cogPG.PG151 528
Μάξιμος ἅμα καὶ Ἰωάννης οἱ θεολόγοι , μετ´ ἐκεῖνον ἐξ ἐκείνου μαθόντες , καὶ δημιουργὸν καὶ παντοδύναμον τὴν θείαν ἐνέργειαν ἀπεκάλεσαν , μία γὰρ καὶ ἡ πολυειδὴς αὕτη καὶ πολυώνυμος κατ´ αὐτοὺς αὖθις τούτους , ἃ δὴ καὶ ἡμῖν ἑπομένοις αὐτοῖς ἐν τῷ περὶ θείας ἐνεργείας βιβλίῳ πλατύτερον εἴρηται . Ἀλλὰ μὴ πολλοὶ θεοὶ καὶ θεότητες διὰ τούτους τοὺς λόγους , ὃ κακῶς καὶ ἀθέως τισὶν ἔδοξεν ; Οὐδααῶς τοῦτο , φίλος , οὐδαμῶς . vεῦδος καὶ γὰρ καὶ συκοφαντία κατὰ τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ , πολὺ τὸ δυσσεβὲς ὁμοῦ καὶ ἀμαθὲς καὶ μωρὸν ἐπισυρομένη κντὰ τῶν οὕτω ταῦτα νοούντων τε καὶ λεγόντων Εἴς γὰρ ἡμῖν ὁ διὰ πάντων τρισυπόστατός τε καὶ παντοδύναμος Θεὸς καὶ νοούμενος καὶ λεγόμενος · ἀπλοῦς μὲν , καὶ ἄληπτος καὶ ἀμέθεκτος , ἅμα καὶ ἀθεώρητος καὶ ἀόρατος καὶ ὑπερώνυμος , καὶ ἀμέριστος , καὶ ἄσχετος , καὶ ἀμίμητος κατὰ τὴν οὐσίαν , μᾶλλον δ´ εἰπεῖν ἀκριβέστερον σύν γε τοῖς θεολόγοις τούτοις κατὰ τὸ τῆς ὑπερουσιότητος κρύφιον · ἁπλοῦς δ´ αὖθις ὁμοῦ καὶ πολυειδὴς ὁ αὐτὸς κατὰ τοὺς αὐτοὺς διδασκάλους , καὶ πάλιν καὶ ληπτός πως καὶ μεθεκτὸς καὶ θεωρητὸς καὶ ὁρατὸς ἐν Πνεύματι , ὀνομαζόμενος καὶ μεριζόμενος ἀμερίστως κατὰ τὴν θείαν ἐνέργειαν , καὶ ἐν σχέσει καὶ μιμήσει κατ´ αὐτήν φημι ταύτην ὁ ἄσχετος καὶ ἀμίμητος ἐν τῷ αὐτῷ γινόμενος Πνεύματι , θεοποιῶν τε τοὺς θεουμένους οὐ τῷ ἀλήπτῳ καὶ ἀμεθέκτῳ καὶ ἀῤῥήτῳ τῆς ὑπερουσίου καὶ κρυφίας θεότητος , πῶς γάρ ; τῇ δ´ αὐτοῦ φυσικῇ δυνάμει , καὶ ἐνεργείᾳ , καὶ χάριτι , ἣν δὴ καὶ θεότητα καὶ θέωσιν καὶ θεοποιὸν δωρεὰν τοῦ Πνεύματος ἡ θεολογία καλεῖ , καθὰ δὴ καὶ διὰ πολλῶν ἤδη πεφιλοσόφηται τοῖς θεολόγοις , κτίσυα μὲν οὐκ οὖσαν Θεοῦ . Ιῶς γὰρ ἂν καὶ εἴη τοῦτό ποτε . φυσικῶς ἐν αὐτῷ πεφυκυῖα , καὶ μετόχους ἐργαζομένη Θεοῦ , καὶ κοινωνοὺς θείας φύσεως , καὶ θέσει καὶ χάριτι θεοπυιοῦσα τοὺς θεουμένους ; Οὐ γὰρ ἄν ποτε , φασὶν οἱ ταύτη · μέτοχοι θεολόγοι καὶ θεοὶ κατὰ χάριν , διὰ τοῦ τῆς θείας φύσεως ἀλλοτρίου θεουργηθεῖεν οἱ θεουργούμενοι , ἀλλὰ διὰ τοῦ ξυγγενοῦς καὶ οἰκείου μᾶλλον τῇ θείᾳ φύσει · οὐδὲ θεοποιήσει ποτὲ τὸ κτίσμα τοὺς τούτου μετέχοντας · οὐδὲ Θεὸς ἄν ἐκεῖνος κληθείη ποτὲ , ὁ θεότητα κτιστὴν , ὡς οἱ κακοὶ θεολόγοι φασὶ , προῖσχόμενος · εἰ χὰρ Θεὸς ἐκεῖνος , φησὶν , οὐ κτίσμα · μεθ´ ἡμῶν γὰρ τὸ κτίσμα τῶν οὐ θεῶν . Εἰ κτίσμα δὲ , οὐ Θεός . Ἡ γοῦν θεότης καὶ Θεὸς εἶς ἀληθῶς ἄκτιστος τὸ παρ´ ἡμῶν λεγόμενόν τε καὶ πρεσβευόμενον , καὶ τὸ ζητούμενον ἔχομεν , πόῤῥω πάσης διθετας τε καὶ πολυθεῖας καὶ κτιαμάτων ἅμα λατρείας γενομένων τοῦ καταλόγου · ἢ καὶ Θεὸν κτιστὸν συνεισάξουσιν οἱ κτιστὴν θεότητα κάκιστά τε καὶ ἀτοπώτατα παρεισάγοντες , περ υὐκ ἂν γένοιτό ποτε . Εἰ κτίσμα γὰρ , οὐ Θεὸς , καὶ μεθ´ ἡμῶν τὸ κτίσμα τῶν οὐ θεῶν ὁ θεολόγος φησί . Κτίσμα μὲν οὖν , ὅπερ εἶπον οἱ θεολόγοι , τὴν Οεοποιὸν τοῦ Θεοῦ θεότητά τε καὶ θέωσιν , ἀμήχανον εἶναί ποτε , καὶ λέγεσθαι . Ἀλλ´ οὐδὲ σχέσιν ἀπλῶς , ἢν διάθεσίν φασι τοῦ ποιοῦντος πρὸς τὸ ποιούμενον . Ὅθεν δὴ καὶ οἱ περὶ Γρηγορᾶν ὡρμημένοι κακῶς , οὐ πρὸς τὰ κτίσματα μόνον , ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ ἀνύπαρκτον καὶ μὴ ὃν αὐτὴν κατασπᾶν ἐπεχείρησαν κάκιστα . Οὐ μὴν διὰ τοῦτο καὶ θεότης τίς ἐστιν ἑτέρα παρὰ τὸν Θεὸν , οὐσία τις ἢ ὑπόστασις , ἢ ἄλλο τι τρίτον οὐκ οἶδ´ ὅ τι καὶ φῶ , καθ´ ἑαυτό πως ὑφεστώς τε καὶ θεωρούμενον . Ὃ δὴ καὶ φαντασθέντες αὐτός τε καὶ οἱ αὐτοῦ θεολόγοι καὶ πατέρες , Βαρλαάμ φημι καὶ Ἀκίνδύνος , κακῶς τὴν διθεῖαν ταῖς τῶν πιστῶν ἀκοαῖς φέροντες ἐπεισήγαγον . Ἀλλ´ αὐτή ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῦ φυσικὴ δύναμις καὶ θεότης , ἀδιαιρέτως ἡνωμένη τε καὶ ξυμπεφυκυῖα τῇ φύσει , ὡς τῷ πυρὶ τὸ θερμαίνειν καὶ τῷ κρυστάλλῳ τὸ ψύχειν , κατὰ τὰ πολλάκις ἐν τοῖς φθάσασι ῥηθέντα τοῖς θεολόγοις · μᾶλλον δ´ ὑπὲρ ταῦτα καὶ ἕν πως τῇ θείᾳ φύσει , ἐπινοίᾳ καὶ οὐ πράγματι τὴν πρὸς ἐκείνην διαφορὰν ἔχουσα . Οὐ γὰρ τὸ εἰδέναι ταῦτα , Μάξιμός φησιν ὁ μέγας , οὐδ´ ὁ ἀριθμὸς , καὶ διαίρεσιν ἐπεισάγει · μὴ γένοιτο . Ὅτι δ´ αὐτὴ καὶ οὐκ ἄλλη τίς ἐστιν ἡ τοῦ Θεοῖ θεότης , φυσικῶς μὲν αὐτῷ προσοῦσα καὶ ὀδιαιρέτως ὡς ἐνέργεια φυσικὴ καὶ οὐσιώδης , μεθεκτῶς δὲ καὶ τοῖς ἀνθρώποις προσγινομένη , καὶ τοὺς μετέχοντας θεουργοῦσα , ὡς ἡ θερμότης ἔν τε τῷ φυσικῶς κεκτημένῳ πυρὶ , καὶ τοῖς θερμαινομένοις , καὶ τὰ μαθήματα , φασὶν οἱ θεολόγοι , παρὰ τοῖς διδάσκουσιν ἅμα καὶ τοῖς διδασκομένοις , καὶ μεταδιδόμενα καὶ τῶν διδασκόντων οὐ διαιρούμενα , καὶ πολλάκις μὲν ἤδη φθάσαντες ἔδειξαν οὑτοι διὰ τῶν ἑαυτῶν λόγων · δείξουσι δ´ οὐχ ἧττον οἱ αὐτοὶ καὶ νῦν δι´ ὀλίγων . Βασίλειος μὲν οὖν ὁ μέγας πρὸς Εὐνόμιον περὶ τοῦ Πατρὸς γράφων , Ἢν προΐεται , φησί , ζωήν εἰς ἄλλου ὑπόστασιν τὸ Πνεῦμα , οὐ χωρίζεται αὐτοῦ · ἀλλ´ ὥσπερ πυρὸς , τὸ μὲν ἔστιν ἡ συνοῦσα θερμότης , τὸ δὲ , ἡν παρέχει τῷ ὕδατι , ἥ τινι τῶν τοιούτων , οὕτω καὶ τὸ Πνεῦμα , καὶ ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὴν ζωὴν , καὶ οἱ μετέχοντες αὐτοῦ ζῶσι θεοπρεπῶς ζωὴν θείαν και οὐράνιον κεκτημένοι . Ὁ δὲ τούτῳ συμφυὴς ἀδελφὸς , ὁ Νύσσης φημὶ θεῖος Γρηγόριος , Ἀρμονίῳ περὶ τελειότητος ἐπιστέλλων , Ἐπειδὴ , φησί , κατὰ τὸν προφητικὸν λόγον ἀπηλλοτριώθησαν τῆς ζωοποιοῦ μήτρας διὰ τῆς ἀμαρτίας οἱ ἄνθρωπο · , τούτου χάριν τὴν ἀπαρχὴν τῆς κοινῆς φύσεως ὁ Χριστὸς ἀναλαβὼν διὰ ψυχῆς τε καὶ σώματος ἁγίαν ἐποίησε , πάσης κακίας ἀμιγῆ τε καὶ ἀπαράδεκτον αὐτὴν ἐν ἑαυτῷ διασώσας , ἵνα ταύτην ἄνω θείς διὰ τῆς ἀφθαρσίας , συνεπισπάσηται δι´ αὐτῆς πᾶν τὸ συγγενές κατὰ τὴν φύσιν αὐτῇ καὶ ὁμόφυλον , καὶ προσδέξηται τοὺς ἀποκηρύκτους εἰς υἱοθεσίαν , καὶ τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν τῆς θεότητος μετουσίαν . Καὶ ὁ αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ πάλιν · Μία τῇ φύσει ἡ καθαρότης , ἥ τε ἐν τῷ Χριστῷ , καὶ ἡ ἐν τῷ μετέχοντι θεωρουμένη . Ἀλλ´ ὁ μὲν πηγάζει , ὁ δὲ μετέχων ἀρύεται . Καὶ αὖθις · Ὥσπερ τὸν ἑαυτοῦ ἄνθρωπον τῇ δυνάμει τῆς θεότητος ἑαυτῷ ὁ Χριστὸς προσῳκείωσεν , οὕτω καὶ τὸν καθ´ ἕκαστον προσάξει τῇ συναφείᾳ τῆς θεότην τος , εἰ μηδὲν ἐπάγοιντο τῆς πρὸς τὸ θεῖον συμφυΐας ἀνάξιον . Ἡ δὲ χρυσῆ τῷ ὄντι καὶ θεοκίνητος γλῶττα , πρὸς τὸ σαφέστερον οἱονεὶ φέρουσα ταῦτα , καὶ τίς ἡ μετεχομένη θεότης ὑποδεικνῦσα καθόσον οἷόν τε διὰ τῆς εὐαγγελικῆς ἐξηγήσεως , Ἐκ τοῦ πληρώματος
Lemmas: Μάξιμος ἅμα καί Ἰωάννης ὁ θεολόγος , μετέ ἐκεῖνος ἐκ ἐκεῖνος μανθάνω , καί δημιουργός καί παντοδύναμος ὁ θεῖος ἐνέργεια ἀποκαλέω , εἷς γάρ καί ὁ πολυειδής οὗτος καί πολυώνυμος κατ´ αὐτός αὖθις οὗτος , ὁ δή καί ἐγώ ἕπομαι αὐτός ἐν ὁ περί θεῖος ἐνέργεια βιβλίον πλατύς εἴρω . ἀλλά μή πολύς θεός καί θεότης διά οὗτος ὁ λόγος , ὅς κακῶς καί ἄθεος τις δοκέω ; Οὐδααῶς οὗτος , φίλος , οὐδαμῶς . vεῦδος καί γάρ καί συκοφαντία κατά ὁ ἐκκλησία Χριστός , πολύς ὁ δυσσεβής ὁμοῦ καί ἀμαθής καί μωρός ἐπισύρω κντὰ ὁ οὗτος οὗτος νοέω τε καί λέγω εἰς γάρ ἐγώ ὁ διά πᾶς τρισυπόστατος τε καί παντοδύναμος θεός καί νοέω καί λέγω · Ἀπλοῦς μέν , καί ἄληπτος καί ἀμέθεκτος , ἅμα καί ἀθεώρητος καί ἀόρατος καί ὑπερώνυμος , καί ἀμέριστος , καί ἄσχετος , καί Ἀμίμητος κατά ὁ οὐσία , μᾶλλον δδʹ εἶπον ἀκριβής σῦς γε ὁ θεολόγος οὗτος κατά ὁ ὁ ὑπερουσιότης κρύφιος · ἁπλόος δδʹ αὖθις ὁμοῦ καί πολυειδής ὁ αὐτός κατά ὁ αὐτός διδάσκαλος , καί πάλιν καί ληπτός πως καί μεθεκτός καί θεωρητός καί ὁρατός ἐν πνεῦμα , ὀνομάζω καί μερίζω ἀμέριστος κατά ὁ θεῖος ἐνέργεια , καί ἐν σχέσις καί μιμέομαι κατ´ αὐτός φημί οὗτος ὁ ἄσχετος καί Ἀμίμητος ἐν ὁ αὐτός γίγνομαι πνεῦμα , θεοποιέω τε ὁ θεόω οὖον ὁ ἄληπτος καί ἀμέθεκτος καί ἄρρητος ὁ υπερούσιος καί κρύφιος θεότης , πῶς γάρ ; ὁ δδʹ αὐτός φυσικός δύναμις , καί ἐνέργεια , καί χάρις , ὅς δή καί θεότης καί θέω καί θεοποιός δωρεά ὁ πνεῦμα ὁ θεολογία καλέω , καθά δή καί διά πολύς ἤδη φιλοσοφέω ὁ θεολόγος , κτίζω μέν οὐ εἰμί Θεός . ἰός γάρ εἄν καί εἰμί οὗτος ποτός . φυσικός ἐν αὐτός φύω , καί μέτοχος ἐργάζομαι Θεός , καί κοινωνός θεῖος φύσις , καί θέσις καί χάρις θεοπυειμι ὁ θεόω ; οὖον γάρ ἄν ποτός , φημί ὁ οὗτος · μέτοχος θεολόγος καί θεός κατά χάρις , διά ὁ ὁ θεῖος φύσις ἀλλότριος θεουργέω ὁ θεουργέω , ἀλλά διά ὁ συγγενής καί οἰκεῖος μᾶλλον ὁ θεῖος φύσις · οὐδέ θεοποιώ ποτέ ὁ κτίσμα ὁ οὗτος μετέχω · οὐδέ θεός ἄν ἐκεῖνος καλέω ποτέ , ὁ θεότης κτίστης , ὡς ὁ κακός θεολόγος φημί , προΐσχω · εἰμί χαρά θεός ἐκεῖνος , φημί , οὖον κτίσμα · μεθ´ ἐγώ γάρ ὁ κτίσμα ὁ οὖον θεός . εἰμί κτίσμα δέ , οὖον Θεός . ὁ γοῦν θεότης καί θεός εἰμί ἀληθής ἄκτιστος ὁ παρ´ ἐγώ λέγω τε καί πρεσβεύω , καί ὁ ζητέω ἔχω , πόρρω πᾶς διθετης τε καί πολυθεΐα καί κτιαμαω ἅμα λατρεία γίγνομαι ὁ κατάλογος · ἢ καί θεός κτιστός συνεισάγω ὁ κτίστης θεότης κακός τε καί ἄτοπος παρεισάγω , περ υὐκ εἄν γίγνομαι ποτός . εἰμί κτίσμα γάρ , οὖον θεός , καί μεθ´ ἐγώ ὁ κτίσμα ὁ οὖον θεός ὁ θεολόγος φημί . κτίσμα μέν οὖν , ὅσπερ εἶπον ὁ θεολόγος , ὁ ὁποῖος ὁ Θεός θεότης τε καί θέω , ἀμήχανος εἰμί ποτός , καί λέγω . Ἀλ οὐδέ σχέσις ἀπλόος , εἄν διάθεσις φημί ὁ ποιέω πρός ὁ ποιέω . ὅθεν δή καί ὁ περί Γρηγορᾶς ὁρμάω κακῶς , οὖον πρός ὁ κτίσμα μόνος , ἀλλά καί πρός ὁ ἀνύπαρκτος καί μή ὅς αὐτός κατασπάω ἐπιχειρέω κακός . οὖον μήv διά οὗτος καί θεότης τίς εἰμί ἕτερος παρά ὁ θεός , οὐσία τις ἢ ὑπόστασις , ἢ ἄλλος τίς τρίτος οὐ οἶδα ὅς τίς καί φημί , καθ´ ἑαυτοῦ πως ὑφεστώς τε καί θεωρέω . ὅς δή καί φαντάζω αὐτός τε καί ὁ αὐτός θεολόγος καί πατήρ , Βαρλαάμ φημί καί Ἀκίνδυνος , κακῶς ὁ διθεΐα ὁ ὁ πιστός ἀκοή φέρω ἐπεισάγω . Ἀλ αὐτός εἰμί ὁ ὁ Θεός φυσικός δύναμις καί θεότης , ἀδιαιρέτως ἑνόω τε καί συμφύω ὁ φύσις , ὡς ὁ πῦρ ὁ θερμαίνω καί ὁ κρύσταλλος ὁ ψύχω , κατά ὁ πολλάκις ἐν ὁ φθάνω εἴρω ὁ θεολόγος · μᾶλλον δδʹ ὑπέρ οὗτος καί εἷς πως ὁ θεῖος φύσις , ἐπίνοια καί οὖον πρᾶγμα ὁ πρός ἐκεῖνος διαφορά ἔχω . οὖον γάρ ὁ οἶδα οὗτος , Μάξιμος φημί ὁ μέγας , οὐδός ὁ ἀριθμός , καί διαίρεσις ἐπεισάγω · μή γίγνομαι . ὅτι2 δδʹ αὐτός καί οὐ ἄλλος τίς εἰμί ὁ ὁ θεάομαι θεότης , φυσικός μέν αὐτός πρόσειμι καί ὀδιαιρέτως ὡς ἐνέργεια φυσικός καί οὐσιώδης , μεθεκτός δέ καί ὁ ἄνθρωπος προσγίγνομαι , καί ὁ μετέχω θεουργέω , ὡς ὁ θερμότης ἐν τε ὁ φυσικός κτάομαι πῦρ , καί ὁ θερμαίνω , καί ὁ μάθημα , φημί ὁ θεολόγος , παρά ὁ διδάσκω ἅμα καί ὁ διδάσκω , καί μεταδιδόμενος καί ὁ διδάσκω οὖον διαιρέω , καί πολλάκις μέν ἤδη φθάνω δείκνυμι οὗτος διά ὁ ἑαυτοῦ λόγος · δείκνυμι δδʹ οὐ κακός ὁ αὐτός καί νῦν δις ὀλίγος . Βασίλειος μέν οὖν ὁ μέγας πρός Εὐνόμιον περί ὁ πατήρ γράφω , ἤν προΐημι , φημί , ζωή εἰς ἄλλος ὑπόστασις ὁ πνεῦμα , οὖον χωρίζω αὐτός · ἀλ ὥσπερ πυρός , ὁ μέν εἰμί ὁ σύνειμι θερμότης , ὁ δέ , ἐάν παρέχω ὁ ὕδωρ , ὅς τις ὁ τοιοῦτος , οὗτος καί ὁ πνεῦμα , καί ἐν ἑαυτοῦ ἔχω ὁ ζωή , καί ὁ μετέχω αὐτός ζῶ θεοπρεπῶς ζωή θεῖος και οὐράνιος κτάομαι . ὁ δέ οὗτος συμφυής ἀδελφός , ὁ Νύσσα φημί θεῖος Γρηγόριος , Ἀρμόνιος περί τελειότης ἐπιστέλλω , ἐπεί , φημί , κατά ὁ προφητικός λόγος ἀπαλλοτριόω ὁ ζωοποιός μήτρα διά ὁ ἁμαρτία ὁ άνθρωπος · , οὗτος χάρις ὁ ἀπαρχή ὁ κοινός φύσις ὁ Χριστός ἀναλαμβάνω διά Ψυχή τε καί σῶμα ἅγιος ποιέω , πᾶς κακία ἀμιγής τε καί ἀπαράδεκτος αὐτός ἐν ἑαυτοῦ διασῴζω , ἵνα οὗτος ἄνω θέω διά ὁ ἀφθαρσία , συνεπισπάω δις αὐτός πᾶς ὁ συγγενής κατά ὁ φύσις αὐτός καί ὁμόφυλος , καί προσδέχομαι ὁ ἀποκήρυκτος εἰς υἱοθεσία , καί ὁ ἐχθρός ὁ Θεός εἰς ὁ ὁ θεότης μετουσία . καί ὁ αὐτός ἐν ὁ αὐτός πάλιν · Μία ὁ φύσις ὁ καθαρότης , ὅς τε ἐν ὁ Χριστός , καί ὁ ἐν ὁ μετέχω θεωρέω . Ἀλ ὁ μέν πηγάζω , ὁ δέ μετέχω ἀρύω . καί αὖθις · ὥσπερ ὁ ἑαυτοῦ ἄνθρωπος ὁ δύναμις ὁ θεότης ἑαυτοῦ ὁ Χριστός προσοικειόω , οὗτος καί ὁ καθ´ ἕκαστος προσάγω ὁ συνάφεια ὁ θεότης ὅς , εἰμί μηδείς ἐπάγω ὁ πρός ὁ θέω συμφυία ἀνάξιος . ὁ δέ χρύσεος ὁ εἰμί καί θεοκίνητος γλῶσσα , πρός ὁ σαφής οἱονεί φέρω οὗτος , καί τίς ὁ μετέχω θεότης ὑποδείκνυμι καθόσον οἷος τε διά ὁ εὐαγγελικός ἐξήγησις , ἐκ ὁ πλήρωμα