦ πιστώσασθαι ; Φησὶ τοιγαροῦν ἐν τοῖς πρὸς Εὐνόμιον ὁ μέγας Βασίλειος αὖθις · Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὔξησιν οὐ ζητεῖ , τελειότατον ὄν · διὸ καὶ παρ´ αὐτῳ πάντα τέλεια , ἀγάπη , χαρὰ , εἰρήνη , μακροθυμία , χρηστότης , σοφία , σύνεσις , βουλὴ , ἀσφαλείᾳ , εὐσέβεια , γνῶσις , ἀγιασμὸς , ἀπολύτρωσις , πίστις , ἐνεργήματα δυνάμεων , χαρίσματα ἰαμάτων , καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια , οὐδὲν ἔχον ἐν ἑαυτῷ ἐπίκτητον , ἀλλ´ ἀδίως πάντα ἔχον ὡς Πνεῦμα Θεοῦ , καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνὸς , αἴτιον αὐτὸν ἔχον ὡς πηγκν ἑαυτοῦ , κἀκεῖθεν πηγάζον . Πηγὴ δὲ καὶ αὐτὸ τῶν προειρημένων ἀγαθῶν . Ἀλλὰ τὸ μὲν ἑκ Θεοῦ πηγάζον ἐνυπόστατόν ἐστι · τὰ δὲ ἐξ αὐτοῦ πηγάζοντα ἐνέργειαι αὐτοῦ εἰσι . Συνφδὰ δὲ τούτοις καὶ ὁ μέγας φιλοτοφῶν Ἀθανάσιος περὶ τοῦ θείου φημὲ Πνεύματος , Μὴ γένοιτό μοι , φησίν , ἐπίκτητον τι ἐπὶ τοῦ Πνεύματος εἰπεῖν . Οὕτε γὰρ τὸ ἅγιον , οὔτε τὸ ἄφθαρτον , οὔτε τὸ ἀγαθὸν , οὔτε ἄλλο τι τῶν περὶ Θεὸν θεωρουμένων , λέγω εἶναι ἐπίκτητον τῷ ἁγίῳ Πνεύματι , ἀλλὴ φύσει ἅγιον , φύσει ἀγαθὸν , φύσει ἀθάνατον , ὡς Πνεῦμα Θεοῦ , καὶ ἐξαύτοῦ πηγάζον , εἴτουν ἐκπορευόμενον . Ὥκουσας , Γρηγορᾶ , πῶς ὁ μέγας Βασίλειος τὸν περὶ τὸν Θεὸν ἐνεργειῶν σαφῆ καὶ ἀπλοῦν λόγον ἐκεῖνον καὶ ἔτι σαφηνίζει καὶ διαλευκαίνει , τότε μὲν πρὸς τὸν σὸν καθηγητὴν Εὐνόμιον , νῦν δὲ καὶ πρὸς ἐκεῖνον ὁμοῦ καὶ πρὸς σὲ μετ´ Ἀθανασίου τοῦ πάνυ τὸν λόγον ποιούμενος ; Οἱ αὐτοὶ καὶ γάρ εἰσι πανταχοῦ , καὶ περὶ τῶν αὐτῶν ὡσαύτως ἀεὶ φθέγγονται , τῷ θείῳ δηλαδὴ ἐμπνεόμενοι Πνεύματι , Φά σικῶς καὶ γάρ φησι καὶ ἀιδίως προσεῖναι τῷ Θεῷ τὰ περὶ αὐτὸν θεωρούμενα , αὐτὰς τὰς θείας ἐνεργείας καὶ ἐξ αὐτοῦ πηγάζειν ὡς φυσικὰ , καὶ μηδὲν τούτων ἐπίκτητον εἶναι παρ´ αὐτῷ . Τι οὖν , ὧ φιλόσοφε ; ταῦτα , περὶ ὧν ὁ τοσοῦτος λόγος τοῖς θεολόγοις , καὶ ἡ θεολογία , καὶ ἡ θεοπρεπὴς εὐλάβεια , εἰσί τι , ἢ κτύπος ἁπλῶς εἰσιν οὕτω , καὶ διάκενος ἦχος ῥημάτων πραγμάτων ἔρημος ; Σὺ μὲν οὖν οὐ ταῦτα μόνον καὶ τὰ τοιαῦτα διατελεῖς περὶ τούτων φρονῶν , ἀλλὰ καὶ μακράν τινα τὴν εἰρωνείαν καὶ τὴν ὕβριν καταχεῖς τῶν φυσικῶν τούτων ἰδιωμάτων τοῦ Θεοῦ , καὶ ἀνουσίους καὶ ἀνυπάρκτους θεότητας ἀναισχυντῶν λέγεις αὐτὰ , καὶ ἡμῖν δῆθεν ἐμπαίζων τεκαὶ καταμωκώμενος , μᾶλλον δὲ καὶ Θεὸν βλασφημῶν ἀναίδην , καὶ τοὺς ἐκείνου μύστας καὶ θεολόγους , τούτων καὶ γὰρ , οὐχ ἡμῶν ἡ θεολογία , πρὸς τῶν σῶν ἀνουσίων καὶ ἀνυπάρκτων ἐνεργειῶν λέγεις , ὤ μιαρᾶς καὶ ψυχῆς καὶ γλώττης ! μηδὲ τοὺς ἐξ οὐρανοῦ δείσας πρηστῆρας , μηδὲ τοὺς τοῦ μέλλοντος πυρὶς ἀσχέτους καὶ φοβεροὺς ῥύακας οἱ τοὺς ὑβριστὰς κατὰ σὲ τῆς θεότητος μένουσιν . Οἱ δὲ καθηγηταὶ τῆς εὐσεβείας οὐτο καὶ ἀπλανεῖς τῶν περὶ Θεοῦ λόγων διδάσκαλοι μηδὲ εἶναί φασιν ὅλως Θεὸν δύνασθαι δίχα τῶν φυσικῶν ἱδιωμάτων αὐτοῦ , ἐπεὶ μηδὲ φύσιν ποτὲ τὴν οἰανοῦν συνεστάναι δίχα τῶν αὐτῆς φυσικῶν . Ἐγὼ δ´ ἐμαυτὸν οὐκ οἶδ´ ὅπως ἔλαθον εἰς τοὺς περὶ θείων ἐνεργειῶν καὶ αὖθις ἓξενεχθεὶς λόγους , καίτοι γε καὶ τοσαῶτα τῳ τε πλήθει καὶ τῷ μεγέθει σύν γε τοῖς θεολόγοις διδασκάλοις περὶ τούτων εἰπὼν ἐν τοῖς φθάσασιν , ὡς μηδὲ τὸν καθ´ ὑπερβολὴν ἐριστικὸν καὶ πολέμιον ἀντιλέγειν ἐκείνοις ἔχειν . Τούτου δ´ ὁ προσδιαλεγόμενος οὑτοσὶ , καὶ ἀντιλέγειν δοκῶν αἴτιος , ἐπὶ τὰ αὐτὰ συνεχῶς ἄγων τὸν λόγον καὶ προκαλούμενο · καὶ τῆς ἥττης λαμβάνων ὡσανεὶ μηδέ ποτε κόρον Λλλ´ ἐπὶ τὸν αὐτὸν καὶ αὖθις , καὶ δὴ καὶ τὸν ἀντιλεγόμενον ὑπ´ αὐτοῦ , καὶ βλασφημούμενον περὶ θεότητος ἐπανέλθωμεν λόγον . Φησὶ τοιγαροῦν πρὸς τὸν οἰκεῖον ἀκροατὴν καὶ πάλιν ὁ Γρηγορᾶς · Ὁρᾷς πώς ἐκ τῶν γινομένων θαυμάτων καὶ πραγμάτων ἐτυμολογούμενα τὰ ὀνόματα παρωνύμως λέγονται κἀ πὶ τοῦ Θεοῦ Τοῦτο δέ ἐστιν ὃ καὶ ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος , ὅτι μόνην τοῦ ἐνεργοῦντος τὴν δύναμιν διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν κατανοήσεως ἐπιγνῶναι δυνάμεθα .
Lemmas: οὐδείς δέ ὁ ὄντιων ἐν ὁ κατά φύσις μένω ὁ ἐναντίος ποιέω δύναμαι , οὖον γάρ ὁ πῦρ ψύχω καί θερμαίνω , οὐδέ ξηραίνω καί ὑγραίνω ὁ ὕδωρ , πῶς ὁ φύσις εἰμί θεός , καί φύσις γίγνομαι ἄνθρωπος ὁ τε θαῦμα καί ὁ πάθημα εἷς ἐνέργεια τελέω · καί αὖθις · εἰμί πᾶς ἐνέργεια φύσις τις ουσιοδη ὁρίζω κίνησις , ὡς ὁ περί οὗτος δεινός διαλαμβάνω , ποῦ φύσις τις ὁράω ἀκίνητος , ἢ παντελῶς ἀνενέργητος , ἢ ἐνέργεια εὑρίσκω οὖον φυσικός δύναμις ὑπάρχω κίνησις ; τις δέ καί πρό οὗτος ὁ λαμπρός φημί ὁ ἐκκλησία καί φωστήρ καί ὁδηγός Κύριλλος ; « Εἰρήνη , φημί , ὁ ἐμός ἀφίημι σύ . » εἰμί τοίνυν ἑαυτοῦ ὁ εἰρήνη φημί , ὡς ἴδιος ἀγαθός καί φυσικός ἐνυπάρχω αὐτός , Κῶς οὖον σαφής , ὅτιπερ οὖον μετοχικός ἐπί ὁ υἱός ὁ πατήρ ἐξαίρετος διαβαίνω , ἀλ οὐσιώδης ἕλκω λόγος ἐπί ὁ γεννάω ὁ ὁ γεννάω ἴδιος · καί πάλιν · Πάντων οὖν ὅσος δή καί πρόσειμι ὁ πατήρ κατά φύσις καί ἐν υἱός κεῖμαι φυσικός τε καί οὐσιωδῶς , τίς οὐ εἰμί , ποίημα λέγω αὐτός , ὁ ἄφυκτος ὁ δυσφημία ἔγκλημα ἔνοχος ; πῶς γάρ οὐ ἄγω ἀλλήλων ὁμοφυής ὁ ὁ αὐτός εἰμί φύσις τε καί ἐνέργεια · καί ὁ μέν διδάσκαλος οὗτος καθάπερ ἀκούω · σύ δέ τίς καί πρός οὗτος αὐτός φημί , εἰμί φιλόσοφος · ἰδέ γάρ καί φυσικός σύ καί οὐσιώδης ὁ θεῖος ἐνέργεια καί θεοπρεπής , καί ἄκτιστον , καί ἔμφυτος , καί οὖον ὁ ἐκτός ὁ φύσις , καί ὁ θεῖος φύσις κατάλληλος καί χαρακτηριστικός οὗτος , διά πολύς ὁμοῦ καί μακρός λόγος ὁ θεολόγος ἀποδείκνυμι · καί ὅτι περί οὗτος αὐτός ὁ Θεός φυσικός ἐνέργεια καί οὗτος ὁ λόγος , περί ὅς καί ὁ μέγας πατήρ Βασίλειος φημί , καί διά οὗτος καί ὁ παράδειγμα καί ὁ λέγω αὐτός συνεχῶς εἰς μαρτυρία ὁ οἰκέω λόγος λαμβάνω καί ὁ ὁ ἱερός Πατέρων καί διδάσκαλος πυκνός προβάλλω μαρτυρία , αὐτός τε οὗτος πρό ὁ ἄλλος ὁ μέγας , καί ὁ σοφός μετέ αὐτός Κύριλλος , καί δή καί ὁ πρό αὐτός τε καί μετέ αὐτός αἰνίσσομαι , ὁ αὐτός περί ὁ αὐτός ἐν ὁ αὐτός θεολογέω πνεῦμα , ὅς δή καί ἐγώ ὁ λόγος ὑπισχνέομαι δείκνυμι . μᾶλλος δέ τίς χρή ὁ ὁ ἄλλος ἀνερευνάω ἐνταῦθα καί περιεργάζομαι μαρτυρία , ἔξεστι αὐτός αὖθις ὁ μέγας ἐξηγητής τε καί μάρτυς ὁ οἰκέω παρέρχομαι λόγος , καί διά ὁ αὐτός ὁ αὐτός πιστόω ; φημί τοιγάρ ἐν ὁ πρός Εὐνόμιον ὁ μέγας Βασίλειος αὖθις · ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος αὔξησις οὖον ζητέω , τέλειος εἰμί · διό καί παρ´ αὐτός πᾶς τέλειος , ἀγάπη , χαρά , εἰρήνη , μακροθυμία , χρηστότης , σοφία , σύνεσις , βουλή , ἀσφάλεια , εὐσέβεια , γνῶσις , ἁγιασμός , ἀπολύτρωσις , πίστις , ἐνέργημα δύναμις , χάρισμα ἴαμα , καί ὅσος οὗτος παραπλήσιος , οὐδείς ἔχω ἐν ἑαυτοῦ Ἐπίκτητος , ἀλ ἀδίως πᾶς ἔχω ὡς πνεῦμα Θεός , καί ἐκ αὐτός φαίνω , αἴτιος αὐτός ἔχω ὡς πηγκν ἑαυτοῦ , ἐκεῖθεν πηγάζω . Πηγή δέ καί αὐτός ὁ προερέω ἀγαθός . ἀλλά ὁ μέν ἐκ Θεός πηγάζω ἐνυπόστατος εἰμί · ὁ δέ ἐκ αὐτός πηγάζω ἐνέργεια αὐτός εἰμί . Συνφδὰ δέ οὗτος καί ὁ μέγας φιλοτοφαω Ἀθανάσιος περί ὁ θεῖον φημὲ πνεῦμα , μή γίγνομαι ἐγώ , φημί , Ἐπίκτητος τίς ἐπί ὁ πνεῦμα εἶπον . ἵημι γάρ ὁ ἅγιος , οὔτε ὁ ἄφθαρτος , οὔτε ὁ ἀγαθός , οὔτε ἄλλος τίς ὁ περί θεός θεωρέω , λέγω εἰμί Ἐπίκτητος ὁ ἅγιος πνεῦμα , ἀλλά φύσις ἅγιος , φύσις ἀγαθός , φύσις ἀθάνατος , ὡς πνεῦμα Θεός , καί ἐξαύω πηγάζω , εἴτουν ἐκπορεύω . ωκουω , Γρηγορά , πῶς ὁ μέγας Βασίλειος ὁ περί ὁ θεός ἐνέργεια σαφής καί ἀπολόω λόγος ἐκεῖνος καί ἔτι σαφηνίζω καί διαλευκαίνω , τότε μέν πρός ὁ σός καθηγητής Εὐνόμιον , νῦν δέ καί πρός ἐκεῖνος ὁμοῦ καί πρός σύ μετέ Ἀθανάσιος ὁ πάνυ ὁ λόγος ποιέω ; ὁ αὐτός καί γάρ εἰμί πανταχοῦ , καί περί ὁ αὐτός ὡσαύτως ἀεί φθέγγομαι , ὁ θεῖον δηλαδή ἐμπνέω πνεῦμα , Φάω σικῶς καί γάρ φημί καί ἀίδιος πρόσειμι ὁ Θεός ὁ περί αὐτός θεωρέω , αὐτός ὁ θεῖος ἐνέργεια καί ἐκ αὐτός πηγάζω ὡς φυσικός , καί μηδείς οὗτος Ἐπίκτητος εἰμί παρ´ αὐτός . τις οὖν , ἵημι φιλόσοφος ; οὗτος , περί ὅς ὁ τοσοῦτος λόγος ὁ θεολόγος , καί ὁ θεολογία , καί ὁ θεοπρεπής εὐλάβεια , εἰμί τίς , ἢ κτύπος ἁπλόος εἰμί οὗτος , καί διάκενος ἦχος ῥῆμα πρᾶγμα ἐρῆμος ; σύ μέν οὖν οὖον οὗτος μόνος καί ὁ τοιοῦτος διατελέω περί οὗτος φρονέω , ἀλλά καί μακρός τις ὁ εἰρωνεία καί ὁ ὕβρις καταχέω ὁ φυσικός οὗτος ἰδίωμα ὁ Θεός , καί ἀνούσιος καί ἀνύπαρκτος θεότης ἀναισχυντέω λέγω αὐτός , καί ἐγώ δῆθεν ἐμπαίζω τεκαὶ καταμωκάομαι , μᾶλλον δέ καί θεός βλασφημέω ἀναίδην , καί ὁ ἐκεῖνος μύστης καί θεολόγος , οὗτος καί γάρ , οὐ ἐγώ ὁ θεολογία , πρός ὁ σός Ἀνουσίων καί ἀνύπαρκτος ἐνέργεια λέγω , ὦ μιαρός καί Ψυχή καί γλῶσσα ! μηδέ ὁ ἐκ οὐρανός δείδω πρηστήρ , μηδέ ὁ ὁ μέλλω Πύρις άσχετος καί φοβερός ῥύαξ ὁ ὁ ὑβριστής κατά σύ ὁ θεότης μένω . ὁ δέ καθηγητής ὁ εὐσέβεια Ούτο καί ἀπλανής ὁ περί Θεός λόγος διδάσκαλος μηδέ εἰμί φημί ὅλως θεός δύναμαι δίχα ὁ φυσικός ἰδίωμα αὐτός , ἐπεί μηδέ φύσις ποτέ ὁ οιανεω συνίστημι δίχα ὁ αὐτός φυσικός . ἐγώ δδʹ ἐμαυτοῦ οὐ οἶδα ὅπως λανθάνω εἰς ὁ περί θεῖον ἐνέργεια καί αὖθις ἐκφέρω λόγος , καίτοι γε καί τοσαωτης ὁ τε πλῆθος καί ὁ μέγεθος σῦς γε ὁ θεολόγος διδάσκαλος περί οὗτος εἶπον ἐν ὁ φθάνω , ὡς μηδέ ὁ καθ´ ὑπερβολή ἐριστικός καί πολέμιος ἀντιλέγω ἐκεῖνος ἔχω . οὗτος δδʹ ὁ προσδιαλέγομαι οὗτος , καί ἀντιλέγω δοκέω αἴτιος , ἐπί ὁ αὐτός συνεχῶς ἄγω ὁ λόγος καί προκαλώ · καί ὁ ἧσσα λαμβάνω ὡσανεί μηδέ ποτός κόρος Λλ ἐπί ὁ αὐτός καί αὖθις , καί δή καί ὁ ἀντιλέγω ὑπό αὐτός , καί βλασφημέω περί θεότης ἐπανέρχομαι λόγος . φημί τοιγάρ πρός ὁ οἰκέω ἀκροατής καί πάλιν ὁ Γρηγοράς · ὁράω πως ἐκ ὁ γίγνομαι θαῦμα καί πρᾶγμα ἐτυμολογέω ὁ ὄνομα παρώνυμος λέγω καί ἐπί ὁ Θεός οὗτος δέ εἰμί ὅς καί ὁ μέγας φημί Βασίλειος , ὅτι μόνος ὁ ἐνεργέω ὁ δύναμις διά ὁ ὁ ἐνέργεια κατανόησις ἐπιγιγνώσκω δύναμαι .