cogPG.PG151 298
καὶ τὰ πυκτία , ἅπερ ἡμῖν ἀντ´ ἐκείνου μεγάλης διανοίας τε καὶ φωνῆς καλως καταλέλειπται · ἃ δὴ καὶ βλέποντες πάνθʹ ὁμοῦ καὶ ἀκούοντες οἱ τότε τὸν ἱερὸν παροικοῦντες Ἄθω , καὶ μάλισθ´ ὅσοις μετὰ τοῦ χρόνου καὶ πολιὸν ἦν ἐπανθοῦν φρόνημα , καὶ τῆς καλῆς ἡσυχίας καὶ τῶν ἴσων ἐτύγχανον ἐρασταὶ , καὶ θεῖόν τε χρῆμα καὶ ὑπερφυές τὸ κατ´ ἐκεῖνον ἡγοῦντο , καὶ καθ´ ὑπερβολὴν τὸν ἐγκεκρυμμένον αὐτῷ τῆς χάριτος ἐξεπλήττοντο θησαυρόν · ἄλλα τε πολλὰ λόγου καὶ μνήμης ἄξια κατ´ ἐκείνου πρὸς πάντας λέγοντες ὁσημέραι , καὶ δὴ καὶ τὸ τοῦ θαυμαστοῦ Πατρὸς Ἰσαὰκ προσφυῶς προστιθέντες ἐκεῖνο , τούτῳ γε πρὸ τῶν , ἄλλων πάντων κατ´ ἐκείνους προσῆκον , τὸ , Ἄνθρωπον ταῖς μὲν ἀρεταῖς διαλάμποντα , ἀνθρώποις δὲ εὐτελῆ φαινόμενον , καὶ φωτεινὸν μὲν τῷ βίῳ , σοφὸν δὲ τῇ γνώσει , καὶ ταπεινὸν τῷ φρονήματι , τίς τεθέαται ; τοῦτον αὐπὸν καὶ οὐκ ἄλλον ἄντικρυς εἶναι διατεινόμενοι , τὸν ὑπ´ ἐκείνου τοῦ μεγάλου τῷ λόγῳ διατυπούμενον , καὶ μετὰ πολλῆς οὕτω τῆς ἐρεύνης τε καὶ διαπορίας διά γε τὴν σπάνιν τῶν τοιούτων ἐπιζητούμενον . Τοῖς θείοις ἐκείνοις χρησμοῖς καὶ τῷ ἐνοικοῦντι Πνεύματι Γρηγόριος ἀγόμενος ὁ σοφὸς , μετὰ τοῦ διὰ γλώττης , ἧπερ ἔφημεν , θαυμαστοῦ λόγου , καὶ τοῦ γράφειν ἐνταῦθα καὶ λογογραφεῖν θαυμαστῶς ἀρχεται · καὶ πρῶτος μὲν ὁ ἐπὶ τῷ θεσπεσίῳ Πατρὶ Πέτρῳ λόγος αὐτῳ συντάττεται · ἡμεδαπὸς ὁ καρπὸς οὑτοσὶ καὶ ἐγχώριος , κἀκ τοῦ ἱεροῦ Ἄθω καὶ τῆς ἐνταῦθα μεγάλης καὶ ἀγγελικῆς διατριβῆς τε καὶ πολιτείας φέρων τὸ πρόσρημα · δεύτερος δ´ ἐπὶ τούτῳ ὁ ἐπὶ τῇ τῶν νομικῶν ἀδύτων ἱερᾷ εἰσόδῳ καὶ τῷ αὐτόθι θεοειδεῖ βίῳ τῆς Θεομήτορος · ἐπειδή γέ τινας ἔγνω τότε παραληροῦντας ἐκεῖ , καὶ γλώττῃ θρασείᾳ καὶ ἀμαθεῖ τοῖς μυστηρίοις ἐκείνοις ἐπηρεάζειν τολμήσαντας · ἄλλα τε πλεῖστα πρὸς τούτοις λόγου καὶ μνήμης ἱερᾶς ὄντως ἄξια . Ἀλλ´ ἐπεὶ τὸν οὕτω καὶ λόγῳ καὶ πράξει καὶ τοῖς τοῦ Πνεύματος ὑψηλοῖς χαρίσμασιν ὑπερφυῶς διαλάμποντα , καὶ πάντας ὑψηλῶς ἐξιστάντα , καὶ πᾶσιν ἐπῳδῶν φίλτροις πάντας ἀναδησάμενον , οὐκ ἦν ἐν ἀναχωρήσει καὶ γωνίᾳ καθῆσθαι , οὐδ´ ὑπὸ τὸν τῆς σιωπῆς μόδιον τὸν τοῦ λόγου διαφανῆ πυρσὸν καὶ τῆς ἀρετῆς ἐπὶ πολὺ κρύπτεσθαι , τοῦτο καὶ γὰρ ὁ θεῖος ἐκεῖνος χρησμὸς ἐκέλευσεν ἄντικρυς , καθὰ δὴ καὶ φθάσας ὁ λόγος ἐδήλωσε , τί γίνεται ; Ἑῆφος αὐτὸν εἰς προστασίαν ἀνδρῶν μοναστῶν προκαλεῖται κοινὴ , τοῦ τε κοινοῦ καθηγεμόνος καὶ προστάτου τοῦ ὄρους φημί , καὶ τῶν ἐν ἐκείνοις ἀρετῇ προεχόντων καὶ χρόνῳ · ὁ δὲ πείθεται ταῖς ἄνωθεν μᾶλλον ἢ ταῖς ἀνθρωπείαις ψήφοις ἀγόμενος · ἐκεῖ δὲ γενόμενος , καὶ τῆς καθέδρας καὶ τῆς προστασίας ἐπειλημμένος τῶν ἀδελφῶν , εἰς διακοσίους ἀριθμουμένων · ἀλλὰ παρίτωσαν νῦν οἱ τῆς ἀποστολικῆς ἐκείνης προστασίας τε καὶ ὀδηγίας πεπειραμένοι , καὶ διηγήσθωσαν οἷος ἐκεῖνος ἔργοις τε καὶ λόγοις περὶ τὴν τῶν ψυχῶν οἰκονομίαν καὶ κυβέρνησιν ἦνἀπλοῦς τὸ ἦθος , ἐλεύθερος τὴν γνώμην , τὴν ὁμιὑψηλὸς καὶ ἀπαραχώρητος τοῖ , ῥαθύμοις και καταφρονηταῖς , συγγνώμων τοῖς ἐξ ἀμαρτίας καλῶς ἐπιστρέφουσι , μᾶλλον δὲ καὶ τὴν ἐπιστροφὴν καὶ τὴν μεταμέλειαν τοῖς πλείστοις ἔργοις τε καὶ λόγοις καθ´ ἑκάστην αὐτὸς ἐμποιῶν , καὶ τῶ καθ´ ἑαλ . τὸν ὑποδείγματι πάντας ἀναλόγως ἕλκων πρὸς ἀρετὴν · ἴσασιν οἱ βαρυτάτων παθῶν καὶ δεσμῶν ἁμαρτίας χρονίων , καὶ τῆς ποικίλης τῶν δαιμόνων ἐνεργείας καὶ μηχανῆς , ταῖς ἐκείνου διδασκαλίαις καὶ ταῖς εὐχαῖς παρὰ πάσας ἐλπίδας ἀπαλλαγέντες , καὶ παράδειγμα μετανοίας καινὸν τοῖς πᾶσι γενόμενοι . Τὰς δὲ συνεχεῖς καὶ παντοδαπὰς ὁμιλίας τε καὶ διδασκαλίας , καὶ τὸ χρυσοῦν ἐκεῖνο καὶ ἀκάθεκτον ῥεῦμα τοῦ λόγου · τὴν δὲ περὶ τὸν θεῖον νεὼκαὶ τοὺς ὑπηρέτας καὶ ὑμνῳδοὺς ἐκείνου σπουδὴν καὶ φιλοκαλίαν · τὰς δὲ μυστικὰς τῶν ὑπερφυῶν καὶ ὑψηλοτάτων ἱερουργίας καὶ τελετάς · ἔτι τε τὴν εὐκοσμίαν περὶ τὸ ἱερὸν βῆμα , καὶ τὴν τῶν εἰς ἱερέας τελούντων ἐπιμέλειαν καὶ ἀνάβασιν , ἢν ἐκεῖνος καὶ μόνον ὁρώμενος ἐν τῷ τὰ θεῖα καὶ μυστικὰ τελεῖν ὑπερφυῶς τοῖς κοινωνοῖς ἐνεποίει , τί χρὴ καὶ λέγειν ; ὅπου γε καὶ μετὰ τὴν θαυμαστὴν ἐκείνην προστασίαν , καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀναχώρησιν τοῦ ἀνδρὸς , οὐδὲ παραμένειν , οὐδὲ παροικεῖν τὴν μονήν ἐκείνην ἔτι τὸ παράπαν ἠξίουν ; Ἀλλ´ οἱ μὲν πρὸς ἡσυχίαν καὶ ἀναχώρησιν , οἱ δ´ εἰς ὑποταγὴν ἀκριβεστέραν καὶ ἄσκησιν , οἱ δὲ καὶ ταῖς ἀκροτάταις ἐρήμοις ἐξέδωκαν ἑαυτοὺς , ἑπειδὴ τὸ συνεῖναι τῷ σοφῷ δδασκάλῳ καὶ ὁδηγῷ διὰ παντὸς τοῖς πᾶσιν οὐκ ἦν , ὅπερ δὴ καὶ ἐβούλοντο . Ἀλλ´ ἐν τούτοις μὲν τὰ καθόλου ὅσον ἐπιδεῖξαί φημι . Λεῖ δὲ καί τινων τῶν ἀπὸ μέρους μνησθῆναι κἀνταῦθα δυοῖν ἢ τριῶν , ὧνπερ Θεὸς θαυματουργῶν αὖθις διύ ἐκείνου ἐνήργησε . Μοναχός τις ἦν ἐν τῇ τοῦ Ἐσφιγμένου ταύτῃ μόνη · οὕτω καὶ γὰρ ἐκεῖνοι προσαγορεύουσιν , οὖκ οἶδα πότερον , ἐκ τοῦ οἰκιστοῦ , ἢ ἐκ τῆς θέσεώς τε καὶ ξυνοικίας , ἢ καὶ πόθεν ἄλλοθεν . Ἢν τοιγαροῦν ἐκεῖνος εὐλαβής τε καὶ φιλομαθὴς καὶ σπουδαὶος καὶ τῶν ἐξυπηρετουμένω » τῷ θείῳ νεῷ , Εὐδόκιμος τοὔνομα · τούτῳ περὶ τὴν νοερὰν σπουδάζοντι προσευχὴν , καὶ νοῦν ἐπιμελουμένῳ τηρεῖν , ἀπάτην ἐξ ἀπροσεξίας ὁ κοινὸς πολέμιος ἐμβαλὼν , καὶ φάσματά τινα καὶ εἰκόνας ἀπατηλάς τε καὶ ψευδεῖς παραδείξας , καὶ πείσας ὡς ἱεροῖς τουτοισὶ προσέχειν , κατὰ μικρὸν πολὺ τοῦ προσήκοντος ἀπεπλάνησε , καὶ μικροῦ γ´ ἂν καὶ τοῦ πεφυκότος ἐξέστησε , καὶ Θεοῦ διέῤῥηξε παντελῶς , εἰ μὴ Γρηγόριος μετὰ τῆς θείας ἐκείνης σοφίας καὶ τῶν τοῦ Πνεύματος φαρμάκων παρῆν · εἰ γὰρ καὶ ταύτην ὁ πονηρὸς τὴν μεγάλην τοῦ Πνεύματος φορμακείαν φθάσας ταῖς παρ´ ἑαυτοῦ μηχαναῖς , ὡς ψετο , καὶ τὸν Εὐδόκιμον πρὸς τοῖς ἄλλοις κάκιστα μυσταγωγήσας κἀκεῖνα καὶ πείσας , ὡς εἴη μὲν ἐν λόγοις μέγας τις καὶ θαυμαστὸς ὁ Γρηγόριος , τῆς δ´ οὐτοῦ μυστικῆς θεωρίας καὶ ἀρετῆς τὸ παράπαν ἀμαθής τε καὶ ἄγευστος · ὅθεν οὐδ´ εἰσάπαν ἐκείνῳ καὶ τῆς ἐκείνου δεῖν εἶναι προσέχειν , οὐδ´ ὑπείκειο ἔν γε τοῖς τοιούτοις ὥς ἔτυχεν · ἀλλ´ ὁ σοφὸς καὶ
Lemmas: καί ὁ πυκτίον , ὅσπερ ἐγώ ἀντ´ ἐκεῖνος μέγας διάνοια τε καί φωνή κάλως καταλείπω · ὁ δή καί βλέπω πᾶς ὁμοῦ καί ἀκούω ὁ τότε ὁ ἱερόν παροικέω Ἄθως , καί μάλισθ´ ὅσος μετά ὁ χρόνος καί πολιός εἰμί ἐπανθέω φρόνημα , καί ὁ καλός ἡσυχία καί ὁ ἴσος τυγχάνω ἐραστής , καί θεῖος1 τε χρῆμα καί ὑπερφυής ὁ κατ´ ἐκεῖνος ἡγέομαι , καί καθ´ ὑπερβολή ὁ ἐγκρύπτω αὐτός ὁ χάρις ἐκπλήσσω θησαυρός · ἄλλος τε πολύς λόγος καί μνήμη ἄξιος κατ´ ἐκεῖνος πρός πᾶς λέγω ὁσημέραι , καί δή καί ὁ ὁ θαυμαστός πατήρ Ἰσαάκ προσφυῶς προστίθημι ἐκεῖνος , οὗτος γε πρό ὁ , ἄλλος πᾶς κατ´ ἐκεῖνος προσήκω , ὁ , Ἄνθρωπος ὁ μέν ἀρετή διαλάμπω , ἄνθρωπος δέ εὐτελής φαίνω , καί φωτεινός μέν ὁ βίος , σοφός δέ ὁ γνῶσις , καί ταπεινός ὁ φρόνημα , τίς θεάομαι ; οὗτος αὐπὸν καί οὐ ἄλλος ἄντικρυς εἰμί διατείνω , ὁ ὑπό ἐκεῖνος ὁ μέγας ὁ λόγος διατυπόω , καί μετά πολύς οὗτος ὁ ἔρευνα τε καί διαπορεία διά γε ὁ σπάνις ὁ τοιοῦτος ἐπιζητέω . ὁ θεῖον ἐκεῖνος χρησμός καί ὁ ἐνοικέω πνεῦμα Γρηγόριος ἄγω ὁ σοφός , μετά ὁ διά γλῶσσα , ὁ φημί , θαυμαστός λόγος , καί ὁ γράφω ἐνταῦθα καί λογογραφέω θαυμαστός ἀρχω · καί πρῶτος μέν ὁ ἐπί ὁ θεσπέσιος πατήρ Πέτρος λόγος αὐτός συντάσσω · ἡμεδαπός ὁ καρπός1 οὗτος καί ἐγχώριος , ἐκ ὁ ἱερός Ἄθως καί ὁ ἐνταῦθα μέγας καί ἀγγελικός διατριβή τε καί πολιτεία φέρω ὁ πρόσρημα · δύο δδʹ ἐπί οὗτος ὁ ἐπί ὁ ὁ νομικός ἄδυτος ἱερός εἴσοδος καί ὁ αὐτόθι θεοειδής βίος ὁ Θεομήτωρ · ἐπειδή γε τις γιγνώσκω τότε παραληρέω ἐκεῖ , καί γλῶσσα θρασύς καί ἀμαθής ὁ μυστήριον ἐκεῖνος ἐπηρεάζω τολμάω · ἄλλος τε πλεῖστος πρός οὗτος λόγος καί μνήμη ἱερός εἰμί ἄξιος . Ἀλ ἐπεί ὁ οὗτος καί λόγος καί πρᾶξις καί ὁ ὁ πνεῦμα ὑψηλός χάρισμα ὑπερφυῶς διαλάμπω , καί πᾶς ὑψηλός ἐξίστημι , καί πᾶς ἐπῳδός φίλτρον πᾶς ἀναδέω , οὐ εἰμί ἐν ἀναχωρέω καί γωνία κάθημαι , οὐδός ὑπό ὁ ὁ σιωπή μόδιος ὁ ὁ λόγος διαφανής πυρσός καί ὁ ἀρετή ἐπί πολύς κρύπτω , οὗτος καί γάρ ὁ θεῖος ἐκεῖνος χρησμός κελεύω ἄντικρυς , καθά δή καί φθάνω ὁ λόγος δηλόω , τίς γίγνομαι ; Ἑῆφος αὐτός εἰς προστασία ἀνήρ μοναστής προκαλέω κοινός , ὁ τε κοινός καθηγεμών καί προστάτης ὁ ὄρος φημί , καί ὁ ἐν ἐκεῖνος ἀρετή προέχω καί χρόνος · ὁ δέ πείθω ὁ ἄνωθεν μᾶλλον ἢ ὁ ἀνθρώπειος ψῆφος ἄγω · ἐκεῖ δέ γίγνομαι , καί ὁ καθέδρα καί ὁ προστασία ἐπιλαμβάνω ὁ ἀδελφός , εἰς διακόσιοι ἀριθμέω · ἀλλά παρέρχομαι νῦν ὁ ὁ ἀποστολικός ἐκεῖνος προστασία τε καί ὁδηγία πειράω , καί διηγέομαι οἷος ἐκεῖνος ἔργον τε καί λόγος περί ὁ ὁ Ψυχή οἰκονομία καί κυβέρνησις ἦνἀπλοῦς ὁ ἦθος , ἐλεύθερος ὁ γνώμη , ὁ ὁμιὑψηλὸς καί ἀπαραχώρητος τοῖ , ῥάθυμος και καταφρονητής , συγγνώμων ὁ ἐκ ἁμαρτία καλῶς ἐπιστρέφω , μᾶλλον δέ καί ὁ ἐπιστροφή καί ὁ μεταμέλεια ὁ πλεῖστος ἔργον τε καί λόγος καθ´ ἕκαστος αὐτός ἐμποιέω , καί ὁ καθ´ ἑαλ . ὁ ὑπόδειγμα πᾶς ἀνάλογος ἕλκω πρός ἀρετή · οἶδα ὁ βαρύς πάθος καί δεσμός ἁμαρτία χρόνιος , καί ὁ ποικίλος ὁ δαίμων ἐνέργεια καί μηχανή , ὁ ἐκεῖνος διδασκαλία καί ὁ εὐχή παρά πᾶς ἐλπίς ἀπαλλάσσω , καί παράδειγμα μετάνοια καινός ὁ πᾶς γίγνομαι . ὁ δέ συνεχής καί παντοδαπός ὁμιλία τε καί διδασκαλία , καί ὁ χρύσεος ἐκεῖνος καί ἀκάθεκτος ῥεῦμα ὁ λόγος · ὁ δέ περί ὁ θέω νεὼκαὶ ὁ ὑπηρέτης καί ὑμνῳδός ἐκεῖνος σπουδή καί φιλοκαλία · ὁ δέ μυστικός ὁ ὑπερφυής καί ὑψηλός ἱερουργία καί τελετή · ἔτι τε ὁ εὐκοσμία περί ὁ ἱερόν βῆμα , καί ὁ ὁ εἰς ἱερεύς τελέω ἐπιμέλεια καί ἀνάβασις , εἄν ἐκεῖνος καί μόνος ὁράω ἐν ὁ ὁ θεῖον καί μυστικός τελέω ὑπερφυῶς ὁ κοινωνός ἐμποιέω , τίς χρή καί λέγω ; ὅπου γε καί μετά ὁ θαυμαστός ἐκεῖνος προστασία , καί ὁ ἐκεῖθεν ἀναχώρησις ὁ ἀνήρ , οὐδέ παραμένω , οὐδέ παροικέω ὁ μονή ἐκεῖνος ἔτι ὁ παράπαν ἀξιόω ; Ἀλ ὁ μέν πρός ἡσυχία καί ἀναχώρησις , ὁ δδʹ εἰς ὑποταγή ἀκριβής καί ἄσκησις , ὁ δέ καί ὁ ἄκρος ἐρῆμος ἐκδίδωμι ἑαυτοῦ , ἐπειδή ὁ συνίημι ὁ σοφός δδασκάλῳ καί ὁδηγός διά πᾶς ὁ πᾶς οὐ εἰμί , ὅσπερ δή καί βούλομαι . Ἀλ ἐν οὗτος μέν ὁ καθόλου ὅσος ἐπιδείκνυμι φημί . λάω δέ καί τίνω ὁ ἀπό μέρος μιμνήσκω ἐνταῦθα δύο ἢ τρεῖς , ὅσπερ θεός θαυματουργός αὖθις διεύς ἐκεῖνος ἐνεργέω . Μοναχός τις εἰμί ἐν ὁ ὁ σφίγγω οὗτος μόνος · οὗτος καί γάρ ἐκεῖνος προσαγορεύω , οὐ οἶδα πότερος , ἐκ ὁ οἰκιστής , ἢ ἐκ ὁ θέσις τε καί συνοικία , ἢ καί πόθεν ἄλλοθεν . ἤν τοιγάρ ἐκεῖνος εὐλαβής τε καί φιλομαθής καί σπουδαῖος καί ὁ ἐξυπηρετέω » ὁ θεῖον ναῦς , Εὐδόκιμος ὄνομα · οὗτος περί ὁ νοερός σπουδάζω προσευχή , καί νόος ἐπιμελέομαι τηρέω , ἀπάτη ἐκ ἀπροσεξία ὁ κοινός πολέμιος ἐμβάλλω , καί φάσμα τις καί εἰκών ἀπατηλός τε καί ψευδής παραδείκνυμι , καί πείθω ὡς ἱερός οὗτος προσέχω , κατά μικρός πολύς ὁ προσήκω ἀποπλανάω , καί μικρός γγʹ εἄν καί ὁ φύζω ἐξίστημι , καί Θεός διαρρήγνυμι παντελῶς , εἰμί μή Γρηγόριος μετά ὁ θεῖος ἐκεῖνος σοφία καί ὁ ὁ πνεῦμα φάρμακον πάρειμι · εἰμί γάρ καί οὗτος ὁ πονηρός ὁ μέγας ὁ πνεῦμα φορμακείαν φθάνω ὁ παρ´ ἑαυτοῦ μηχανή , ὡς ψετο , καί ὁ Εὐδόκιμος πρός ὁ ἄλλος κακός μυσταγωγέω ἐκεῖνος καί πείθω , ὡς εἰμί μέν ἐν λόγος μέγας τις καί θαυμαστός ὁ Γρηγόριος , ὁ δδʹ Ούτου μυστικός θεωρία καί ἀρετή ὁ παράπαν ἀμαθής τε καί ἄγευστος · ὅθεν οὐδός εἰσάπαν ἐκεῖνος καί ὁ ἐκεῖνος δήω εἰμί προσέχω , οὐδός υπεικειος ἐν γε ὁ τοιοῦτος ὅς τυγχάνω · ἀλ ὁ σοφός καί