cogPG.PG151 301
τῆς ἀκαίρου πρὸς τοὺς μοναχοὺς ἔριδος ἀποσχέσθαι , καὶ τοῦ περὶ προσευχῆς καὶ ἡσυχία · , μᾶλλον δὲ τοῦ κατ´ αὐτῶν τε τούτων καὶ τῶν ταῦτα διδαξαντων θεοφόρων λέγειν καὶ γράφειν . Οὐ μόνον καὶ χὰρ οὐδὲν οὐδοτιοῦν , φησίν , ἐντεῦθεν προσέσται σοι δόξης , καθὰ δήπουθεν ἐν τοῖς λογισμοῖς ἀκαίρως φαντάζῃ , ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὐναντίον ἅπαν περιΚτραπήσεταί σοι τὰ τῆς μηχανῆς , εὐ ἴσθι · νῦν μὲν γὰρ ἔτι καὶ σοφοῦ τινος καὶ μεγάλου δόξαν ἴσχεις παρὰ πᾶσι σχεδὸν τοῖς ἀνθρώποις , καὶ οὐκ ἔστιν ὃς οὐκ ἐπαινεῖ · χρῶ τοιγαροῦν τοῖς σαυτοῦ , καὶ λέγε χαὶ γράφε καὶ φιλοσόφει καὶ δίδασκε τὰ τῆς ἔξω φιλοσοφίας τε καὶ τῶν μαθημάτων , οἷς δήπου καὶ συνετράφης καὶ ἅπερ καλῶς ἤσκησαι · καὶ οὔτε τινὰ τὸν προσιστάμενον ἕξεις καὶ ἀντιλέγοντα , πλείστους μὲν οὖν μάλιστα καὶ καλλίστους ἔξεις τοὺς ἀκούοντάς τε καὶ ἑπομένους , καὶ τῇ νῦν οὔσῃ δόξῃ πλεῖστον προσθήσεις , πάντων μετὰ τῶν λόγων καὶ τὴν γνώμην ἐπαινούντων τε καὶ τιμώντων · εἰ Σὲ τῶν σῶν ἀφέμενος τούτων , καὶ ἅπερ οἷσθα καθάπερ ἔφην , περὶ τῶν ἀλλοτρίων καὶ ὧν οὐ μεμάθηκας οὐδοπωστιοῦν , ἡσυχίας φημὶ καὶ προσευχῆς καὶ τῶν τοιούτων , ὥσπερ ἔξ ἀντιστρόφου γράφειν καὶ φιλοσοφεῖν καὶ διδάσκειν ἐπιχειροίης , καὶ προσέτι τῶν κατὰ τῶν μοναχῶν λοιδοριῶν καὶ τῶν ὑβρεων οὐκ ἀφέξῃ , πρῶτον μὲν οὐδ´ ἀκούσεταί τις τῶν παρὰ σοῦ νοῦν ἔχων , περὶ ὡν οὐ οἶσθα λέγειν . τε καὶ φιλοσοφεῖν πειρωμένου · Μὴ δέξῃ καὶ γὰρ φιλόσοφον , ὁ ἐμός φησι θεοφόρος φιλόσοφος Ἰσαὰκ , περὶ τῶν καθ´ ἡσυχίαν διδάσκονεα . Ἔπειτ´ οὐ μόνυν ἄδοξός τις καὶ ἄτιμος καθ´ ὑπερβολὴν τοῖς ἡμετέροις διὰ ταῦτα γενήση , ἀλλὰ καὶ ἀποδράσεις αἰσχρῶς , οἷμαι , τὸ τελευταῖον ὑπ´ αἰσχύνης ἐντεῦ θεν , καὶ πολύν τινα καὶ ἀνόνητον τὸν μετάμελον ἕξεις . Ταῦτα πρὸς ἐκεῖνον οὕτω σοφῶς τε καὶ θεοπνεύστως εἰρηκότος τοῦ Γρηγορίου , ἃ δὴ καὶ ἐς ὕστερον κατὰ τὸν ἐκείνου λόγον ἐξέβη , καθάπερἴσμεν , ὁ Βαρλαὰμ οὐδὲν ἧττον Βαρλαὰμ ἦν καὶ αὖθις , τοῖς αὐτοῖς ἢ καὶ χείροσιν ἐπιχειρῶν καθ´ ἑκάστην , καὶ πᾶσι λόγοις καὶ συγγράμμασιν ἀναίδην κατὰ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ταύτης ἱερῶν τε καὶ μυστικῶν ἀσελγαίνων · ὅθεν καὶ τῆς ἐπιστροφῆς ἐκείνου καὶ τῆς διορθώσεως ἀπογνοὺς καθάπαξ , ἐξ ἀνάγκης καὶ αὐτὸς ἐπὶ τὸ γράφειν ἔρχεται , καὶ λόγοις ἱεροῖς τοὺς βεβήλους ἀνατρέπειν τῶν λόγων , ἵνα μὴ τῆς κακίστης αἱρέσεως καθάπερ εἴ τινος ψυχοφθόρου λύμης ἄλλοις ἀπ´ ἄλλων μεταδιδομένης , καὶ καθ´ ἑκάστην εἰς τὰ πρόσω χωρούσης , δυσίατον ἢ καὶ ἀνίατον ἐπ´ ἐσχάτων κατασταίη τὸ πάθος . Τοῦτο καὶ τῷ Βαρλαάμ πρὸς γνῶσιν ἐλθὸν , οὐ μικρὸν ἐφόβησέ τε καὶ συνετάραξεν · ἀμέλει καὶ τῷ μεγάιῳ προσιὼν , μεθ´ ὅσης ἁν τις εἶπε τῆς κολακείας κ.ὶ ὑποκρίσεως , Ἐγώ σε φησί , καὶ σοφὸν καὶ μέγαν καὶ Οαυμαστὸν ἐν πᾶσιν εἰδὼς , οὐ παύομαι τοῦτ´ αὐτὸ πρὸς πάντας καθ´ ἑκάστην βοῶν , καὶ πάοῃ καὶ ψυχῇ καὶ γλώττῃ τοῖς ἐπαίνοις τοῖς κατὰ σοῦ χρώμενος · σὺ δ´ οὐκ οἷδ´ ὅ τι μαθὼν , καὶ τίνας κατ´ ἐμοῦ τοὺς λογισμοὺς ἴσχων , πάσι κατο´ ἐμοῦ τοῖς ἐναντίοις ἐπιχειρεῖς καὶ λέγων καὶ γράφων , καὶ πάντα κάλων , ὃ δὴ λέγεται , κινῶν · καίτοι γε μήτε τῷ κοινῷ λυμαινομένῳ μηδοτιοῦν , οὐδὲ γὰρ ἄν ποτέ τις ἐξελέγξαι , μήτ´ ἰδίᾳ γε κατὰ σοῦ καὶ τῶν σῶν χωροῦντος , πῶς γάρ ; τοῦ τοῖς σοῖς ἀεὶ μᾶλλον διδόντος ἐπαίνοις , καθὰ δὴ καὶ προθφην , ἀλλὰ πρὸς ἄλλους τινὰς μᾶλλον βλέποντος , καὶ κατ´ ἐκείνων λδίᾳ καὶ λόγοις χρωμένου καὶ γράμμασι , Καὶ ταῦτα μὲν μετὰ τῆς φίλης ὑποκρίσεως καὶ τοῦ ψεύδους ὁ Βαρλαάμ . Οἷα δ´ ὁ τῆς ἀληθείας αὖις φίλος καὶ μαθητὴς , πολλῶν τε καὶ κοινῶν ἀμφοτέροις παρόντων φίλων , ἀντεπήγαγε τοῖς πορ´ ἐκείνου ῥηθεῖσιν ; Ὅρα δὴ τῆς καλῆς ἐκείνης γλώστης θαυμαστῶς λεγούσης καὶ πάλιν ἀκούειν · « Ο κ ἔστι τὸ παράπαν συνοῖσον , οὐδ´ ἀγαθὸν , φησί , μᾶλλον μὲν οὖν καὶ λίαν ἐπιβλαβές ἅπασι τὸ ζητεῖν ἐν λόγοις τὰ ὑπὲρ λόγον · καὶ τὰ μυστικὰ τῷ δήμω προβάλλεσθαι . καὶ μειρακίων ἀκοαῖς ἐκδιδόναι ταῦτα καὶ διανοίαις , καὶ τοὺς μιγάδας τοῖς μονάζουσιν ἐπεγείρειν , καὶ γαληνιώσῃ νῦν ὑπέρ ποτε κατὰ τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως ἀφορμὰς ὑποβάλλειν οὐ μικροῦ κυκεῶ ος τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία . Τοῦτ´ οἶμαι καὶ σοὶ μέμψιν οἴσει , καὶ μῖσος παρὰ πάντων ἐποίοει , καὶ πειρασμὸν οὔτοι φορητὸν , ὡς ἔγωγε πάνυ πείθομαι , καθά σοι καὶ πρότερον εἶπον · παρίημι γὰρ τὴν ἀφανῆ βλάβην νῦν ὅση τείνει πρ’ς τὴν ψυχήν . Ὅτι δὲ φής πρὸς ἄλλους , ἀλλ´ οὐ πρὸς ἐμὲ τὰς σάς εἶναι λοιδορίας καὶ τὰ συγγράμματα , ἐπεὶ τὴν εὐσέβειαν πάντες μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὡς μητέρα κοινήν ἔχομεν , πῶς ἐστι δυνατὸν ὑβριζομνου τινὸς κατ´ αὐτὴν εἰρηνικὸν εἶναι τὸν ἕτερον ; εἰ μή που καταφρονῶν οὗτος τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης , καὶ τὴν οἰκείαν δόξαν παντὶ τρόπῳ περιποιούμενος , μὴ λέγειν κατά τινος πάντοτε σπεύδει , κἂν ὑπὲρ εὐσεβείας ὁ λόγος ἦ , ἵνα μὴ καθ´ ἑαυτοῦ τούς τε ἄλλου · καὶ τὸν ἀντιλέγοντα διεγείρῃ ; Ἐγὼ γοῦν ἀκριβέστατα γινώσκω ὅτι πολλοί μοι καὶ μέμόονται καὶ λοιδορήσουσι , καὶ ἄλλοι ἄλλα τινὰ πρὸς τὸν οἰκεῖον ἕκαστος σκοπὸν ἢ τὴν γνῶσιν ἐροῦσι κατ´ ἐμοῦ , καὶ αὐτ´ ς δὲ σὺ ὁ τὴν ὑπόθεσιν κεκινηκὼς ἐκβαλεῖν στουδάσεις τὸ ὄνομά μου ὡς πονηρὸν , ἀλλ´ οὐδέν μοι περὶ τῶν τοιούτων μέλλει · οἶδα γὰρ καὶ πεπληροφόρημαι τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ , ὑπὲρ τῆς ἐν Θεῷ ἀληθείας εἶναί μοι τὸν ἀγῶνα καὶ τὴν σπουδήν · αἱροῦμαι δὲ μᾶλλον συνυβρίζεσθαι ταῦτα πάσχουσι τοῖς διὰ τὸν Θεὸν πτωχοῖς καὶ εὐτελέσιν ἀδελφοῖς , ἢ πρόσκαιρον ἔχειν εὐφημίας καὶ δόξης ἀνθρωπίνης ἀπόλαυσιν · κατὰ Χριστὸν ζώντων ὀνειδισμὸν , τῶν τοῦ κόσμου παντὸς θησαυρῶν . » Ἐννέα μὲν οὖν οἱ πάντες ὄνου τῷ σοφῷ τηνικαῦτα συντάττονται λόγοι κατά γε τῶν ψευδῶν λόγων καὶ τῆς διεστραμμένης τοῦ Βαρλαὰμ δόξης , ὑπὲρ τῆς κατ´ εὐσέβειαν δ´ ἀληθείας οἰκειότερ ν εἰπεῖν μᾶλλον , καὶ τῶν ταύτης τροφίμων , εἰς τρεῖς διηρημένοι τριέδας · εἰσί γε μὴν οὐ κατ´ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὀμοίως , διὰ πάντων πάντες ἐκδεδο . μένοι · ἦ γὰρ ἂν οὐδ´ εἰς ἀριθμούς τε καὶ τάξιν οὕτω διῄρηντο · ἀλλὰ τὴν μὲν ἱεοὰν ἡσυχίαν ὁμοῦ προΐστανται πάντες , καὶ ὡς εἰς σκοτὸν αὐτήν τε ταύτην
Lemmas: ὁ ἄκαιρος πρός ὁ μοναχός Ἔρις ἀπέχω , καί ὁ περί προσευχή καί ἡσυχία · , μᾶλλον δέ ὁ κατ´ αὐτός τε οὗτος καί ὁ οὗτος διδάσκω θεόφορος λέγω καί γράφω . οὖον μόνος καί χαρά οὐδείς οὐδοτιοῦν , φημί , ἐντεῦθεν πρόσειμι σύ δόξα , καθά δήπουθεν ἐν ὁ λογισμός ἄκαιρος φαντάζω , ἀλλά καί πρός ἐναντίος ἅπας περιτρέπω σύ ὁ ὁ μηχανή , εὕω εἰμί · νῦν μέν γάρ ἔτι καί σοφός τις καί μέγας δόξα ἴσχω παρά πᾶς σχεδόν ὁ ἄνθρωπος , καί οὐ εἰμί ὅς οὐ ἐπαινέω · χράω τοιγάρ ὁ σεαυτοῦ , καί λέγω Χάι γράφω καί φιλοσοφέω καί διδάσκω ὁ ὁ ἔξω φιλοσοφία τε καί ὁ μάθημα , ὅς δήπου καί συντρέφω καί ὅσπερ καλῶς ἀσκέω · καί οὔτε τις ὁ προσίστημι ἔχω καί ἀντιλέγω , πλεῖστος μέν οὖν μάλιστα καί καλός ξέω ὁ ἀκούω τε καί ἕπομαι , καί ὁ νῦν εἰμί δόξα πλεῖστος προστίθημι , πᾶς μετά ὁ λόγος καί ὁ γνώμη ἐπαινέω τε καί τιμάω · εἰμί σός ὁ σός ἀφίημι οὗτος , καί ὅσπερ οἶδα καθάπερ φημί , περί ὁ ἀλλότριος καί ὅς οὖον μανθάνω οὐδοπωστιοῦν , ἡσυχία φημί καί προσευχή καί ὁ τοιοῦτος , ὥσπερ ἐκ ἀντίστροφος γράφω καί φιλοσοφέω καί διδάσκω ἐπιχειρέω , καί προσέτι ὁ κατά ὁ μοναχός λοιδορία καί ὁ ὕβρις οὐ ἀπέχω , πρῶτος μέν οὐδός ἀκούω τις ὁ παρά σύ νόος ἔχω , περί ὡς οὖον οἶδα λέγω . τε καί φιλοσοφέω πειράω · μή δέχομαι καί γάρ φιλόσοφος , ὁ ἐμός φημί θεοφόρος φιλόσοφος Ἰσαάκ , περί ὁ καθ´ ἡσυχία διδασκονεος . Ἔπειτ´ οὖον μόνυν ἄδοξος τις καί ἄτιμος καθ´ ὑπερβολή ὁ ἡμέτερος διά οὗτος γίγνομαι , ἀλλά καί ἀπόδρασις αἰσχρῶς , οἴομαι , ὁ τελευταῖος ὑπό αἰσχύνη ἐντεῦ τίθημι , καί πολύς τις καί ἀνόνητος ὁ μετάμελος ἔχω . οὗτος πρός ἐκεῖνος οὗτος σοφός τε καί θεόπνευστος ἐρῶ ὁ Γρηγόριος , ὁ δή καί εἰς ὕστερος κατά ὁ ἐκεῖνος λόγος ἐκβαίνω , καθάπερἴσμεν , ὁ Βαρλαάμ οὐδείς κακός Βαρλαάμ εἰμί καί αὖθις , ὁ αὐτός ἢ καί χείρων ἐπιχειρέω καθ´ ἕκαστος , καί πᾶς λόγος καί σύγγραμμα ἀναίδην κατά ὁ ἐκκλησία καί ὁ οὗτος ἱερός τε καί μυστικός ἀσελγαίνω · ὅθεν καί ὁ ἐπιστροφή ἐκεῖνος καί ὁ διόρθωσις ἀπογιγνώσκω καθάπαξ , ἐκ ἀνάγκη καί αὐτός ἐπί ὁ γράφω ἔρχομαι , καί λόγος ἱερός ὁ βέβηλος ἀνατρέπω ὁ λόγος , ἵνα μή ὁ κακός αἵρεσις καθάπερ εἰμί τις ψυχοφθόρος λύμη ἄλλος ἀπ´ ἄλλος μεταδιδόμενος , καί καθ´ ἕκαστος εἰς ὁ πρόσω χωρέω , δυσίατος ἢ καί ἀνίατος ἐπι ἔσχατος καθίστημι ὁ πάθος . οὗτος καί ὁ Βαρλαάμ πρός γνῶσις ἔρχομαι , οὖον μικρός φοβέω τε καί συνταράσσω · ἀμελέω καί ὁ μεγάιῳ προσέρχομαι , μεθ´ ὅσος ἄν τις εἶπον ὁ κολακεία ὅς ὑπόκρισις , ἐγώ σύ φημί , καί σοφός καί μέγας καί οαυμαστος ἐν πᾶς εἰδοί , οὖον παύω τοῦτος αὐτός πρός πᾶς καθ´ ἕκαστος βοῦς , καί πάομαι καί Ψυχή καί γλῶσσα ὁ ἔπαινος ὁ κατά σύ χράω · σύ δδʹ οὐ ὅδε ὅς τίς μανθάνω , καί τίς κατ´ ἐγώ ὁ λογισμός ἴσχω , πᾶς κατο´ ἐγώ ὁ ἐναντίος ἐπιχειρέω καί λέγω καί γράφω , καί πᾶς καλός , ὅς δή λέγω , κινέω · καίτοι γε μήτε ὁ κοινός λυμαίνω μηδοτιοῦν , οὐδέ γάρ ἄν ποτός τις ἐξελέγχω , μῆτε ἴδιος γε κατά σύ καί ὁ σός χωρέω , πῶς γάρ ; ὁ ὁ σός ἀεί μᾶλλον δίδωμι ἔπαινος , καθά δή καί προτρέπω , ἀλλά πρός ἄλλος τις μᾶλλον βλέπω , καί κατ´ ἐκεῖνος λίδα καί λόγος χράω καί γράμμα , καί οὗτος μέν μετά ὁ φίλος ὑπόκρισις καί ὁ ψεῦδος ὁ Βαρλαάμ . οἷος δδʹ ὁ ὁ ἀλήθεια αὖς φίλος καί μαθητής , πολύς τε καί κοινός ἀμφότερος πάρειμι Φίλων , ἀντεπάγω ὁ προ ἐκεῖνος εἴρω ; Ὅρας δή ὁ καλός ἐκεῖνος γλώστης θαυμαστός λέγω καί πάλιν ἀκούω · « ὁ Κ εἰμί ὁ παράπαν συμφέρω , οὐδός ἀγαθός , φημί , μᾶλλον μέν οὖν καί λίαν ἐπιβλαβής ἅπας ὁ ζητέω ἐν λόγος ὁ ὑπέρ λόγος · καί ὁ μυστικός ὁ δῆμος προβάλλω . καί μειράκιον ἀκοή ἐκδίδωμι οὗτος καί διάνοια , καί ὁ μιγάς ὁ μονάζω ἐπεγείρω , καί γαληνίζω νῦν ὑπέρ ποτός κατά ὁ ὁμολογία ὁ πίστις ἀφορμή ὑποβάλλω οὖον μικρός κυκεών ὅς ὁ ὁ Χριστός ἐκκλησία . Τοῦτ´ οἴομαι καί σύ μέμψις φέρω , καί μῖσος παρά πᾶς ποιόω , καί πειρασμός οὔτοι φορητός , ὡς ἔγωγε πάνυ πείθω , καθά σύ καί πρότερος εἶπον · παρίημι γάρ ὁ ἀφανής βλάβη νῦν ὅσος τείνω πρ’ς ὁ Ψυχή . ὅτι2 δέ φημί πρός ἄλλος , ἀλ οὖον πρός ἐγώ ὁ σός εἰμί λοιδορία καί ὁ σύγγραμμα , ἐπεί ὁ εὐσέβεια πᾶς εἷς καί ὁ αὐτός ὡς μήτηρ κοινός ἔχω , πῶς εἰμί δυνατός ὑβρίζω τις κατ´ αὐτός εἰρηνικός εἰμί ὁ ἕτερος ; εἰμί μή ποῦ καταφρονέω οὗτος ὁ ὁ Θεός δόξα , καί ὁ οἰκεῖος δόξα πᾶς τρόπος περιποιέω , μή λέγω κατά τις πάντοτε σπεύδω , κἀν ὑπέρ εὐσέβεια ὁ λόγος εἰμί , ἵνα μή καθ´ ἑαυτοῦ ὁ τε ἄλλος · καί ὁ ἀντιλέγω διεγείρω ; ἐγώ γοῦν ἀκριβής γιγνώσκω ὅτι πολύς ἐγώ καί μιμνῄσκω καί λοιδορέω , καί ἄλλος ἄλλος τις πρός ὁ οἰκέω ἕκαστος σκοπός ἢ ὁ γνῶσις εἴρω κατ´ ἐγώ , καί αὐτ Σ δέ σύ ὁ ὁ ὑπόθεσις κινέω ἐκβάλλω στουδασυς ὁ ὄνομα ἐγώ ὡς πονηρός , ἀλ οὐδείς ἐγώ περί ὁ τοιοῦτος μέλλω · οἶδα γάρ καί πληροφορέω ὁ χάρις ὁ Χριστός , ὑπέρ ὁ ἐν Θεός ἀλήθεια εἰμί ἐγώ ὁ ἀγών καί ὁ σπουδή · αἱρέω δέ μᾶλλον συνυβρίζω οὗτος πάσχω ὁ διά ὁ θεός πτωχός καί εὐτελής ἀδελφός , ἢ πρόσκαιρος ἔχω Εὐφημία καί δόξα ἀνθρώπινος ἀπόλαυσις · κατά Χριστός ζῶ ὀνειδισμός , ὁ ὁ κόσμος πᾶς θησαυρός . » ἐννέα μέν οὖν ὁ πᾶς ὄνος ὁ σοφός τηνικαῦτα συντάσσω λόγος κατά γε ὁ ψευδής λόγος καί ὁ διαστρέφω ὁ Βαρλαάμ δόξα , ὑπέρ ὁ κατ´ εὐσέβεια δδʹ ἀλήθεια οἰκεῖος Ν εἶπον μᾶλλον , καί ὁ οὗτος τρόφιμος , εἰς τρεῖς διαιρεμένος τριέδας · εἰμί γε μήv οὖον κατ´ αὐτός καί ἐπί ὁ αὐτός ὄμοιος , διά πᾶς πᾶς ἐκδίδωμι . μένω · εἰμί γάρ εἄν οὐδός εἰς ἀριθμός τε καί τάξις οὗτος διαιρέω · ἀλλά ὁ μέν ἱεοὰν ἡσυχία ὁμοῦ προίστημι πᾶς , καί ὡς εἰς σκότος αὐτός τε οὗτος