cogPG.PG151 580
ἄμα τῆς ὑπάρξεως καθ´ ὑμᾶς γε αὐτοὺς ἐδήλου , καθὰ δὴ καὶ τὸ ἔκτισε καὶ ἐποίησε , τίνος χάριν τὸ μὲν ἐνήργησε καὶ ὑπέστησεν ὁ σοφὸς παρῃτήσατο Μωαῆς εἰπεῖν ; Ἵνα μὴ συναϊδιόν τις ὑπολάβῃ τὸν · κβσμον κατά τινας , ὃ πρὸ βραχέος δ μέγας εἰρήκει Ἐκσίλετος · τὸ δὲ ἐποίησεν , ἃτε καὶ τὸν τρόον δηλοῦν τῆς τῶν ποιημάτων ὑπάρξεως , καὶ οἶκεῖσν τῷ ποιητῇ τε καὶ τοῖς κτίσμασιν ὃν , ἀντεισήγαγεν . Ἄρ´ οὖ καὶ τοφλῷ , φασί , δῆλον τὸ τε τῶν λέξεων ὁμοῦ καὶ τὸ τῶν σημαινομένων αὐτῶν διάφορον ; Ἄλλως τε , εἰ τὸ ὑπέστηαεν ἀντὶ τοῦ ἔκτισεν ἦν πανταχοῦ κατὰ τοὺς λέγονίας , καὶ πᾶσαν ὑπόστασιν ἐξ ἀνάγκης ἔδει πεφυκέναι κτίσμα , καὶ μηδεμίαν εἶναι μηδαμῶς ἄκτιστον . Ἡ πῶς ἂν ἡ χρονικὴν ἀρχὴν ἔχουσα ὕπαρξις ἄκτιστόν τι καὶ ἄναρχονδλως παρήγαγεν ; Ὡς γὰρ ἐκ τοῦ ἐποίησό τε καὶ ἔκτισεν οὐκ ἔστιν ἐννοῆσαί τί ποτε τῶν ἄκτίστων καὶ ἔξω χρο νκῆς ἀρχῆς ὑφιστάμενον , ἀλλ´ εὐθὺς ποιήματά τε καὶ κτίσματα νοοῦμεν ἀκολούθως τὰς λέξεις ἐκείνας ἀκούοντες , οὕτως ἐχρῆν δήπου κἀκ τοῦ ὑπέστησε καὶ ὑπέστη καὶ πᾶσαν ὑπόστασιν κτίσμα καὶ εἶναι προφανῶς καὶ νομίζεσθαι , εἴπερ κατ´ ἐκείνους ταυτόν τι καθάπαξ καὶ ἀδιάφορον τὸ ἔκτισε τῷ ὑπέστησεν . Ἀλλ´ ἡμεῖς , ὦ βέλτιστοι , πρὸς ἐκείνους ἂν αὖθις εἴποιμεν , οὐχὶ μίαν καὶ δύο μόνον , ἀλλὰ καὶ τρεῖς ὁμολογοῦμέν τε καὶ ποοσκυνοῦμεν ὑποστάσεις ἀκτίστους · καὶ διὰ τοῦτο καὶ τρισυπόστατον ἴσμεν τὸν ἕνα καὶ μόνον κατὰ φύσιν Θεὸν τῶν ἁπάντων ἄκτιστον , μᾶλλον δὲ καὶ κτισμάτων ἀπάντων ποιητὴν καὶ Δεσπότην , οὐ κατὰ τὴν φύσιν μόνον , ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς ὑποστάσεις αὐτὰς , καὶ δὴ καὶ τὰς φυσικὰς δυνάμεις καὶ πάντα τὰ φυσικὰ ἰδιώματα . Οὐδὲ γὰρ οὐδὲν τῶν ἐν τῇ θείᾳ φύσει τοπαράπαν κτιστὸν κατὰ τοὺς θεολόγους Πατέρας , ὡς οὐδὲ τῶν ν τῷ ἀνθρώπῳ φυσικῶν δηλαδὴ καὶ ἰδίων τὸ ἄκτιστον . Καὶ μήτι νομίσῃς ὑποστάσεις λέγειν ἡμᾶς τὰς φθσικὰς τοῦ Θεοῦ δυνάμεις τε καὶ προόδους , καὶ τὰ ἰδιώματα · μηδὲ τὸν λόγον ἑλκύσῃς κακῶς πρὸς τὸ ἄτοπον , ἐκ τοῦ ὑπεστήσατο καὶ ὑπέστησε συνά γοντα τὴν ὑπόστασιν , ὥσπερ καὶ τὸ ποίημα ἀπὸ τοῦ ἐποίησεν . Οὐδεμία γὰρ ἐνέργεια , φησὶν ὁ μέγας Βασίλειος , ἐνυπόστατος , τουτέστιν αὐθυπόστατος Καὶ πάλιν αὐτὸς , τὰς θείας ἀπαριθμησάμενος ἐνεργείας κατ´ ὄνομα , οὕτως ἐπάγει · Ταῦτα πάντα ἀδίως ἔχει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον , ὡς Πνεῦμα Θεοῦ καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνός · ἀλλὰ τὸ μὲν , ἐκ Θεοῦ πηγάζον ἐνυπόστατόν ἐστι , τὰ δὲ ἐξ αὐτοῦ πηγάζοντα ἐνέργειαι αὐτοῦ εἰσι . Καὶ ὁ σοφὸς Μάξιμος αὖθις · Αἱ ἐνέργειαι , φησὶν , οὐκ εἰσὶν οὐσίαι , οὐδὲ καθ´ ἑαυτὰς , ἀλλ´ ἐν τῇ οὐσία τυγχάνουσι , καὶ δίχα ταύτης τὸ εἶναι οὐκ ἔχουσι . ιονύσιος δ´ ὁ σοφὸς , ᾧ δὴ καὶ ἀντιλέγετε πρὸ τῷν ἄλλων ὑμεῖς πάντων μάλιστα , συνεχῶς τὸν Θεὸν ὑποστάτην τῶν φυσικῶν ἑαυτοῦ λέγοντι , περὶ τούτων αὐτῶν ὧδέ πή φησιν · Οὐκ οὐσίαν τινὰ θείαν ἢ ἀγγελικὴν εἶναι ταῦτά φαμεν . Καὶ πάλιν · Οὔτε συνελόντα εἰπεῖν ἀρχικὰς τῶν ὄντων , καὶ δημιουργκἀς οὐσίας καὶ ὑποστάσεις . Καὶ μετ´ ὀλίγον · Ἀλλ´ αὐτοεῖναι καὶ αὐτοζωὴν , καὶ αὐτοθεότητα φαμεν , ἀρχικῶς μὲν καὶ θεῖκῶς καὶ αἰτιατικῶς τὴν μίαν πάντων ὑπεράρχιον καὶ ὑπερούσιον ἀρχὴν καὶ αἰτίαν · μεθεκτῶς δὲ τὰς ἐκδιδομένας ἐκ Θεοῦ τοῦ ἁμεθκτου προνοητικς δυνάμεις , τὴν αὐτοουσίωσινς αὐτοζῶοσιν , αὐτοθἕωσιν . ὅπερ οὖν ἑλέγαμεν , οὐδ´ ἡμεῖς ὑπόστασιν τὴν τοῦ Θεοῦ φυσικὴν δύναμιν καὶ γ ἐνέργειαυ λέγομεν , ὅιὰ τὸ ὑποστάτην αὐτῆς τὸν Θεὸν λέγεσθαι , ὥσπερ οὐδ´ οἱ προῤῥηθέντες οῦτοι διδάσκαλοι . Πως γὰρ τὴν ἐν τῇ φύσει θεωρουμένην καὶ ἐν ἐκαίνῃ τὸ εναι ἔχουσαν , καὶ ἀχώριστον οῦσαν ἐκείνης ; Διδ καὶ ἐνυπόστατον ταύτην μᾶλλόν φαμεν , ὡς ἐν τῆ θείᾳ θεωρουμένην , ὡς ἔφην , καὶ μηδαμῶς οὖσαν ταύτης χωρίς . Ἔν γὰρ καὶ τοῦτο , καθὰ ὃήπου καὶ αὐτὸς οἷσθα , τῶν τοῦ ἑνυποστάτου σημαινομένων , καθ´ ὃ πᾶσα ὕπαρξις εἴτε σιωματικὴ ,, εἴτε ἀσώματος ἐνυπόστατον λέγεται , καθὸ δηλονότι ὑφέστηκεν . Ἐπειδὴ καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ ἡ οὐσία καὶ τὸ συμβεβηκὸς ἐνυπόστανα λέγονται , εἰ καὶ μὴ κυρίως . Ἀλλ´ ὁ μὲν περὶ τῶν λέξεων ἡμῖν λόγος καὶ τῶν διδασκάλων αἱ περὶ αὐτῶν μαρτυρίαι ἄλις ἐχόντων · ἐγκύψωμεν δʹ , εἰ δοκεῖ , καὶ πρὸς αὐτὸν ἤδη τὸν σκοπὸν τοῦ σοῦ λόγου , δι´ ὅν ἄρα καὶ κατὰ τῶν λέξεων καὶ τῶν χρωμένων ἐκείναις μετὰ τοσαύτης ἀγωνίσῃ τῆς εὐψυχίας , ἵνα γνῶμεν ἐκ μέρους τέως τί σοι βούλεται ταῦτα , καὶ τίνων προπολεμῶν τε χαὶ προῖστάμενος , τὴν μάχην ταύτην ἀνείλου . Μᾶλλον δʹ´ αὐτὸς εἰπὲ αὐ καὶ δίδαξον ταῦτα , ἵν´ ἔχοιμεν εἰδότες μὴ παρ´ ἐτέρου τὰ σὰ ἀλλὰ παρὰ σοῦ δηλαδὴ καὶ τῶν σῶν λόγων . Διονυσίου , φησί , τοῦ μεγάλοωι περὶ ὄντος καὶ σοφίας , καὶ ζωῆς καὶ φωτὸς καὶ εἰρήνης καὶ τῶν τοιούτων ἐν τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις πλεῖστα διεξιόντος , καὶ κτίσμα Θεοῦ ταῦτα δεικνύντος , πρώτως μὲν ὄντα καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ὄντων δηλαδὴ τῶν ἄλλων κτισμάτων , ὑποστάντα δὲ καὶ ταῦτα παρὰ Θεοῦ , καὶ ὑποστάτην , τουτέστι κτίστην , τούτων αὐτῶν πεφυκότα , πρὸς μετοχὴν οἰκείως ἑκάστῳ τῶν μετ´ αὐτὰ κτισμάτων ταυτὶ προβαλλόμενόν τε καὶ διανέμοντα · οὕτω τοίνυν εἰπόντος ἐκείνου , ὑμεῖς οὐ τῶν ἐκτὸς εἶναι ταῦτά φατε , οὐδὲ τοῦ Θεοῦ κτίσματα , ἀλλὰ φυσικὰ καὶ συναὶδια μᾶλλον τῆ φύσει ἐκείνου δυνάμεις καὶ προνοίας Θεοῦ καὶ πολλάς τινας λέγοντες ἐνεργείας , καὶ πολλὰ τὰ ἄκτιστα παρεισάγοντες , ἅπερ ἡμεῖς λέγειν οὐ μεμαθήκαμεν . Ἐν γὰρ καὶ μόνον ἄκτιστον ἴσμεν , τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν · τὸ δ´ ἐκείνης ὁπωσδήποτε διαφέρον ἅπρν κτιστόν . Εὖγεέ ὅτι τὸν χρηστὸν Ἀκίνδυνον παρεισήγαγες ἡμῖν αὐθις μετὰ τῆς μακρᾶς ἐκείνης ἀδολεσχίας , καὶ τῆς κατὰ τῆς θεότητος καὶ τῶν ταύτης θεολόγων συκοφαντίας καὶ τῶν σοφισμάτων . Ὅτι γὰρ ἐκείνου ταυτὶ καὶ δὴ καὶ Βαρλαὰμ τοῦ τὰ σπέρματα καὶ τὰς ἀρχὰς τῆς πλάνης αὐτῷ παρασχόντος , πλεῖστοι μὲν καὶ κάλλιστοι τῶν ἀνθρώπων οἱ μάρτυρες τούτων , ἢ καὶ πάντες σχεδὸν οἴ γε καὶ λέγειν ὁπωσοῦν καὶ ἀκούειν εἰδότες · οἱ δὲ λόγοι μάλιστ´ ἐκείνων καὶ τὰ συγγράμματα παρ´ ἡμῖν ὄντα . Ἐγὼ μὲν οὖν , ἵνα τοὐμὸν τέως ἐξείπω , οὐκ ᾤμην σε φανερῶς οὐτωσὶ καὶ ἀνερυθριάστως ὁμόφρονά τε
Lemmas: ἄμη ὁ ὕπαρξις καθ´ σύ γε αὐτός δηλόω , καθά δή καί ὁ κτίζω καί ποιέω , τίς χάρις ὁ μέν ἐνεργέω καί ὑφίστημι ὁ σοφός παραιτέομαι μωάω εἶπον ; ἵνα μή συναιδιος τις ὑπολαμβάνω ὁ · κβσμον κατά τις , ὅς πρό βραχύς δ μέγας εἴρω Ἐκσίλετος · ὁ δέ ποιέω , ἅτε καί ὁ τρόον δηλόω ὁ ὁ ποίημα ὕπαρξις , καί οἰκέω ὁ ποιητής τε καί ὁ κτίσμα ὅς , ἀντεισάγω . Ἄρα οὖον καί τοφλῷ , φημί , δῆλος ὁ τε ὁ λέξις ὁμοῦ καί ὁ ὁ σημαίνω αὐτός διάφορος ; ἄλλος τε , εἰμί ὁ ὑφίστημι ἀντί ὁ κτίζω εἰμί πανταχοῦ κατά ὁ λέγονίας , καί πᾶς ὑπόστασις ἐκ ἀνάγκη ἐσθίω φύω κτίσμα , καί μηδείς εἰμί μηδαμῶς ἄκτιστον . ὁ πῶς εἄν ὁ χρονικός ἀρχή ἔχω ὕπαρξις ἄκτιστος τίς καί ἄναρχονδλως παράγω ; ὡς γάρ ἐκ ὁ ποιέω τε καί κτίζω οὐ εἰμί ἐννοέω τίς ποτός ὁ ἄκτιστος καί ἔξω χρο νκῆς ἀρχή ὑφίστημι , ἀλ εὐθύς ποίημα τε καί κτίσμα νοέω ἀκόλουθος ὁ λέγω ἐκεῖνος ἀκούω , οὕτως χρή δήπου ἐκ ὁ ὑφίστημι καί ὑφίστημι καί πᾶς ὑπόστασις κτίσμα καί εἰμί προφανῶς καί νομίζω , εἴπερ κατ´ ἐκεῖνος αὐτός τίς καθάπαξ καί ἀδιάφορος ὁ κτίζω ὁ ὑφίστημι . Ἀλ ἐγώ , εἰμί ἀγαθός , πρός ἐκεῖνος εἄν αὖθις εἶπον , οὐ εἷς καί δύο μόνος , ἀλλά καί τρεῖς ὁμολογέω τε καί ποοσκυνεος ὑπόστασις ἄκτιστος · καί διά οὗτος καί τρισυπόστατος οἶδα ὁ εἷς καί μόνος κατά φύσις θεός ὁ ἅπας ἄκτιστον , μᾶλλον δέ καί κτίσμα ἀπαντάω ποιητής καί δεσπότης , οὖον κατά ὁ φύσις μόνος , ἀλλά καί κατά ὁ ὑπόστασις αὐτός , καί δή καί ὁ φυσικός δύναμις καί πᾶς ὁ φυσικός ἰδίωμα . οὐδέ γάρ οὐδείς ὁ ἐν ὁ θεῖος φύσις τοπάλαι κτιστός κατά ὁ θεολόγος Πατέρας , ὡς οὐδέ ὁ Ν ὁ ἄνθρωπος φυσικός δηλαδή καί ἴδιος ὁ ἄκτιστον . καί μῆτις νομίζω ὑπόστασις λέγω ἐγώ ὁ φθσικαι ὁ Θεός δύναμις τε καί πρόοδος , καί ὁ ἰδίωμα · μηδέ ὁ λόγος ἕλκω κακῶς πρός ὁ ἄτοπος , ἐκ ὁ ὑφίστημι καί ὑφίστημι Σύνα Γόντα ὁ ὑπόστασις , ὥσπερ καί ὁ ποίημα ἀπό ὁ ποιέω . οὐδείς γάρ ἐνέργεια , φημί ὁ μέγας Βασίλειος , ἐνυπόστατος , τουτέστιν αὐθυπόστατος καί πάλιν αὐτός , ὁ θεῖος ἀπαριθμέω ἐνέργεια κατ´ ὄνομα , οὕτως ἐπάγω · οὗτος πᾶς ἀδίως ἔχω ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος , ὡς πνεῦμα Θεός καί ἐκ αὐτός φαίνω · ἀλλά ὁ μέν , ἐκ Θεός πηγάζω ἐνυπόστατος εἰμί , ὁ δέ ἐκ αὐτός πηγάζω ἐνέργεια αὐτός εἰμί . καί ὁ σοφός Μάξιμος αὖθις · ὁ ἐνέργεια , φημί , οὐ εἰμί οὐσία , οὐδέ καθ´ ἑαυτοῦ , ἀλ ἐν ὁ οὐσία τυγχάνω , καί δίχα οὗτος ὁ εἰμί οὐ ἔχω . ιονυθεος δδʹ ὁ σοφός , ὅς δή καί ἀντιλέγω πρό τῷ ἄλλος σύ πᾶς μάλιστα , συνεχῶς ὁ θεός ὑποστάτης ὁ φυσικός ἑαυτοῦ λέγω , περί οὗτος αὐτός ὧδε πῇ φημί · οὐ οὐσία τις θεῖος ἢ ἀγγελικός εἰμί οὗτος φημί . καί πάλιν · οὔτε συναιρέω εἶπον ἀρχικός ὁ εἰμί , καί δημιουργκἀς οὐσία καί ὑπόστασις . καί μετέ ὀλίγος · Ἀλ αυτοειμι καί αὐτοζωή , καί αὐτοθεότης φημί , ἀρχικός μέν καί θεῖος καί αἰτιατικός ὁ εἷς πᾶς ὑπεράρχιος καί ὑπερούσιος ἀρχή καί αἴτιος · μεθεκτός δέ ὁ ἐκδίδωμι ἐκ Θεός ὁ ἁμεθκτου προνοητικός δύναμις , ὁ αὐτοουσίωσις αὐτοζῶοσιν , αυτοθεω . ὅσπερ οὖν ἕλκω , οὐδός ἐγώ ὑπόστασις ὁ ὁ Θεός φυσικός δύναμις καί γ ἐνέργεια λέγω , οἶος ὁ ὑποστάτης αὐτός ὁ θεός λέγω , ὥσπερ οὐδός ὁ προλέγω οὗτος διδάσκαλος . πως γάρ ὁ ἐν ὁ φύσις θεωρέω καί ἐν καίνω ὁ ἔναι ἔχω , καί ἀχώριστος εἰμί ἐκεῖνος ; Διδ καί ἐνυπόστατος οὗτος μάλα φημί , ὡς ἐν τῆ θεῖος θεωρέω , ὡς φημί , καί μηδαμῶς εἰμί οὗτος χωρίς . ἐν γάρ καί οὗτος , καθά ὃήπου καί αὐτός οἶδα , ὁ ὁ ενυπόστατος σημαίνω , καθ´ ὅς πᾶς ὕπαρξις εἴτε σιωματικὴ ,, εἴτε ἀσώματος ἐνυπόστατος λέγω , καθό δηλονότι ὑφίστημι . ἐπεί καί κατά οὗτος ὁ λόγος καί ὁ οὐσία καί ὁ συμβαίνω ἐνυπόστανα λέγω , εἰμί καί μή κύριος . Ἀλ ὁ μέν περί ὁ λέξις ἐγώ λόγος καί ὁ διδάσκαλος ὁ περί αὐτός μαρτυρία ἅλις ἔχω · ἐγκύπτω δέ , εἰμί δοκέω , καί πρός αὐτός ἤδη ὁ σκοπός ὁ σύ λόγος , δις ὅς ἄρα καί κατά ὁ λέξις καί ὁ χράω ἐκεῖνος μετά τοσοῦτος ἀγωνίζομαι ὁ εὐψυχία , ἵνα γιγνώσκω ἐκ μέρος τέως τίς σύ βούλομαι οὗτος , καί τίνω προπολεμέω τε Χάι προϊστάμενος , ὁ μάχη οὗτος ἀναιρέω . μᾶλλος δʹ´ αὐτός εἶπον αὖος καί διδάσκω οὗτος , ὅς ἔχω οἶδα μή παρ´ ἔτερον ὁ σός ἀλλά παρά σύ δηλαδή καί ὁ σός λόγος . Διονύσιος , φημί , ὁ μέγαλος περί εἰμί καί σοφία , καί ζωή καί φάος καί εἰρήνη καί ὁ τοιοῦτος ἐν ὁ ἑαυτοῦ λόγος πλεῖστος διέξειμι , καί κτίσμα Θεός οὗτος δείκνυμι , πρῶτος μέν εἰμί καί πρό ὁ ἄλλος εἰμί δηλαδή ὁ ἄλλος κτίσμα , ὑφίστημι δέ καί οὗτος παρά Θεός , καί ὑποστάτης , τουτέστι κτίστης , οὗτος αὐτός φύω , πρός μετοχή οἰκεῖος ἕκαστος ὁ μετέ αὐτός κτίσμα οὗτος προβάλλω τε καί διανέμω · οὗτος τοίνυν εἶπον ἐκεῖνος , σύ οὖον ὁ ἐκτός εἰμί οὗτος φημί , οὐδέ ὁ Θεός κτίσμα , ἀλλά φυσικός καί συναιδιον μᾶλλον τῆ φύσις ἐκεῖνος δύναμις καί πρόνοια Θεός καί πολύς τις λέγω ἐνέργεια , καί πολύς ὁ ἄκτιστος παρεισάγω , ὅσπερ ἐγώ λέγω οὖον μανθάνω . ἐν γάρ καί μόνος ἄκτιστον οἶδα , ὁ ὁ Θεός φύσις · ὁ δδʹ ἐκεῖνος ὅπως διαφέρω ἅπρν κτιστός . Εὔγε ὅτι ὁ χρηστός Ἀκίνδυνος παρεισάγω ἐγώ αὖθις μετά ὁ μακρός ἐκεῖνος ἀδολεσχία , καί ὁ κατά ὁ θεότης καί ὁ οὗτος θεολόγος συκοφαντία καί ὁ σόφισμα . ὅτι2 γάρ ἐκεῖνος οὗτος καί δή καί Βαρλαάμ ὁ ὁ σπέρμα καί ὁ ἀρχή ὁ πλάνης αὐτός παρέχω , πλεῖστος μέν καί καλός ὁ ἄνθρωπος ὁ μάρτυς οὗτος , ἢ καί πᾶς σχεδόν οἶς γε καί λέγω ὁπωσοῦν καί ἀκούω οἶδα · ὁ δέ λόγος μάλιστ´ ἐκεῖνος καί ὁ σύγγραμμα παρ´ ἐγώ εἰμί . ἐγώ μέν οὖν , ἵνα ἐμός τέως ἐξεῖπον , οὐ οἴομαι σύ φανερῶς οὕτως καί ἀνερυθρίαστος ομόφρων τε