cogPG.PG151 550
Καὶ τούτων ἡμῖν σημεῖά τινα καὶ ἴχνη ἀμυδρὰ καὶ Ἀν τῇ Παλαιᾷ καὶ ἐν τῇ Καινῇ δοθῆναι παρεσκεύασεν ὁ Θεός . Ἐκεῖ μὲν τὸ πρόσωπον τοῦ Μωϋσέως τοσαύτῃ κατελάμπετο δόξῃ τότε , ὡς ἀπρόσιτον εἶναι τοῖς τῶν Ἰσραηλιτῶν ὀφθαλμοῖς · ἐν δὲ τῇ Καινῇ τούτου πολλῷ πλέον ἐξέλαμψε τὸ τοῦ Χριστοῦ , Ἀλλὰ τὰ μὲν ἀρκούντως εἰρήσθω · ἐπανέλθωμεν δ´ αὖθις πρὸς τὸν φιλόσοφον τοὺς κατὰ τοῦ Δεσποτικοῦ φωτὸς ἀκουσόμενοι λόγους ἐκείνου καὶ τὴν φιλοσοφίαν Εἰσάγει καὶ γὰρ τὸν ὁμολογητὴν καὶ κήρυκα τῆς εὐσεβείας αὖθις Θεόδωρον τοιάδε περὶ τοῦ τῆς μεταμορφώσεως θείου φωτὸς πρός τε τὸν Παμφίλου Εὐσέβιον καὶ τοὺς Εἰκονομάχους λέγοντα · Ἀλλ´ ἐπανακτέον , φησί , τὸν λόγον , καὶ ζητητέον τί ἂν εἴη τοῦτο τὸ φῶς · οὐ γάρ πω σαφῶς , ὅτι ἔστιν , ὁ γεννάδας ὑπέδειξε νῦν , ὅτι μὴ τῷ Θεῷ Λόγῳ πρέπον προσθείς . Εἰσύστερον δὲ ἐρεῖ ἐκδηλότερον . Ὅμως πρὸς τὰ δεδογμένα αὐτῷ ἐν τῷ παρόντι τὸν λόγον ἡμεῖς ἐξετάσωμεν . Ἀρα οὐσία τις καὶ ἐνυπέστα τον , καθ´ αὐτὸ ὑφεστὼς καὶ μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς ὕπαρξιν , ἢ ποιότης ἀσώματος καὶ ἀνούσιος , ἐν ἄλλῳ τὸ εἶναι , οὐκ ἐν ἐαυτῷ θεωρούμενον ἔχουσα ; Ἀλλ´ εἰ μὲν οὐσία ἐστὶ , πότερον ἀγγελικὴ , ἐπεὶ καὶ ἄγγελος φῶς , καὶ τοῦ πρώτου καὶ ἀνωτάτω φωτὸς μαρμαρυγὴ καὶ ἀπόλαμψις ; Ἀλλ´ οὐκ ἂν τοῦτο εἴποι . Καὶ μετ´ ὀλίγα · Εἰ δὲ θεία οὐσία , πῶς εἰς τοῦτο μετῴχετο ; Εἰ μὲν ἐν ἰδίᾳ ὑποστάσει καὶ καθ´ ἑαυτὴν θεωρουμένη μετελθοῦσα καὶ οἷον ἄλλο καὶ δικὸν ἀποτεμομένη πρόσωπον , καὶ εἰς τὴν τοῦ λόγου διαπρέπον ἐμφέρειαν μηδεμιᾷ τῶν ἐν τῇ Τριάδι νοουμένων συμπαρυποστᾶσα καὶ συμφυεῖσα , τετρὰς αὐτῷ ἡ Τριὰς ἀποτετέλεσται . Καὶ ὁρᾶτε ὡς φιλότιμος περὶ τὴν θείαν οὐσίαν Εὐσέβιος πληθύνων ἀφθονίᾳ ὑποστάσεων καὶ αὔξων τὰ ἀπλήθυντα καὶ ἀμείωτα , καὶ πάσης τῆς ὁπωσοῦν ὑφέσεως καὶ πλεονασμοῦ · παντάπασιν ἀνεπίδεκτα . Εἱ δ´ εἰς τὴν τοῦ λόγου συγχυθεῖσα καὶ οἷον συνου . σιωθεῖσα παρῆλθεν ὑπόστασιν , μετὰ πλείονος τῆς εὐγνωμοσύνης προσθήκην καὶ αὔξησιν τῇ τοῦ λόγου αὐτῇ δίδωσιν ὑποστάσει , ἤτις οὐκ ἄλλη παρὰ τὴν τοῦ Πατρὸς οὐσίαν τῇ φύσει ἐστὶ , τῷ χαρακτηριστκῷ δὲ μόνον τῆς ἰδιότητος κατὰ τὴν γέννησιν διαφέξουσα . Οὕτω πρὸς τὴν ὑπερπλήρη καὶ ἀπροσδεᾶ καταδαψιλευόμενος φύσιν τὴν ἑαυτοῦ σαφῶς ἐκπομπεύει μανίαν . Ὅστε αύνθεσιν ἐπὶ τῆς ὑπερηπλωμένης καὶ πάτης ἁπλότητος ὑπερέκεινα οὐσίας ἐπινοεῖν ἐξ ἧς καὶ τιάθος ἐξἀνάγκης ἕψεται ἐπὶ τῆς μακαρίας καὶ ἀπαθνῦς θεότητος . Καὶ μετ´ ὀλίγα · Ὑπόλοιπον δ´ οὖν ἐστιν εἰπεῖν , εἰ ποιότητα τοῦτο ἀσώματον ἢ ἀνούσον εἶπε , τί συμβαίνει · οἷον ἀπόῤῥοιάν τινος οὐσίας καὶ ἀπαύγασμα εἰς ἣν ἡ μορφὴ ἐκείνη μεταβέβληται , ἀλλ´ οὐδὲν ἦττον ἡ πασῶν ἐσχάτη ὕβρις καὶ ἁτοπία τῷ θείῳ προστετρίψεται σώματι . Λωβήσαιτο γὰρ ἂν τὸν τοῦ εἶναι λόγον . Καὶ ταύτῃ τὸ ἀνύπαρκτον εἰσαχθήσεται . Ἄλλως τε οὐδ´ ἔνεστι ποιότητα ὑποκειμένου δίχα καθ´ ἑαυτὴν ὅ τι ποτέ ἐστι διαδειχθῆναι , κἂν τῶν οὐσιωδῶν αὐτὴν εἴπῃ τις , ἢ καὶ εἰς οὐσίαν ἀνάγεται . Ὡς δ´ ἐπὶ παοαδείνματος εἰπεῖν , οὐκ ἂν τὸ λογικόν που συσταίη ὑποκειμένου ἄνευ , ὅ ἐστι τὸ ζῶον , εἰ μὴ πρότερόν τις ὑπόθοιτο οὐσίαν ἔμψυχον αἰσθητικήν . Καὶ πάλιν · Ἀλλὰ τὸ μὲν φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν καὶ τὸ θνητὸν ἀθανασίαν ὁ μέγας μυσταγωγεῖ Ἀπόστολος · τὸ δὲ σῶμα ἀσωματότητα ἐνδύσασθαι , ἢ τὸ κτιστὸν γενέσθαι ἄκτιστον , ἢ τὸ περιγραπτὸν εἰς ἀπεριγραψίαν μετατεθήσεσθαι , οὔπω καὶ νῦν ἤκουσται . Πρῶτον μὲν οὕν ἐκεῖνο πρὸς Γρηγορᾶν καὶ αὖθις εἰπεῖν ἔχομεν , ὡς οὐδ´ ἐνταῦθα τοὺς τοῦ διδασκάλου τουτουῒ λόγους ὡς ἔχουσι καλῶς προὔθηκεν , ἀλλὰ κἀν τούτοις πλεῖστά τινα τῶν ἀναγκαίων ὑφεῖλεν , ὡς ἔθος αὐτῷ , τῇ τοῦ λόγου λυμηνάμενος ἀκολουθίᾳ καὶ τάξει . Ἀλλ´ ἐξεταστέον καὶ αὐτὰ δή φημι ταῦτα τέως τὰ προτεθέντα , καὶ τὸν σκοπὸν καὶ τοὺς λόγους θεωρητέον τοῦ διδασκάλου , καὶ κατὰ τίνος ἐνταῦθα τούτους παρήγαγε Γρηγορᾶς . Ἐγὼ γὰρ οἷμαι , καθ´ Ἀαυτοῦ καὶ τῶν ὁμοδόξων τε καὶ καθηγητῶν τά γε τοιαῦτα προενεγκεῖν αὐτὸν , οὐκ οἶδ´ εἴτ´ ἀγνοοῦντα , εἴτε δὲ καὶ τὴν αἵρεσιν παίζοντα , δείξει δὲ καὶ ὁ λόγος εὐθύς . Θεόδωρος μὲν οὖν ὁ μέγας πρὸς τὸν Παιαφίλου Εὐσέβιον ἄνωθεν τὸν οἰκεῖον ξυντιθείς λόγον τε καὶ τὴν δόξαν , καὶ δὴ καὶ τοὺς ταῦτα τιμῶντας Εἰκονομάχους , πάλαι γὰρ Εὐσέβιος σύν γε τοῖς Ἀρειανοῖς ἐκποδών ἦν , ἐκεῖνα πρὸς αὐτοὺς αἰτιᾶται γράφων · ὡς Ἐπεὶ τὸ θεῖον τοῦ Χριστοῦ σῶμα ἔν γε τῇ αὐτοῦ μεταμορφώσει μεταπεποιῆσθαι καὶ μεταβεβλῆσθαί φατε πρὸς θεῖόν τι φῶς , ὅπερ ὑμεῖς λέγετε , ζητητέον , φησί , τί ἂν εἴη τοῦτο τὸ φῶς , τὸ παρὰ τὸν Θεὸν ὃν καὶ τὸν ἄνθρωπον ἕτερον . Ἡ γὰρ οὐσία , φησὶ , τὶς ἔσται , ἐν ἰδίᾳ ὅν ὑποστάσει , καὶ μὴ δεόμενον ἐτέρου πρὸς σύστασιν , ἢ ποιότης ἀσώματος καὶ ἀνούσιος , ἐν ἄλλῳ τὸ εἶναι ἔχουσα . Εἶτ´ ἐπιδιαιρέσεσι σοφαῖς καὶ λογισμοῖς καὶ πνευματικαῖς ἀποδείξεσι χρησάμενος ὁ σοφὸς , καθάπερ ἠκούσαμεν , διὰ τῆς ἄτοπόν τε καὶ ἀδύνατον ἀπαγωγῆς , ἕωλα καὶ ψευδῆ καὶ οὐδὲν ὑγιὲς πάνθ´ ὁμοῦ τὰ τῶν ἀντιθέτων ἀπέδειῖε , Σκεπτέον δ´ ἑξῆς ἂν εἴη , τίνες ἂν εἶεν οἵ γε τοῖς τῶν Ἀρειανῶν καὶ Εἰκονομάχων ἐνεχόμενοι τούτοις ἐγκλήμασιν , ὁ συνοδικὸς τόμος καὶ οἱ τοῦτον ἐκθέμενοι θεολογικῶς τε καὶ ἀποστολικῶς , ἢ ὁ τὴν ἱερὰν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν τὰ τοιαῦτα γραφόμενος Γρηγορᾶς . Αεγέτω τοιγαροῦν αὐτὸς ἐκεῖνος καὶ αὗθις ὀλίγ´ ἄττα τῶν ἤδη ῥηθέντων , καὶ δεικνύτω τί μὲν οἱ Πατέρες ἐπ´ ἐκείνης εἶπον τῆς ἱερᾶς συνόδου περὶ τοῦ φωτὸς Χριστοῦ φημι τούτου , τί δ´ αὖθις ὁ φιλόσοφος οὖτος σὺν Βαρλαάμ τε καὶ Ἀκινδύνῳ , τοῖς αὐτοῦ καθηγηταῖς . Προηνέχθη , φησίν ἐν τῇ τετάρτῃ συνελεύσει Γρηγόριος ὁ τῆς θεολογίας ἐπώνυμος γράφων , Οὐδεὶς ἔστι ἐν ὑποστήματι καὶ οὐσίᾳ Κυρίῳ κατὰ τὸ γεγραμμένον , καὶ οὐσίαν Θεοῦ ἢ εἶδεν ἢ ἐξηγόρευσε . Καὶ ὁ ἄγιός φησι Μάξιμος γράφων , Ὁ τοῖς οὖσι μὴ κατ´ οὐσίαν ὑπάρχων μεθεκτὸς , κατ´ ἄλλον δὲ τρόπον μετέχεσθαι τοῖς δυνα μένοις βουλόμενος τοῦ κατ´ οὐσίαν κρυφίου παντελῶς οὐκ ἐξίσταται . Ὥστε οὐκ οὐσία Θεοῦ τὸ τῆς μεταμοοφώσεως τοῦ Κοιστοῦ οῶς . Οὕτε νἀο ὁοατὴ οἷτε μεθεκτὴ
Lemmas: καί οὗτος ἐγώ σημεῖον τις καί ἴχνος ἀμυδρός καί εἰς ὁ Παλαιή καί ἐν ὁ Καινεύς δίδωμι παρασκευάζω ὁ Θεός . ἐκεῖ μέν ὁ πρόσωπον ὁ Μωϋσῆς τοσοῦτος καταλάμπω δόξα τότε , ὡς ἀπρόσιτος εἰμί ὁ ὁ Ἰσραηλίτης ὀφθαλμός · ἐν δέ ὁ Καινεύς οὗτος πολύς πλέω ἐκλάμπω ὁ ὁ Χριστός , ἀλλά ὁ μέν ἀρκούντως εἴρω · ἐπανέρχομαι δδʹ αὖθις πρός ὁ φιλόσοφος ὁ κατά ὁ δεσποτικός φάος ἀκούω λόγος ἐκεῖνος καί ὁ φιλοσοφία εἰσάγω καί γάρ ὁ ὁμολογητής καί κῆρυξ ὁ εὐσέβεια αὖθις Θεόδωρος τοιόσδε περί ὁ ὁ μεταμόρφωσις θεῖον φάος πρός τε ὁ Πάμφιλος Εὐσέβιος καί ὁ εικονομάχος λέγω · Ἀλ ἐπανακτέον , φημί , ὁ λόγος , καί ζητητέος τίς εἄν εἰμί οὗτος ὁ φάος · οὖον γάρ πω σαφῶς , ὅτι εἰμί , ὁ γεννάδας ὑποδείκνυμι νῦν , ὅτι μή ὁ Θεός Λόγος πρέπω προστίθημι . εἰσύστερον δέ εἴρω ἔκδηλος . ὅμως πρός ὁ δοκέω αὐτός ἐν ὁ πάρειμι ὁ λόγος ἐγώ ἐξετάζω . Ἀρά οὐσία τις καί ἐνυπέστα ὁ , καθ´ αὐτός ὑφίστημι καί μή δήω ἕτερος πρός ὕπαρξις , ἢ ποιότης ἀσώματος καί ἀνούσιος , ἐν ἄλλος ὁ εἰμί , οὐ ἐν αὐτός θεωρέω ἔχω ; Ἀλ εἰμί μέν οὐσία εἰμί , πότερος ἀγγελικός , ἐπεί καί ἄγγελος φάος , καί ὁ πρῶτος καί ἄνω2 φάος μαρμαρυγή καί ἀπόλαμψις ; Ἀλ οὐ εἄν οὗτος εἶπον . καί μετέ ὀλίγος · εἰμί δέ θεῖος οὐσία , πῶς εἰς οὗτος μετοίχομαι ; εἰμί μέν ἐν ἴδιος ὑπόστασις καί καθ´ ἑαυτοῦ θεωρέω μετέρχομαι καί οἷος ἄλλος καί δικεῖν ἀποτέμνω πρόσωπον , καί εἰς ὁ ὁ λόγος διαπρέπω ἐμφέρεια μηδείς ὁ ἐν ὁ Τριάς νοέω συμπαρυποιστημι καί συμφύω , τετράς αὐτός ὁ Τριάς ἀποτελέω . καί ὁράω ὡς φιλότιμος περί ὁ θεῖος οὐσία Εὐσέβιος πληθύνω ἀφθονία ὑπόστασις καί αὐξάνω ὁ απλήθυντος καί ἀμείωτος , καί πᾶς ὁ ὁπωσοῦν ὕφεσις καί πλεονασμός · παντάπασι ἀνεπίδεκτος . εἰ δδʹ εἰς ὁ ὁ λόγος συγχέω καί οἷος συνίημι . σιωθεῖσα παρέρχομαι ὑπόστασις , μετά πλείων ὁ εὐγνωμοσύνη προσθήκη καί αὔξησις ὁ ὁ λόγος αὐτός δίδωμι ὑπόστασις , ὅστις οὐ ἄλλος παρά ὁ ὁ πατήρ οὐσία ὁ φύσις εἰμί , ὁ χαρακτηριστικός δέ μόνος ὁ ἰδιότης κατά ὁ γέννησις διαφέγγω . οὕτως πρός ὁ υπερπλήρης καί ἀπροσδεής καταδαψιλεύω φύσις ὁ ἑαυτοῦ σαφῶς ἐκπομπεύω μανία . ὅστε ἄνθος ἐπί ὁ ὑπεραπλόω καί Πάτης ἁπλότης ὑπερέκεινα οὐσία ἐπινοέω ἐκ ὅς καί τιάθος ἐξαναγκάζω ἕπω ἐπί ὁ μακάριος καί ἀπαθνῦς θεότης . καί μετέ ὀλίγος · ὑπόλοιπος δδʹ οὖν εἰμί εἶπον , εἰμί ποιότης οὗτος ἀσώματος ἢ ἀνοέω εἶπον , τίς συμβαίνω · οἷος ἀπόρροια τις οὐσία καί ἀπαύγασμα εἰς ὅς ὁ μορφή ἐκεῖνος μεταβάλλω , ἀλ οὐδείς ἀίσσω ὁ πᾶς ἔσχατος ὕβρις καί ἀτοπία ὁ θεῖον προστρίβω σῶμα . λωβάομαι γάρ εἄν ὁ ὁ εἰμί λόγος . καί οὗτος ὁ ἀνύπαρκτος εἰσάγω . ἄλλος τε οὐδός ἔνειμι ποιότης ὑπόκειμαι δίχα καθ´ ἑαυτοῦ ὅς τίς ποτός εἰμί διαδείκνυμι , κἀν ὁ οὐσιώδης αὐτός εἶπον τις , ἢ καί εἰς οὐσία ἀνάγω . ὡς δδʹ ἐπί παοαδείνματος εἶπον , οὐ εἄν ὁ λογικός ποῦ συνίστημι ὑπόκειμαι ἄνευ , ὅς εἰμί ὁ ζῷον , εἰμί μή πρότερος τις ὑποτίθημι οὐσία ἔμψυχος αἰσθητικός . καί πάλιν · ἀλλά ὁ μέν φθαρτός οὗτος ἐνδύω ἀφθαρσία καί ὁ θνητός ἀθανασία ὁ μέγας μυσταγωγέω ἀπόστολος · ὁ δέ σῶμα ἀσωματότης ἐνδύω , ἢ ὁ κτιστός γίγνομαι ἄκτιστον , ἢ ὁ περιγράφω εἰς ἀπεριγραψία μετατίθημι , οὔπω καί νῦν ἀκούω . Πρῶτος μέν οὖν ἐκεῖνος πρός Γρηγορᾶς καί αὖθις εἶπον ἔχω , ὡς οὐδός ἐνταῦθα ὁ ὁ διδάσκαλος οὗτος λόγος ὡς ἔχω καλῶς προτίθημι , ἀλλά ἐν οὗτος πλεῖστος τις ὁ ἀναγκαῖος ὑφαιρέω , ὡς ἔθος αὐτός , ὁ ὁ λόγος λυμαίνομαι ἀκολουθία καί τάξις . Ἀλ ἐξεταστέον καί αὐτός δή φημί οὗτος τέως ὁ προτίθημι , καί ὁ σκοπός καί ὁ λόγος θεωρητέον ὁ διδάσκαλος , καί κατά τίς ἐνταῦθα οὗτος παράγω Γρηγοράς . ἐγώ γάρ οἴομαι , καθ´ ααυος καί ὁ ὁμόδοξος τε καί καθηγητής ὁ γε τοιοῦτος προφέρω αὐτός , οὐ οἶδα προστίθημι ἀγνοέω , εἴτε δέ καί ὁ αἵρεσις παίζω , δείκνυμι δέ καί ὁ λόγος εὐθύς . Θεόδωρος μέν οὖν ὁ μέγας πρός ὁ παιαφιλος Εὐσέβιος ἄνωθεν ὁ οἰκέω συντίθημι λόγος τε καί ὁ δόξα , καί δή καί ὁ οὗτος τιμή εικονομάχος , πάλαι γάρ Εὐσέβιος σῦς γε ὁ Ἀρειανός ἐκποδών εἰμί , ἐκεῖνος πρός αὐτός αἰτιάομαι γράφω · ὡς ἐπεί ὁ θέω ὁ Χριστός σῶμα ἐν γε ὁ αὐτός μεταμορφόω μεταποιέω καί μεταβάλλω φημί πρός θεῖος1 τίς φάος , ὅσπερ σύ λέγω , ζητητέος , φημί , τίς εἄν εἰμί οὗτος ὁ φάος , ὁ παρά ὁ θεός ὅς καί ὁ ἄνθρωπος ἕτερος . ὁ γάρ οὐσία , φημί , τις εἰμί , ἐν ἴδιος ὅς ὑπόστασις , καί μή δήω ἔτερον πρός σύστασις , ἢ ποιότης ἀσώματος καί ἀνούσιος , ἐν ἄλλος ὁ εἰμί ἔχω . Εἶτε ἐπιδιαίρεσις σοφός καί λογισμός καί πνευματικός ἀπόδειξις χράω ὁ σοφός , καθάπερ ἀκούω , διά ὁ ἄτοπος τε καί ἀδύνατος ἀπαγωγή , ἕωλος καί ψευδής καί οὐδείς ὑγιής πάνθος ὁμοῦ ὁ ὁ ἀντίθετος ἀποδείκνυμι , σκεπτέος δδʹ ἑξῆς εἄν εἰμί , τίς εἄν ἄγω ὁ γε ὁ ὁ Ἀρειανός καί εικονομάχος ἐνέχω οὗτος ἔγκλημα , ὁ συνοδικός τόμος καί ὁ οὗτος ἐκτίθημι θεολογικός τε καί ἀποστολικός , ἢ ὁ ὁ ἱερά Χριστός ἐκκλησία ὁ τοιοῦτος γράφω Γρηγοράς . Αεγέτω τοιγάρ αὐτός ἐκεῖνος καί αὖθις ὀλίγος τις ὁ ἤδη εἴρω , καί δείκνυμι τίς μέν ὁ πατήρ ἐπι ἐκεῖνος εἶπον ὁ ἱερός σύνοδος περί ὁ φάος Χριστός φημί οὗτος , τίς δδʹ αὖθις ὁ φιλόσοφος οὗτος σύν Βαρλαάμ τε καί Ἀκίνδυνος , ὁ αὐτός καθηγητής . προφέρω , φημί ἐν ὁ τέταρτος συνέρχομαι Γρηγόριος ὁ ὁ θεολογία ἐπώνυμος γράφω , οὐδείς εἰμί ἐν ὑπόστημα καί οὐσία κύριος κατά ὁ γράφω , καί οὐσία Θεός ἢ ὁράω ἢ ἐξαγορεύω . καί ὁ ἅγιος φημί Μάξιμος γράφω , ὁ ὁ εἰμί μή κατ´ οὐσία ὑπάρχω μεθεκτός , κατ´ ἄλλος δέ τρόπος μετέχω ὁ δυνα μένω βούλομαι ὁ κατ´ οὐσία κρύφιος παντελῶς οὐ ἐξίστημι . ὥστε οὐ οὐσία Θεός ὁ ὁ μεταμοοφώσεως ὁ κοιστος οὖς . ἵημι ναός ὁοατὴ οἶτος μεθεκτός