cogPG.PG151 499
ζάλ περὶ ἐκείνων καὶ αὖθις διδάξαι , καὶ δεῖξαι τίνα σοτέ εἰσιν ἐκεῖνα τὰ πολλὰ καὶ μυρία , ἃ περὶ μόνου τοῦ Θεοῦ λέγουσιν αἰ θεῖαι Γραφαὶ , καθὰ δὴ καὶ προὔφης . Τάχα γὰρ καὶ τοῦτ´ ἔστιν ἐκεῖνο τῆς σῆς ἱερᾶς θεολογίας , ὅπερ τῶν τῆς συμμορίας τις ἐκείνης ἀκούσας πάλαι , μυριάδας θεῶν προσκυνεῖν ἐσυκοφάντει τὴν καθ´ ἡμᾶς Ἐκκλησίαν , ὢ μιαρᾶς γλώττης ! καὶ τοῦτο πρὸς ἀλλόφυλον καὶ πολέμιον αὐτῆς γράφων , καὶ διδάσκαλον τὸν ψευδοπροφήτην αὐχοῦντα . Ἀλλ´ ἐγὼ , φησὶν ὁ θεσπέσιος Κύριλλος , κατὰ φύσιν ὑπόρχειν εἶπον τὰ τοιαῦτα τῳ Θεῳ , μόνῳ τούτῳ προσεῖναι . Τὰ δὲ κατὰ φύσιν προσόντα , καὶ ἰδιώματα τῆς θείας φύσεως πεφυκότα , οὔτε φύσις εἰς´ ν , οὔτε τῆς φύσεως μέρη . Ὅλος γάρ ἐστι τὸὶτων ἕκαστον , φαμὲν , ὁ Θεὸς , οὔτε σύνθεσις ἐκ τούτων ν ποτε γένοιτο τῶν παρεπομένων τῇ θείᾳ φύσει , καὶ κατ´ ἐπίνοιαν ἐπιθεωρουμένων αὐτῇ . Ἵνα δὲ καί τι σαφέστερον γνοίης , ἄκουε δὴ τῶν καὶ πρὸς τοὺς ἐξ Εὐνομίου πάλαι ῥηθέντων μοι . Κατ´ ἐπίνοιαν , εἶπον , ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ἀγέννητον . Οὐ γὰρ οὐσία τὸ ἀγέννητον , ἢ τὸ ἄφθαρτον , ἢ τὸ ἀθάνατον , ἢ τὸ ἀόρατον . Εἰ γὰρ ἕκαστον τούτων οὐσίαν σημαίνει , ἐκ τοσούτων οὐσιῶν σύγκειται ὁ Θεὸς , ὅσαπερ ἂν αὐτῷ φυσικῶς προσόντα φαίνηται . Εἰ τοίνυν οὐχ σα προσεῖναι λέγεται κατὰ φύσιν τῷ Θεῷ , ταῦτα πάντα ἔσται αὐτοῦ καὶ οὐσία , λείπεται λέγειν αὐτῆ τῆ οὐσίᾳ συμβεβηκέναι , μέχρι μόνης φωνῆς οὕτω νοούμενα . Οὐκ ἔχει γὰρ ἡ ἀνθρώπου φύσις μεῖζόν τι τῶν καθ´ ἑαυτὴν λέγειν ἐπὶ Θεοῦ . Διὸ τοῖς ἰδίοις ἤθεσιν ἐπ´ αὐτοῦ κεχρήμεθα , τὰ καθ´ ἑαυτοὺς μειζόνων ὁποδείγμοτα ποιούμενοι , ὥσπερ οἱ ἐν μικρῷ πίνακι οὐράνιον καταγράφοντες κύκλον . Μηδὲν γὰρ κατ´ ἐπίνοιαν συμβεβηκὸς νοοῦντες ἐπὶ Θεοῦ , μήτε μὴν οὕτω τισὶ νοεῖν ἐπιτρέποντες , πολλῇ δυσχερείᾳ περιπεσεῖσθε πάντως , καὶ μυρίων ὑμᾶς νοημάτων ἀθέσμων περιεστήξει θόρυβος . Τοιαῦτα μὲν τὰ τῶν ἱερῶν διδασκάλων καὶ θεολόγων , καὶ οὕτω τὴν σύνθεσιν ἐπὶ Θεοῦ καὶ νοοῦσι , καὶ ἁποβάλλονται . Λέγουσι καὶ γὰρ , ὡσπερ ἀκούεις , τριχῶς ὑπονοεῖσθαι τὴν σύνθεσιν ἐπὶ Θεοῦ · ἢ ὅταν ὡς οὐσίαι διάφοροι λέγωνται τὰ φυσικῶς ἐπινοούμενα τῷ Θεῷ προσεῖναι , ἢ ὅταν ὡς μέρη τῆς οὐσίας , ἢ ὅταν οὐχ ὡς οὐσιώδη καὶ φυσικὰ , ἀλλ´ ὡς ἐπίκτητα . Ἀλλὰ τὸ μὲν πρῶτον οὐ μόνον ἀδύνατον , ἀλλὰ καὶ τερασῶδές τε καὶ ἀλλόκοτον , καὶ διὰ τοῦτο καὶ πόῤῥω Θεοῦ , καὶ τῶν περὶ Θεοῦ λόγων , οὐδ´ ὅσον ἄν τις ἐνθυμηθῇ . Εἰ γὰρ ἕκαστον , φησί , τῶν προσόντων τῷ Θεῷ φυσικῶν ἐν οὐσίας τάξει κείσεται , ἐκ πολλῶν ἡμῖν οὐσιῶν σύγκειται ὁ ἀπλοῦς · ὅπερ ἐστὶν ἐννοεῖν ἀτοπώτατον · τὸ δεύτερον οὐδὲν ἧττον τοῦ πρώτου δυσσεβὲς , μᾶλλον δὲ καὶ ἀσεβές · οὐ σύνθεσιν καὶ γὰρ ἐπεισάγει μόνον τῇ ἀπλῇ τοῦ Θεοῦ φύσει , ἀλλὰ καὶ μερισμὸν τῷ ἀμερίστῳ , καὶ λύσιν τῷ ἀκηράτῳ τε καὶ ἀφθάρτῳ , καὶ μόνῳ δοτηρι τῆς ἀφθαρσίας · σύνθεσις καὶ γὰρ ἀρχὴ στάσεως , ἡ δὲ λύσεως . Εἰ γὰρ ὡς μέρος . φησί , τῆς οὐσίας τὸ ἀνέννητον , καὶ ἀόρατυν , καὶ ἄφθαρτον , καὶ ἀναλλοίωτον , καὶ τὰ προς ὁμοια τούτοις λάβοιμεν , οὐ μόνον σύνθετον , ἠλλὲ καὶ ἐξ ἀνομοιομερῶν συγκείμενον τὸν Θεὸν ἀποδείξομεν . Τὸ δὲ τρίτον καὶ Ἀρειανοῖς ὁμοῦ καὶ Εὐνομιανοῖς καὶ τοῖς τὰ Μακεδονίου φρονοῦσι μάλα προσήκει , οἱς δήπου καὶ Βαρλαὰμ σὺν Ἀκινδύν , τε καὶ Γρηγορᾷ μετὰ πολλῆς ἑαυτοὺς τῆς προθυμίας συνῆψαν , αὐτόθεν ἔχον ἐπίσημον πᾶσι τὸ ἀσεβὲς , ἂτε δὴ καὶ εἰς κτίσματα κατασπῶν τὸν Θεὸν διὰ τῶν αὐτοῦ φυσικῶν . Ὡν γὰρ ἡ ἐνέργεια κτιστὴ , φασίν οἱ θεολόγοι Πατέρες ὁμοῦ , τούτων καὶ ἡ φύσις κτι στὴ , ὧν δὲ ἄκτιστος ἡ ἐνέργεια , τούτων καὶ ἡ φύσς ἄκτιστος . Αιὸ καὶ Ἀθανάσιος ὁ μέγας σύν γετῷ σοφῷ Βασιλείῳ , Μὴ γένοιτό μοι ἐπίκτητόν τι ἐπὶ τοῦ Πνεύματος εἰπεῖν , φθάσαντες ἔλεγον · οὔτε γὰρ τὸ ἅγιον , οὔτε τὸ ἄφθαρτον . οὔτε τὸ ἀγαθὸν , οὔτε ἄλλο τι τῶν περὶ Θεὸν θεωρουμένων λέγω ἐπίκτητον τῷ ἁγίῳ Πνεύματι , ἀλλὰ φύσει ἅγιον , φύσει ἀγαθὸν , φύσει ἀθάνατον Καὶ πάλιν · Τὰ καθ´ ὑπεροχὴν καὶ αἰτιολογίαν πάντα . φησὶν , οὐχ ἔκαστον οὐσία λέγεται , ἀλλὰ περὶ τὴν οὐσίαν , ἃ καὶ ἄθροισμα καὶ πλήρωμα θεότητος λέγεται κατὰ τὴν Γραφὴν , καθ´ ἑκάστην τῶν ἁγίων τριῶν ὁποστάσεων ἐπίσης θεωρούμενα καὶ θεολογούμενα . Ὁ δὲ Νύσοης θεῖος Γρηγόριος , ὃ δὴ καὶ πρὸ βραχέος ἤκουσας αὐτοῦ λέγοντος , Σύνθεσις , φησὶ , περὶ τὸν Θεὸν οὐδεμία · ἀλλ´ ὅπερ ἂν ἦ , ὅλος ἐστί Κατὰ δὲ τὸν τῆς αἱρέσεως λόγον , εἰ πρότερον ἀγέννητος ὢν , μετὰ ταυτα γίνεται Πατὴρ , μηδεμιᾶς σωρείας ἐπιτηδευμάτων περὶ αὐτὸν νοουμένης , οὐδὲν ἄλλο ἢ ὅλος ἑαυτοῦ πρεσβύτερος καὶ μεταγενέστερος γίνεται . Κύριλλός γε μὴν ὁ σοφὸς , Οὐδὲι ἐπίκτητον τῶν θείων ἰδιωμάτων , φησίν . Ἐκ μέντο τῶν ἀποτελεσμάτων , δηλαδὴ τῶν κτισμάτων , κατὰ τὰς ἐνεργείας ταύτας , ἀλλ´ οὐ κατ´ οὐσίαν ὁ Θεὸς ὁρᾶται , ὁμοῦ τε συνάναρχα τῷ Θεῶ κατὰ χρόνον ὑποδεικνὺς τὰ αὐτοῦ ἰδιώματα , διὰ τὸ μὴ ἐπ’κτητα εἶναι , καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων , ἤτοι τῶν κτισμάτων ῥητῶς αὐτὰ διιστὰς , καὶ ἰδιώματα καὶ ἐνεργείας τὰ αὐτὰ τῆς θείας φύσεως εἶναι δεικνὺς , καὶ ὅτι ἀπὸ τῶν κτισμάτων οὐ κατ´ οὐσίαν ὁ Θεὸς ὁρᾶται , κατ´ Εὐνόμιόν τε καὶ Γρηγορᾶν , ἀλλὰ κατὰ ταύτας μᾶλλον τὰς ἐνεργείας . Τοσαῦτα τὸ βραχὺ τοῦ θεολόγου χωρίον ἐκεῖνο , καὶ τοιαῦτ´ ἐν ὀλίγω συλλαβόν ἔχει · οὕτω περιφανῶς τὴν ὑπονοουμένην ἐπὶ Θεοῦ σύνθεαιν καὶ κατὰ τοὺς εἰρημένους τρεῖς λόγους οἱ θεολόγοι Πατέρες πόῤῥω που τῶν προθύρων ἀπελαύνουσι τῆς Ἐκκλησίας Κριστοῦ . Ὁ δὲ Γρηγορᾶς οὑτοσὶ καθάπερ τις αὐτόνομος τύραννος οὐ νόμους ἀνθρωπίνους , καὶ θεσμὰ βιαζόμενος , ἀλλὰ νόμους ἄντικρυς θείους , καὶ τοὺς τούτων ἱεροὺς διδασκάλους καὶ κήρυκας , καὶ πᾶσιν ἀπεναντίας ἱστάμενος , καὶ τοσούτους καὶ τηλικούτους τῶν θεολόγων ὁμοῦ παραλογιζόμενος λόγους , καὶ τοῖς νομοθέταις ἀντινομοθετῶν ἄντικρυς , αὐτὴν εἶναί φησι τὴν θείαν φύσιν τὰ φυσικῶς ταύτῃ προσόντα καὶ μηδὲ ἡντινοῦν ἐνεῖναι διαφορὰν , ἢ οὕτω γε σύνθετον εἵναι τὸν Θεὸν κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην · μηδὲ γὰρ ἐγχωρεῖν φησιν ἄλλως . Καίτοι γε , φιλόσοφε , πρὸς αὐτὸν ἄν εἴποιμι , καὶ φυσικοὺς λόγους , καὶ τὴν τῶν αἰσθητῶν , καὶ ὁ ὡομένων τουτωνὶ τάζιν , ἀλλ οὐχὶ θείασΓραφὰς μόνον ,
Lemmas: ζάλ περί ἐκεῖνος καί αὖθις διδάσκω , καί δείκνυμι τίς σοτέ εἰμί ἐκεῖνος ὁ πολύς καί μυρίος , ὁ περί μόνος ὁ Θεός λέγω ὁ θεῖος γραφή , καθά δή καί προυφη . Τάχα γάρ καί τοῦτος εἰμί ἐκεῖνος ὁ σός ἱερός θεολογία , ὅσπερ ὁ ὁ συμμορία τις ἐκεῖνος ἀκούω πάλαι , μυριάς θεός προσκυνέω συκοφαντέω ὁ καθ´ ἐγώ ἐκκλησία , ὦ μιαρός γλῶσσα ! καί οὗτος πρός ἀλλόφυλος καί πολέμιος αὐτός γράφω , καί διδάσκαλος ὁ ψευδοπροφήτης αὐχέω . Ἀλ ἐγώ , φημί ὁ θεσπέσιος Κύριλλος , κατά φύσις ὑπόρχειν εἶπον ὁ τοιοῦτος ὁ θέω , μόνος οὗτος πρόσειμι . ὁ δέ κατά φύσις πρόσειμι , καί ἰδίωμα ὁ θεῖος φύσις φύω , οὔτε φύσις εἰμί Ν , οὔτε ὁ φύσις μέρος . ὅλος γάρ εἰμί τίω ἕκαστος , φημί , ὁ θεός , οὔτε σύνθεσις ἐκ οὗτος Ν ποτός γίγνομαι ὁ παρέπομαι ὁ θεῖος φύσις , καί κατ´ ἐπίνοια ἐπιθεωρέω αὐτός . ἵνα δέ καί τίς σαφής γιγνώσκω , ἀκούω δή ὁ καί πρός ὁ ἐκ Εὐνόμιος πάλαι εἴρω ἐγώ . Κατς ἐπίνοια , εἶπον , ἐπί ὁ Θεός ὁ ἀγέννητος . οὖον γάρ οὐσία ὁ ἀγέννητος , ἢ ὁ ἄφθαρτος , ἢ ὁ ἀθάνατος , ἢ ὁ ἀόρατος . εἰμί γάρ ἕκαστος οὗτος οὐσία σημαίνω , ἐκ τοσοῦτος οὐσία σύγκειμαι ὁ θεός , ὅσος εἄν αὐτός φυσικός πρόσειμι φαίνω . εἰμί τοίνυν οὐ σός πρόσειμι λέγω κατά φύσις ὁ Θεός , οὗτος πᾶς εἰμί αὐτός καί οὐσία , λείπω λέγω αὐτῆ τῆ οὐσία συμβαίνω , μέχρι μόνος φωνή οὗτος νοέω . οὐ ἔχω γάρ ὁ ἄνθρωπος φύσις μέγας τίς ὁ καθ´ ἑαυτοῦ λέγω ἐπί Θεός . Διὸ ὁ ἴδιος ἦθος ἐπι αὐτός χράομαι , ὁ καθ´ ἑαυτοῦ μείζων ὁποδείγμοτα ποιέω , ὥσπερ ὁ ἐν μικρός πίναξ οὐράνιος καταγράφω κύκλος . μηδείς γάρ κατ´ ἐπίνοια συμβαίνω νοέω ἐπί Θεός , μήτε μήv οὗτος τις νοέω ἐπιτρέπω , πολύς δυσχέρεια περιπίπτω πάντως , καί μυρίος σύ νόημα ἄθεσμος περιίστημι θόρυβος . τοιοῦτος μέν ὁ ὁ ἱερός διδάσκαλος καί θεολόγος , καί οὗτος ὁ σύνθεσις ἐπί Θεός καί νοέω , καί ἀποβάλλω . λέγω καί γάρ , ὡς ἀκούω , τριχῶς ὑπονοέω ὁ σύνθεσις ἐπί Θεός · ἢ ὅταν ὡς οὐσία διάφορος λέγω ὁ φυσικός ἐπινοέω ὁ Θεός πρόσειμι , ἢ ὅταν ὡς μέρος ὁ οὐσία , ἢ ὅταν οὐ ὡς οὐσιώδης καί φυσικός , ἀλ ὡς ἐπίκτητος . ἀλλά ὁ μέν πρῶτος οὖον μόνος ἀδύνατος , ἀλλά καί τερασῶδές τε καί ἀλλόκοτος , καί διά οὗτος καί πόρρω Θεός , καί ὁ περί Θεός λόγος , οὐδός ὅσος ἄν τις ἐνθυμέομαι . εἰμί γάρ ἕκαστος , φημί , ὁ πρόσειμι ὁ Θεός φυσικός ἐν οὐσία τάξις κεῖμαι , ἐκ πολύς ἐγώ οὐσία σύγκειμαι ὁ Ἀπλοῦς · ὅσπερ εἰμί ἐννοέω ἄτοπος · ὁ δύο οὐδείς κακός ὁ πρῶτος δυσσεβής , μᾶλλον δέ καί ἀσεβής · οὖον σύνθεσις καί γάρ ἐπεισάγω μόνος ὁ ἁπλόος ὁ Θεός φύσις , ἀλλά καί μερισμός ὁ ἀμέριστος , καί λύσις ὁ ἀκήρατος τε καί ἄφθαρτος , καί μόνος δοτήρ ὁ ἀφθαρσία · σύνθεσις καί γάρ ἀρχή στάσις , ὁ δέ λύσις . εἰμί γάρ ὡς μέρος . φημί , ὁ οὐσία ὁ ἀναίνομαι , καί ἀόρατος , καί ἄφθαρτος , καί ἀναλλοίωτος , καί ὁ προς ὅμοιος οὗτος λαμβάνω , οὖον μόνος συντίθημι , ἐλλός καί ἐκ ἀνομοιομερής σύγκειμαι ὁ θεός ἀποδείκνυμι . ὁ δέ τρίτος καί Ἀρειανός ὁμοῦ καί Εὐνομιανός καί ὁ ὁ Μακεδόνιος φρονέω μάλα προσήκω , οἱςστις δήπου καί Βαρλαάμ σύν Ἀκινδύν , τε καί Γρηγορά μετά πολύς ἑαυτοῦ ὁ προθυμία συνάπτω , αὐτόθεν ἔχω ἐπίσημος πᾶς ὁ ἀσεβής , αὔγ-ασμα δή καί εἰς κτίσμα κατασπάω ὁ θεός διά ὁ αὐτός φυσικός . ὡς γάρ ὁ ἐνέργεια κτιστός , φημί ὁ θεολόγος πατήρ ὁμοῦ , οὗτος καί ὁ φύσις κτι ἵστημι , ὅς δέ ἄκτιστος ὁ ἐνέργεια , οὗτος καί ὁ φῦσις ἄκτιστος . οἰδάνω καί Ἀθανάσιος ὁ μέγας σῦς γετῷ σοφός Βασίλειος , μή γίγνομαι ἐγώ ἐπίκτητος τίς ἐπί ὁ πνεῦμα εἶπον , φθάνω λέγω · οὔτε γάρ ὁ ἅγιος , οὔτε ὁ ἄφθαρτος . οὔτε ὁ ἀγαθός , οὔτε ἄλλος τίς ὁ περί θεός θεωρέω λέγω Ἐπίκτητος ὁ ἅγιος πνεῦμα , ἀλλά φύσις ἅγιος , φύσις ἀγαθός , φύσις ἀθάνατος καί πάλιν · ὁ καθ´ ὑπεροχή καί αἰτιολογία πᾶς . φημί , οὐ ἕκαστος οὐσία λέγω , ἀλλά περί ὁ οὐσία , ὁ καί ἄθροισμα καί πλήρωμα θεότης λέγω κατά ὁ γραφή , καθ´ ἕκαστος ὁ ἅγιος τρεῖς οποστασις ἐπίσης θεωρέω καί θεολογώ . ὁ δέ Νῦσος θεῖος Γρηγόριος , ὅς δή καί πρό βραχύς ἀκούω αὐτός λέγω , σύνθεσις , φημί , περί ὁ θεός οὐδείς · ἀλ ὅσπερ εἄν εἰμί , ὅλος εἰμί κατά δέ ὁ ὁ αἵρεσις λόγος , εἰμί πρότερος ἀγέννητος εἰμί , μετά Ούτος γίγνομαι πατήρ , μηδείς σωρεία ἐπιτήδευμα περί αὐτός νοέω , οὐδείς ἄλλος ἢ ὅλος ἑαυτοῦ πρέσβυς καί μεταγενής γίγνομαι . Κύριλλος γε μήv ὁ σοφός , οὖδας Ἐπίκτητος ὁ θεῖον ἰδίωμα , φημί . ἐκ μέντος ὁ ἀποτέλεσμα , δηλαδή ὁ κτίσμα , κατά ὁ ἐνέργεια οὗτος , ἀλ οὖον κατ´ οὐσία ὁ θεός ὁράω , ὁμοῦ τε συνάναρχος ὁ θεάομαι κατά χρόνος ὑποδείκνυμι ὁ αὐτός ἰδίωμα , διά ὁ μή ἐπ’κτητα εἰμί , καί ὁ ἀποτέλεσμα , ἤτοι ὁ κτίσμα ῥητός αὐτός διίστημι , καί ἰδίωμα καί ἐνέργεια ὁ αὐτός ὁ θεῖος φύσις εἰμί δείκνυμι , καί ὅτι ἀπό ὁ κτίσμα οὖον κατ´ οὐσία ὁ θεός ὁράω , κατ´ Εὐνόμιον τε καί Γρηγορᾶς , ἀλλά κατά οὗτος μᾶλλον ὁ ἐνέργεια . τοσοῦτος ὁ βραχύς ὁ θεολόγος χωρίον ἐκεῖνος , καί τοιαῦτ´ ἐν ὀλίγος συλλαμβάνω ἔχω · οὗτος περιφανής ὁ ὑπονοέω ἐπί Θεός σύνθεος καί κατά ὁ εἴρω τρεῖς λόγος ὁ θεολόγος πατήρ πόρρω ποῦ ὁ πρόθυρον ἀπελαύνω ὁ ἐκκλησία Κρίστου . ὁ δέ Γρηγοράς οὗτος καθάπερ τις αὐτόνομος τύραννος οὖον νόμος ἀνθρώπινος , καί θεσμός βιάζομαι , ἀλλά νόμος ἄντικρυς θεῖος , καί ὁ οὗτος ἱερός διδάσκαλος καί κῆρυξ , καί πᾶς απεναντίας ἵστημι , καί τοσοῦτος καί τηλικόσδε ὁ θεολόγος ὁμοῦ παραλογίζομαι λόγος , καί ὁ νομοθέτης ἀντινομοθετέω ἄντικρυς , αὐτός εἰμί φημί ὁ θεῖος φύσις ὁ φυσικός οὗτος πρόσειμι καί μηδέ ὅστις ἔνειμι διαφορά , ἢ οὗτος γε συντίθημι εἰμί ὁ θεός κατά πᾶς ἀνάγκη · μηδέ γάρ ἐγχωρέω φημί ἄλλως . καίτοι γε , φιλόσοφος , πρός αὐτός ἄν εἶπον , καί φυσικός λόγος , καί ὁ ὁ αἰσθητής , καί ὁ ὁράω οὗτος τάζιν , ἀλλ' οὐ θείασΓραφὰς μόνος ,