cogPG.PG151 447
διαφοράς . Διαφέρουσι πάλιν ἀλλήλων , ὅτι ἡ μὲν οὐσία ὑπέρκειται ὡς οὐσία , καὶ καθ´ ἑαυτὴν οὖσα , ἡ δὲ ἐνέργειά ἐστι κατωτέρω , ὡς μὴ καθ´ ἑαυτὴν ὑφεΚστῶσα , ἀλλ´ ὡσανεὶ ποιότης ἢ συμβεβηκὸς κατὰ τοὺς θεολόγους Πατέρας , μᾶλλον δ´ εἰπεῖν οἰκενότερον , ὡς ἰδίωμα φυσικὸν , ἐν τῇ φύσει τὸ εἶναι ἔχουσα . Ἔτι διαφέρει ἡ θεία οὐσία τῆς θείας ἐνεργείας τῷ τὴν μὲν εἶναι μίαν , τὰς δ´ ἐνεργείας πολλάς . Αἰ γὰρ ἐνέργειαι τοῦ Πνεύματος , κατὰ τὸν μέγαν Βασίλειον , ἄῤῥητοι μὲν διὰ τὸ μέγεθος , ἀνεξαρίθμητοι δὲ διὰ τὸ πλῆθος . Τὸ δ´ αὐτὸ καὶ ὁ θεῖός φησι Μάξιμος ,, καὶ Διονύσιος πρὸ τούτων ὁ μέγας . Ἔτι διαφέρει ἡ θεία οὐσία τῆς αὐτῆς ἐνεργείας , ὅτι ἡ μὲν ἐνέργειά ἐστι τὸ χαρακτηρίζον , καὶ δεικνύον τὴν ταύτης οὐσίαν , ἡ οὐσία δ´ αὐτὴ τὸ ὑπὸ τῆς ἐνεργείας , ὡς οὐσιώδους καὶ φυσικῆς δεικνύμενόν τε καὶ χαρακτηριζόμενον . Ἀπὸ τῆς ἐνεργείας καὶ γὰρ , φησὶν ὁ σοφὸς Μάξιμος , ἡ ἑκάστου φύσις χαρακτηρίζεται , τῆς μὲν ἀκτίστου ἐνεργείας ἄκτιστον δεικνύσης φύσιν , κτιστὴν δὲ τῆς κτιστῆς . Ἔτι διαφέρει ἡ θιία οὐσία τῆς θείας ἐνεργείας κατὰ τὸ ὑπάρχειν , καὶ ἐνυπάρχειν , καὶ εἶναι , καὶ προσεῖναι . Τὰ μὲν γάρ ἐστιν ἡ θεία οὐσία καθ´ ἑαυτὴν ὑφεστῶσα · ἐνυ πάρχει δὲ καὶ πρόσεστιν ἡ ἐνέργεια . Τὸ δὲ ἄλλο καὶ ἄλλο , καθὰ δὴ καὶ ὁ μέγας Ἰουστῖνος ἤδη φθάσας ἐδίδαξεν , ἄλλο λέγων εἶναι τὸ ὑπάρχειν καὶ τὸ ὄν , καὶ ἄλλο τὸ ἐνυπάρχειν καὶ τὸ προσόν . Ἔτι διαφέρουσιν ἀλλήλων θεία οὐσία καὶ θεία ἐνέργεια , καὶ ὅτι διάφορα τὰ αὐτῶν ἔργα , καὶ οὐ τὰ αὐτά . Ὁ δὴ καὶ ὁ θεοφόρος Δαμασκηνὸς διὰ τοῦ συνοδικοῦ τόμου πρὸ βραχέος ἐδίδαξεν . Ἔργον μὲν γὰρ , φησί , θείας φύσεως ἡ προαιώνιος καὶ ἀτδιος γέννησις , ἔργον δὲ θείας θελήσεως ἡ κτίσις , τι διαφέρουσιν ἀλλήλων οὐσία θεία καὶ θεία ἐνέργεια καὶ κατὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο εἶναι τὸ δεικνύον καὶ γνωρίζον ταύτην κἀκείνην . Δείκνυσι μὲν γὰρ λανθάνουσαν τὴν οὐσίαν κατὰ τοὺς θεολόγους Πατέρας ἡ ἀδιαιρέτως συνοῦσα ταύτης ἐνέργεια · ταύτην δὲ τὴν θείαν ἐνέργειαν δι´ ἑαυτῶν δεικνύει τὰ κτίσματα . Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται , ἥ τε ἀδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης , φησὶν ὁ Ἀπόστολος . Διὸ καὶ ὁ μέγας ἔφη Βασίλειος , Δυνάμεως , καὶ σοφία ,, καὶ τέχνης , οὐχὶ δὲ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἐνδεικτικά ἐστι τὰ ποιήματα . Καὶ Μάξιμος ὁ θεῖος αὖθις , Ἀπὸ τῆς ἐνεργείας ἡ ἑκάστου φύσις χαρακτηρίζεται , τῆς μὲν ἀκτίστου ἐνεργείας ἄκτιστον δεικνύσης φύσιν , κτιστὴν δὲ τῆς κτιστῆς . Ταῦτά γε μὴν καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις οὐ τὴν διαφορὰν μόνον τῆς θείας ἐνεργείας πρὸς τὴν θείαν οὐσίαν , ἀλλὰ καὶ τὸ θεῖον , καὶ ἄπειρον , καὶ ἀόρατον , καὶ φυσικὸν , καὶ ἄκτιστον , καὶ δημιουργικὸν , καὶ τὰ θεοπρεπῆ πάντα τῇ τοῦ Θεοῦ ἐνεργείᾳ ὀι´ ὁλίγων προσμαρτυρεῖ . Ἀλλὰ μακράς τινας καὶ πλείους ἀπαιτεῖς τῶν εἰρημένων τὰς ἀποδείξεις ; Μάλιστα μὲν καὶ διὰ πολλῶν ταῦτα πάντα παρα των θεολόγων ἤδη φθάσαντες ἐδιδάχθημεν , καὶ μάλιστ´ ἐν οἷς τὰ ἱερὰ σν ἐκείνοις διεσκοπούμεθα λόγια , καὶ δὴ καὶ τῶν συνόδων τὰς οἰκουμενικάς · ἐγὼ δὲ οὐκ ὁκνήσω κἀκεῖνα προσθεῖναι διὰ τῶν ἑξῆς λόγων , καὶ δεῖξαι πλατύτερον τό τε θεῖον τῆς θείας ἐνεργείας , καὶ ἄκτιστον , καὶ τὸ διάφορον καὶ θεοπρεπὲς τῆς θείας μεθέξεως , καὶ τὴν τῶν ἐκθεουμένων ἀῤῥήτως ἱερὰν καὶ ἀπόῤῥητον θέωσιν , ἐπειδὴ καὶ ὁ τῆς συνόδου σεπτὸς τόμος πρὸς αὐτὰ βλέπει . Τούτοις τοὺς ἑαυτοῦ λόγους ὥσπερ εἰς οὐρανὸν τοξεύων ἀντεπεξάγειν ἐτόλμησεν ὁ φιλόσοφος , καὶ τούτοις αὐτοῖς καὶ ἡμεῖς συνηγορήσειν καθόσον οἷόν τε διὰ τῶν πατρικῶν αὖθις λόγων ἄνωθεν ὑπεσχόμεθα . Νῦν δὲ ἀναγκαῖον καὶ τοὺς τῆς ἑνώσεως τρόπους τῆς τε θείας οὐσίας καὶ τῆς αὐτῆς ἐνεργείας δι´ ὀλίγων ἐνταῦθα προσθεῖναι , καὶ δεῖξαι τό τε διάφορον καὶ τὸ ἓν ἐπίσης προσὸν , καὶ μηδοτιοῦν ἀλλήλοις ἑν μηδενὶ λυμαινόμενα , ὅπερ ὁ τῶν ἀντιθέων ἀεὶ σπεύδει λόγος , τῷ διακεκριμένῳ τῆς θεολογίας ὥσπερ ἐπιστρατεύων τὸ ἡνωμένον , καὶ δι´ ἀλλήλων συγχέων ἑκάτερα . Οὔτω μὲν οὖν κατὰ τοὺς εἰρημένους λόγους διαφέρουσιν ἀλλήλων ἡ τοῦ Θεοῦ οὐσία , καὶ ἡ ταύτης ἐνέργεια , καθ´ οὓς δὴ καὶ παρὰ θεολόγων καὶ ἄλλο καὶ ἄλλο εἴρηνται · ὅτι δὲ καὶ καθ´ ἑτέρους ἥνωνται λόγους , καὶ διὰ τούτους , καὶ ἕν πως ἔστιν οὗ λέγονται , γνοίης ἂν ὧδε Ἔν εἰσιν ἀλλήλαις κατὰ τὸ ἄκτιστον , κατὰ τὸ ἀπερίγραπτον , καθὰ δήπου καὶ Ἀναστάσιος ὁ μέγας ἤδη φθάσας ἐδίδαξεν , Ἔνθα ἂν ἡ ἐνέργεια φανῇ , λέγων , συνθεωρεῖται ταύτῃ καὶ ἡ οὐσία , ἐξ ἦς προέρχεται · ἑκάτερον γὰρ ἀπερίγραπτον , καὶ διὰ τοῦτο παντελῶς ἀλλήλων εἰσὶν ἀχώριστα . Καὶ αὖθις ὁ αὐτός · Ἀλλ´ ἡ μὲν διάκρισις ἐπινοίᾳ , ἡ δὲ ἕνωσις πραγματικὴ , ἀχώριστος · περὶ τὸ πᾶν γὰρ , φησίν , ἡ ἐνέργεια . Ταύτης δὲ ἀχώριστος ἡ οὐσία καθέστηκεν , Ἔν εἰσιν ἀλλήλαις ἡ θεία οὐσία καὶ ἡ ἐνέργεια καὶ κατὰ τὸ ἄπειρον · ἄπειρος γὰρ ὡσαύτως καὶ αὕτη κἀκείνη . Διὸ καὶ ἡ οἰκουμενικὴ πέμπτη σύνοδος οὕτω πώς φησι , περὶ θείας δυνάμεως , εἴτουν ἐνεργείας , ποιουμένη τὸν λόγον · Εἴ τις λέγοι , ἢ ἔχοι τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ πεπερασμένην , ἀνάθεμα . Ἔτι ἥνωνται ἀλλήλαις οὐσία τε καὶ ἐνέργεια καὶ κατὰ τὸ κοινὰς εἶναι καὶ ἄμφω τῶν τριῶν ὑποστάσεων . Ἔν εἰσιν ἀλλήλαις καὶ κατὰ τὸ πάντη ἀχώριστόν τε καὶ ἀδιάσπαστον . Πρόεισι μὲν γὰρ ἡ ἐνέργεια ἐκ τῆς οὐσίας , ἀλλ´ ἀδιαιρέτως , καθὰ δὴ καὶ ἡ οἰκουμενικὴ ἁγία σύνοδος εἴρηκε φθάσασα , καὶ δὴ καὶ πρὸ αὐτῆς ὁ πρὸ σὐτῆς θεῖος Ἀναστάσιος , ὅν καὶ μέγαν αὔτη προσείρηκε , Περὶ τὸ πᾶν ἐστι , φήσας , ἡ ἐνέργεια , ταύτης δὲ ἀχώριστος ἡ θεία οὐσία καθέστηκε . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Φαίην δὲ ἂν ἔγωγε τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεως ἀχώριστον εἶναι τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ . Κατὰ τούτους τοὺς λόγους καὶ τρόπους , τούς τε προτέρους καὶ τοὺς ὑστέρους φημὶ , καὶ δύο , ἤτοι ἄλλο καὶ ἄλλο εἰσὶν ἡ θεία οὐσία καὶ ἡ ἐνέργεια , οὐ πράγματι κατὰ τοὺς θεολόγους Πατέρας , ἀλλ´ ἐπινοίᾳ τῆς διαφορᾶς αὐτῶν νοουμένης ἅμα καὶ λεγομένης , καὶ ἕν εἰσιν αὖθις αἱ αὐταί , οὐκ ἐπινοίᾳ , ἀλλὰ πράγματι τῆς ἑνώσεως οὐτων θεωρουμένης καὶ λεγομένης , καθ´ ὃν δήπου
Lemmas: διαφορά . διαφέρω πάλιν ἀλλήλων , ὅτι ὁ μέν οὐσία ὑπέρκειμαι ὡς οὐσία , καί καθ´ ἑαυτοῦ εἰμί , ὁ δέ ἐνέργεια εἰμί κατωτέρω , ὡς μή καθ´ ἑαυτοῦ ὑφεΚστῶσα , ἀλ ὡσανεί ποιότης ἢ συμβαίνω κατά ὁ θεολόγος Πατέρας , μᾶλλον δδʹ εἶπον οικενοτερος , ὡς ἰδίωμα φυσικός , ἐν ὁ φύσις ὁ εἰμί ἔχω . ἔτι διαφέρω ὁ θεῖος οὐσία ὁ θεῖος ἐνέργεια ὁ ὁ μέν εἰμί εἷς , ὁ δδʹ ἐνέργεια πολύς . ὁ γάρ ἐνέργεια ὁ πνεῦμα , κατά ὁ μέγας Βασίλειος , ἄρρητος μέν διά ὁ μέγεθος , ἀνεξαρίθμητος δέ διά ὁ πλῆθος . ὁ δδʹ αὐτός καί ὁ θεῖος1 φημί Μάξιμος ,, καί Διονύσιος πρό οὗτος ὁ μέγας . ἔτι διαφέρω ὁ θεῖος οὐσία ὁ αὐτός ἐνέργεια , ὅτι ὁ μέν ἐνέργεια εἰμί ὁ χαρακτηρίζω , καί δείκνυμι ὁ οὗτος οὐσία , ὁ οὐσία δδʹ αὐτός ὁ ὑπό ὁ ἐνέργεια , ὡς οὐσιώδης καί φυσικός δείκνυμι τε καί χαρακτηρίζω . ἀπό ὁ ἐνέργεια καί γάρ , φημί ὁ σοφός Μάξιμος , ὁ ἕκαστος φύσις χαρακτηρίζω , ὁ μέν ἄκτιστος ἐνέργεια ἄκτιστον δείκνυμι φύσις , κτίστης δέ ὁ κτιστός . ἔτι διαφέρω ὁ θεῖος οὐσία ὁ θεῖος ἐνέργεια κατά ὁ ὑπάρχω , καί ἐν-ὑπάρχω , καί εἰμί , καί πρόσειμι . ὁ μέν γάρ εἰμί ὁ θεῖος οὐσία καθ´ ἑαυτοῦ ὑφίστημι · ἕννυμι παρέχω δέ καί πρόσειμι ὁ ἐνέργεια . ὁ δέ ἄλλος καί ἄλλος , καθά δή καί ὁ μέγας Ἰουστῖνος ἤδη φθάνω διδάσκω , ἄλλος λέγω εἰμί ὁ ὑπάρχω καί ὁ εἰμί , καί ἄλλος ὁ ἐν-ὑπάρχω καί ὁ πρόσειμι . ἔτι διαφέρω ἀλλήλων θεῖος οὐσία καί θεῖος ἐνέργεια , καί ὅτι διάφορος ὁ αὐτός ἔργον , καί οὖον ὁ αὐτός . ὁ δή καί ὁ θεοφόρος Δαμασκηνός διά ὁ συνοδικός τόμος πρό βραχύς διδάσκω . ἔργον μέν γάρ , φημί , θεῖος φύσις ὁ προαιώνιος καί ἀτδιος γέννησις , ἔργον δέ θεῖος θέλησις ὁ κτίσις , τίς διαφέρω ἀλλήλων οὐσία θεῖος καί θεῖος ἐνέργεια καί κατά ὁ ἄλλος καί ἄλλος εἰμί ὁ δείκνυμι καί γνωρίζω οὗτος ἐκεῖνος . δείκνυμι μέν γάρ λανθάνω ὁ οὐσία κατά ὁ θεολόγος Πατέρας ὁ ἀδιαιρέτως σύνειμι οὗτος ἐνέργεια · οὗτος δέ ὁ θεῖος ἐνέργεια δις ἑαυτοῦ δείκνυμι ὁ κτίσμα . ὁ γάρ ἀόρατος αὐτός ἀπό κτίσις κόσμος ὁ ποίημα νοέω καθοράω , ὅς τε α̅δ̅ι̅ο̅ς̅ αὐτός δύναμις καί θεότης , φημί ὁ ἀπόστολος . Διὸ καί ὁ μέγας φημί Βασίλειος , Δύναμις , καί σοφία ,, καί τέχνη , οὐ δέ ὁ οὐσία αὐτός ἐνδεικτικός εἰμί ὁ ποίημα . καί Μάξιμος ὁ θεῖος αὖθις , ἀπό ὁ ἐνέργεια ὁ ἕκαστος φύσις χαρακτηρίζω , ὁ μέν ἄκτιστος ἐνέργεια ἄκτιστον δείκνυμι φύσις , κτίστης δέ ὁ κτιστός . ταῦτα γε μήv καί ὁ παραπλήσιος οὗτος οὖον ὁ διαφορά μόνος ὁ θεῖος ἐνέργεια πρός ὁ θεῖος οὐσία , ἀλλά καί ὁ θέω , καί ἤπειρος , καί ἀόρατος , καί φυσικός , καί ἄκτιστον , καί δημιουργικός , καί ὁ θεοπρεπής πᾶς ὁ ὁ Θεός ἐνέργεια ὄι ὀλίγος προσμαρτυρέω . ἀλλά μακρός τις καί πλείων ἀπαιτέω ὁ εἴρω ὁ ἀποδείκνυμι ; μάλιστα μέν καί διά πολύς οὗτος πᾶς παρά ὁ θεολόγος ἤδη φθάνω διδάσκω , καί μάλιστ´ ἐν ὅς ὁ ἱερόv ς ἐκεῖνος διασκοπέω λόγιος , καί δή καί ὁ σύνοδος ὁ οἰκουμενικός · ἐγώ δέ οὐ ὁκιμνῄσκω ἐκεῖνος προστίθημι διά ὁ ἑξῆς λόγος , καί δείκνυμι πλατύς ὁ τε θέω ὁ θεῖος ἐνέργεια , καί ἄκτιστον , καί ὁ διάφορος καί θεοπρεπής ὁ θεῖος μέθεξις , καί ὁ ὁ ἐκθέω ἄρρητος ἱερά καί ἀπόρρητος θέω , ἐπεί καί ὁ ὁ σύνοδος σεπτός τόμος πρός αὐτός βλέπω . οὗτος ὁ ἑαυτοῦ λόγος ὥσπερ εἰς οὐρανός τοξεύω ἀντεπεξάγω τολμάω ὁ φιλόσοφος , καί οὗτος αὐτός καί ἐγώ συνηγορέω καθόσον οἷος τε διά ὁ πατρικός αὖθις λόγος ἄνωθεν ὑπισχνέομαι . νῦν δέ ἀναγκαῖος καί ὁ ὁ ἕνωσις τρόπος ὁ τε θεῖος οὐσία καί ὁ αὐτός ἐνέργεια δις ὀλίγος ἐνταῦθα προστίθημι , καί δείκνυμι ὁ τε διάφορος καί ὁ εἷς ἐπίσης πρόσειμι1 , καί μηδοτιοῦν ἀλλήλων ἑν μηδείς λυμαίνομαι , ὅσπερ ὁ ὁ ἀντίθεος ἀεί σπεύδω λόγος , ὁ διακρίνω ὁ θεολογία ὥσπερ ἐπιστρατεύω ὁ ἑνόω , καί δις ἀλλήλων συγχέω ἑκάτερος . οὐτάω μέν οὖν κατά ὁ εἴρω λόγος διαφέρω ἀλλήλων ὁ ὁ Θεός οὐσία , καί ὁ οὗτος ἐνέργεια , καθ´ ὅς δή καί παρά θεολόγος καί ἄλλος καί ἄλλος εἴρω · ὅτι δέ καί καθ´ ἕτερος ἑνόω λόγος , καί διά οὗτος , καί εἷς πως εἰμί ὅς λέγω , γιγνώσκω εἄν ὧδε ἐν εἰμί ἀλλήλων κατά ὁ ἄκτιστον , κατά ὁ ἀπερίγραπτος , καθά δήπου καί Ἀναστάσιος ὁ μέγας ἤδη φθάνω διδάσκω , ἔνθα εἄν ὁ ἐνέργεια φαίνω , λέγω , συνθεωρέω οὗτος καί ὁ οὐσία , ἐκ εἰμί προέρχομαι · ἑκάτερος γάρ ἀπερίγραπτος , καί διά οὗτος παντελῶς ἀλλήλων εἰμί ἀχώριστος . καί αὖθις ὁ αὐτός · Ἀλ ὁ μέν διάκρισις ἐπίνοια , ὁ δέ ἕνωσις πραγματικός , ἀχώριστος · περί ὁ πᾶς γάρ , φημί , ὁ ἐνέργεια . Ταύτη δέ ἀχώριστος ὁ οὐσία καθίστημι , ἐν εἰμί ἀλλήλων ὁ θεῖος οὐσία καί ὁ ἐνέργεια καί κατά ὁ ἤπειρος · ἤπειρος γάρ ὡσαύτως καί οὗτος ἐκεῖνος . Διὸ καί ὁ οἰκουμενικός πέμπτος σύνοδος οὗτος πως φημί , περί θεῖος δύναμις , εἴτουν ἐνέργεια , ποιέω ὁ λόγος · εἰμί τις λέγω , ἢ ἔχω ὁ δύναμις ὁ Θεός περαίνω , ἀνάθεμα . ἔτι ἑνόω ἀλλήλων οὐσία τε καί ἐνέργεια καί κατά ὁ κοινός εἰμί καί ἄμφω ὁ τρεῖς ὑπόστασις . ἐν εἰμί ἀλλήλων καί κατά ὁ πάντῃ ἀχώριστος τε καί ἀδιάσπαστος . πρόειμι μέν γάρ ὁ ἐνέργεια ἐκ ὁ οὐσία , ἀλ ἀδιαιρέτως , καθά δή καί ὁ οἰκουμενικός ἅγιος σύνοδος εἴρω φθάνω , καί δή καί πρό αὐτός ὁ πρό σὐτῆς θεῖος Ἀναστάσιος , ὅς καί μέγας οὗτος προσφωνέω , περι ὁ πᾶς εἰμί , φημί , ὁ ἐνέργεια , οὗτος δέ ἀχώριστος ὁ θεῖος οὐσία καθίστημι . καί πάλιν ὁ αὐτός · φημί δέ εἄν ἔγωγε ὁ ὁ Θεός φύσις ἀχώριστος εἰμί ὁ ἐνέργεια αὐτός . κατά οὗτος ὁ λόγος καί τρόπος , ὁ τε πρότερος καί ὁ ὕστερος φημί , καί δύο , ἤτοι ἄλλος καί ἄλλος εἰμί ὁ θεῖος οὐσία καί ὁ ἐνέργεια , οὖον πρᾶγμα κατά ὁ θεολόγος Πατέρας , ἀλ ἐπίνοια ὁ διαφορά αὐτός νοέω ἅμα καί λέγω , καί εἷς εἰμί αὖθις ὁ αὐτός , οὐ ἐπίνοια , ἀλλά πρᾶγμα ὁ ἕνωσις οὐτάω θεωρέω καί λέγω , καθ´ ὅς δήπου