cogPG.PG151 604
ἀρχομένους ἐθεν δεῖ , καὶ εἰς τὸ προσῆκον ἀπαντῶντας πέρας · ἔτι τε πρὸς τὸ σαφῆ , καὶ εὐσύνοπτα πάντα τθεσθαι , ὡς ἂν πρὸς ὡρισμένα των λόγων γινομένων , Ταῦτα δ´ ἐκεῖνοι , καθάπερ εἴρηται , μὴ συνιδόντες μηδὲ προδιορισάμενοι τὸ ποσαχῶς , οὔτε ἀπὸ τῆς οἰκείας ἀρχῆς τῷ προβλήματι εἰς τοὺς ἀγῶνας ἀφιᾶσιν , ἄλλοθεν ἂν αὐτοῖς παραστῇ · οὔτε κατὰ τάξιν ἐπὶ τὸ ἀναγκαῖον πέρας συγκλείουσι τοὺς λόγους · ἀλλ´ ὥσπερ ἐν πλάνῃ , ἔνθα ἂν ἡ τοῦ λέγειν δύναμις ἀπαγορεύσῃ , καταλύσουσι , καὶ οὐδὲ συνιᾶσιν ἀλλήλων , ὀκνῶ γὰρ λέγειν , ὅτι μηδὲ ἑαυτῶν . διὰ τὸ πρὸς μηδὲν ὑποτεθειμένον καὶ συνωμολογημένον τοὺς λόγους τείνειν . Διὸ καὶ ἄκριτός · ἐστιν αὐτοῖς ὁ ἀγὼν , καὶ σκιαμαχία τὸ ὅλον . Λεῖ οὖν ἡμᾶς , πάντα φυλαττομένους τὰ τοιαῦτα παροράματα , πειρᾶσθαι κατὰ δύναμιν πάντα δι´ ἀκριβείας ταύτης ἐνεργείας ἀποδιδόναι σημαινόμενα , ὥστε μήτε τῆς οἰκείας τῷ προβλήματι διαπεσεῖν ἀρχῆς , καὶ προελθεῖν ἐν τάξει , καὶ μετὰ κόσμου κατὰ τὴν ἐπιχείρησιν ἐπὶ τὸ προσῆκον πέρας , μήτε ἀφέντας τι τῶν ἀναγκαίων , μήτε τοῖς παρέλκουσιν ἐνδιατρίβοντας , καὶ πάντα σαφῆ καὶ εὐκρινῆ παρέχοντας , ὥστε καὶ τὴν ἀλήθειαν εὐθήρατον γίνεσθαι τοῖς μανθάνειν βουλομένοις , καὶ τὸ ψεῦδος εὐέλεγκτον τῶν ἡμετέρων λόγων · πολλοὶ γὰρ ἀσαφείας [ ἀσάφειαν ] διὰ τὸ ἀνεξέλεγκτον προνοησάμενοι , ἔλαθον καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτῶν συσκιάσαντες , καὶ διὰ ταυτὸν [ τοῦτο ] πόνον ἄχρηστον τὸ παράπαν ἀποφήναντες . Ἔχει δὲ οὕτως . Κεφάλ . ΓΠʹ . Περὶ τῆς διαιρέσεως , καὶ τῆς τάξεως τῶν βιβλίων τῆς πραγματείας . Ἐπειδὴ τοίνυν πᾶσα ἐνέργεια φυσικὴ πρὸς δύναμίν τινα λέγεται , πᾶν γὰρ δυνάμει ἢ ἐνεργείᾳ , σκεπτέον ποσαχῶς ἡ δύναμις , καὶ ποία δύναμις τοία ἐνεργείᾳ ἀντίκειται . Ἀφείσθωσαν δὲ τῶν δυνάμεων , ὅσαι καθ´ ὁμωνυμίαν λέγονται . Ἔνια γὰρ ὁμοιότητί τινι προσαγορεύονται , καθάπερ ἐν γεωμετρίᾳ · καὶ δυνατὰ δέ τινα , καὶ ἀδύνατα φαμὲν τὸ εἶναι πῶς , ἢ μὴ εἶναι . Ῥητέον δὲ περὶ των ἄλλων . Ἐστι τοίνυν δύναμις ἡ παθητικὴ , ἡ δὲ ποιητική . Καὶ τῇ μὲν παθητικῇ δοκεῖ ἐνέργεια ἀντικεῖσθαι , ἤτις καὶ εἶδος , καὶ ἐντελέχεια πρώτη καλεῖται · ἕκαστον γὰρ ᾗ πάσχει δεκτικόν ἐστι τοῦ ἰδίου εἴδους πρὸς ὃ δυνάμει λέγεται · τῆ δὲ δραστικῇ δυνάμει ἀντίκειται ἐνέργεια ἡ δραστική . Πάσης γὰρ ἐνεργείας , τῆς ὡς δράσεως λεγομένης , ἀρχὴ δύναμίς ἐστιν ἡ δραστική · καὶ καθάπερ ἡ ἐνέργεια , ἡ ὡς εἴδος λεγομένη , τελειότης ἐστὶ τῆς παθητικῆς δυνάμεως , οὔτω καὶ ἡ ἐνέργεια , ἡ ὡς δρᾶσις λεγομένη , τελειότης ἐστὶ τῆς δραστικῆς δυνάμεως , Πᾶσα γὰρ δύναμις πρὸς τὴν ἀντικειμένην αὐτὴν ἐνέργειαν θεωρουμένη ἀτελής τίς ἐστι . Τῆς δὲ ἐνεργείας τῆς ὡς δράσεως λεγομένης ἡ μὲν ἔστι τελειότης τοῦ
Lemmas: ἄρχω ὅς δεῖ , καί εἰς ὁ προσήκω ἀπαντάω πέρας · ἔτι τε πρός ὁ σαφής , καί εὐσύνοπτος πᾶς τίθημι , ὡς εἄν πρός ὁρίζω ὁ λόγος γίγνομαι , οὗτος δδʹ ἐκεῖνος , καθάπερ εἴρω , μή συνοράω μηδέ προδιορίζω ὁ ποσαχῶς , οὔτε ἀπό ὁ οἰκεῖος ἀρχή ὁ πρόβλημα εἰς ὁ ἀγών ἀφίημι , ἄλλοθεν εἄν αὐτός παρίστημι · οὔτε κατά τάξις ἐπί ὁ ἀναγκαῖος πέρας συγκλείω ὁ λόγος · ἀλ ὥσπερ ἐν πλάνη , ἔνθα εἄν ὁ ὁ λέγω δύναμις ἀπαγορεύω , καταλύω , καί οὐδέ συνίημι ἀλλήλων , ὀκνέω γάρ λέγω , ὅτι μηδέ ἑαυτοῦ . διά ὁ πρός μηδείς ὑποτίθημι καί συνομολογέω ὁ λόγος τείνω . Διὸ καί ἄκριτος · εἰμί αὐτός ὁ ἀγών , καί σκιαμαχία ὁ ὅλος . λάω οὖν ἐγώ , πᾶς φυλάσσω ὁ τοιοῦτος παρόραμα , πειράω κατά δύναμις πᾶς δις ἀκρίβεια οὗτος ἐνέργεια ἀποδίδωμι σημαίνω , ὥστε μήτε ὁ οἰκεῖος ὁ πρόβλημα διαπίπτω ἀρχή , καί προέρχομαι ἐν τάξις , καί μετά κόσμος κατά ὁ ἐπιχείρησις ἐπί ὁ προσήκω πέρας , μήτε ἀφίημι τίς ὁ ἀναγκαῖος , μήτε ὁ παρέλκω ἐνδιατρίβω , καί πᾶς σαφής καί εὐκρινής παρέχω , ὥστε καί ὁ ἀλήθεια εὐθήρατος γίγνομαι ὁ μανθάνω βούλομαι , καί ὁ ψεῦδος εὐέλεγκτος ὁ ἡμέτερος λόγος · πολύς γάρ ἀσάφεια [ ἀσάφεια ] διά ὁ ἀνεξέλεγκτος προνοέω , λανθάνω καί ὁ ἀλήθεια αὐτός συσκιάζω , καί διά τατός [ οὗτος ] πόνος ἄχρηστος ὁ παράπαν ἀποφαίνω . ἔχις δέ οὕτως . Κεφάλ . γπηʹ . περι ὁ διαίρεσις , καί ὁ τάξις ὁ βιβλίον ὁ πραγματεία . ἐπεί τοίνυν πᾶς ἐνέργεια φυσικός πρός δύναμις τις λέγω , πᾶς γάρ δύναμις ἢ ἐνέργεια , σκεπτέος ποσαχῶς ὁ δύναμις , καί ποῖος δύναμις τοῖος ἐνέργεια ἀντίκειμαι . ἀφίημι δέ ὁ δύναμις , ὅσος καθ´ ὁμωνυμία λέγω . ἔνιοι γάρ ὁμοιότης τις προσαγορεύω , καθάπερ ἐν γεωμετρία · καί δυνατός δέ τις , καί ἀδύνατος φημί ὁ εἰμί πῶς , ἢ μή εἰμί . ῥητέος δέ περί ὁ ἄλλος . εἰμί τοίνυν δύναμις ὁ παθητικός , ὁ δέ ποιητικός . καί ὁ μέν παθητικός δοκέω ἐνέργεια ἀντίκειμαι , ὅστις καί εἶδος , καί ἐντελέχεια πρῶτος καλέω · ἕκαστος γάρ ὅς πάσχω δεκτικός εἰμί ὁ ἴδιος εἶδος πρός ὅς δύναμις λέγω · τῆ δέ δραστικός δύναμις ἀντίκειμαι ἐνέργεια ὁ δραστικός . Πάσης γάρ ἐνέργεια , ὁ ὡς δρᾶσις λέγω , ἀρχή δύναμις εἰμί ὁ δραστικός · καί καθάπερ ὁ ἐνέργεια , ὁ ὡς εἶδος λέγω , τελειότης εἰμί ὁ παθητικός δύναμις , οὐτάω καί ὁ ἐνέργεια , ὁ ὡς δρᾶσις λέγω , τελειότης εἰμί ὁ δραστικός δύναμις , πᾶσα γάρ δύναμις πρός ὁ ἀντίκειμαι αὐτός ἐνέργεια θεωρέω ἀτελής τίς εἰμί . ὁ δέ ἐνέργεια ὁ ὡς δρᾶσις λέγω ὁ μέν εἰμί τελειότης ὁ