cogPG.PG151 513
αλε · ἀλλ´ ἡμεῖς γε οὐ λέξεων ἕνεκεν ἐνταῦθα συνεληλύθαμεν · οὐδὲ γὰρ περὶ τῶν ὀνομάτων κατὰ τὸν Θεολόγον ζυγομαχήσομεν , κίνδυνον οὐδένα εἰδότες απερὶ τὰς λέξεις , ἕως ἂν ὁ νοῦς ὑγιαίνειν δοκῇ . Ἐπὶ τούτοις ὁ Θεσσαλονίκης , Λέξεων ὀλίγος ἐμοὶ λόγος , ἔφη · οὐ γὰρ ἐν ῥήμασιν ἡμῖν , ἀλλ´ ἐν πράγμασιν ἡ εὐσέβεια , κατὰ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον . Περὶ δὲ δογμάτων καὶ πραγμάτων τὸν ἀγῶνα ποιοῦμαι · κἄν τις ἐπὶ τῶν πραγμάτων ὁμοφωνῇ , πρὸς τάς λέξεις οὐ διαφέρομαι . Πρὸς δὲ τὴν παρὰ τῶν ἀντιλεγόντων Κπροφερομένην κατηγορίαν ἐκεῖνο λέγω · Δύο μὲν ἐγὼ θεότητας , ἢ πολλάς καὶ διαφόρους ἐπὶ τῆς ἀγίας ΚΤριάδος , καὶ ἄλλην μὲν εἶναι τοῦ Πατρὸς , ἄλλην δὲ τοῦ Υἱοῦ , ἄλλην δὲ τοῦ Πνεύματος , οὕτε ἐφρόνησα , οὔτε φρονῶ , οὔτε μὴν φρονήσω τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ · ἀλλὰ καὶ τοὺς οὕτω φρονοῦντας καθυποβάλλω τῷ ἀναθέματι . Ἀλλ´ οὐδὲ ἄλλο τί φημι θεότητα ἐκτὸς τῆς τρισυποστάτου θεότητος , οὔτε οὐσίαν θείαν , ἢ ἀγγελικὴν , οὔτε ὑπόστασιν κατὰ τὸν μέγαν Διονύσιον · ἀλλ´ ἐνεργείας θείας , καὶ προόδους τινὰς φύσει προσούσας ἐξ ἀιδίου τῷ Θεῷ , τῷ τῆς θεότητος ὀνόματι προσηγόρευσα τοῖς ἁγίοις οἰόμενος σύμφωνα λέγειν . Ἀλλ´ οὐδὲ ταῦτα εἶπον ἂν , εἰ μὴ πρὸς ἀνάγκην ἦλθον παρὰ τοῦ ἀντιλέγοντος , καὶ κατὰ ἀντιπαράστασιν , καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἀγωνιζόμενος , μόνην ἄκτιστον λέγοντα θεότητα τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ , πᾶσαν δὲ δύναμιν καὶ ἑνέργειαν θείαν τῆς οὐσίας διαφέρουσαν εἰς κτίσμα κατασπῶντα . Ἄλλως τε καὶ τοῦτ´ εἶπον , οὐ πολλὰς ἐντεῦθεν συνάγων θεότητας , ὡς αὐτοὶ καταψεύδονται . Καὶ δῆλον ἐκ τῶν ἐμῶν συγγραμμάτων τῶν τε ἄλλων , καὶ τῆς ὁμολογίας . Ἐν πᾶσι γὰρ οὕτω τούτο προάγεται παρ´ ἐμοῦ , ὡς ὑπὸ τῶν ἀντιλεγόντων μὲν λεγόμενον , ὑπ´´ ἐμοῦ δὲ μὴ στεργόμενον . Μίαν γὰρ οἶδα θεότητα τὴν αὐτὴν τρισυπόστατον , καὶ παντοδύναμον καὶ ἐνεργῆ . Πλὴν οὔτε περὶ τῶν λέξεων τότε ὁ σκοπὸς ἐμοί , ἀλλ´ ἅπας ὁ ἀγὼν περὶ τῶν πραγμάτων , οὕτε νῦν περὶ ὀνομάτων καὶ συλλαβῶν διαφέρομαι , ἀλλὰ τῶν πραγμάτων εὐσεβῶς ἀνακηρυχθέντων Χριστοῦ χάριτι , ἔτοιμός εἰμι πᾶν , ὅπερ ἂν ἡ θεία σύνοδος περὶ τῶν λέξεων διαγνῷ , στέρξαι καὶ ἀποδέξασθαι . Ἐφ´ οἷς ὅ τε εὐσεβέστατος καὶ γαληνότατος βασιλεὺς , καὶ ἡ θεία σύνοδος τὸν Θεσσαλονίκης ἀποδεΚάμενοι διὰ πάντων τῆς εὐσεβοῦς διανοίας , ᾗ περὶ τὰ θεῖα κεχρημένος διατελεῖ , καὶ μάλιστα τῆς εὐγνωμοσύνης αὐτὸν ἐπαινέσαντες , θεότητας μὲν δύο , ἢ πολλὰς , ἢ ὅλως ἀριθμὸν θεοτήτων μήτε λέγεσθαι , μήτε μὴν νιεῖσθαι ἀσφαλῶς διωρίσαντο , μηδὲ γὰρ εἰρῆσθαι τοῦτο παρὰ τῶν θεολόγων , διαφορὰν μέντοι οὐσίας θείας , καὶ θείας ἐνεργείας , ἢ καὶ θείων ἐνεργετων , καὶ μάλα νοεῖσθαι καὶ λέγεσθαι προετρέψαντο , διαῤῥήδην τοῦ τοιούτου δόγματος παρὰ τῆς Ἐκκλησίας κεκηρυγμένου , ὡς καὶ κατωτέρω δειχθήσεται . Ὁ δὲ Θεσσαλονίκης προθύμως καὶ λίαν ἀσμένως τοῦτο κατεδέξατο . Τούτων οὐτωσὶ παρ´ ἡμῶν καὶ νοουμένων , καὶ λεγομένων , καὶ γραφομένων , ἰδία τε καὶ συνοδικῶς ἀνακηρυχθίντων ὁμοῦ καὶ γραφέντων , καὶ τυπωθέντων , οʹς ἅπαξ μόνον , ἀλλὰ και οὺς καὶ πολλάκις , δίκαιον ἂν εἴη τὸν Γρηγορᾶν , αὐτὸν ἐκείνον παριόντα τῷ λόγω δεικνύναι , πρὸς τίνας οἱ περὶ μοναρχίας τε καὶ πολυθεῖας αὐτῷ λόγοι , καὶ ἡ μακρὰ σκιαμαχία , καὶ ὁ τερατώδης καὶ φασματώδης ἐκεῖνος πόλεμος , Οὐδὲ γὰρ πρὸς τοὺς τὰ εἰρημένα φρονοῦντάς τε καὶ κηρύττοντας , πῶς γάρ ; εἰ μή που καὶ τὰ δις δύο πέντε τις λέγοι , καὶ τὰ δς ἑπτὰ δέκα , καὶ τὸ ζῶον λογικὸν , θνητὸν , νοῦ καὶ ἐπιστήμης δεκτικόὸν λίθον ἄντικρυς . Ταῦτα καὶ γὰρ καὶ τὰ προσόμοια τούτοις μεθυόντων , οὐ νηφόντων ἃν εἴη , μᾶλλον δὲ καὶ ἐξεστηκότων τινῶν καὶ παραφρονούντων . Ἀλλ´ ὅτι μὲν οὐ πρὸς ἡμᾶς ἐκεῖνα , δῆλον αὐτόθεν παντὶ τῷ μὴ τὸν ἐγκέφαλον βεβλαμμένῳ . Εἰ δ´ ὅτι τὸ τῆς θεότητος ὄνομα οὐ τῇ φύσει τοῦ Θεοῦ μόνον , ἀλλὰ καὶ τῇ ταύτης ἐνεργείᾳ μᾶλλον προσήκειν εἴπομεν , τοῖς ἱεροῖς ἑπόμενοι θεολόγοις , ἐπεὶ καὶ τῶν ἐνεργειῶν οἱ αὐτοί φασιν οὐ τῆς θείας εἶναι φύσεως τὰ θεῖα ὁνόματα πάντα , καὶ τὴν Θεὸς φωνὴν ἐνεργητικήν τε καὶ σχετικήν φασι , καθὰ δὴ καὶ φθάσαντες εἶπον , τὸ γὰρ ὑπερούσιον , καὶ ὑπερὡνυμον , καὶ ἀνώνυμον καθ´ αὑτὸ , εἰ διὰ τοῦτο τοίνυν διθεΐαν οἱ περὶ Γρηγορᾶν ἡμῖν ἐγκαλοῦσι καὶ πολυθεῖαν . οὐ καθ´ ἡμῶν μᾶλλον ἢ κατὰ τῶν διδασκάλων δῆλοι τυγχάνουσι τἀγκλήματα καὶ τὴν βλασφημίαν προφέροντες , ὡν ἐκμαθόντες ἡμεῖς ἔχομεν ἐκεῖνα . Καὶ τοῦτο μὲν οὖν ἄνωθεν ἔργον τῷ Γρηγορᾷ , καθὰ δήπου καὶ ὁ λόγος ἡμῖν πολλάκις δεδειχώς ὦπται , τῶ προσωπείῳ καθαπερεί τινι κατὰ τῆς βψεως τῶν ἁγίων ἡμῖν χρωμένῳ , ἔπειτα βάλλειν ὅλῃ καὶ χειρὶ καὶ γλώττῃ , οὐ καθ´ ἡμῶν μᾶλλον ἢ κατ´ ἐκείνων , μᾶλλον δὲ τῷ μὲν δοκεῖν καθ´ ἡμῶν τε κἀκείνων ὁμοῦ , τῆ δὲ ἀληθείᾳ κατὰ τῆς αὐτὸς αὐτοῦ κεφαλῆς . Ἀλλ´ ἐπειδὴ καὶ τοῦτό γε πρὸς τοῖς ἄλλοις , μᾶλλον δὲ καὶ πρὸ τῶν ἄλλων πάντων σηεδὸν , ἄνω καὶ κάτω Γρηγορᾶς ἡμῶν καταψεύδεται , . τὸ μηδένας . κὡς αὐτός φησι , τῶν ἁγίων μάρτυρας ἡμᾶς προφέρειν τῶν δογματικῶν ὑφ´ ἡμῶν περὶ Θεοῦ λεγομένων , Ὁρᾷς καὶ γὰρ , ἔλεγε πρὸς τὸν αὐτοῦ φοιτητὴν πρὸ βραχέος , ὡς οὐδὲ μίαν ἐκεῖνος προκομίζει ποτὸ συναιρομένην ἀγίων αὐτῷ μαρτυρίαν , ἀλλ´ ὥσπερ χρησμοὺς δογματίζει τὰ δεδογμένα οἱ , καὶ ὅτι πάντν ὄνου , φησί , καταύεύδεται τῶν ἀγίων , συμφωνεῖν μὲν αὐτοὺς ταῖς αὐτοῦ βλασφημίαις αὐθαδιζόμενος , τίνες δ´ ἐκεῖνοι , καὶ πῶς , καὶ ποῦ συμφωνοῦσιν οὐ λέγων · ἐπεὶ τοίνυν οὕτω κἀν τοῖς προδήλοις τούτοις ἀκρατῶς καὶ καθ´ ὑπερβολὴν ἀναισχυντεῖ Γρηγορᾶς , ἀναγκαῖον ἂν εἴη , τά τε συνεπτυγμένως μικρῶ πρόσθεν ὑπὸ τοῦ τόμου ῥηθέντα τῶν περὶ θεότητος θεολογικῶν ῥητῶν πλατύτερον ὑφ´ ἡμῶν προτεθῆναι καὶ αὖθις , καὶ δὴ καὶ τὰ λείποντα καὶ ξυγγενῆ τοῖς εἰρημένοις ἐξ αὐτων φημι τούτων προστεθῆναι τῷ λόγῳ . Καὶ πρῶτος ἡμῖν ὀ Νύσσης υεῖος Γρηγόριος εἰσαγέσθω τῳ λόγῳ , τοιάδε πρὸς Εὐνόμιον ἐν τοί ἀντιῤῥητικοῖς λέγων · Καὶ αὐτὸ τὸ τῆς θεότητον ὄνομα , εἴτε τὴν ἐποπτικὴν , εἴτε τὴν προνοητιὸήΡ ξουσίαν σημαίνει . οἰκείως εἰνε πρὸς τὸ ἀνθρὔθί
Lemmas: ἅλς · ἀλ ἐγώ γε οὖον λέξις ἕνεκα ἐνταῦθα συνέρχομαι · οὐδέ γάρ περί ὁ ὄνομα κατά ὁ θεολόγος ζυγομαχέω , κίνδυνος οὐδείς οἶδα απερὶ ὁ λέγω , ἠώς εἄν ὁ νόος ὑγιαίνω δοκέω . ἐπί οὗτος ὁ Θεσσαλονίκη , Λέξις ὀλίγος ἐγώ λόγος , φημί · οὖον γάρ ἐν ῥῆμα ἐγώ , ἀλ ἐν πρᾶγμα ὁ εὐσέβεια , κατά ὁ θεολόγος Γρηγόριος . περι δέ δόγμα καί πρᾶγμα ὁ ἀγών ποιέω · ἄν τις ἐπί ὁ πρᾶγμα ὁμοφωνέω , πρός ὁ λέγω οὖον διαφέρω . πρός δέ ὁ παρά ὁ ἀντιλέγω κπροφερω κατηγορία ἐκεῖνος λέγω · δύο μέν ἐγώ θεότης , ἢ πολύς καί διάφορος ἐπί ὁ Ἀγίας Τριάς , καί ἄλλος μέν εἰμί ὁ πατήρ , ἄλλος δέ ὁ υἱός , ἄλλος δέ ὁ πνεῦμα , ἵημι φρονέω , οὔτε φρονέω , οὔτε μήv φρονέω ὁ χάρις ὁ Χριστός · ἀλλά καί ὁ οὗτος φρονέω καθυποβάλλω ὁ ἀνάθεμα . Ἀλ οὐδέ ἄλλος τίς φημί θεότης ἐκτός ὁ τρισυπόστατος θεότης , οὔτε οὐσία θεῖος , ἢ ἀγγελικός , οὔτε ὑπόστασις κατά ὁ μέγας Διονύσιος · ἀλ ἐνέργεια θεῖος , καί πρόοδος τις φύσις πρόσειμι ἐκ ἀίδιος ὁ Θεός , ὁ ὁ θεότης ὄνομα προσαγορεύω ὁ ἅγιος οἴομαι σύμφωνος λέγω . Ἀλ οὐδέ οὗτος εἶπον εἄν , εἰμί μή πρός ἀνάγκη ἔρχομαι παρά ὁ ἀντιλέγω , καί κατά ἀντιπαράστασις , καί πρός ἐκεῖνος ἀγωνίζομαι , μόνος ἄκτιστον λέγω θεότης ὁ οὐσία ὁ Θεός , πᾶς δέ δύναμις καί ἐνέργεια θεῖος ὁ οὐσία διαφέρω εἰς κτίσμα κατασπάω . ἄλλος τε καί τοῦτος εἶπον , οὖον πολύς ἐντεῦθεν συνάγω θεότης , ὡς αὐτός καταψεύδομαι . καί δῆλος ἐκ ὁ ἐμέω σύγγραμμα ὁ τε ἄλλος , καί ὁ ὁμολογία . ἐν πᾶς γάρ οὗτος οὗτος προάγω παρ´ ἐγώ , ὡς ὑπό ὁ ἀντιλέγω μέν λέγω , ὑπό ἐγώ δέ μή στέργω . μία γάρ οἶδα θεότης ὁ αὐτός τρισυπόστατος , καί παντοδύναμος καί ἐνεργής . πλήν οὔτε περί ὁ λέξις τότε ὁ σκοπός ἐγώ , ἀλ ἅπας ὁ ἀγών περί ὁ πρᾶγμα , ἵημι νῦν περί ὄνομα καί συλλαβή διαφέρω , ἀλλά ὁ πρᾶγμα εὐσεβής ἀνακηρύσσω Χριστός χάρις , ἑτοῖμος εἰμί πᾶς , ὅσπερ εἄν ὁ θεῖος σύνοδος περί ὁ λέξις διαγιγνώσκω , στέργω καί ἀποδείκνυμι . Ἐφ´ ὅς ὅς τε εὐσεβής καί γαληνός βασιλεύς , καί ὁ θεῖος σύνοδος ὁ Θεσσαλονίκη ἀποδέω διά πᾶς ὁ εὐσεβής διάνοια , ὅς περί ὁ θεῖον χράομαι διατελέω , καί μάλιστα ὁ εὐγνωμοσύνη αὐτός ἐπαινέω , θεότης μέν δύο , ἢ πολύς , ἢ ὅλως ἀριθμός θεότης μήτε λέγω , μήτε μήv νίζω ἀσφαλῶς διορίζω , μηδέ γάρ εἴρω οὗτος παρά ὁ θεολόγος , διαφορά μέντοι οὐσία θεῖος , καί θεῖος ἐνέργεια , ἢ καί θεῖον ἐνεργέω , καί μάλα νοέω καί λέγω προτρέπω , διαρρήδην ὁ τοιοῦτος δόγμα παρά ὁ ἐκκλησία κηρύσσω , ὡς καί κατωτέρω δείκνυμι . ὁ δέ Θεσσαλονίκη προθύμως καί λίαν ἄσμενος οὗτος καταδέχομαι . οὗτος οὕτως παρ´ ἐγώ καί νοέω , καί λέγω , καί γράφω , ἴδιος τε καί συνοδικός ἀνακηρύσσω ὁμοῦ καί γράφω , καί τυπόω , οʹ ἅπαξ μόνος , ἀλλά και οὖς καί πολλάκις , Δίκαιος εἄν εἰμί ὁ Γρηγορᾶς , αὐτός ἐκεῖνος πάρειμι ὁ λόγος δείκνυμι , πρός τίς ὁ περί μοναρχία τε καί πολυθεΐα αὐτός λόγος , καί ὁ μακρός σκιαμαχία , καί ὁ τερατώδης καί φασματώδης ἐκεῖνος πόλεμος , οὐδέ γάρ πρός ὁ ὁ εἴρω φρονέω τε καί κηρύσσω , πῶς γάρ ; εἰμί μή ποῦ καί ὁ δις δύο πέντε τις λέγω , καί ὁ ΔΣ ἑπτά δέκα , καί ὁ ζῷον λογικός , θνητός , νόος καί ἐπιστήμη δεκτικός λίθος ἄντικρυς . οὗτος καί γάρ καί ὁ προσόμοιος οὗτος μεθύω , οὖον νήφω ἄν εἰμί , μᾶλλον δέ καί ἐξίστημι τις καί παραφρονέω . Ἀλ ὅτι μέν οὖον πρός ἐγώ ἐκεῖνος , δῆλος αὐτόθεν πᾶς ὁ μή ὁ ἐγκέφαλος βλάπτω . εἰμί δδʹ ὅτι ὁ ὁ θεότης ὄνομα οὖον ὁ φύσις ὁ Θεός μόνος , ἀλλά καί ὁ οὗτος ἐνέργεια μᾶλλον προσήκω εἶπον , ὁ ἱερός ἕπομαι θεολόγος , ἐπεί καί ὁ ἐνέργεια ὁ αὐτός φημί οὖον ὁ θεῖος εἰμί φύσις ὁ θεῖον ὄνομα πᾶς , καί ὁ θεός φωνή ἐνεργητικός τε καί σχετικός φημί , καθά δή καί φθάνω εἶπον , ὁ γάρ ὑπερούσιος , καί υπερώνυμο , καί ἀνώνυμος καθ´ ἑαυτοῦ , εἰμί διά οὗτος τοίνυν διθεΐα ὁ περί Γρηγορᾶς ἐγώ ἐγκαλέω καί πολυθεΐα . οὖον καθ´ ἐγώ μᾶλλον ἢ κατά ὁ διδάσκαλος δῆλος τυγχάνω ἔγκλημα καί ὁ βλασφημία προφέρω , ὡς ἐκμανθάνω ἐγώ ἔχω ἐκεῖνος . καί οὗτος μέν οὖν ἄνωθεν ἔργον ὁ Γρηγορά , καθά δήπου καί ὁ λόγος ἐγώ πολλάκις δείκνυμι ὁράω , ὁ προσωπεῖον καθαπερεί τις κατά ὁ βψεως ὁ ἅγιος ἐγώ χράω , ἔπειτα βάλλω ὅλος καί χείρ καί γλῶσσα , οὖον καθ´ ἐγώ μᾶλλον ἢ κατ´ ἐκεῖνος , μᾶλλον δέ ὁ μέν δοκέω καθ´ ἐγώ τε ἐκεῖνος ὁμοῦ , τῆ δέ ἀλήθεια κατά ὁ αὐτός αὐτός κεφαλή . Ἀλ ἐπεί καί οὗτος γε πρός ὁ ἄλλος , μᾶλλον δέ καί πρό ὁ ἄλλος πᾶς σηεδὸν , ἄνω καί κάτω Γρηγοράς ἐγώ καταψεύδομαι , . ὁ μηδένας . Κῶς αὐτός φημί , ὁ ἅγιος μάρτυς ἐγώ προφέρω ὁ δογματικός ὑφ´ ἐγώ περί Θεός λέγω , ὁράω καί γάρ , λέγω πρός ὁ αὐτός φοιτητής πρό βραχύς , ὡς οὐδέ εἷς ἐκεῖνος προκομίζω ποτό συναίρω Ἀγίων αὐτός μαρτυρία , ἀλ ὥσπερ χρησμός δογματίζω ὁ δοκέω ὁ , καί ὅτι πάντω ὄνος , φημί , καταυευδω ὁ Ἀγίων , συμφωνέω μέν αὐτός ὁ αὐτός βλασφημία αὐθαδίζομαι , τίς δδʹ ἐκεῖνος , καί πῶς , καί ποῦ συμφωνέω οὖον λέγω · ἐπεί τοίνυν οὗτος ἐν ὁ πρόδηλος οὗτος ἀκρατής καί καθ´ ὑπερβολή ἀναισχυντέω Γρηγοράς , ἀναγκαῖος εἄν εἰμί , ὁ τε συνεπτυγμένως μικρός πρόσθεν ὑπό ὁ τόμος εἴρω ὁ περί θεότης θεολογικός ῥητός πλατύς ὑφ´ ἐγώ προτίθημι καί αὖθις , καί δή καί ὁ λείπω καί συγγενής ὁ εἴρω ἐκ αὐτῖς φημί οὗτος προστίθημι ὁ λόγος . καί πρῶτος ἐγώ ὁ Νύσσα υεῖος Γρηγόριος εἰσάγω ὁ λόγος , τοιόσδε πρός Εὐνόμιον ἐν ὅς αντιρρητικοιξ λέγω · καί αὐτός ὁ ὁ θεότης ὄνομα , εἴτε ὁ ἐποπτικός , εἴτε ὁ προνοητιὸήΡ ξουσίαν σημαίνω . οἰκεῖος εἵνω πρός ὁ ἀνθρὔθί