cogPG.PG151 551
ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ . ὅπερ ὅ τε τόμος καὶ πᾶσα ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία σύν γε τοῖς θεολόγοις τούτοις , καὶ πᾶσιν ἰεροῖς λόγοις ὁμοῦ , καὶ δοξάζομεν καὶ κηρύττομεν . Καὶ ὁ χρυσοῤῥήμων Ἰωάννης , Ὁ τόμος αὖθίς φησι , γράφων εἰς τὴν τῆς θείας μεταμορφώσεως ἑορτὴν ἐν τῷ ὄρει , φησί , Μεταμορφωθεὶς ὁ Σωτὴρ , μικρῶς πως ὡς δεσπότης ἔδειξε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τῆς ἀθεάτου θεῖκῆς αὐτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν . Καὶ πάλιν · Ἐνταῦθα ὁ Χριστὸς τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπέδειξε τῆς ἀθεάτου αὐτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν , καὶ οὐκ ἐπέδειξε , τουτέστι , μικρὸν παρήνοιξε τὴν θεότητα , καὶ οὐχὶ τελείως . Πληροφορῶν μὲν γὰρ , φησὶν , ἔδειξεν αὐτοῖς τῆς ἀθεάτου βασιλείας τὴν θετκὴν δόξαν , οὐχ ὅση τις ἦν , ἀλλ´ ὅσουν ἐδύναντο φέρειν οἱ σωματικοὺς ὀφθαλμοὺς περιφέροντες . Φειδόμενος δὲ καὶ οὐχὶ φθονῶν , οὐκ ἔδειξεν αὐτοῖς τὴν πᾶσαν δόξαν , ἵνα μὴ σὺν τῆ ὁράσει καὶ τὴν ζωὴν ἀπολέσωσιν , Ἀλλὰ καὶ πάντες , φησὶν , οἱ ἅγιοι , ἔλλαμψιν αὐτὸ λέγουσι καὶ λαμπρότητα καὶ χάριν καὶ θέωσιν , καὶ θεότητα μικροῦ στεῤῥοτέραν καὶ ὄὰεως , καὶ φῶς ἀπρόσιτον καὶ φυσικὴν ἀκτῖνα τοῦ Υἱοῦ ἄναρχον , βολίδα θεότητος , ἀστραπὴν θεότητος καὶ τὰ τοιαῦτα , Ἀ δὴ καὶ ἡμεῖς ἐκ τῶν αὐτὰ θεολογησάντων ἀγίων λαβόντες εἰς πλάτος ἐξεθέμεθα πρὸ βραχέος , Ἐξὦν δήπου καὶ αὖθις συνῆκται , οὐσίαν μὲν μὴ εῖναι τοῦτο Θεοῦ · οὐ μόνον ὅτι οὔθ´ ὁρᾶται οὔτε μετέχεται τοπαράπαν ἡ τοῦ Θεοῦ οὐσία , κατά γε τὰ πολλάκις ἤδη καὶ θείαις Γραφαῖς καὶ θεολόγοις ὁμοῦ πᾶσι ῥηθέντα , ἀλλ´ ὅτι οὐδὲ μερίζεται ἡ θεία οὐσία , οὐδὲ ἔστι μέρος ἐκείνης λέγειν , ἢ μέγα καὶ μικρόν . Ἀλλὰ τῆς θείας ἐνεργείας τε καὶ ἐλλάμψεως ἔνι ταῦτα , μεριζομένης καὶ μετρουμένης , καὶ οἰονεὶ σμικρυνούσης ἑαυΐὴν , οὐ διὰ τὴν οἰκείαν φύσιν , ἀλλὰ διὰ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐπιτηδειότητα τῶν ὑποδεχομένων , καθὰ δήπου καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἔλεγεν ἐν τοῖς φθάσασι , τῆς θείας ἐνεργείας εἶναι τὸ μερίζεσθαι γράφων , ἀλλ´ οὐ τῆς θείας οὐσίας · ἀμέριστος γὰρ ἐκείνη · καὶ Βασίλειος ὁ μέγας σὺν τούτῳ , πρός γε τἀδελφῷ φημι Γρηγορίῳ καὶ τοῖς λοιποῖς θεολόγοις . Διὸ καὶ δόξαν μὲν φυσικὴν καὶ χάριν καὶ ἔλλαμψιν καὶ τὰ τοιαῦτα πρὸς τῶν θεολόγων πυκνὰ λεγομένην αὐτὴν ἀκούεις , οὐσίαν δὲ καὶ φύσιν οὐδαμῶς . Οὐ μὴν ἀνούσιον ταύτην φαμὲν οὐδ´ ἀνυπόστατον κατὰ τοὺς παλαιοὺς ἐκείνους Ἀρειανοὺς καὶ Εἰκονομάχους , καὶ τὸν ὀπαδὸν ἐκείνων τουτονὶ Γρηγορᾶν . Εἰ γὰρ καὶ οὐσία μὴ ἔστι καθ´ ἑαυτὴν , οὐδ´ ἐν ἰδίᾳ θεωρεῖται ὑποστάσει , ἀλλ´ ἔχει τὴν θείαν οὐσίαν , ἧς ἐστι φυσικὸν ἰδίωμα , ἀδιαίρετος οὖσα καὶ ἀχώριστος ἐκείνης , ἧς ἄνευ ὡς οὐσιώδους τε καὶ φυσικῆς ἐνεργείας καὶ δυνάμεως οὐδ´ ἡ οὐσία πέφυκεν εἶναι τοπαράπαν . Τῆς οὐσιώδους καὶ γὰρ ἐνεργείας ἀναιρουμένης , Μάξιμος ὁ μέγας διδάσκει σύν γε τοῖς λοιποῖς θεολόγοις οὔτε Θεὸς ἔσται , οὔτε ἄνθρωπος . Ἔχει δὲ καὶ τὰς θεαρχικὰς τρεῖς ὑποστάσεις , οὐχ ὡς ὑποστατικὸν ἰδίωμα ταύταις συνοῦσα , ἠ γὰρ ἄν μιᾶ τινι προσῆν τῶν τριῶν , ἀλλ´ ὡς φυσικὸν καὶ οὐσιῶδες μᾶλλον ταῖς τρισὶν ὁμοτίμως καὶ ἴσως πάντη προσοῦσα . Διὸ καὶ τῷ ἐνυποστάτῳ Θεοῦ Λόγῳ φυσικῶς ὅλη συν οὖσα , δόξα καὶ τοῦ σώματος ἐνανθρωπήσαντος αὐτιῆ δηλαδὴ γίνεται κατὰ τὰ προῤῥηθέντα τοῖς θεολόγοις , διὰ τὴν καθ´ ὑπόστασιν ἕνωσιν καὶ τὴν θέωσιν τοῦ προσλήμματος . Ἐπειδὴ Θεὸς εἷς καὶ Χῖος μονογενὴς ὁ αὐτὸς καὶ μετὰ τὴν ἔνωσιν ἢ σάρκωσιν . Ὃ δὲ σοφὸς Γρηγορᾶς ἀνούσιον καὶ ἀνυπδστατον ταύτην φησὶν , οὐχ ὡς μὴ οὗσαν καθ´ ἑαυτὴν ὑπόστασιν καὶ οὐσίαν , ἀλλ´ ὡς ἀνύπαρκτον καὶ μηδὲν οὖσαν πλὴν ψιλῆς μόνης φωνῆς · ὃ δὴ καὶ φθάσας αὐτὸς διὰ τῶν οἰκείων ἔδειξε λόγων . Ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τοιαῦτα λεγόντων ἡμῶν ἄμα τοῖς σοφοῖς θεολόγοις καὶ διδασκάλοις Χριστοῦ , καὶ μετ´ Κὐσεβίου καὶ τοὺς περὶ Βαρλαάμ τε καὶ Γρηγορᾶν ἀποστρεφομένων ἐξίσης , δεικνύτωσαν παρελθόντες καὶ οὖτοι , τίνας τὰς ὑπολήψεις καὶ τὴν δόξαν ἔχουσι περὶ τῆς Χριστοῦ θείας μεταμορφώσεως , καὶ τοῦ κατ´ αὐτὴν θείου φωτός . Μᾶλλον δ´ ὁ μὲν Γρηγοράς τὸ μὲν φθάσας δέδειχεν ἤδη τοῦ οἱκείου φρονήματος , καθάπερ ἠκούσαμεν , ἢ τρόπον καὶ μεταβολὴν τῆς ἑτέρας τῶν οὐσιῶν τοῦ Χριστοῦ μετ´ Εὐσεβίου φήσαι τὴν τοῦ Χριστοῦ μεταμόρφωσιν εἶναι , ἢ τούτων μὴ ὄντων διὰ τὸ τῆς δυσσεβείας ἢ ἀσεβείας ἄτοπον μηδὲ γεγενῆσθαι τὴν ὑμνουμενην μεταμόρφωσιν ἄλως · τοῦτο καὶ γὰρ αἱ διαιρέσεις καὶ οἱ συλλογισμοὶ συνῆγον αὐτῷ τότε , καθὰ δήπου καὶ ἡμῖν ἐν τοῖς φθάσασι δέδεικται · δείξει δ´ ὁ φιλόσοφος μετ´ ὀλίγον καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα , νῦν μὲν οὐσίαν Θεοῦ λέγων ἐκεῖνο τὸ θεῖον φῶς , ὃ δὴ καὶ αὐτὸ φθάσας εἴρηκεν ἤδη , νῦν δὲ κτίσμα Ὁ δὲ τόμος αὖθις διὰ βραχέων λεγέτω , τί περὶ τῶν τοιούτων καὶ οἱ περὶ Βαρλαάμ τε καὶ Ἀκίνδανον , οἷς δήπου καὶ Γρηγορᾶς τηνικαῦτα συνηγορῶν ἦν , ἐπὶ τῆς συνόδου καὶ λέγοντες καὶ φρονοῦντες ἑάλωσαν , Ἐζητήθη , φησὶ , δειχθῆναι παρὰ τῶν ἀ γίων , ὅτι τε ἄκτιστόν ἐστι τὸ φῶς τῆς τοῦ Κυρίου μεταμορφώσεως , καὶ ὅτι οὐκ ἔστι τοῦτο ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ . Καὶ πάντες σχεδὸν εἰπον , ὅτι ἀπεδείχθη τοῦτο κατὰ τὴν τετάρτην συνέλευσιν , ἐν ᾗ παρόντες οἱ ἀντιλέγοντες τῇ Ἐκκλησίᾳ , νῦν μὲν κτιστὸν εἶναι τοῦτο , καὶ φάντασμα καὶ παραπέτασμα καὶ ἴνδαλμα φανερῶς βλασφημοῦντες ἔλεγον , νῦν δὲ καὶ τοῦτο δυσσεβῶς ἔλεγον ἄκτιστον καὶ οὐσίαν εἶναι Θεοῦ . Εἶτα μεταξὺ τὰ προῤῥηθέντα τῶν ἀγίων διεξελθών ὁ τόμος ῥητὰ , Προηνέχθη δὲ , φησὶν , ἐν ἐκείνῃ τῆ συνελεύσει καὶ ὁ ἐπὶ τούτοις συνοδικὸς πρῶτος τόμος , ὃς τοῦτο φιλευσεβῶς καὶ βεβαίως ἀνέδειξεν ἄκτιστον καὶ οὐκ . οὐσίαν διὰ πολλῶν τῶν ἐκ τῆς θείας γραφῆς μαρτυριῶν , καὶ τῶν τοῦ τρισμακαρίστου καὶ ἀοιδίμου βασιλέως ἡμῶν ἐκείνου κυροῦ Ἀνδρονίκου τοῦ Παλαιολόγου συμφώνων τοῖς ἀγίοις ῥημάτων , καὶ θεοσεβῶν θεσπισμάτων , πρὸς ὃν ἱερὸν καὶ θεῖον τόμον ἀντικειμένους ἱδόντες τότε , καὶ ἀντιλέγοντας τοὺς καὶ τῷ ἱερωτάτῳ Θεσσαλονίκης ἀντικειμένους , ἀπεβαλλόμεθα τούτους , ὡς νῦν μὲν κτιστὸν τὸ φῶς τῆς τοῦ Κυρίου μεταμορφώσεως , νῦν δὲ λίαν ἀνοήτως οὐσίαν εἶναι τιθεμένους τοῦ Θεοῦ , καὶ ώς μὴ στέργονιας ἔχειν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ δύναυμιν ἄκτιστον καὶ ἐνέονειαν , ἀλλὰ πάσας τὰς
Lemmas: ὁ οὐσία ὁ Θεός . ὅσπερ ὅς τε τόμος καί πᾶς ὁ ὁ Χριστός ἐκκλησία σῦς γε ὁ θεολόγος οὗτος , καί πᾶς ἱερός λόγος ὁμοῦ , καί δοξάζω καί κηρύσσω . καί ὁ χρυσορρήμων Ἰωάννης , ὁ τόμος αὖθις φημί , γράφω εἰς ὁ ὁ θεῖος μεταμόρφωσις ἑορτή ἐν ὁ ὄρος , φημί , μεταμορφόω ὁ Σωτήρ , μικρός πως ὡς δεσπότης δείκνυμι ὁ ἑαυτοῦ μαθητής ὁ αθέατος θεῖος αὐτός βασίλεια ὁ δόξα . καί πάλιν · ἐνταῦθα ὁ Χριστός ὁ ἑαυτοῦ μαθητής ἐπιδείκνυμι ὁ αθέατος αὐτός βασίλεια ὁ δόξα , καί οὐ ἐπιδείκνυμι , τουτέστι , μικρός παρανοίγνυμι ὁ θεότης , καί οὐ τέλειος . πληροφορέω μέν γάρ , φημί , δείκνυμι αὐτός ὁ αθέατος βασίλεια ὁ θετκὴν δόξα , οὐ ὅσος τις εἰμί , ἀλ σαλπάρω δύναμαι φέρω ὁ σωματικός ὀφθαλμός περιφέρω . φείδομαι δέ καί οὐ φθονέω , οὐ δείκνυμι αὐτός ὁ πᾶς δόξα , ἵνα μή σύν τῆ ὅρασις καί ὁ ζωή ἀπόλλυμι , ἀλλά καί πᾶς , φημί , ὁ ἅγιος , ἔλλαμψις αὐτός λέγω καί λαμπρότης καί χάρις καί θέω , καί θεότης μικρός στερρός καί ὄη , καί φάος ἀπρόσιτος καί φυσικός ἀκτίς ὁ υἱός ἄναρχος , βολίς θεότης , ἀστραπή θεότης καί ὁ τοιοῦτος , ὅς δή καί ἐγώ ἐκ ὁ αὐτός θεολογέω Ἀγίων λαμβάνω εἰς πλάτος ἐκτίθημι πρό βραχύς , ἔχω δήπου καί αὖθις συνάγω , οὐσία μέν μή εἰμί οὗτος Θεός · οὖον μόνος ὅτι οὔθ´ ὁράω οὔτε μετέχω τοπάλαι ὁ ὁ Θεός οὐσία , κατά γε ὁ πολλάκις ἤδη καί θεῖος γραφή καί θεολόγος ὁμοῦ πᾶς εἴρω , ἀλ ὅτι οὐδέ μερίζω ὁ θεῖος οὐσία , οὐδέ εἰμί μέρος ἐκεῖνος λέγω , ἢ μέγας καί μικρός . ἀλλά ὁ θεῖος ἐνέργεια τε καί ἔλλαμψις ἐν οὗτος , μερίζω καί μετρέω , καί οἱονεί σμικρύνω εαυεις , οὖον διά ὁ οἰκεῖος φύσις , ἀλλά διά ὁ δύναμις καί ὁ ἐπιτηδειότης ὁ ὑποδέχομαι , καθά δήπου καί ὁ θεῖος Χρυσόστομος λέγω ἐν ὁ φθάνω , ὁ θεῖος ἐνέργεια εἰμί ὁ μερίζω γράφω , ἀλ οὖον ὁ θεῖος οὐσία · ἀμέριστος γάρ ἐκεῖνος · καί Βασίλειος ὁ μέγας σύν οὗτος , πρός γε ἀδελφός φημί Γρηγόριος καί ὁ λοιπός θεολόγος . Διὸ καί δόξα μέν φυσικός καί χάρις καί ἔλλαμψις καί ὁ τοιοῦτος πρός ὁ θεολόγος πυκνός λέγω αὐτός ἀκούω , οὐσία δέ καί φύσις οὐδαμῶς . οὖον μήv ἀνούσιος οὗτος φημί οὐδός ἀνυπόστατος κατά ὁ παλαιός ἐκεῖνος αρειανός καί εικονομάχος , καί ὁ ὀπηδός ἐκεῖνος οὗτος Γρηγορᾶς . εἰμί γάρ καί οὐσία μή εἰμί καθ´ ἑαυτοῦ , οὐδός ἐν ἴδιος θεωρέω ὑπόστασις , ἀλ ἔχω ὁ θεῖος οὐσία , ὅς εἰμί φυσικός ἰδίωμα , ἀδιαίρετος εἰμί καί ἀχώριστος ἐκεῖνος , ὅς ἄνευ ὡς οὐσιώδης τε καί φυσικός ἐνέργεια καί δύναμις οὐδός ὁ οὐσία φύω εἰμί τοπάλαι . ὁ οὐσιώδης καί γάρ ἐνέργεια ἀναιρέω , Μάξιμος ὁ μέγας διδάσκω σῦς γε ὁ λοιπός θεολόγος οὔτε θεός εἰμί , οὔτε ἄνθρωπος . ἔχις δέ καί ὁ θεαρχικός τρεῖς ὑπόστασις , οὐ ὡς ὑποστατικός ἰδίωμα οὗτος σύνειμι , ὁ γάρ ἄν μᾶ τις πρόσειμι ὁ τρεῖς , ἀλ ὡς φυσικός καί οὐσιώδης μᾶλλον ὁ τρεῖς ὁμότιμος καί ἴσως πάντῃ πρόσειμι . Διὸ καί ὁ ἐνυπόστατος Θεός Λόγος φυσικός ὅλος σῦς εἰμί , δόξα καί ὁ σῶμα ἐνανθρωπέω αὐτιῆ δηλαδή γίγνομαι κατά ὁ προλέγω ὁ θεολόγος , διά ὁ καθ´ ὑπόστασις ἕνωσις καί ὁ θέω ὁ πρόσλημμα . ἐπεί θεός εἷς καί Χῖος μονογενής ὁ αὐτός καί μετά ὁ ἔνειμι ἢ σάρκωσις . ὅς δέ σοφός Γρηγοράς ἀνούσιος καί ἀνυπδστατον οὗτος φημί , οὐ ὡς μή ὕω καθ´ ἑαυτοῦ ὑπόστασις καί οὐσία , ἀλ ὡς ἀνύπαρκτος καί μηδείς εἰμί πλήν ψιλός μόνος φωνή · ὅς δή καί φθάνω αὐτός διά ὁ οἰκέω δείκνυμι λόγος . οὗτος τοίνυν καί ὁ τοιοῦτος λέγω ἐγώ ἄμη ὁ σοφός θεολόγος καί διδάσκαλος Χριστός , καί μετέ Κὐσεβίου καί ὁ περί Βαρλαάμ τε καί Γρηγορᾶς ἀποστρέφω ἐξίσης , δείκνυμι παρέρχομαι καί οὗτος , τίς ὁ ὑπόληψις καί ὁ δόξα ἔχω περί ὁ Χριστός θεῖος μεταμόρφωσις , καί ὁ κατ´ αὐτός θεῖον φάος . μᾶλλος δδʹ ὁ μέν Γρηγοράς ὁ μέν φθάνω δείκνυμι ἤδη ὁ οἰκεῖος φρόνημα , καθάπερ ἀκούω , ἢ τρόπος καί μεταβολή ὁ ἕτερος ὁ οὐσία ὁ Χριστός μετέ Εὐσέβιος φημί ὁ ὁ Χριστός μεταμόρφωσις εἰμί , ἢ οὗτος μή εἰμί διά ὁ ὁ δυσσέβεια ἢ ἀσέβεια ἄτοπος μηδέ γίγνομαι ὁ ὑμνέω μεταμόρφωσις ἀλόω · οὗτος καί γάρ ὁ διαίρεσις καί ὁ συλλογισμός συνάγω αὐτός τότε , καθά δήπου καί ἐγώ ἐν ὁ φθάνω δείκνυμι · δείκνυμι δδʹ ὁ φιλόσοφος μετέ ὀλίγος καί ὁ οὗτος ἕπομαι , νῦν μέν οὐσία Θεός λέγω ἐκεῖνος ὁ θέω φάος , ὅς δή καί αὐτός φθάνω εἴρω ἤδη , νῦν δέ κτίσμα ὁ δέ τόμος αὖθις διά βραχύς λέγω , τίς περί ὁ τοιοῦτος καί ὁ περί Βαρλαάμ τε καί Ἀκίνδανον , ὅς δήπου καί Γρηγοράς τηνικαῦτα συνηγορέω εἰμί , ἐπί ὁ σύνοδος καί λέγω καί φρονέω ἁλίσκομαι , ζητέω , φημί , δείκνυμι παρά ὁ ὅς γίων , ὅτι τε ἄκτιστος εἰμί ὁ φάος ὁ ὁ κύριος μεταμόρφωσις , καί ὅτι οὐ εἰμί οὗτος ὁ οὐσία ὁ Θεός . καί πᾶς σχεδόν εἶπον , ὅτι ἀποδείκνυμι οὗτος κατά ὁ τέταρτος συνέλευσις , ἐν ὅς πάρειμι ὁ ἀντιλέγω ὁ ἐκκλησία , νῦν μέν κτιστός εἰμί οὗτος , καί φάντασμα καί παραπέτασμα καί ἴνδαλμα φανερῶς βλασφημέω λέγω , νῦν δέ καί οὗτος δυσσεβῶς λέγω ἄκτιστον καί οὐσία εἰμί Θεός . εἶτα μεταξύ ὁ προλέγω ὁ Ἀγίων διεξέρχομαι ὁ τόμος ῥητός , προφέρω δέ , φημί , ἐν ἐκεῖνος τῆ συνέρχομαι καί ὁ ἐπί οὗτος συνοδικός πρῶτος τόμος , ὅς οὗτος φιλευσεβῶς καί βεβαίως ἀναδείκνυμι ἄκτιστον καί οὐ . οὐσία διά πολύς ὁ ἐκ ὁ θεῖος γραφεύς μαρτυρία , καί ὁ ὁ τρισμακάριστος καί ἀοίδιμος βασιλεύς ἐγώ ἐκεῖνος κυρόω Ἀνδρόνικος ὁ Παλαιολόγος σύμφωνος ὁ ἀγάω ῥῆμα , καί θεοσεβής θέσπισμα , πρός ὅς ἱερόν καί θέω τόμος ἀντίκειμαι ὁράω τότε , καί ἀντιλέγω ὁ καί ὁ ἱερός Θεσσαλονίκη ἀντίκειμαι , ἀποβάλλω οὗτος , ὡς νῦν μέν κτιστός ὁ φάος ὁ ὁ κύριος μεταμόρφωσις , νῦν δέ λίαν ἀνόητος οὐσία εἰμί τίθημι ὁ Θεός , καί οὖς μή στέργονιας ἔχω ὁ οὐσία ὁ Θεός καί δυναυος ἄκτιστον καί ἐννοέω , ἀλλά πᾶς ὁ