cogPG.PG151 420
ὀνομάζεσθαι ταυτὶ σκοπεῖς τὸν Θεὸν , ὤσπερ κἀκεῖνα τὰ πολυώνυμα , ὡς ὅταν ἄορ , ξίφος , φάσγανον τὸ αὐτὸ λέγωμεν , ἢ τὸν αὐτὸν Ἰούδαν τε καὶ Λεββαῖον ὁμοῦ καὶ Θαδδαῖον , καὶ δὴ καὶ Βαρσαβᾶν καὶ Ἰωσὴφ τὸν αὐτὸν καὶ Ἰοῦστον , καὶ οὐχ ὑποβέβληταί τι σημαινόμενον κατάλληλον ἑκάστῳ των τοῦ Θεοῦ ὀνομάτων , ἀλλὰ καὶ Θεὸν καὶ βασιλέα καὶ κριτὴν , καὶ ἀγαθὸν , καὶ φιλάνθρωπον , καὶ δίκαιον , καὶ Πατέρα , καὶ δημιουργὸν αὐτὸν λέγοντες , οὐδέν τι πρᾶγμα , κατὰ σέ , δηλοῦν ἕκαστον τῶν εἰρημένων νόμεθα , μάτην ἐγκαλεῖται τὴν σύγχυσιν ταύτην Εὐνόμιος μόνος , οὐδὲν ἧττον καὶ σοῦ τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν καὶ φρονοῦντος καὶ γράφοντος . Καίτοι γε καὶ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν τούτων καὶ ὁρωμένων , ἐξ ὧν καὶ ταῖς θείαις ἐνεργείαις δήπουθεν τέθειται τὰ ὁνόματα , εἷς μέν ἐστιν ὁ βασιλεὺς καὶ ὁ αὐτὸς , οὐ διάφοροι , ἀλλ´ ἐξ ὧνένεργεῖ κατὰ καιροὺς διαφόρως , διαφόρως αὐτὸν καὶ προσαγορεύομεν Καὶ τὸν αὐτὸν βασιλέα νῦν μὲν ἄρχειν καὶ βασιλεύειν λέγομεν , νῦν δὲ κρίνειν , νῦν δὲ εὐεργετεῖν · καὶ ποτὲ μὲν τοῖς ἐχθροῖς μάχεσθαι , καὶ προπολεμεῖν τῶν οἰκείων , ποτὲ δὲ νομοθετεῖν , ἄλλοτε δὲ τῶν ἀδικουμένων προῖστασθαι , καὶ πρέσβεσι καὶ πόλεσι χρηματίζειν , καὶ ἡγεμόνας , καὶ στρατηγοὺς χειροτονεῖν κατὰ γῆν τε καὶ θάλατταν . Καὶ ἡ τούτων ἑκάστου ἐνέργεια καὶ προσηγορίᾳ καὶ ὄνομα κατὰ καιρὸν γίγνεται δηλαδὴ τῷ βασιλεῖ · καὶ ὁ αὐτός τε καὶ εἶς πολλά τε καὶ διάφορα τὰ ὁνόματα κέκτηται , οὔτε πρὸς τὸν τῆς οὐσίας αὐτοῦ λόγον καὶ ὅρον ἀναγόμενα , οὔτε ἕν τι καὶ τὸ αὐτὸ τὰ πάντα ὁμοῦ σημαίνοντα , οὔτε ὀνόματα μόνα πραγμάτων ἔρημα πεφυκότα , ἀλλὰ πρὸς τὸ οἰκεῖον σημαινόμενον λεγόμενον ἔκαστον , καὶ ποὸς ἕν τι τῶν περὶ τὸ ὑποκείμενον , δηλαδὴ τὴν οὐσίαν , καταλλήλως λεγόμενον . Εἰ γοῦν περὶ τὸν ἄνθρωπον οὕτω κατὰ φύσιν ἕπεται τὰ τοιαῦτα , καὶ οὕτε τῷ τῆς οὐσίας οὐδοτιοῦν λυμαίνεται λόγῳ , καὶ πραγμάτων προσφυῶν τε καὶ καταλλήλων εἰσὶ δηλωτικὰ τὰ ὁνόματα , περὶ τοῦ Θεοῦ τί ἄν τις καὶ φῇ τοῦ κατὰ φύσιν παντοδυνάμου μόνου , καὶ ὑπὲρ πᾶσαν ὄντος καὶ δύναιμιν , καὶ σοφίαν , καὶ ζωὴν , καὶ ἐνέργειαν , καὶ ὅσα τοιαῦτα , ᾧ πρὸς πάντα τὸ θῷειν ἀρκεῖ μόνον , καὶ τὸ ἐννόημα ἔργον συντετελεσμένον ἐστὶ , καὶ διὰ τοῦτο καὶ ζῶν , καὶ αὐτοζωὴ , καὶ σοφὸς , καὶ αὐτοσοφία , καὶ δυνατὸς , καὶ αὐτοδύναμις , καὶ δὴ καὶ τῶν τοιούτων ὑποστάτης παρὰ τὴς θεολογίας κηρύττεται ; Τὸ μὲν πρῶτον διὰ τὸ ἐνυπόστατον , ἵνα μὴ δύναμίς τις ἀνυπόστατος νομισθῇ · τὸ δεύτερον , ἵνα μὴ δόξῃ κατὰ μέθεξιν καὶ αὐτὸς τὰ τοιαῦτα κεκτῆσθαι · τὸ δὲ τρίτον , ὅτι μὴ τῶν μετεχόντων μόνον ἐκείνων , φημὶ δὴ τῶν κτισμάτων , ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν μετοχῶν , ὡς ἰδίων καὶ φυσικῶν δυνάμεων αἴτιος , ἂ δὴ καὶ ὁ σοφὸς Διονύσιος φθάσας ἡμᾶς ἐδίδαξεν . Ἐἰ δὲ λέγεις ὅτι ἁπλοῦς ἐστιν ὁ Θεὸς ; καὶ ὅπερ ἄν τις αὐτὸν προσείπη , τῆς οὐσίας αὐτοῦ , καὶ οὐκ ἄλλου του σημαντικόν ἐστι , τοῦτο καὶ γὰρ μάλα τρανῶς καὶ διισχυρίζῃ καὶ γράφεις , ἀλλ´ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο , καὶ οὐκ ἄλλο τὴν πρὸς Εὐνόμιόν σαι προσμαρτυρεῖ συμφωνίαν , ὧ τᾶν , ἀκριβῶς . ΠΙμεῖς γὰρ οὐ μόνον ἀπλοῦν ἴσμεν ἡμῶν τὸν Θεὸν , ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν ἀπλότητα , καὶ ὑπὲρ πᾶσαν οὐσίαν καὶ δύναμιν . « Τί καὶ γὰρ ὃν τὸ θεῖον ἀπλῆς ἐστι φύσεως , ὁ Θεολόγος φησὶ Γρηγόριος , ἐπιζητήσωμεν . Οὐ γὰρ δὴ τοῦτο φύσις αὐτῷ Ἀ ἀπλότης , εἴπερ μηδὲ τοῖς συνθέτοις μόνον τὸ εἶναι συνθέτοις . » Ἄκουε δ´ ἑξῆς καὶ τῶν ὁμοτρόπων καὶ συμφυῶν αὐτῷ θεολόγων τὰ αὐτὰ πρὸς τοὺς αὐτοὺς , ὥσπερ ἐξ ἑνὸς στόματος , περὶ τῶν αὐτῶν ὡσαύτως φιλοσοφούντων . Βασίλειος μὲν οὖν ὁ μέγας πρὸς τὸν ἱερὸν Ἀμφιλόχιον γράφων , Ἰμεῖς , φηοί , τὴν μεγαλειότητα τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγομεν , καὶ τὴν δύναμιν , καὶ τὴν σοφίαν , καὶ τὴν ἀγαθότητα , καὶ τὴν πρόνοιαν , ἧ ἐπιμελεῖται ἡμῶν , καὶ τὸ δίκαιον αὐτοῦ τῆς κρίσεως , οὐκ αὐτὴν τὴν οὐ αίαν . Ἀλλ´ ἀπλοῦς , φησὶν , ὁ Θεὸς , καὶ ὅπερ ἂν αὐτοῦ ἀπαριθμήσῃς , γνωστὸν τῆς οὐσίας ἐστί . Τοῦτο δὲ σόφισμά ἐστι μυρίας τὰς ἀτοπίας ἔχον . » Καὶ πάλιν ὁαὐτὸς πρὸς Εὐνόμιον · « Εἰ μὲν γὰρ οὐδὲν ὅλως κατ´ ἐπίνοιαν ὁ Εὐνόμιος θεωρεῖ , ἵνα μὴ δόξῃ ανθρωπίναις τὸν Θεὸν σεμνύνειν προσηγορίαις , πάντα ὁμοίως οὐσίαν ὁμολογήσει τὰ ἐπιλεγόμενα τῷ Θεῷ . Ιῶς οὖν οὐ καταγέλαστον τὸ δημιουργικὸν οὐσίαν εἶναι λέγειν , τὸ προνοητικὸν πάλιν οὐσίαν , τὸ προγνωστικὸν ὡσαύτως , καὶ ἁπαξαπλῶς πᾶσαν ἐνέργειαν οὐσίαν τίθεσθαι · Καὶ εἰ ταῦτα πάντα πρὸς ἓν σημαινόμενον τείνει , ἀνάγκη πᾶσα ταυτὸν ἀλλήλοις δύνασθαι τὰ ὀνόματα , ὡς ἐπὶ τῶν πολυωνύμων , ὅταν Σίμωνα καὶ Πέτρον καὶ Κηφᾶν τὸν αὐτὸν λέγωμεν . Οὐκοῦν ὁ ἀκούσας τὸ ἀναλλοίωτον τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ ἀγέννητον ὑπαχθήσεται , καὶ ὁ ἀκούσας τὸ ἀμερὲς πρὸς τὸ δημιουργικὸν ἀπενεχθήσεται . Καὶ ταύτης τί ἂν γένοιτο τῆς συγχύσεως ἀτοπώτερον , ἀφελόμενον τὴν ἰδίαν ἑκάστου τῶν ὁνομάτων σημασίαν , ἀντινομοθετεῖν τῇ τε κοινῇ χρήσει καὶ τῆ νομοθεσίᾳ τοῦ Πνεύματος ; » Καὶ μετ´ ὀλίγον · « Πῶς οὖν οὐχὶ μανία σαφὴς μὴ ἴδιον σημανόμενον ἑκάστῳ τῶν ὀνομάτων ὑποβεβλῆσθαι λέγειν , ἀλλὰ παρὰ τὴν ἐνέργειαν πάντα ταυτὸν δύνασθαι ἀλλήλοις διορίζειν τὰ ὁνόματα ; » Ὁ δὲ τούτων συμφυής ἀδελφὸς καὶ ὁμότροπος , Γρηγόριος ὁ Νύσσης φημί , τὰ αὐτὰ καὶ διανοίᾳ καὶ λέξεσι σχεδὸν πρὸς τὸν αὐτὸν εἰπὼν ἀντικείμενον , εἶτα ἐπάγει · Καὶ εἰ ταῦτα νομοθετεῖ ὁ Εὐνόμιος , τί μάτην αἱ Γραφαὶ πολυωνύμως τὴν θείαν φύσιν ἀνακαλοῦσι Θεὸν κριτὴν , δίκαιον , ἰσχυρὸν , μακρόθυμον , ἀληθινὸν , ἐλεήμονα , καὶ ἄλλα τοιαῦτα κατονομάζουσαι ; Εἰ γὰρ οὐδὲν τῶν ὁνομάτων ἐπί τινος ἱδιαζούσης ἐννοίας καταλαμβάνεται , πάντα δὲ ἀλλήλοις διὰ τῆς κατὰ τὸ σημαινόμενον συγχύσεως ἀναπέφυρται , μάταιον ἂν εἴη πολλαῖς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ταῖς ἐπωνυμίαις κεχρῆσθαι , μηδεμιᾶς τῆς κατὰ τὸ σημαινόμενον διαφορᾶς ἀπ´ ἀλλήλων τὰ ὀνόματα διαστελλούσης . Ἀλλ´ ἡμεῖς οὐ τὸ ὑποκείμενον ταῖς ἐννοίαις ταύταις συνδιασχίζομεν , ἀλλ´ ὃ τί ποτε κατ´ οὐσίαν ἐστὶν ἓν εἶναι πεπιστευκότες , πρὸς πάσας τὰς τοιαὐτας ὑπολήψεις οἰκείως ἔχειν τὸ νοηθὲν ὑπειλήφα . μεν . Οὐ γὰρ μάχεται πρὸς ἄλληλα τὰ ὁνόματα κατὰ
Lemmas: ὀνομάζω οὗτος σκοπέω ὁ θεός , ὤσπερ ἐκεῖνος ὁ πολυώνυμος , ὡς ὅταν ἄορ , ξίφος , φάσγανον ὁ αὐτός λέγω , ἢ ὁ αὐτός Ἰούδας τε καί Λεββαῖος ὁμοῦ καί Θαδδαῖος , καί δή καί Βαρσαβᾶς καί Ἰωσήφ ὁ αὐτός καί Ἰοῦστος , καί οὐ ὑποβάλλω τίς σημαίνω κατάλληλος ἕκαστος ὁ ὁ Θεός ὄνομα , ἀλλά καί θεός καί βασιλεύς καί κριτής , καί ἀγαθός , καί φιλάνθρωπον , καί Δίκαιος , καί πατήρ , καί δημιουργός αὐτός λέγω , οὐδείς τίς πρᾶγμα , κατά σός , δηλόω ἕκαστος ὁ εἴρω νοέω , μάτην ἐγκαλέω ὁ σύγχυσις οὗτος Εὐνόμιος μόνος , οὐδείς κακός καί σύ ὁ αὐτός περί ὁ αὐτός καί φρονέω καί γράφω . καίτοι γε καί ἐπί ὁ αἰσθητής οὗτος καί ὁράω , ἐκ ὅς καί ὁ θεῖος ἐνέργεια δήπουθεν τίθημι ὁ ὄνομα , εἷς μέν εἰμί ὁ βασιλεύς καί ὁ αὐτός , οὖον διάφορος , ἀλ ἐκ ὧνένεργεῖ κατά καιρός διάφορος , διάφορος αὐτός καί προσαγορεύω καί ὁ αὐτός βασιλεύς νῦν μέν ἄρχω καί βασιλεύω λέγω , νῦν δέ κρίνω , νῦν δέ εὐεργετέω · καί ποτέ μέν ὁ ἐχθρός μάχομαι , καί προπολεμέω ὁ οἰκέω , ποτέ δέ νομοθετέω , ἄλλοτε δέ ὁ ἀδικέω προίστημι , καί πρέσβυς καί πόλις χρηματίζω , καί ἡγεμών , καί στρατηγός χειροτονέω κατά γῆ τε καί θάλασσα . καί ὁ οὗτος ἕκαστος ἐνέργεια καί προσηγορία καί ὄνομα κατά καιρός γίγνομαι δηλαδή ὁ βασιλεύς · καί ὁ αὐτός τε καί εἰμί πολύς τε καί διάφορος ὁ ὄνομα κτάομαι , οὔτε πρός ὁ ὁ οὐσία αὐτός λόγος καί ὅρος ἀνάγω , οὔτε εἷς τίς καί ὁ αὐτός ὁ πᾶς ὁμοῦ σημαίνω , οὔτε ὄνομα μόνος πρᾶγμα ἐρῆμος φύω , ἀλλά πρός ὁ οἰκέω σημαίνω λέγω ἕκαστος , καί ποιός εἷς τίς ὁ περί ὁ ὑπόκειμαι , δηλαδή ὁ οὐσία , κατάλληλος λέγω . εἰμί γοῦν περί ὁ ἄνθρωπος οὗτος κατά φύσις ἕπω ὁ τοιοῦτος , καί ἵημι ὁ ὁ οὐσία οὐδοτιοῦν λυμαίνομαι λόγος , καί πρᾶγμα προσφυής τε καί κατάλληλος εἰμί δηλωτικός ὁ ὄνομα , περί ὁ Θεός τίς ἄν τις καί φημί ὁ κατά φύσις παντοδύναμος μόνος , καί ὑπέρ πᾶς εἰμί καί δύο , καί σοφία , καί ζωή , καί ἐνέργεια , καί ὅσος τοιοῦτος , ὅς πρός πᾶς ὁ θωάζω ἀρκέω μόνος , καί ὁ ἐννόημα ἔργον συντελέω εἰμί , καί διά οὗτος καί ζῶ , καί αὐτοζωή , καί σοφός , καί αὐτοσοφία , καί δυνατός , καί αὐτοδύναμις , καί δή καί ὁ τοιοῦτος ὑποστάτης παρά σής θεολογία κηρύσσω ; ὁ μέν πρῶτος διά ὁ ἐνυπόστατος , ἵνα μή δύναμις τις ἀνυπόστατος νομίζω · ὁ δύο , ἵνα μή δόξα κατά μέθεξις καί αὐτός ὁ τοιοῦτος κτάομαι · ὁ δέ τρίτος , ὅτι μή ὁ μετέχω μόνος ἐκεῖνος , φημί δή ὁ κτίσμα , ἀλλά καί αὐτός ὁ μετοχή , ὡς ἴδιος καί φυσικός δύναμις αἴτιος , ὅς δή καί ὁ σοφός Διονύσιος φθάνω ἐγώ διδάσκω . εἰμί δέ λέγω ὅτι ἁπλόος εἰμί ὁ θεός ; καί ὅσπερ ἄν τις αὐτός προσεῖπον , ὁ οὐσία αὐτός , καί οὐ ἄλλος ὁ σημαντικός εἰμί , οὗτος καί γάρ μάλα τρανής καί διισχυρίζομαι καί γράφω , ἀλ αὐτός μέν οὖν οὗτος , καί οὐ ἄλλος ὁ πρός Εὐνόμιον σός προσμαρτυρέω συμφωνία , ἵημι ὅς , ἀκριβῶς . ΠΙμεῖς γάρ οὖον μόνος ἀπολόω οἶδα ἐγώ ὁ θεός , ἀλλά καί ὑπέρ αὐτός ἀκριβῶς ὁ απλότητα , καί ὑπέρ πᾶς οὐσία καί δύναμις . « τις καί γάρ ὅς ὁ θέω ἁπλόος εἰμί φύσις , ὁ Θεολόγος φημί Γρηγόριος , ἐπιζητέω . οὖον γάρ δή οὗτος φύσις αὐτός ὅς ἁπλότης , εἴπερ μηδέ ὁ σύνθετος μόνος ὁ εἰμί σύνθετος . » Ἄκουος δδʹ ἑξῆς καί ὁ ὁμότροπος καί συμφυής αὐτός θεολόγος ὁ αὐτός πρός ὁ αὐτός , ὥσπερ ἐκ εἷς στόμα , περί ὁ αὐτός ὡσαύτως φιλοσοφέω . Βασίλειος μέν οὖν ὁ μέγας πρός ὁ ἱερόν Ἀμφιλόχιος γράφω , Ἰμεῖς , φημί , ὁ μεγαλειότητα ὁ Θεός οἶδα λέγω , καί ὁ δύναμις , καί ὁ σοφία , καί ὁ ἀγαθότης , καί ὁ πρόνοια , ἧ ἐπιμελέομαι ἐγώ , καί ὁ Δίκαιος αὐτός ὁ κρίσις , οὐ αὐτός ὁ οὖον Αἶα . Ἀλ Ἀπλοῦς , φημί , ὁ θεός , καί ὅσπερ εἄν αὐτός απαρίθμηση , γνωστός ὁ οὐσία εἰμί . οὗτος δέ σόφισμα εἰμί μυρίος ὁ ἀτοπία ἔχω . » καί πάλιν ὅς πρός Εὐνόμιον · « εἰμί μέν γάρ οὐδείς ὅλως κατ´ ἐπίνοια ὁ Εὐνόμιος θεωρέω , ἵνα μή δόξα ἀνθρώπινος ὁ θεός σεμνύνω προσηγορία , πᾶς ὁμοίως οὐσία ὁμολογέω ὁ ἐπιλέγω ὁ Θεός . ἰός οὖν οὖον καταγέλαστος ὁ δημιουργικός οὐσία εἰμί λέγω , ὁ προνοητικός πάλιν οὐσία , ὁ προγνωστικός ὡσαύτως , καί ἁπαξαπλῶς πᾶς ἐνέργεια οὐσία τίθημι · καί εἰμί οὗτος πᾶς πρός εἷς σημαίνω τείνω , ἀνάγκη πᾶς τατός ἀλλήλων δύναμαι ὁ ὄνομα , ὡς ἐπί ὁ πολυώνυμος , ὅταν Σίμων καί Πέτρος καί Κηφᾶς ὁ αὐτός λέγω . οὐκοῦν ὁ ἀκούω ὁ ἀναλλοίωτος ὁ Θεός πρός ὁ ἀγέννητος ὑπάγω , καί ὁ ἀκούω ὁ ἀμερής πρός ὁ δημιουργικός ἀποφέρω . καί οὗτος τίς εἄν γίγνομαι ὁ σύγχυσις ἄτοπος , ἀφαιρέω ὁ ἴδιος ἕκαστος ὁ ὁν͂ομα σημασία , ἀντινομοθετέω ὁ τε κοινός χρῆσις καί τῆ νομοθεσία ὁ πνεῦμα ; » καί μετέ ὀλίγος · « Πῶς οὖν οὐ μανία σαφής μή ἴδιος σεμαίνω ἕκαστος ὁ ὄνομα ὑποβάλλω λέγω , ἀλλά παρά ὁ ἐνέργεια πᾶς τατός δύναμαι ἀλλήλων διορίζω ὁ ὄνομα ; » ὁ δέ οὗτος συμφύω ἀδελφός καί ὁμότροπος , Γρηγόριος ὁ Νύσσα φημί , ὁ αὐτός καί διάνοια καί λέξις σχεδόν πρός ὁ αὐτός εἶπον ἀντίκειμαι , εἶτα ἐπάγω · καί εἰμί οὗτος νομοθετέω ὁ Εὐνόμιος , τίς μάτην ὁ γραφή πολυώνυμος ὁ θεῖος φύσις ἀνακαλέω θεός κριτής , Δίκαιος , ἰσχυρός , μακρόθυμος , ἀληθινός , ἐλεήμων , καί ἄλλος τοιοῦτος κατονομάζω ; εἰμί γάρ οὐδείς ὁ ὁν͂ομα ἐπί τις ιδιάζων ἔννοια καταλαμβάνω , πᾶς δέ ἀλλήλων διά ὁ κατά ὁ σημαίνω σύγχυσις ἀναφύρω , μάταιος εἄν εἰμί πολύς ἐπί ὁ αὐτός ὁ ἐπωνυμία χράομαι , μηδείς ὁ κατά ὁ σημαίνω διαφορά ἀπ´ ἀλλήλων ὁ ὄνομα διαστέλλω . Ἀλ ἐγώ οὖον ὁ ὑπόκειμαι ὁ ἔννοια οὗτος συνδιασχίζω , ἀλ ὅς τίς ποτός κατ´ οὐσία εἰμί εἷς εἰμί πιστεύω , πρός πᾶς ὁ τοιοῦτος ὑπόληψις οἰκεῖος ἔχω ὁ νοέω ὑπολαμβάνω . μέν . οὖον γάρ μάχομαι πρός ἀλλήλων ὁ ὄνομα κατά