cogPG.PG151 584
καὶ ἔνθεά εἰσι , μὴ πρότερον ὄντα δηλαδὴ τοιαῦτα καὶ κατ´ ἐκεῖνα , καὶ Θεοῦ λέγονται μετέχειν ; Καὶ εἱ ταῦθ´ οὕτως ἔχει , ταυτὸν ἄρα Θεός τε καὶ κτίσις , καὶ οὐδέν τι τὸ μέσον ποιητοῦ τε καὶ ποιήματος οὐδαμῶς , ἀλλὰ φύρδην καὶ ἀναμὶξ ταῦτα κἀκεῖνα , καὶ πάντα ὁμοῦ χρήματα . Τί δʹ δτι καὶ προνοίας καὶ ἀγαθότητος ὁ διδάσκαλος τὰς θείας δυνάμεις ταύτας φησὶ , προῖούσας ἐκ τοῦ ὑπερουσίου , καὶ μετεχομένας ὑπὸ τῶν ὄντων · Τίς ἄρα τῶν τῆς θείας αὐλῆς τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ χρονικῶς ἠργμένην καὶ κτιστὴν εἶπέ ποτε ; Τίνος δὲ καὶ αἱ ἀνωτάτω καὶ περὶ Θεὸν δυνάμεις μετέχουσαι κτιστοῦ εἰσι , καὶ σοφαὶ καὶ πάλαι καὶ ἀγαθαί εἰσις καὶ ζῶσι θείαν ζωήν Τί ταῦτα τῶν ἰδεῶν ἀποδέουσιν ἐκείνων , ἂς ὁ τοῦ Ἀρίστωνος Ἑλληνικῶς τε καὶ μυθικῶς ἀναπλάσας ἐξέθετο ; μᾶλλον δ´ ἀκριβῶς γε σκοποῦντι καὶ χείρονα πολλῷ τῶν ἐκείνου τὰ διαθρυλλούμενα νῦν . Ἐκεῖνος μὲν γὰρ καὶ ὁ σὺν αὐτῷ τε καὶ μετ´ αὐτὸν Σταγειρίτης , καὶ ὅσοι δηλαδὴ τῆς στοᾶς , εἰ καὶ κατ´ ἄλλο πρὸς ἀλλήλους διαφέρονται περὶ τούτου , ἀλλ´ οὐδέποτε τὸ αὐτοὸν , ἢ τὴν αὐτοζωὴν , ἢ τὸ αὐτόφως ἔξωθεν ἔχειν τὸ εἶναι καὶ ζῇν καὶ φῶς εἶναι εἰρήκασιν · ἀλλ´ αὐτὰ ταῦτα καθ´ ἵααοξιν , εἰ καὶ κακῶς τε καὶ ἀθέως εἰπον εἶναι , ἅπερ καὶ λέγεται , καὶ μάλισθ´ ὁ προῤῥηθεὶς καθηγητὴς τῶν τοιούτων · καὶ τούτῳ διαφέρειν τῶν λεγομένων ὄντων τε καὶ ζώντων καὶ φωτεινῶν τὸ αὐτοὸν , καὶ τὴν αὐτοζωὴν , καὶ τὸ αὐτόφως , τῷ μὴ ἄλλο τι πρότερον ὄντα μεθεκτῶς ἑτέρωθεν ἔχειν τοῦθ´ ὅπερ λέγονται εἶναι , ἀλλ´ ἐκ τούτων μᾶλλον κατὰ μετοχήν ἔχειν τὰ ὄντα τὸ εἶναι , καὶ τὰ ζῶντα τὸ ζῆν καὶ τὰ φωτὸς δεκτικὰ τὸ φῶς . Ἀλλ´ ἀκούσωμεν αὖθις διὰ βραχέων καὶ τῶν ἐξῆς π ρὶ τούτων αὐτῶν τοῦ σοφοῦ φημι διδαοκάλοι λάγων . Καὶ τί δεῖ , φησὶ , περὶ τούτων λέγειν , ὅπου γε τινες τῶν θείων ἡμῶν ἱεροδιδασκάλων καὶ τῆς αὐτοαγαθότητος καὶ θεότητος ὑποστάτην φασὶ τὸν ὧπεράγαθον καὶ ὑπέρθεον , αὐτοαγαθότητα καὶ θεότητα λέγοντες εἶναι τὴν ἀγαθοποιὸν καὶ θεοποιὸν ἐκ Θεοῦ προεληλυθυῖαν δωρεάν ; Καὶ μετ´ ὁλίγον · Καὶ ὅσα ἄλλα κατὰ τὸν αὐτὸν εἴρηται καὶ εἰρήσεται τρόπον , δηλοῦντα προνίας καὶ ἀγαθότητας , μετεχομένας ὑπὸ τῶν ὄντων , ἐκ Θεοῦ τοῦ ἀμεθέκτου προῖούσας ἀφθόνῳ χύσει καὶ ὑπερβλυζούσας , ἵν´ ἀ ριβῶς ὁ πάντων αἴτιος ἐπέκεινα ῃ πάντων , καὶ τὸ ὑπερουσιον καὶ ὑπερφυὲς πάντη ὑπερέχῃ τῶν καθ´ ὁποίαν ποτὲ οὐσίαν καὶ φύσιν . Καὶ ταῦτα μὲν ὁ μέγας οὑτοσὶ θεολόγος , ὁ τῶν πρώτων μετὰ Χριοτὸν θεολόγων καὶ ἀποστόλων διζάσκαλος αὖθις . Ἀυ δὲ , φίλων ἀνδρῶν ἄριστε , πρὸς σὲ γὰρ καὶ αὐθις , ὥσπερ ἀρχόμενον , οὕτω δὴ καὶ τελευτῶντα χΡη βλέφαι τὸν λόγον · σὺ τοιγαροῦν ἤδη πυνθάνου και μάνθανε παρ´ αὐτῶν ἐκείνων φημι τῶν ἀντιλεγόντων , τί πρὸς ταῦτά φασι , καὶ μάλιστα πρὸς τὴν οἱονεὶ συγκεφαλαίωσιν ταυτηνὶ τῶν διὰ μακρῶν εἰρημένων πολλαχοῦ τῷ μεγάλῳ . Ἰδοὺ γὰρ , εἰπὲ , καὶ τῆς αὐτοαγαθύτητος καὶ θεότητος αὐτῆς τὸν ὑπεράγαθον καὶ ὑπέρθεον ἀκούομεν ὡσαύτως ὑποστάτηνλεγόμενον παρὰ τούτου τοῦ θεολόγου , μᾶλλον δʹ´ οὐ παρ´ ἑαυτοῦ πρώτου λαβὼν ἔχει ταυτηνὶ τὴν θεολογίαν , ὡς αὐτός φησιν οὗτος , ἀλλὰ παρὰ τῶν τὰ ἱερὰ ταυτὶ διδαξάντων αὐτὸν , τῶν πρώτων , ὅπερ ] ἔφην , ἀποστόλων καὶ θεολόγων . Τί οὖν ἐροῦμεν , ἢ σί φήσομεν , εἰπὲ ] τέως πρὸς τοῦτο · καὶ αὐτῆς τῆς ἑαυτοῦ θεότητος κτίστην τὸν Θεὸν νομιοῦμεν , καὶ Θεὸν πρεσβεύσομεν , ἠργμένην χρονικῶς ἔχοντα τὴν θεότητα καὶ κτιστήν ; Καὶ πότερον , ἐπερώτησον αὖθις , καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς , δν φατε κτιστὴν ἔχειν τὴν θεότητα , κτιστός ἐστι σὺν αὐτῇ , ἢ αὐτὸς μὲν ἔστιν ἄκτιστος ὡς Θεὸς , τὴν δὲ θεότητα κέκτηται κτιστήν ; Καὶ εἰ μὲν τὸ πρότερον εἴποιεν , αὐτόθεν τὴν ἀσέβειαν καὶ τὸ ἄθεον δείξουσι , τῇ κτίσει φανερῶς λατρεύοντες παρὰ τὸν κτίσαντα , καὶ ἕνα μὲν προσκυνοῦντες , ἀλλὰ κτιστὸν , καθάπερ εἴδωλόν τι καὶ χειρῶν ἔργον , ἢ τῶν κτιστῶν τούτων τοῦ κόσμου καὶ λυομένων στοιχείων ἕν · εἰ δὲ τὸν μὲν Θεὸν λέγοιεν ἄκτιστον εἶναι , μηδὲ γὰρ ἀνασχέσθαι ποτ´ ἄν αὐτοὺς κτίσματί γε λατρεύειν , τὴν δὲ θεότητα αὐτοῦ κτιστὴν πεφυκέναι , ἀπὸ γὰρ τῆς ἐνεργείας ἑκάστην οὐσίαν χαρακτηρίζεσθαί φασιν οἱ θεολόγοι Πατέρες , τῆς μὲν ἀκτίστου ἐνεργείας ἄκτιστον δεικνύσης φύσιν , κτιστὴν δὲ τῆς κτιστῆς , πρὸς τῳ ἀδυνάτῳ τοιγαροῦν , ὅπερ ἔφην , ἰδοὺ καὶ θεῶν ὄχλος καὶ ἡ κάκιστ´ ἂπολουμένη τῆς πολυθεῖας εἴσοδος αὖθις , καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λῆρος , ὃν αὐτοὶ συκοφαντοῦντες ἐγράψαντο πάλαι τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν . Λύο καὶ γὰρ , ὥς φασι , δοξάζουσι καὶ προσκυνοῦσιν , οὐ καθ´ ὑπόστασιν διαφέροντα . Κατὰ τοῦτον καὶ γὰρ τὸν λόγον οὐ δύο μόνον , ἀλλὰ καὶ τρία προσκυνοῦμεν οἱ εὐσεβεῖς , τὸν Πατέρα δηλονότι καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον . Ἀλλὰ δύο προσκυνοῦσιν , ὃπερ εἰπομεν , κατ´ αὐτὸ τὸ εἶναι , ἀλλήλων ἀπεξενωμένα καὶ διαφέροντα . Τοῦτο καὶ γάρ ἐστι τὸ κτιστὸν καὶ τὸ ἄκτιστον . Καὶ πρὸς τῇ πολυαρχίᾳ οὐδὲ τὴν τῆς κτίσεως λατρείαν , ὡς αὐτοί φασιν αὖθις , ἐκφεύγουσι , τὸν μὲν Θεὸν πρεσβευοντες ἄκτιστον , κτιστὴν δὲ τὴν αὐτοῦ θεότητα . Εἰ δὲ λέγοιεν μὴ ταύτην εἶναι τοῦ Θεοῦ τὴν θεότητα , εἴναι γὰρ κακείνην φαμὲν ἄκτιστον , ἄλλην δὲ ταύτην εἶναι θεότητα κτίσμα τε Θεοῦ πεφυκυῖαν , καὶ πρὸς Θεοῦ χορηγουμένην τοῖς δεομένοις , πάλιν οὕτως ἐπερωτάσθωσαν · Καὶ εἰ οὐκ ἔστιν ἡ θεότης ἐκείνη , σοφώτατοι , τοῦ Θεοῦ ὡς θεότης , κατὰ τὸν ὑμέτερον λόγον , ἀλλ´ ὡς κτίσμα , τίνος ἄλλου Θεοῦ ἐστιν ; Ἢ καὶ Θεὸν ἕτερον ἔκτισεν ὁ πάντων Θεὸς , κἀκείνου τοῦ κτιστοῦ Θεοῦ ἐστι καὶ ἡ κτιστὴ αὕτη θεότης . Καὶ εἰ τοῦθ´ οὕτως ἔχει , ἰδοὺ κατ´ αὐτοὺς πάλιν οὐκ Ἄρειος καὶ Εὐνόμιος μόνον καὶ ἡ κατ´ ἐκείνους ἐπανίσταται πονηρὰ συμμορία , ἀλλὰ καὶ θεῶν ἅμα καὶ θεοτήτων εἰσάγεται σμῆ ος , ἀκτίστων τε καὶ κτιστῶν . Καίτοι γε εἰ κατ´ αὐτὴν ταύτην , εἰπὲ , τὴν θεότητα τῷ Θεῷ ἑνοῦνται οἱ ἄγιοι , αὐτῇ γάρ ἐστιν ἡ θέωσις , τὸ θεοποιὸν δῶρον , ἣν δὴ καὶ αὐτοθεότητα καὶ θεαρχίαν ἀλλαχοῦ φησι καὶ ἀγαθαρχίαν ὁ αὐτὸς θεολόγος , ης οἱ θεούμενοι μετέχοντες , κατὰ χάριν ἑνοῦνται τῷ μόνῳ κατὰ φύσιν Θεῷ , καὶ θείας κοινωνοὶ φύσεως , καὶ θτοὶ , κατὰ τὸ εἰρημένον , ἀποτελοῦνται ,
Lemmas: καί ἔνθεος εἰμί , μή πρότερος εἰμί δηλαδή τοιοῦτος καί κατ´ ἐκεῖνος , καί Θεός λέγω μετέχω ; καί εἰ ταῦθ´ οὕτως ἔχω , τατός ἄρα Θεός τε καί κτίσις , καί οὐδείς τίς ὁ μέσος ποιητής τε καί ποίημα οὐδαμῶς , ἀλλά φύρδην καί ἀναμίξ οὗτος ἐκεῖνος , καί πᾶς ὁμοῦ χρῆμα . τις δέ δ καί πρόνοια καί ἀγαθότης ὁ διδάσκαλος ὁ θεῖος δύναμις οὗτος φημί , πρόειμι ἐκ ὁ υπερούσιος , καί μετέχω ὑπό ὁ εἰμί · Τῖς ἄρα ὁ ὁ θεῖος αὐλή ὁ πρόνοια καί ὁ ἀγαθότης ὁ Θεός χρονικός ἄρχω καί κτίστης εἶπον ποτός ; τίς δέ καί ὁ ἄνω2 καί περί θεός δύναμις μετέχω κτιστός εἰμί , καί σοφός καί πάλαι καί ἀγαθός Εἴσις καί ζῶ θεῖος ζωή τις οὗτος ὁ ἰδέα ἀποδέω ἐκεῖνος , ὅς ὁ ὁ Ἀρίστων Ἑλληνικός τε καί μυθικός ἀναπολάζω ἐκτίθημι ; μᾶλλον δδʹ ἀκριβῶς γε σκοπός καί χείρων πολύς ὁ ἐκεῖνος ὁ διαθρυλλουμην νῦν . ἐκεῖνος μέν γάρ καί ὁ σύν αὐτός τε καί μετέ αὐτός Σταγειρίτης , καί ὅσος δηλαδή ὁ στοά , εἰμί καί κατ´ ἄλλος πρός ἀλλήλων διαφέρω περί οὗτος , ἀλ οὐδέποτε ὁ αὐτοόν , ἢ ὁ αὐτοζωή , ἢ ὁ αὐτόφως ἔξωθεν ἔχω ὁ εἰμί καί ζάω καί φάος εἰμί εἴρω · ἀλ αὐτός οὗτος καθ´ ἵααοξιν , εἰμί καί κακῶς τε καί ἄθεος εἶπον εἰμί , ὅσπερ καί λέγω , καί μάλισθ´ ὁ προρρηθείς καθηγητής ὁ τοιοῦτος · καί οὗτος διαφέρω ὁ λέγω εἰμί τε καί ζῶ καί φωτεινός ὁ αὐτοόν , καί ὁ αὐτοζωή , καί ὁ αὐτόφως , ὁ μή ἄλλος τίς πρότερος εἰμί μεθεκτός ἑτέρωθεν ἔχω τοῦτος ὅσπερ λέγω εἰμί , ἀλ ἐκ οὗτος μᾶλλον κατά μετοχή ἔχω ὁ εἰμί ὁ εἰμί , καί ὁ ζῶ ὁ ζῶ καί ὁ φάος δεκτικός ὁ φάος . Ἀλ ἀκούω αὖθις διά βραχύς καί ὁ ἑξῆς π ριʹ οὗτος αὐτός ὁ σοφός φημί διδαοκαλος Λάγων . καί τίς δεῖ , φημί , περί οὗτος λέγω , ὅπου γε τις ὁ θεῖον ἐγώ ιεροδιδάσκαλος καί ὁ αὐτοαγαθότης καί θεότης ὑποστάτης φημί ὁ ὧπεράγαθον καί ὑπερθέω , αὐτοαγαθότης καί θεότης λέγω εἰμί ὁ ἀγαθοποιός καί θεοποιός ἐκ Θεός προέρχομαι δωρεά ; καί μετέ ὀλίγος · καί ὅσος ἄλλος κατά ὁ αὐτός εἴρω καί εἴρω τρόπος , δηλόω πρόνιος καί αγαθότητα , μετέχω ὑπό ὁ εἰμί , ἐκ Θεός ὁ ἀμέθεκτος πρόειμι ἄφθονος χύσις καί ὑπερβλύζω , ὅς ὅς ριβῶς ὁ πᾶς αἴτιος ἐπέκεινα ὁ πᾶς , καί ὁ ὑπερουσία καί ὑπερφυής πάντῃ ὑπερέχω ὁ καθ´ ὁποῖος ποτέ οὐσία καί φύσις . καί οὗτος μέν ὁ μέγας οὗτος θεολόγος , ὁ ὁ πρῶτος μετά χριοτω θεολόγος καί ἀπόστολος διζάσκαλος αὖθις . αὖ δέ , Φίλων ἀνήρ ἀγαθός , πρός σύ γάρ καί αὖθις , ὥσπερ ἄρχω , οὗτος δή καί τελευτή χρή βλέφαι ὁ λόγος · σύ τοιγάρ ἤδη πυνθάνομαι και μανθάνω παρ´ αὐτός ἐκεῖνος φημί ὁ ἀντιλέγω , τίς πρός οὗτος φημί , καί μάλιστα πρός ὁ οἱονεί συγκεφαλαίωσις οὗτος ὁ διά μακρός εἴρω πολλαχοῦ ὁ μέγας . ἰδέ γάρ , εἶπον , καί ὁ αυτοαγαθυτητη καί θεότης αὐτός ὁ ὑπεράγαθος καί ὑπερθέω ἀκούω ὡσαύτως υποστατηνλεγομενω παρά οὗτος ὁ θεολόγος , μᾶλλον δʹ´ οὖον παρ´ ἑαυτοῦ πρῶτος λαμβάνω ἔχω οὗτος ὁ θεολογία , ὡς αὐτός φημί οὗτος , ἀλλά παρά ὁ ὁ ἱερόv οὗτος διδάσκω αὐτός , ὁ πρῶτος , ὅσπερ ] φημί , ἀπόστολος καί θεολόγος . τις οὖν εἴρω , ἢ βρόχος φημί , εἶπον ] τέως πρός οὗτος · καί αὐτός ὁ ἑαυτοῦ θεότης κτίστης ὁ θεός νομίζω , καί θεός πρεσβεύω , ἄρχω χρονικός ἔχω ὁ θεότης καί κτίστης ; καί πότερος , ἐπερωτάω αὖθις , καί αὐτός ὁ θεός , δν φημί κτίστης ἔχω ὁ θεότης , Κτιστὸς εἰμί σύν αὐτός , ἢ αὐτός μέν εἰμί ἄκτιστος ὡς θεός , ὁ δέ θεότης κτάομαι κτίστης ; καί εἰμί μέν ὁ πρότερος εἶπον , αὐτόθεν ὁ ἀσέβεια καί ὁ ἄθεος δείκνυμι , ὁ κτίζω φανερῶς λατρεύω παρά ὁ κτίζω , καί εἷς μέν προσκυνέω , ἀλλά κτιστός , καθάπερ εἴδωλον τίς καί χείρ ἔργον , ἢ ὁ κτίστης οὗτος ὁ κόσμος καί λύω στοιχεῖον εἷς · εἰμί δέ ὁ μέν θεός λέγω ἄκτιστον εἰμί , μηδέ γάρ ἀνέχω ποτ ἄν αὐτός κτίσμα γε λατρεύω , ὁ δέ θεότης αὐτός κτίστης φύω , ἀπό γάρ ὁ ἐνέργεια ἕκαστος οὐσία χαρακτηρίζω φημί ὁ θεολόγος πατήρ , ὁ μέν ἄκτιστος ἐνέργεια ἄκτιστον δείκνυμι φύσις , κτίστης δέ ὁ κτιστός , πρός ὁ ἀδύνατος τοιγάρ , ὅσπερ φημί , ἰδού καί θεός ὄχλος καί ὁ κάκιστ´ ἀπόλλυμι ὁ πολυθεΐα εἴσοδος αὖθις , καί ὁ Ἑλληνικός λῆρος , ὅς αὐτός συκοφαντέω γράφω πάλαι ὁ Χριστός ἐκκλησία . Λύο καί γάρ , ὅς φημί , δοξάζω καί προσκυνέω , οὖον καθ´ ὑπόστασις διαφέρω . κατά οὗτος καί γάρ ὁ λόγος οὖον δύο μόνος , ἀλλά καί τρεῖς προσκυνέω ὁ εὐσεβής , ὁ πατήρ δηλονότι καί ὁ υἱός καί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος . ἀλλά δύο προσκυνέω , ὅσπερ εἶπον , κατ´ αὐτός ὁ εἰμί , ἀλλήλων ἀποξενόω καί διαφέρω . οὗτος καί γάρ εἰμί ὁ κτιστός καί ὁ ἄκτιστον . καί πρός ὁ πολυαρχία οὐδέ ὁ ὁ κτίσις λατρεία , ὡς αὐτός φημί αὖθις , ἐκφεύγω , ὁ μέν θεός πρεσβεύω ἄκτιστον , κτίστης δέ ὁ αὐτός θεότης . εἰμί δέ λέγω μή οὗτος εἰμί ὁ Θεός ὁ θεότης , εἶμι γάρ ἐκεῖνος φημί ἄκτιστον , ἄλλος δέ οὗτος εἰμί θεότης κτίσμα τε Θεός φύω , καί πρός Θεός χορηγέω ὁ δήω , πάλιν οὕτως ἐπερωτάω · καί εἰμί οὐ εἰμί ὁ θεότης ἐκεῖνος , σοφός , ὁ Θεός ὡς θεότης , κατά ὁ ὑμέτερος λόγος , ἀλ ὡς κτίσμα , τίς ἄλλος Θεός εἰμί ; ἤ καί θεός ἕτερος κτίζω ὁ πᾶς θεός , ἐκεῖνος ὁ κτιστός Θεός εἰμί καί ὁ κτιστός οὗτος θεότης . καί εἰμί τοῦτος οὕτως ἔχω , ἰδού κατ´ αὐτός πάλιν οὐ Ἄρειος καί Εὐνόμιος μόνος καί ὁ κατ´ ἐκεῖνος ἐπανίστημι πονηρός συμμορία , ἀλλά καί θεός ἅμα καί θεότης εἰσάγω σμάω ὅς , ἄκτιστος τε καί κτίστης . καίτοι γε εἰμί κατ´ αὐτός οὗτος , εἶπον , ὁ θεότης ὁ Θεός ἑνόω ὁ ἅγιος , αὐτός γάρ εἰμί ὁ θέωσις , ὁ θεοποιός δῶρον , ὅς δή καί αὐτοθεότης καί θεαρχία ἀλλαχοῦ φημί καί ἀγαθαρχία ὁ αὐτός θεολόγος , εἰμί ὁ θεόω μετέχω , κατά χάρις ἑνόω ὁ μόνος κατά φύσις Θεός , καί θεῖος κοινωνός φύσις , καί θεός , κατά ὁ εἴρω , ἀποτελέω ,