cogPG.PG151 378
διὰ δύο ἢ τριῶν μαρτυριῶν , ἀλλὰ διὰ πάσης τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς . Μετὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν παρὰ τῶν ἁγίων , εἰ μηδεμίαν ἔχοι τις ἂν ἐπινοεῖν σύνθεσιν ἐπὶ Θεοῦ διὰ τὴν τῆς θείας οὐσίας καὶ ἐνεργείας διαφοράν . Καὶ τοῦτο γὰρ οἱ ἀντιλέγοντες ἰσχυρίζονται . ἀπεδείχθη οὖν παρὰ τῶν ἁγίων ἁπάντων κηρυττόμενον ὡς οὐκ ἔστι σύνθεσίν τινα παρὰ τοῦτο νομίζειν ἐπὶ Θεοῦ . Ὁ γὰρ θεῖος Μάξιμος ἐν οἷς πρὸς Πύῤῥον διαλέγεται , φανερώτατα δείκνυσιν μή τινα σύνθεσιν ἐκ τῆς ἐνεργείας γίνεσθαι · Ὁρᾷς , λέγων τῷ Πύῤῥῳ , ὅτι ἑκ τούτου πλανᾶσθε , ἐκ τοῦ πάντη ἀγνοῆσαι τι αἱ συνθέσεις τῶν ἐν ὑποστάσει ὅντων , καὶ οὐ τῶν ἐν ἑτέρῳ θεωρουμένων εἰσίν · καὶ τοῦτο κοινὸν φρόνημα πάντων , καὶ τών ἔδω φολοσόφων , καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας θεοσόφων μυσταγωγῶν . Εἰ δὲ τῶν θελημάτων σύνθεσιν λέγετε , καὶ τῶν ἄλλων φυσικῶν σύνθεσιν λέγειν ἑκβιασθήσεσθε . Ἀλλὰ καὶ ὁ Νόσσης Γρηγόριος ἐν ἕκτῳ κεφαλαίων τῆς εἰς τὴν Ἑξαήμερον ἀναπληρώσεως οὕτω πρὸς λέξιν διέξεισιν · Εἰ τοίνυν ἐν τῶ ἀνθρώπῳ , κἂν διάφορα τυγχάνῃ τὰ πρὸς αἴσθησιν κατεσκευασμένα παρὰ τῆς φύσεως ὄργανα , διὰ πάντων ὁ νοῦς ἐνεργῶν καὶ κινούμενος , καὶ καταλλήως ἑκάστῳ πρὸς τὸ προκείμενον κεχρημένος , εἰς ἐστι καὶ ὁ αὐτὸς , ταῖς διαφοραῖς τῶν ἐνεργειῶν οὐ συνεξαλλάττων τὴν φύσιν · πῶς ἄν τις ἐπὶ Θεοῦ διὰ τῶν ποικίλων θυνάμεων πολυμερῆ τὰ τῆς αὐτοῦ οὐσίας καθυποπτεύσειεν · Ἀλλὰ καὶ τοῦτο συναπεδείχθη , ὅτι οἱ κατὰ τοὺς ἀντιλέγοντας μὴ δεχόμενοι τὴν διαφορὰν τῆς θείας ἐνεργείας , καὶ ἀπλῶς πάντων τῶν περὶ τὴν φόσιν καὶ οὐσίαν φυσικῶς θεωρουμένων , ἐκεῖνοι σύνθετον μᾶλλον ποιοῦσι τὸν Θεὸν , τοῦ μεγάλου Βασιλεου φανερῶς λέγοντος , εἴπερ εἰς τὴν οὐσίαν φέροντες πάντα τὰ θεῖα ὀνόματα καταθήσομεν , οὐ μόνον σύνθετον , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομοιομερῶν συγκείμενον τὸν Θεὸν ἀποδείξομεν , διὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο ὑφ´ ἑκάστου τῶν ὀνομάτων σημαίνεσθαι · καὶ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου γράφοντος , Ἥ καὶ τὸ ἀθάνατον καὶ τὸ ἄκακον καὶ τὸ ἀναλλοίωτον οὐσία Θεοῦ . Ἀλλ´ εἰ τοῦτο , πολλαὶ οὐσίαι Θεοῦ , καὶ οὐ μία · ἢ σύνθετον τὸ Θεῖον ἐκ τούτων . Οὐ γὰρ ἀσυνθέτως ταῦτα , αἴπερ οὐσίαι · ἔτι καὶ τοῦ θείου Κυρίλλου , Οὐ γὰρ οὐσία τὸ ἀγέννητον , ἢ τὸ ἄφθαρτον ἢ τὸ ἀθάνατον ἢ τὸ ἀόρατον . Εἰ γὰρ ἔκαστον τούτων οὐσίαν σημαίνει , ἐκ τοσούτων οὐσιῶν σύγκειφαίνηται . Πολλὰ γάρ ἐστιν , ἀ μένῳ μὸν αὐτῷ πρόσεστιν , ἑτέρῳ δὲ τῶν ἀπάντων οὐδενί · καὶ τοῦ θείου Χρυσοστόμου , Τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν ἡ Γραφὴ ποτὲ μέν πῦρ , ποτὲ δὲ ὑδωρ καλεῖ , δεικνῦσα ὅτι ούκ οὐσίας ταῦτα ὀνόματα , ἀλλ´ ἐνεργείας · οὐ γὰρ ἐκ διαφόρων συνέστηκεν οὐσιῶν τὸ Πνεῦμα , ἀόρατόν τε καὶ μονοειδὲς ὅν · καὶ τοῦ Νύσσης πρὸς Εὐνόμιον λέγοντος , Τίς ὁ διφυᾶ τὸν Θεὸν εἴναι λέγων πλὴν σοῦ τοῦ πᾶσαν ὀνόμανος ἔννοισν τῇ τοῦ Παιρὸς οὐσίᾳ συμφύοντος , καὶ μηδὲν ἔξωθεν προσεῖναι λέγοντος , ἀλλ´ ἑκαστον τῶν περὶ τῶν Θείων ὁνομάτων τῇ τοῦ Θεοῦ οὐσίᾳ ἐγκεντρίζοντος ; Μετὰ τοῦτο ἐζητήθη , εἴ γε ἡ θεία . καὶ ἄκτιστος ἐνέργεια Θεότης παρὰ τῶν ἁγίων προσαγορεύεται Οὐδὲ γὰρ τοῦτο οἱ νῦν ἀντιλέγοντες παρεδέχοντο Καὶ ἀνεφάνη καὶ τοῦτο παρὰ τῶν θεολόγων κηρυττόμενον . Αὐτίκα γὰρ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τοῖς κατ´ Εὐνομίου , Καὶ αὐτὸ , φησι , τὸ τῆς Θεότητος ὅνομα , εἴτε τὴν ἐποπτικὴν εἴτε τὴν προνοητικὴν ἐξουσίαν σημαίνει , οἰκείως εἶχε πρὸς τὸ ἀνθρώπινον . Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῇ πρὸς Εὐστάθιον τὸν ἰατρὸν ἐπιστολῇ , Οὐκοῦν φησὶν , ἡ τῆς ένεργείας ταυτότης ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱρῦ καὶ άγίου Πνεύματος δείκνυσι σαφῶς τὸ τῆς φύσεως ἀπαράλλακτον . Ὥστε , κἂν φύσιν σημαίνῃ τὸ τῆς Θεότητος ὅνομα , κυρίως καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν προσηγορίαν προσαρμόζεσθαι ταύτην ἡ τῆς οἰσίας κοινότης συντίθεται . Ἀλλ οὐκ οἷδα ὅπως ἐπὶ τῆς φύσεως ἔνδεξμω τὴν προσηγορίαν τῆς Θεότητος φέρουσιν οἰ πάντα κατασκευάζοντες . Καὶ μετά τινα · Οὐκοῦν ἐξουσίας τινὸς εἴτε ἐποπτικῆς εἰτε ἐνεργητικῆς ἔνδειξιν ἡ προσηγορία φέρει . Ἐ δὲ θεία φύσις ἐν κᾶσι τοῖς ἐπινοουμένοις ὀνόμασι , καθό ἐστι , μένει ἀσήμαντος , ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος . Εὐεργέτην γὰρ καὶ κριτὴν , ἀγαθόν τε καὶ δίκαιον καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα μαθόντες , ἐνεργειῶν διαφορὰς ἐδιδάχθημεν . Τοῦ δὲ ἐνεργοῦντος τὴν φύσιν οὐδέν μᾶλλον διὰ τῆς ἐνεργειῶν κατανοήσεως ἐπιγνῶναι δυνάμεθα . Ὅταν γὰρ ἀπρδιδῷ τις λόγον ἑκάστου τῶν ὀνομάτων , καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως περὶ ἡν τὰ ὀνόματα , οὐ τὸνν αὐτὸν ἀμφοτέρων ἀποδώσει λόγον . Ὁν δὲ ὁ λόγος ἔτερος , τούτων καὶ ἡ φύσις διάφορος . Οὐκοῦν ἄλλο μέν ἐστιν οὐσία , ἧς οὐπω λόγος μηνυτὴς ἐξευρέθη , ἑτέρα δὲ τῶν περὶ αὐτὴν ὀνομάτων ἡ σημασία , ἐξ ἐνεργείας τινὸς ἢ ἀξίας
Lemmas: διά δύο ἢ τρεῖς μαρτυρία , ἀλλά διά πᾶς ὁ θεόπνευστος γραφή . μετά οὗτος ζητέω παρά ὁ ἅγιος , εἰμί μηδείς ἔχω τις εἄν ἐπινοέω σύνθεσις ἐπί Θεός διά ὁ ὁ θεῖος οὐσία καί ἐνέργεια διαφορά . καί οὗτος γάρ ὁ ἀντιλέγω ἰσχυρίζομαι . ἀποδείκνυμι οὖν παρά ὁ ἅγιος ἅπας κηρύσσω ὡς οὐ εἰμί σύνθεσις τις παρά οὗτος νομίζω ἐπί Θεός . ὁ γάρ θεῖος Μάξιμος ἐν ὅς πρός Πύρρος διαλέγω , φανερός δείκνυμι μή τις σύνθεσις ἐκ ὁ ἐνέργεια γίγνομαι · ὁράω , λέγω ὁ Πύρρος , ὅτι ἐκ οὗτος πλανάω , ἐκ ὁ πάντῃ ἀγνοέω τίς ὁ σύνθεσις ὁ ἐν ὑπόστασις εἰμί , καί οὖον ὁ ἐν ἕτερος θεωρέω εἰμί · καί οὗτος κοινός φρόνημα πᾶς , καί ὅς ἐσθίω φολοσοφος , καί ὁ ὁ ἐκκλησία θεόσοφος μυσταγωγός . εἰμί δέ ὁ θέλημα σύνθεσις λέγω , καί ὁ ἄλλος φυσικός σύνθεσις λέγω ἑκβιάζω . ἀλλά καί ὁ Νόσσης Γρηγόριος ἐν ἕκτος κεφάλαιος ὁ εἰς ὁ ἑξαήμερος ἀναπλήρωσις οὗτος πρός λέξις διεξέρχομαι · εἰμί τοίνυν ἐν ὁ ἄνθρωπος , κἀν διάφορος τυγχάνω ὁ πρός αἴσθησις κατασκευάζω παρά ὁ φύσις ὄργανον , διά πᾶς ὁ νόος ἐνεργός καί κινέω , καί κατάλληλος ἕκαστος πρός ὁ πρόκειμαι χράομαι , εἰς εἰμί καί ὁ αὐτός , ὁ διαφορά ὁ ἐνέργεια οὖον συνεξαλλάσσω ὁ φύσις · πῶς ἄν τις ἐπί Θεός διά ὁ ποικίλος θύνω πολυμερής ὁ ὁ αὐτός οὐσία καθυποπτεύω · ἀλλά καί οὗτος συναποδείκνυμι , ὅτι ὁ κατά ὁ ἀντιλέγω μή δέχομαι ὁ διαφορά ὁ θεῖος ἐνέργεια , καί ἀπλόος πᾶς ὁ περί ὁ Φόσι καί οὐσία φυσικός θεωρέω , ἐκεῖνος συντίθημι μᾶλλον ποιέω ὁ θεός , ὁ μέγας Βασιλέου φανερῶς λέγω , εἴπερ εἰς ὁ οὐσία φέρω πᾶς ὁ θεῖον ὄνομα κατατίθημι , οὖον μόνος συντίθημι , ἀλλά καί ἐκ ἀνομοιομερής σύγκειμαι ὁ θεός ἀποδείκνυμι , διά ὁ ἄλλος καί ἄλλος ὑφ´ ἕκαστος ὁ ὄνομα σημαίνω · καί ὁ μέγας Γρηγόριος ὁ Θεολόγου γράφω , ὅς καί ὁ ἀθάνατος καί ὁ ἄκακος καί ὁ ἀναλλοίωτος οὐσία Θεός . Ἀλ εἰμί οὗτος , πολύς οὐσία Θεός , καί οὖον εἷς · ἢ συντίθημι ὁ θεῖον ἐκ οὗτος . οὖον γάρ ἀσύνθετος οὗτος , εἰπερ οὐσία · ἔτι καί ὁ θεῖον Κύριλλος , οὖον γάρ οὐσία ὁ ἀγέννητος , ἢ ὁ ἄφθαρτος ἢ ὁ ἀθάνατος ἢ ὁ ἀόρατος . εἰμί γάρ ἕκαστος οὗτος οὐσία σημαίνω , ἐκ τοσοῦτος οὐσία συγκειφαινω . Πολύς γάρ εἰμί , ὅς μένος πορθμός αὐτός πρόσειμι , ἕτερος δέ ὁ ἀπαντάω οὐδείς · καί ὁ θεῖον Χρυσόστομος , ὁ πνεῦμα ὁ χάρις ὁ γραφή ποτέ μέν πῦρ , ποτέ δέ ὕδωρ καλέω , δείκνυμι ὅτι οὐ οὐσία οὗτος ὄνομα , ἀλ ἐνέργεια · οὖον γάρ ἐκ διάφορος συνίστημι οὐσία ὁ πνεῦμα , ἀόρατος τε καί μονοειδής ὅς · καί ὁ Νύσσα πρός Εὐνόμιον λέγω , Τῖς ὁ διφυής ὁ θεός εἶμι λέγω πλήν σύ ὁ πᾶς ὄνομαι ἔννος ὁ ὁ Παιρὸς οὐσία συμφύω , καί μηδείς ἔξωθεν πρόσειμι λέγω , ἀλ ἕκαστος ὁ περί ὁ Θείων ὁν͂ομα ὁ ὁ Θεός οὐσία ἐγκεντρίζω ; μετά οὗτος ζητέω , εἰμί γε ὁ θεῖος . καί ἄκτιστος ἐνέργεια θεότης παρά ὁ ἅγιος προσαγορεύω οὐδέ γάρ οὗτος ὁ νῦν ἀντιλέγω παραδέχομαι καί ἀναφαίνω καί οὗτος παρά ὁ θεολόγος κηρύσσω . αὐτίκα γάρ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν ὁ κατ´ Εὐνόμιος , καί αὐτός , φημί , ὁ ὁ θεότης ὄνομα , εἴτε ὁ ἐποπτικός εἴτε ὁ προνοητικός ἐξουσία σημαίνω , οἰκεῖος ἔχω πρός ὁ ἀνθρώπινος . καί πάλιν ὁ αὐτός ἐν ὁ πρός Εὐστάθιος ὁ ἰατρός ἐπιστολή , οὐκοῦν φημί , ὁ ὁ ἐνέργεια ταυτότης ἐπί πατήρ καί Υἱρῦ καί ἅγιος πνεῦμα δείκνυμι σαφῶς ὁ ὁ φύσις ἀπαράλλακτος . ὥστε , κἀν φύσις σημαίνω ὁ ὁ θεότης ὄνομα , κύριος καί ὁ ἅγιος πνεῦμα ὁ προσηγορία προσαρμόζω οὗτος ὁ ὁ οἶσις κοινότης συντίθημι . ἀλλά οὐ οἶδα ὅπως ἐπί ὁ φύσις ἔνδεξμω ὁ προσηγορία ὁ θεότης φέρω ὁ πᾶς κατασκευάζω . καί μετά τις · οὐκοῦν ἐξουσία τις εἴτε ἐποπτικός εἴτε ἐνεργητικός ἔνδειξις ὁ προσηγορία φέρω . εἰ δέ θεῖος φύσις ἐν κάσις ὁ ἐπινοέω ὄνομα , καθό εἰμί , μένω ἀσήμαντος , ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος . Εὐεργέτης γάρ καί κριτής , ἀγαθός τε καί Δίκαιος καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος μανθάνω , ἐνέργεια διαφορά διδάσκω . ὁ δέ ἐνεργέω ὁ φύσις οὐδείς μᾶλλον διά ὁ ἐνέργεια κατανόησις ἐπιγιγνώσκω δύναμαι . ὅταν γάρ ἀπρδιδῷ τις λόγος ἕκαστος ὁ ὄνομα , καί αὐτός ὁ φύσις περί ἐάν ὁ ὄνομα , οὖον τείνω αὐτός ἀμφότερος πωλέω λόγος . εἰμί δέ ὁ λόγος ἕτερος , οὗτος καί ὁ φύσις διάφορος . οὐκοῦν ἄλλος μέν εἰμί οὐσία , ὅς οὔπω λόγος μηνυτής ἐξευρίσκω , ἕτερος δέ ὁ περί αὐτός ὄνομα ὁ σημασία , ἐκ ἐνέργεια τις ἢ ἄξιος