cogPG.PG151 474
φου , καὶ θεοφόρου ῥηθέντες . Ἐπὶ τῆς ἀπλῆς , φησὶ , καὶ ἀσωμάτου φύσεως τὸν αὐτὸν τῇ οὐσίᾳ λόγον ἐπιδέχεται ἡ ἐνέργεια . Καὶ πάλιν , ἕτερος , φησί , τῆς οὐσίας ὁ λόγος , καὶ ἕτερος τῶν περὶ αὐτὴν ὁνομάτων , ἐξ ἐνεργείας τινὸς ἣ ἀξίας . Συλλογίζου δὴ καὶ λέγε , πῶς τὰ αὐτὰ καὶ τὸν αὐτὸν ἐπιδέχεται λόγον , καὶ οὐ τὸν αὐτόν ; ἄλλο μὲν φιλόσοφος τὸν ἐγκέφαλον νῦν , εἴπερ ποτὲ , καὶ πέρα τοῦ συνήθους καὶ καθ´ ὑπερβολὴν διασεισθεὶς καὶ ἰλιγγιάσας πρὸς τὴν ἀπορίαν τοῦ λόγου , οὔτε λέγειν οὔτε μὴν ἀκούειν τοπαράπαν ἔσχε τὰ ὄντα · ἡμεῖς δὲ τοῦτον ἀφέντες , οὐδὲ γὰρ ἀκούσεταί ποτε , καὶ νῦν μάλιστα , πρὸς τοὺς ἀκούειν δυναμένους τὸν λόγον κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν τρέψομεν , καὶ τὸν θεολογικὸν ἀναπτύξαντες νοῦν , τὴν συμφωνίαν τῶν εἰρημένων , καθόσον οἷόν τε , καὶ αὖθις σὺν Θεῷ δείξομεν . Καὶ δὴ πρῶτον περὶ τοῦ πρώτου λέγωμεν . Οἱ ὅροι , καθὰ καὶ τοῖς ἔξω δοκεῖ δήπουθεν , τῶν ὑποκειμένων αὐτοῖς εἰσι δηλωτικοὶ πραγμάτων καὶ φύσεως , ὡς καὶ αὐτὸ δηλοῖ τοῦνομα . Χωρίζει καὶ χὰρ ὁ ὅρος τὸ πρᾶγμα τῆς τῶν ἄλλων κοινότητος , καὶ διὰ τῶν οὐσιωδῶν διαφορῶν εἰς ἑαυτὸ οἱονεὶ συνάγει καὶ περιγράφει · ὡς ὅταν λέγωμεν , Οὐσία ἐστὶ πρᾶγμα αὐθύπαρκτον , μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς σύστασιν , καὶ , ἄνθρωπος ἐστι ζῶον λογικὸν , θνητὸν , νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικὸν , καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις , ἐπί τε οὐσιῶν καὶ συμβεβηκότων φημί.Ταῦτα γὰρ τῶν κτισμάτων τε καὶ τῆς ὕλης ἵδια . Θεῦν δὲ , ὅτι μὲν ἔστιν ἐδιδάχθημεν , τοῦτο γὰρ καὶ ἡ κτίσις ὁμοῦ πᾶσα καὶ σιγῶσα βοᾷ · τί δέ ἐστιν , οὔτε τις εἰπεῖν τῶν πάντων τετόλμηκαν , οὔτε μὴν ἐπιχειρήσει ποτὲ , μὴ τὸν ἐγκέφαλον κ τὰς φρένας διαφθαρείς · πῶς γὰρ ὁ μηδὲ τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς καὶ τοῦ νοῦ τὸν ὅρον ἀκριβῶς ἐπιστάμεν ος ; Ἐπεὶ τοίνυν ἀκατάληπτον αὐτὸ τὸ καθ αὐτὸ Θεῖον , καὶ ἀόριστόν ἐστι κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην κατὰ τὰς θείας Γραφὰς , καὶ δὴ καὶ τοὺς αὐτῶν ἐξηγητάς τε καὶ θεολόγους . Ἐκ δὲ τῶν περὶ αὐτὸ , φημὶ δὴ τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων τε καὶ ἐνεργειῶν , εἰ καὶ Χηπτὸν ἀπὸ μέρους , ἀλλὰ καὶ κατ´ αὐτάφημι ταῦτα , καὶ ἀκατάληπτον καὶ ἄοριστον . Τά τε γὰρ κρίματα κὐτοῆ ἄβιυσσος πολλὴ κατὰ τὸν Προφήτην , καὶ καθά φησι Παῦλος ἐπιστέλλων αὗθις Ῥωμαίοις , Ἀνεξερεύνητα τὰ κρίματα αὐτοῦ , καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ . Οἷς δὴ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος αὖθις ἑπόμενος , Εἰ τὰ κρίματα αὐτοῦ , φησίν , ἄβυσσος πολλὴ , καθώς φησιν ὁ Προφήτης , καὶ αἱ ὁδοὶ αὐτοῦ ἀνεξιχνίαστοι , οὐκοῦν πάντως καὶ ἀνεξερεύνητοι , κατὰ τὸν Ἀπόστολον , πόσῳ μᾶλλον αὐτὸς , οὕ αἱ κρίσεις καὶ αἱ ὁδοὶ τοιαῦται ; Καὶ οὐ θαῦμα εἰ αὐτὸς κὰ Θεὸς τοιοῦτος , ὅπου γε τὰ αὐτοῦ τοιαῦτα . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Τὰ μὲν οὖν ὀνόματα τοῦ ἁγίου Πνεύματος τοιαῦτα ὑπερφυῆ , οὗμενουν ἔχοντά τινα εἰς δόξαν ὑπερβολήν · αἱ δὲ ἐνέργειαι τίνες ; Ἄῤῥητοι μὲν διὰ τὸ μέγεθος , ἀνεξαρίθμητοι δὲ διὰ τὸ πλῆθος . Ὁ δὲ θεηγόρος Νύσσης πρὸς Εὐνόμιον γράφων · Εἰ δέ τις ἀπαιτοίη , φησίν , ἡμᾶς τῆς θείας οὐσίας ἐρμηνείαν τινὰ καὶ ὑπογραφὴν καὶ ἐξήγησιν , ἀμαθεῖς εἶναι τῆς τοιαύτης σοφίας οὐκ ἀρνησόμεθα τοσοῦτον ὁμολογοῦντες μόνον , ὅτι οὐκ ἔστι τὸ ἀόριστον κατὰ τὴν φύσιν ἐπινοίᾳ τινὶ ῥημάτων διαληφθῆναι . Τὸ γὰρ μὴ ἔχειν ὅρον τὴν θείαν μεγαλω αὐνην ἡ προφητεία διαρρήδην κηρύσσουσα , ὅτι τῆς μεγαλοπρεπείας τῆς δόξης τῆς ἁγιωσύνης αὐτοῦ οὐκ ἔστι πέρας , φησίν . Εἰ δὲ τὰ περὶ αὐτὸν ἀπεράτωτα , πολὺ μᾶλλον κατ´ οὐσίαν αὐτὸς ἦ τί ποτὲ ἐστιν αὐδενθ ὅρῳ κατ´ οὐδὲν μέρος ὀιαλαμβάνεται . Ὁ δὲ σοφὸς τῆς κατ´ εὐσέβειαν ἀληθείας ὁμολογητὴς Μάξιμος , Μίαν , φησὶ , τὴν θείαν ἐνέργειαν τοῦ Χριστοῦ κατὸ τοὺς θείους Πατέρας ἐπιστάμεθα , ἐξ ἧς πολλαὶ θεῖαι , καὶ μίαν τὴν ἀνθρωπίνην , ἐξ ἦς αἱ πολλαὶ καὶ καθ ἡμᾶς ἀνθρώπιναι . Μίαν γὰρ τὴν θείαν αὐτοῦ ὡς Θεοῦ κατ´ οὐσίαν ἐνέργειαν οἴδαμεν , ἣν καὶ ὁ Πατὴρ ἔχει κατὰ φύσιν , καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα , ἐξ ἦς εἶπον , αἱ πολλαὶ , καὶ ἀναρίθμητοι , καὶ θεῖαι κυρίως προέρχονται ἐνέργειαι , αἱ κατὰ πρόνοιαν , αἱ κατὰ κρίσιν , αἱ κατὰ συνοχὴν , αἱ κατὰ γένεσιν τῶν ὄντων καὶ πρόνδον , αἱ θεῖαι πᾶσαι καὶ ἀόριστοι . Τούτοις καὶ ὁ θεοφόρος συνάδων Δαμασκηνὸς τοιάδε φησὶ μελῳδῶν , καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν Δεσπότην τοὺς ἰδίους λόγους ποιούμενος · Θεὸς ὢν ἀληθινὸς , Λαζάρου ἔγνως τὴν κοίμησιν , καὶ ταύτην τοῖς μαθηταῖς τοῖς σοῖς προηγόρευσας , πιστούμενος , Δέσποτα , τῆς θεότητός σου τὴν ἀόριστον ἐνέργειαν . Καὶ μακρὸν ἂν εἴη τὸ τὰς φωνὰς τῶν ἱερῶν θεολόγων πάσας νῦν ἑξῆς καταλέγειν , ἐν αἰς οὐ τὸ τῆς ὑπερουσιότητος μόνον τῆς θείας ἀόριστον , ἀλλὰ καὶ τῶν φυσικῶς ὄντων περὶ αὐτὴν ὡσαύτως ἀνυμνοῦσί τε καὶ θεολογοῦσιν , Ἀλλ´ ὁ Γρηγορᾶς ὅρῳ καὶ καταλήψει καὶ περιγραφῇ οὐ τὴν θείαν ἐνέργειαν μόνον , ἀλλὰ καὶ τὴν θείαν οὐσίαν ὅσον τὸ καθ´ ἑαυτὸν ὑποβάλλει , πᾶσαν ὁμοῦ διαγράφων κακῶς τὴν περὶ τῶν τοιούτων ἱερὰν θεολογίαν , καὶ μηδὲ εἰδὼς ἃ λέΥει . Των γὰρ μαινομένων ἐστὶ καὶ παραπαιόντων ἄντικρυς τό γε περὶ Θεοῦ τοιαῦτα σκοπεῖν . Ἐπεὶ δὲ τὸ ἀλλότριον διά γε τῶν Γραφικῶν τε καὶ θεολογικῶν φωνῶν ἀπεσκευασάμεθα , φέρε τὸ ἡμέτερον ὑποδείξωμεν . Ἐπειδὴ καὶ γὰρ ἡ θεία ἐνέργεια πῶς μέν ἐστι τῇ θείᾳ οὐσίᾳ ταυτὸν , πῶς δὲ διάφορον κατὰ τοὺς προαποδοθέντας λόγους , τῷ τε συνοδικῷ φημι τόμῳ καὶ ἡμῖν , καὶ τῷ ἡνωμένῳ τὸ διακεκριμένον οὐ προσίσταται τῆς θεολογίας , μᾶλλον μὲν οὖν οὐδὲ θεολογεῖν ἔστιν ἁπταίστως τὸν μὴ καλῶς καὶ θεοπρεπῶς καὶ τοῦτο κἀκεῖνο κατὰ τοὺ , οἰκείους αὐτῶν λόγους περὶ Θεοῦ δοξάζοντα , καθὰ δὴ καὶ αὐτὸ τοῦτο διὰ πολλῶν ἤδη δέδεικται , εἰκότως ὁ τῆς εὐσεβείας διδάσκαλος , Βασίλειος ὁ μέγας , φημὶ , νῦν μὲν τὸν αὐτὸν λόγον ἐπιδέχεσθαι τῇ θείᾳ οὐσίᾳ τὴν φυσικὴν ἐνέργειαν ταύτης φησὶ , τὸ θεοπρεπῶς ἡνωμένον τούτων θεολογῶν , καὶ δεικνὺς τά τε ἄλλα καὶ τὸ ἄκτιστον καὶ συνατδιον καὶ ἀχώρι στον τῆς θείας ἐνεργείας πρὸς τὴν θείαν φύσιν λαμ πρῶς , νῦν δ´ αὖθις οὐ τὸν αὐτόν φησι λόγον ἐπιδέχεσθαι ταύτην ἐκείνῃ , τὸ διακεκριμένον ἐκείνης πρὸς ταύτην σοφῶς τε καὶ θεολογικῶς ἐμφαίνων , λόγοι ἐνταῦθά τε κἀκεῖ λέγων , οὐ τὸν ὅρον , ὥς φησι τολκαὶ
Lemmas: φοῦ , καί θεόφορος εἴρω . ἐπί ὁ ἁπλόος , φημί , καί ἀσώματος φύσις ὁ αὐτός ὁ οὐσία λόγος ἐπιδέχομαι ὁ ἐνέργεια . καί πάλιν , ἕτερος , φημί , ὁ οὐσία ὁ λόγος , καί ἕτερος ὁ περί αὐτός ὁν͂ομα , ἐκ ἐνέργεια τις ὅς ἄξιος . συλλογίζομαι δή καί λέγω , πῶς ὁ αὐτός καί ὁ αὐτός ἐπιδέχομαι λόγος , καί οὖον ὁ αὐτός ; ἄλλος μέν φιλόσοφος ὁ ἐγκέφαλος νῦν , εἴπερ ποτέ , καί πέρα ὁ συνήθης καί καθ´ ὑπερβολή διασείω καί ἰλιγγιάω πρός ὁ ἀπορία ὁ λόγος , οὔτε λέγω οὔτε μήv ἀκούω τοπάλαι ἔχω ὁ εἰμί · ἐγώ δέ οὗτος ἀφίημι , οὐδέ γάρ ἀκούω ποτός , καί νῦν μάλιστα , πρός ὁ ἀκούω δύναμαι ὁ λόγος κατά ὁ ὑπόσχεσις τρέπω , καί ὁ θεολογικός ἀναπτύσσω νόος , ὁ συμφωνία ὁ εἴρω , καθόσον οἷος τε , καί αὖθις σύν Θεός δείκνυμι . καί δή πρῶτος περί ὁ πρῶτος λέγω . ὁ ὅρος , καθά καί ὁ ἔξω δοκέω δήπουθεν , ὁ ὑπόκειμαι αὐτός εἰμί δηλωτικός πρᾶγμα καί φύσις , ὡς καί αὐτός δηλόω τοὔνομα . χωρίζω καί χαρά ὁ ὅρος ὁ πρᾶγμα ὁ ὁ ἄλλος κοινότης , καί διά ὁ οὐσιώδης διαφορά εἰς ἑαυτοῦ οἱονεί συνάγω καί περιγράφω · ὡς ὅταν λέγω , οὐσία εἰμί πρᾶγμα αὐθύπαρκτος , μή δήω ἕτερος πρός σύστασις , καί , ἄνθρωπος εἰμί ζῷον λογικός , θνητός , νόος καί ἐπιστήμη δεκτικός , καί ὁ παραπλήσιος οὗτος , ἐπί τε οὐσία καί συμβεβηκός φημί.Ταῦτα γάρ ὁ κτίσμα τε καί ὁ ὕλη ἴδιος . Θεῦς δέ , ὅτι μέν εἰμί διδάσκω , οὗτος γάρ καί ὁ κτίσις ὁμοῦ πᾶς καί σιγάω βοάω · τίς δέ εἰμί , οὔτε τις εἶπον ὁ πᾶς τολμάω , οὔτε μήv ἐπιχείρησις ποτέ , μή ὁ ἐγκέφαλος Κ ὁ φρήν διαφθείρω · πῶς γάρ ὁ μηδέ ὁ ἑαυτοῦ Ψυχή καί ὁ νόος ὁ ὅρος ἀκριβῶς ἐφίστημι ὅς ; ἐπεί τοίνυν ἀκατάληπτος αὐτός ὁ καθά αὐτός θεῖον , καί ἀόριστος εἰμί κατά πᾶς ἀνάγκη κατά ὁ θεῖος γραφή , καί δή καί ὁ αὐτός ἐξηγητής τε καί θεολόγος . ἐκ δέ ὁ περί αὐτός , φημί δή ὁ φυσικός ἰδίωμα τε καί ἐνέργεια , εἰμί καί Χηπτὸν ἀπό μέρος , ἀλλά καί κατ´ αὐτάφημι οὗτος , καί ἀκατάληπτος καί ἀόριστος . ὁ τε γάρ κρίμα κυτόω ἄβιυσσος πολύς κατά ὁ προφάω , καί καθά φημί Παῦλος ἐπιστέλλω αὖθις Ῥωμαῖος , ἀνεξερεύνητος ὁ κρίμα αὐτός , καί ἀνεξιχνίαστος ὁ ὁδός αὐτός . οἷς δή καί ὁ μέγας Βασίλειος αὖθις ἕπω , εἰμί ὁ κρίμα αὐτός , φημί , ἄβυσσος πολύς , καθώς φημί ὁ Προφήτης , καί ὁ ὁδός αὐτός ἀνεξιχνίαστος , οὐκοῦν πάντως καί ανεξερεύνητος , κατά ὁ ἀπόστολος , πόσος μᾶλλον αὐτός , ἕ ὁ κρίσις καί ὁ ὁδός τοιοῦτος ; καί οὖον θαῦμα εἰμί αὐτός ἄν θεός τοιοῦτος , ὅπου γε ὁ αὐτός τοιοῦτος . καί πάλιν ὁ αὐτός · ὁ μέν οὖν ὄνομα ὁ ἅγιος πνεῦμα τοιοῦτος ὑπερφυής , ουμενω ἔχω τις εἰς δόξα ὑπερβολή · ὁ δέ ἐνέργεια τίς ; ἄρρητος μέν διά ὁ μέγεθος , ἀνεξαρίθμητος δέ διά ὁ πλῆθος . ὁ δέ θεηγόρος Νύσσα πρός Εὐνόμιον γράφω · εἰμί δέ τις ἀπαιτέω , φημί , ἐγώ ὁ θεῖος οὐσία ἑρμηνεία τις καί ὑπογραφή καί ἐξήγησις , ἀμαθής εἰμί ὁ τοιοῦτος σοφία οὐ ἀρνέομαι τοσοῦτος ὁμολογέω μόνος , ὅτι οὐ εἰμί ὁ ἀόριστος κατά ὁ φύσις ἐπίνοια τις ῥῆμα διαλαμβάνω . ὁ γάρ μή ἔχω ὅρος ὁ θεῖος μέγας αὐνή ὁ προφητεία διαρρήδην κηρύσσω , ὅτι ὁ μεγαλοπρέπεια ὁ δόξα ὁ ἁγιωσύνη αὐτός οὐ εἰμί πέρας , φημί . εἰμί δέ ὁ περί αὐτός απεράτωτος , πολύς μᾶλλον κατ´ οὐσία αὐτός εἰμί τίς ποτέ εἰμί αὐδενθ ὅρος κατ´ οὐδείς μέρος ὀιαλαμβάνεται . ὁ δέ σοφός ὁ κατ´ εὐσέβεια ἀλήθεια ὁμολογητής Μάξιμος , μία , φημί , ὁ θεῖος ἐνέργεια ὁ Χριστός Κάτο ὁ θεῖος Πατέρας ἐπίσταμαι , ἐκ ὅς πολύς θεῖος , καί εἷς ὁ ἀνθρώπινος , ἐκ εἰμί ὁ πολύς καί καθά ἐγώ ἀνθρώπινος . μία γάρ ὁ θεῖος αὐτός ὡς Θεός κατ´ οὐσία ἐνέργεια οἶδα , ὅς καί ὁ πατήρ ἔχω κατά φύσις , καί ὁ ἅγιος πνεῦμα , ἐκ εἰμί εἶπον , ὁ πολύς , καί ἀναρίθμητος , καί θεῖος κύριος προέρχομαι ἐνέργεια , ὁ κατά πρόνοια , ὁ κατά κρίσις , ὁ κατά συνοχή , ὁ κατά γένεσις ὁ εἰμί καί προενδον , ὁ θεῖος πᾶς καί ἀόριστος . οὗτος καί ὁ θεοφόρος συνᾴδω Δαμασκηνός τοιόσδε φημί μελῳδέω , καί πρός αὐτός ὁ δεσπότης ὁ ἴδιος λόγος ποιέω · θεός εἰμί ἀληθινός , Λάζαρος γιγνώσκω ὁ κοίμησις , καί οὗτος ὁ μαθητής ὁ σός προαγορεύω , πιστόω , δεσπότης , ὁ θεότης σύ ὁ ἀόριστος ἐνέργεια . καί μακρός εἄν εἰμί ὁ ὁ φωνή ὁ ἱερός θεολόγος πᾶς νῦν ἑξῆς καταλέγω , ἐν ὅς οὖον ὁ ὁ ὑπερουσιότης μόνος ὁ θεῖος ἀόριστος , ἀλλά καί ὁ φυσικός εἰμί περί αὐτός ὡσαύτως ἀνυμνέω τε καί θεολογέω , Ἀλ ὁ Γρηγοράς ὅρος καί καταλαμβάνω καί περιγραφή οὖον ὁ θεῖος ἐνέργεια μόνος , ἀλλά καί ὁ θεῖος οὐσία ὅσος ὁ καθ´ ἑαυτοῦ ὑποβάλλω , πᾶς ὁμοῦ διαγράφω κακῶς ὁ περί ὁ τοιοῦτος ἱερά θεολογία , καί μηδέ εἰδοί ὁ Λευΐς . ὁ γάρ μαίνομαι εἰμί καί παραπαίω ἄντικρυς ὁ γε περί Θεός τοιοῦτος σκοπέω . ἐπεί δέ ὁ ἀλλότριος διά γε ὁ γραφικός τε καί θεολογικός φωνή ἀποσκευάζω , φέρω ὁ ἡμέτερος ὑποδείκνυμι . ἐπεί καί γάρ ὁ θεῖος ἐνέργεια πῶς μέν εἰμί ὁ θεῖος οὐσία τατός , πῶς δέ διάφορος κατά ὁ προαποδίδωμι λόγος , ὁ τε συνοδικός φημί τόμος καί ἐγώ , καί ὁ ἑνόω ὁ διακρίνω οὖον προσίστημι ὁ θεολογία , μᾶλλον μέν οὖν οὐδέ θεολογέω εἰμί απταίστως ὁ μή καλῶς καί θεοπρεπῶς καί οὗτος ἐκεῖνος κατά ὅς , οἰκεῖος αὐτός λόγος περί Θεός δοξάζω , καθά δή καί αὐτός οὗτος διά πολύς ἤδη δείκνυμι , εἰκότως ὁ ὁ εὐσέβεια διδάσκαλος , Βασίλειος ὁ μέγας , φημί , νῦν μέν ὁ αὐτός λόγος ἐπιδέχομαι ὁ θεῖος οὐσία ὁ φυσικός ἐνέργεια οὗτος φημί , ὁ θεοπρεπῶς ἑνόω οὗτος θεολογέω , καί δείκνυμι ὁ τε ἄλλος καί ὁ ἄκτιστον καί συνατδιον καί ἀχάρι στον ὁ θεῖος ἐνέργεια πρός ὁ θεῖος φύσις Λαμ πρός , νῦν δδʹ αὖθις οὖον ὁ αὐτός φημί λόγος ἐπιδέχομαι οὗτος ἐκεῖνος , ὁ διακρίνω ἐκεῖνος πρός οὗτος σοφός τε καί θεολογικός ἐμφαίνω , λόγος ἐνταῦθα τε ἐκεῖ λέγω , οὖον ὁ ὅρος , ὅς φημί τολκαὶ