cogPG.PG151 293
μετὰ τῆς δια οἵας καὶ τοὺς τοῦ σώματος ὀφθαλμοὺς , δι´ αὐτῆς ἐπεζήτει πιστῶς ἐν γνώσει γενέσθαι . καθόσον οἷόν τε , τοῦ θείου θελήματος . Ἀνελίξας τοιγαροῦν , καὶ τὸ ὄμμα τοῖς ἐγκειμένοις ἐπιβαλὼν , ἐκείνοις εὐθὺς ἐντυγχάνει , οἷς δήπου καὶ πρὸς Γαλάτας πάλαι γράφων ὁ σοφὸς Παῦλος τοῦ λόγου προοιμίοις ἐχρήσατο · « Παῦλος ἀπόστολος . λέγων , οὐκ ἀπ´ ἀνθρώπων , οὐδὲ δι´ ἀνθρώπου , ἀλλὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ Πατρόσἵ , » Ἐντεῦθεν ἐκεῖνος συνεὶς , ὡς οὐκ ἄνευ ἐπιφροσύνης υὐδ´ ἐπιπνοίας Θεοῦ τὸ γιγνόμενον , οὕτε μὴν τῶν ἀνθρωπίνων τι καὶ χαμαὶ ἐρχομένων , τοῖς ὑψηλοῖς ἐκείνοις καὶ θείοις ὅλως προσίσταται , καὶ δέχεται τὰ θεῖα καὶ ἰερὰ θείως καὶ ἱερῶς , εἴπερ τις οἶμαι τῶν πάντων , καὶ προσκυνεῖ τὸν δεδωρημένον , καὶ πρὸς μείζονας τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς ἀγῶνας εὐθὺς ἀποδύεται , ἐν αἰσθήσει τῆς θείας ἀξίας γεγενημένος , καὶ τιμῶν μάλα σοφῶς ὁ σοφὸς τὸν τετιμηκότα · ἢ καὶ τὸ δῶρον , οἰκειότερον εἰπεῖν , ἑαυτῷ μᾶλλον αὔξων , καὶ τὴν λαμπάδα καὶ τὸ πῦρ ἀνάπτων ὁσημέραι τοῦ Πνεύματος . Τῆς γὰρ Θεσσαλονίκης μετὰ τὴν χειροτονίαν καὶ τὸν θεῖον ἐκεῖνον , ἧπερ ἔφην , χρησμὸν μικρὸν προελέ θόντες , κἀν τῇ γείτονι Βεῤῥοίᾳ γενόμενοι , τὸ ταύτῃ παρακείμενον ὄρος , καὶ τὴν ἐκεῖ συνισταμένην τότε τῶν μοναζόντων σκήτην εἰσέρχονται · ἔνθα δὴ καὶ φροντιστήριον θείας φιλοσοφίας ὁ Γρηγόριος συστησάμενος , σὺν δέκα τοῖς ἑταίροις καὶ τῶν ἴσων σπουδασταῖς τε καὶ κοινωνοῖς , τὸν πληρέστατόν φημι καὶ τέλειον ἀριθμὸν , τὰ τῆς ἄνω καὶ θείας τελειότητος , ὁ πλήρης ὄντως παντὸς ἀγαθοῦ , καὶ αὖθις φιλοσοφεῖν ἄρχεται , τὰς μὲν πέντε τῆς ἑβδομάδος ἑκάστης ἡμέρας αὐτός τε μένων ἀπρόΐτος , καὶ μηδένα τῶν πάντων μηδαμῶς εἰς ὁμιλίαν παραδεχόμενος , Σαββάτου δὲ καὶ Κυριακῆς πρός τε τὴν μυστικὴν δηλαδὴ θυσίαν , καὶ τὴν τῶν ἀδελφῶν προῖὼν πνευματικὴν ὁμλίαν καὶ ἕνωσιν . Ἔτος μὲν οὖν αὐτῷ τῆς ἡλικίας τηνικαῦτα τριακοστὸν ἦν , εἶχε δὲ καὶ τοῦ σώματος ἐῤῥωμένως ἔτι , μήπω μηδεμιᾶς προσβαλούσης αὐτῷ νόσου μηδὲ βραχύ ὅθεν καὶ μειζόνων πολλῷ τῶν ἀγώνων καὶ σκληροτέρας τῆς ἀγωγῆς ἅπτεται , νηστείᾳ καὶ ἀγρυπνίᾳ μακρᾷ κατατήκων τὸ σῶμα , καὶ φιλονεικῶν εἰς τέλος ὑποτάξαι τῷ πνεύματι · ἐγκρατείᾳ τε παντοδαπῇ καὶ νήψει , καὶ τῇ συνήθει τῶν δακρύων πηγῇ τὸ τῆς ψυχῆς ὀπτικὸν ἀπολεπτύνων τε καὶ καθαίρων , καὶ πρὸς τὸ συγγενὶς ἀνάγων αἰεὶ θεῖον διὰ τῆς ἀδιαλείπτου φημὶ τοῦ νοῦ προσευχῆς , καὶ τῆς ἀμέσου κατὰ χάριν τοῦ Θεοῦ κοινωνέας τε καὶ ἑνώσεως . Ἐντεῦθεν οἱ καρποὶ τοῦ Πνεύματος , ἀπστολικῶς εἰπεῖν , ἐν αὐτῷ βρύοντες ἦσαν , καὶ πάντες οὐχ οἱ σὺν αὐτῷ μόνον , ἀλλὰ καὶ οἱ τὸ ὄρος ἐκεῖνο κατ´ ἔρωτα θείας φιλοσοφίας καὶ τὴν πόλιν οἰκοῦντες ὡσαύτως , ὡς εἰς ἀρχέτυπον καὶ εἰκόνα τινὰ τῆς ἀρετῆς θαυμαστὴν τὴν ἐκείνου πολιτείαν τε καὶ τὸν λόγον ἑώρων , καὶ θαῦμά τι καινὸν τὸ κατ´ αὐτὸν , καὶ πόῤῥω τῆς καθ´ ἡμᾶς ταυτησὶ γενεᾶς , καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον σχεδὸν αὐτοῖς ἐνομίζετο · ἐξέπληττε καὶ γὰρ αὐτοὺς μετὰ τοῦ τῆς πράξεως ὑψηλοῦ καὶ ὁ λόγος , καὶ τὸ καινόν τε καὶ ὑπερφυὲς ὄντως τῆς θείας σοφίας , καὶ μηδενί τινι τῶν ἄλλων παραβαλλόμενον . Καὶ τί χρὴ καὶ λέγειν , ὅπου γε καὶ σιωπῶν , καὶ μόνον ὁρώμενος , ὦ θαυμάσιε , θαῦμα ταῖς τῶν ὁρώντων ψυχαῖς ἐνεποίεις ; νῦν μὲν σύννους τις ὤν καὶ πρὸς ἑαυτὸν καὶ τὸν Θεὸν ὅλως ἑπεστραμμένος , καὶ λελουμένος ὑπερφυῶς τοῖς καινοῖς ἐκείνοις ῥεύμασι τῶν δακρύων · νῦν δ´ ὡς ἀπὸ καμίνου πυρὸς τὰ πρόσωπα φέρων ὑπὲρ φύσιν φωτοειδῆ , καὶ τῷ πυρὶ τοῦ Πνεύματος μετεσκευασμένα τε καὶ ἠλλοιωμένα , καὶ μάλισθ´ ὅτε τῆς τῶν ἱερῶν μυστικῆς τελετῆς , ἢ καὶ τοῦ οἰκίσκου καὶ τῆς ἡσυχίας ἐξήεις . Ἐν δὲ τούτοις ὄντι καὶ τοῖς τοιούτοις , ἀπαίρει μὲν τῶν ἐνταῦθα , καὶ πρὸς Θεὸν μετὰ συχνῶν τῶν τῆς ἀρετῆς ἀγωγίμων ἡ καλλίστη καὶ προσφιλὴς ὄντως μεταβαίνει μήτηρ τῷ Γρηγορίῳ · γράμματα δʹ εὐθὺς τῶν ἐκείνη συνασκουμένων δυγατέρων παρθένων ἐκ Βυζαντίου δηλαδὴ πρὸς τοῦτον φοιτῶσι , τήν τε τῆς κοινῆς μητρὸς ὁμοῦ γνωρίζοντα τελευτὴν , καὶ αὐτὸν πρὸς ἐπίσκεψιν ἑαυτῶν καὶ πνευματικὴν ὁδηγίαν παρακαλοῦντα . Πείθεται τοῖς γράμμασι καὶ τῇ προσκλήσει τῶν ἀδελφων , πολὺ μετὰ τοῦ δικαίου καὶ τὸ ἐπαγωγὸν ὁμοῦ κεκτημένοις , ἄνεισιν εἰς τὴν Κωνσταντίνου , καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἔχων ἄμφω μεθ´ ἑαυτοῦ · εὐρίσκει τὰς ἀδελφὰς κατ´ οὐδὲν ψευσαμένας τὸ γένος , θαυμάζει τὴν ἀρετὴν , ἐπαινεῖ τοὺς ἀγῶνας καὶ τὸ διὰ πάντων καθαρὸν καὶ ἠκριβωμένον τοῦ βίου · καὶ Θεῷ τὴν προσήκουσαν ἀποδεδωκὼς ὑπὲρ πάντων εὐχαριστίαν , καὶ τὰ ὑψηλότερα καὶ αὐτὸς ἐφ´ ἱκανὸν μυσταγωγήσας καὶ παραινέσας , τῆς ἐπανόδου καὶ αὖθις καὶ τῆς ὑποστροφῆς τῆς πρὸς τὴν ἀναχώρησιν γίνεται . Ἀλλ´ οὐ συνεδόκει καὶ ταῖς ἀδελφαῖς ταῦτα · ἢ γὰρ κἀκεῖνον σὺν τοῖς ἀδελφοῖς αὐτόθι παρεῖναι , καὶ διδάσκειν καὶ νουθετεῖν ὁσημέραι , καὶ τῆς πρὸς ἀρετήν τε καὶ Θεὸν ἀξίως ἡγεῖσθαι , ἢ καὶ αὐτὰς συναποδημεῖν ἐκείνοις , καὶ πρὸς τὴν ξένην τε καὶ τὴν ἀναχώρησιν ἀπιέναι πᾶσαν ἔλεγον εἶναι ἀνάγκην . Ὁ δὲ τὸ μὲν παραμένειν τῇ πατρίδι καὶ αὖθις ἀδύνατον εἶναι φήσας , τὸ δὲ καὶ τὰς ἀδελφὰς συναποδημεῖν καὶ δυνατὸν λογισάμενος καὶ συμφέρον , σύν τοῖς ἀδελφοῖς καὶ ταύτας παραλαβὼν εἰς Βέῤῥοιαν ὑποστρέφει καὶ αὖθις , καὶ τῇ πόλει ταύτας ἐγκαταστήσας , κἀκεῖ τῆς συνήθους ἀγωγῆς καὶ τῆς ἀσκήσεως ἔχεσθαι καὶ αὖθις παρασκευάσας , εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς ἐπανατρέχει καὶ τὴν ἀσκητικὴν αὖθις καλύβην . Ἐοανὺς ὁ μεταξὺ χρόνος , καὶ ἡ προτέρα τῶν ἀδελφῶν Ἐπίχαρις , τὸ σῶμα καὶ τοὺς ἀδελφοὺς σύν γε τοῖς ἐνταῦθα πᾶσι καταλιποῦσα , πρὸς Θεὸν εὐκλεῶς διαβαίνει , παρθενικοῖς τε καὶ ἀσκητικοῖς ὑπερφυῶς κατεστεμμένη χαρίσμασιν ἀοράτως , καὶ σημείοις ἀποστολικοῖς οὐκ ἀμυδρῶς καὶ τοῖς ἔξω τὴν χάριν ἐπισημαίνουσα . Τήν τε γὰρ τελευτὴν ἑαυτῆς δέκα . πρότερον ἡμέραις ὑγιῶς ἔτι τοῦ σώματος ἔχουσα σαφέστατα προὔφη , καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐκ τοῦ ὄρους
Lemmas: μετά ὁ διά οἷος καί ὁ ὁ σῶμα ὀφθαλμός , δις αὐτός ἐπιζητέω πιστῶς ἐν γνῶσις γίγνομαι . καθόσον οἷος τε , ὁ θεῖον θέλημα . ἀνελίσσω τοιγάρ , καί ὁ ὄμμα ὁ ἔγκειμαι ἐπιβάλλω , ἐκεῖνος εὐθύς ἐντυγχάνω , ὅς δήπου καί πρός Γαλάτης πάλαι γράφω ὁ σοφός Παῦλος ὁ λόγος προοίμιον χράω · « Παῦλος ἀπόστολος . λέγω , οὐ ἀπ´ ἄνθρωπος , οὐδέ δις ἄνθρωπος , ἀλλά διά Ἰησοῦς Χριστός καί Θεός Πάτρων , » ἐντεῦθεν ἐκεῖνος συνίημι , ὡς οὐ ἄνευ ἐπιφροσύνη υὐδ´ ἐπίπνοια Θεός ὁ γίγνομαι , ἵημι μήv ὁ ἀνθρώπινος τίς καί χαμαί ἐρχόμενος , ὁ ὑψηλός ἐκεῖνος καί θεῖον ὅλως προσίστημι , καί δέχομαι ὁ θεῖον καί ἱερός θεῖος καί ἱερός , εἴπερ τις οἴομαι ὁ πᾶς , καί προσκυνέω ὁ δωρέω , καί πρός μείζων ὁ ὑπέρ ἀρετή ἀγών εὐθύς ἀποδύω , ἐν αἴσθησις ὁ θεῖος ἄξιος γίγνομαι , καί τιμή μάλα σοφός ὁ σοφός ὁ τιμάω · ἢ καί ὁ δῶρον , οἰκεῖος εἶπον , ἑαυτοῦ μᾶλλον αὐξάνω , καί ὁ λαμπάς καί ὁ πῦρ ἀνάπτω ὁσημέραι ὁ πνεῦμα . ὁ γάρ Θεσσαλονίκη μετά ὁ χειροτονία καί ὁ θέω ἐκεῖνος , ὁ φημί , χρησμός μικρός προαιρέω θνῄσκω , ἐν ὁ γείτων Βέροια γίγνομαι , ὁ οὗτος παράκειμαι ὄρος , καί ὁ ἐκεῖ συνίστημι τότε ὁ μονάζω σκήτη εἰσέρχομαι · ἔνθα δή καί φροντιστήριον θεῖος φιλοσοφία ὁ Γρηγόριος συνίστημι , σύν δέκα ὁ ἑταῖρος καί ὁ ἴσος σπουδαστής τε καί κοινωνός , ὁ πλήρης φημί καί τέλειος ἀριθμός , ὁ ὁ ἄνω καί θεῖος τελειότης , ὁ πλήρης εἰμί πᾶς ἀγαθός , καί αὖθις φιλοσοφέω ἄρχω , ὁ μέν πέντε ὁ ἑβδομάς ἕκαστος ἡμέρα αὐτός τε Μένων απροιος , καί μηδείς ὁ πᾶς μηδαμῶς εἰς ὁμιλία παραδέχομαι , Σάββατο δέ καί Κυριακός πρός τε ὁ μυστικός δηλαδή θυσία , καί ὁ ὁ ἀδελφός προῖων πνευματικός ὁμλίαν καί ἕνωσις . ἔτος μέν οὖν αὐτός ὁ ἡλικία τηνικαῦτα τριακοστός εἰμί , ἔχω δέ καί ὁ σῶμα ερρωμένως ἔτι , μήπω μηδείς προσβάλλω αὐτός νόσος μηδέ βραχύς ὅθεν καί μείζων πολύς ὁ ἀγών καί σκληρός ὁ ἀγωγή ἅπτω , νηστεία καί ἀγρυπνία μακρός κατατήκω ὁ σῶμα , καί φιλονεικέω εἰς τέλος ὑποτάσσω ὁ πνεῦμα · ἐγκράτεια τε παντοδαπός καί νῆψις , καί ὁ συνήθης ὁ δάκρυ πηγή ὁ ὁ Ψυχή ὀπτικός ἀπολεπτύνω τε καί καθαίρω , καί πρός ὁ συγγενίς ἀνάγω ἀεί θέω διά ὁ ἀδιάλειπτος φημί ὁ νόος προσευχή , καί ὁ ἄμεσος κατά χάρις ὁ Θεός κοινωνέας τε καί ἕνωσις . ἐντεῦθεν ὁ καρπός ὁ πνεῦμα , ἀποστολικός εἶπον , ἐν αὐτός βρύω εἰμί , καί πᾶς οὐ ὁ σύν αὐτός μόνος , ἀλλά καί ὁ ὁ ὄρος ἐκεῖνος κατ´ Ἔρως θεῖος φιλοσοφία καί ὁ πόλις οἰκέω ὡσαύτως , ὡς εἰς ἀρχέτυπος καί εἰκών τις ὁ ἀρετή θαυμαστός ὁ ἐκεῖνος πολιτεία τε καί ὁ λόγος ὁράω , καί θαῦμα τίς καινός ὁ κατ´ αὐτός , καί πόρρω ὁ καθ´ ἐγώ οὗτος γενεά , καί ὑπέρ ἄνθρωπος σχεδόν αὐτός νομίζω · ἐκπλήσσω καί γάρ αὐτός μετά ὁ ὁ πρᾶξις ὑψηλός καί ὁ λόγος , καί ὁ καινός τε καί ὑπερφυής εἰμί ὁ θεῖος σοφία , καί μηδείς τις ὁ ἄλλος παραβάλλω . καί τίς χρή καί λέγω , ὅπου γε καί σιωπή , καί μόνος ὁράω , εἰμί θαυμάσιος , θαῦμα ὁ ὁ ὁράω Ψυχή ἐμποιέω ; νῦν μέν σύννους τις εἰμί καί πρός ἑαυτοῦ καί ὁ θεός ὅλως ἐπιστρέφω , καί λούω ὑπερφυῶς ὁ καινός ἐκεῖνος ῥεῦμα ὁ δάκρυ · νῦν δδʹ ὡς ἀπό κάμινος πυρός ὁ πρόσωπον φέρω ὑπέρ φύσις φωτοειδής , καί ὁ πῦρ ὁ πνεῦμα μετασκευάζω τε καί ἀλλοιόω , καί μάλισθ´ ὅτε ὁ ὁ ἱερός μυστικός τελετή , ἢ καί ὁ οἰκίσκος καί ὁ ἡσυχία ἔξειμι . ἐν δέ οὗτος εἰμί καί ὁ τοιοῦτος , ἀπαίρω μέν ὁ ἐνταῦθα , καί πρός θεός μετά συχνός ὁ ὁ ἀρετή ἀγώγιμος ὁ καλός καί προσφιλής εἰμί μεταβαίνω μήτηρ ὁ Γρηγόριος · γράμμα δέ εὐθύς ὁ ἐκεῖνος συνασκέω δυγατέρων παρθένος ἐκ Βυζάντιον δηλαδή πρός οὗτος φοιτάω , ὁ τε ὁ κοινός μήτηρ ὁμοῦ γνωρίζω τελευτή , καί αὐτός πρός ἐπίσκεψις ἑαυτοῦ καί πνευματικός ὁδηγία παρακαλέω . πείθω ὁ γράμμα καί ὁ πρόσκλησις ὁ ἀδελφός , πολύς μετά ὁ Δίκαιος καί ὁ ἐπαγωγός ὁμοῦ κτάομαι , ἀνέρχομαι εἰς ὁ Κωνσταντῖνος , καί ὁ ἀδελφός ἔχω ἄμφω μεθ´ ἑαυτοῦ · εὑρίσκω ὁ ἀδελφή κατ´ οὐδείς ψεύδω ὁ γένος , θαυμάζω ὁ ἀρετή , ἐπαινέω ὁ ἀγών καί ὁ διά πᾶς καθαρός καί ἀκριβόω ὁ βίος · καί Θεός ὁ προσήκω ἀποδίδωμι ὑπέρ πᾶς εὐχαριστία , καί ὁ ὑψηλός καί αὐτός ἐφίημι ἱκανός μυσταγωγέω καί παραινέω , ὁ ἐπάνοδος καί αὖθις καί ὁ ὑποστροφή ὁ πρός ὁ ἀναχώρησις γίγνομαι . Ἀλ οὖον συνδοκέω καί ὁ ἀδελφός οὗτος · ἢ γάρ ἐκεῖνος σύν ὁ ἀδελφός αὐτόθι πάρειμι , καί διδάσκω καί νουθετέω ὁσημέραι , καί ὁ πρός ἀρετή τε καί θεός ἀξίως ἡγέομαι , ἢ καί αὐτός συναποδημέω ἐκεῖνος , καί πρός ὁ ξένος τε καί ὁ ἀναχώρησις ἀφίημι πᾶς λέγω εἰμί ἀνάγκη . ὁ δέ ὁ μέν παραμένω ὁ πατρίς καί αὖθις ἀδύνατος εἰμί φημί , ὁ δέ καί ὁ ἀδελφή συναποδημέω καί δυνατός λογίζομαι καί συμφέρω , σῦς ὁ ἀδελφός καί οὗτος παραλαμβάνω εἰς Βέροια ὑποστρέφω καί αὖθις , καί ὁ πόλις οὗτος ἐγκαθίστημι , ἐκεῖ ὁ συνήθης ἀγωγή καί ὁ ἄσκησις ἔχω καί αὖθις παρασκευάζω , εἰς ὁ ὄρος αὐτός ἐπανατρέχω καί ὁ ἀσκητικός αὖθις καλύβη . Ἐοανὺς ὁ μεταξύ χρόνος , καί ὁ πρότερος ὁ ἀδελφός Ἐπίχαρις , ὁ σῶμα καί ὁ ἀδελφός σῦς γε ὁ ἐνταῦθα πᾶς καταλιμπάνω , πρός θεός εὐκλεής διαβαίνω , παρθενικός τε καί ἀσκητικός ὑπερφυῶς καταστέφω χάρισμα ἀόρατος , καί σημεῖον ἀποστολικός οὐ ἀμυδρός καί ὁ ἔξω ὁ χάρις ἐπισημαίνω . ὁ τε γάρ τελευτή ἑαυτοῦ δέκα . πρότερος ἡμέρα ὑγιής ἔτι ὁ σῶμα ἔχω σαφής προφαίνω , καί ὁ ἀδελφός ἐκ ὁ ὄρος