cogPG.PG151 540
Γραφῶν ἄγνοιαν καὶ τὴν ἀμαθίαν πυκνὰ προφέρων ἡμῖν . Πρώην μὲν οὖν οὕπω τοῖς γράμμασιν ἐντετυχηκότες αὐτοῦ περιόντος ἔτι τῷ βίῳ , πολλῶν τινων τῶν ὡμιληκότων ἐκείνῳ λεγόντων ἠκούομεν , ὡς ἄρα διδάσκει Γρηγορᾶς περὶ τοῦ τῆς μεταμορφώσεως θείου φωτὸς , ὅτι εἰ μὲν οὐχ ἑωράθη τοῖς ἀποστόλοις ἐκεῖνο , θεῖον καὶ ἄκτιστόν ἐστιν , εἰ δ´ ὁρατὸν ἐκείνοις ὁπωσδήποτε γέγονεν , ἐξ ἀνάγκης καὶ τοῖς κτίσμασιν ἐκεῖνο συναριθμήσομεν , ἑκατέρωθεν ἀντιλέγων τῷ Εὐαγγελίῳ Χριστοῦ , καὶ ὁραθῆναι τοῖς ἀποστόλοις θείᾳ δηλονότι δυνάμει διδάσκοντι , καὶ βασιλείαν ἀποκαλοῦντι Θεοῦ , ἢν οὐ θέμις λέγειν ὑπὸ χρόνων τε καὶ αἰώνων φθάνεσθαι , κατὰ τὰς ἱεράς τῶν θεολόγων φωνάς . Ὑπὲρ ὧν καὶ λόγος ἡμῖν ἐν δυσὶ βιβλίοις κατὰ δύναμιν ἐξεδόθη τοτηνικαῦτα , Νῦν δὲ καὶ τοῖς συγγράμμασι τούτοις ἐντετυχηκότες ἐκείνου , μηδὲ τὴν ἀρχὴν γεγενῆσθαι τὴν τοῦ Χριστοῦ μεταμόρφωσιν διὰ συλλογισμῶν τε καὶ διαιρέσεων , ὡς μὴ ὥφελεν , ὁρῶμεν αὐτὸν ἀθέως κατασκευάζοντα , Ἀλλὰ πρὸς ἐκεῖνον ἐπανέλθωμεν αὖθις , καὶ τὸν περὶ μορφῆς καὶ μεταμορφώσεως ἐκείνου συλλογισμόν . Προῦπέθετο τοίνυν ὁ φιλόσοφος , καθάπερ ἠκούσαμεν ἤδη τὴν μορφὴν αὐτοῦ καὶ τὸ ταύτης ἐξετάζοντες γένος , ὡς ἐπὶ μὲν Θεοῦ λεγομένη ταυτὸν δύναται τῇ οὐσίᾳ · ἐπὶ δὲ τῶν αἰσθητῶν μορφή ἐστι τὸ περὶ τὴν ἐπιφάνειαν ποιὸν τύπωμα . Δέον οὖν τὰς οἰκείας αὐτὸν λαβόντα προτάσεις , καθὰ δήπου καὶ προϋπέθετο , καὶ τὸν μέσον ὅρον αὐταῖς δεδωκότα κοινὸν κατὰ τοὺς συλλογιστικοὺς αὐτοῦ νόμους , οὕτως ἐπαγαγεῖν ἀληθὲς καὶ τὸ ἐκεῖθεν συμπέρασμα , ὅτι ὁ μεταμόρφωσιν τοῦ Χρι στοῦ λέγων ἐξ ἀνάγκης τῆς ἀνθρωπείας ἀλλοίωσιν λέγει μορφῆς , ταύτης καὶ γὰρ τὸ τρεπτὸν κατὰ φύσιν , ἀλλ´ οὐκ ἐκείνης , ὁ δ´ ἐπεὶ τὸ συμπέρασμα τοῦτο πρὸς ἡμῶν , ἀλλ´ οὐ καθ´ ἡμῶν ἐκβαῖνον κατεἶδε , τοῦ γέλωτος καὶ τῆς ἐκεῖθεν αἰσνύνης ὀλίγα φροντίσας , ἵνα συκοφαντέσῃ μόνον καὶ ὑβρίσῃ συνήθως , ὅρα πῶς αἰσχρότατα καὶ καταγέλαστα συλλογίζεται . Μορφὴ , φησὶν , ἐπὶ μὲν τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ τὴν οὐσίαν σημαίνει , ἐπὶ δὲ τῆς ἀνθρωπότητος τὸ περὶ τὴν ὄψιν ποιὸν τύπωμα . Ὁ ἄρα λέγων μεταμόρφωσιν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ τῆς οὐσίας αὐτοῦ λέγει τροπὴν καὶ ἀλλοίωσιν , εἴτε τῆς θείας , εἴτε τῆς ἀνθρωπείας . Οὗ τί ἂν , φησὶν , άσεβέστερον γένοιτο · Οὕτως οὐκ εὐαγγελιστῶν τε καὶ ἀποστόλων μόνον καὶ αὐτοῦ καταψεύδεται Γρηγορσᾶ τοῦ Χριστοῦ , καὶ πᾶσαν ὁμοῦ συκοφαντῶν ὑβρίζει τὴν Ἐκκλησίαν αὐτοῦ , ἀλλὰ καὶ τῆς κάτω ταύτης καὶ δούλης σοφίας , ἐφ´ ἧ μέγα φρονεῖ , φανερῶς οὕτω καὶ δίχα παντὸς ἐρυθήματος καταψεύδεται , οὐκ ἀμαθῶς ἂν εἴποιμι μᾶλλον , ἢ φθόνου καὶ μανίας ὑπερβολῇ , ὑφ´ ὡν ἄρα καὶ τοῦ λογιζομένου καὶ πεφυκότος κακῶς ἐκτραπεὶς , δι´ ὑπερβολὴν ἀπονοίας , τὰ καταγέλαστα ταυτὶ τῆς ἀνοίας ἀποφθέγγεται ῥήματα . Δι´ ἃ δήπου καὶ τοὺς Εἰκονομάχους ἡμῖν , καὶ τὴν ἐκείνων Χριστομάχον αἴρεσιν ἐπισείει , καὶ τὸν θαυμαστὸν ὁμολογητὴν , καὶ μάρτυρα τῆς ἀληθείας καλῶν λόγων τὴν ἐκείνων δυσσέβειαν ἐξελέγχοντα , καὶ δεικνύντα τὴν ἀνθρωπείαν τοῦ Χριστοῦ φύσιν πάντα μὲν τὰ φυσικὰ τῆς θεότητος πεπλουτηκυῖαν αὐχήματα διὰ τὴν καθ´ ὑπόστασιν τῆς θεότητος ἀχώριστον ἕνωσιν , οὐκ ἐκστᾶσαν δὲ ἑαυτῆς , οὐδ´ εἰς θεότητα μεταποιηθεῖσαν , οὔτε τὴν θείαν φημὶ φύσιν , οὔτε τινὰ ταύτης ἑτέραν καὶ κεχωρισμένην , τίς γὰρ ἂν καὶ εἴη ἐκείνη ; ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν τῆς θεότητος χρίσιν καὶ τὸ ὁμόθεον ἀνθρώπου μένουσαν φύσιν . Διὸ καὶ πρὸς τὸν τῆς δυσσεβείας ἐκείνης προεστηκότα τὸν ὑπὲρ τοῦτον ὁ γενναῖος ποιούμενος λόγον , καθὰ καὶ Γρηγορᾶς αὐτὸς ἐν τοῖς οἱκείοις διέξεισι γράμμασι , καὶ κατακομψεύεται , φησὶν Εὐσέβιος , ἐπὶ φῶς ἄῤῥητον καὶ ἀνεκδιήγητον , καὶ τῷ Θεῷ Λόγῳ πρέπον , τὴν τοῦ δούλου μεταβεβλῆσθαι μορφὴν ἐν τῷ ὄρει . Ἀκούεις , Γρηγορᾶ , τὴν τοῦ Εἰκονομάχου δυσσέβειαν , μᾶλλον δὲ τὰς δυσσεβείας ; Καὶ μεταβεβλῆσθαι γάρ φησιν ἐν τῷ ὄρει τὴν ἀνθρωπείαν τοῦ Χριστοῦ φύσιν . καὶ ἐπὶ φῶς ἰδιοῦπόστατόν τι μεταβεβλῆσθαι ταύτην φηστ , καθὰ δὴ καὶ προῖὼν ὁ τῆς ὁμολογίας ἐπώνυμος δείξει πλατύτερον · ἃ ποίαν οὐχ ὑπερβέβηκεν ἀσέβειαν ; Ἐπάγει τοιγαροῦν · Καὶ ὁ μὲν Εὐσεβίου λόγος τοιοῦτος , καὶ οὕτως ἔχων , καὶ τὸ πᾶν αὐτῷ ἐνταῦθα τῆς ἀσεβείας ἐξήρτηται · ὅποι δ´ αὐτῷ φέρει τὰ τῆς καινῆς ταύτης διδασκαλίας καὶ τοῦ δόγματος , ὡς ἔνι μάλιστα συντομώτατα σκεψώμεθα · καὶ ὁποῖος δὴ , καὶ ὅστις ὁ τῆς μεταβολῆς τρόπος , ἐπισκέψασθαι πειοασώμεθα . ΠΑν τὸ μεταβαλλόμενον ἢ κατ´ οὐσίαν μεταβάλλεται , ὃ δὴ περὶ γένεσιν καὶ φθορὰν θεωρεῖται , ἢ κατά τι τῶν ἐν αὐτῷ · καὶ τοῦτο διχῶς · ἢ γὰρ κατὰ ποσὸν μεταβάλλεται , καθ´ ὃ ἡ αὔξησις καὶ ἡμείω ωσις δείκνυται , ἢ κατὰ τὸ ποιὸν , ἐξ οὗ ἐμφαίνεται ἡ ἀλλοίωσις . Εἰ μὲν οὖν κατὰ τὸ ποιὸν μεταβέβληται , κεκίνηται μὲν πρὸς ἀλλοίωσιν , ἡ δέ ἐστι μετασχηματισμὸς χαρακτῆρός τινος , ἢ κατά τι τῶν τοῦ ὑποκειμένου πράγματος ἐξαλλαγὴ , χωριστῶς , ἢ ἀχωρίστως συμβαίνουσα , ἅπερ ἀλλοῖον μὲν καὶ διάφορον τοῦ προτέρου δείκνυσιν , οὐ μὴν δὲ ἄλλο τι τὸ ἀλλοιούμενον ἀπεργάζεται · οὐ γὰρ οὐσιωδῶς μετέβαλεν , ἀλλ´ ἐκ τοιοῦδε τὸν αὐτὸν τοιόνδε κατὰ τὸ ποιὸν γενέσθαι πεποίηκε · τοῦτο δ´ οὐκ ἔστιν ἐξ ὄλων ὅλον μεταβεβλῆσθαι , τὸ γὰρ ὑποκείμενον πάντως ὑπομένει σωζόμενον · εἰ δὲ κατὰ τὸ ποσὸν , αὔξησιν τινα ἢ μείωσιν ἐδέξατο . Ἀλλ´ οὐδὲ ταῦτα ἄλλο τι παρὰ τὸ ἐξ ἀρχῆς ὑπάρξαν ποιεῖ , ἀλλ´ ἐκ τοσοῦδε τὸν αὐτὸν τοσόνδε κατὰ τὸ πηλίκον γενέσθαι πεποίηκεν . Οὐκοῦν οὐδὲ κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον ἐξ λων ὅλη μεταβέβληται ἡ μορφή . Λείπεται οὖν λέ . γειν , καθ´ αὐτὴν μεταβεβλῆσθαι περὶ τὴν οὐσίαν δηλαδὴ , ὡς ἀνάγκην εἶναι πᾶσαν ἐκ γενέσεως εἰς φθορὼν , κἀκ τοῦ ὄντος εἰς τὸ μηδαμῶς εἶναι κεχωρηκέναι . Ἐείσης ὁ τῆς εὐσεβείας ὀμολογητὴς τόν τε προεστηκότα τῆς τῶν Εἰκονομάχων αἰρέσεως Εὐσέβιον ἐξελέγχει , καὶ Γρηγορᾶν τουτονὶ , τὸν μὲν , διὰ τῆς εἰς Κτοπον ἀπαγωγῆς , οὐ μεταμόρφωσιν , οὐδὲ περὶ τὸ ποιὸν ἀλλοίωσιν θείαν δείξας αὐτὸν εἰπόντα τὴν τῆς ἀνθρωπείας τοῦ Χριστοῦ φύσεως θέωσιν , ἀλλὰ τῆς
Lemmas: Γραφής ἄγνοια καί ὁ ἀμαθία πυκνός προφέρω ἐγώ . πρώην μέν οὖν οὔπω ὁ γράμμα ἐντυγχάνω αὐτός περίειμι ἔτι ὁ βίος , πολύς τίνω ὁ ὁμιλέω ἐκεῖνος λέγω ἀκούω , ὡς ἄρα διδάσκω Γρηγοράς περί ὁ ὁ μεταμόρφωσις θεῖον φάος , ὅτι εἰμί μέν οὐ ὁράω ὁ ἀπόστολος ἐκεῖνος , θέω καί ἄκτιστος εἰμί , εἰμί δδʹ ὁρατός ἐκεῖνος ὅπως γίγνομαι , ἐκ ἀνάγκη καί ὁ κτίσμα ἐκεῖνος συναριθμέω , ἑκατέρωθεν ἀντιλέγω ὁ Εὐαγγέλιος Χριστός , καί ὁράω ὁ ἀπόστολος θεῖος δηλονότι δύναμις διδάσκω , καί βασίλειος ἀποκαλέω Θεός , εἄν οὖον θέμις λέγω ὑπό χρόνος τε καί αἰών φθάνω , κατά ὁ ἱερός ὁ θεολόγος φωνή . ὑπέρ ὅς καί λόγος ἐγώ ἐν δύο βιβλίον κατά δύναμις ἐκδίδωμι τοτηνικαυτος , νῦν δέ καί ὁ σύγγραμμα οὗτος ἐντυγχάνω ἐκεῖνος , μηδέ ὁ ἀρχή γίγνομαι ὁ ὁ Χριστός μεταμόρφωσις διά συλλογισμός τε καί διαίρεσις , ὡς μή ὀφείλω , ὁράω αὐτός ἄθεος κατασκευάζω , ἀλλά πρός ἐκεῖνος ἐπανέρχομαι αὖθις , καί ὁ περί μορφή καί μεταμόρφωσις ἐκεῖνος συλλογισμός . προυποτιθημι τοίνυν ὁ φιλόσοφος , καθάπερ ἀκούω ἤδη ὁ μορφή αὐτός καί ὁ οὗτος ἐξετάζω γένος , ὡς ἐπί μέν Θεός λέγω τατός δύναμαι ὁ οὐσία · ἐπί δέ ὁ αἰσθητής μορφή εἰμί ὁ περί ὁ ἐπιφάνεια ποιός τύπωμα . Δέος οὖν ὁ οἰκεῖος αὐτός λαμβάνω πρότασις , καθά δήπου καί προυποτιθημι , καί ὁ μέσος ὅρος αὐτός δίδωμι κοινός κατά ὁ συλλογιστικός αὐτός νόμος , οὕτως ἐπάγω ἀληθής καί ὁ ἐκεῖθεν συμπέρασμα , ὅτι ὁ μεταμόρφωσις ὁ Χρις ἕκαστος λέγω ἐκ ἀνάγκη ὁ ἀνθρώπειος ἀλλοίωσις λέγω μορφή , οὗτος καί γάρ ὁ τρεπτός κατά φύσις , ἀλ οὐ ἐκεῖνος , ὁ δδʹ ἐπεί ὁ συμπέρασμα οὗτος πρός ἐγώ , ἀλ οὖον καθ´ ἐγώ ἐκβαίνω καθοράω , ὁ γέλως καί ὁ ἐκεῖθεν αισνυνεος ὀλίγος φροντίζω , ἵνα συκοφαντέω μόνος καί ὑβρίζω συνήθης , ὁράω πῶς αἰσχρός καί καταγέλαστος συλλογίζομαι . Μορφή , φημί , ἐπί μέν ὁ θεότης ὁ Χριστός ὁ οὐσία σημαίνω , ἐπί δέ ὁ ἀνθρωπότης ὁ περί ὁ ὄψις ποιός τύπωμα . ὁ ἄρα λέγω μεταμόρφωσις ἐπί ὁ Χριστός ὁ οὐσία αὐτός λέγω τροπή καί ἀλλοίωσις , εἴτε ὁ θεῖος , εἴτε ὁ ἀνθρώπειος . οὗ τίς εἄν , φημί , ἀσεβής γίγνομαι · οὕτως οὐ εὐαγγελιστής τε καί ἀπόστολος μόνος καί αὐτός καταψεύδομαι Γρηγορσᾶ ὁ Χριστός , καί πᾶς ὁμοῦ συκοφάντης ὑβρίζω ὁ ἐκκλησία αὐτός , ἀλλά καί ὁ κάτω οὗτος καί δοῦλος σοφία , ἐφίημι ἧ μέγας φρονέω , φανερῶς οὗτος καί δίχα πᾶς ἐρύθημα καταψεύδομαι , οὐ ἀμαθής εἄν εἶπον μᾶλλον , ἢ φθόνος καί μανία ὑπερβολή , ὑφ´ ὡς ἄρα καί ὁ λογίζομαι καί φύζω κακῶς ἐκτρέπω , δις ὑπερβολή ἀπόνοια , ὁ καταγέλαστος οὗτος ὁ ἄνοια ἀποφθέγγομαι ῥῆμα . Δις ὁ δήπου καί ὁ εικονομάχος ἐγώ , καί ὁ ἐκεῖνος Χριστομάχος αἵρεσις ἐπισείω , καί ὁ θαυμαστός ὁμολογητής , καί μάρτυς ὁ ἀλήθεια καλός λόγος ὁ ἐκεῖνος δυσσέβεια ἐξελέγχω , καί δείκνυμι ὁ ἀνθρώπειος ὁ Χριστός φύσις πᾶς μέν ὁ φυσικός ὁ θεότης πλουτέω αὔχημα διά ὁ καθ´ ὑπόστασις ὁ θεότης ἀχώριστος ἕνωσις , οὐ ἐξίστημι δέ ἑαυτοῦ , οὐδός εἰς θεότης μεταποιέω , οὔτε ὁ θεῖος φημί φύσις , οὔτε τις οὗτος ἕτερος καί χωρίζω , τίς γάρ εἄν καί εἰμί ἐκεῖνος ; ἀλλά καί μετά ὁ ὁ θεότης χρῖσις καί ὁ ὁμοθέω ἄνθρωπος Μένων φύσις . Διὸ καί πρός ὁ ὁ δυσσέβεια ἐκεῖνος προΐστημι ὁ ὑπέρ οὗτος ὁ γενναῖος ποιέω λόγος , καθά καί Γρηγοράς αὐτός ἐν ὁ οἰκέω διέξειμι γράμμα , καί κατακομψεύομαι , φημί Εὐσέβιος , ἐπί φάος ἄρρητος καί ἀνεκδιήγητος , καί ὁ Θεός Λόγος πρέπω , ὁ ὁ δοῦλος μεταβάλλω μορφή ἐν ὁ ὄρος . ἀκούω , Γρηγορά , ὁ ὁ εικονομάχος δυσσέβεια , μᾶλλον δέ ὁ δυσσέβεια ; καί μεταβάλλω γάρ φημί ἐν ὁ ὄρος ὁ ἀνθρώπειος ὁ Χριστός φύσις . καί ἐπί φάος ιδιουποστατος τίς μεταβάλλω οὗτος φημί , καθά δή καί προῖων ὁ ὁ ὁμολογία ἐπώνυμος δείκνυμι πλατύς · ὁ ποῖος οὐ ὑπερβαίνω ἀσέβεια ; ἐπάγω τοιγάρ · καί ὁ μέν Εὐσέβιος λόγος τοιοῦτος , καί οὕτως ἔχω , καί ὁ πᾶς αὐτός ἐνταῦθα ὁ ἀσέβεια ἐξαρτάω · ὅποι δδʹ αὐτός φέρω ὁ ὁ καινός οὗτος διδασκαλία καί ὁ δόγμα , ὡς ἐν μάλιστα σύντομος σκέπτομαι · καί ὁποῖος δή , καί ὅστις ὁ ὁ μεταβολεύς τρόπος , ἐπισκοπέω πείθω . Πᾶς ὁ μεταβάλλω ἢ κατ´ οὐσία μεταβάλλω , ὅς δή περί γένεσις καί φθορά θεωρέω , ἢ κατά τίς ὁ ἐν αὐτός · καί οὗτος διχῶς · ἢ γάρ κατά ποσός μεταβάλλω , καθ´ ὅς ὁ αὔξησις καί ἀμείβω ὠσμός δείκνυμι , ἢ κατά ὁ ποιός , ἐκ ὅς ἐμφαίνω ὁ ἀλλοίωσις . εἰμί μέν οὖν κατά ὁ ποιός μεταβάλλω , κινέω μέν πρός ἀλλοίωσις , ὁ δέ εἰμί μετασχηματισμός χαρακτήρ τις , ἢ κατά τίς ὁ ὁ ὑπόκειμαι πρᾶγμα ἐξαλλαγή , χωριστός , ἢ ἀχώριστος συμβαίνω , ὅσπερ ἀλλοῖος μέν καί διάφορος ὁ πρότερος δείκνυμι , οὖον μήv δέ ἄλλος τίς ὁ ἀλλοιόω ἀπεργάζομαι · οὖον γάρ οὐσιωδῶς μεταβάλλω , ἀλ ἐκ τοιόσδε ὁ αὐτός τοιόσδε κατά ὁ ποιός γίγνομαι ποιέω · οὗτος δδʹ οὐ εἰμί ἐκ ὅλος ὅλος μεταβάλλω , ὁ γάρ ὑπόκειμαι πάντως ὑπομένω σῴζω · εἰμί δέ κατά ὁ ποσός , αὔξησις τις ἢ μείωσις δέχομαι . Ἀλ οὐδέ οὗτος ἄλλος τίς παρά ὁ ἐκ ἀρχή ὑπάρχω ποιέω , ἀλ ἐκ τοσόσδε ὁ αὐτός τοσόσδε κατά ὁ πηλίκος γίγνομαι ποιέω . οὐκοῦν οὐδέ κατά οὗτος ὁ τρόπος ἐκ λάω ὅλος μεταβάλλω ὁ μορφή . λείπω οὖν λεʹ . γειν , καθ´ αὐτός μεταβάλλω περί ὁ οὐσία δηλαδή , ὡς ἀνάγκη εἰμί πᾶς ἐκ γένεσις εἰς φθορά , ἐκ ὁ εἰμί εἰς ὁ μηδαμῶς εἰμί χωρέω . ἴσος ὁ ὁ εὐσέβεια ομολογητής ὁ τε προΐστημι ὁ ὁ εικονομάχος αἵρεσις Εὐσέβιος ἐξελέγχω , καί Γρηγορᾶς οὗτος , ὁ μέν , διά ὁ εἰς κτοπως ἀπαγωγή , οὖον μεταμόρφωσις , οὐδέ περί ὁ ποιός ἀλλοίωσις θεῖος δείκνυμι αὐτός εἶπον ὁ ὁ ἀνθρώπειος ὁ Χριστός φύσις θέω , ἀλλά ὁ