cogPG.PG151 405
ἤλιον , ἀντιβλέπειν τε καὶ ἀντιλέγειν ἴσχυες ἵλως , διατί μὴ κατὰ πρόσωπον ἀσκαρδαμυκτὶ πρὸς τὰς λαμπρὰς ἐκείνας καὶ ὑπερκοσμίους ἔστης ἀκτῖνας , καθὰ δὴ καὶ τοὺς ἀετοὺς τούτους φασὶ ταῖς ἡλιακαῖς ἀκτῖσι τὰ τέκνα προσάγειν , καὶ οὕτω τῶν γνησίων διακρίνειν τὰ νόθα , ἀλλὰ πρὸς μὲν ἐκεῖνα γλαυκὸς ὀφθαλμοὺς ἢ νυκτερίδος ἄντικρυς φέρεις , πρὸς δὲ τοὺς παρηλίους , ἢ καὶ τὴν τῆς σελήνης παραβλέπων , οἰκειότερον εἰπεῖν μᾶλλον , ἢ βλέπων , ἀχλόν τινα , καὶ σκέτος , καὶ βαθεῖαν ὁμίχλην καταψεύδεσθαι τολμᾷς τοῦ νοητοῦ ἐκείνου ἡλίου , τὰ τῆς σῆς δηλαδὴ ψυχῆς τε καὶ διανοίας ἀλλόκοτα πάθη , ὑφ´ ὥν ἐλαυνόμενος ὡς μὴ ὤφελες κάκιστα , καὶ ἐν νυκτὶ πονηρὰν ἑσχηκὼς ἐλπίδα κατὰ τὸν μακάριον εἰπεῖν Ἡσαΐαν , καὶ τῷ ψεύδει κατὰ τὸν αὐτὸν αὖθις εἰρηκώς , καὶ αὐτὸς σκεπασθήσεσθαι , τὰς καταγελάστους ἐκείνας ἐνστάσεις , καὶ τὰ τῶν συλλογισμῶν εἴδωλα , καὶ τὰς κοινὰς τῶν θεολόγων παρεξηγήσεις , καὶ τὴν διάκενον ἔριν , καὶ τὴν ἀδολεσχίαν συνείρεις , τὸ ἐξ ἄνμου πλέκων σχοινίον , καὶ τῆς σκιᾶς κατατρέχων τῆς σῆς , καὶ καινόν τι παράδειγμα καὶ συμφορὰν ἄτικρυς τῇ τῶν πιστῶν Ἐκκλησίᾳ παρεισάγων τὰ σὰ , πρὸς ἃ καὶ παιδίον ἡρυθρίασεν ἄν ; Ἀλλὰ πρὸς μὲν ἐκεῖνα , καθὰ προθφην , ὕστερον Θεοῦ δηλαδὴ λόγον διδόντος κατὰ μέρος ἐροῦμεν · νῦν δὲ ἐπὶ τὴν ἀκολουθίαν , καὶ τὸν ὅρον τῆς εὐσε . βείας στρεπτέον ἡμῖν αὖθις τὸν λόγον , καὶ τὰ λείσοντα τοῖς φθάσασι προσθετέον . Οὐδὲ γὰρ ὅσιον ὄως οὐδὲ λυσιτελές , ἐκείνων πρὸ τοῦ τέλους ἀποσχέσθαι τῶν λόγων . Ἀνάγνωθι τοιγαροῦν . Ἀλλὰ καὶ τοῦ ἁγίου μάρτυρος καὶ φιλοσόφου , φησίν , Ἰουστίνου γράφοντος , ὡ ἄρα τοῦ Θεοῦ ἔχοντος οὐσίαν μὲν πρὸς ὕπαρξιν , βούλησιν δὲ πρὸς ποίησιν , ὁ ἀποῤῥίπτων οὐσίας τε καὶ βουλῆς τὴν διαφορὰν , καὶ τὴν ὕπαρξιν ἀποῤῥίπτει τοῦ Θεοῦ , καὶ τὴν ποίησιν , οὐ φανερῶς οἱ τὴν διαφορὰν ἀθετοῦντες οὖτοι , καὶ τὸν Θεὸν ἀρνούμενοι , καὶ τὸ αὐτόματον δοξάζοντες δείκνυνται ; Κατὰ γὰρ τὸν ἐκ Δαμασκοῦ θεῖον Ἰωάννην ἐνέργειά ἐστι καὶ ἡ βούλησις , ὡς ἑν τῷ περὶ ἐνεργείας τριακοστῷ ἕκτῳ τῶν δογματικῶν κεφαλαίων διασαφεῖ . Είπὼν γὰρ πρότερον περί τε ἄλλων , καὶ δὴ καὶ βουλήσεως ἀνθρωπίνης τε καὶ θείας , ἐπάγει εὐθὺς ἐν τῆ ἀρχῇ τοῦ ἐφεξῆς κεφαλαίου ἐπὶ λέξεως οὕτω · « Χρὴ γινώσκειν ὡς πᾶσαι αἱ δυνάμεις αἱ προειρημέ αι , αἶ τε γνωστικαὶ , αῖ τε ζωτικαὶ καὶ φυσικαὶ καὶ τεχνικαὶ , ἐνέργειαι λέγονται . Ἐνέργεια γάρ ἐστιν ἡ φυσικὴ ἑκάστης οὐσίας δύναμίς τε , καὶ κίνισις , ἧς μόνον ἐστέρηται τὸ μὴ ὄν . » Τούτων τοίνυν οὕτω πάνυ τοι σαφῶς διευκρινηρ . ντων , καὶ της διαφορᾶς μάλ´ ἐναργῶς καὶ ὡς οὐκ Κἄνλως ἐνῆν ἀποδεδειγμένης , οὐκ ἐν πειθοῖ ἀνθρωπίνης σοφίας , κατὰ τὸν θεσπέσιον Παῦλον , ἀλλ´ ἐν διδακτοῖς Πνεύματος ἁγίου , ταῖς τῶν Πατέρων δήπου Πθοπνεύστοις θεολογίαις ἡ θεία σύνοδος , Ἔδει τοὺς καλ ὁπωστινοσοῦν , ἔφη , περὶ τούτου διαφέρεσθαι τειραθέντας , νῦν γοῦν εἰ καὶ μὴ πρότερον , τὴν τῆς φιλονεικίας νόσον , τῆς ἑαυτῶν διανοίας εὐσεβῶς ἐξεληλακέναι , καὶ τοῖς κοινοῖς ἡμῶν καθηγεμόσι καὶ διδασκάλοις τῆς εὐσεβείας εὖ μάλα προθύμως ἐθελῆσαι πεισθῆναι , σάλπιγγος ἁπάσης περὶ διαφορᾶς οὐσίας καὶ ἐνεργείας , μονονουχὶ λαμπροτέρας φωνὰς ἀφιεῖσι , καὶ μηδέν τι μηδόλως ἐπιχειρεῖν αὐτοῖς ἀντιβαίνειν , καὶ πειρᾶσθαι πολυπραγμονεῖν περαιτέρω , τίς ἡ ἐνέργεια , καὶ ποταπὴ ἡ διαφορὰ , καὶ πῶς ἂν γένοιτο αὔτη · οὐ γὰρ , ὡς ἔοικε , τοῦ xρυσοστόμου Πατρὸς ἀκηκόασιν , ἐν οἷς τὸ κατὰ Ἰωἀννην θεῖον Εὐαγγέλιον ἐξηγεῖται , διδάσκοντος . ἀνερμήνευτον , καὶ Δπερινόητον , καὶ ὑπὲρ τοὺς της φύσεως νόμους , τὴν θείαν ἐνέργειαν εἶναι « Εἰ γὰρ τούτου , φησί , τοῦ Πνεύματος , οὗ τὴν αἴσθησιν δέχῃ τῇ ἀκοῇ καὶ τῇ ἁφῇ , ἑρμηνεῦσαι οὐκ οἶδας οὐδὲ τὴν ὁδὸν , πῶς τὴν ἀπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ἐνέργειαν περιεργάζῃ , τὴν τοῦ ἀνέμου οὐκ ἐπιστάμενος , καίτοι φωνὴν ἀκούων ; Τὸ δὲ , Ὃπου θέλει πνεῖ , πρὸς παράστασιν τῆς τοῦ Παρακλήτου εἵρηται ἐξουσίας , Εἰ γὰρ τοῦτο οὐδεὶς κατέχει , ἀλλ´ ὅπου θέλει φέρεται , πολλῷ μᾶλλον τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν οὐ φύρεως δυνήσονται νόμοι κατασχεῖν , οὐχ ὅροι σωματικῆς γεννήσεως , οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν . » Οὐδέ γε τοῦ μεγάλου Βασιλείου , Εὐνομίω ἀντιλέγοντος , καὶ θεολογοῦντος , ὡς ἄρα εἰ μέλλοιμεν ἅπαντα τῇ καταλήψει μετρεῖν , καὶ τὸ τοῖς λογισμοῖς ἀπερληπτον μηδὲ εἶναι τὸ παράπαν ὑπολαμβάνειν , οἰχήσεται μὲν ὁ τῆς πίστεως , οἰχήσεται δὲ ὁ τῆς ἐλπίδος μισθός . Πῶς δ´ ἂν εἴημεν ἔτι τῶν μακαρισμῶν ἄξιοι τῶν ἐπὶ τῇ πίστει τῶν ἀοράτων ἀποκειμένων , οἱ μόνοις τοῖς κατὰ λογισμὸν ἐναργέσι πειθόμενοι ; Πόθεν ἐματαιώθησαν τὰ ἔθνη , καὶ ἐσκοτίσθη ἢ ἀσύνετος αὐτῶν καρδία ; Οὐχ ἐπειδὴ τοῖς τῶν λογισμῶν φαινομένοις ἀκολουθοῦντες , τῷ κηρύγματι τοῦ Πνεύματος ἀπειθοῦσι ; Τί . νας δὲ Ἡσαΐας ἀπολωλότας ὀδύρεται ; Οὐαὶ οἱ σοφοὶ παρ´ ἑαυτοῖς καὶ ἐνώπιον αὐτῶν ἐπιστήμονες . Οὐ τοὺς τοιούτους ; Καὶ μετά τινα πάλιν ὁ τόμος , Φέρε νῦν ἡμεῖς , φησὶ , τῷ παρὰ τῶν Πατέρων πρεσβευομένῳ Θεῷ θαῤῥήσαντες , περί τε ἑνώσεως καὶ διακρίσεως τρόπου θείας οὐσίας καὶ ἐνεργείας βραχέ ἄττα πειραθῶμεν διεξιέναι , οὐκ οἴκοθεν λογισμοὺς ἐξευρίσκειν ἐπιχειροῦντες , εἰς συνηγορίαν τινὰ τῶν ὑπ´ αὐτῶν εὐσεβῶς πάλαι τεθεολογημένων , ἀλλ´ ὅνπερ ἁπανταχοῦ τηρεῖν ἐσπουδάκαμεν νόμον , τὰ τῆς Εκκλησίας δόγματα διὰ τῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας πιστοῦσθαι , καὶ μηδαμοῦ παρ´ ἑαυτῶν προστιθέναι , ἢ ἀφαιρεῖν τῶν τούτοις δογματισθέντων , τούτῳ δὴ κεχρημένοι κἀνταῦθα , τὴν θείαν ἐνέργειαν ἐκ τῆς θείας οὐσίας εἶναι διαῤῥήδην βοώντων ἀκηκοότες , οὐχ ὡς τὰ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ καὶ ταύτην εἶναι νομίζομεν , καθάπερ τοῖς διαφερομένοις σὺν πολλοῖς ἑτέροις ἀτόποις καὶ τοῦτο δοκεῖ . Τὸ μὲν γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ κἀπὶ τῶν κτισμάτων εἴρηται · τὸ δ´ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἐπ´ οὐδενὸς εἴρηταί ποτε τῶν ποιημάτων , μάλιστα μὲν οὖν καὶ ἀπείρηται παντελῶς τοῦτό γε τοῖς ἀγίοις , Ὅ τε γὰρ μέγας Βασίλειος , Τὸ ποιούμενον , φησίν , οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ ποιοῦντός ἐστι · καὶ ὁ θεῖος Δαμασκηνὸς , Ἡ κτίσις εἰ καὶ μετὰ ταυτα γέγονεν , ἀλλ´ οὐκ ἐκ
Lemmas: ἥλιος , ἀντιβλέπω τε καί ἀντιλέγω ἰσχύω Ἰλῶς , διατί μή κατά πρόσωπον ἀσκαρδαμυκτί πρός ὁ λαμπρός ἐκεῖνος καί ὑπερκόσμιος ἵστημι ἀκτίς , καθά δή καί ὁ ἀετός οὗτος φημί ὁ ἡλιακός ἀκτίς ὁ τέκνον προσάγω , καί οὗτος ὁ γνήσιος διακρίνω ὁ νόθος , ἀλλά πρός μέν ἐκεῖνος γλαυκός ὀφθαλμός ἢ νυκτερίς ἄντικρυς φέρω , πρός δέ ὁ παρήλιος , ἢ καί ὁ ὁ σελήνη παραβλέπω , οἰκεῖος εἶπον μᾶλλον , ἢ βλέπω , ἀχλόν τις , καί σκέτος , καί βαθύς ὁμίχλη καταψεύδομαι τολμάω ὁ νοητός ἐκεῖνος ἥλιος , ὁ ὁ σός δηλαδή Ψυχή τε καί διάνοια ἀλλόκοτος πάθος , ὑφ´ ἀνά ἐλαύνω ὡς μή ὀφείλω κακός , καί ἐν νύξ πονηρός ἔχω ἐλπίς κατά ὁ μακάριος εἶπον Ἡσαΐας , καί ὁ ψεύδω κατά ὁ αὐτός αὖθις εἴρω , καί αὐτός σκεπάζω , ὁ καταγέλαστος ἐκεῖνος ἔνστασις , καί ὁ ὁ συλλογισμός εἴδωλον , καί ὁ κοινός ὁ θεολόγος παρεξήγηση , καί ὁ διάκενος Ἔρις , καί ὁ ἀδολεσχία συνείρω , ὁ ἐκ ἄνμου πλέκω σχοινίον , καί ὁ σκιά κατατρέχω ὁ σός , καί καινός τίς παράδειγμα καί συμφορά ἄτικρυς ὁ ὁ πιστός ἐκκλησία παρεισάγω ὁ σός , πρός ὁ καί παιδίον ηρυθριααω ἄν ; ἀλλά πρός μέν ἐκεῖνος , καθά προτρέπω , ὕστερος Θεός δηλαδή λόγος δίδωμι κατά μέρος εἴρω · νῦν δέ ἐπί ὁ ἀκολουθία , καί ὁ ὅρος ὁ εὕω . βαίνω στρεπτέον ἐγώ αὖθις ὁ λόγος , καί ὁ λεισω ὁ φθάνω προσθετέον . οὐδέ γάρ ὅσιος ὄως οὐδέ λυσιτελής , ἐκεῖνος πρό ὁ τέλος ἀπέχω ὁ λόγος . ἀναγιγνώσκω τοιγάρ . ἀλλά καί ὁ ἅγιος μάρτυς καί φιλόσοφος , φημί , Ἰουστῖνος γράφω , εἰμί ἄρα ὁ Θεός ἔχω οὐσία μέν πρός ὕπαρξις , βούλησις δέ πρός ποίησις , ὁ ἀπορρίπτω οὐσία τε καί βουλή ὁ διαφορά , καί ὁ ὕπαρξις ἀπορρίπτω ὁ Θεός , καί ὁ ποίησις , οὖον φανερῶς ὁ ὁ διαφορά ἀθετέω οὗτος , καί ὁ θεός ἀρνέομαι , καί ὁ αὐτόματος δοξάζω δείκνυμι ; κατά γάρ ὁ ἐκ Δαμασκός θέω Ἰωάννης ἐνέργεια εἰμί καί ὁ βούλησις , ὡς ἑν ὁ περί ἐνέργεια τριακοστός ἕκτος ὁ δογματικός κεφάλαιος διασαφέω . εἶπον γάρ πρότερος περί τε ἄλλος , καί δή καί βούλησις ἀνθρώπινος τε καί θεῖος , ἐπάγω εὐθύς ἐν τῆ ἀρχή ὁ ἐφεξῆς κεφάλαιος ἐπί λέξις οὗτος · « χρή γιγνώσκω ὡς πᾶς ὁ δύναμις ὁ προλέγω ὁ , ἀεί τε γνωστικός , αῖ τε ζωτικός καί φυσικός καί τεχνικός , ἐνέργεια λέγω . ἐνέργεια γάρ εἰμί ὁ φυσικός ἕκαστος οὐσία δύναμις τε , καί κῖνις , ὅς μόνος στερέω ὁ μή εἰμί . » οὗτος τοίνυν οὗτος πάνυ ὅς σαφῶς διευκρινηρ . Ντων , καί ὁ διαφορά μάλ ἐναργής καί ὡς οὐ Κἄνλως ἐν-εἰμί ἀποδείκνυμι , οὐ ἐν πειθώ ἀνθρώπινος σοφία , κατά ὁ θεσπέσιος Παῦλος , ἀλ ἐν διδακτός πνεῦμα ἅγιος , ὁ ὁ Πατέρων δήπου Πθοπνεύστοις θεολογία ὁ θεῖος σύνοδος , δέω ὁ καλστις οπωστινοσεω , φημί , περί οὗτος διαφέρω τείρω , νῦν γοῦν εἰμί καί μή πρότερος , ὁ ὁ φιλονεικία νόσος , ὁ ἑαυτοῦ διάνοια εὐσεβής ἐξελαύνω , καί ὁ κοινός ἐγώ καθηγεμών καί διδάσκαλος ὁ εὐσέβεια εὕω μάλα προθύμως ἐθέλω πείθω , σάλπιγξ ἅπας περί διαφορά οὐσία καί ἐνέργεια , μονονού λαμπρός φωνή ἀφίημι , καί μηδείς τίς μηδόλως ἐπιχειρέω αὐτός ἀντιβαίνω , καί πειράω πολυπραγμονέω περαιτέρω , τίς ὁ ἐνέργεια , καί ποδαπός ὁ διαφορά , καί πῶς εἄν γίγνομαι οὗτος · οὖον γάρ , ὡς ἔοικα , ὁ xρυσοστομοω πατήρ ἀκούω , ἐν ὅς ὁ κατά Ἰωάννης θέω Εὐαγγέλιος ἐξηγέομαι , διδάσκω . ἀνερμηνεύω , καί δπερινοεω , καί ὑπέρ ὁ ὁ φύσις νόμος , ὁ θεῖος ἐνέργεια εἰμί « εἰμί γάρ οὗτος , φημί , ὁ πνεῦμα , ὅς ὁ αἴσθησις δέχομαι ὁ ἀκοή καί ὁ ἁφή , ἑρμηνεύω οὐ οἶδα οὐδέ ὁ ὁδός , πῶς ὁ ἀπό ὁ θεῖον πνεῦμα ἐνέργεια περιεργάζω , ὁ ὁ ἄνεμος οὐ ἐπίσταμαι , καίτοι φωνή ἀκούω ; ὁ δέ , ὅπου ἐθέλω πνέω , πρός παράστασις ὁ ὁ Παράκλητος λέγω ἐξουσία , εἰμί γάρ οὗτος οὐδείς κατέχω , ἀλ ὅπου ἐθέλω φέρω , πολύς μᾶλλον ὁ ὁ πνεῦμα ἐνέργεια οὖον φύρης δύναμαι νόμος κατέχω , οὐ ὅρος σωματικός γέννησις , οὐ ἄλλος ὁ τοιοῦτος οὐδείς . » οὐδός γε ὁ μέγας Βασίλειος , Εὐνόμιος ἀντιλέγω , καί θεολογέω , ὡς ἄρα εἰμί μέλλω ἅπας ὁ καταλαμβάνω μετρέω , καί ὁ ὁ λογισμός ἀπερληπτον μηδέ εἰμί ὁ παράπαν ὑπολαμβάνω , οἴχομαι μέν ὁ ὁ πίστις , οἴχομαι δέ ὁ ὁ ἐλπίς μισθός . Πῶς δδʹ εἄν εἰμί ἔτι ὁ μακαρισμός ἄξιος ὁ ἐπί ὁ πίστις ὁ ἀόρατος ἀπόκειμαι , ὁ μόνος ὁ κατά λογισμός ἐναργής πείθω ; πόθεν ματαιόω ὁ ἔθνος , καί σκοτίζω ἢ ἀσύνετος αὐτός καρδία ; οὐχ ἐπεί ὁ ὁ λογισμός φαίνω ἀκολουθέω , ὁ κήρυγμα ὁ πνεῦμα ἀπειθέω ; τις . νάω δέ Ἠσαΐας ἀπόλλυμι ὀδύρομαι ; οὐαί ὁ σοφός παρ´ ἑαυτοῦ καί ἐνώπιος αὐτός ἐπιστήμων . οὖον ὁ τοιοῦτος ; καί μετά τις πάλιν ὁ τόμος , φέρω νῦν ἐγώ , φημί , ὁ παρά ὁ Πατέρων πρεσβεύω Θεός θαρσέω , περί τε ἕνωσις καί διάκρισις τρόπος θεῖος οὐσία καί ἐνέργεια βραχύς τις πειράω διεξιέναι , οὐ οἴκοθεν λογισμός ἐξευρίσκω ἐπιχειρέω , εἰς συνηγορία τις ὁ ὑπό αὐτός εὐσεβής πάλαι θεολογέω , ἀλ ὅσπερ ἁπανταχοῦ τηρέω σπουδάζω νόμος , ὁ ὁ ἐκκλησία δόγμα διά ὁ διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία πιστόω , καί μηδαμοῦ παρ´ ἑαυτοῦ προστίθημι , ἢ ἀφαιρέω ὁ οὗτος δογματίζω , οὗτος δή χράομαι ἐνταῦθα , ὁ θεῖος ἐνέργεια ἐκ ὁ θεῖος οὐσία εἰμί διαρρήδην βοῦς ἀκούω , οὐ ὡς ὁ πᾶς ἐκ ὁ Θεός καί οὗτος εἰμί νομίζω , καθάπερ ὁ διαφέρω σύν πολύς ἕτερος ἄτοπος καί οὗτος δοκέω . ὁ μέν γάρ ἐκ ὁ Θεός ἐπί ὁ κτίσμα εἴρω · ὁ δδʹ ἐκ ὁ οὐσία ὁ Θεός ἐπι οὐδείς εἴρω2 ποτός ὁ ποίημα , μάλιστα μέν οὖν καί ἀπεῖπον παντελῶς οὗτος γε ὁ ἀγάω , ὅς τε γάρ μέγας Βασίλειος , ὁ ποιέω , φημί , οὐ ἐκ ὁ οὐσία ὁ ποιέω εἰμί · καί ὁ θεῖος Δαμασκηνός , ὁ κτίσις εἰμί καί μετά Ούτος γίγνομαι , ἀλ οὐ ἐκ