cogPG.PG151 494
κίαν καὶ ἀρετὴν ἀπασῶν ποιοτήτων ὑποκειμένης οὐσύνθεσιν τῶν μὴ καθ´ ἑαυτὰ ὑφεστώτων φυσικῶν τοῦ Χριστοῦ , ἀλλ´ ὡς ἐν ὑποκειμένῳ ταῖς φύσεσιν ἐκείνου θεωρουμένων οὐκ ἔνι ποτὲ οὕτε πρὸς ἄλληλα γενέσθαι , οὕτε πρὸς τὸ αὐτοῖς ὑποκείμενον , τὰς φύσεις δηλαδή . Αἰ γὰρ συνθέσεις , φησὶ , τῶν ἐν ὑποστάσει ὄντων ἰδίᾳ , ὃηλονότι τῶν φύσεών εἰσιν , οὕτω καὶ γὰρ αἱ τοῦ Χριστοῦ δύο φύσεις ἀλλήλαιν συνελθοῦσαι μίαν αὐτοῦ την σύνθετον ὑπόστασιν ἀπετέλεσαν , ἀλλ´ οὐ τῶν ἐν ἄλλῳ θεωρουμένων , καὶ μὴ ὑφεστώτων καθ´ ἑαυτὰ , δηλονότι τῶν φυσικῶν . Εἰ δὲ τῶν θελημάτων σύνθεσιν λέγετε , φησὶν ὁ αοιοὸς Μάξιμος αὖθις , καὶ τῶν ἄλλων φυσικῶν σύνθεσιν λέγειν ἐκβιασθήσεσθε , εἴπερ εὐσυνάρτητον τὸν τοῦ οἰκείου δόγματος δεῖξαι λόγον βούλεσθε , τουτέστι τοῦ κτιστοῦ καὶ τοῦ ἀκτίστου , τοῦ ἁπείρου καὶ τοῦ πεπερασμένου , τοῦ ἀορίστου καὶ τοῦ ὡρισμένου , τοῦ θνητοῦ καὶ τοῦ ἀθανάτου , τοῦ φθαρτοῦ καὶ τοῆ ἀφθάρτου , καὶ εἰς ἀτόπους ἐξενεχθήσεσθε ὑπολήψεις . Ὁ δὴ καὶ ὁ φιλόσοφος οὑτοσὶ προφανῶς ἐκ τῶν τοιούτων πεπονθὼς ὦπται . Οὐ μόνον καὶ γὰρ τὰ Μονοθελητῶν ἐκείνων , ἀλλὰ καὶ τὰ χείρω πολλῷ καὶ Κἀτοπώτερα πρεσβεύων κακῶς δείκνυται , ὅσῳ τὴν μὲν ἐνέργειαν ἐκεῖνοι καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Χριστοῦ τὴν ἀνθρωπίνην ἠρνοῦντο , οὐτος δ´ οὐ τὴν ἀνθρωπίνην , ἀλλὰ τὴν θείαν , ἣν μετὰ Πατρὸς ἔχει δηλονότι καὶ Πνεύματος . Καὶ ὁ μὲν Πύρρος οὑτοσὶ , πεισθεὶς ὑπὸ τοῦ θείου ἡἷαξίμου , καὶ ἄμφω τὰς θελήσεις ὡμολόγησε τοῦ Χριστοῦ , καὶ φυσικὰς αὐτὰς ἀνεῖπεν · ὁ δὲ Γρηγορᾶς οὐ θέλησιν , οὐδὲ βουλὴν , οὐδ´ ἐνέργειαν φυσικὴν μετὰ Πατρός τε καὶ Πνεύματος ἔχειν , ἀλλ´ αὐτὸν εἶναι ταῦτα τὸν Χριστόν φησι μόνον , καὶ μηδὲν μηδαμῶς τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων προσεῖναι τῇ θεία φύσει , ἵνα μὴ σύνθετος , φησὶν , ἐκ τοσούτων ὁ Θεὸς αὐτῷ νομισθείη . Διὸ καὶ τὸν θεῖον ἔν γε τοῖς προῤῥηθεῖσι κάκιστα συκοφαντεῖ Μάξιμον , ὃ δὴ κἀν τοῖς φθάσασι πρός τε Κύριλλον καὶ Ἰωάννην τὸν Σύρον , καὶ δὴ τταὶ τὸν σοφὸν πεποίηκεν Ἀναστάσιον . Τοῦ γὰρ ἱερνῦ Μαξίμου πρὸς Πύῤῥον εἰρηκότος , καθάπερ εἰπόντες ἔφθημεν , ὅτι Εἰ τῶν θελημάτων τοῦ Χριστοῦ δηλονότι σύνθεσιν λέχετε · περὶ γὰρ ἐκείνων ὁ διάλογος ἦν αὐτοῖς , καὶ οὐκ ἄλλων · καὶ τῶν ἄλλων φυσικῶν σύνθεσιν λέγειν ἐκβιασθήσεσθε , εἶτ´ ἐφεξῆς ἀπαριθμοῦντος τὰ τῶν δύδ φύσεων αὐτοῦ διπλᾶ ἰδιώματα , καθάπερ ἐν τοῖς φθάσασιν εἴρηται , τουτέστι τὸ κτιστὸν καὶ τὸ ἄκτιστον , τὸ ἄπειρον καὶ τὸ πεπερασμένον , τὸ ἀόριστον καὶ τὸ ὡρισμένον , καὶ δὴ καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις , ὁ φιλόσοφος , καθαπερεί τις ἐξεστηκὼς ἑαυτοῦ καὶ παραπαίων , καὶ μηδὲ εἰδὼς ἃ λέγει καὶ περὶ τίνων , πὰ καταγέλαστα ἐκεῖνα δίχα τινὸς ἐρυλήματος φθέγγεται . Φησὶ γάρ · Εἰ γὰρ τῶν θελημάτων σύνθεσιν εἴποιτε , φησὶ , τῶν ἀνυποστάτων ὄντων καθ´ αὐτὰ καὶ τῶν ἄλλων , ὅσα κατὰ φύσιν τοῖς ἀνθρώποις ἕπεται , σύνθεσιν λέγειν ἐκβιασθήσεσθε · οἰον ἐπιστήμης , φρονήσεως , δικαιοσύνης , καὶ τῶν ἀντικειμένων αὐταῖς ποιοτήτων · ἔτι τε θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας , χαρᾶς καὶ λύπης , καὶ τῶν ὁμοίως ἐχουσῶν εἰς κασίας χωρίς . ἠκούσατε τοῦ φιλοσόφου καὶ διαλεκτικοῦ τὰς ἐξηγήσεις καὶ διαλέξεις , καὶ ὅπως καὶ αὐτὰς τὰς ὑποθέσεις ἀνατρέπει τῶν διδασκαλικῶν λόγων , καὶ τὸν σκοπὸν τῶν πραγμάτων , καὶ ταῦτα φανερῶς οὕτω προκείμενα καὶ βοῶντα , ὡς μηδὲ τοὺς σφόδρα παῖδας καὶ ἀμαθεῖς ἐκείνων ἀκηκοότας ἂν ἐνδοιάζειν καὶ ὁπωσοῦν ἔχειν ; Ἐγὼ δὲ καὶ Ἕλληνας οἷμαι τοὺς αὐτοῦ μυσταγωγοὺς , εἴ γε τῇ ἀγωνίᾳ τούτων τῶν λόγων καὶ τῇ ἀκροάσει καὶ αὐτοὶ παρόντες ἐτύγχανον , βαρυτάτας ἂν ἐξενεγκεῖν τὰς κατ´ αὐτοῦ ψήφους , ὡς μηδὲν ἧττον καὶ εἰς αὐτὴν ὑβρίζοντος καὶ παρανομοῦντος τὴν φύσιν τῶν λόγων . Ἀριστοτέλης δὲ καὶ πληγῶν εἶπεν ἂν ἄξιον εἶναι τοῦτον . καθὰ δὴ καὶ προὔφην , ἀνάγκην λόγου μήτ´ αὐτὸν ἐπιστάμενον , μήτε τοῖς εἰδόσι τε καὶ λέγουσιν ἕπεσθαι τοπαράπαν εἰδότα . Ἀλλ´ ἐκεῖνα μὲν ἀρκούντως εἰρήσθω · ἐπεὶ μηδ´ ἐπεξεργασίας , μηδὲ μακροτέρων ἐκείνοις τῶν παρ´ ἡμῶν γε δεῖ λόγων , οὕτω γυμνῆς προκειμένης πᾶσι τῆς ἀληθείας , καὶ παρ´ ἑαυτῆς ἀναντίῤῥητον ἐχούσης τὸ ἰσχυρὸν , ὡς μηδ´ ἂν ἕνα μηδένα τῶν πάντων πλήν γε δὴ Γρηγορᾶ τουτουὶ μόνου τοπαράπαν ἐρίζειν ἔχειν , ὥσπερ δὴ καὶ τὰ τούτου φανερῶς ἐξεληλεγμένα , καὶ μηδὲν ἄλλο μηδοτιοῦν , πλὴν ἀπάτη καὶ ψεῦδος ὄντα περιφανές . Ἐπὶ δὲ τὸν μέγαν Βασίλειον καὶ τοὺς ἐκείνου πρὸς Εὐνόμιον λόγους ἰτέον ἂν ἤδη καὶ ἡμῖν εἴη , καὶ τοὺς ἐπ´ αὐτοῖς ἀκουστέον λόγους τοῦ φιλοσόφου , καὶ οἷς οὑτοσὶ καὶ πάλιν χρησάμενος , ἀντεπεξιέναι κἀν τούτοις δοκεῖ τῇ καθ´ ἡμᾶς συνόδῳ τε καὶ τῷ τόμῳ . Ἀλλὰ καὶ τοῦτο συναπεδείχθη , φησὶν ὁ συνοδικὸς δηλαδὴ τόμος , ὅτι οἱ κατὰ τοὺς ἀντιλέγοντας μὴ δεχόμενοι τὴν διαφορὰν τῆς θείας οὐσίας καὶ τῆς ἐνεργείας , καὶ ἁπλῶς πάντων τῶν περὶ τὴν θείαν οὐσίαν φυσικῶς θεωρουμένων , ἐκεῖνοι σύνθετον ποιοῦσι μᾶλλον τὸν Θεὸν , τοῦ μεγάλου Βασιλείου φανερῶς λέγοντος , Εἴπερ εἰς τὴν οὐσίαν φέροντες πάντα τὰ θεῖα ὀνόματα καταθήσομεν , οὐ μόνον σύνθετον , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομιομερῶν συγκείμενον τὸν Θεὸν ἀποδεί ξομεν , διὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο ὑφ´ ἑκάστου τῶν ὀνομάτων σημαίνεσθαι · καὶ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου γράφοντος , Ἢ καὶ τὸ ἀθάνατον , καὶ τὸ ἄκακον , καὶ τὸ ἀναλλοίωτον , οὐσία Θεοῦ · ἀλλ´ εἰ τοῦτο , πολλαὶ οὐσίαι Θεοῦ , καὶ οὐ μία · ἢ σύνθετον ἐκ τούτων τὸ Θεῖον · οὐ γὰρ ἀσυνθέτως ταῦτα , εἴπερ οὐσίαι . Πρὸς δὲ τὴν τούτων ἐξήγησιν , ἢ τὴν συνήθη μᾶλλον ἀνατροπὴν , ὡς οἴεται Γρηγορᾶς , ἱὼν , ἀκούσωμεν οἷα δὴ καί φησι · Καὶ μὲν δὴ τούτων οὕτω προεκτεθέντων , ὡ καλὲ Ἀγαθάγγελε , μὴ οὐ θεμιτὸν ἂ , ἡμῖν ᾗ , σιγήσαντάς τε καὶ ῥᾳατώνῃ χαρισαμένους μὴ ἐξαιρεῖσθαι τὸν ἐνόντα πειρᾶσθαι τρόπον τῆς τοῦ μιαροῦ συκοφαντίας τοὺς τῆς Ἐκκλησίας φωστῆρας , μηδ´ ἐξελέγχειν τὴν ἀμαθίαν αὐτοῦ διαρρήδην . Καὶ μετά τινα · Βασίλειος γὰρ ὁ μέγας οὐ καθ´ ἡν ὁ μιαρὸς οὑτοσὶ διάνοιαν ἐξελάβετο ταῦτα , ἀλλὰ τὴν Εὐνομίου τοῦ δυσσεβοῦς ἀνατρέπων κακόνοιαν .
Lemmas: Κιάν καί ἀρετή ἀπασάω ποιότης ὑπόκειμαι ουσυνθεσις ὁ μή καθ´ ἑαυτοῦ ὑφίστημι φυσικός ὁ Χριστός , ἀλ ὡς ἐν ὑπόκειμαι ὁ φύσις ἐκεῖνος θεωρέω οὐ ἐν ποτέ ἵημι πρός ἀλλήλων γίγνομαι , ἵημι πρός ὁ αὐτός ὑπόκειμαι , ὁ φύσις δηλαδή . ὁ γάρ σύνθεσις , φημί , ὁ ἐν ὑπόστασις εἰμί ἴδιος , ὃηλονότι ὁ φύσις εἰμί , οὗτος καί γάρ ὁ ὁ Χριστός δύο φύσις ἀλλήλων συνέρχομαι εἷς αὐτός ὁ συντίθημι ὑπόστασις ἀποτελέω , ἀλ οὖον ὁ ἐν ἄλλος θεωρέω , καί μή ὑφίστημι καθ´ ἑαυτοῦ , δηλονότι ὁ φυσικός . εἰμί δέ ὁ θέλημα σύνθεσις λέγω , φημί ὁ αοιοὸς Μάξιμος αὖθις , καί ὁ ἄλλος φυσικός σύνθεσις λέγω ἐκβιάζω , εἴπερ εὐσυνάρτητος ὁ ὁ οἰκεῖος δόγμα δείκνυμι λόγος βούλομαι , τουτέστι ὁ κτιστός καί ὁ ἄκτιστος , ὁ ἤπειρος καί ὁ περαίνω , ὁ ἀόριστος καί ὁ ὁρίζω , ὁ θνητός καί ὁ ἀθάνατος , ὁ φθαρτός καί τοῆ ἄφθαρτος , καί εἰς ἄτοπος ἐκφέρω ὑπόληψις . ὁ δή καί ὁ φιλόσοφος οὗτος προφανῶς ἐκ ὁ τοιοῦτος πάσχω ὁράω . οὖον μόνος καί γάρ ὁ μονοθελήτης ἐκεῖνος , ἀλλά καί ὁ χείρων πολύς καί ἄτοπος πρεσβεύω κακῶς δείκνυμι , ὅσος ὁ μέν ἐνέργεια ἐκεῖνος καί ὁ θέλησις ὁ Χριστός ὁ ἀνθρώπινος ἀρνέομαι , οὐτος δδʹ οὖον ὁ ἀνθρώπινος , ἀλλά ὁ θεῖος , ὅς μετά πατήρ ἔχω δηλονότι καί πνεῦμα . καί ὁ μέν Πύρρος οὗτος , πείθω ὑπό ὁ θεῖον ἥκω , καί ἄμφω ὁ ἐθέλω ὁμολογέω ὁ Χριστός , καί φυσικός αὐτός ἀναλέγω · ὁ δέ Γρηγοράς οὖον θέλησις , οὐδέ βουλή , οὐδός ἐνέργεια φυσικός μετά πατήρ τε καί πνεῦμα ἔχω , ἀλ αὐτός εἰμί οὗτος ὁ Χριστός φημί μόνος , καί μηδείς μηδαμῶς ὁ φυσικός ἰδίωμα πρόσειμι ὁ θεῖος φύσις , ἵνα μή σύνθετος , φημί , ἐκ τοσοῦτος ὁ θεός αὐτός νομίζω . Διὸ καί ὁ θέω ἐν γε ὁ προλέγω κακός συκοφαντέω Μάξιμος , ὅς δή ἐν ὁ φθάνω πρός τε Κύριλλος καί Ἰωάννης ὁ Σύρος , καί δή τταὶ ὁ σοφός ποιέω Ἀναστάσιος . ὁ γάρ ἱερός Μάξιμος πρός Πύρρος ἐρῶ , καθάπερ εἶπον φθάνω , ὅτι εἰμί ὁ θέλημα ὁ Χριστός δηλονότι σύνθεσις λεχώ · περί γάρ ἐκεῖνος ὁ διάλογος εἰμί αὐτός , καί οὐ ἄλλος · καί ὁ ἄλλος φυσικός σύνθεσις λέγω ἐκβιάζω , προστίθημι ἐφεξῆς ἀπαριθμέω ὁ ὁ δύδ φύσις αὐτός διπλόος ἰδίωμα , καθάπερ ἐν ὁ φθάνω εἴρω , τουτέστι ὁ κτιστός καί ὁ ἄκτιστον , ὁ ἤπειρος καί ὁ περαίνω , ὁ ἀόριστος καί ὁ ὁρίζω , καί δή καί ὁ παραπλήσιος οὗτος , ὁ φιλόσοφος , καθαπερεί τις ἐξίστημι ἑαυτοῦ καί παραπαίω , καί μηδέ εἰδοί ὁ λέγω καί περί τίνω , πη καταγέλαστος ἐκεῖνος δίχα τις ἐρυλήματος φθέγγομαι . φημί γάρ · εἰμί γάρ ὁ θέλημα σύνθεσις εἶπον , φημί , ὁ ἀνυπόστατος εἰμί καθ´ αὐτός καί ὁ ἄλλος , ὅσος κατά φύσις ὁ ἄνθρωπος ἕπω , σύνθεσις λέγω ἐκβιάζω · οἷος ἐπιστήμη , φρόνησις , δικαιοσύνη , καί ὁ ἀντίκειμαι αὐτός ποιότης · ἔτι τε θυμός καί ἐπιθυμία , χαρά καί λύπη , καί ὁ ὁμοίως ἔχω εἰς κασία χωρίς . ἀκούω ὁ φιλόσοφος καί διαλεκτικός ὁ ἐξήγησις καί διαλέγω , καί ὅπως καί αὐτός ὁ ὑπόθεσις ἀνατρέπω ὁ διδασκαλικός λόγος , καί ὁ σκοπός ὁ πρᾶγμα , καί οὗτος φανερῶς οὗτος πρόκειμαι καί βοῦς , ὡς μηδέ ὁ σφόδρα παῖς καί ἀμαθής ἐκεῖνος ἀκούω εἄν ἐνδοιάζω καί ὁπωσοῦν ἔχω ; ἐγώ δέ καί Ἕλλην οἴομαι ὁ αὐτός μυσταγωγός , εἰμί γε ὁ ἀγωνία οὗτος ὁ λόγος καί ὁ ἀκροάομαι καί αὐτός πάρειμι τυγχάνω , βαρύς εἄν ἐκφέρω ὁ κατ´ αὐτός ψῆφος , ὡς μηδείς κακός καί εἰς αὐτός ὑβρίζω καί παρανομέω ὁ φύσις ὁ λόγος . Ἀριστοτέλης δέ καί πληγή εἶπον εἄν ἄξιος εἰμί οὗτος . καθά δή καί προφαίνω , ἀνάγκη λόγος μῆτε αὐτός ἐφίστημι , μήτε ὁ οἶδα τε καί λέγω ἕπω τοπάλαι οἶδα . Ἀλ ἐκεῖνος μέν ἀρκούντως εἴρω · ἐπεί μηδ´ επεξεργασία , μηδέ μακρός ἐκεῖνος ὁ παρ´ ἐγώ γε δεῖ λόγος , οὗτος γυμνός πρόκειμαι πᾶς ὁ ἀλήθεια , καί παρ´ ἑαυτοῦ ῥαντίζω ἔχω ὁ ἰσχυρός , ὡς μηδ´ εἄν εἷς μηδείς ὁ πᾶς πλήν γε δή Γρηγορά οὗτος μόνος τοπάλαι ἐρίζω ἔχω , ὥσπερ δή καί ὁ οὗτος φανερῶς ἐκλήγω , καί μηδείς ἄλλος μηδοτιοῦν , πλήν ἀπάτη καί ψεῦδος εἰμί περιφανής . ἐπί δέ ὁ μέγας Βασίλειος καί ὁ ἐκεῖνος πρός Εὐνόμιον λόγος εἶμι εἄν ἤδη καί ἐγώ εἰμί , καί ὁ ἐπι αὐτός ἀκούω λόγος ὁ φιλόσοφος , καί ὅς οὗτος καί πάλιν χράω , ἀντεπέξειμι ἐν οὗτος δοκέω ὁ καθ´ ἐγώ σύνοδος τε καί ὁ τόμος . ἀλλά καί οὗτος συναποδείκνυμι , φημί ὁ συνοδικός δηλαδή τόμος , ὅτι ὁ κατά ὁ ἀντιλέγω μή δέχομαι ὁ διαφορά ὁ θεῖος οὐσία καί ὁ ἐνέργεια , καί ἁπλόος πᾶς ὁ περί ὁ θεῖος οὐσία φυσικός θεωρέω , ἐκεῖνος συντίθημι ποιέω μᾶλλον ὁ θεός , ὁ μέγας Βασίλειος φανερῶς λέγω , εἴπερ εἰς ὁ οὐσία φέρω πᾶς ὁ θεῖον ὄνομα κατατίθημι , οὖον μόνος συντίθημι , ἀλλά καί ἐκ ανομιομερος σύγκειμαι ὁ θεός ἀποδεί ξομεν , διά ὁ ἄλλος καί ἄλλος ὑφ´ ἕκαστος ὁ ὄνομα σημαίνω · καί ὁ μέγας Γρηγόριος ὁ Θεολόγου γράφω , ἤ καί ὁ ἀθάνατος , καί ὁ ἄκακος , καί ὁ ἀναλλοίωτος , οὐσία Θεός · ἀλ εἰμί οὗτος , πολύς οὐσία Θεός , καί οὖον εἷς · ἢ συντίθημι ἐκ οὗτος ὁ θεῖον · οὖον γάρ ἀσύνθετος οὗτος , εἴπερ οὐσία . πρός δέ ὁ οὗτος ἐξήγησις , ἢ ὁ συνήθης μᾶλλον ἀνατροπή , ὡς οἴομαι Γρηγοράς , ἐγώ , ἀκούω οἷος δή καί φημί · καί μέν δή οὗτος οὗτος προεκτίθεμαι , εἰμί καλός Ἀγαθάγγελος , μή οὖον θεμιτός ὅς , ἐγώ ὅς , σιγάω τε καί ῥᾳατώνῃ χαρίζομαι μή ἐξαιρέω ὁ ἔνειμι πειράω τρόπος ὁ ὁ μιαρός συκοφαντία ὁ ὁ ἐκκλησία φωστήρ , μηδ´ ἐξελέγχω ὁ ἀμαθία αὐτός διαρρήδην . καί μετά τις · Βασίλειος γάρ ὁ μέγας οὖον καθ´ ἐάν ὁ μιαρός οὗτος διάνοια ἐκλαμβάνω οὗτος , ἀλλά ὁ Εὐνόμιος ὁ δυσσεβής ἀνατρέπω κακόνοια .