cogPG.PG151 376
ἀχώριστον ἀρῶ ἐνέργειαν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἀγίου Πνεύματος . Καὶ ὁ ἐν ἁγίοις θεῖος Ἀναστάσιος , οὗ καὶ ἡ ἀγία καὶ οἰκουμενικὴ σύνοδος μεμνημένη , Μέγαν τοῦτον προσείρηκεν , ἐν τῷ περὶ ἀπεριγράπτου αὐτοῦ δευτέρῳ λόγῳ , Ἴδωμεν , φησὶν , οἷα λέγειν περὶ Θεοῦ ἀνέχονται οἰ αἰρετικοί . Τῇ ἐνεργείᾳ , φησὶν , ἐν πᾶσίν ἀστιν ὁ Θεὸς , τῇ οὐσίᾳ δὲ οὐδαμοῦ · ἐνέργειαν λέγοντες τὸ κροῖὸν ἐκ τῆς ἐνεργείας ἀποτέλεσμα . Φαίην δ´ ἂν ἔγωγε , τῆς τοῦ Θεοῦ ρύσεως ἀχώριστον εἶναι τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ , Καὶ μετά τινα , Ἔνθα ἂν ἡ ἐνέργεια φάναι , συνβεωρεῖται ταύτῃ καὶ ἡ οὐσία , ἐξ ἧς προέρχεται . ἑκάτερον γὰρ ἀπερίγραπτον , καὶ διὰ τοῦτο παντελῶς ἀλλήλων ἐστὶν ἀχώριστα . Κηρύττει μέν γὰρ ἡ ἐνέργεια τὴν λανθάνουσαν οὐσίαν · βεωρεῖται δὲ συμπαροῦσα τῇ ἐνεργείᾳ , χωρὶς μτῆς εἶναι μὴ δυναμένη . Καὶ αὖθις , Περὶ τὸ πᾶν ἐστιν ἡ ἐνέργεια · ταύτης δὲ ἀχώριστος ἡ οὐσία καθέστηκεν . Ἀλλὰ μὴν ὥσπερ τὴν ἕνωσιν θείαν καὶ ἀίδιον οὐ μόνῳ τῷ ἀχωρίστῳ , ἀλλ´ ἄλλοις τε πολλοῖς , καὶ δὴ καὶ τῇ κοινότητι τοῦ ἀκτίστου καὶ ἀπεριγράπτου κατὰ τὴν τῶν ἁγίων θεολογίαν κηρύττομεν , οὕτω καὶ τὴν διαφοράν κατ´ αὐτοὺς πάλιν θεοπρεπῆ , καὶ παύτην δοξάζειν ἐγνώκειμεν · οὐκ εἰς παντελῆ διασπασμὸν ἐντεῦθεν αὐτὰ καὶ διαίρεσιν κατασπῶντες αὐδέ τινα ἔμφυλον τὴν διαφοράν ταύτην καὶ φυσικὴν ἀλλοτρίωσιν ἐννοοῦντες , ἢ διαστήματι χωρίζοντες ἀλλήλων ταῦτα , ἄπαγε , ἀλλ´ οἵαν ἐπιδέχεσθαι τὰ κατὰ φύσιν αἴτια καὶ αἰτιατὰ μεμυήμεθα παρὰ τῶν ἁγίων , μόνω τῷ λογισμῷ θεοπρεπῶς διακρίνοντες τὰ φύσει ἡνωμένα καὶ ἀδιαίρετα . Ἀθανάσιος γὰρ ὁ μέγας ἐν τῷ κατὰ Ἀρειανῶν πέμπτῳ λόγῳ αὐτοῦ , Ἀλλο φησὶν εἶναι τὸ ἔκ τινος καὶ ἄπλοτὸ ἐξ οὖ ἐστι . Κατὰ τοῦτο ἄρα δόο . Εἰ δὲ μὴ δύο εἴη , ἀλλ´ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ λέγοιτο , Ἐσται τὸ αὐτὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν , γεννῶν καὶ σεννώμενον , ὅπερ ἀτοπον ἐπὶ Σαβελλίου δέδεικται . Οὐκοῦν καὶ τὴν ἐνέργειαν ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι , καὶ δύο εἶναι , κἀντεῦθεν διενηνοχέναι ἀλλήλων , Ἀναργῶς ἀναπέφηνε , κατὰ τὸ ἐξ οὗ καὶ ἔκ τινος , τὴ αἴτιον δηλαδὴ καὶ τὸ αἰτιατὸν , ὡς ὁ πολὺς οὖτος τὰ θεῖα διδάσκει θεολογῶν . Καὶ μετά τινα . Ἔστω δέ , φησὶ , παράδειγμα ἀνθρώπινον · τὸ πῦρ , καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ ἀπαύγασμα · δύο μν τῷ εἶναι καὶ θρᾶσθαι , ἑν δὲ τῷ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἀδιαίρετον εἰναι τὸ ἀπαύγασμα αὐτοῦ . Ὥσπερ τοίνυν ἐπὶ τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ ἐξαὐτοῦ φωτὸς , τοῦ μὲν φύσεως καὶ αἰτίου ὄντος , τοῦ δὲ φυσικοῦ καὶ αἰτιατοῦ . τό τε ἑν διὰ τὸ ἀχώριστον , καὶ τὸ διάφορον αὖθις διὰ τὴ αἰτίων καὶ αἰτιατὸν εἴρηκεν · οὕτω κἀπὶ τῆς θείας φύσεως καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς ἐνεργείας τὸ ἓν καὶ τὸ διάφορον ἡμῖν ἐκληπτέον · τὸ μὲν κατὰ τὸ ἡνωμένον καὶ ἀδιαίρετον , τὸ δὲ κατὰ τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ δὴ τοῦ αἰτίου . Οὔτε γὰρ τὸ ἓν τὴν διαφορὰν ἀπελαύνει , οὔτε μὴν ὅλως ἡ διαφορὰ τὸ ἕν ἀνατρέπει · ἀλλ´ ἑκάτερον κατὰ τοὺς ἁγίους εὐσεβῶς θεωρούμενον οὐδ´ ὁτιοῦν παρὰ θατέρου ὑποστῆναι δυνήσεται . Ἀλλὰ καὶ ὁ Νύσσης Γρηγόριος τὴν ἐν τοῖς αἰτίοις τούτοις καὶ αἰτιατοῖς διαφοράν εὖ μάλα εἰδὼς ἀληθείας ἐξεχομένην , καὶ μηδ´ ὁπωσοῦν τῷ κατὰ τὴν φύσιν διαφόρῳ λυμαινομένην , Ἀβλαβίῳ γράφων , Τὸ ἀπαράλακτον , ἔφη , τῆς φύσεως ὁμολογοῦντες , καὶ τὴν κατὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν ιαφορὰν οὐκ ἀρνούμεθα , ἐν ᾧ μόνῳ διακρίνεσθαι τὸ ἄτερον ἐκ τοῦ ἑτέρου καταλαμβάνομεν , ἑν τῷ τὸ μὲν αἴτιον πιστεύειν εἰναι , τὸ δ´ ἐκ τοῦ αἰτίου . Ὁ δέ γε ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ μέγας ὄντως Βασίλειος τοσαύτην φαίνεται ἀπαξαπλῶς τοῖς αἰτίοις τούτοις καὶ αἰτιατοῖς τὴν διαφορὰν παρέχων , ὡς καὶ τάξιν ἐκ φυσικῆς ἀκολουθίας ἐπ´ αὐτῆς δογματίζειν , καὶ τὸ πρότερον καὶ τὸ δεύτερον ἐπί τε αἰτίου καὶ αἰτιατοῦ λέγειν · οὑτωσὶ διαῤῥήδην , ὡς καὶ τῶν ἀτόπων καὶ παραλόγων εἶναι νομίζειν τὸ μὴ ὁμολογεῖν , ἀλλ´ ἀρνεῖσθαι ταῦτα πειρᾶσθαι · καὶ ἢ μὴ συνιδεῖν τὴν διαφορὰν τὸν Εὐνόμιον ταύτην ἔφη , ἢ καὶ ἀποκρύψασθαι ταύτην ἑκάντα . γράφων , Ἑκεῖνο δὲ ἢ οὐ σύνοιδεν ὁ Εὐνόμιος , ἢ ἐκὼν ἀπεκρύύατο · ὅτι ἔστι τι τάξεως εἰδος , οὐκ ἐκ τῆς παρ´ ἡμῆν θεωσίας συνιστάμενον , ἀλλ´ αὐτῇ τῇ κατὰ φύσιν ἀκρλουθίᾳ συμβαῖνον , ὡς τῷ πυρὶ πρὸς τὸ φῶς ἐστι τὸ ἐξ αὐτοῦ . Ἐντούτοις ὰρ πρότερον τὸ αἴτιον λέγομεν · δεύτερον δὲ τὸ ἀπ´ αὐτοῦ · οὐ διαστήματι χωρίζοντες ἀλλήλων ταῦτα , ἀλλὰ τῷ λογισμῷ τοῦ αἰτιατοῦ προεπινοοῦντες τὸ αἴτιον .
Lemmas: ἀχώριστος ἀρόω ἐνέργεια ὁ πατήρ καί ὁ υἱός καί ὁ ἅγιος πνεῦμα . καί ὁ ἐν ἅγιος θεῖος Ἀναστάσιος , ὅς καί ὁ ἅγιος καί οἰκουμενικός σύνοδος μιμνήσκω , Μέγας οὗτος προσφωνέω , ἐν ὁ περί απερίγραπτος αὐτός δύο λόγος , εἶδον , φημί , οἷος λέγω περί Θεός ἀνέχω ὁ αἱρετικός . ὁ ἐνέργεια , φημί , ἐν πᾶς Άστιν ὁ θεός , ὁ οὐσία δέ οὐδαμοῦ · ἐνέργεια λέγω ὁ κροῖὸν ἐκ ὁ ἐνέργεια ἀποτέλεσμα . φημί δδʹ εἄν ἔγωγε , ὁ ὁ Θεός ῥύσις ἀχώριστος εἰμί ὁ ἐνέργεια αὐτός , καί μετά τις , ἔνθα εἄν ὁ ἐνέργεια φαίνω , συνβεωρειος οὗτος καί ὁ οὐσία , ἐκ ὅς προέρχομαι . ἑκάτερος γάρ ἀπερίγραπτος , καί διά οὗτος παντελῶς ἀλλήλων εἰμί ἀχώριστος . κηρύσσω μέν γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ λανθάνω οὐσία · βεωρειος δέ συμπάρειμι ὁ ἐνέργεια , Χωρὶς μέτειμι εἰμί μή δύναμαι . καί αὖθις , περι ὁ πᾶς εἰμί ὁ ἐνέργεια · οὗτος δέ ἀχώριστος ὁ οὐσία καθίστημι . ἀλλά μήv ὥσπερ ὁ ἕνωσις θεῖος καί ἀίδιος οὖον μόνος ὁ ἀχώριστος , ἀλ ἄλλος τε πολύς , καί δή καί ὁ κοινότης ὁ ἄκτιστος καί απερίγραπτος κατά ὁ ὁ ἅγιος θεολογία κηρύσσω , οὗτος καί ὁ διαφορά κατ´ αὐτός πάλιν θεοπρεπής , καί παυος δοξάζω γνωκείμω · οὐ εἰς παντελής διασπασμός ἐντεῦθεν αὐτός καί διαίρεσις κατασπάω οὐ τις ἔμφυλος ὁ διαφορά οὗτος καί φυσικός ἀλλοτρίωσις ἐννοέω , ἢ διάστημα Χωρίζοντες ἀλλήλων οὗτος , ἀπάγω , ἀλ οἷος ἐπιδέχομαι ὁ κατά φύσις αἴτιος καί αἰτιατός μυέω παρά ὁ ἅγιος , μόνος ὁ λογισμός θεοπρεπῶς διακρίνω ὁ φύσις ἑνόω καί ἀδιαίρετος . Ἀθανάσιος γάρ ὁ μέγας ἐν ὁ κατά Ἀρειανός πέμπτος λόγος αὐτός , ἀλλος φημί εἰμί ὁ ἐκ τις καί ἀπόλλυμι ἐκ οὖον εἰμί . κατά οὗτος ἄρα δόο . εἰμί δέ μή δύο εἰμί , ἀλ ἐπί ὁ αὐτός λέγω , εἰμαι ὁ αὐτός αἴτιος καί αἰτιατός , γεννάω καί σεννώμενον , ὅσπερ ἄτοπος ἐπί Σαβέλλιος δείκνυμι . οὐκοῦν καί ὁ ἐνέργεια ἐκ ὁ οὐσία εἰμί , καί δύο εἰμί , ἐντεῦθεν διαφέρω ἀλλήλων , Ἀναργῶς ἀναφαίνω , κατά ὁ ἐκ ὅς καί ἐκ τις , ὅς αἴτιος δηλαδή καί ὁ αἰτιατός , ὡς ὁ πολύς οὗτος ὁ θεῖον διδάσκω θεολογέω . καί μετά τις . ἔστω δέ , φημί , παράδειγμα ἀνθρώπινος · ὁ πῦρ , καί ὁ ἐκ αὐτός ἀπαύγασμα · δύο μν ὁ εἰμί καί θράομαι , ἑν δέ ὁ ἐκ αὐτός καί ἀδιαίρετος εἰναι ὁ ἀπαύγασμα αὐτός . ὥσπερ τοίνυν ἐπί ὁ πυρός καί ὁ εξαυος φάος , ὁ μέν φύσις καί αἴτιος εἰμί , ὁ δέ φυσικός καί αἰτιατός . ὁ τε ἑν διά ὁ ἀχώριστος , καί ὁ διάφορος αὖθις διά ὅς αἴτιος καί αἰτιατός εἴρω · οὗτος ἐπί ὁ θεῖος φύσις καί ὁ ἐκ αὐτός ἐνέργεια ὁ εἷς καί ὁ διάφορος ἐγώ ἐκληπτέον · ὁ μέν κατά ὁ ἑνόω καί ἀδιαίρετος , ὁ δέ κατά ὁ αἴτιος καί ὁ ἐκ αὐτός δή ὁ αἴτιος . οὔτε γάρ ὁ εἷς ὁ διαφορά ἀπελαύνω , οὔτε μήv ὅλως ὁ διαφορά ὁ εἷς ἀνατρέπω · ἀλ ἑκάτερος κατά ὁ ἅγιος εὐσεβής θεωρέω οὐδός ὁστισοῦν παρά θατέρου ὑφίστημι δύναμαι . ἀλλά καί ὁ Νύσσα Γρηγόριος ὁ ἐν ὁ αἴτιος οὗτος καί αἰτιατός διαφορά εὕω μάλα εἰδοί ἀλήθεια ἐκχέω , καί μηδ´ ὁπωσοῦν ὁ κατά ὁ φύσις διάφορος λυμαίνομαι , Ἀβλάβιος γράφω , ὁ ἀπαράλλακτος , φημί , ὁ φύσις ὁμολογέω , καί ὁ κατά ὁ αἴτιος καί αἰτιατός ιαφορὰν οὐ ἀρνέομαι , ἐν ὅς μόνος διακρίνω ὁ ἕτερος ἐκ ὁ ἕτερος καταλαμβάνω , ἑν ὁ ὁ μέν αἴτιος πιστεύω εἰναι , ὁ δδʹ ἐκ ὁ αἴτιος . ὁ δέ γε ἀδελφός αὐτός καί μέγας εἰμί Βασίλειος τοσοῦτος φαίνω ἀπαξαπλῶς ὁ αἴτιος οὗτος καί αἰτιατός ὁ διαφορά παρέχω , ὡς καί τάξις ἐκ φυσικός ἀκολουθία ἐπι αὐτός δογματίζω , καί ὁ πρότερος καί ὁ δύο ἐπί τε αἴτιος καί αἰτιατός λέγω · οὑτωσί διαρρήδην , ὡς καί ὁ ἄτοπος καί παράλογος εἰμί νομίζω ὁ μή ὁμολογέω , ἀλ ἀρνέομαι οὗτος πειράω · καί ἢ μή συνοράω ὁ διαφορά ὁ Εὐνόμιον οὗτος φημί , ἢ καί ἀποκρύπτω οὗτος ἑκάντα . γράφω , ἐκεῖνος δέ ἢ οὖον σύνοιδα ὁ Εὐνόμιος , ἢ ἔκω ἀποκρύπτω · ὅτι εἰμί τίς τάξις εἶδος , οὐ ἐκ ὁ παρ´ ἡμέτερος θέωσις συνίστημι , ἀλ αὐτός ὁ κατά φύσις ακρλουθεος συμβαίνω , ὡς ὁ πῦρ πρός ὁ φάος εἰμί ὁ ἐκ αὐτός . ἐντούτοις ἄρα πρότερος ὁ αἴτιος λέγω · δύο δέ ὁ ἀπ´ αὐτός · οὖον διάστημα Χωρίζοντες ἀλλήλων οὗτος , ἀλλά ὁ λογισμός ὁ αἰτιατός προεπινοέω ὁ αἴτιος .