cogPG.PG151 553
μὴ βούλωνται , καὶ πρὸ τοῦ αἰσθητοῦ καὶ ὑπὲρ τὸν αἰσθητόν τε καὶ νοητὸν ξύμπαντα κόσμον ὃν , καὶ πάσης φωτιστικὸν λογικῆς φύσεως , καθάπερ ἤκουσας , τοῦτο ἐν νοητοῖς ὃν , ὅπερ ἐν αἰσθητοῖς ἥλιος . Τί γὰρ ἔδει , φησὶ , δευτέρου φωτὸς , τουτέστιν αἰσθητοῦ τοῖς τὸ μέγιστον ἔχουσι ; Τί οὖν ἐστι τοῦτο τὸ φῶς , ὧ φιλόσοφε ; προσερήσομαι γάρ . αἰσθητὸν μὲν οὖν οὐκ ἂν ἔχοις εἰπεῖν , τὸ πρὸ τοῦ αἰσθητοῦ τε καὶ νοητοῦ κόσμου παντὸς ὃν , ἀλλ´ οὐδὲ νοητὸν ἀπλῶς . Οὔτε λόγῳ καὶ γὰρ , φησί , ῥητὸν , οὔτε νῷ καταληπτόν . Πῶς οὖν ἀπλῶς ἂν εἴη νοητὸν τὸ ἄῤῥητόν τε καὶ ἀκατάληπτον ; Ἐπεὶ γοῦν ὁ Θεός ἐστι τοῦτο τὸ φῶς , καὶ κατὰ τοῦτον τὸν θεολόγον , Θεός ἐστι φῶς τὸ ἀπρόσιτον καὶ ἀκρότατον , ῥητῶς περὶ τούτου λέγοντα , καὶ ὅτι τοῖς ἀϊδίοις αὐτός ἐστι φῶς , καὶ οὐκ ἄλλο , τί γὰρ ἔδει φωτὸς δευτέρου τοῖς τὸ μέγιστον ἔχουσι ; τῶν κτιστῶν ἐξ ἀνάγκης οὐκ ἔστιν . Ἀλλ´ ἡ οὐσία τοῦτό ἐστι τοῦ Θεοῦ ; Καὶ πῶς τὸ τοῖς καθαιρομένοις καὶ ἀγαπῶσι , κατὰ τοῦτον αὐθις φάναι τὸν θεολόγον , νοούμενον ὅσον ἂν ἀγαπήσωσι , καὶ ὀλίγα τοῖς ἔξω χεόμενον ; Καὶ πῶς ἀποῤῥοή τις ἢ μετουσία τοῦ πρώτου τούτου φωτὸς ἄγγελος , καὶ αἱ περὶ Θεὸν πᾶσαι δυνάμεις τοῦ πρώτου φωτὸς ἀπαυγάσιατα ·· Εἰ γὰρ δὴ τοῦτο κατὰ σὲ δοίημεν , καὶ νοητήν δήπου καὶ μεθεκτὴν τὴν θείαν οὐκ ἀγγέλοις μόνον , ἀλλὰ καὶ τοῖς τῶν ἀνθρώπων θεοειδέσι κατ´ αὐτὰ δὴ ταῦτα τὰ προῤῥηθέντα τῷ θεολόγῳ κατασκευάσομεν μεριζομένην τε καὶ χεομένην καὶ μετρουμένην τὴν ἀμέριστον καὶ ἄῤῥευστον καὶ ἀμέτρητον , καὶ προσέτι καί τισι θεωρουμένην ὀλίγοις ὅση τίς ἐστι , τὸ πάντων ὑπερφυῶς ἀτοπώτατον , καὶ τῶν τῆς εὐσεβείας , δογμάτων ἔκφυλον καὶ ἀλλότριον . Ἀλλ´ οὐχ οὔτω γε περὶ τούτων ὁ ἐμὸς οὑτοσὶ θεολόγος καὶ φιλόσοφος , φιλόσοφε , βούλεται . Ἀλλὰ πῶς ; ἄκουε . Θεὸν φράσαι μὲν , φησὶν , ἀδύνατον , ὡς ὁ ἐμὸς λόγος · νοῆσαι δὲ ἀδυνατώτερον . Τὸ μὲν γὰρ νοηθὲν τάχα ἂν λόγος δηλώσειεν , οἱ καὶ μὴ μετρίως , ἀλλ´ ἀμυδρῶς γε τῷ μὴ πάντη διεφθαρμένῳ τὰ ὡτα καὶ νωθρῷ τὴν διάνοιαν . Τὸ δὲ τοσοῦτον πρᾶγμα τῆ διανοίᾳ περιλαβεῖν πάντως ἀδύνατον καὶ ἀμήχανον μὴ ὅτι τοῖς καταβεβλακευμένοις καὶ κάτω νεύουσιν , ἀλλὰ καὶ τοῖς λίαν ὑψηλοῖς τε καὶ φιλοθέοις , καὶ ὁμοίως πάσῃ γεννητῇ φύσει . Ἀκούεις ; Οὐκ ἄῤῥητον μόνον εἶπε τὸν Θεὸν κατ´ οὐσίαν , φημὶ , ἀλλὰ καὶ ἀνεννόητον οὐχὶ τοῖς τυχοῦσιν ἁπλῶς ἀλλὰ καὶ προφήταις καὶ ἀποστόλοις , καὶ πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἀγίοις · μᾶλλον δὲ καὶ αὐταῖς ταῖς ἀγγελικαῖς φύσεσι . Τοῦτο καὶ γὰρ ἐδήλωσε , τὸ , Καὶ ὁμοίως πάσῃ γεννητῇ φύσει , προσθείς . Καὶ πάλιν · Θεὸν ὅ τι ποτὲ μὲν ἔστι τὴν φύσιν καὶ τὴν οὐσίαν , οὔτε τις τῶν ἀνθρώπων εὗρε πώποτε , οὔτε μὴ εὔρῃ . Καὶ μετὰ μικρόν · Τὸ δὲ νῦν εἶναι βραχεῖά τις ἀποῤῥοὴ πᾶν τὸ εἰς ἡμᾶς φθάνον , καὶ οἷον μεγάλου φωτὸς μικρὸν ἀπαύγασμα Ὅ δήπου καὶ ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς Ἱωάννης τὸν δμώνυμον Εὐαγγελιστήν τε καὶ Θεολόγον πρὸ βραχέος ἐξηγούμενος ἔλεγε . Τούτου καὶ γὰρ περὶ τοῦ Χοιστοῦ λέγοντος , Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ « πάντες ἐλάβομεν , ὁ διδάσκαλος ἀναπτύσσων , Οὐ μεθεκτὴν , φησὶν , ἔχει τὴν δωρεὰν , ἀλλ´ αὐτοπηγὴ καὶ αὐτοῤῥίζα ἐστὶ πάντων τῶν καλῶν . Ὃ δὲ ἐγὼ , φησί , φέρω μεθεκτόν ἐστι · παρ´ ἑτέρου γὰρ ἔλαβον αὐτὸ , καὶ μικρόν τι τοῦ παντὸς , καὶ οἱονεὶ σταγὼν . εὐτελὴς πρὸς ἄβυσσον ἄφατον . καὶ πέλανος ἄτετι . ρον . Ετα καὶ τὸ τοῦ πυρὸς ἐπενεγκὼν ἐκεῖνο παράδειγμα , Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σωμάτων τῶν μεριστῶν , φησὶ , τῶν ἐλαττουμένων ὑπὸ τῆς ἀφαιρέσεως εὐρέθη τι τοιοῦτον , ὃ καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν ἑτέροις τὰ παρ´ ἑαυτοῦ οὐδὲν παραβλάπτεται . πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀσωμάτου καὶ ἀκηράτου δυνάμεως ἐκείνης τοῦτο συμβέβηκε . Εἰ γὰρ ἔνθα οὐσία ἐστὶ τὸ μεταλαμβανόμενον καὶ σῶμα , καὶ μερίζεται καὶ οὐ μερίζεται , πολλῷ μᾶλλον ὅταν περὶ ἐνεργείας ὁ λόγος ἧ , καὶ ἐνεργείας τῆς ἐξ ἀσωμάτου οὐσίας οὐδὲν εἰκὸς τοιοῦτον παθεῖν . Διὸ καὶ Ἰωάννης ἔλεγεν , Ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν . Καὶ τοῦτ´ αὐτό ἐστιν ὃ καὶ ὁ θεολόγος πρὸ μικροῦ δήπουθεν νῦν μὲν περὶ τῶν ἀγγέλων , Δεύτερον φῶς ἄγγελος , ἔλεγε , τοῦ πρώτου φωτὸς ἀποῤῥοή τις ἢ μετουσία , καὶ φῶτα δεύτερα τοῦ πρώτου φωτὸς ἀπαυγάσματα αἱ περὶ αὐτὸν δυνάμεις καὶ τὰ λειτουργικὰ πνεύματα , νῦν δ´ αὖθις καὶ περὶ τῶν κατ´ αὐτόν φημι τοῦτον ἱερῶν καὶ θεοειδῶν ἀνθρώπων , Τὸ δὲ νῦν εἰναι , φησί , βραχεῖά τις ἀποῤῥοὴ πᾶν τὸν εἰς Κἡμᾶς φθάνον , καὶ οἷον μεγάλου φωτὸς μικρὸν ἀπαύγασμα , περὶ αὐτῆς ταύτης λέγων τῆς φυσικῆς θείας ἐνεργείας , ἦς δήπου καὶ τὸ μερίζεσθαί φασιν οἰ αὐτοί . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Ἰακὼβ δὲ κλέμακα μὲν ὑ ψηλὴν ἐφαντάσθη τινὰ , καὶ ἀγγέλων ἄνοδον καὶ στήλην εἰλήφει μυστικῶς , ἴσως , ἵνα τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀλειφθέντα λίθον παραδηλώσῃ . Καὶ μετ´ ὀλίγον , Ἐκεῖνο δὲ , φησὶν , οὔτε αὐτὸς , οὕτε τις ὑπὲρ αὐτὸν μέχρι σήμερον ἐκαυχήσατο τῶν δώδεκα φυλῶν ὗν πατὴρ ἦν , ὅτι Θεοῦ φύσιν ὅλην ἢ ὄψιν ἐχώρησε , Δὸ καὶ ἀνώνυμος καθ´ ἑαυτὴν ἡ τοῦ Θεοῦ φύσις καὶ κατὰ τοῦτόν φημι τὸν θεολόγον , ὡς ἄγνωστός τε καὶ ὑπερώνυμος . Τὸ θεῖον γὰρ , φησὶν , ἀκατονόμαστον . Καὶ τοῦτον δηλοῦσιν οὐχ οἱ λογισμοὶ μόνον , ἀλλὰ καὶ Ἐβραίων οἱ σοφώτατοι καὶ παλαιότατοι . Οὔτε γὰρ ἀέρα ἔπνευσέ τις ὅλον πώποτε , οὔτε οὐσίαν Θεοῦ παντελῶς ἢ νοῦς κεχώρηκεν , ἢ φωνὴ περιέλαβεν · ἀλλ´ ἐκ τῶν περὶ αὐτὸν σκιαγραφοῦντες τὰ κατ´ αὐτὸν , ἀμυδράν τινα καὶ ἀσθενῆ , καὶ ἄλλην ἀπ´ ἄλλου φαντασίαν συλλέγομεν . Καὶ οὗτος ἄριστος ἡμῖν θεολόγος , οὐχ ὃς εὖρε τὸ πᾶν , οὐδὲ γὰρ ἔχεται τὸ πᾶν ὁ δεσμὸς , ἀλλ´ ὃς ἂν ἄλλου φαντασθῇ πλέον , καὶ πλεῖον ἐν ἑαυτῷ συναγάγη τὸ τῆς ἀληθείας ἵν δαλμα ἢ ἀποσκίασμα , ἢ ὅ τι καὶ ὀνομάσαιμεν . Περὶ τούτων καὶ Αιονύσιος ὁ μέγας φθάσας εἴρηκεν ἥδη , Πάντα τὰ θεῖα , καὶ ὅσα ἡμῖν ἐκπέφανται , ταῖς μετοχαῖς μόναις γινώσκεται . Αὐτὰ δέ , ὁποῖς ποτέ ἐστι κατὰ τὴν οἰκείαν ἀρχὴν καὶ ἴδρυσιν , ὑπὲρ νοῦν ἐστι καὶ πᾶσαν οὐσίαν καὶ γνῶσιν · οἷον εἰ τὸν ὑπερούσιον κρυφιότητα Θεὸν ἢ ζωὴν ἢ οὐσίαν ἢφῶν ἢ λόγον ὀνομάσαιμεν , οὐδὲν ἕτερον νοοῦμεν ἢ τή
Lemmas: μή βούλομαι , καί πρό ὁ αἰσθητής καί ὑπέρ ὁ αἰσθητός τε καί νοητός σύμπας κόσμος ὅς , καί πᾶς φωτιστικός λογικός φύσις , καθάπερ ἀκούω , οὗτος ἐν νοητός ὅς , ὅσπερ ἐν αἰσθητός ἥλιος . τις γάρ ἐσθίω , φημί , δύο φάος , τουτέστιν αἰσθητής ὁ ὁ μέγας ἔχω ; τις οὖν εἰμί οὗτος ὁ φάος , ἵημι φιλόσοφος ; προσλέγω γάρ . αἰσθητός μέν οὖν οὐ εἄν ἔχω εἶπον , ὁ πρό ὁ αἰσθητής τε καί νοητός κόσμος πᾶς ὅς , ἀλ οὐδέ νοητός ἀπλόος . οὔτε λόγος καί γάρ , φημί , ῥητός , οὔτε νάω καταληπτός . Πῶς οὖν ἀπλόος εἄν εἰμί νοητός ὁ ἄρρητος τε καί ἀκατάληπτος ; ἐπεί γοῦν ὁ Θεός εἰμί οὗτος ὁ φάος , καί κατά οὗτος ὁ θεολόγος , Θεός εἰμί φάος ὁ ἀπρόσιτος καί ἄκρος , ῥητός περί οὗτος λέγω , καί ὅτι ὁ ἀΐδιος αὐτός εἰμί φάος , καί οὐ ἄλλος , τίς γάρ ἐσθίω φάος δύο ὁ ὁ μέγας ἔχω ; ὁ κτίστης ἐκ ἀνάγκη οὐ εἰμί . Ἀλ ὁ οὐσία οὗτος εἰμί ὁ Θεός ; καί πῶς ὁ ὁ καθαίρω καί ἀγαπάω , κατά οὗτος αὖθις φαίνω ὁ θεολόγος , νοέω ὅσος εἄν ἀγαπάω , καί ὀλίγος ὁ ἔξω χέω ; καί πῶς απορροή τις ἢ μετουσία ὁ πρῶτος οὗτος φάος ἄγγελος , καί ὁ περί θεός πᾶς δύναμις ὁ πρῶτος φάος ἀπαυγάζω ·· εἰμί γάρ δή οὗτος κατά σύ δήω , καί νοητός δήπου καί μεθεκτός ὁ θεῖος οὐ ἄγγελος μόνος , ἀλλά καί ὁ ὁ ἄνθρωπος θεοειδής κατ´ αὐτός δή οὗτος ὁ προλέγω ὁ θεολόγος κατασκευάζω μερίζω τε καί χέω καί μετρέω ὁ ἀμέριστος καί ἄρευστος καί ἀμέτρητος , καί προσέτι καί τις θεωρέω ὀλίγος ὅσος τίς εἰμί , ὁ πᾶς ὑπερφυῶς ἄτοπος , καί ὁ ὁ εὐσέβεια , δόγμα ἔκφυλος καί ἀλλότριος . Ἀλ οὐ οὐτάω γε περί οὗτος ὁ ἐμός οὗτος θεολόγος καί φιλόσοφος , φιλόσοφος , βούλομαι . ἀλλά πῶς ; ἀκούω . θεός φράζω μέν , φημί , ἀδύνατος , ὡς ὁ ἐμός λόγος · νοέω δέ ἀδύνατος . ὁ μέν γάρ νοέω τάχα εἄν λόγος δηλόω , ὁ καί μή μέτριος , ἀλ ἀμυδρός γε ὁ μή πάντῃ διαφθείρω ὁ οὖς καί νωθρός ὁ διάνοια . ὁ δέ τοσοῦτος πρᾶγμα τῆ διάνοια περιλαμβάνω πάντως ἀδύνατος καί ἀμήχανος μή ὅτι ὁ καταβάλλω καί κάτω νεύω , ἀλλά καί ὁ λίαν ὑψηλός τε καί φιλόθεος , καί ὁμοίως πᾶς γεννητής φύσις . ἀκούω ; οὐ ἄρρητος μόνος εἶπον ὁ θεός κατ´ οὐσία , φημί , ἀλλά καί ἀνεννόητος οὐ ὁ τυγχάνω ἁπλόος ἀλλά καί προφήτης καί ἀπόστολος , καί πᾶς ὁμοῦ ὁ ἀγάω · μᾶλλον δέ καί αὐτός ὁ ἀγγελικός φύσις . οὗτος καί γάρ δηλόω , ὁ , καί ὁμοίως πᾶς γεννητής φύσις , προστίθημι . καί πάλιν · θεός ὅς τίς ποτέ μέν εἰμί ὁ φύσις καί ὁ οὐσία , οὔτε τις ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκω πώποτε , οὔτε μή εὑρίσκω . καί μετά μικρός · ὁ δέ νῦν εἰμί βραχύς τις απορροή πᾶς ὁ εἰς ἐγώ φθάνω , καί οἷος μέγας φάος μικρός ἀπαύγασμα ὅς δήπου καί ὁ ὁ γλῶσσα χρύσεος Ἰωάννης ὁ δμώνυμον εὐαγγελιστής τε καί θεολόγος πρό βραχύς ἐξηγέομαι λέγω . οὗτος καί γάρ περί ὁ χοιστος λέγω , ἐκ ὁ πλήρωμα αὐτός « πᾶς λαμβάνω , ὁ διδάσκαλος ἀναπτύσσω , οὖον μεθεκτός , φημί , ἔχω ὁ δωρεά , ἀλ αὐτοπηγή καί αυτόρριζος εἰμί πᾶς ὁ καλός . ὅς δέ ἐγώ , φημί , φέρω μεθεκτός εἰμί · παρ´ ἕτερος γάρ λαμβάνω αὐτός , καί μικρός τίς ὁ πᾶς , καί οἱονεί σταγών . εὐτελής πρός ἄβυσσος ἄφατος . καί πέλανος ἄτις . ἀντίμοιρος . ἔτης καί ὁ ὁ πυρός ἐπιφέρω ἐκεῖνος παράδειγμα , εἰμί δέ ἐπί ὁ σῶμα ὁ μεριστός , φημί , ὁ ἐλασσόω ὑπό ὁ ἀφαίρεσις εὑρίσκω τίς τοιοῦτος , ὅς καί μετά ὁ παρέχω ἕτερος ὁ παρ´ ἑαυτοῦ οὐδείς παραβλάπτω . πολύς μᾶλλον ἐπί ὁ ἀσώματος καί ἀκήρατος δύναμις ἐκεῖνος οὗτος συμβαίνω . εἰμί γάρ ἔνθα οὐσία εἰμί ὁ μεταλαμβάνω καί σῶμα , καί μερίζω καί οὖον μερίζω , πολύς μᾶλλον ὅταν περί ἐνέργεια ὁ λόγος ἧ , καί ἐνέργεια ὁ ἐκ ἀσώματος οὐσία οὐδείς εἰκός τοιοῦτος πάσχω . Διὸ καί Ἰωάννης λέγω , ἐκ ὁ πλήρωμα αὐτός ἐγώ πᾶς λαμβάνω . καί τοῦτος αὐτός εἰμί ὅς καί ὁ θεολόγος πρό μικρός δήπουθεν νῦν μέν περί ὁ ἄγγελος , Δεύτερος φάος ἄγγελος , λέγω , ὁ πρῶτος φάος απορροή τις ἢ μετουσία , καί φάος δύο ὁ πρῶτος φάος ἀπαύγασμα ὁ περί αὐτός δύναμις καί ὁ λειτουργικός πνεῦμα , νῦν δδʹ αὖθις καί περί ὁ κατ´ αὐτός φημί οὗτος ἱερός καί θεοειδής ἄνθρωπος , ὁ δέ νῦν εἰναι , φημί , βραχύς τις απορροή πᾶς ὁ εἰς Κἡμᾶς φθάνω , καί οἷος μέγας φάος μικρός ἀπαύγασμα , περί αὐτός οὗτος λέγω ὁ φυσικός θεῖος ἐνέργεια , εἰμί δήπου καί ὁ μερίζω φημί ὁ αὐτός . καί πάλιν ὁ αὐτός · Ἰακώβ δέ κλέμακα μέν ὑ ψηλός φαντάζω τις , καί ἄγγελος ἄνοδος καί στήλη λαμβάνω μυστικός , ἴσως , ἵνα ὁ ὑπέρ ἐγώ ἀλείφω λίθος παραδηλόω . καί μετέ ὀλίγος , ἐκεῖνος δέ , φημί , οὔτε αὐτός , ἵημι τις ὑπέρ αὐτός μέχρι σήμερον καυχάομαι ὁ δώδεκα Φυλή ὗς πατήρ εἰμί , ὅτι Θεός φύσις ὅλος ἢ ὄψις χωρέω , Δὸ καί ἀνώνυμος καθ´ ἑαυτοῦ ὁ ὁ Θεός φύσις καί κατά οὗτος φημί ὁ θεολόγος , ὡς ἄγνωστος τε καί ὑπερώνυμος . ὁ θέω γάρ , φημί , ἀκατονόμαστος . καί οὗτος δηλόω οὐ ὁ λογισμός μόνος , ἀλλά καί Ἑβραῖος ὁ σοφός καί παλαιός . οὔτε γάρ ἀήρ πνέω τις ὅλος πώποτε , οὔτε οὐσία Θεός παντελῶς ἢ νόος χωρέω , ἢ φωνή περιλαμβάνω · ἀλ ἐκ ὁ περί αὐτός σκιαγραφέω ὁ κατ´ αὐτός , ἀμυδρός τις καί ἀσθενής , καί ἄλλος ἀπ´ ἄλλος φαντασία συλλέγω . καί οὗτος ἀγαθός ἐγώ θεολόγος , οὐ ὅς εὖρος ὁ πᾶς , οὐδέ γάρ ἔχω ὁ πᾶς ὁ δεσμός , ἀλ ὅς εἄν ἄλλος φαντάζω πλέω , καί πλείων ἐν ἑαυτοῦ συνάγω ὁ ὁ ἀλήθεια ἵνα δαλμα ἢ ἀποσκίασμα , ἢ ὅς τίς καί ὀνομάζω . περι οὗτος καί αιονυθεος ὁ μέγας φθάνω εἴρω ἥδη , Πάν ὁ θεῖον , καί ὅσος ἐγώ ἐκφαίνω , ὁ μετοχή μόνος γιγνώσκω . αὐτός δέ , ὄψ ποτός εἰμί κατά ὁ οἰκεῖος ἀρχή καί ἵδρυσις , ὑπέρ νόος εἰμί καί πᾶς οὐσία καί γνῶσις · οἷος εἰμί ὁ ὑπερούσιος κρυφιότης θεός ἢ ζωή ἢ οὐσία ἁφή ἢ λόγος ὀνομάζω , οὐδείς ἕτερος νοέω ἢ ὅς