cogPG.PG151 344
βῖδ ΕΝΟΟΜΙΟΜ ΑΕΣΤ . ΝΙΙΟ ΟΡ . κατηναγκάζετο · καὶ τοῦ μὲν τῶν βασιλέων ὑπερεύχεσθαι καὶ μεμνῆσθαι , τοῦ δ´ οὐδαμῶς , ἵν´ εἴη στάσεως ἀφορμὴ καὶ πόλεμος τοῖς πολίταις ὁ τῶν ἀλλοτρίων ἀγαθῶν αὐτοῖς βίαιος ποριστὴς , ἢ μετὰ τῆς εἰρήνης συναπελαύνεσθαι , καὶ πλάνους ὑπομένειν καὶ πειραταῖς καὶ κλύδωσι , καὶ πᾶσιν ὁμοῦ παραβάλλεσθαι λυπηροῖς . Οἱ μὲν οὖν ἐπιεικεῖς τῶν πολιτῶν καὶ σώφρονες , οἵων ἀγαθῶν ἑκ τινῶν μοχθηρίας συνιέντες ἀποστεροῦνται , δεινὰ μὲν ἐποιοῦντο , καὶ τῆς ζημίας εὐχερῶς τὸ μέγεθος φέρειν οὐκ εἶχον , ἀμύνειν δ´ ἑαυτοῖς οὐδαμῶς οἷοί τε ἦσαν , καὶ πρὸ τούτων γε τῷ δικαίῳ · ὁ γὰρ δῆμος θαλάττης δίκην , οὐχ ὅποι δέον , ἀλλ´ ὡς ἂν ὁ προσπίπτων ἄνεμος ἐκταράττοι , φερόμενος ἀτάκτως καὶ θορυβούμενος τοῖς στασιασταῖς πολλὴν παρεῖχε ῥοπὴν , τὴν οἰκείαν μοχθηρίαν εἰς πέρας ἄγειν Τί δὲ ὁ τοῦ Χριστοῦ μαθητὴς τοῦ πράου καὶ φιλανθρώπου , καὶ πάντα φέρειν ὑπ´ ἐκείνου πράως δεδιδαγμένος ; Ὡς μὴ τὰ οἰκεῖα μόνον , ἀλλὰ καὶ ταῖς ἑτέρων ψυχαῖς ἀνάπαυσιν ἐκπορίσῃ , τὰ σπλάγχνα μὲν ἤλγει καὶ συνεστρέφετο , τὴν ἀπώλειαν τῶν ταῦτα συσκευασάντων , τήν τε ζημίαν τῶν ἀναιτίων ὡς μεγάλη καὶ πρὸς ψυχὴν ἄγουσαν συνορῶν · τὴν μεγαλοψυχίαν δ´ ὥσπερ τι φάρμακον ἑαυτῷ καὶ τὴν ἐν τοῖς δεινοῖς καρτερίαν ἐπιτιθεὶς , οὐδὲ ἄχρι λόγων ἢ σχήματος ἐφάνη τοῖς ἐλαύνουσιν ἐπαχθὴς , ἀλλὰ μετὰ τῆς συντρόφου καὶ φίλης αὐτῷ τῆς ψυχῆς γαλήνης καὶ τοῦ προσήκοντος καταστήματος ἀπεχώρν , · καὶ νήσους ἐπὶ χρόνον τινά παρῴκει , καὶ τοὺς ἐν ἐρημίαις καὶ ὄρεσι κατὰ σχολὴν τὸ μέλι τῆς ἀρετῆς φιλοπόνως ἐργαζομένους ὥσπερ τις στρατηγὸς περιῄει , πρὸς τὸν ἔνδον καὶ κατὰ ψυχὴν πόλεμον ἐπεγείρων , καὶ κατὰ τῶν τῆς πονηρίας πνευιμάτων διερεθίζων , καὶ νίκης ἀναδιδάσκων τρόπους καὶ παρατάξεως , ὡς ἂν μηδαμῶς ἀκερδὴς μηδὲ μικρὰν προσάγουσα γένοιτο τῷ Θεῷ τὴν καρποφορίαν καὶ ἡ πλάνη καὶ τῆς λαχούσης ἡ ἀποχώρησις . Ἐν τούτοις δὲ ὄντι τῷ θαυμασίῳ , καὶ τῶν ἑτέροις σπουδασμάτων τὸ πάρεργον μεῖζον πολλῷ καὶ θαυμασιώτερον ποιουμένῳ , συμβάν τι τῶν ἀδοκήτων , εἰς Βυζάντιον ἠνάγκασεν ἐπανήκειν . ὀλίγον τὸ μεταξὺ καὶ οἱ τὴν ἐκείνου πόλιν ἀναστατοῦντες ἐκποδὼν ἦσαν αὐτῇ στάσει καὶ πανουργεύμασι , τοῦ δήμου καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν αὐτοὺς ἐξοστρακισάντων · καὶ συμφρονήσαντες ἡ πόλις ποιμένα τὸν καλὸν ἐπεζήτουν , καὶ πρεσβεία παρ´ αὐτῶν ἀφῖκτο κοινὴ , τῇ ποίμνῃ παρακαλοῦσα καὶ τοῖς θρέμμασιν ἐπιστῆναι . Ὁ δὲ , καὶ γὰρ οὐδὲν ἧττον τὸν οἰκεῖον ἐπόθει κλῆρον , ἢ ὅσον ἀντεποθεῖτο , τάχιστά τε παρῆν ὡς ἐξῆν , καὶ πολλῆς ὀφθείς ἐνέπλησε θυμηδίας . Τὴν μὲν οὖν ὑποδοχὴν τῆς πόλεως ὡς λαμπρὰ , καὶ τὸ προχυθὲν πλῆθος , οὐχ ὅσον εὐγενὲς μόνον καὶ προῦχον ἀξίᾳ , ἀλλὰ καὶ ὅσον ἄσημόν τε καὶ ἀγοραῖον , οὐκ ἀνδρῶν μόνον , ἀλλὰ καὶ γυναικῶν · τὸ γὰρ τῶν ἱερέων πλῆθος ἐῶ καὶ τῶν ἄλλως τῷ κλήρῳ κατειλεγμένων , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀνακείμενον ἦν Θεῷ καὶ κατὰ μόνας αὐτῷ ζῶν , καὶ κόσμου κεχωρισμένον · καὶ ὑμνῳδίας εἰς αἰδέρα διικνουμένας , καὶ μύρων καὶ λαμπάδων πολύ τι πλῆθος , καὶ τὴν ἄλλην τῆς πανηγύρεως πολυτέλειαν καὶ φαιδρότητα . δοκῶ μοι παρήσειν νῦν ἀναγκαίως · οὐ μόνον ὅτι πολλῆς ἡμῖν δεήσει σπουδῆς τε καὶ συντονίας , ὥστε πρὸς τοσοῦτον διηγήματος μέγεθος ἐξαρκέσαι , ἀλλ´ ὅτι καὶ τὸ προκείμενον ἡμῖν καθ´ ὅσον οἷόν τε τὸ μῆκος τοῦ λόγου περιαιρεῖν , καὶ τοῖς ἀναγκαίοις μόνοις ἐνδιατρίβειν · πλὴν ἐκεῖνο μόνον ἀναγκαῖον εἰπεῖν , ὡς τῆς μὲν ἀξίας οὐδὲν ἂν ἀφίκοιτο τῆς ἐκείνου . Ἡ πόλις δὲ , καίπερ οὕτως οὖσα λαμπρὰ καὶ περιφανὴς , καὶ πᾶσιν οἰς ἂν ἀγάλλοιτο πόλις ἐς τὰ μάλιστα ἐῤῥωμένη , οὐδὲν τῶν εἰς αὐτὴν ἡκόντων παρῆκε τὸ μὴ οὐ πεπραχέναι . Ἄρ´ οὖν τῇ πόλει μὲν οὕτω κρεῖττον ἢ κατὰ ἄνθρωπον ὑποδέδεικται ταῖς τιμαῖς , ἐπὶ τῶν ἔργων δ´ ἠλέγχθη μεῖζον ἢ προσῆκε τετιμημένος ; τούναντίον μὲν οὖν ἅπαν ἔδοξε παραπολὺ τῆς ἀξίας ἀπολελεῖφθαι . Οὕτω τὰ κατὰ τὸν οἰκεῖον κλῆρον ἐτίθει καλῶς , καὶ τοῦ Πνεύματος ἀξίως τοῦ ἐνοικοῦντος , καὶ ὡς ἂν ἑτέρῳ μὲν οὐδενὶ , ἐκείνῳ δ´ ἐξεῖναι μόνω . Οὐ μὴν ὑπελώφησέ γε καθάπαξ τὸ κῦμα τῶν πειρασμῶν · οὐδ´ ὁ πειράζων ἠρκέσθη τοῖς προλαβοῦσιν , ἀλλ´ αὖθις ὑπεκινεῖτο , τοῦ πονηροῦ πνεύματος ἀντιπνέοντος · ὡς γὰρ οἱ τὰ Ἀκινδύνου κακῶς φρονοῦντες τὴν Ἐκκλησίαν αὖθις ἐπειρῶντο ταράττειν , καὶ θορυβοῦντες οὐκ ἐπαύοντο , καὶ πράγματα παρεῖχον τοῖς βασιλεῦσιν , ἐπὶ δίκην προκαλούμενοι τὴν Ἐκκλησίαν , καὶ ἀδικίαν τὸ πρᾶγμα προσαγορεύοντες , εἰ μὴ τὰ κατ´ αὐτοὺς ἐξετάσεως τύχοι καὶ ἀκριβοῦς τῆς βασάνου , βασιλεῖ μὲν ἐδόκει , καὶ τῷ τηνικαῦτα τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας προεστηκότι , σύνοδον εἶναι δεῖν συγκροτεῖν . Τῶν ἀρχιερέων δὲ παρῆσαν μετακληθέντες ὅσοις ἐξῆν , καὶ μετὰ πάντων ἢ πρὸ τούτων μᾶλλον ὁ πολὺς τὰ θεῖα Γρηγόριος ἐπεδήμει τῇ Κωνσταντίνου , ἐπειδὴ καὶ πρὸς ἐκεῖνον μᾶλλον , ὡς τοῦ λόγου προστάτην καὶ τῆς ἀληθείας γενναῖον ἀγωνιστὴν , τὸ πλεῖστον ἢ τὸ πᾶν ἔβλεπε τοῦ ἀγῶνος . Ἢθροιστο τοιγαροῦν ἐν βασιλείοις μεγάλη καὶ πολυάνθρωπος , καὶ τὰς προλαβούσας νικῶσα παραπολύ · καὶ βασιλεὺς ἐπεκόσμει . ταύτην παρὼν , καὶ ὁ τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας ποιμήν τε καὶ πατριάρχης , ἀρχιερέων δὲ πληθὺς οὐκ ὀλίγη , καὶ τῶν ἐν βασιλείοις ὅσον ἔκκριτον καὶ διαπρέπον ἐν ἀξιώμασι · τῶν γὰρ μοναστῶν ἑκὼν παρατρέχω πλῆθος καὶ τοῦ δήμου παντὸ , οἶ τοὺς ἐν τοῖς βασιλείοις οἴκους , καίτοι λίαν ὄντας λαμπροὺς καὶ περιφανεῖς , καὶ μεγέθει καὶ κάλλει τοὺς ὁπουδήποτε νικῶντας παρκπολυ , στενοὺς ἀπέφαινον , καὶ τῷ πλήθει τῶν συνειλεγμένων οὐκ ἐξαρκοῦντας . Τότε δὴ τρίτον τοῖς ἐναντίοις κατὰ τοὺς γενναίους τῶν ἀθλητῶν ὁ τρισαριστεὺς Γρηγόριος συμβαλὼν , ἐνίκα τῷ περιόντι πολλῷ , οὐδὲ πρώτην προσβολὴν ὑποστάντος · καὶ τὸ ψεῦδος ᾐσχύνετο κατὰ κράτος , καὶ τὴν προσήκουσαν εἶχεν ἡ ἀλήθεια παῤῥησίαν , καὶ Γρηγόριος ὁ μέγας ἐν τοῖς ἁπάντων στόμασιν ἐκροτεῖτο , καὶ πράγμασιν αὐτοῖς καὶ λόγοις ἀεκήρυττον . Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τὴν λαχοῦσαν ἔδει τάχιστα ἐπανήκειν , ἐπάνεισι μὲν ὀξ ως ὥσπερ τὸν καλὸν ἔδει
Lemmas: Βιδ Ο ΕΤ . Ι ΟΡ . καταναγκάζω · καί ὁ μέν ὁ βασιλεύς ὑπερεύχομαι καί μιμνήσκω , ὁ δδʹ οὐδαμῶς , ὅς εἰμί στάσις ἀφορμή καί πόλεμος ὁ πολίτης ὁ ὁ ἀλλότριος ἀγαθός αὐτός βίαιος ποριστής , ἢ μετά ὁ εἰρήνη συναπελαύνω , καί πλάνος ὑπομένω καί πειρατής καί κλύδων , καί πᾶς ὁμοῦ παραβάλλω λυπηρός . ὁ μέν οὖν ἐπιεικής ὁ πολίτης καί σώφρων , οἷος ἀγαθός ἐκ τις μοχθηρία συνίημι ἀποστερέω , δεινός μέν ποιέω , καί ὁ ζημία εὐχερής ὁ μέγεθος φέρω οὐ ἔχω , ἀμύνω δδʹ ἑαυτοῦ οὐδαμῶς οἷος τε εἰμί , καί πρό οὗτος γε ὁ Δίκαιος · ὁ γάρ δῆμος θάλασσα δίκη , οὐ ὅποι δήω , ἀλ ὡς εἄν ὁ προσπίπτω ἄνεμος ἐκταράσσω , φέρω ἄτακτος καί θορυβέω ὁ στασιαστής πολύς παρέχω ῥοπή , ὁ οἰκεῖος μοχθηρία εἰς πέρας ἄγω τις δέ ὁ ὁ Χριστός μαθητής ὁ πρᾶος καί φιλάνθρωπον , καί πᾶς φέρω ὑπό ἐκεῖνος πρᾶος διδάσκω ; ὡς μή ὁ οἰκεῖος μόνος , ἀλλά καί ὁ ἕτερος Ψυχή ἀνάπαυσις ἐκπορίζω , ὁ σπλάγχνον μέν ἀλγέω καί συστρέφω , ὁ ἀπώλεια ὁ οὗτος συσκευάζω , ὁ τε ζημία ὁ ἀναίτιος ὡς μέγας καί πρός ψυχή ἄγω σύνορος · ὁ μεγαλοψυχία δδʹ ὥσπερ τίς φάρμακον ἑαυτοῦ καί ὁ ἐν ὁ δεινός καρτερία ἐπιτίθημι , οὐδέ ἄχρι λόγος ἢ σχῆμα φαίνω ὁ ἐλαύνω ἐπαχθής , ἀλλά μετά ὁ σύντροφος καί φίλος αὐτός ὁ Ψυχή γαλήνη καί ὁ προσήκω κατάστημα ἀπεχώρν , · καί νῆσος ἐπί χρόνος τις παροικέω , καί ὁ ἐν ἐρημία καί ὄρος κατά σχολή ὁ μέλι ὁ ἀρετή φιλόπονος ἐργάζομαι ὥσπερ τις στρατηγός περίειμι , πρός ὁ ἔνδον καί κατά ψυχή πόλεμος ἐπεγείρω , καί κατά ὁ ὁ πονηρία πνευιμαω διερεθίζω , καί Νίκη ἀναδιδάσκω τρόπος καί παράταξις , ὡς εἄν μηδαμῶς ἀκερδής μηδέ μικρός προσάγω γίγνομαι ὁ Θεός ὁ καρποφορία καί ὁ πλάνη καί ὁ λαγχάνω ὁ ἀποχώρησις . ἐν οὗτος δέ εἰμί ὁ θαυμάσιος , καί ὁ ἕτερος σπούδασμα ὁ πάρεργον μείζων πολύς καί θαυμάσιος ποιέω , συμβαίνω τίς ὁ ἀδόκητος , εἰς Βυζάντιον ἀναγκάζω ἐπανήκω . ὀλίγος ὁ μεταξύ καί ὁ ὁ ἐκεῖνος πόλις ἀναστατόω ἐκποδών εἰμί αὐτός στάσις καί πανούργευμα , ὁ δῆμος καί ὁ ἄλλος πολίτης αὐτός ἐξοστρακίζω · καί συμφρονέω ὁ πόλις ποιμήν ὁ καλός ἐπιζητέω , καί πρέσβυς παρ´ αὐτός ἀφικνέομαι κοινός , ὁ ποίμνη παρακαλέω καί ὁ θρέμμα ἐφίστημι . ὁ δέ , καί γάρ οὐδείς κακός ὁ οἰκέω ποθέω κλῆρος , ἢ ὅσος ἀντιποθέω , τάχιστος τε πάρειμι ὡς ἔξεστι , καί πολύς ὁράω ἐμπίμπλημι θυμηδία . ὁ μέν οὖν ὑποδοχή ὁ πόλις ὡς λαμπρός , καί ὁ προχέω πλῆθος , οὐ ὅσος εὐγενής μόνος καί προέχω ἄξιος , ἀλλά καί ὅσος ἄσημος τε καί ἀγοραῖος , οὐ ἀνήρ μόνος , ἀλλά καί γυνή · ὁ γάρ ὁ ἱερός πλῆθος ἐάω καί ὁ ἄλλως ὁ κλῆρος καταλέγω , οὖον μήv ἀλλά καί ὅσος ἀνάκειμαι εἰμί Θεός καί κατά μόνος αὐτός ζῶ , καί κόσμος χωρίζω · καί ὑμνῳδία εἰς αιδερη διικνέομαι , καί Μύρων καί λαμπάς πολύς τίς πλῆθος , καί ὁ ἄλλος ὁ πανήγυρις πολυτέλεια καί φαιδρότης . δοκέω ἐγώ παρίημι νῦν ἀναγκαῖος · οὖον μόνος ὅτι πολύς ἐγώ δήω σπουδή τε καί συντονία , ὥστε πρός τοσοῦτος διήγημα μέγεθος ἐξαρκέω , ἀλ ὅτι καί ὁ πρόκειμαι ἐγώ καθ´ ὅσος οἷος τε ὁ μῆκος ὁ λόγος περιαιρέω , καί ὁ ἀναγκαῖος μόνος ἐνδιατρίβω · πλήν ἐκεῖνος μόνος ἀναγκαῖος εἶπον , ὡς ὁ μέν ἄξιος οὐδείς εἄν ἀφικνέομαι ὁ ἐκεῖνος . ὁ πόλις δέ , καίπερ οὕτως εἰμί λαμπρός καί περιφανής , καί πᾶς οἶς εἄν ἀγάλλομαι πόλις εἰς ὁ μάλιστα ῥώννυμι , οὐδείς ὁ εἰς αὐτός ἥκω παρίημι ὁ μή οὖον πράσσω . Ἄρα οὖν ὁ πόλις μέν οὗτος ἀγαθός ἢ κατά ἄνθρωπος ὑποδείκνυμι ὁ τιμή , ἐπί ὁ ἔργον δδʹ ἐλέγχω μείζων ἢ προσήκω τιμάω ; τουναντίον μέν οὖν ἅπας δοκέω παραπολύ ὁ ἄξιος ἀπολείπω . οὕτως ὁ κατά ὁ οἰκέω κλῆρος τίθημι καλῶς , καί ὁ πνεῦμα ἀξίως ὁ ἐνοικέω , καί ὡς εἄν ἕτερος μέν οὐδείς , ἐκεῖνος δδʹ ἔξεστι μόνος . οὖον μήv ὑπολωφάω γε καθάπαξ ὁ κῦμα ὁ πειρασμός · οὐδός ὁ πειράζω ἀρκέω ὁ προλαμβάνω , ἀλ αὖθις ὑποκινέω , ὁ πονηρός πνεῦμα ἀντιπνέω · ὡς γάρ ὁ ὁ Ἀκίνδυνος κακῶς φρονέω ὁ ἐκκλησία αὖθις πειράω ταράσσω , καί θορυβέω οὐ παύω , καί πρᾶγμα παρέχω ὁ βασιλεύς , ἐπί δίκη προκαλέω ὁ ἐκκλησία , καί ἀδικία ὁ πρᾶγμα προσαγορεύω , εἰμί μή ὁ κατ´ αὐτός ἐξέτασις τυγχάνω καί ἀκριβής ὁ βάσανος , βασιλεύς μέν δοκέω , καί ὁ τηνικαῦτα ὁ μέγας ἐκκλησία προΐστημι , σύνοδος εἰμί δήω συγκροτέω . ὁ ἀρχιερεύς δέ πάρειμι μετακαλέω ὅσος ἔξεστι , καί μετά πᾶς ἢ πρό οὗτος μᾶλλον ὁ πολύς ὁ θεῖον Γρηγόριος ἐπιδημέω ὁ Κωνσταντῖνος , ἐπεί καί πρός ἐκεῖνος μᾶλλον , ὡς ὁ λόγος προστάτης καί ὁ ἀλήθεια γενναῖος ἀγωνιστής , ὁ πλεῖστος ἢ ὁ πᾶς βλέπω ὁ ἀγών . ἀθροίζω τοιγάρ ἐν βασίλειος μέγας καί πολυάνθρωπος , καί ὁ προλαμβάνω νικάω παραπολύ · καί βασιλεύς ἐπικοσμέω . οὗτος πάρειμι , καί ὁ ὁ μέγας ἐκκλησία ποιμήν τε καί πατριάρχης , ἀρχιερεύς δέ πληθύς οὐ ὀλίγος , καί ὁ ἐν βασίλειος ὅσος ἔκκριτος καί διαπρέπω ἐν ἀξίωμα · ὁ γάρ μοναστής ἑκών παρατρέχω πλῆθος καί ὁ δῆμος Πάντο , οἶς ὁ ἐν ὁ βασίλειος οἶκος , καίτοι λίαν εἰμί λαμπρός καί περιφανής , καί μέγεθος καί κάλλος ὁ ὁπουδήποτε Νίκη παρκπολυ , στενός ἀποφαίνω , καί ὁ πλῆθος ὁ συλλέγω οὐ ἐξαρκέω . τότε δή τρίτος ὁ ἐναντίος κατά ὁ γενναῖος ὁ ἀθλητής ὁ τρισαριστεύς Γρηγόριος συμβάλλω , νικάω ὁ περίειμι πολύς , οὐδέ πρῶτος προσβολή ὑφίστημι · καί ὁ ψεῦδος αἰσχύνω κατά κράτος , καί ὁ προσήκω ἔχω ὁ ἀλήθεια παρρησία , καί Γρηγόριος ὁ μέγας ἐν ὁ ἅπας στόμα κροτέω , καί πρᾶγμα αὐτός καί λόγος ἀεκήρυττον . ἐπεί δέ καί πρός ὁ λαγχάνω ἐσθίω ταχύς ἐπανήκω , ἐπάνειμι μέν ὀξός ως ὥσπερ ὁ καλός ἐσθίω