cogPG.PG151 412
μέγεθος ἔχειν τὸ ἐύλον · ἢ ὡς οὐσία περὶ οὐσίαν , ὅπερ ἐστὶ γενικώτατον γένος . Τοῦτο δὲ ἢ περὶ ὅλον τὸ σῶμα , ὡς χιτὼν , ἢ περί τι μέρος , ὡς δακτύλιος ἐν δακτύλῳ , ἢ ὡς μέρος ἐν ὅλῳ · λεγόμεθα ] γὰρ Κἔχειν χεῖρα · ἢ [ ώς ἐν ἀγγείῳ · ὡς λέγομεν οἶνον ἔχειν τὸ κεράμιον · ἢ ὡς κτῆμα · λεγόμεθα γὰρ οἱ . κίαν ἔχειν , ἢ ἀγρόν · καὶ τὰ ἐξῆς . Ἐν δὲ τῷ πεντηκοστῷ ἐβδόμῳ τῶν αὐτῶν , Διαφοραὶ , φησί , τοῦ ἔχειν γίνονται κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν ὄντων . Ἱ γὰρ ἔμψυχόν ἐστιν , ἢ ἄψυχον . Καὶ ἔμψυχον μὲν ἔχειν λεγόμεθα , ὡς παῖδα , ἵππον , καὶ τὰ τοιαῦτα · ἄψυχον δὲ , ὡς δακτύλιον , ὑπόδημα , καὶ τὰ τοιαῦτα . Λέγεται δὲ τὸ ἔχειν καὶ κατὰ πολλῶν ἑτέρων σημαινομένων ὁμωνύμως . Ὅση μὲν οὖν ἡ κατά τε φράσιν καὶ τὴν διάνοιαν παρὰ τοῦ Γρηγορᾶ μεταποίησις καὶ ἀφαίρεσις τοῦ ῥητοῦ , οὐδὲ λέγειν ἡμᾶς οὐδ´ ἐπεξεργάζεσθαι χρεία , φανεροῦ προκειμένου τοῖς ἀναγινώσκουσι πᾶσιν · ἐκεῖνό γε μὴν ἀναγκαίως τὸν φιλόσοφον ἐρωτήσωμεν · Πόθεν ἔχεις λαβὼν πρὸς πῶν σῶν κατηγοριῶν , ὦ φιλόσοφε , τουτωνὶ ὅτι ὡς οὐσία περὶ οὐσίαν λέγεται τὸ χεῖρα ἔχειν τινά ; Ὁ μὲν γὰρ τῆς Ἐκκλησίας φιλόσοφος Ἰωάννης ὁ θεῖος σὗτος , φημί , ἕνα τῶν περὶ τοῦ ἔχειν ὀκτὼ τρόπων , καὶ τὸ ὡς μέρος ἐν ὅλῳ εἰπών , παράδειγμα ; τούτου τὴν χεῖρα τέθεικε . Λεγόμεθα γὰρ , φησὶν , ἔχειν χεῖρα . Εἰπε δ´ ἂν ὡσαύτως καὶ πόδα , καὶ ὀφθαλμὸν , καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ σώματος μέλη , μέρη κατὰ τὴν χεῖρα πεφυκότα κἀκεῖνα τοῦ ὅλου . Σὺ δὲ ὡς οὐσίας οὐ σίαν τὸν ἄνθρωπον λέγεις ἔχειν τὴν χεῖρα , συγκαταμίξας αὐτὴν , ὡς αὐτὸς ἂν εἰδείης , ἱματίοις , καὶ ὄπλοις καὶ ἀγρῷ καὶ τοῖς τοιούτοις . Καὶ εἰ τὴν χεῖρα φῃς , ὡς οὐσία οὐσίαν ἁπλῶς ἔχειν τὸ σῶμα , καὶ τῇς τοῦ διδασκάλου περὶ τὸ ἔχειν διαιρέσεως οὕτω ῥαδίως κατεξανίστασαι , καίτοι γε καὶ πρὸς μαρτυρίαν τοῦ σοῦ λόγου , καθάπερ ᾧήθης , ἐκεῖνον προενεγκὼν , ἰδοὺ πρὸς τῇ ψυχῇ καὶ τῷ σώματι καὶ τρίτην οὐσίαν ἔχεις αὐτὸς τὴν χεῖρα , μᾶλλον δ´ οὐ Κτρίτην μόνην , ἀλλὰ καὶ πολλοστὴν , καὶ ἁπλῶς ὅσα σοι καὶ τὰ μέλη τοῦ σώματος . Καὶ ἴσως καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἀκρατῶς οὕτω κατεπαίρῃ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων , ἐκ πολλῶν τινων οὐσιῶν αὐτὸς μόνος συγκείμενος , ὑπεράνθρωπός τις διὰ ταῦτα καὶ τερατώδης γε ὥν Εἰ γὰρ καὶ ἄλλως ὁ σὸς Ἀριστοτέλης καὶ χεῖρα καὶ κεφαλὴν οὐσίας ἐκάλεσεν , ἅτε δὴ μὴ ἐν ὑποκειμένῳ ὄντα , ὥσπερ τὰ συμβεβηκότα , ἀλλ´ ἐνταῦθα τὸ τοιοῦτον οὐκ ἔχει χώραν . Ὡς γὰρ μέρος τοῦ ὅλου ὁ ἄνθρωπος ἔχει τὴν χεῖρα , φιλόσοφε , καὶ οὐχ ὡς οὐσίαν · ἐπεὶ καὶ τὰ ὑπάλληλα γένη , καὶ εἰδη , καὶ ἄμφω ταῦτ´ εἰσὶν ἅπερ καλοῦνται , καὶ γένη , καὶ εἰδη . Ἀλλὰ τῶν γενῶν , ᾗ γενῶν , εἰσὶν εἴδη , καὶ τῶν εἰδῶν , ᾖ εἰδῶν , εἰσὶ γένη , οὐχὶ τῶν γενῶν γένη , καὶ τῶν εἰδῶν εἴδη , ἢ τῶν συμβεβηκότων , ᾗ συμβεβηκότων , καὶ τῶν πρός τι , ᾗ πρός τι , γένη καὶ εἴδη εἰσί . Ταῦτα γὰρ οὐ ψεῦδος μόνον ὁ σὸς φιλόσοφος ἂν εἴποι , ἀλλὰ καὶ γέλως ὄντως πλατύς . Καὶ ἡ χεὶρ τοιγαροῦν οὐχ ὡς οὐσία σὺν οὐσίᾳ τῷ σώματι , σὐδ´ ὡς περὶ οὐσίαν τὴν χεῖρα , οὐσία τὸ σῶμα , ὥσπερ ὁ χιτὼν , καὶ τὰ ὅπλα περὶ τὸ σῶμα · ἀλλ´ ἔχει δηλονότι τὴν χεῖρα ὁ ἄνθρωπος , ὅπερ ἔφην , ὡς μέρος ἐκ Λαμασκοῦ θεῖος Ἰωάννης φησίν . Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Ἀριστοτέλης αὐτὸς , ὁ σὸς δηλαδὴ διδάσκαλος , ᾧ τέως ἔδει σε πείθεσθαι , κατ´ αὐτό τε τοῦτό φημι , καὶ ὅτι καὶ τὸν περὶ τοῦ ἔχειν ἑαυτῷ συμπληρῶν λόγον ἐκεῖνος , οὐκ ἐν τοῖς ὀκτὼ περιώρισε τοῦτον μόνοις , ἀλλ´ ἴσως ἂν , φησί , καὶ ἄλλοι τινὲς τρόποι φανείησαν τοῦ ἔχειν . Ὃ δὴ καὶ ὁ σοφώτατος ἡμᾶς ὡσαύτως διάσκει Δαμασκηνός . Ἀλλὰ σὺ τὴν τῶν σῶν λόγων ἀταξίαν τε καὶ τὴν ἄγνοιαν , καὶ τὴν σύγχυσιν ταύτην ὄντως , ἢ οὐκ οἷδ´ ἄπως ἂν ἀξίως προσείπω τὸ κατ´ αὐτοὺς , καὶ ἑπὶ τὴν ὑψηλὴν θεολογίαν τοῦ Πνεύματος ἀπὸ τῶν κάτω τουτωνὶ καὶ περιπεζίων μετενεγκὼν , ἀσχημοσύνης καὶ γέλωτος , μᾶλλον δὲ καὶ δακρύων ἀξίους τοῖς γε νοῦν ἔχουσι τούτους ἀπέδειξας . Ὅταν γὰρ τὸ δημιουργικὸν τοῦ Θεοῦ , καὶ τὸ προγνωστικὸν , καὶ τὴν πρόνοιαν καὶ ἀπλῶς πᾶσαν δύναμίν τε καὶ ἐνέργειαν , οὐσίαν εἶναι λέγῃς Θεοῦ , τί ἄλλο γε φὴς ἢ πῶν δύο τούτων τὸ ἕτερον , λέγω δὴ , ἢ τὸ πολλὰς αὐσίας ἔχειν τὸν Θεὸν , ἢ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ οὐ μόνον ἐκ σολλῶν οὐσιῶν συγκεῖσθαι , ἀλλὰ καὶ ἐξ ὀνομοίων μερῶν ; ὃ δὴ καὶ Εὐνομίῳ οἱ καθ´ ἡμᾶς φημι θεολόνοι διδάσκαλοι προφανῶς ἐνεκάλουν . Ἀλλ´ οὐκ οὐ σίας Θεοῦ ταῦτα κατ´ Εὐνόμιον λέγεις αὐτὸς , ἀλλὰ κτίσματα · τοῦτο γὰρ καὶ τῶν βλασφημιῶν τὸ κεφάλαιον , φημὶ δὴ τὸ εἰς κτίσμα σπεύδειν συγκατασπᾶν τὸν Θεὸν διὰ τῶν αὐτοῦ φυσικῶν . Δεῖ γὰρ κατάλληλα ταῖς φύσεσιν εἶναι τὰ φυσικὰ , λόγος ἀνακηρύττει θεολογικός τε καὶ φυσικός · ἀλλὰ μήπω τοῦτο , ὰλλ´ ἐπ´ ἐκεῖνα πάλιν ἴωμεν . Φησὶ γὰρ ὁ διαλεκτικὸς οὑτοσὶ καὶ φιλόσοφος ἐκ τῶν Ἀριστοτελικῶν , ὡς ἔφην , ὁρμώμενος κατηγοριῶν , καὶ ταύτας ἐπιστρατεύων τῇ θεολογίᾳ τοῦ Πνεύματος , οὖ δὴ χάριν καὶ τὸν ἐκ Δαμασκοῦ θεολόγον τε καὶ φιλόσοφον καὶ τοὺς ἐκείνου κακῶς ὑποδύεται λόγους , ὅτι τὸ ἔχειν ὁμώνυμος οὗσα φωνὴ , καὶ πολύσημος τοῖς κτίσμασι μόνοις προσήκει , ἀλλ´ οὐχὶ καὶ τῇ ἁπλουστάτῃ τοῦ ΚΘεοῦ φύσει . Τοῦτο καὶ γὰρ τῶν τεττάρων αὐτοῦ κεφαλαίων τὸ πρῶτον , δι´ οὗ τοὺς ἐκτεθεικότας τὸν τέμον ἀμαθίας τε καὶ ἀσεβείας ἐγράψατο · ἀμαθίαν μὲν ἐκεῖνο , τὴν δὲ τῆς θείας ἐνεργείας πρὸς τὴν πηγάζουσαν θείαν οὐσίαν διαφορὰν ἀσέβειαν εἰρηκὼς . Ἀλλὰ περὶ μὲν ἐνεργείας θείας καὶ τῆς κατ´ αὐτὴν διαφορᾶς μετ´ ὀλίγον ἐροῦμεν πλατύτερόν , Νῦν δὲ περὶ τῆς τοῦ ἕχειν φωνῆς βραχέ ἄττα λεκτέον ν εἴη πρὸς τὸν φιλόσοφον . iῶς φὴς , ὦ βέλτιστε , μηδαμῶς τὴν μακαρίαν καὶ ἀπλουστάτην τοῦ Θεοῦ φύσιν κεκτῆσθαι τὸ ἔχειν ; Εἰ μὲν γάρ τι τῶν ὄντων ἓν ὁπηοῦν , ἢ καὶ δύο , ἔλεγες μὴ ἔχειν αὐτὴν , οὐδ´ οὕτως ἂν ἦς ἀνεκτὸς , τὸν πάντων αἴτιον δυσσεβῶς ἀφαιρῶν τῶν αὐτοῦ · νῦν δὲ οὐχ ἓν καὶ δύο καὶ τρία , ἀλλ´ αὐτὴν τὴν τοῦ ἔχειν δύναμιν ἀφαιρῶν καθάπαξ αὐτοῦ , μὴ ὄντα , φεῦ ! κατασκευάζεις κάκιστα τὸν Δεσπότην τῶν ὄντων . Ἀλλ´ οὐ πάντη το καὶ πάντως φημὶ τὸν Θεὸν μὴ κεκτῆσθαι τὸ ἔχειν . Ἀλλ´ οὐ κυρίως , φησὶν ὁ φιλόσοφυς . Καὶ εἰ μὴ κυρίως ὁ Θεὸς ἔχει τὸ ἔχειν , λοιπὸν οὐ πάντοτε αὐτὸ Θ
Lemmas: μέγεθος ἔχω ὁ ἰάλλω · ἢ ὡς οὐσία περί οὐσία , ὅσπερ εἰμί γενικός γένος . οὗτος δέ ἢ περί ὅλος ὁ σῶμα , ὡς χιτών , ἢ περί τίς μέρος , ὡς δακτύλιος ἐν δάκτυλος , ἢ ὡς μέρος ἐν ὅλος · λέγω ] γάρ Κἔχειν χείρ · ἢ [ οὖς ἐν ἀγγεῖον · ὡς λέγω οἶνος ἔχω ὁ κεράμιον · ἢ ὡς κτῆμα · λέγω γάρ ὁ . Κιάν ἔχω , ἢ ἀγρός · καί ὁ ἑξῆς . ἐν δέ ὁ πεντηκοστός ἕβδομος ὁ αὐτός , διαφορά , φημί , ὁ ἔχω γίγνομαι κατά ὁ διαφορά ὁ εἰμί . Ι γάρ ἔμψυχος εἰμί , ἢ ἄψυχος . καί ἔμψυχος μέν ἔχω λέγω , ὡς παῖς , ἵππος , καί ὁ τοιοῦτος · ἄψυχος δέ , ὡς δακτύλιος , ὑπόδημα , καί ὁ τοιοῦτος . λέγω δέ ὁ ἔχω καί κατά πολύς ἕτερος σημαίνω ὁμώνυμος . ὅσος μέν οὖν ὁ κατά τε φράσις καί ὁ διάνοια παρά ὁ Γρηγορά μεταποίησις καί ἀφαίρεσις ὁ ῥητός , οὐδέ λέγω ἐγώ οὐδός ἐπεξεργάζομαι χρεία , φανερός πρόκειμαι ὁ ἀναγιγνώσκω πᾶς · ἐκεῖνος γε μήv ἀναγκαῖος ὁ φιλόσοφος ἐρωτάω · πόθεν ἔχω λαμβάνω πρός ποῦ σός κατηγορία , εἰμί φιλόσοφος , οὗτος ὅτι ὡς οὐσία περί οὐσία λέγω ὁ χείρ ἔχω τις ; ὁ μέν γάρ ὁ ἐκκλησία φιλόσοφος Ἰωάννης ὁ θεῖος ἵστημι , φημί , εἷς ὁ περί ὁ ἔχω ὀκτώ τρόπος , καί ὁ ὡς μέρος ἐν ὅλος εἶπον , παράδειγμα ; οὗτος ὁ χείρ τίθημι . λέγω γάρ , φημί , ἔχω χείρ . εἶπον δδʹ εἄν ὡσαύτως καί πούς , καί ὀφθαλμός , καί ὁ λοιπάς ὁ σῶμα μέλος , μέρος κατά ὁ χείρ φύω ἐκεῖνος ὁ ὅλος . σύ δέ ὡς οὐσία οὖον Σιάν ὁ ἄνθρωπος λέγω ἔχω ὁ χείρ , συγκαταμείγνυμι αὐτός , ὡς αὐτός εἄν οἶδα , ἱμάτιον , καί ὄπλον καί ἀγρός καί ὁ τοιοῦτος . καί εἰμί ὁ χείρ φημί , ὡς οὐσία οὐσία ἁπλόος ἔχω ὁ σῶμα , καί ὅς ὁ διδάσκαλος περί ὁ ἔχω διαίρεσις οὗτος ῥᾳδίως κατεξανίσταμαι , καίτοι γε καί πρός μαρτυρία ὁ σύ λόγος , καθάπερ οἴομαι , ἐκεῖνος προφέρω , ἰδού πρός ὁ Ψυχή καί ὁ σῶμα καί τρίτος οὐσία ἔχω αὐτός ὁ χείρ , μᾶλλον δδʹ οὖον κτριος μόνος , ἀλλά καί πολλοστός , καί ἁπλόος ὅσος σύ καί ὁ μέλος ὁ σῶμα . καί ἴσως καί διά οὗτος καί ἀκρατής οὗτος κατεπαίρω ὁ ἄλλος ἄνθρωπος , ἐκ πολύς τίνω οὐσία αὐτός μόνος σύγκειμαι , ὑπεράνθρωπος τις διά οὗτος καί τερατώδης γε ἀνά εἰμί γάρ καί ἄλλως ὁ σός Ἀριστοτέλης καί χείρ καί κεφαλή οὐσία καλέω , ἅτε δή μή ἐν ὑπόκειμαι εἰμί , ὥσπερ ὁ συμβεβηκός , ἀλ ἐνταῦθα ὁ τοιοῦτος οὐ ἔχω χώρα . ὡς γάρ μέρος ὁ ὅλος ὁ ἄνθρωπος ἔχω ὁ χείρ , φιλόσοφος , καί οὐ ὡς οὐσία · ἐπεί καί ὁ ὑπάλληλος γένος , καί εἶδος , καί ἄμφω ταῦ εἰμί ὅσπερ καλέω , καί γένος , καί εἶδος . ἀλλά ὁ γένος , ὅς γένος , εἰμί εἶδος , καί ὁ εἶδος , εἰμί εἶδος , εἰμί γένος , οὐ ὁ γένος γένος , καί ὁ εἶδος εἶδος , ἢ ὁ συμβεβηκός , ὅς συμβεβηκός , καί ὁ πρός τίς , ὅς πρός τίς , γένος καί εἶδος εἰμί . οὗτος γάρ οὖον ψεῦδος μόνος ὁ σός φιλόσοφος εἄν εἶπον , ἀλλά καί γέλως εἰμί πλατύς . καί ὁ χείρ τοιγάρ οὐ ὡς οὐσία σύν οὐσία ὁ σῶμα , συ ὡς περί οὐσία ὁ χείρ , οὐσία ὁ σῶμα , ὥσπερ ὁ χιτών , καί ὁ ὅπλον περί ὁ σῶμα · ἀλ ἔχω δηλονότι ὁ χείρ ὁ ἄνθρωπος , ὅσπερ φημί , ὡς μέρος ἐκ Λαμασκοῦ θεῖος Ἰωάννης φημί . οὖον μήv ἀλλά καί Ἀριστοτέλης αὐτός , ὁ σός δηλαδή διδάσκαλος , ὅς τέως ἐσθίω σύ πείθω , κατ´ αὐτός τε οὗτος φημί , καί ὅτι καί ὁ περί ὁ ἔχω ἑαυτοῦ συμπληρόω λόγος ἐκεῖνος , οὐ ἐν ὁ ὀκτώ περιορίζω οὗτος μόνος , ἀλ ἴσως εἄν , φημί , καί ἄλλος τις τρόπος φαίνω ὁ ἔχω . ὅς δή καί ὁ σοφός ἐγώ ὡσαύτως διασκέω Δαμασκηνός . ἀλλά σύ ὁ ὁ σός λόγος ἀταξία τε καί ὁ ἄγνοια , καί ὁ σύγχυσις οὗτος εἰμί , ἢ οὐ ὅδε ἄπων εἄν ἀξίως προσεῖπον ὁ κατ´ αὐτός , καί ἐπί ὁ ὑψηλός θεολογία ὁ πνεῦμα ἀπό ὁ κάτω οὗτος καί περιπεζία μεταφέρω , ἀσχημοσύνη καί γέλως , μᾶλλον δέ καί δάκρυ ἄξιος ὁ γε νόος ἔχω οὗτος ἀποδείκνυμι . ὅταν γάρ ὁ δημιουργικός ὁ Θεός , καί ὁ προγνωστικός , καί ὁ πρόνοια καί ἀπλόος πᾶς δύναμις τε καί ἐνέργεια , οὐσία εἰμί λέγω Θεός , τίς ἄλλος γε φημί ἢ ποῦ δύο οὗτος ὁ ἕτερος , λέγω δή , ἢ ὁ πολύς αὔσιος ἔχω ὁ θεός , ἢ ὁ οὐσία αὐτός οὖον μόνος ἐκ Σόλλων οὐσία σύγκειμαι , ἀλλά καί ἐκ ονομοιον μέρος ; ὅς δή καί Εὐνόμιος ὁ καθ´ ἐγώ φημί θεολονοος διδάσκαλος προφανῶς ἐγκαλέω . Ἀλ οὐ οὖον σία Θεός οὗτος κατ´ Εὐνόμιον λέγω αὐτός , ἀλλά κτίσμα · οὗτος γάρ καί ὁ βλασφημία ὁ κεφάλαιος , φημί δή ὁ εἰς κτίσμα σπεύδω συγκατασπάω ὁ θεός διά ὁ αὐτός φυσικός . Δεύς γάρ κατάλληλος ὁ φύσις εἰμί ὁ φυσικός , λόγος ἀνακηρύσσω θεολογικός τε καί φυσικός · ἀλλά μήπω οὗτος , άλλος ἐπι ἐκεῖνος πάλιν ἔρχομαι . φημί γάρ ὁ διαλεκτικός οὗτος καί φιλόσοφος ἐκ ὁ Ἀριστοτελικός , ὡς φημί , ὁρμάω κατηγορία , καί οὗτος ἐπιστρατεύω ὁ θεολογία ὁ πνεῦμα , οὖον δή χάρις καί ὁ ἐκ Δαμασκός θεολόγος τε καί φιλόσοφος καί ὁ ἐκεῖνος κακῶς ὑποδύομαι λόγος , ὅτι ὁ ἔχω ὁμώνυμος ὕω φωνή , καί πολύσημος ὁ κτίσμα μόνος προσήκω , ἀλ οὐ καί ὁ ἁπλόος ὁ Θεός φύσις . οὗτος καί γάρ ὁ τέσσαρες αὐτός κεφάλαιος ὁ πρῶτος , δις ὅς ὁ ἐκτίθημι ὁ τέμνω ἀμαθία τε καί ἀσέβεια γράφω · ἀμαθία μέν ἐκεῖνος , ὁ δέ ὁ θεῖος ἐνέργεια πρός ὁ πηγάζω θεῖος οὐσία διαφορά ἀσέβεια ἐρῶ . ἀλλά περί μέν ἐνέργεια θεῖος καί ὁ κατ´ αὐτός διαφορά μετέ ὀλίγος εἴρω πλατύς , νῦν δέ περί ὁ ὁ ἔχω φωνή βραχύς τις λεκτέος Ν εἰμί πρός ὁ φιλόσοφος . ὅς φημί , εἰμί ἀγαθός , μηδαμῶς ὁ μακάριος καί απλουστερος ὁ Θεός φύσις κτάομαι ὁ ἔχω ; εἰμί μέν γάρ τίς ὁ εἰμί εἷς ὅσπης , ἢ καί δύο , λέγω μή ἔχω αὐτός , οὐδός οὕτως εἄν εἰμί ἀνεκτός , ὁ πᾶς αἴτιος δυσσεβῶς ἀφαιρέω ὁ αὐτός · νῦν δέ οὐ εἷς καί δύο καί τρεῖς , ἀλ αὐτός ὁ ὁ ἔχω δύναμις ἀφαιρέω καθάπαξ αὐτός , μή εἰμί , φεῦ ! κατασκευάζω κακός ὁ δεσπότης ὁ εἰμί . Ἀλ οὖον πάντῃ ὁ καί πάντως φημί ὁ θεός μή κτάομαι ὁ ἔχω . Ἀλ οὖον κύριος , φημί ὁ φιλόσοφος . καί εἰμί μή κύριος ὁ θεός ἔχω ὁ ἔχω , λοιπός οὖον πάντοτε αὐτός Θ