cogPG.PG151 477
μηνυτὴς ἐξευρέθη · τῶν δὲ περὶ αὐτὴν ἐνεργειῶν καὶ δὴ καὶ τῆς ἀξίας , φησίν , εἰσὶ τὰ ὀνόματα , ἃ καὶ λόγον αὐτῶν ἐκάλεσεν ἐκεῖνο μονονουχὶ τὸ τοῦ σοφοῦ θεολόγου καὶ μάρτυρος Διονυσίου καὶ οὖτοι περὶ τῶν αὐτῶν λέγοντες , ὅ δὴ καὶ φθάσας ἡμᾶς ἐδίδαξεν , Εἰ τὴν ὑπερούσιον κρυφιότητα , λέγων , Θεὸν , ἢ ζωὴν , ἢ οὐσαν , ἢ φῶς , ἢ λόγον ὀνομάαιμεν , οὐδὲν ἕτερον νοοῦμεν ἢ τὰς ἐξαὐτῆς εἰς ἡμᾶς προαγομένας δυτάμεις , ἐκθεωτικὰς , ἢ οὐσιοσοιοὺς , ἢ ζωογόνους , ἢ σοφοδώρους · αὐτῇ δὲ κατὰ τὴν πασῶν τῶν νοερῶν ἐνεργειῶν ἀπόλυσιν ἐπιβάλλομεν , οὐδὲ μίαν ὀρῶντες θέωσιν , ἢ ζωήν , ἢ οὐσίαν , ἥτις ἀκριβῶς ἐμφερής ἐστι τῇ πάντων ἐξῃρημένῃ κατὰ πᾶσαν ὑπεροχὴν αἰτίᾳ . κἀκεῖνα μὲν ἀρκούντως εἰρήσθω · ἐπὶ δὲ τὸν φιλόσοφον αὖθις καὶ τοὺς ἑκείνου λόγους ἔλθωμεν . Ὅταν πρὸς τὴν ἐνεργοῦσαν θεότητα τὴν ἀναφορὰν ἔχη , φησὶ , τοὔνομα τῆς ἐνεργείας , καὶ τὸν αὐτὸν ἐπιδέχηται λόγον τῇ οὐσίᾳ , καὶ αὐτενέργεια πρὸς τῶν ἀγίων καλεῖται · ἄλλως δ´ οὐκ ἂν δήπου . Δυοῖν γὰρ θάτερον ἕποιτ´ ἂν ἐξῆς , ἢ κτίσμα εἶναι , ἢ μὴ ὃν , καθά μοι καὶ ἀνωτέρω που τριχῆ τὴν τῆς ἐνεργείας φωνὴν διῃρῆσθαι συμπέπτω . κεν , ὁμώνυμον οὖσαν . Εἶτα μετὰ τὴν πολλήν κατὰ τῶν ἀγίων καὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου γλωσσαλγίαν ἐκείνην , Ἡμεῖς γὰρ , φησὶν , ἐπὶ τῆς ἀπλῆς καὶ θείας , ὡς ἔφημεν , φύσεως , μὴ δύο νοεῖν ἔχοντες ἄκτιστα , τῶν ἁγίων διαῤῥήδην ἀπαγορευόντων παντάπασιν , αὐτὸν εἶναι θέλησιν τὸν τοῦ Θεοῦ λέγομεν Λόγον , καὶ ταυτὸν οὐσίαν καὶ θέλησιν ἀκριβῶς . Πᾶσαν ἐν τοῦτοις ὁ Γρηγορᾶς τὴν ἑαυτοῦ αἴρεσιν , μᾶλλον δὲ τὰς αἱρέσεις ἀθρόας ἐξήμεσε . Καὶ εἰ μηδὲ ἄλλο τι τῶν κατὰ τῆς εὐσεβοῦς ἡμῶν πίστεως , καὶ δὴ καὶ τῶν ταύτης θεολόγων τε καὶ διδασκάλων ῥηθέντων αὐτῷ καὶ γραφέντων ἦν , ἤρκεσεν ἂν ταῦτα διαγράψαι τοὔνομα τῆς βίβληυ τῶν πρωτοτόκων τῶν ἀπογεγραμμένων ἐν οὐρανοῖς , καὶ τοῦ καταλόγου τῆς ἐκκλησίας αὐτὸν ἐκβαλεῖν , καὶ μακράν που θεῖναι τῶν αὐτῆς ἱερῶν περιβόλων . Ὅρα καὶ γὰρ τὸν τῆς δυσσεβείας πονηρὸν τόκον . Ὅταν μὴ πρὸς τὴν ἐνεργοῦσαν , φησὶ , θεότητα τὸ τῆς ἐνεργείας ὄνομα τὴν ἀναφορὰν ἔχῃ , μηδ´ ἀντὶ τῆς οὐσίας ἐκλαμβάνηται τοῖς ἁγίοις , δυοῖν θάτερον ἔποιτ´ ἀν ἑξῆς , ἢ κτίσμα εἶναι , ἢ μὴ ὄν . Ἄρα τετόλμηκέ τις τῶν ἀρχαίων τε καὶ προσφάτων αἰρετικῶν τοιαῦτά ποτε ; Λαρλαὰμ μὲν γὰρ καὶ Ἀκίνδυνος οἱ τοῦ φιλοσόφου σούτου πατέρες καὶ ὁδηγοὶ καὶ καθηγηταὶ τὴν δυασέβειαν , τοὺς μὲν περὶ Εὐνόμιον τὸν Γαλάτην , καὶ δὴ καὶ Μονοφυσίτας τε καὶ Μονοθελήτας , ἐ γὰρ νῦν λέγειν καὶ τοὺς πρὸ τούτων Ἄρειόν τε καὶ Σαβέλλον καὶ τὸν Πνευματομάχον Μακεδόνιον , ἐν ἄλλοις τε πολλοῖς ὑπερήλασαν , καὶ δὴ καὶ τῷ εἰς κτίσιν τολμῆσαι καταγαγεῖν τὰ τοῦ Θεοῦ φυσικὰ , καὶ κτίσμα φανερῶς εἰπεῖν τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ , καὶ αὐτήν φημι τὴν αὐτοῦ θεότητα . Οὗτος δὲ ὡς ἄν ἐπιδαψιλεύσηται τῇ κακοδοξίᾳ , καὶ μὴ δόξῃ τὰ πάντα ἐκείνοις ἔπεσθαι , καὶ μάτην ἐπισύρεσθαι τὸ τῆς φιλοσοφίας ἢ ψευδοσοφίας ὄνομα , οὐ κτιστὴν μόνον εἰρήκει τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ , ἀλλὰ καὶ τοῖς μὴ οὗσιν αὐτὴν συνέτοξε . Δυοῖν καὶ γὰρ , φησί , θάτερον ἕποιτ´ μὴ ὄν . Καὶ πόθεν . εἶπε μοι . φιλόσοφε , τὴν θεολογίαν ταύτην ἀκήκοας ; Τίνων εὐαγγελιστῶν ; Ποίων ἀποστόλαν καὶ προφητῶν ; Τίων θεολόγων καὶ διδασκάλων ἐκμαθὼν ἔχεις ταῦτα , ὅτι ἡ τοῦ Θεοῦ φυσικὴ ἐνέργεια · περὶ γὰρ ταύτης ἡμῖν τε καὶ τοῖς ἡμῶν θεοφόροις διδασκάλοις ὁ πᾶς λόγος · εἰ μὴ αὐτὴ ἡ τοῦ Θεοῦ φόσις εἴη , ἣ κτίσμα ἐστιν , ἢ μὴ ὄν ; Περὶ μὲν γὰρ ἐνεργείας Θεοῦ καὶ κτίσματος ἄλλα τε πλεῖστα τῶν θεολόγων διδασκάλων τὰ μὲν ἤκουσας ἤδη ῥηθέντα , τὰ δὲ καὶ μετ´ ὀλίγον ἀκούσεις ὡσαύτως · καὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις κἀκεῖνό φημι , τὸ ὅτι δεῖ τὰ φυσικὰ κατάλληλα ταῖς φύσεσιν εἰναι , καὶ ὅτι εἰ κτιστὴ ἡ ἐνέργεια , καὶ κτιστὴν δηλώσει φύσιν , εἰ δὰ ἄκτιστος , ἄκτιστον χαρακτηρίσει οὐσίαν . Ὅτι δὲ καὶ μὴ ὃνἔφης εἶναι τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ , τοῦτο σχεδὸν οὐδὲ βλασφημίαν , οὐδὲ αἵρεσίν ἐστι κυρίως εἰπεῖν · ἄνοιαν δὲ μᾶλλον καὶ μέθην , καὶ φρενῶν ἔκστασιν , καὶ παραφροσύνην τοῦ λέγοντος , καὶ ὅσα τοιαῦτα . Τὴν μὲν γὰρ ἐνέργειαν οὐ θεολόγοι μόνον , καὶ θεοφόροι , καὶ σοφῶν καὶ φιλοσόφων χοροὶ , ἀλλὰ καὶ πᾶς ἀπλῶς ὁ νοῦ γεγευμένος καὶ λόγου , δύναμιν καὶ κίνησίν φασι φυσικὴν , ἧς ἐστέρηται μόνον τὸ μὴ ὄν . Καὶ θαῦμά γε ἂν εἴη , μᾶλλον δὲ καὶ γέλωτος ἀφορμὴ κατὰ τῶν ἐκεῖνα λεγόντων , εἰ ἡ τὸ μὴ ὃν διὰ τῆς ἑαυτῆς ἀναχωρήσεως οἱονεὶ καὶ στερήσεως ἀποδεικνῦσα μηδαμῶς ὃν , καὶ αὖθις τὸ ὃν συνιστᾶσα καὶ ὃν ἀποδεικν ῦσα δι´ ἑαυτῆς , φυσικὴ δύναμις καὶ ἐνέργεια , αὔτη γε ἂν εἴη μὴ ὃν κατὰ σέ · ὥσπερ ἂν εἴ τις ἔλεγε τὴν τὰ σώματα ζωοῦσαν ψυχήν ἐρήμην εἵναι ζωῆς , καὶ τὴν κίνησιν καὶ τὴν δύναμιν ἀκίνητόν τε καὶ ἄδύνατον αὖθις , ἢ καὶ τὸν τῆς ἡμέρας ποιητικὸν τοῦτον ἤλιον φωτὸς ἄμοιρον πεγυκέναι . Καίτοι γε καὶ Γρηγόριος ὁ Νύσσης , μᾶλλον δὲ τῆς οἰκουμένης διδάσκαλος καὶ φωστὴρ , πρὸς τοῖς ἄλλοις κἀκεῖνο θαυμασίως καὶ ὑψηλῶς ἄγαν φησίν , ὅτι τοῦ Θεὸν ἐν σαρκὶ πεφανερῶσθαι ἡμῖν ὁ τὰς ἀποδείξεις ἐπιζητῶν πρὸς τὰς ἐνεργείας βλεπέτω . Καὶ γὰρ τοῦ ὅλως εἶναι Θεὸν οὐκ ἄν τις ἀπόδειξιν ἑτέραν ἔχοι πλὴν τῆς δι´ αὐτῶν τῶν ἐνεργειῶν μαρτυρίας . Τί οὖν , ὦσοφὲ Γρηγορᾶ , ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ἀπεδείχθη ἡμῖν ἡ ἐν σαρκὶ παρουσία , καὶ ὑπὲρ φύσιν φανέρωσις τοῦ μονογενοῦς Υτοῦ τοῦ Θεοῦ ; Ἀλλὰ τοῦ εἶναι Θεὸν ὅλως οὐκ ἄλλην ἔχομέν τινα ἀπόδειξιν ἢ τὸ μὴ ὄν ; Ταῦτα καὶ γὰρ αὐτὸς κατασκευάζεις , μὴ ὓν εἶναι λέγων τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ , καθά φησιν ὁ θεολόγος οὐτος διδάσκαλος . Ἀλλ´ ὁ κοινὸς τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας ἤλιος καὶ διδάσκαλος οὐχ οὕτω τὰ τοιάδε φησίν , ἀλλὰ πῶς · « Ἐκ μεγέθου , φησὶ , καὶ καλλονῆς τῶν κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γενεσιουργὸς καθορᾶται · καὶ τὰ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται , ἤ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης . » περ οἱ θεολόγοι Πατέρες ἀναπτύσσοντες τοῖς ἑαυτῶν λόγοις , καθὰ καὶ ἡμῖν ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη δέδεικται , τὴν δημιουργὸν αὐτοῦ δύναμιν καὶ τὴν πρόνοιαν καὶ τὸν θεοποιὸν ἑνέργειαν εἶπον . Σὺ δὲ μὴ ὃν ταῦτα λέγων , δῆλος εἶ θεοποιῶν οὐδὲ κατὰ τοὺς Ἔλληνας
Lemmas: μηνυτής ἐξευρίσκω · ὁ δέ περί αὐτός ἐνέργεια καί δή καί ὁ ἄξιος , φημί , εἰμί ὁ ὄνομα , ὁ καί λόγος αὐτός καλέω ἐκεῖνος μονονού ὁ ὁ σοφός θεολόγος καί μάρτυς Διονύσιος καί οὗτος περί ὁ αὐτός λέγω , ὅς δή καί φθάνω ἐγώ διδάσκω , εἰμί ὁ ὑπερούσιος κρυφιότης , λέγω , θεός , ἢ ζωή , ἢ εἰμί , ἢ φάος , ἢ λόγος ὀνομάζω , οὐδείς ἕτερος νοέω ἢ ὁ εξαυος εἰς ἐγώ προάγω δυτάμεις , ἐκθεωτικός , ἢ ουσιοσοιος , ἢ ζωογόνος , ἢ σοφόδωρος · αὐτός δέ κατά ὁ πᾶς ὁ νοερός ἐνέργεια ἀπόλυσις ἐπιβάλλω , οὐδέ εἷς ὁράω θέω , ἢ ζωή , ἢ οὐσία , ὅστις ἀκριβῶς ἐμφερής εἰμί ὁ πᾶς ἐξαιρέω κατά πᾶς ὑπεροχή αἴτιος . ἐκεῖνος μέν ἀρκούντως εἴρω · ἐπί δέ ὁ φιλόσοφος αὖθις καί ὁ ἑκεῖνος λόγος ἔρχομαι . ὅταν πρός ὁ ἐνεργέω θεότης ὁ ἀναφορά χάω , φημί , ὄνομα ὁ ἐνέργεια , καί ὁ αὐτός ἐπιδέχομαι λόγος ὁ οὐσία , καί αὐτενέργεια πρός ὁ Ἀγίων καλέω · ἄλλως δδʹ οὐ εἄν δήπου . δύο γάρ ἕτερος ἕπω εἄν ἑξῆς , ἢ κτίσμα εἰμί , ἢ μή ὅς , καθά ἐγώ καί ἀνωτέρω ποῦ τριχῆ ὁ ὁ ἐνέργεια φωνή διαιρέω συμπέπτω . ἄν , ὁμώνυμος εἰμί . εἶτα μετά ὁ πολύς κατά ὁ Ἀγίων καί ὁ ὀρθός λόγος γλωσσαλγία ἐκεῖνος , ἐγώ γάρ , φημί , ἐπί ὁ ἁπλόος καί θεῖος , ὡς φημί , φύσις , μή δύο νοέω ἔχω ἄκτιστος , ὁ ἅγιος διαρρήδην ἀπαγορεύω παντάπασι , αὐτός εἰμί θέλησις ὁ ὁ Θεός λέγω Λόγος , καί τατός οὐσία καί θέλησις ἀκριβῶς . πᾶσα ἐν οὗτος ὁ Γρηγοράς ὁ ἑαυτοῦ αἵρεσις , μᾶλλον δέ ὁ αἵρεσις ἀθρόος ἐξεμέω . καί εἰμί μηδέ ἄλλος τίς ὁ κατά ὁ εὐσεβής ἐγώ πίστις , καί δή καί ὁ οὗτος θεολόγος τε καί διδάσκαλος εἴρω αὐτός καί γράφω εἰμί , ἀρκέω εἄν οὗτος διαγράφω ὄνομα ὁ βίβληυ ὁ πρωτοτόκος ὁ ἀπογράφω ἐν οὐρανός , καί ὁ κατάλογος ὁ ἐκκλησία αὐτός ἐκβάλλω , καί μακρός ποῦ τίθημι ὁ αὐτός ἱερός περίβολος . Ὅρας καί γάρ ὁ ὁ δυσσέβεια πονηρός τόκος . ὅταν μή πρός ὁ ἐνεργέω , φημί , θεότης ὁ ὁ ἐνέργεια ὄνομα ὁ ἀναφορά ἔχω , μηδ´ ἀντί ὁ οὐσία ἐκλαμβάνω ὁ ἅγιος , δύο ἕτερος ἔπω εἰς ἑξῆς , ἢ κτίσμα εἰμί , ἢ μή εἰμί . ἄρας τολμάω τις ὁ ἀρχαῖος τε καί πρόσφατος αἱρετικός τοιοῦτος ποτός ; Λαρλαὰμ μέν γάρ καί Ἀκίνδυνος ὁ ὁ φιλόσοφος Σούτου πατήρ καί ὁδηγός καί καθηγητής ὁ δυασεβεια , ὁ μέν περί Εὐνόμιον ὁ Γαλάτης , καί δή καί Μονοφυσίτης τε καί μονοθελήτης , εἰ γάρ νῦν λέγω καί ὁ πρό οὗτος ἄρειος τε καί Σαβέλλος καί ὁ Πνευματομάχος Μακεδ ́νιος , ἐν ἄλλος τε πολύς ὑπερελαύνω , καί δή καί ὁ εἰς κτίσις τολμάω κατάγω ὁ ὁ Θεός φυσικός , καί κτίσμα φανερῶς εἶπον ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός , καί αὐτός φημί ὁ αὐτός θεότης . οὗτος δέ ὡς ἄν ἐπιδαψιλεύω ὁ κακοδοξία , καί μή δόξα ὁ πᾶς ἐκεῖνος ἔπω , καί μάτην ἐπισύρω ὁ ὁ φιλοσοφία ἢ ψευδοσοφία ὄνομα , οὖον κτίστης μόνος εἴρω ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός , ἀλλά καί ὁ μή εἰμί αὐτός συνέτοξε . δύο καί γάρ , φημί , ἕτερος ἕπω μή εἰμί . καί πόθεν . εἶπον ἐγώ . φιλόσοφος , ὁ θεολογία οὗτος ἀκούω ; τίνω εὐαγγελιστής ; ποῖος ἀποστολή καί προφήτης ; Τίων θεολόγος καί διδάσκαλος ἐκμανθάνω ἔχω οὗτος , ὅτι ὁ ὁ Θεός φυσικός ἐνέργεια · περί γάρ οὗτος ἐγώ τε καί ὁ ἐγώ θεοφορέω διδάσκαλος ὁ πᾶς λόγος · εἰμί μή αὐτός ὁ ὁ Θεός Φόσις εἰμί , ὅς κτίσμα εἰμί , ἢ μή εἰμί ; περι μέν γάρ ἐνέργεια Θεός καί κτίσμα ἄλλος τε πλεῖστος ὁ θεολόγος διδάσκαλος ὁ μέν ἀκούω ἤδη εἴρω , ὁ δέ καί μετέ ὀλίγος ἀκούω ὡσαύτως · καί πρός ὁ ἄλλος ἐκεῖνος φημί , ὁ ὅτι δεῖ ὁ φυσικός κατάλληλος ὁ φύσις εἰναι , καί ὅτι εἰμί κτιστός ὁ ἐνέργεια , καί κτίστης δήλωσις φύσις , εἰμί δᾶ ἄκτιστος , ἄκτιστον χαρακτηρίζω οὐσία . ὅτι2 δέ καί μή ἐνάπτω εἰμί ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός , οὗτος σχεδόν οὐδέ βλασφημία , οὐδέ αἵρεσις εἰμί κύριος εἶπον · ἄνοια δέ μᾶλλον καί μέθη , καί φρήν ἔκστασις , καί παραφροσύνη ὁ λέγω , καί ὅσος τοιοῦτος . ὁ μέν γάρ ἐνέργεια οὖον θεολόγος μόνος , καί θεόφορος , καί σοφός καί φιλόσοφος χορός , ἀλλά καί πᾶς ἀπλόος ὁ νόος γεύω καί λόγος , δύναμις καί κίνησις φημί φυσικός , ὅς στερέω μόνος ὁ μή εἰμί . καί θαῦμα γε εἄν εἰμί , μᾶλλον δέ καί γέλως ἀφορμή κατά ὁ ἐκεῖνος λέγω , εἰμί ὁ ὁ μή ὅς διά ὁ ἑαυτοῦ ἀναχώρησις οἱονεί καί στέρησις ἀποδείκνυμι μηδαμῶς ὅς , καί αὖθις ὁ ὅς συνίστημι καί ὅς ἀποδείκνυμι ὕω δις ἑαυτοῦ , φυσικός δύναμις καί ἐνέργεια , οὗτος γε εἄν εἰμί μή ὅς κατά σός · ὥσπερ εἄν εἰμί τις λέγω ὁ ὁ σῶμα ζῷον Ψυχή ἐρῆμος εἰμί ζωή , καί ὁ κίνησις καί ὁ δύναμις ἀκίνητος τε καί ἀδύνατος αὖθις , ἢ καί ὁ ὁ ἡμέρα ποιητικός οὗτος ἥλιος φάος ἄμοιρος πήγνυμι . καίτοι γε καί Γρηγόριος ὁ Νύσσα , μᾶλλον δέ ὁ οἰκέω διδάσκαλος καί φωστήρ , πρός ὁ ἄλλος ἐκεῖνος θαυμάσιος καί ὑψηλός ἄγαν φημί , ὅτι ὁ θεός ἐν σάρξ φανερόω ἐγώ ὁ ὁ ἀποδείκνυμι ἐπιζητέω πρός ὁ ἐνέργεια βλέπω . καί γάρ ὁ ὅλως εἰμί θεός οὐ ἄν τις ἀπόδειξις ἕτερος ἔχω πλήν ὁ δις αὐτός ὁ ἐνέργεια μαρτυρία . τις οὖν , ὦσοφὲ Γρηγορά , ἐκ ὁ μή εἰμί ἀποδείκνυμι ἐγώ ὁ ἐν σάρξ παρουσία , καί ὑπέρ φύσις φανέρωσις ὁ μονογενής Υτοῦ ὁ Θεός ; ἀλλά ὁ εἰμί θεός ὅλως οὐ ἄλλος ἔχω τις ἀπόδειξις ἢ ὁ μή εἰμί ; οὗτος καί γάρ αὐτός κατασκευάζω , μή ὗς εἰμί λέγω ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός , καθά φημί ὁ θεολόγος οὐτος διδάσκαλος . Ἀλ ὁ κοινός ὁ Χριστός ἐκκλησία ἥλιος καί διδάσκαλος οὐ οὗτος ὁ τοιόσδε φημί , ἀλλά πῶς · « ἐκ μεγεθόω , φημί , καί καλλονή ὁ κτίσμα ἀνάλογος ὁ γενεσιουργός καθοράω · καί ὁ ἀόρατος αὐτός ἀπό κτίσις κόσμος ὁ ποίημα νοέω καθοράω , ἤ τε ἀΐδιος αὐτός δύναμις καί θεότης . » περ ὁ θεολόγος πατήρ ἀναπτύσσω ὁ ἑαυτοῦ λόγος , καθά καί ἐγώ ἐν ὁ φθάνω ἤδη δείκνυμι , ὁ δημιουργός αὐτός δύναμις καί ὁ πρόνοια καί ὁ θεοποιός ἐνέργεια εἶπον . σύ δέ μή ὅς οὗτος λέγω , δῆλος εἰμί θεοποιέω οὐδέ κατά ὁ Ἕλλην