cogPG.PG151 287
μετέχειν βελῶν καὶ τῶν ὄπλων · ἐπεὶ τὰ τῆς γραμματικῆς προοίμια καὶ τὰς ἀρχὰς ἔτι τελούμενος ἦν · τῆς προστασίας εὐθὺς καὶ συμμαχίας ἐξἀφετηρίας πειρᾶται τῆς θαυμαοτῆς ἀναδόχου , τῆς κοινῆς φημι τῶν πάντων Δεσποίνης · δεικνὺς ὡς οὐκ εἰς κενὸν , οὐδ´ ἀργοί τινες καὶ ἄπρακτοι τοῦ πατρὸς ἦσαν οἱ λόγοι , πρὸς ταῖς ἐσχάταις ἀναπνοοῖς ἐκείνην προῖσταμένου , καὶ τοῖς παιαὶ κυβερνῆτιν παντοδαπὸν καὶ πρύτανιν ἐφιστάντος · ἀλλ´ αὐτὴ καὶ κυβερνήσει καὶ χειραγωγήσει καὶ ὁδηγήσει καλῶς διὰ πάντων , καὶ πρὸς λιμένας ἀγαθοὺς καταπαύσει τὸ τελευταῖον · τῶν γὰρ προτελείων ἁπτόμενος τῆς παιδείας ὁ Γρηγόριος ἐπὶ πάνυ νεαζούσῃ τῇ ἡλικίας καθάπερ ἔφην , ἐπεὶ δυσχερῶς πως εἶχε πρός γε τὸ ἀποστοματίζειν , ὅρον ἑαυτῷ τίθησι μὴ , πρότερον ἅπτεσθαι τοῦ βιβλίου καὶ τῆς ἐξαγγελίας , πρὶν ἂν πρὸ τῆς σεπτῆς εἰκόνος τῆς Θεομήτορος τρὶς μετ´ εὐχῆς ἱερᾶς εἰς γῆν κλίνῃ τὸ γόνυ · ὃ δὴ καὶ γιγνόμενον , ῥᾷστα καὶ ἀπρόσκοπα τὰ τῆς ἐξαγγελίας τῶν μαθημάτων καθ´ ἑκάστην αὐτῷ ὃιετίθαι · εἰ δέ που συνέβη τὰ τῆς συνήθους εὐχῆς τε καὶ προσκυνήσεως παραδραμεῖν τοῦτον , λήθῃ συναρπασθέντα , καὶ τὰ τῆς ἀπαγγελίας εὐθὺς ἡπράκτει · καὶ κενὸς ὁ ἀγωνιστὴς τῶν ἐκεῖθεν ὅπλων τε καὶ τῆς συμμαχίας ἐστερημένος , καὶ πληγαῖς ὑπεύθυνος παρὰ τοῖς γυμνασταῖς τε καὶ διδασκάλοις . Οὓ μὴν ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ κρατοῦντος ψυχὴν οὕτω γνησίως καὶ συμπαθῶς διατεθῆναι πέπεικεν ἡ βασιλνς καὶ προστάτις περὶ αὐτόν τε καὶ τοὺς λοιποὺς παῖδας , ὡς ἀξιῶσαι μὲν αὐτοὺς καὶ τῆς ἄλλης πάσης προνοίας , ἀναλωμάτων φημὶ παντοδαπῶν καὶ σιτηρεσίων ἐκ τῶν βασιλικῶν ταμείων καὶ τῶν χρημάτων , καὶ ὧν οἱ τῆς βασιλικῆς ἀπολαύοντες μετέχουσιν εὐμενείας · μετακαλεῖσθαι δὲ καὶ πρὸς ἑαυτὸν συνεχῶς ἐκείνους , καὶ θέας καὶ ὁμιλίας μεταδιδόναι , καίτοι γε καὶ νέους ὄντας πάνυ τὴν ἡλικίαν , ὡς εἰπον , πολὺ τὸ εὐμενές τε καὶ φιλάνθρωπον κεκτημένης . Οἱ δέ γε περὶ τὸν βασιλέα καὶ τὰ βασίλεια πάντες , . ὅσοι τε τῶν ἐν τέλει φημὶ καὶ ὅσοι τῶν κάτω , Γρηγόριον σύν γε τοῖς ἀδελφοῖς ἐν τοῖς βασι . λείοις ὁρῶντες , μετὰ πλείστης πάνυ τῆς διαθέσεως , Οἱ τοῦ ἁγίου παῖδες , ἔλεγον , οὗτοι · τοσαύτῃ τῇ αἰδοῖ καὶ τῷ φίλτρῳ πρός τε τὸν γεγεννηκότα καὶ τοὺς αἴδας κατείχοντο . Βμαχὺ τὸ μεταξυ καὶ γραμματικὴν ὁμοῦ καὶ ῥητορικὴν ὁ Γρηγόριος ἄριστα κατορθώσας , ὡς ὑπὸ πάντων , καὶ αὐτῶν φημι τῶν τηνικαῦτα καθηγητῶν τε καὶ κορυφαίων τοῦ λόγου καθ´ ὑπερβολὴν ἐν λόγοις τε καὶ συγγράμμασι θαυμασθῆναι . Τοιοῦτος έν γε τοῖς φυσικοῖς τε καὶ λογικοῖς , καὶ ἁπλῶς πᾶσι τοῖς Ἀριστοτελικοῖς ὥφθη , ὡς καὶ τὸν ἐπὶ σοφίᾳ παντοδαπῇ καὶ μαθήμασι μάλιστα θαυμαζόμενον ὑπὸ πάντων τὸ τηνικαῦτα , καὶ βασιλεῖ καὶ τοῖς κοινοῖς τῶν Ῥωμαίων δεξιῶς μεσιτεύοντα πράγμασι , λογοθέτην φημὶ τὸν μέγαν , λόγους ἐπὶ τοῦ βασιλέως πρὸς Γρηγόριον ὑπὲρ τῆς λογικῆς Ἀριστοτέλους πραγματείας κεκινηκότα , τοιαῦτα παρὰ τῆς ἐκείνου γλώττης ἀκοῦσαι , καὶ οὕτω καθ´ ὑπορβολὴν ἐκπλαγῆναι τὸν νέον , ὡς μηδὲ παρ´ ἑαυτῷ κατασχεῖν , μηδὲ κρύψαι δυνηθῆναι τὸ θαῦμα , ἀλλὰ τὸν λόγον εὐθὺς μετ´ ἐκπλήξεως τρέψαντα πρὸς τὸν βασιλές , Καὶ αὐτὸς Ἀριστοτέλης , εἰπεῖν , εἰ παρών ἀκροατὴς καθίστατο τούτου , ἐπῄνεσεν ἂν οὐ μετρίως , ὡ ἐγὼ . νομίζω . Ἐγὼ δ´ ἐκεῖνο , φησί , λέγω τέως , ὅτι τοιαύτας ἔδει τὰς ψυχὰς καὶ τὰς φύσεις εἶναι τῶν μετιόντων τοὺς λόγους , καὶ μάλιστα τὰ τῷ Ἀριστοτέλει τουτῳὶ διὰ πολλῶν φιλοσοφηθέντα καὶ συγγραφέντα . Διὰ ταῦτα καὶ βασιλεὺς ἐγκαλλωπιζόμενος ἦν ὡσανεὶ τῷ γενναίῳ καὶ χαίρων , καὶ μεγάλα τινὰ περὶ αὐτοῦ καὶ φανταζόμενος ἅμα καὶ βουλόμενος . Ἀλλ´ ἐκεῖνος πρὸς τὸν ἄνω βασιλέα καὶ τὰ βασίλεια καὶ τὴν σύγκλητον τὴν ἄφθαρτον καὶ ἀγήρω βλέπων ἐκείνην , καὶ ὅλως τοῦ κατ´ ἐκεῖνα σκοποῦ γιγνόμενος καὶ τοῦ πράγματος , βραχόν τινα λόγον ἐποιεῖτο τῶν ἄλλων ὁμοῦ πάντων , μᾶλλον δ´ οὐδὲ φροντίδος οὐδὲ λόγου σχεδὸν ἠξίου κατ´ ὀλίγον ἐκεῖνα , « Μερίς μου εἶ , Κύριε , εἶπα , τοῦ φυλάξασθαι τὸν νόμον σου , » μετὰ τοῦ Προφήτου καὶ αὐτὸς λέγων · καὶ , « Ὁδήγησόν με ἐν τῇ τρίβῳ τῶν ἐντολῶν σου , ὅτι αὐτὴν ἡθέλησα ·· » καὶ , « Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλμοὺς μου τοῦ μὴ ἱδεῖν ματαιότητα · ἐν τῇ ὁδῷ σου ζῆσόν με , » καὶ τὰ προσόμοια τούτοις . Διὰ τοῦτο καὶ μονασταῖς μᾶλλον καὶ Πατράσι σπουδαίοις καὶ διδασκάλοις τῆς ἀρετῆς ἑαυτὸν ὑπετίθει , καὶ μάλιστα τῶν ἕκ τοῦ ἱεροῦ κατιόντων Ἄθω τοῖς προὔχουσι καὶ σπουδαιοτέροις , οἶ δὴ χαλεπὴν αὐτῷ καὶ προσάντη τὴν εὐθεῖαν καὶ εὐαγγελικὴν δδὸν , καὶ σκληρόν τινα καὶ βαρὺν ἕλεγον ὀφθήσεσθαι τὸν ἐλαφρὸν τοῦ Κυρίου ζυγὸν , ἐν μέσοις οὕτω στρεφομένῳ διὰ παντὸς τοῖς κόσμῳ καὶ κοσμοκράτορι πάσαις ἑκοντὶ ταῖς προθυμίαις ὑποκειμένοις , καὶ ζῶσι μὲν τούτοις , τεθνηκόσι δ´ ἐκείνοις , καὶ συγκατασπῶσιν ὁσημέραι καὶ τοὺς συνόντας ἐκεῖθεν , εἰ μὴ σφόδρα σπουδαῖοί τε καὶ νήφοντες ὄντες τύχωσιν · ὅθεν καὶ κράτιστον μέν τι προηγουμένως καὶ ἀσφαλέστατον συνεβούλευον εἶναι τὸ καὶ τῆς οἰκίας ὃμοῦ καὶ τῆς πόλεως ἀποστάντα κούφως τε τὸν οἰκεῖον σταυρὸν αίρειν , καὶ ὀπίσω τοῦ κεκληκότος Χριστοῦ κατὰ τὸν ἐκείνου λόγον ἐπὶ τὴν ἐρημίαν εὐθὺς καὶ τὸ σεπτὸν ὄρος βαδίζειν · Οὕτω καὶ γὰρ ἂν ἐξέσται σοι τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς ἐξαρχῆς ἐνστάσεως , φησί , μὴ διαμαρτεῖν · τῶν μὲν προσισταμένων ἀνθρώπων τε καὶ πραγμάτων ἀπαλλαγέντι , τοῖς δὲ συνάρασθαι δυναμένοις ἐκεῖ συναφθέντι καλῶς . Εἰ δὲ δυσχερής πως ἡ ἀθρόα πρὸς ἐκεῖνα μετάστασις καὶ μεταβολὴ , διά τινας ἴσως προκατασχούσας αἰτίας , ἀλλ´ εὐτέλειαν ἐν ἅπασι τέως καὶ δυσπάθειαν σώματος καὶ σκληρὰν ἀγωγὴν πρὸ τῶν ἄλλων ἀναὶαβεῖν σε δεῖ , καὶ οὕτω τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς θεμελίους τοῦ τῆς ἀρετῆς οἵκου καταβαλέσθαι κάλλιστα , συναιρομένου δηλαδὴ τοῦ Θεοῦ · ῥίζαι καὶ γάρ τινες , φησὶν , οἱονεὶ καὶ αἰτίαι πεφύκασιν ἐκεῖναι τῆς τε θαυμαστῆς φημι ταπεινοφροσύνης καὶ σωφροσύνης καὶ καθαρότητος , καὶ ἀγιασμοῦ ψυχῆς ὁμοῦ τε καὶ σώματος , τῶν καλλίστων
Lemmas: μετέχω βέλος καί ὁ ὅπλον · ἐπεί ὁ ὁ γραμματικός προοίμιον καί ὁ ἀρχή ἔτι τελέω εἰμί · ὁ προστασία εὐθύς καί συμμαχία ἐξἀφετηρίας πειράω ὁ θαυματός ανάδοχος , ὁ κοινός φημί ὁ πᾶς δέσποινα · δείκνυμι ὡς οὐ εἰς κενός , οὐδός ἀργός τις καί ἄπρακτος ὁ πατήρ εἰμί ὁ λόγος , πρός ὁ ἔσχατος ἀναπνόω ἐκεῖνος προϊστάμενος , καί ὁ παιαὶ κυβερνῆτις παντοδαπός καί πρύτανις ἐφίστημι · ἀλ αὐτός καί κυβέρνησις καί χειραγωγέω καί ὁδηγέω καλῶς διά πᾶς , καί πρός λιμήν ἀγαθός κατάπαυσις ὁ τελευταῖος · ὁ γάρ προτέλεια ἅπτω ὁ παιδεία ὁ Γρηγόριος ἐπί πάνυ νεάζω ὁ ἡλικία καθάπερ φημί , ἐπεί δυσχερῶς πως ἔχω πρός γε ὁ ἀποστοματίζω , ὅρος ἑαυτοῦ τίθημι μή , πρότερος ἅπτω ὁ βιβλίον καί ὁ εξαγγελία , πρίν εἄν πρό ὁ σεπτός εἰκών ὁ Θεομήτωρ τρίς μετέ εὐχή ἱερός εἰς γῆ κλίνη ὁ γόνυ · ὅς δή καί γίγνομαι , ῥᾳδίως καί ἀπρόσκοπος ὁ ὁ εξαγγελία ὁ μάθημα καθ´ ἕκαστος αὐτός οιετιθαις · εἰμί δέ ποῦ συμβαίνω ὁ ὁ συνήθης εὐχή τε καί προσκύνησις παρατρέχω οὗτος , λήθη συναρπάζω , καί ὁ ὁ ἀπαγγελία εὐθύς ἀπρακτέω · καί κενός ὁ ἀγωνιστής ὁ ἐκεῖθεν ὅπλον τε καί ὁ συμμαχία στερέω , καί πληγή ὑπεύθυνος παρά ὁ γυμναστής τε καί διδάσκαλος . ἕ μήv ἀλλά καί ὁ ὁ κράτος ψυχή οὗτος γνήσιος καί συμπαθής διατίθημι πείθω ὁ βασιλνς καί προστάτις περί αὐτός τε καί ὁ λοιπός παῖς , ὡς ἀξιόω μέν αὐτός καί ὁ ἄλλος πᾶς πρόνοια , ἀνάλωμα φημί παντοδαπής καί σιτηρέσιο ἐκ ὁ βασιλικός ταμεῖον καί ὁ χρῆμα , καί ὅς ὁ ὁ βασιλικός ἀπολαύω μετέχω εὐμένεια · μετακαλέω δέ καί πρός ἑαυτοῦ συνεχῶς ἐκεῖνος , καί θέα καί ὁμιλία μεταδίδωμι , καίτοι γε καί νέος εἰμί πάνυ ὁ ἡλικία , ὡς εἶπον , πολύς ὁ εὐμενής τε καί φιλάνθρωπον κτάομαι . ὁ δέ γε περί ὁ βασιλεύς καί ὁ βασίλεια πᾶς , . ὅσος τε ὁ ἐν τέλος φημί καί ὅσος ὁ κάτω , Γρηγόριος σῦς γε ὁ ἀδελφός ἐν ὁ βάσις . λεῖος ὁράω , μετά πλεῖστος πάνυ ὁ διάθεσις , ὁ ὁ ἅγιος παῖς , λέγω , οὗτος · τοσοῦτος ὁ αἰδώς καί ὁ φίλτρον πρός τε ὁ γεννάω καί ὁ ᾍδης κατέχω . Βμαχὺ ὁ μεταξύ καί γραμματικός ὁμοῦ καί ῥητορική ὁ Γρηγόριος ἀγαθός κατορθόω , ὡς ὑπό πᾶς , καί αὐτός φημί ὁ τηνικαῦτα καθηγητής τε καί κορυφαῖος ὁ λόγος καθ´ ὑπερβολή ἐν λόγος τε καί σύγγραμμα θαυμάζω . τοιοῦτος ἐν γε ὁ φυσικός τε καί λογικός , καί ἁπλόος πᾶς ὁ Ἀριστοτελικός ὁράω , ὡς καί ὁ ἐπί σοφία παντοδαπός καί μάθημα μάλιστα θαυμάζω ὑπό πᾶς ὁ τηνικαῦτα , καί βασιλεύς καί ὁ κοινός ὁ Ῥωμαῖος δεξιός μεσιτεύω πρᾶγμα , λογοθέτης φημί ὁ μέγας , λόγος ἐπί ὁ βασιλεύς πρός Γρηγόριος ὑπέρ ὁ λογικός Ἀριστοτέλης πραγματεία κινέω , τοιοῦτος παρά ὁ ἐκεῖνος γλῶσσα ἀκούω , καί οὗτος καθ´ ὑπορβολὴν ἐκπλάσσω ὁ νέος , ὡς μηδέ παρ´ ἑαυτοῦ κατέχω , μηδέ κρύπτω δύναμαι ὁ θαῦμα , ἀλλά ὁ λόγος εὐθύς μετέ ἔκπληξις τρέπω πρός ὁ Βασιλέας , καί αὐτός Ἀριστοτέλης , εἶπον , εἰμί πάρειμι ἀκροατής καθίστημι οὗτος , ἐπαινέω εἄν οὖον μέτριος , εἰμί ἐγώ . νομίζω . ἐγώ δδʹ ἐκεῖνος , φημί , λέγω τέως , ὅτι τοιοῦτος ἐσθίω ὁ ψυχή καί ὁ φύσις εἰμί ὁ μέτειμι ὁ λόγος , καί μάλιστα ὁ ὁ Ἀριστοτέλης οὗτος διά πολύς φιλοσοφέω καί συγγράφω . Ζεύς οὗτος καί βασιλεύς ἐγκαλλωπίζομαι εἰμί ὡσανεί ὁ γενναῖος καί χαίρω , καί μέγας τις περί αὐτός καί φαντάζω ἅμα καί βούλομαι . Ἀλ ἐκεῖνος πρός ὁ ἄνω βασιλεύς καί ὁ βασίλεια καί ὁ σύγκλητος ὁ ἄφθαρτος καί ἀγήραος βλέπω ἐκεῖνος , καί ὅλως ὁ κατ´ ἐκεῖνος σκοπός γίγνομαι καί ὁ πρᾶγμα , ἔβραχον τις λόγος ποιέω ὁ ἄλλος ὁμοῦ πᾶς , μᾶλλον δδʹ οὐδέ φροντίς οὐδέ λόγος σχεδόν ἀξιόω κατ´ ὀλίγος ἐκεῖνος , « Μερίς ἐγώ εἰμί , κύριος , εἶπον , ὁ φυλάσσω ὁ νόμος σύ , » μετά ὁ Προφήτου καί αὐτός λέγω · καί , « ὁδηγέω ἐγώ ἐν ὁ τρίβος ὁ ἐντολή σύ , ὅτι αὐτός ἐθέλω ·· » καί , « ἀποστρέφω ὁ ὀφθαλμός ἐγώ ὁ μή ὁράω ματαιότης · ἐν ὁ ὁδός σύ ζάω ἐγώ , » καί ὁ προσόμοιος οὗτος . Ζεύς οὗτος καί μοναστής μᾶλλον καί πατήρ σπουδαῖος καί διδάσκαλος ὁ ἀρετή ἑαυτοῦ ὑποτίθημι , καί μάλιστα ὁ ἐκ ὁ ἱερός κατέρχομαι Ἄθως ὁ προέχω καί σπουδαῖος , οἶς δή χαλεπός αὐτός καί προσάντης ὁ εὐθύς καί εὐαγγελικός δίδωμι , καί σκληρός τις καί βαρύς λέγω ὁράω ὁ ἐλαφρός ὁ κύριος ζυγόν , ἐν μέσος οὗτος στρέφω διά πᾶς ὁ κόσμος καί κοσμοκράτωρ πᾶς ἑκοντί ὁ προθυμία ὑπόκειμαι , καί ζῶ μέν οὗτος , θνῄσκω δδʹ ἐκεῖνος , καί συγκατασπάω ὁσημέραι καί ὁ σύνειμι ἐκεῖθεν , εἰμί μή σφόδρα σπουδαῖος τε καί νήφω εἰμί τυγχάνω · ὅθεν καί ἀγαθός μέν τίς προηγουμένως καί ἀσφαλής συμβουλεύω εἰμί ὁ καί ὁ οἰκίον ὁμοῦ καί ὁ πόλις ἀφίστημι κοῦφος τε ὁ οἰκέω σταυρός ἀείρω , καί ὀπίσω ὁ καλέω Χριστός κατά ὁ ἐκεῖνος λόγος ἐπί ὁ ἐρημία εὐθύς καί ὁ σεπτός ὄρος βαδίζω · οὕτως καί γάρ εἄν ἔξεστι σύ ὁ σκοπός καί ὁ ἐξαρχῆς ἔνστασις , φημί , μή διαμαρτάνω · ὁ μέν προσίστημι ἄνθρωπος τε καί πρᾶγμα ἀπαλλάσσω , ὁ δέ συναίρω δύναμαι ἐκεῖ συνάπτω καλῶς . εἰμί δέ δυσχερής πως ὁ ἀθρόος πρός ἐκεῖνος μετάστασις καί μεταβολή , διά τις ἴσως προκατέχω αἴτιος , ἀλ εὐτέλεια ἐν ἅπας τέως καί δυσπάθεια σῶμα καί σκληρός ἀγωγή πρό ὁ ἄλλος ἀναβαίνω σύ δεῖ , καί οὗτος ὁ ἀρχή καί ὁ θεμέλιος ὁ ὁ ἀρετή οἶκος καταβάλλω καλῶς , συναίρω δηλαδή ὁ Θεός · ῥίζα καί γάρ τις , φημί , οἱονεί καί αἰτία φύω ἐκεῖνος ὁ τε θαυμαστός φημί ταπεινοφροσύνη καί σωφροσύνη καί καθαρότης , καί ἁγιασμός Ψυχή ὁμοῦ τε καί σῶμα , ὁ καλός