cogPG.PG151 605
καλείσθω αὔτη θεωρητικὴ κοινῷ ὁνόματι , Οὐ γαρ νῦν δι´ ἀκριβείας τὴν διαίρεσιν ποιοῦμαι , ἀλλ´ ὅσον τύπῳ περιλαβεῖν περὶ ὢν εἰπεῖν προεθέμην . Καὶ ἡ ἀντικειμένη δὲ ταύτῃ δύναμις θεωρητικὴ καλείσθω , οἷον τὸ θεωρεῖν , καὶ τὸ βούλεσθαι , καὶ αἰσθάνεσθαι . Ἀπὸ μὲν γὰρ τοῦ θεωρεῖν οὐ προσγίνεταί τι τῶν νοουμένων · τὸ δὲ θεωροῦν , ἅτε μᾶλλον ἀληθείας ἀντιποιούμενον , τελειότης ἑαυτοῦ γίνεται , ἐφ´ ὅσον παντὶ νῷ τέλος ἀντικείμενον ἡ ἀλήθεια · ἀπὸ δ´ αὖ τοῦ βούλεσθαι τῶν μὲν βουλητῶν οὐ περιγίνεταί τι , τῷ δὲ βουλομένῳ τὸ ἀγαθώτατον αὐτοῦ τὸ ἑαυτὸν γῇνεσθαι . Τὸ δὲ αὖ ἕτερον τῆς δραστικῆς ἐνεργείας μόριον τελειωτικόν ἐστί τινος ἔξωθεν ἀποτελέσματος · ἀναφέρει γάρ τι τῶν ἔξωθεν ἀποτελέσματος . Ἀναφέρει γάρ τι τῶν δυνάμει εἰς τὸ ἐνεργείᾳ . Ταύτης δὲ τῆς δυνάμεως καὶ ἐνεργείας ἡ μὲν ἔστι φύσει , ἡ δὲ θελήσει . Πᾶν γὰρ τὸ ποιοῦν ποιεῖ φύσει ἢ θελήσει , Διαφέρει δὲ , ὅτι ἡ μὲν φύσις ἂν πρὸς ἓν ἔχει , τὸ γὰρ πῦρ πῦρ ἀεὶ γεννᾷ , καὶ ὁ ἄνθρωπος ἄνθρωπον ἡ δὲ θέλησις πρὸς ὁποτέραν · οἷον ποιεῖ οἰκίαν , ἢ μή · καὶ τοιάνδε , ἢ τοιάνδε , εἰ μὴ τοιοῦτον εἵη τὸ θελητὺν , οὖ ἄνευ τυχεῖν τοῦ τέλους μὴ δυνάμεθα · τοῦτο γὰρ ἀεὶ μὴ θέλειν οὐ δύναται · ὥσπερ θέλω τὸ σιτίον , οὗ ἄνευ ζῇν οὐ δύναμαι . Τῆς τῆς θελήσει . ὑποκει μένης δυνάμεως καὶ ἐνεργείας ἡ μὲν ἐκ τοῦ μηδαμῶς μηδαμῶς ποιεῖ τι , ἢ καὶ δημιουργικὴ δύναμις καὶ ἐνέργεια καλεῖται · ἡ δὲ ἐξ ὑποκειμένου τινὸς ποιεῖ , ἢ καὶ ποιητικὴ δύναμις καὶ ἐνέργεια ἁπλως καλείσθω . Ἐνέργειαν δὲ λέγειν τὸ ἀπὸ τῆς ἐνεργείσς , ὤσπερ καὶ τέχνην τὸ ἀπὸ τῆς τέχνης , ἐατίον νῦν Τοσαυταχῶς δὴ οὖν τῆς ἐνεργείας λεγομένης , θεωρητέον εἰ καὶ καθ´ ὁτιοῦν δυνατὸν λέγειν ἕτερον εἴναι τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ . Κεὶ πρῶτον περὶ τῆς ἐνεργείας , τῆς τὸ εἰδος καὶ τὴν ἐντελέχειαν δηλούσης . Καὶ γὰρ αὕτη πρώτη καὶ ἀρχὴ ἐν τῷ τῶν ἐνεργειῶν γένει . Ὥσπεριγὰρ ἕκεστος τῷ δυνάμει εἶναι πάσχει , οὕτω καὶ τῷ ἐνεργείᾳ εἰναι ὁρᾷ . Πᾶν γὰρ τὸ ἐνεργοῦν ἐνεργεῖ ᾗ ἐνέριειά ἐστι . ιὸ καὶ καθάπερ τρόπις ἀρχὴ πλοίου , καὶ ζώου καρδία , καὶ οἴκου θεμέλιος · οὕτω καὶ τοῦ περὶ ἐνεργείας ζητήματος ὁ περὶ τῆς ἐνεργείας ταύτης λόγος ἀρχή . Ἄν τοίνυν δειχθῇ μὴ εἶναι δύναμίν τινα ἐν τῷ Θεῷ παθητικὴν , μήτε ὕλην , ἐν ᾗ εἴη ἐν αὕτη ἡ ἐνέρι εια , ὡς εἶδος ἐν ὕλη , ἀλλ´ εἶναι εἶδος κατ´ αὐτὸ ὑφεστὼς , ἔτι τε ὑπάρχειν τὸ ὐτὸ ] εἶναι · ἀνάγκη πᾶσα ὁμολογεῖν τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ εἶναι τὴν οὐσίαν αὐτοῦ , Ὅπερ ἀμηγέπη τισιν οὔαν χωρεῖται . Διαφέρει δὲ δεικνύναι μὴ εἶναι δύναμιν ἐν τῷ Θεῷ παθητικὴν , καὶ μὴ εἰναι ὑλην . Ὅτι πᾶσα μὲν ὕλη , καὶ δύναμις παθητική · οὐ πᾶσα δὲ παθητικὴ δύναμις καὶ ὕλη . Τὰ γὰρ ἄλλα ὕλην μὲν οὐκ ἔχει , δύναμιν δέ τινα παθητικὴν ἔχεὶ δεκτιάὴν τοῦ εἶναι , ἐφ´ ὅσον ἐστὶ τὸ αὐτῶν εἰναι . Ἀλλ´ ἔχει πρὸς αὐτὸ , ὡς τὰ διαφανῆ πρὸς τὸ φως . Διὸ καὶ περὶ ἑκάστου αὐτῶν ἴδια ζητοτέον · ἀπὶ
Lemmas: καλέω οὗτος θεωρητικός κοινός ὄνομα , οὖον γαρ νῦν δις ἀκρίβεια ὁ διαίρεσις ποιέω , ἀλ ὅσος τύπος περιλαμβάνω περί εἰμί εἶπον προτίθημι . καί ὁ ἀντίκειμαι δέ οὗτος δύναμις θεωρητικός καλέω , οἷος ὁ θεωρέω , καί ὁ βούλομαι , καί αἰσθάνομαι . ἀπό μέν γάρ ὁ θεωρέω οὖον προσγίγνομαι τίς ὁ νοέω · ὁ δέ θεωρέω , ἅτε μᾶλλον ἀλήθεια ἀντιποιέω , τελειότης ἑαυτοῦ γίγνομαι , ἐφίημι ὅσος πᾶς νάω τέλος ἀντίκειμαι ὁ ἀλήθεια · ἀπό δδʹ αὖος ὁ βούλομαι ὁ μέν βουλητός οὖον περιγίγνομαι τίς , ὁ δέ βούλομαι ὁ ἀγαθός αὐτός ὁ ἑαυτοῦ γήνεσθαι . ὁ δέ αὖος ἕτερος ὁ δραστικός ἐνέργεια μόριον τελειωτικός εἰμί τις ἔξωθεν ἀποτέλεσμα · ἀναφέρω γάρ τίς ὁ ἔξωθεν ἀποτέλεσμα . ἀναφέρω γάρ τίς ὁ δύναμις εἰς ὁ ἐνέργεια . Ταύτη δέ ὁ δύναμις καί ἐνέργεια ὁ μέν εἰμί φύσις , ὁ δέ ἐθέλω . Πᾶν γάρ ὁ ποιέω ποιέω φύσις ἢ ἐθέλω , διαφέρω δέ , ὅτι ὁ μέν φύσις εἄν πρός εἷς ἔχω , ὁ γάρ πῦρ πῦρ ἀεί γεννάω , καί ὁ ἄνθρωπος ἄνθρωπος ὁ δέ θέλησις πρός ὁπότερος · οἷος ποιέω οἰκίον , ἢ μή · καί τοιόσδε , ἢ τοιόσδε , εἰμί μή τοιοῦτος ἵημι ὁ θελητός , οὖον ἄνευ τυγχάνω ὁ τέλος μή δύναμαι · οὗτος γάρ ἀεί μή ἐθέλω οὖον δύναμαι · ὥσπερ ἐθέλω ὁ σιτίον , ὅς ἄνευ ζάω οὖον δύναμαι . ὁ ὁ ἐθέλω . ὑποκει μένω δύναμις καί ἐνέργεια ὁ μέν ἐκ ὁ μηδαμῶς μηδαμῶς ποιέω τίς , ἢ καί δημιουργικός δύναμις καί ἐνέργεια καλέω · ὁ δέ ἐκ ὑπόκειμαι τις ποιέω , ἢ καί ποιητικός δύναμις καί ἐνέργεια ἀπλος καλέω . ἐνέργεια δέ λέγω ὁ ἀπό ὁ ἐνεργείς , ὤσπερ καί τέχνη ὁ ἀπό ὁ τέχνη , ἀτίω νῦν τοσαυταχῶς δή οὖν ὁ ἐνέργεια λέγω , θεωρητέον εἰμί καί καθ´ ὁστισοῦν δυνατός λέγω ἕτερος εἶμι ὁ οὐσία ὁ Θεός ὁ ἐνέργεια αὐτός . κύ πρῶτος περί ὁ ἐνέργεια , ὁ ὁ εἶδος καί ὁ ἐντελέχεια δηλόω . καί γάρ οὗτος πρῶτος καί ἀρχή ἐν ὁ ὁ ἐνέργεια γένος . Ὥσπεριγὰρ ἕκαστος ὁ δύναμις εἰμί πάσχω , οὗτος καί ὁ ἐνέργεια εἰναι ὁράω . Πᾶν γάρ ὁ ἐνεργέω ἐνεργέω ὅς ἐνέριειά εἰμί . ιός καί καθάπερ τρόπις ἀρχή πλοῖον , καί ζῷον καρδία , καί οἶκος θεμέλιος · οὗτος καί ὁ περί ἐνέργεια ζήτημα ὁ περί ὁ ἐνέργεια οὗτος λόγος ἀρχή . ἄν τοίνυν δείκνυμι μή εἰμί δύναμις τις ἐν ὁ Θεός παθητικός , μήτε ὕλη , ἐν ὅς εἰμί ἐν οὗτος ὁ ἐνέρι εἶα , ὡς εἶδος ἐν ὕλη , ἀλ εἰμί εἶδος κατ´ αὐτός ὑφίστημι , ἔτι τε ὑπάρχω ὁ αὐτός ] εἰμί · ἀνάγκη πᾶς ὁμολογέω ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός εἰμί ὁ οὐσία αὐτός , ὅπερ ἀμῃγέπος τις οὔα χωρέω . διαφέρω δέ δείκνυμι μή εἰμί δύναμις ἐν ὁ Θεός παθητικός , καί μή εἰναι ὕλη . ὅτι2 πᾶς μέν ὕλη , καί δύναμις παθητικός · οὖον πᾶς δέ παθητικός δύναμις καί ὕλη . ὁ γάρ ἄλλος ὕλη μέν οὐ ἔχω , δύναμις δέ τις παθητικός ἔχω δεκτιάὴν ὁ εἰμί , ἐφίημι ὅσος εἰμί ὁ αὐτός εἰναι . Ἀλ ἔχω πρός αὐτός , ὡς ὁ διαφανής πρός ὁ φάος . Διὸ καί περί ἕκαστος αὐτός ἴδιος ζητός · ἀπύ