cogPG.PG151 427
φησὶν , εἶναι πυρὸς πηγὴν , εἶτα ἀπὸ τῆς πηγῆς ἐκείνης μυρίους ἀνάπτεσθαι λύχνους , καὶ δὶς , καὶ τρὶς , καὶ πολλάκις . Ἀρα οὐκ ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει πληρότητος τὸ πῦρ , καὶ μετὰ τὸ μεταδοῦναι τοσούτοις τῆς ενεργείας αὐτοῦ ; Παντί που δῆλόν ἐστι . Καὶ μετὰ μικρόν · Εἰ γὰρ ἔνθα οὐσία ἐστὶ τὸ μεταλαμβανόμενον σῶμα , καὶ μερίζεται , καὶ οὐ μερίζεται , πολλῷ μᾶλλον ὅταν περὶ ἐνεργείας ὁ λόγος ᾖ , καὶ ἐνεργείας τῆς ἐξ ἀσωμάτου οὐσίας , οὐδὲν εἰκός τοιοῦτον παθεῖν . Διὰ τοῦτο καὶ Ἰωάννης ἔλεγεν , Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν . Ἄλλως τε τὸ μὲν τινὸς ὃν οὐκ ἀνάγκη καὶ ἐξ ἐκείνου εἴναι . Οὐδὲ γὰρ τὸ τινὸς διπλάσιον καὶ ἐξ ἐκείνου ἐστίν · οὐδὲ ὁ τινὸς ἀδελφός ἤδη καὶ ἐξ ἐκεί . νου · οὐδὲ φίλος ἐκ φίλου , οὐδὲ δεσπότης ἐκ δούλου , καὶ ἁπλῶς ὅσα τῶν σχετικῶν καὶ πρός τι λεγομένων . Τὸ δὲ ἔκ τινος ἀνάγκη καὶ ἐκείνου λέγεσθαι · ὥσπερ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς , καὶ τὰ κτίσματα τοῦ Θεοῦ , καὶ τὸ φῶς τοῦ πυρὸς , καὶ ἡ ἀκτὶς τοῦ ἡλίου , καὶ ἡ δύναμις τοῦ δυνατοῦ , καὶ ὅσα τοιαῦτα . Θαῦμα τοιγαροῦν ἄν εἴη , πῶς ὁ φιλόσοφος οὗτος ἀκούων , ὅτι τὸ μὲν γεννᾷν ἔργον θείας φύσεως , τὸ δὲ ποιεῖν ἔργον θείας θελήσεως , οὐ συνῆκεν , ὅτι τὸ μὲν τοῦ Θεοῦ ἐστιν ὡς ὑποστατικὸν ἰδίωμα καὶ χαρακτηριστικὸν τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως , προάγον ἐκ τοῦ ὁμοουσίου τὸν ὁμοούσιον · τὸ δὲ ποιεῖν καὶ τοῦ Θεοῦ ἐστι καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ ὡς φυσικὸν , ἃ δὴ καὶ ἀνάρχως , καὶ ἀτδίως , καὶ ἄμφω πρόσεστι τῷ Θεῷ · οὐ γὰρ ἦν ὅτε Πατὴρ οὐκ ἦν ὁ Πατὴρ , οὐδὲ ἦν ὅτε ποιητής τε ἀαἰ δημιουργὸς οὐκ ἦν ὁ Πατὴρ ἅμα καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα , εἰ καὶ τὰ κτίσματα πρόσφατα καὶ ὑστερογενῆ , τηνικαῦτα τῆς δημιουργικῆς ἐνεργησάσης καὶ ἐνεργηθείσης θείας δυνάμεως κατὰ τοὺς θεοφόρους ἡμῶν διδασκάλους , ὅτε ὁ Θεὸς ἐβουλήθη , Ἀλλὰ τί χρὴ λέγειν , ὅπου γε καὶ ῥητῶς ἀκούων οὔτω τοῦ θεολόγου φιλοσοφοῦντος , ὡς ἡ μὲν ἄναρχος καὶ ἀΐδιος γέννησις ἔργον θείας φύσεως οὖσα , ἐκ τοῦ γεννῶντος προάγει τὸ γεννώμενον , ἡ δὲ κτίσις Θεοῦ θελήσεως ἔργον οὖσα , οὐ συναὶδιός ἐστι τῷ Θεῷ , οὔτε τοῦ ἐκ τοῦ γεννῶντος αἰσθάνεται , ἀλλὰ καὶ διαγράφειν ἐπισκήπτει τὴν ἐκ , ὡς ταραχῆς , φησί , πρόξενον ; Καθάπερ καὶ αὐτὸς ἔφθην εἰπών , οὔτε τῆς θείας θελήσεως ἔργον ἀκούων τὴν κτίσιν , τὸ τῆς θείας θελήσεως ἄκτιστον ἐπιγινώσκει , οὐ γὰρ εἴη κτίσεως ἔργα τὰ κτίσματα , ἀλλὰ δυνάμεως θείας , καὶ πρὸς τὴν διαφορὰν τῆς τε θείας φύσεως καὶ τῆς θείας θελήσεως τυφλώττει περιφανῶς , οὐτω προφανῆ τοῖς πᾶι κειμένην , καὶ ἑαυτὴν οἷον ἀνακηρύττουσαν Ἀλλ´ ἄγε τὸν σὸν μετακαλεσάμενος Ἄγγελον ἢ Ἀγαθάγγελον , ὡς φής , Γρηγορᾶ , λέγε καὶ αὖθις τὰς κατὰ τῶν Πατέρων βλασφημίας , καὶ τὰ ἐγκλήματα , τὸν μεταξὺ τοῦ ψεύδους τε καὶ τῶν κενῶν ὑόρεων συνήθη καταλιπὼν συρφετόν . Ἀθανάσιον , φησὶν , ἐπὶ τοῖς ῥηθεῖσιν εἰσάγει τὸν μέγαν ἐν τῷ παρανόμῳ τόμῳ ἐκείνῳ , ἄλλο τὸ ἔκ τινος , καὶ ἄλλο τὸ ἐξ ο ἐστιν εἶναι λέγοντα . Κατὰ τοῦτο ἄρα δύο · εἰ δὲ μὴ δύο εἴη , ἀλλ´ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ λέγοιτο , ἔσται τὸ αὐτὸ καὶ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν , γεννῶν καὶ γεννώμενον · ὅπερ ἄτοπον ἐπὶ Σαβελλίου δέδεικται . Ἔστω δὲ καὶ παράδειγμα ἀνθρώνινον , τὸ πῦρ , καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ ἀπαύγασμα , δύο μὲν τῷ εἶναι καὶ ὁρᾶσθαι , ἓν δὲ τῷ ἐξ αὐτοῦ , καὶ ἀδιαίρετον εἶναι τὸ ἀπαύγασμα αὐτοῦ . Εἶτα τὴν τοῦ μιαροῦ καὶ ἀπαθοῦς ἑρμηνέως ἐκείνου μιαρὰν καὶ ἀμαθεστάτην ἐπέφερεν ἑρμηνείαν , Ὥσπερ ἐν συμπεράσματος τρόποῳ , λέγων , οὐκοῦν καὶ τῆς ἐνεργείας ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι κατὰ τοὺς θεολόγους ἅπαντας πεπιστευμένης , τό τε ἄλλο καὶ ἄλλο εἰναι , καὶ δύο εἰναι , κἀντεῦθεν διενηνοχέναι ἀλλήλων ἐναργῶς ἀναπέφηνε , κατὰ τὸ ἐξ οὗ , καὶ ἔκ τινος , τὸ αἴτιον δηλαδὴ καὶ τὸ αἰτιατὸν , ὡς ὁ πολὺς οὗτος τὰ θεῖα διδάσκει θεολογῶν . ὅσπερ τοίνυν ἐπὶ τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ ἐξ αὐτοῦ φωτὸς , τοῦ μὲν φύσεως καὶ αἰτίου ὄντος , τοῦ δὲ φυσεκοῆ καὶ αἰτιατοῦ , τό τε ἔν διὰ τὸ ἀχώριστον , καὶ τὸ διάφορον αὖθις , διὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν εἴρηκεν · οὔτω κἀπὶ τῆς θείας φύσεως , καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς ἐνεργείας , τὸ ἕν καὶ τὸ διάφορον ἡμῖν ἐκληπτέον , τὸ μὲν καῃὶ τὸ ἡνωμένον καὶ ἀδιαίρετον , τὸ δὲ κατὰ τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ δὴ τοῦ αἰτίου Τοιαῦτα μὲν ὁ ἱερὸς τῶν Πατέρων τόμος , τοῖς θεολόγοις Πατράσι καὶ διδασκάλοις τὸ ἡνωμένον καὶ διακεκριμένον θεολογοῦσι τῆς θεότητος διὰ φυσικῶν τε καὶ καταλλήλων παραδειγμάτων , ὡς ἔθος , ἑπόμενός τε καὶ συνθεολογῶν , μᾶλλον δὲ καὶ τοῦτο , κακῶς ὁ τῶν ἁγίων ὑβριστὴς ἐκεῖνος προήνεγκε , τὸν τε κατασκευὴν τῆς ἐξεργασίας ἀποτεμών ἐκεῖθεν , καὶ οὐδὲ αὐτὰ τὰ ῥηθέντα κατὰ χώραν ἀφεὶς , ἀλλὰ καὶ τῇ λέξει συνήθως ἐπηρεάσας . Ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς κατὰ τὴν λέξιν ἐπηρείας τε καὶ παρατροπῆς οὐ πόλος ὁ λόγος , ταυτὸ γάρ τι καὶ ἓν ἔστιν ἡμῖν εἰπεῖν ἐπὶ τῆς θείας φύσεως , καὶ τῆς φυσικῆς αὐτῆς ἐνεργείας . καὶ ἐπὶ τῆς θείας φύσεως . καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς ἐνεργείας , ὅπερ αὐτὸς τῆς φίλης κακουργίας ἀντεισήγαγε μεταποιήσας , ἅμα μὲν οὐδὲ ἀντιβλέψαι δυνάμενος πρὸς τὴν λέξιν , καὶ τὰ φυσικὰ τοῦ τὸεοῦ , . καιρίαν οἱονεὶ κατὰ τῆς αὐτοῦ δόξης ὄντα , ἅμα δὲ καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας ὡς ἔγκλημα καὶ αὖθις τοῖς Πατράσι δῆθεν προφέρων , καθὰ δὴ καὶ φθάσας αὐτὸς εἴρηκε · τὴν δέ γε κατασκευὴν τῆς ἐξεργασίας τῶν θεολογικῶν ῥητῶν ἀναγκαῖον τοῖς εἰρημένοισἥδη προσθεῖναι . Εἰπών γὰρ ὁ τῶν Πατέρων ἱερὸς τόμος , καθάπερ ἠκούσαμεν ἤδη , Οὕτω κἀπὶ τῆς θείας φύσεως , καὶ τῆς φυσικῆς αὐτῆς ἐνεργείας τὸ νἓν καὶ τὸ διάφορον ἡμῖν ἐκληπτέον , τὸ μὲὰν κατὰ τὸ ἡνωμένον καὶ ἀδιαίρετον , τὸ δὲ κατὰ τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ δὴ τοῦ αἰτίου , τὸν ἑαυτοῦ λόγον οὗτως ἐπάγων κατασκευάει . Οὔτε γὰρ τὸ ἕν τὴν διαφορὰν ἀπελαύνει , οὔτε μὴν ὅλως ἡ διαφορὰ τὸ ἓν ἀνατρέπει · ἀλλ´ ἑκάτερον κατὰ τοὺς ἁγίους εὐσεβῶς θεωρούμενον , οὐδοτιοῦν ὑπὸ θατέοου παιαβλαβῆναι δυνήσεται . Ἀλλ´ ὁ κατηγορῶν ἡμῶν Γρηγορᾶς τὸ μὴ σαφηνίζειν εἰδέναι τοὺς λόγουε , μηδὲ ἐπεξεργάζεσθαι τῇ καλῇ ταύτῃ νῦν ἐπεξεργασίᾳ τῶν θεολογικῶν ἐντυχὼν λόγων , τὴν κατασκευὴν ἐκείνης ἀποτεμών , τὴν μὲν λήθῃ καὶ σιγῇ παντελεῖ δέδωκε , τὸ ἰσχυρὸν διασαλεύων τοῦ λόγου , καὶ τὰ νῶτα παίειν ἐπιχειρῶν , ἐπειδὴ κατ ὄψιν οὐδὲ ἀντιβλέπειν . μήτο . νε καὶ
Lemmas: φημί , εἰμί πυρός πηγή , εἶτα ἀπό ὁ πηγή ἐκεῖνος μυρίος ἀνάπτω λύχνος , καί δίς , καί τρίς , καί πολλάκις . Ἀρά οὐ ἐπί ὁ αὐτός μένω πληρότης ὁ πῦρ , καί μετά ὁ μεταδίδωμι τοσοῦτος ὁ ἐνέργεια αὐτός ; Πᾶς ποῦ δῆλος εἰμί . καί μετά μικρός · εἰμί γάρ ἔνθα οὐσία εἰμί ὁ μεταλαμβάνω σῶμα , καί μερίζω , καί οὖον μερίζω , πολύς μᾶλλον ὅταν περί ἐνέργεια ὁ λόγος εἰμί , καί ἐνέργεια ὁ ἐκ ἀσώματος οὐσία , οὐδείς εἰκός τοιοῦτος πάσχω . Ζεύς οὗτος καί Ἰωάννης λέγω , ἐκ ὁ πλήρωμα αὐτός ἐγώ πᾶς λαμβάνω . ἄλλος τε ὁ μέν τις ὅς οὐ ἀνάγκη καί ἐκ ἐκεῖνος εἶμι . οὐδέ γάρ ὁ τις διπλάσιος καί ἐκ ἐκεῖνος εἰμί · οὐδέ ὁ τις ἀδελφός ἤδη καί ἐκ ἐκεῖ . νόος · οὐδέ φίλος ἐκ φίλος , οὐδέ δεσπότης ἐκ δοῦλος , καί ἁπλόος ὅσος ὁ σχετικός καί πρός τίς λέγω . ὁ δέ ἐκ τις ἀνάγκη καί ἐκεῖνος λέγω · ὥσπερ υἱός ὁ πατήρ , καί ὁ κτίσμα ὁ Θεός , καί ὁ φάος ὁ πυρός , καί ὁ ἀκτίς ὁ ἥλιος , καί ὁ δύναμις ὁ δυνατός , καί ὅσος τοιοῦτος . Θαύμας τοιγάρ ἄν εἰμί , πῶς ὁ φιλόσοφος οὗτος ἀκούω , ὅτι ὁ μέν γεννάω ἔργον θεῖος φύσις , ὁ δέ ποιέω ἔργον θεῖος θέλησις , οὖον συνίημι , ὅτι ὁ μέν ὁ Θεός εἰμί ὡς ὑποστατικός ἰδίωμα καί χαρακτηριστικός ὁ πατρικός ὑπόστασις , προάγω ἐκ ὁ ὁμοούσιος ὁ ὁμοούσιος · ὁ δέ ποιέω καί ὁ Θεός εἰμί καί ἐκ ὁ Θεός ὡς φυσικός , ὁ δή καί ἄναρχος , καί ἄτις , καί ἄμφω πρόσειμι ὁ Θεός · οὖον γάρ εἰμί ὅτε πατήρ οὐ εἰμί ὁ πατήρ , οὐδέ εἰμί ὅτε ποιητής τε ἀαἰ δημιουργός οὐ εἰμί ὁ πατήρ ἅμα καί ὁ υἱός καί ὁ ἅγιος πνεῦμα , εἰμί καί ὁ κτίσμα πρόσφατος καί ὑστερογενής , τηνικαῦτα ὁ δημιουργικός ἐνεργέω καί ἐνεργέω θεῖος δύναμις κατά ὁ θεόφορος ἐγώ διδάσκαλος , ὅτε ὁ θεός βούλομαι , ἀλλά τίς χρή λέγω , ὅπου γε καί ῥητός ἀκούω οὐτάω ὁ θεολόγος φιλοσοφέω , ὡς ὁ μέν ἄναρχος καί ἀΐδιος γέννησις ἔργον θεῖος φύσις εἰμί , ἐκ ὁ γεννάω προάγω ὁ γεννάω , ὁ δέ κτίσις Θεός θέλησις ἔργον εἰμί , οὖον συναὶδιός εἰμί ὁ Θεός , οὔτε ὁ ἐκ ὁ γεννάω αἰσθάνομαι , ἀλλά καί διαγράφω ἐπισκήπτω ὁ ἐκ , ὡς ταραχή , φημί , Πρόξενος ; καθά καί αὐτός φθάνω εἶπον , οὔτε ὁ θεῖος θέλησις ἔργον ἀκούω ὁ κτίσις , ὁ ὁ θεῖος θέλησις ἄκτιστον ἐπιγιγνώσκω , οὖον γάρ εἰμί κτίσις ἔργον ὁ κτίσμα , ἀλλά δύναμις θεῖος , καί πρός ὁ διαφορά ὁ τε θεῖος φύσις καί ὁ θεῖος θέλησις τυφλώττω περιφανής , οὗτος προφανής ὁ παῖς κεῖμαι , καί ἑαυτοῦ οἷος ἀνακηρύσσω Ἀλ ἄγω ὁ σός μετακαλέω Ἄγγελος ἢ Ἀγαθάγγελος , ὡς φημί , Γρηγορά , λέγω καί αὖθις ὁ κατά ὁ Πατέρων βλασφημία , καί ὁ ἔγκλημα , ὁ μεταξύ ὁ ψεῦδος τε καί ὁ κενός υορεω συνήθης καταλείπω συρφετός . Ἀθανάσιος , φημί , ἐπί ὁ εἴρω εἰσάγω ὁ μέγας ἐν ὁ παράνομος τόμος ἐκεῖνος , ἄλλος ὁ ἐκ τις , καί ἄλλος ὁ ἐκ ὁ εἰμί εἰμί λέγω . κατά οὗτος ἄρα δύο · εἰμί δέ μή δύο εἰμί , ἀλ ἐπί ὁ αὐτός λέγω , εἰμί ὁ αὐτός καί αἴτιος καί αἰτιατός , γεννάω καί γεννάω · ὅσπερ ἄτοπος ἐπί Σαβέλλιος δείκνυμι . ἔστω δέ καί παράδειγμα ἀνθρώνινον , ὁ πῦρ , καί ὁ ἐκ αὐτός ἀπαύγασμα , δύο μέν ὁ εἰμί καί ὁράω , εἷς δέ ὁ ἐκ αὐτός , καί ἀδιαίρετος εἰμί ὁ ἀπαύγασμα αὐτός . εἶτα ὁ ὁ μιαρός καί ἀπαθής ἑρμηνεύς ἐκεῖνος μιαρός καί ἀμαθής ἐπιφέρω ἑρμηνεία , ὥσπερ ἐν συμπέρασμα τροπόω , λέγω , οὐκοῦν καί ὁ ἐνέργεια ἐκ ὁ οὐσία εἰμί κατά ὁ θεολόγος ἅπας πιστεύω , ὁ τε ἄλλος καί ἄλλος εἰναι , καί δύο εἰναι , ἐντεῦθεν διαφέρω ἀλλήλων ἐναργής ἀναφαίνω , κατά ὁ ἐκ ὅς , καί ἐκ τις , ὁ αἴτιος δηλαδή καί ὁ αἰτιατός , ὡς ὁ πολύς οὗτος ὁ θεῖον διδάσκω θεολογέω . ὅσπερ τοίνυν ἐπί ὁ πυρός καί ὁ ἐκ αὐτός φάος , ὁ μέν φύσις καί αἴτιος εἰμί , ὁ δέ φυσεκοῆ καί αἰτιατός , ὁ τε ἐν διά ὁ ἀχώριστος , καί ὁ διάφορος αὖθις , διά ὁ αἴτιος καί αἰτιατός εἴρω · οὐτάω ἐπί ὁ θεῖος φύσις , καί ὁ ἐκ αὐτός ἐνέργεια , ὁ εἷς καί ὁ διάφορος ἐγώ ἐκληπτέον , ὁ μέν καίω ὁ ἑνόω καί ἀδιαίρετος , ὁ δέ κατά ὁ αἴτιος καί ὁ ἐκ αὐτός δή ὁ αἴτιος τοιοῦτος μέν ὁ ἱερός ὁ Πατέρων τόμος , ὁ θεολόγος πατήρ καί διδάσκαλος ὁ ἑνόω καί διακρίνω θεολογέω ὁ θεότης διά φυσικός τε καί κατάλληλος παράδειγμα , ὡς ἔθος , ἕπομαι τε καί συνθεολόγος , μᾶλλον δέ καί οὗτος , κακῶς ὁ ὁ ἅγιος ὑβριστής ἐκεῖνος προφέρω , ὁ τε κατασκευή ὁ ἐξεργασία ἀποτέμνω ἐκεῖθεν , καί οὐδέ αὐτός ὁ εἴρω κατά χώρα ἀφίημι , ἀλλά καί ὁ λέγω συνήθης ἐπηρεάζω . ἀλλά περί μέν ὁ κατά ὁ λέξις ἐπήρεια τε καί παρατροπή οὖον πόλος ὁ λόγος , τατός γάρ τίς καί εἷς εἰμί ἐγώ εἶπον ἐπί ὁ θεῖος φύσις , καί ὁ φυσικός αὐτός ἐνέργεια . καί ἐπί ὁ θεῖος φύσις . καί ὁ ἐκ αὐτός ἐνέργεια , ὅσπερ αὐτός ὁ φίλος κακουργία ἀντεισάγω μεταποιέω , ἅμα μέν οὐδέ ἀντιβλέπω δύναμαι πρός ὁ λέξις , καί ὁ φυσικός ὁ τὸεοῦ , . καίριος οἱονεί κατά ὁ αὐτός δόξα εἰμί , ἅμα δέ καί ὁ ἐκ ὁ οὐσία ὡς ἔγκλημα καί αὖθις ὁ πατήρ δῆθεν προφέρω , καθά δή καί φθάνω αὐτός εἴρω · ὁ δέ γε κατασκευή ὁ ἐξεργασία ὁ θεολογικός ῥητός ἀναγκαῖος ὁ λέγω προστίθημι . εἶπον γάρ ὁ ὁ Πατέρων ἱερός τόμος , καθάπερ ἀκούω ἤδη , οὕτως ἐπί ὁ θεῖος φύσις , καί ὁ φυσικός αὐτός ἐνέργεια ὁ ἔρχομαι καί ὁ διάφορος ἐγώ ἐκληπτέον , ὁ μέν κατά ὁ ἑνόω καί ἀδιαίρετος , ὁ δέ κατά ὁ αἴτιος καί ὁ ἐκ αὐτός δή ὁ αἴτιος , ὁ ἑαυτοῦ λόγος οὕτως ἐπάγω κατασκευάζω . οὔτε γάρ ὁ εἷς ὁ διαφορά ἀπελαύνω , οὔτε μήv ὅλως ὁ διαφορά ὁ εἷς ἀνατρέπω · ἀλ ἑκάτερος κατά ὁ ἅγιος εὐσεβής θεωρέω , οὐδοτιοῦν ὑπό θατέοου παιαβλαβῆναι δύναμαι . Ἀλ ὁ κατηγορέω ἐγώ Γρηγοράς ὁ μή σαφηνίζω οἶδα ὁ λόγος , μηδέ ἐπεξεργάζομαι ὁ καλός οὗτος νῦν ἐπεξεργασία ὁ θεολογικός ἐντυγχάνω λόγος , ὁ κατασκευή ἐκεῖνος ἀποτέμνω , ὁ μέν λήθη καί σιγή παντελής δίδωμι , ὁ ἰσχυρός διασαλεύω ὁ λόγος , καί ὁ νῶτον παίω ἐπιχειρέω , ἐπεί κατά ὄψις οὐδέ ἀντιβλέπω . Μητός . νε καί