cogPG.PG151 409
τοῖς ἀντιλέγουσιν ἀντικαθιστάμενοι πλείστας καὶ ἀμείθουσι , καὶ μεταποιοῦσι , καὶ προστιθέασιν , ὅπερ ἔφην , τῶν συλλαβῶν καὶ τῶν λέξεων , ἐν μηδενὶ τῷ τοῦ λόγου σκοπῷ λυμαινόμενοι . Ἀλλὰ καὶ ἀπόστο . λοι πρὸ τούτων , καὶ εὐαγγελισταὶ , ἀν ἐπὶ , τὰ κορυφαῖα , καὶ πρῶτα , καὶ αὐτά φημι τὰ στοιχεῖα τῆς ἱερᾶς ὁμοῦ πάσης θεολογίας ἀγάγω τὸν λόγον , τὰ τοῦ νόμου τε καὶ τῶν προφητῶν , καὶ ἀπλῶς τὰ τῆς Παλαιᾶς ὁμοῦ πάσης εἰς μαρτυρίαν τῶν οἰκείων λαμβάνοντες λόγων , ὡς ἐπὶ πολὺ τῷ προῤῥηθέντι κέχρηνται τρόπῳ , πρὸς μὲν τὴν τῶν παλαιῶν διάνοιαν , ᾧπερ ἔφην , βλέποντες μόνην , καὶ ὅπως ἂν μετὰ τῆς δεούσης σαφηνείας τοῖς προκειμένοις ἀνοθεύτως ἀρμόσωσι τὰ κατάλληλα , λέξεων δὲ καὶ συλλαβῶν τοῦ σκοποῦ τηρουμένου τοῦ γράψαντος ὀλίγα φροντίζοντες . Καὶ εἰ βούλει , καὶ αὐτά σοι παρελθόντες ὑποδείξομεν τὰ βιβλία , καὶ τοὺς οὐτωσὶ διακειμένους λόγους , καὶ τὰς ἱερὰς ῥήσεις , μέχρι δὴ καὶ τῶν σεπτῶν Εὐαγγελίων ἰόντα , καὶ αὐτοῦ φημι τοῦ πρώτου καὶ μόνου διδασκάλου πάντων Χριστοῦ . Ἀλλὰ κἀμοὶ , φησὶ , πρὸς ἐκεῖνο βλέπων ὁ λόγος , καὶ διασύρει , καὶ βάλλει τὸν κακῶς γράψαντα , ὅτι μὴ τῆς διανοίας αὐτῆς ἐκείνης καὶ αὐτὸς ἔχεται τοῦ ὡεολόγου , ἀλλ´ ἀντὶ τῆς δυνάμεως , ἣν ἐκεῖνός φησι , τὴν οἰκείαν αὐτὸς μετ´ ἐξουσίας ὡσανεί τις αὐτοκράτωρ εἰσάγει ἐνέργειαν , πάνυ τοι διεστηκυῖσν ἐκείνης , ὡς μηδὲ παραβάλλεσθαι . Καλῶς . Εἰ δὲ ἕτερόν σοι κατ´ ἐκεῖνον ἡμεῖς καὶ θεολόγον ἱερὸν . καὶ ἄθιλόσοφον εἰσενέγκοιμεν νῦν τῷ λόγῳ , θεολόγους καὶ γὰρ τὰ τῶν θεολόγων ἐξηγεῖσθαι δίκαιον ἃν εἴη , εἰ γοῦν ἐκεῖνος νῦν παρελθὼν , δύναμιν εἶναι τὴν φυσικὴν ἐνέργειαν διδάξει τρανῶς , μᾶλλον δὲ αὐτὴν ἐκείνην τὴν φυσικὴν δύναμιν , ἧς ὁ ἱερὸς φησι Διονύσιος μηδέν τι τῶν ὄντων ἀμοιρεῖν , ἦ γὰρ ἂν οὐδὲ ὃν εἴη , φησὶ , τὸ παράπαν , ἐμφύτου δυνάμεως ἱρημον ὃν , τοῦ γοῦν θεολόγου τουτουὶ δεδειχότος ἂν , ὡς ἐγώ φημι τὴν φυσικὴν ταυτηνὶ δύναμιν , ἐνέργειαν οὖσαν φυσικὴν , καταθήσῃ καὶ αὐτὸς τὴν μάχην , μᾶλλον δὲ τὴν σκιαμαχίαν ταύτην , καὶ σπείσῃ πρὸς τὸν ἀληθῆ λόγον , καὶ τῇ συμφωνίᾳ τῶν λαμπρῶν τουτωνὶ διδασκάλων , οὓς καὶ αὐτὸς μάρτυρας τῶν οἰκείων προσποιῇ φέρειν λόγων , ὑποτάξεις τὸν σαυτοῦ λόγον , ἢ τί φῄς ; Ὑποτάξεις , εὖ οἶδα καὶ κττηθήσῃ , εἰ καὶ μὴ ἐκὼν , ἀλλ´ ἄκων γε πάντως , κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην . Παρίτω τοιγαροῦν ἡ τῆς ἱερᾶς θεολογίας τῶν ἀποστόλων τε καὶ Πατέρων ἐπίσημος ἀνακεφαλαίωσις , τὸ κοινὸν στόμα τῶν θεολόγων Ἰωάννης ὁ Σύρος , φημὶ , τὸ ζητούμενον διδάξων ἡμᾶς . Οὗτος καὶ γὰρ πολλὰ περὶ θελημάτων , καὶ θελήσεως , καὶ βουλῆς θείας καὶ ἀνθρωπείας ἐν τοῖς θεολογικοῖς φιλοσοφήσας , ὡς καὶ ὁ τόμος ἡμῖν μικρῷ πρότερον ἔφη δείξας , οὕτω πως μετ´ ἐκεῖνα περὶ ἐνεργείας εὐθὺς ἐπιφέρει λέγων · Χρὴ γινώσκειν ὡς πᾶσαι αἱ δυνάμεις αἱ προειρημέναι , αἵ τε γνωστικαὶ , αἴ τε ζωτικαὶ , καὶ φυσικαὶ , καὶ αἱ τεχνικαὶ , ἐνέργειαι λέγονται · ἐνέργεια γάρ ἐστιν ἡ φυσικὴ ἐκάστης οὐσίας δύναμί ; τε καὶ κίνησις . Καὶ πάλιν , Ἐνέργειά ἐστι φυσικὴ ἡ πάσης οὐσίας ἔμφυτος κίνησις . Καὶ μετὰ βραχὺ , Ἐνέργεια πάλιν ἐστὶ συσικὴ ἡ δηλωτικὴ ἑκάστης οὐσίας δύναμις · καὶ πάλιν , Ἐνέργειά ἐστι φυσικὴ ἡ ἐκάστης οὐσίας δύναμίς τε καὶ κίνησις , ἧς χωρίς μόνον τὸ μὴ ὄν . Ἵκουσας , ὦ φιλόσοφε , τῆς θαυμαστῆς διδασκαλίας καὶ συμφωνίας τῶν ἱερῶν τουτωνὶ καὶ ἀληθινῶν φιλοσόφων καὶ θεολόγων ; Ἐπειδὴ καὶ γὰρ εἷς καὶ ὁ αὐτός ἐστι τεχνίτης ὁ καθαπερεί τισινργάνοις κατὰ καιρὸν ἑκατέρῳ τούτων χρησάμενος , τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμά φημι , τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας , καὶ τῆς σοφίας , καὶ τῆς συνέσεως , καὶ νοήμασι , καὶ ῥήμασι μικροῦ τὰ αὐτὰ φθέγγονται . Ἡν γὰρ ἐκεῖ Διονύσιος ἔφη δύναμιν , ἧς τὸ μὴ μετέχον ὅλως οὕτ´ ἔστιν , οὔτε τί ἐστιν , οὔτ´ ἔστι τις παντελῶς αὐτοῦ θέσις , ταύτην Ἰωάννης ὁ θεῖος ἐνταῦθα καὶ ἐνέργειαν φυσικήν φησιν ἑκάστης οὐσίας , καὶ δύναμιν , ἧς χωρὶς τὸ μὴ ὃν μόνον , καθάπερ ἤκουσας . Τούτου τί ἂν γένοιτο σαφέστερόν τε καὶ συντομώτερον εἰς ἀπόδειξιν , καὶ μάλισθ´ οὕτω τρὶς καὶ τετράκις ὡσαύτως κατὰ ταυτὸ παρὰ τοῦ θεολόγου ῥηθέν ; Βούλει σοι καὶ δεύτερον εἰσαγάγω τοῦ πραειμένου φιλόσοφον μάρτυρα , οὐ λόγοις μόνον τῆς ἀληθείας , ἀλλὰ καὶ θανάτῳ τὸ τελευταῖον οἰκείῳ τὸ μέγα τουτὶ τῆς μαρτυρίας ἐπισφραγίσαντα πρόσρημα ; Λεγέτω καὶ μαρτυρείτω ταυτὶ καὶ Ἰουστῖνος , ὃ μέγας τῆς Ἐκκλησίας καὶ μάρτυς ὁμοῦ , καὶ φιλόσοφος . Ἐνέργεια , φησὶν , ἔστι φυσικὴ ἡ ἀμιγῆ τὴν οὐσιώδη πάντων πρὸς ἄπαντα διάκρισιν διασώζουσα δύναμις . Ἐνέργεια φυσική ἐστιν ἡ πάσης οὐσίας ἔμφυτος κίνησις . Ἐνέργειά ἐστι φυσικὴ ἡ δηλωτικὴ πάση · οὐσίας δύναμις . Ὥστε καλῶς οἱ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης συνόδου τὴν τοῦ σοφοῦ Διονυσίου ῥῆσιν , καὶ κατὰ τὸν ἐκείνου σκοπὸν καὶ τὴν διάνοιαν ἐξειλήφασιν ,, ἐνέργειαν φυσικὴν τὴν φυσικὴν μετὰ τῶν θεολόγων εἰπόντες δύναμιν , ἧς μόνον ἀστέρηται τὸ μὴ ὄν . Ψευδὴς ὁ τοῦ Γρηγορᾶ λάγος ἐκεῖνος . ὁ λέγων ὅτι τὰ τῶν ἁγίων ὁ τόμος συκοφαντεῖ , καὶ παραχαράττει πρὸς ἐξαπάτην τῶν ἀκουόντων . Καὶ ὁ τῶν βλασφημιῶν , καὶ τῶν ὄβρεων ἐκείνων ἐσμὸς , οὐ πρὸς τοὺς συκοφαντουμένους , ἀλλὰ πρὸς τοὺς συκοφαντοῦντας καὶ ψευδομένους ἐξ ἀνάγκης ὁρᾶ . Ἀλλ´ ὁ μὲν περὶ τῆς ἐνεργείας ἐντελέστερος λόγος τό γε νῦν ἔχον ἀναμεινάτω , τὸν προσήκοντα τόπον καὶ λόγον μετ´ ὀλίγον ἀποληψόμενος , οὐχ ὑπὸ δυοῖν τε καὶ τριῶν θεολόγων , ἀλλὰ σχεδὸν καὶ παρὰ πάντων ὁμοῦ · νῦν δὲ πρὸς τὸν φιλόσοφον αὖθις καὶ τοὺς ἐκείνου καθ´ ἡμῶν λόγους ἔλθωμεν . Ἐμοῦ δὲ πολλή τις ἐντρέχει φρίκη τῇ διανοίᾳ , φησὶ , θεολογίας ἄπτεσθαι μέλλοντος , ὅμως ἀνάγκη πρὸς τὴν πολέμιον ταυτηνὶ φλυαρίαν ἐνστῆναι , καὶ μὴ ἐρήμην ἁλῶναι , λόγον τε ἔχοντα , καὶ ἅμα ἀληθείᾳ σύνηγοροῦντα , καὶ Πνεύματι . Ἐπανακτέον τοίνυν τὸν λόγον , κἀκεῖνα πρὸς μέσον ἀκτέον , ἐν οἷς τὸν μέγαν ὁ συκοφάντης καὶ παραβλὼψ οὑτοσὶ παράγει λέγοντα Διονύσιον , ὡς τὸ μηδεμίαν δύθαμιν ἢ ἐνέργειαν ἔχον οὔτε ἔστιν , οὕτε τί ἐστιν , οὕτε ἔστι παντελῶς αὐτοῦ θέσις . Καὶ εἰκότως · οὐδὲν γάρ οὔτε φύσις , οὕτε τέχνη μάτην ποιεῖ , ἀλλ´ ἔνεκά του τῶν γινομένων ἅπαντα γίνεται . Οὕτος δὲ διὰ κακοτεχνίαν μετενεγκὼν ,
Lemmas: ὁ ἀντιλέγω ἀντικαθίστημι πλεῖστος καί αμειθους , καί μεταποιέω , καί προστίθημι , ὅσπερ φημί , ὁ συλλαβή καί ὁ λέξις , ἐν μηδείς ὁ ὁ λόγος σκοπός λυμαίνομαι . ἀλλά καί ἀφίστημι . Λόι πρό οὗτος , καί εὐαγγελιστής , εἰς ἐπί , ὁ κορυφαῖον , καί πρῶτος , καί αὐτός φημί ὁ στοιχεῖον ὁ ἱερός ὁμοῦ πᾶς θεολογία ἄγω ὁ λόγος , ὁ ὁ νόμος τε καί ὁ προφήτης , καί ἀπλόος ὁ ὁ Παλαιή ὁμοῦ πᾶς εἰς μαρτυρία ὁ οἰκέω λαμβάνω λόγος , ὡς ἐπί πολύς ὁ προλέγω χράομαι τρόπος , πρός μέν ὁ ὁ παλαιός διάνοια , ὅσπερ φημί , βλέπω μόνος , καί ὅπως εἄν μετά ὁ δήω σαφήνεια ὁ πρόκειμαι ἀνοθεύτως ἁρμόζω ὁ κατάλληλος , λέξις δέ καί συλλαβή ὁ σκοπός τηρέω ὁ γράφω ὀλίγος φροντίζω . καί εἰμί βούλομαι , καί αὐτός σύ παρέρχομαι ὑποδείκνυμι ὁ βιβλίον , καί ὁ οὕτως διάκειμαι λόγος , καί ὁ ἱερή ῥῆσις , μέχρι δή καί ὁ σεπτός Εὐαγγελίων εἶμι , καί αὐτός φημί ὁ πρῶτος καί μόνος διδάσκαλος πᾶς Χριστός . ἀλλά ἐγώ , φημί , πρός ἐκεῖνος βλέπω ὁ λόγος , καί διασύρω , καί βάλλω ὁ κακῶς γράφω , ὅτι μή ὁ διάνοια αὐτός ἐκεῖνος καί αὐτός ἔχω ὁ ὁμολογέω , ἀλ ἀντί ὁ δύναμις , ὅς ἐκεῖνος φημί , ὁ οἰκεῖος αὐτός μετέ ἐξουσία ὡσανεί τις αὐτοκράτωρ εἰσάγω ἐνέργεια , πάνυ ὅς διίστημι ἐκεῖνος , ὡς μηδέ παραβάλλω . καλῶς . εἰμί δέ ἕτερος σύ κατ´ ἐκεῖνος ἐγώ καί θεολόγος ἱερόν . καί αθιλοσοφος εἰσφέρω νῦν ὁ λόγος , θεολόγος καί γάρ ὁ ὁ θεολόγος ἐξηγέομαι Δίκαιος ἄν εἰμί , εἰμί γοῦν ἐκεῖνος νῦν παρέρχομαι , δύναμις εἰμί ὁ φυσικός ἐνέργεια διδάσκω τρανής , μᾶλλον δέ αὐτός ἐκεῖνος ὁ φυσικός δύναμις , ὅς ὁ ἱερός φημί Διονύσιος μηδείς τίς ὁ εἰμί ἀμοιρέω , εἰμί γάρ εἄν οὐδέ ὅς εἰμί , φημί , ὁ παράπαν , ἔμφυτος δύναμις ἱρημον ὅς , ὁ γοῦν θεολόγος οὗτος δείκνυμι εἄν , ὡς ἐγώ φημί ὁ φυσικός οὗτος δύναμις , ἐνέργεια εἰμί φυσικός , κατατίθημι καί αὐτός ὁ μάχη , μᾶλλον δέ ὁ σκιαμαχία οὗτος , καί σπένδω πρός ὁ ἀληθής λόγος , καί ὁ συμφωνία ὁ λαμπρός οὗτος διδάσκαλος , ὅς καί αὐτός μάρτυς ὁ οἰκέω προσποιέω φέρω λόγος , ὑπόταξις ὁ σεαυτοῦ λόγος , ἢ τίς φημί ; ὑπόταξις , εὕω οἶδα καί κτάομαι , εἰμί καί μή ἔκω , ἀλ ἄκων γε πάντως , κατά πᾶς ἀνάγκη . πάρειμι τοιγάρ ὁ ὁ ἱερός θεολογία ὁ ἀπόστολος τε καί Πατέρων ἐπίσημος ἀνακεφαλαίωσις , ὁ κοινός στόμα ὁ θεολόγος Ἰωάννης ὁ Σύρος , φημί , ὁ ζητέω διδάσκω ἐγώ . οὗτος καί γάρ πολύς περί θέλημα , καί θέλησις , καί βουλή θεῖος καί ἀνθρώπειος ἐν ὁ θεολογικός φιλοσοφέω , ὡς καί ὁ τόμος ἐγώ μικρός πρότερος φημί δείκνυμι , οὗτος πως μετέ ἐκεῖνος περί ἐνέργεια εὐθύς ἐπιφέρω λέγω · χρή γιγνώσκω ὡς πᾶς ὁ δύναμις ὁ προερέω , ὁ τε γνωστικός , ἀεί τε ζωτικός , καί φυσικός , καί ὁ τεχνικός , ἐνέργεια λέγω · ἐνέργεια γάρ εἰμί ὁ φυσικός ἕκαστος οὐσία δύναμις ; τε καί κίνησις . καί πάλιν , ἐνέργεια εἰμί φυσικός ὁ πᾶς οὐσία ἔμφυτος κίνησις . καί μετά βραχύς , ἐνέργεια πάλιν εἰμί συσικὴ ὁ δηλωτικός ἕκαστος οὐσία δύναμις · καί πάλιν , ἐνέργεια εἰμί φυσικός ὁ ἕκαστος οὐσία δύναμις τε καί κίνησις , ὅς χωρίς μόνος ὁ μή εἰμί . ικουω , εἰμί φιλόσοφος , ὁ θαυμαστός διδασκαλία καί συμφωνία ὁ ἱερός οὗτος καί ἀληθινός φιλόσοφος καί θεολόγος ; ἐπεί καί γάρ εἷς καί ὁ αὐτός εἰμί τεχνίτης ὁ καθαπερεί τισινργάνοις κατά καιρός ἑκάτερος οὗτος χράω , ὁ ὁ Θεός πνεῦμα φημί , ὁ πνεῦμα ὁ ἀλήθεια , καί ὁ σοφία , καί ὁ σύνεσις , καί νόημα , καί ῥῆμα μικρός ὁ αὐτός φθέγγομαι . ἐάν γάρ ἐκεῖ Διονύσιος φημί δύναμις , ὅς ὁ μή μετέχω ὅλως ὕω εἰμί , οὔτε τίς εἰμί , οὔτ´ εἰμί τις παντελῶς αὐτός θέσις , οὗτος Ἰωάννης ὁ θεῖος ἐνταῦθα καί ἐνέργεια φυσικός φημί ἕκαστος οὐσία , καί δύναμις , ὅς Χωρὶς ὁ μή ὅς μόνος , καθάπερ ἀκούω . οὗτος τίς εἄν γίγνομαι σαφής τε καί σύντομος εἰς ἀπόδειξις , καί μάλισθ´ οὗτος τρίς καί τετράκις ὡσαύτως κατά τατός παρά ὁ θεολόγος εἴρω ; βούλομαι σύ καί δύο εἰσάγω ὁ πραειμενω φιλόσοφος μάρτυς , οὖον λόγος μόνος ὁ ἀλήθεια , ἀλλά καί θάνατος ὁ τελευταῖος οἰκεῖος ὁ μέγας οὗτος ὁ μαρτυρία ἐπισφραγίζω πρόσρημα ; λέγω καί μαρτυρέω οὗτος καί Ἰουστῖνος , ὅς μέγας ὁ ἐκκλησία καί μάρτυς ὁμοῦ , καί φιλόσοφος . ἐνέργεια , φημί , εἰμί φυσικός ὁ ἀμιγής ὁ οὐσιώδης πᾶς πρός ἅπας διάκρισις διασῴζω δύναμις . ἐνέργεια φυσικός εἰμί ὁ πᾶς οὐσία ἔμφυτος κίνησις . ἐνέργεια εἰμί φυσικός ὁ δηλωτικός πᾶς · οὐσία δύναμις . ὥστε καλῶς ὁ ὁ ἱερός ἐκεῖνος σύνοδος ὁ ὁ σοφός Διονύσιος ῥῆσις , καί κατά ὁ ἐκεῖνος σκοπός καί ὁ διάνοια ἐκλαμβάνω ,, ἐνέργεια φυσικός ὁ φυσικός μετά ὁ θεολόγος εἶπον δύναμις , ὅς μόνος ἀστερίτης ὁ μή εἰμί . ψευδής ὁ ὁ Γρηγορά Λᾶγος ἐκεῖνος . ὁ λέγω ὅτι ὁ ὁ ἅγιος ὁ τόμος συκοφαντέω , καί παραχαράσσω πρός ἐξαπάτη ὁ ἀκούω . καί ὁ ὁ βλασφημία , καί ὁ ὅρος ἐκεῖνος ἑσμός , οὖον πρός ὁ συκοφαντέω , ἀλλά πρός ὁ συκοφαντέω καί ψεύδω ἐκ ἀνάγκη ὁράω . Ἀλ ὁ μέν περί ὁ ἐνέργεια ἐντελής λόγος ὁ γε νῦν ἔχω ἀναμένω , ὁ προσήκω τόπος καί λόγος μετέ ὀλίγος ἀπολαμβάνω , οὐ ὑπό δύο τε καί τρεῖς θεολόγος , ἀλλά σχεδόν καί παρά πᾶς ὁμοῦ · νῦν δέ πρός ὁ φιλόσοφος αὖθις καί ὁ ἐκεῖνος καθ´ ἐγώ λόγος ἔρχομαι . ἐμέω δέ πολύς τις ἐντρέχω φρίκη ὁ διάνοια , φημί , θεολογία ἅπτω μέλλω , ὅμως ἀνάγκη πρός ὁ πολέμιος οὗτος φλυαρία ἐνίστημι , καί μή ἐρῆμος ἁλίσκομαι , λόγος τε ἔχω , καί ἅμα ἀλήθεια συνηγορέω , καί πνεῦμα . ἐπανακτέον τοίνυν ὁ λόγος , ἐκεῖνος πρός μέσος ἀκτέον , ἐν ὅς ὁ μέγας ὁ συκοφάντης καί παραβλώψ οὗτος παράγω λέγω Διονύσιος , ὡς ὁ μηδείς δύθαμιν ἢ ἐνέργεια ἔχω οὔτε εἰμί , ἵημι τίς εἰμί , ἵημι εἰμί παντελῶς αὐτός θέσις . καί εἰκότως · οὐδείς γάρ οὔτε φύσις , ἵημι τέχνη μάτην ποιέω , ἀλ ἕνεκα ὁ ὁ γίγνομαι ἅπας γίγνομαι . οὗτος δέ διά κακοτεχνία μεταφέρω ,