cogPG.PG151 341
τὸν νοῦν , Θεῷ προσέχειν διηνεκῶς τὸ τῆς ψυχῆς ἀποκαθαίροντας ὄμμα , καὶ δεκτικὸν ποιοῦντας τῶν θείων ἀπαυγασμάτων · καὶ ὥσπερ ἐκ τακεινοτέρων , τῶν τῆς πράξεως δηλαδὴ μεταβαίνοντας ἀγώνων καὶ παλαισμάτων ἐπὶ τὴν θεωρίαν χωρεῖν , καθ´ ἡν προκόπτοντας οὐ τὰς αἰσθήσεις μόνον ἀπράκτους μένειν συμβαίνειν , ἀλλὰ καὶ τὸν νοῦν αὐτὸν πᾶσαν νόησιν καὶ κίνησιν ἀποτίθεσθαι . καὶ ἄγεσθαι ᾗ ἂν ἄγωνται δοκοίη , ἐλλάμύεών τε καὶ φωτισμῶν ἐκεῖθεν ἀναπίμπλασθαι θείων , καὶ λόγους κτίσεως ἐκδιδάσκεσθαι , καλ μυστηρίων ἀῤῥήτων γενομένους μετόχους , εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐπανέρχεσθαι κάλλος , καὶ πάντα γίνεσθαι μετουσίᾳ , ὅσα φύσει φέφυκεν εἶναι Θεός . Ταῦτα δὲ πᾶσι κοινὰ προκεῖσθαι ἀγωνίσματα καὶ βραβεῖα οὐ τοῖς λόγυυ μόνον καὶ τῆς ἔξω σοφίας μετεσχηκόσιν , ὰλλὰ καὶ τοῖς καθάπαξ τούτων ἀπείρως ἔχουσιν , οὐδὲν παραβλαπτομένοις πρὸς τὴν κτῆσιν τῶν ἀπορρήτων ἀγαθῶν ἐκείνων · ἀλλ´ εἰ δεῖ τι καὶ θαυμαστὸν εἰπεῖν , ῥᾷον πρὸς τελειότητα τῆς πνευματικῆς ἡλικίας ἀφικνουμένοις , ἅτε δὴ πρὸς τὸ ἄτυ . φον καὶ ταπεινὸν εὖ μάλα διακειμένοις , ἐπειδὴ καὶ τοῖς τυιούτοις ἑαυτὸν ὡς τὰ πολλὰ φιλεῖ ἐμφανίζειν . Τοὺς γὰρ ὑπερηφάνους ὁ θεῖος ἔφη Δαβὶὸ ἕως σφόδρα παρανομεῖν · ἐξ ὧν ουμπεραίνεται , μὴ τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου τούτου τὴν καταργουμένην φωτίζειν δύνασθαι τὴν κεκτημένην ψυχὴν , μηδ´ οἰκειοῦν Θεῷ , ἀλλὰ τὴν διὰ τῶν ἔργων τῷ ὄντι φιλοσοφίαν , ἢ καὶ καθαίρειν δύναιτ´ ἂν καὶ φωτίζειν , καὶ φλους Θεῷ καὶ ἀσωμάτοις παραπλησίους τοὺς αὐτῇ προσέχοντας ἀπεργάζεσθαι . Ὑπὲρ μέντοι τῆς ἱερᾶς ἡσυχίας οὔτω σαφῆ καὶ καθαρὸν πεποίηται τὸν λόγον , καὶ οὕτως ἐπὶ πᾶν ἀκριβείας ἤκοντα καὶ ἐμπειρίας τῆς κατ´ αὐτὴν , ὡς μηδένα μηδαμῶς τῶν πρότερον θεοφόρων ἀνδρῶν ἐπὶ ταύτην ἑαυτοὺς καθέντων τὴν πραγματείαν , οὔτω κατάλληλον θέσθαι καὶ πᾶσιν ἐφαρμόζουσαν τὴν διδασκαλίαν , καὶ τελείοις καὶ ἀτελέσι καὶ μέσοις , καὶ μηδὲν ἐλλελοιπέναι τῶν ἑκάστῳ προσφυῶν τε καὶ οἰκείων θεωρημάτων . Οἱ μὲν οὖν ὑπὲρ ἡσυχίας τοῦ μεγάλου Γρηγορίου λόγοι , λοιδορουμένης καὶ τὰ ἔσχατα πασχούσης ἀδίκως , οὕτω λαμπροὶ καὶ τῆς πνευματικῆς καὶ τῆς ἐκτὸς σοφίας οὐδεμίαν λελοιπότες ὑπερβολήν · ὑπὲρ ὧν οὐδὲ βουλομένοις μὴ ὅτι γ´ ἐπαινέσαι πρὸς ἀξίαν ἡμῖν ἐξέσται , ἀλλ´ οὐδ´ ἁπλῶς ὑπογράψαι τῷ λόγῳ καὶ τὴν συντονίαν καὶ τὸ κάλλος καὶ τὸ βάθος τῶν νοημάτων , ὡν εἴ τις τὴν ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς ὑπερβολὴν ἐθέλοι καταμαθεῖν οὐχ ἑτέρωθέν ποθεν , ἀλλ´ ἐξ αὐτῶν ἐκείνων τοῦ ποθουμένου τυχεῖν ἐξέσται . Λόγοις μὲν οὕτω τῇ εὐσεβείᾳ πολεμουμένῃ σὺν πολλῇ παρέστη τῇ προθυμίᾳ τε καὶ σπουδῇ · ἐπεὶ δὲ τὸν ὑπὲρ αὐτῆς ζῆλον οἷον ἐν τῇ ψυχῇ φέριων ἦν , καὶ ἔργοις ἔδει φανερὸν καθιστᾷν , καὶ μὸ δʹ ἐν τούτῳ τῷ μέρει τῶν πολλὰ καμόντων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀπολειφθῆναι , τί γίνεται ; Τὸ πρὸς οὕτω γενναῖον ἀνταγωνιστὴν πολεμεῖν ὁ Βαρλαὰμ ἀπγνούς · ἤδη γὰρ ἐκ πρώτη ἀφετηρίας κατάκρας ἦν νενικημένος καὶ ἡσχυμμένο , · ἐπὶ τὴν μεγάλην πόλιν χωρεῖ οὐ κράτει λόγων θαῤῥῶν τοσοῦτον , δσον ᾤετο διαβολαῖς καὶ συκοφαντίαις τοῦ μεγάλου περιέσεσθαι Γρηγορίου , ἀλλ´ ὥσθ´ ὅτι καὶ τῶν Ἑλληνικῆς ἐνταυθοῖ μετεσχηκότων παιδείας ὄντων πολλῶν , καὶ διὰ τοῦτ´ ἐκείνου σφοδρῶς περιεχομέ νων , ἐφ´ οὕτω σαθροῖς ἐρείσμασι τὸ πρὸς ἐκεῖνον δυσμενὲς ὑπερείσας · ἤδη γὰρ πρὸς ἐκεῖνον πᾶς ὁ πόλεμος ἐξεῤῥάγη · τῶν προτέρων εἴχετο πάλιν πλάνην αὐτοῦ καταβοῶν , καὶ τὴν ἡσυχίαν ὡς τῆς πλάνης αὐτῷ ταύτης καταμεμφόμενος · διθεὶαν τε καὶ τῶν ὀρθῶν δογμάσων παρατροπὴν ἐγκαλῶν , καὶ πάντα ὁντινοῦν αὐτῷ πειρώμενος ἐπεγείρειν , καὶ ψῆφον ἐκείνου μηχανώμενος , ὡς ὀρθῶς μὴ φρονοῦντος ἐρήμην κατενεχθῆναι . Ὃ κἂν συνέβη ταῖς ἀπάταις ἑκείνου καὶ τοῖς σοφιστικοῖς κλέμμασι καὶ περινοίαις πάντων πλὴν ὀλίγων ὑπενεχθέντων οὔτω σοφῶς τοῦ Θεοῦ τὰ κατὰ τὸν μέγαν τῆς εὐσεβείας ἀγωνιστὴν συγχωροῦντος , ἵνα καὶ μᾶλλον ἀνακηρυχθῇ καὶ λαμπρότερος ἐπὶ τῶν ἔργων δειχθῇ . ὡς μόνος οὕτω φλόγα τῆς ἀσεβείας πρὸς ὕψος ἀέριον ἐξαρθεῖσαν δυνηθεὶς κατασβέσαι , εἰ μὴ ταχέως ἐκεῖνος ἐπιφανεὶς , ἅπαντα ἀνέτρεψε καὶ διέλυσεν . Ὡς γὰρ ἐπὶ δίκην ἐδόκει καλεῖν ἐκεῖνον , τῶν μήπω συνθεμένων τῇ δυσσεβείᾳ τοῖς πράγμασι ὁρθῶς διαιτώντων , καὶ δεῖν οἰομένων καταψηφίζεσθαι μηδενὸς πρὶν καιρὸν εἰς ἀπολογίαν λαβεῖν , καὶ τῷ ἐγκαλοῦντι κατὰ πρόσωπον ἀντιστῆναι , ἐκεῖνος μὲν ἀναβαλλόμενος οὐδλν ὀξέως παρῆν · πάντα δ´ ὑπεχώρει τὰ χαλεπὰ ῥᾷον ἢ ἡ τοῦ φωτὸς παρουσία τὸ σκότος διαλυόμενα , καὶ ἡ ἀλήθεια τὴν προσήκουσαν ἐλάμβανε παῤῥησίαν , καὶ τὸ ψεῦδος κατῃσχύνετο δραπετεῦον · οὐ γὰρ ἦν οὐδείς , ὃς τῆς ἐκείνου γλώττης τῆς θεολόγου καὶ τῆς ὑψηλῆς διανοίας καὶ οὐρανίου πεῖραν λαμβάνων , οὐκ εὐθὺς ἐπὶ τὴν ἀποστολικὴν καὶ πατρικὴν ἐνήγετο πίστιν , καὶ σαφῆ τὴν συμφωνίαν τοῖς ὑπ´ ἐκείνου λεγομένοις πρὸς τοὺς θεοφόρους θεοᾶόγους καὶ τῶν πεοτῶν τῆς Ἐκκλησίας διδασκάλους συνεμαρτύρει · ιὐθὺς μὲν οὖν καὶ πρὶν εἰς χεῖρας ἤκειν τὸν πολέμιον τρεψάμενος ἦν , πάντων αὐτῶν δυσσέβειαν κατεγνωκότων πολ λὴν , καὶ δεῖν οἰομένων μετὰ τῆς βλασφήμου γλώττης ποιεῖν ἐκ μέσου , καὶ μὴ πρόφασιν ἀπωλείας καταλείπειν τοῖς ἁπλουστέροις . Ἑπεὶ δὲ καὶ λαμπρῶς ἐπὶ θεάτρου τὸν ἀθλητὴν » ἀνακηρυχθῆναι προσῆκον ἦν , καὶ τὴν δυσσέβειαν μᾶλλον αἰσχυνθῆναι θριαμβευθεῖσαν , καὶ τοῦτο γίνεται μεθ´ ὅσης ἄν τις εἴποι τῆς παῤῥησίας καὶ τῆς λαμπρότητος · τοῦ γὰρ πολλοῖς τροπαίοις τὴν ἑσπέραν διαλαβόντος , ἄρτι τῆς στρατείας ἐπανήκοντος βασιλέως , ἡ σύνοδος , αὐτοῦ παρόντος καὶ τοῖς πράγμααιν ἀξίως ἑαυτοῦ διαιτῶντος , συνεκροτεῖτο · οὐ τῶν λογάδων μόνον τῆς Ἐκκλησίας , καὶ τοῦ τὴν ἰερὰν ἀρχὴν τότε πεπιστευμένου , καὶ ὅσοι τῶν ἐν τέλει καὶ ἄλλως ἐπιφανῶν , ἀλλὰ καὶ τῆς πόλεως σχεδὸν ἁπάσης σπουδῇ συνδεδραμηκότων , ζημίαν οὐ μικρὰν ἐκάστου λογιζομένου πανηγύρεως τοιαύτης ἀπολειφθῆναι . Τὴν μὲν οὖν Γρηγορίου τοῦ μεγάλου τότε σπουδὴν , καὶ τὴν περὶ τὸ λέγειν τέχνην , ἢ τὴν πνευματικὴν μᾶλλον σοφίαν καὶ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν ἡν
Lemmas: ὁ νόος , Θεός προσέχω διηνεκής ὁ ὁ Ψυχή ἀποκαθαίρω ὄμμα , καί δεκτικός ποιέω ὁ θεῖον απαύγασμα · καί ὥσπερ ἐκ τακεινοτερος , ὁ ὁ πρᾶξις δηλαδή μεταβαίνω ἀγών καί πάλαισμα ἐπί ὁ θεωρία χωρέω , καθ´ ἐάν προκόπτω οὖον ὁ αἴσθησις μόνος ἄπρακτος μένω συμβαίνω , ἀλλά καί ὁ νόος αὐτός πᾶς νόησις καί κίνησις ἀποτίθημι . καί ἄγω ὅς εἄν ἄγω δοκέω , ἔρχομαι τε καί φωτισμός ἐκεῖθεν ἀναπίμπλημι θεῖον , καί λόγος κτίσις ἐκδιδάσκω , καλστις μυστήριον ἄρρητος γίγνομαι μέτοχος , εἰς ὁ ἀρχαῖος ἐπανέρχομαι κάλλος , καί πᾶς γίγνομαι μετουσία , ὅσος φύσις φύω εἰμί Θεός . οὗτος δέ πᾶς κοινός πρόκειμαι ἀγώνισμα καί βραβεῖον οὖον ὁ λόγυυ μόνος καί ὁ ἔξω σοφία μετέχω , ἀλλά καί ὁ καθάπαξ οὗτος ἤπειρος ἔχω , οὐδείς παραβλάπτω πρός ὁ κτῆσις ὁ ἀπόρρητος ἀγαθός ἐκεῖνος · ἀλ εἰμί δεῖ τίς καί θαυμαστός εἶπον , ῥᾳδίως πρός τελειότης ὁ πνευματικός ἡλικία ἀφικνέομαι , ἅτε δή πρός ὁ Ἄτυς . φος καί ταπεινός εὕω μάλα διάκειμαι , ἐπεί καί ὁ τυιουος ἑαυτοῦ ὡς ὁ πολύς φιλέω ἐμφανίζω . ὁ γάρ ὑπερήφανος ὁ θεῖος φημί Δαβός ἠώς σφόδρα παρανομέω · ἐκ ὅς ουμπεραινω , μή ὁ σοφία ὁ κόσμος οὗτος ὁ καταργέω φωτίζω δύναμαι ὁ κτάομαι ψυχή , μηδ´ οἰκειόω Θεός , ἀλλά ὁ διά ὁ ἔργον ὁ εἰμί φιλοσοφία , ἢ καί καθαίρω δύναιτ´ εἄν καί φωτίζω , καί φλόος Θεός καί ἀσώματος παραπλήσιος ὁ αὐτός προσέχω ἀπεργάζομαι . ὑπέρ μέντοι ὁ ἱερός ἡσυχία οὐτάω σαφής καί καθαρός ποιέω ὁ λόγος , καί οὕτως ἐπί πᾶς ἀκρίβεια ἥκω καί ἐμπειρία ὁ κατ´ αὐτός , ὡς μηδείς μηδαμῶς ὁ πρότερος θεόφορος ἀνήρ ἐπί οὗτος ἑαυτοῦ καθίημι ὁ πραγματεία , οὐτάω κατάλληλος τίθημι καί πᾶς ἐφαρμόζω ὁ διδασκαλία , καί τέλειος καί ἀτελής καί μέσος , καί μηδείς ἐλλείπω ὁ ἕκαστος προσφυής τε καί οἰκέω θεώρημα . ὁ μέν οὖν ὑπέρ ἡσυχία ὁ μέγας Γρηγόριος λόγος , λοιδορέω καί ὁ ἔσχατος πάσχω ἄδικος , οὗτος λαμπρός καί ὁ πνευματικός καί ὁ ἐκτός σοφία οὐδείς λείπω ὑπερβολή · ὑπέρ ὅς οὐδέ βούλομαι μή ὅτι γγʹ ἐπαινέω πρός ἄξιος ἐγώ ἔξεστι , ἀλ οὐδός ἁπλόος ὑπογράφω ὁ λόγος καί ὁ συντονία καί ὁ κάλλος καί ὁ βάθος ὁ νόημα , ὡς εἰμί τις ὁ ἐν πᾶς ἀγαθός ὑπερβολή ἐθέλω καταμανθάνω οὐ ἑτέρωθεν πόθεν , ἀλ ἐκ αὐτός ἐκεῖνος ὁ ποθέω τυγχάνω ἔξεστι . Λόγοι μέν οὗτος ὁ εὐσέβεια πολεμέω σύν πολύς παρίστημι ὁ προθυμία τε καί σπουδή · ἐπεί δέ ὁ ὑπέρ αὐτός ζῆλος οἷος ἐν ὁ Ψυχή φέριος εἰμί , καί ἔργον ἐσθίω φανερός καθιστάω , καί μός δέ ἐν οὗτος ὁ μέρος ὁ πολύς κάμνω ὑπέρ ὁ εὐσέβεια ἀπολείπω , τίς γίγνομαι ; ὁ πρός οὗτος γενναῖος ἀνταγωνιστής πολεμέω ὁ Βαρλαάμ ἀπγνούς · ἤδη γάρ ἐκ πρῶτος ἀφετήριος κατάκρας εἰμί νικάω καί ἡσχυμμένο , · ἐπί ὁ μέγας πόλις χωρέω οὖον κράτος λόγος θαρσέω τοσοῦτος , δίδωμι οἴομαι διαβολή καί συκοφαντία ὁ μέγας περίειμι Γρηγόριος , ἀλ ὅς ὅτι καί ὁ Ἑλληνικός ἐνταυθοῖ μετέχω παιδεία εἰμί πολύς , καί διά τοῦτος ἐκεῖνος σφοδρός περιέχω νάω , ἐφίημι οὗτος σαθρός ἔρεισμα ὁ πρός ἐκεῖνος δυσμενής ὑπερείδω · ἤδη γάρ πρός ἐκεῖνος πᾶς ὁ πόλεμος εκρήγνυμαι · ὁ πρότερος ἔχω πάλιν πλάνη αὐτός καταβοάω , καί ὁ ἡσυχία ὡς ὁ πλάνης αὐτός οὗτος καταμέμφομαι · διθεΐα τε καί ὁ ὀρθός δογμάσων παρατροπή ἐγκαλέω , καί πᾶς ὅστις αὐτός πειράω ἐπεγείρω , καί ψῆφος ἐκεῖνος μηχανάομαι , ὡς ὀρθῶς μή φρονέω ἐρῆμος καταφέρω . ὅς κἀν συμβαίνω ὁ ἀπάτη ἑκεῖνος καί ὁ σοφιστικός κλέμμα καί περίνοια πᾶς πλήν ὀλίγος ὑποφέρω οὐτάω σοφός ὁ Θεός ὁ κατά ὁ μέγας ὁ εὐσέβεια ἀγωνιστής συγχωρέω , ἵνα καί μᾶλλον ἀνακηρύσσω καί λαμπρός ἐπί ὁ ἔργον δείκνυμι . ὡς μόνος οὗτος φλόξ ὁ ἀσέβεια πρός ὕψος ἀέριος ἐξαίρω δύναμαι κατασβέννυμι , εἰμί μή ταχέως ἐκεῖνος ἐπιφαίνω , ἅπας ἀνατρέπω καί διαλύω . ὡς γάρ ἐπί δίκη δοκέω καλέω ἐκεῖνος , ὁ μήπω συντίθημι ὁ δυσσέβεια ὁ πρᾶγμα ὀρθῶς διαιτάω , καί δήω οἴομαι καταψηφίζομαι μηδείς πρίν καιρός εἰς ἀπολογία λαμβάνω , καί ὁ ἐγκαλέω κατά πρόσωπον ἀνθίστημι , ἐκεῖνος μέν ἀναβάλλω οὐδλν ὀξύς πάρειμι · πᾶς δδʹ ὑποχωρέω ὁ χαλεπός ῥᾳδίως ἢ ὁ ὁ φάος παρουσία ὁ σκότος διαλύω , καί ὁ ἀλήθεια ὁ προσήκω λαμβάνω παρρησία , καί ὁ ψεῦδος καταισχύνω δραπετεύω · οὖον γάρ εἰμί οὐδείς , ὅς ὁ ἐκεῖνος γλῶσσα ὁ θεολόγος καί ὁ ὑψηλός διάνοια καί οὐράνιος πείρω λαμβάνω , οὐ εὐθύς ἐπί ὁ ἀποστολικός καί πατρικός ἐνάγω πίστις , καί σαφής ὁ συμφωνία ὁ ὑπό ἐκεῖνος λέγω πρός ὁ θεόφορος θεοᾶόγους καί ὁ πεοος ὁ ἐκκλησία διδάσκαλος συμμαρτυρέω · εὐθύς μέν οὖν καί πρίν εἰς χείρ ἥκω ὁ πολέμιος τρέπω εἰμί , πᾶς αὐτός δυσσέβεια καταγιγνώσκω πολ λήν , καί δήω οἴομαι μετά ὁ βλάσφημος γλῶσσα ποιέω ἐκ μέσος , καί μή πρόφασις ἀπώλεια καταλείπω ὁ ἁπλόος . ἐπεί δέ καί λαμπρῶς ἐπί θέατρον ὁ ἀθλητής » ἀνακηρύσσω προσήκω εἰμί , καί ὁ δυσσέβεια μᾶλλον αἰσχύνω θριαμβεύω , καί οὗτος γίγνομαι μεθ´ ὅσος ἄν τις εἶπον ὁ παρρησία καί ὁ λαμπρότης · ὁ γάρ πολύς τρόπαιον ὁ ἑσπέρα διαλαμβάνω , ἄρτι ὁ στρατεία ἐπανήκω βασιλεύς , ὁ σύνοδος , αὐτός πάρειμι καί ὁ πράγμα ἀξίως ἑαυτοῦ δίαιτα , συγκροτέω · οὖον ὁ λογάς μόνος ὁ ἐκκλησία , καί ὁ ὁ ἱερός ἀρχή τότε πιστεύω , καί ὅσος ὁ ἐν τέλος καί ἄλλως ἐπιφανής , ἀλλά καί ὁ πόλις σχεδόν ἅπας σπουδή συντρέχω , ζημία οὖον μικρός ἕκαστος λογίζομαι πανήγυρις τοιοῦτος ἀπολείπω . ὁ μέν οὖν Γρηγόριος ὁ μέγας τότε σπουδή , καί ὁ περί ὁ λέγω τέχνη , ἢ ὁ πνευματικός μᾶλλον σοφία καί ὁ ἐκ ὕψος δύναμις ἐάν