cogPG.PG151 523
σὺν ἐκείνοις , οἱ τὰ θεῖα ταῦτα καὶ ὑψηλα , θείῳ δηλαδὴ φθεγγόμενοι Πνεύματι . Οἶ δὴ καὶ πλατύτερον περὶ τῶν αὐτῶν δι´ ἡμῶν ὡσαύτως καὶ αὖθις ἐροῦσιν αὐτίκα , ἵνα καὶ μᾶλλον ἀλγῇ Γρηγορᾶς , καὶ εἴ τις , φημὶ , κατ´ αὐτὸν ἕτερος ἀνιάτως ἔχων . Μάξιμος τοίνυν ὁ μέγας , καὶ πάλιν τινὰ τῶν θεολογικῶν ὡς ἔθος ἐκείνῳ ῥητῶν ἐξηγούμενος , Ὁ διὰ πάντων , φησὶν , ὑπήκοος Θεῷ γενόμενος ἄνθρωπος οὕτε κατὰ φύσιν οὕτε κατὰ σχέσιν ἔχει τὸ εἶναι , ἢ καλεῖσθαι θεὸς , ἀλλὰ κατὰ θέσιν καὶ χάριν γίνεταί τε καὶ ὀνομάζεται Ἰ γὰρ χάρις τῆς θεώσεως ἄσχετός ἐστι παντάπασιν , οὐκ ἔχουσα τὴν οἱανοῦν δεκτικὴν ἑαυτῆς ἐν τῇ φύσει δύναμιν · ἐπεὶ οὐκέτι χάρις ἐστὶν , ἀλλὰ τῆς κατὰ τὴν φυσικὴν δύναμιν ἐνεργείας φανέρωσις . Καὶ οὔτω γε πάλιν οὐκ ἕστι παράδοξον τὸ γινάμενον , εἰ κατὰ δεκτικὴν δύναμιν φύσεως ἡ θέωσις ἦν · φύσεως γὰρ ἂν εἰκότως ἔργον , ἀλλ´ οὐ Θεοῦ δῶρον ἡ θέωσις ἔσται . Καὶ δυνήσεται καὶ φύσει Θεὸς ὁ τοιοῦτος εἶναι , καὶ κυρίως προσαγορεύεσθαι · οὐδὲ γὰρ ἄλλο καθέστηκεν ἡ κατὰ φύσιν ἐκάστου τῶν ὄντων δύναμις ἢ φύσεως πρὸς ἐνέργειαν ἁπαράβατος κίνησις . Πῶς δὲ καὶ ἐξίστησιν ἑαυτοῦ τὸν θεούμενον ἡ θέωσις , εἰ τοῖς ὅροις τῆς φύσεως αὐτὴ πεοιείληπται , συνιδεῖν οὐκ ἔχω . Ἐρωτητέον ἐνταῦθα δὴ τοὺς περὶ τὸν φιλόσοφον Γρηγορᾶν , τί περὶ τῆς θεοποιοῦ τοῦ Πνεύματος δωρεᾶς τε καὶ χάριτος καὶ θεώσεως ἐκ τῶν ῥηθέντων τούτων τοῖς θεολόγοις Πατράσι συνάγουσιν . Ἡ μὲν γὰρ καθ´ ἡμᾶς ἱερὰ σύνοδος , πρὸς τὴν ἔνστασιν αὐτῶν ἱσταμένη τότε . ἀπὸ τῆς μιμήσεώς τε καὶ σχέσεως κτίσμα ψευδῶς τε καὶ δυσσεβῶς , ὡς εἴρηται , συναγόντων τὴν τοῦ Θεοῦ θεότητα καὶ τὴν θέωσιν , οὐ δι´ ἀδυνάτων ἀδύνατα συνῆξε , καθά φησι Γρηγορᾶς , γελωτοποιῶν , καὶ τὸν βοῦν ἑαυτῷ καὶ τὸν ὄνον ἀξίως ἑαυτοῦ ἐπεισάγων · ἀλλὰ διὰ τῶν καὶ τοῖς ἐχθροῖς τε καὶ δυσσεβέσι γνωρίμων τὰ τοῖς κατ´ ἀλήθειαν εὐσεβέσι καὶ πιστοῖς ἀνωμολογημένα πᾶσι καλῶς ὑπέόειξε , σχέσις ἐστὶν , εἰποῦσα , καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια πρὸς τὰ προνοούμενα , καὶ ἡ πρόγνωσις αὐτοῦ πρὸς τὰ προγινωσκόμενα , καὶ οἱ ἐξ ἁδίου ἐν τῷ Θεῷ προορισμοὶ πρὸς τὰ προοριζόμενα . Ἀλλ´ ἐκάστῳ τούτων οὐκ ἐμπόδιόν ἐστι τὸ σχέσιν εἶναι πρὸς σὸ ἄκτιστον εἶναι . Ὥστε οὐδὲ ἡ θεοποιὸς δωρεὰ τοῦ Πνεύματος , αὐτὴ ἡ θέωσίς ἐστι κτιστὴ , ὃιότι σχέσις Κἐστὶ πρὸς τὰ θεούμενα , Καὶ ταῦτα μὲν ἡ σύνοδ»ς καὶ ὁ ταύτης ἱερὸς τόμος , κατ´ ἀντιπαράστασιν προάγοντες τὴν ἑαυτοῦ καὶ τὴν περὶ σχέσεως καὶ μιμήσεως τέως ἐκείνων πρότασιν , καὶ τὴν ἀπορίαν λύοντες · οἱ δὲ θεολόγοι Ιατέρες οὗτοι , καθάπερ ἀκούομεν , οὐ μόνον ἀγένητον καὶ ἄπειρον , καὶ ἀκατάληπτον ταύτην φασὶν , ὡς Θεοῦ δηλονότι φυσικὸν ἰδίωμα , ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν σχέσιν καὶ τὴν φυσικὴν ἕξιν , καὶ τὴν κατάληψιν αὐτῆς ἰσχυρῶς ἐνίστανται . Ἄσχετος καὶ γὰρ , φησὶν ὁ θεόληπτος Μάξιμος μετὰ Γρηγορίου δηλαδὴ τοῦ πάνυ , τὰ γὰρ ἐκείνου διερμηνεύει φιλοσοφῶν , ἄσχετος τοίνυν ἐστὶ παντάπασιν ἡ τῆς θεώσεως , φησί , χαρις , οὐκ ἔχουσα τὴν οἰανοῦν δεκτικὴν ἑαυτῆς ἑν τῇ φύσει δύναμιν . Καὶ πάλιν · Εἰ κατὰ δεκτικὴν δόναμιν φύσεως ἡ θέωσις ἦν , φύσεως ἄν εἰκότως ἔργον ἦν , ἀλλ´ οὐ Θεοῦ δῶρον . Καὶ αὖθις · Οὐκ ἔχομεν , φησὶ , φύσει δεκτικὴν τῆς θεώσεως δύναμιν · καὶ ὅτι τοῦ ὑπὲρ φύσιν ἡ φύσις καταληπτικὴν οὐ κέκτηται δύναμιν · καὶ ὅσα δὴ φθάσαντες πρὸ βραχέος οἱ θεολόγοι παραπλησίως τούτοις εἰρήκασι κατ´ ἔνστασιν , ὅπερ εἶπον , τὴν σχέσιν καθάπαξ ἀπαγορεύοντες ἐπὶ τῆς θεώσεως . Τί οὖν φασιν οἱ περὶ Γρηγορᾶν πρὸς ταῦτα ; Ἐπειδὴ γὰρ τὴν τῆς καθ´ ἡμᾶς συνόδου γνώμην , καὶ τὸν ἱερὸν οὐ παραδέχονται τόμον , τῇμιμήσει ξυντιθέντας τὸ ἀμίμητον , καὶ τῇ σχέσει τὸ ἄσχετον , μετὰ Διονυσίου φημὶ τοῦ σοφοῦ , ἀλλὰ καὶ μακράν τινα καὶ ἀπαίδευτον τὴν εἰρωνείαν αὐτῶν καταχέουσιν , ὡς δι´ ἀδυνάτων δῆθεν ἀδύνατα συναγόντων , ἀπολογείσθωσαν αὐτοὶ καὶ συλλογιζέσθωσαν , καὶ τὰ οἰκεῖα συμπεραινέτωσαν , εἴ γε δύναιντο , πρὸς τὰς τῶν θεολόγων ἱστάμενοι τούτων ἐνστάσεις , ἄσχετον καθάπαξ θεολογούντων τὴν θεοποιὸν τοῦ Πνεύματος δωρεάν τε καὶ θέωσιν . Οὐκέτι καὶ γὰρ ἐγὼ πρὸς Γρηγορᾶν τουτονὶ καὶ τοὺς κατ´ αὐτὸν περὶ τοῦ ἀκτίστου τε καὶ τρῦ ντι . στοῦ κατ´ αὐτοὺς τῆς θεώσεως ποιοῦμαι τὺν λόγον ῥητῶς διὰ πολλῶν ἀποφανθέντος τοῦ ταῦτης ἀκτίστου παρὰ τῶν σεπτῶν τουτωνὶ θεολόγων , ἀλλὰ περὶ τῆς σχέσεως τέως καὶ τῆς μιμήσεως , ἐξ ὡν αὐτοὶ συνήγαγον καὶ τὸ κτίσμα κακῶς . Ἰδοὺ γὰρ ἄσχετος πάντη καὶ ἀκατάληπτος , καὶ δεκτικὴν οὐδαμῶς εὐρίσκουσα δύναμιν ἡ θέωσις ἐν τῇ ἀνθρωπείᾳ φύσει , οἱ τεθεωμένοι θεολόγοι φασίν οὖτοι . Φράζε τοιγαροῦν , Γρηγορᾶ , ἴνα καὶ αὖθις προσείπω σε κατὰ σέ . σχέσιν αὐτὴν , φησὶ , καὶ μίμησιν ὁ τῶν θεολόγων ἄκρος προσείρηκε Διονύσιος , καὶ τοῦτο δὴ καὶ αὐτός φημι σὺν ἐκείνῳ . Ἀλλ´ οὐ σὺν ἐκείνῳ γε τοῦτο , βέλτιστε , φῄς . Ἡ γὰρ ἂν σὺν ἐκείνῳ λέγων καὶ ἀμίμητον καὶ ἄσχετον ἔλεγες κατ´ ἐκεῖνον . Καὶ πῶς οἷόν τε , φησί , καὶ τοῦτο κἀκεῖνο ; Εἰ μὲν γὰρί ἄσχετος , οὐ σχέσις · εἰ δὲ σχέσις , οὐκ ἄσχετος . Οὐδὲ γὰρ οἷόν τε , φησί , τὴν ἀντίφασιν συμφωνεῖν ἑαυτῇ . Εἰς τὰς προτέρας καὶ πάλιν ἀπορίας ἐμπέπτωκεν ὁ φιλόσοφος . Ὅπερ καὶ γὰρ ἐκεῖ περὶ τῆς καθόλου ὃείας ἐνεργείας πέπονθε , τὸν αὐτὸν ἐπιδέχεσθαι λόγον ἀκούσας αὐτὸν πρὸς τῶν θεολόγων τῇ θείᾳ φύσει , καὶ αὖθις οὐ τὸν αὐτὸν , τοῦτο δὴ κἀνταῦθα περὶ τῆς θεοποιοῦ ἐνεργείας καὶ χάριτος , καὶ σχέσιν τὴν αὐτὴν παρὰ τῶν ἁγίων ἀκούων καὶ ἄσχετον . Τοιαῦτα καὶ γὰρ τὰ τῶν θυμοσόφων καὶ ψευδοσόφων τουτωνὶ τοῖς φυσικοῖς καὶ ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς ὑπαγόντων τὰ θεῖα , καὶ μὴ πειθομένων τοῖς Πνεύματι θείῳ καὶ παθοῦσι , καὶ μαθοῦσι , καὶ διδάσκουσι ταῦτα . Οἷς δήπου καὶ Ἰωάννης ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς , ὥσπερ ἐπεγκαλῶν καὶ καταγελῶν ὡς μάλιστα τῆς ἀνοίας , ἐν τοῖς περὶ τῆς θείας μεταμορφώσεως λόγοις , Ἀλλ´ εὐθὺς ἐροῦσι , φησὶν , οἱ ἀπύλωτον καὶ θηρευτικὴν περιφέροντες γλῶσσαν , Καὶ εἰὰθέατος ἡ θεῖκὴ τοῦ Θεοῦ Λόγου δόξα , πῶς ἐπέδειξεν αὐτὴν τοῖς ἀποστόλοις ; εἱ γὰρ ὁρατὴ , οὐκ ἀθέατος · εἰ δὲ ἀθέατος , οὐχ ὁρατή . Ὡς δὲ καὶ ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος ἐν τοῖς ὑπὲρ τοῦ πρωτομάρτυρος θείου Στεφάνου λόγοις περὶ τῆς ἐν
Lemmas: σύν ἐκεῖνος , ὁ ὁ θεῖον οὗτος καί ὑψηλός , θεῖον δηλαδή φθέγγομαι πνεῦμα . οἶς δή καί πλατύς περί ὁ αὐτός δις ἐγώ ὡσαύτως καί αὖθις εἴρω αὐτίκα , ἵνα καί μᾶλλον ἀλγέω Γρηγοράς , καί εἰμί τις , φημί , κατ´ αὐτός ἕτερος ἀνίατος ἔχω . Μάξιμος τοίνυν ὁ μέγας , καί πάλιν τις ὁ θεολογικός ὡς ἔθος ἐκεῖνος ῥητός ἐξηγέομαι , ὁ διά πᾶς , φημί , ὑπήκοος Θεός γίγνομαι ἄνθρωπος ἵημι κατά φύσις ἵημι κατά σχέσις ἔχω ὁ εἰμί , ἢ καλέω θεός , ἀλλά κατά θέσις καί χάρις γίγνομαι τε καί ὀνομάζω εἷς γάρ χάρις ὁ θέωσις άσχετος εἰμί παντάπασι , οὐ ἔχω ὁ οιανεω δεκτικός ἑαυτοῦ ἐν ὁ φύσις δύναμις · ἐπεί οὐκέτι χάρις εἰμί , ἀλλά ὁ κατά ὁ φυσικός δύναμις ἐνέργεια φανέρωσις . καί οὐτάω γε πάλιν οὐ εἰμί παράδοξος ὁ γίγνομαι , εἰμί κατά δεκτικός δύναμις φύσις ὁ θέωσις εἰμί · φύσις γάρ εἄν εἰκότως ἔργον , ἀλ οὖον Θεός δῶρον ὁ θέωσις εἰμί . καί δύναμαι καί φύσις θεός ὁ τοιοῦτος εἰμί , καί κύριος προσαγορεύω · οὐδέ γάρ ἄλλος καθίστημι ὁ κατά φύσις ἕκαστος ὁ εἰμί δύναμις ἢ φύσις πρός ἐνέργεια απαράβατος κίνησις . Πῶς δέ καί ἐξίστημι ἑαυτοῦ ὁ θεόω ὁ θέωσις , εἰμί ὁ ὅρος ὁ φύσις αὐτός πεοιλαμβανω , συνοράω οὐ ἔχω . ἐρωτητέον ἐνταῦθα δή ὁ περί ὁ φιλόσοφος Γρηγορᾶς , τίς περί ὁ θεοποιέω ὁ πνεῦμα δωρεά τε καί χάρις καί θέωσις ἐκ ὁ εἴρω οὗτος ὁ θεολόγος πατήρ συνάγω . ὁ μέν γάρ καθ´ ἐγώ ἱερόv σύνοδος , πρός ὁ ἔνστασις αὐτός ἵστημι τότε . ἀπό ὁ μίμησις τε καί σχέσις κτίσμα ψευδής τε καί δυσσεβῶς , ὡς εἴρω , συνάγω ὁ ὁ Θεός θεότης καί ὁ θέω , οὖον δις ἀδύνατος ἀδύνατος συνάγω , καθά φημί Γρηγοράς , γελωτοποιός , καί ὁ βοῦς ἑαυτοῦ καί ὁ ὄνος ἀξίως ἑαυτοῦ ἐπεισάγω · ἀλλά διά ὁ καί ὁ ἐχθρός τε καί δυσσεβής γνώριμος ὁ ὁ κατ´ ἀλήθεια εὐσεβής καί πιστός ἀνομολογέομαι πᾶς καλῶς υπεοεοικα , σχέσις εἰμί , εἶπον , καί ὁ ὁ Θεός πρόνοια πρός ὁ προνοέω , καί ὁ πρόγνωσις αὐτός πρός ὁ προγιγνώσκω , καί ὁ ἐκ ἁνδάνω ἐν ὁ Θεός προορισμός πρός ὁ προορίζω . Ἀλ ἕκαστος οὗτος οὐ ἐμπόδιος εἰμί ὁ σχέσις εἰμί πρός σός ἄκτιστον εἰμί . ὥστε οὐδέ ὁ θεοποιός δωρεά ὁ πνεῦμα , αὐτός ὁ θέωσις εἰμί κτιστός , ὁράω σχέσις Κἐστὶ πρός ὁ θεόω , καί οὗτος μέν ὁ σύνοδος καί ὁ οὗτος ἱερός τόμος , κατ´ ἀντιπαράστασις προάγω ὁ ἑαυτοῦ καί ὁ περί σχέσις καί μίμησις τέως ἐκεῖνος πρότασις , καί ὁ ἀπορία λύω · ὁ δέ θεολόγος Ιατέρες οὗτος , καθάπερ ἀκούω , οὖον μόνος ἀγένητος καί ἤπειρος , καί ἀκατάληπτος οὗτος φημί , ὡς Θεός δηλονότι φυσικός ἰδίωμα , ἀλλά καί πρός ὁ σχέσις καί ὁ φυσικός ἕξις , καί ὁ κατάληψις αὐτός ἰσχυρῶς ἐνίστημι . ἄσχετος καί γάρ , φημί ὁ θεοβλαβής Μάξιμος μετά Γρηγόριος δηλαδή ὁ πάνυ , ὁ γάρ ἐκεῖνος διερμηνεύω φιλοσοφέω , ἄσχετος τοίνυν εἰμί παντάπασι ὁ ὁ θέωσις , φημί , χάρις , οὐ ἔχω ὁ οιανεω δεκτικός ἑαυτοῦ ἑν ὁ φύσις δύναμις . καί πάλιν · εἰμί κατά δεκτικός δόναμιν φύσις ὁ θέωσις εἰμί , φύσις ἄν εἰκότως ἔργον εἰμί , ἀλ οὖον Θεός δῶρον . καί αὖθις · οὐ ἔχω , φημί , φύσις δεκτικός ὁ θέωσις δύναμις · καί ὅτι ὁ ὑπέρ φύσις ὁ φύσις καταληπτικός οὖον κτάομαι δύναμις · καί ὅσος δή φθάνω πρό βραχύς ὁ θεολόγος παραπλήσιος οὗτος εἴρω κατ´ ἔνστασις , ὅσπερ εἶπον , ὁ σχέσις καθάπαξ ἀπαγορεύω ἐπί ὁ θέωσις . τις οὖν φημί ὁ περί Γρηγορᾶς πρός οὗτος ; ἐπεί γάρ ὁ ὁ καθ´ ἐγώ σύνοδος γνώμη , καί ὁ ἱερόν οὖον παραδέχομαι τόμος , τημιμηδομαι συντίθημι ὁ ἀμίμητος , καί ὁ σχέσις ὁ ἄσχετος , μετά Διονύσιος φημί ὁ σοφός , ἀλλά καί μακρός τις καί ἀπαίδευτος ὁ εἰρωνεία αὐτός καταχέω , ὡς δις ἀδύνατος δῆθεν ἀδύνατος συνάγω , ἀπολογέομαι αὐτός καί συλλογίζομαι , καί ὁ οἰκεῖος συμπεραίνω , εἰμί γε δύναμαι , πρός ὁ ὁ θεολόγος ἵστημι οὗτος ἔνστασις , ἄσχετος καθάπαξ θεολογέω ὁ θεοποιός ὁ πνεῦμα δωρεά τε καί θέω . οὐκέτι καί γάρ ἐγώ πρός Γρηγορᾶς οὗτος καί ὁ κατ´ αὐτός περί ὁ ἄκτιστος τε καί τρυς Ντι . ἕκαστος κατ´ αὐτός ὁ θέωσις ποιέω τύν λόγος ῥητός διά πολύς ἀποφαίνω ὁ τᾶτος ἄκτιστος παρά ὁ σεπτός οὗτος θεολόγος , ἀλλά περί ὁ σχέσις τέως καί ὁ μίμησις , ἐκ ὡς αὐτός συνάγω καί ὁ κτίσμα κακῶς . ἰδέ γάρ ἄσχετος πάντῃ καί ἀκατάληπτος , καί δεκτικός οὐδαμῶς εὑρίσκω δύναμις ὁ θέωσις ἐν ὁ ἀνθρώπειος φύσις , ὁ θεόω θεολόγος φημί οὗτος . Φράζε τοιγάρ , Γρηγορά , ἵνα καί αὖθις προσεῖπον σύ κατά σός . σχέσις αὐτός , φημί , καί μίμησις ὁ ὁ θεολόγος ἄκρος προσφωνέω Διονύσιος , καί οὗτος δή καί αὐτός φημί σύν ἐκεῖνος . Ἀλ οὖον σύν ἐκεῖνος γε οὗτος , ἀγαθός , φημί . ὁ γάρ εἄν σύν ἐκεῖνος λέγω καί ἀμίμητος καί ἄσχετος λέγω κατ´ ἐκεῖνος . καί πῶς οἷος τε , φημί , καί οὗτος ἐκεῖνος ; εἰμί μέν γάριος ἄσχετος , οὖον σχέσις · εἰμί δέ σχέσις , οὐ ἄσχετος . οὐδέ γάρ οἷος τε , φημί , ὁ ἀντίφασις συμφωνέω ἑαυτοῦ . εἰς ὁ πρότερος καί πάλιν ἀπορία ἐμπίτνω ὁ φιλόσοφος . ὅπερ καί γάρ ἐκεῖ περί ὁ καθόλου ὅς ἐνέργεια πάσχω , ὁ αὐτός ἐπιδέχομαι λόγος ἀκούω αὐτός πρός ὁ θεολόγος ὁ θεῖος φύσις , καί αὖθις οὖον ὁ αὐτός , οὗτος δή ἐνταῦθα περί ὁ θεοποιέω ἐνέργεια καί χάρις , καί σχέσις ὁ αὐτός παρά ὁ ἅγιος ἀκούω καί ἄσχετος . τοιοῦτος καί γάρ ὁ ὁ θυμόσοφος καί ψευδόσοφος οὗτος ὁ φυσικός καί ἀνθρώπινος λογισμός ὑπάγω ὁ θεῖον , καί μή πείθω ὁ πνεῦμα θεῖον καί πάθος , καί μανθάνω , καί διδάσκω οὗτος . οἷς δήπου καί Ἰωάννης ὁ ὁ γλῶσσα χρύσεος , ὥσπερ ἐπεγκαλέω καί καταγελάω ὡς μάλιστα ὁ ἄνοια , ἐν ὁ περί ὁ θεῖος μεταμόρφωσις λόγος , Ἀλ εὐθύς εἴρω , φημί , ὁ ἀπύλωτος καί θηρευτικός περιφέρω γλῶσσα , καί εἰὰθέατος ὁ θεῖος ὁ Θεός Λόγος δόξα , πῶς ἐπιδείκνυμι αὐτός ὁ ἀπόστολος ; εἰ γάρ ὁρατός , οὐ ἀθέατος · εἰμί δέ ἀθέατος , οὐ ὁρατός . ὡς δέ καί ὁ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος ἐν ὁ ὑπέρ ὁ πρωτομάρτυρας θεῖον Στέφανος λόγος περί ὁ ἐν