cogPG.PG151 334
διανίσταταιᾳὲν θαύματος πλήρης , πράγαατα δʹ ἑξὴς τοὺς μυστικοὺς ἐκείνους καὶ θείους ἰδοῦσα λόγους , Χριστόν τε σὺν τῇ ἀδελφῇ μεγαλύνει , καὶ τὸν ἐκείνου μέγαν ἀνακηρύττει θεράποντα . ἑνὸς ἔτι τὸν κατὰ τὸν μέγαν τουτονὶ θαυμάτων μνησθεὶς , καὶ οἱονεὶ τινα χρυσῆν ἐπιθεὶς κορωνίδα , τοῦτο τοῖς φθάσασι , καταπαύσω τὸν λόγον , τῶν πλείστων παραχωρήσας τοῖς ἡμετέροις τούτοις σοφοῖς , θαυμαστῶς ἄνιοθεν ἐξηγουμένοις τε καὶ λογογραφοῦσι ταυτὶ , καὶ πρὸ τῶν ἄλλων μάλιστα τἀδελφῷ , περιουσίᾳ λόγου τε καὶ σοφίας ὑψηλῶς ἐκεῖνα συγγραφομένῳ , παρ´ οὗ καὶ ἡμεῖς τὰ προῤῥηθέντα ἄεδεγμένοι , καθ´ ὅσον οἰόν τε , τῷ λόγῳ συνήψαμεν , ὡς ἂν μὴ παραλυπαῖν τινας δόξαιμεν , ἀτελῆ πως τοῦτον καταλιμπάνοντες . Ἔχει δὲ οὕτω · Τῶν κατὰ τὴν θαυμαστὴν λαύραν Ἀθανασίου τοῦ πάνυ τις μοναστῶν , ἧς δὴ καὶ προλαβόντες ἤδη πολλάκις ἐμνήσθημεν , ἀνὴρ τῶν τὸν πάντη μοναδικόν τε καὶ ἡσύχιον ἐλομένων βίον , καὶ πλὴν ἑνός τινος ἢ δυοῖν τοῖς πᾶσι σχεδὸν τὸ παράπαν ἀθέατός τε καὶ ἀνομίλητος , πολύς τις ἦν νύκτωρ καὶ μεθ´ ἡμέραν δεόμενος τοῦ Θεοῦ ἀποκαλυφθῆναί οἱ τὰ κατὰ τὸν θεῖον Γρηγόριον · οἴα τε λῆξις ἔχει δηλαδὴ τοῦτον , καὶ τίστι τῶν κατ´ αὐτὸν εὐηρεστηκότων Θεῷ νῦν ἑκεῖ σύνεστι . Ταῦτ´ ἑπὶ πολὺ δεομένῳ , τοιάδε τις ὅψις ἐφίσταται μιᾷ τῶν νυκτῶν . Ἐδόκει τῇ μεγάλῃ τοῦ Κωνσταντίνου πόλει παρὼν ἑστηκέναι μὲν ἔνδον τοῦ θαυμαστοῦ τῆς μεγάλης τοῦ Θεοῦ Σοφίας νεὼ , καὶ ταῦτα μηδ´ ἐπιδημήσας ἐκεῖ τὸ παράπαν , μηδ´ ὀφθαλμοῖς ἐκεῖνον ποτὲ θεασάμενος · σύνοδον δ´ ἱερῶν Πατέρων μέσον προκαθημένην ὁρῶν τοῦ νεὼ , Ἀθανάσιος ἦσαν ὁ μέγας Βασίλειός τε ὁμοῦ καὶ Γρηγόριος , καὶ Ἰωάννης ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς , ὁ Νύσσης τε Γρηγόριο ; αὖθις , καὶ Κύριλλος ὁ σοφὸς , καὶ σὺν τούτοις καὶ μετὰ τούτους ἡ λοιπὴ τῶν θεολόγων ἁγίων πληθύς . Τούτοις τοιγαροῦν διαλεγομένοις ὁ βλέπων προσέχειν σπεύδων τὸν νοῦν , τῶν μὲν προκειμένων ἐκείνοις λόγων τε καὶ τῆς ὑποθέσεως μαθεῖν ἔσχε τι πλέον οὐδέν · ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τέλος ἐδόκουν εἶν.ιτῶν λόγων , καὶ συμπεραίνειν τούτοις ἦν ἀναγκαῖον , ὡς ἔθος , ἀποφάσει τινι , τότε δὴ καὶ ὁ μοναχὸς κοινῇ τῶν προκαθημένων ἐκείνων πάντων λεγόντων ἤκουεν , ἀδύνατον εἶναι τὸ κῦρος παρ´ ἡμῶν ἐπενεχθῆναι , καὶ τοῖς δεδογμένοις τοὺς παρόντας ἐπιψηφίσασθαι , ἢν μὴ καὶ Γρηγόριος ὁ Θεσσαλονίκης δηλαδὴ πρόεδρος τῇ συνόδῳ καὶ τῇ ψήφῳ παρῇ . Καὶ δὴ τῶν τις ὑπηρετῶν εὐθὺς ἀποστέλλεται πρὸς τὴν ἱερὰν ἐκεῖνον μετακαλέσασθαι σύνοδον · ὁ δ´ ἀπιὼν πρὸς ἐκεῖνον , ὑποστρέφει μετὰ μικρὸν , ἀδύνατον εἰρηκὼς εἶναι προσιέναι τινὰ νῦν τούτῳ καὶ διαλέγεσθαι , παρ´ αὐτὸν ἑστῶτι τὸν βασιλικὸν θρόνον , καὶ μόνον μόνῳ προσλαλοῦντα τῷ βασιλεῖ . Οἱ δ´ ἀπιέναι καὶ πάλιν ὡσαύτως ἐκέλευον , προσμένειν τε τὸ τῆς βασιλικῆς ὁμιλίας πέρας , καὶ οὕτως ἐντυχόντα τῷ Γρηγορίῳ τὰ παρ´ αὐτῶν ἐξειπεῖν . Ἄπεισι καὶ αὖθις ἐκεῖνος , καὶ παραμείνας κατὰ τὰ προσταχθέντα , καὶ καιροῦ λαβόμενος τοῦ προσήκοντος , πάντ´ ἐκεῖνα τῷ Γρηγορίῳ μηνύει , καὶ ὡς Ἀδύνασοῦ γε αὐτοῦ μὴ παρόντος . Ταῦτ´ ἐκεῖνος μαθὼν ἔρχεται πρὸς τὴν σύνοδον · οἱ δὲ προσιόντα τοῦτον ἰδόντες , καὶ ὑπανίστανται πάντες , καὶ φιλοφρόνως πῶς ἂν εἴποις ὑποδεξάμενοι . μέσον αὐτῶν τῇ κορυφαίᾳ καὶ ὁμοτίμῳ καὶ σεπτῇ τῶν θεολόγων τριάδε φέροντες συγκαθίζουσι , καὶ οὖτω τὴν μελετωμένην ἐκείνην ψῆφον καὶ τὸ Κῦρος τοῖς δεδογμένοις ἐπάγουσιν , ἢ τὰ προψηφισθέντα τε καὶ προκυρωθέντα μᾶλλον τοῖς αὐτῶν τε κἀκείνου λόγοις , εἰς δόξαν αὐτοῦ τε καὶ τῆς Χριστοῦ κοινῆς Ἐκκλησίας , δι´ ἐαυτῶν καὶ νῦν ἐκφαίνουσι κάλλιστα · λόγοι καὶ γὰρ πάντων ὁμοῦ τῶν θεολόγων πρὸς τὸν Γρηγόριον ἦσαν ἐκεῖνα μεθ´ ἱερᾶς τινος εὐχαριστίας καὶ εὐφροσύνης ἀποῤῥήτου καὶ τέρψεως , ὅτι τὰ κατὰ διαφόρους αἰτίας καὶ χρόνους ὑπ´ ἐκείνων δηλαδὴ θεολογηθέντα , πάντ´ εἰς ἓν αὐτὸς συνειλοχώς νῦν ἐπ´´ ἐσχάτων θείᾳ δυνάμει καὶ χάριτι , καὶ συνῆψε καλῶς , καὶ ἐπεξειργάσατο , καὶ τὸ κράτος αὐτοῖς δι´ ἑαυτοῦ δεδωκὼς θείῳ Πνεύματι , τάς τε καινὰς αἱρέσεις ἐξαισίως τούτοις ἐτρέψατο , καὶ τοὺς ἑαυτοῦ λόγους οἱονεὶ τι συμπέρασμα καὶ ἀνάπτυξιν ἱερὰν τῶν Κἰερῶν ἐκείνων λόγων εἰργάσατο . Ταῦτα , φησί , καὶ πάντες ὁμοῦ καὶ ἀνὰ μέρος τῶν θεολόγων ἕκαστος μετὰ πλείστης ὅσης τῆς θυμηδίας δόξαντες ἐφ´ ἱκανὸν εἰπεῖν πρὸς Γρηγόριον , ἐξανέστησάν τε σὺν αὐτῷ τῆς καθέδρας , καὶ τὸν ἰερὸν ἐκεῖνον διελυσαν σύλλογον . Τοιαῦτα καὶ τὰ μετὰ τὴν πρὸς Θεὸν ἐκὸημίαν καὶ μακαρίαν ὄντως ἐκείνην λῆξιν μεγάλα καὶ ὑπερφυᾷ τοῦ μεγάλου καὶ θαυμαστοῦ Γρηγορίου τῷ ὄντι θαύματα . Ἄξια μὲν αὐτοῦ καὶ τῆς μεγάλης καὶ ἀγγελικῆς πολιτείας ἐκείνης , καὶ τῶν θαυμαστῶν ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγώνων τε καὶ ἱδρώτων , καὶ δὴ καὶ τῶν συχνῶν διωγμῶν , καὶ τῆς καλλίστης ὁμολογίας · ὀλίγα δ´ ἐκ πολλῶν τῶν τε ὄντων , τῶν τ´ ἐσομένων , πρό τε ὄντων , καὶ ὅσα τὸ πᾶν ἀπὸ μέρους δεῖξαι · οὐ μᾶλλον οἶμαι δι´ ἐκεῖνα θαυμαστῶς οὕτω καὶ πυκνῶς ὑπὸ τῆς θείας ὑπερφυῶς ἐνεργούμενα χάριτος , ἢ τοῦ τῆς εὐσεβείας ὑγιοῦς εἵνεκα λόγου , πολεμηθέντος μὲν ὑπὸ τῶν κακίστων τουτωνὶ καὶ πολυκεφάλων αἱρέσεων , καὶ νῦν κακῶς εἴπερ ποτὲ , στηριχθέντος δ´ ὑπ´ ἐκείνου καὶ ἀνακηρυχθέντος πολλάκις τοῖς ἐγγύς τε καὶ πόῤῥω , κατὰ θάλατταν τε καὶ ἤπειρον τῇ δυνάμει τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτῷ θείου Πνεύματος , ὡς καὶ τούτου τὸν φθόγγον εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἀποστολικῶς ἐξελθεῖν καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα · εἰ καὶ ἡ ἐκείνων παραφυὰς αὕτη , καὶ τοῦ τῆς πλάνης πονηροῦ συστήματος οἱ οὐραγοὶ καὶ ἀκόλουθοι , τῇ παλαιᾷ πλάνῃ καὶ τῇ νυκτομαχία παραμένοντες ἔτι , και , ὡσεὶ τυφλὸς , ψηλαφῶντες τοῖχον κατὰ τὸν μακάριον εἰπεῖν Ἡσαῖαν , οὐδὲ πρὸς τὸ μέγα τῶν θαυμάτων τουτωνὶ φῶς , καὶ τὸν τῆς ἀληθείας ἤλιον δύνανται διαβλέψαι · πρὸς οὓς , οἰμαι , καὶ τὸ Δεσποτικὸν ἐκεῖνο μικρὸν ὑφελὼν , δικαίως νῦν ἄν τις εἴποι · « Ἐὰν σημεῖα καὶ τέρατα ἴδητε , οὐ μὴ πιστεύσητε » τοσοῦτον καὶ τὴν Ἰουδαίων ἀπιστίαν σπεύδουσι παρελαύνειν οἱ καινοὶ τῆς εὐσεβείας πολέμιοι · τοῖς μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς τότε τὸ σημείων δίχα μὴ δύνασθαι τῷ λόγῳ
Lemmas: διανίστημι θαῦμα πλήρης , πράγαατα δέ ἑξῆς ὁ μυστικός ἐκεῖνος καί θεῖος ὁράω λόγος , Χριστός τε σύν ὁ ἀδελφός μεγαλύνω , καί ὁ ἐκεῖνος μέγας ἀνακηρύσσω θεράπων . εἷς ἔτι ὁ κατά ὁ μέγας οὗτος θαῦμα μιμνήσκω , καί οἱονεί τις χρύσεος ἐπιτίθημι κορωνίς , οὗτος ὁ φθάνω , καταπαύω ὁ λόγος , ὁ πλεῖστος παραχωρέω ὁ ἡμέτερος οὗτος σοφός , θαυμαστός ἀνίημι ἐξηγέομαι τε καί λογογραφέω οὗτος , καί πρό ὁ ἄλλος μάλιστα ἀδελφός , περιουσία λόγος τε καί σοφία ὑψηλός ἐκεῖνος συγγράφω , παρ´ ὅς καί ἐγώ ὁ προλέγω ἄεδεγμένοι , καθ´ ὅσος οἷος τε , ὁ λόγος συνάπτω , ὡς εἄν μή παραλυπαις τις δοκέω , ἀτελής πως οὗτος καταλείπω . ἔχις δέ οὗτος · ὁ κατά ὁ θαυμαστός λαύρα Ἀθανάσιος ὁ πάνυ τις μοναστής , ὅς δή καί προλαμβάνω ἤδη πολλάκις μιμνήσκω , ἀνήρ ὁ ὁ πάντῃ μοναδικός τε καί Ἡσύχιος αἱρέω βίος , καί πλήν εἷς τις ἢ δύο ὁ πᾶς σχεδόν ὁ παράπαν ἀθέατος τε καί ἀνομίλητος , πολύς τις εἰμί νύκτωρ καί μεθ´ ἡμέρα δήω ὁ Θεός ἀποκαλύπτω ὁ ὁ κατά ὁ θέω Γρηγόριος · οἶος τε λῆξις ἔχω δηλαδή οὗτος , καί τίστι ὁ κατ´ αὐτός εὐαρεστέω Θεός νῦν ἐκεῖ σύνειμι . Ταῦτ´ ἐπί πολύς δήω , τοιόσδε τις ὄψις ἐφίστημι εἷς ὁ νύξ . Ἐδόκης ὁ μέγας ὁ Κωνσταντῖνος πόλις πάρειμι ἵστημι μέν ἔνδον ὁ θαυμαστός ὁ μέγας ὁ Θεός Σοφία ναός , καί οὗτος μηδ´ ἐπιδημέω ἐκεῖ ὁ παράπαν , μηδ´ ὀφθαλμός ἐκεῖνος ποτέ θεάομαι · σύνοδος δδʹ ἱερός Πατέρων μέσος προκάθημαι ὁράω ὁ ναός , Ἀθανάσιος εἰμί ὁ μέγας Βασίλειος τε ὁμοῦ καί Γρηγόριος , καί Ἰωάννης ὁ ὁ γλῶσσα χρύσεος , ὁ Νύσσα τε Γρηγόριος ; αὖθις , καί Κύριλλος ὁ σοφός , καί σύν οὗτος καί μετά οὗτος ὁ λοιπός ὁ θεολόγος ἅγιος πλῆθος . οὗτος τοιγάρ διαλέγω ὁ βλέπω προσέχω σπεύδω ὁ νόος , ὁ μέν πρόκειμαι ἐκεῖνος λόγος τε καί ὁ ὑπόθεσις μανθάνω ἔχω τίς πλέω οὐδείς · ἐπεί δέ καί πρός τέλος δοκέω εἶμι λόγος , καί συμπεραίνω οὗτος εἰμί ἀναγκαῖος , ὡς ἔθος , ἀπόφασις τις , τότε δή καί ὁ μοναχός κοινός ὁ προκάθημαι ἐκεῖνος πᾶς λέγω ἀκούω , ἀδύνατος εἰμί ὁ κῦρος παρ´ ἐγώ ἐπιφέρω , καί ὁ δοκέω ὁ πάρειμι ἐπιψηφίζω , εἄν μή καί Γρηγόριος ὁ Θεσσαλονίκη δηλαδή πρόεδρος ὁ σύνοδος καί ὁ ψῆφος πείρω . καί δή ὁ τις ὑπηρέτης εὐθύς ἀποστέλλω πρός ὁ ἱερά ἐκεῖνος μετακαλέω σύνοδος · ὁ δδʹ ἀπέρχομαι πρός ἐκεῖνος , ὑποστρέφω μετά μικρός , ἀδύνατος ἐρῶ εἰμί πρόσειμι τις νῦν οὗτος καί διαλέγω , παρ´ αὐτός ἵστημι ὁ βασιλικός θρόνος , καί μόνος μόνος προσλαλέω ὁ βασιλεύς . ὁ δδʹ ἀφίημι καί πάλιν ὡσαύτως κελεύω , προσμένω τε ὁ ὁ βασιλικός Ὁμιλία πέρας , καί οὕτως ἐντυγχάνω ὁ Γρηγόριος ὁ παρ´ αὐτός ἐξεῖπον . ἄπειμι καί αὖθις ἐκεῖνος , καί παραμένω κατά ὁ προσστάζω , καί καιρός λαμβάνω ὁ προσήκω , πάντε ἐκεῖνος ὁ Γρηγόριος μηνύω , καί ὡς Ἀδύνασοῦ γε αὐτός μή πάρειμι . Ταῦτ´ ἐκεῖνος μανθάνω ἔρχομαι πρός ὁ σύνοδος · ὁ δέ πρόσειμι οὗτος ὁράω , καί ὑπανίσταμαι πᾶς , καί φιλόφρων πῶς εἄν εἶπον ὑποδέχομαι . μέσος αὐτός ὁ κορυφαία καί ὁμότιμος καί σεπτός ὁ θεολόγος τριάς φέρω συγκαθίζω , καί οὗτος ὁ μελετάω ἐκεῖνος ψῆφος καί ὁ Κῦρος ὁ δοκέω ἐπάγω , ἢ ὁ προψηφίζω τε καί προκυρόομαι μᾶλλον ὁ αὐτός τε ἐκεῖνος λόγος , εἰς δόξα αὐτός τε καί ὁ Χριστός κοινός ἐκκλησία , δις ἑαυτοῦ καί νῦν ἐκφαίνω καλῶς · λόγος καί γάρ πᾶς ὁμοῦ ὁ θεολόγος πρός ὁ Γρηγόριος εἰμί ἐκεῖνος μεθ´ ἱερός τις εὐχαριστία καί Εὐφρόσυνος ἀπόρρητος καί τέρψις , ὅτι ὁ κατά διάφορος αἴτιος καί χρόνος ὑπό ἐκεῖνος δηλαδή θεολογέω , πάντε εἰς εἷς αὐτός συλλέγω νῦν ἐπι ἔσχατος θεῖος δύναμις καί χάρις , καί συνάπτω καλῶς , καί ἐπεξεργάζομαι , καί ὁ κράτος αὐτός δις ἑαυτοῦ δίδωμι θεῖον πνεῦμα , ὁ τε καινός αἵρεσις ἐξαίσιος οὗτος τρέπω , καί ὁ ἑαυτοῦ λόγος οἱονεί τίς συμπέρασμα καί ἀνάπτυξις ἱερά ὁ κιεραω ἐκεῖνος λόγος ἐργάζομαι . οὗτος , φημί , καί πᾶς ὁμοῦ καί ἀνά μέρος ὁ θεολόγος ἕκαστος μετά πλεῖστος ὅσος ὁ θυμηδία δόξα ἐφίημι ἱκανός εἶπον πρός Γρηγόριος , ἐξανίστημι τε σύν αὐτός ὁ καθέδρα , καί ὁ ἱερός ἐκεῖνος διαλύω σύλλογος . τοιοῦτος καί ὁ μετά ὁ πρός θεός ἐκὸημίαν καί μακάριος εἰμί ἐκεῖνος λῆξις μέγας καί ὑπερφυής ὁ μέγας καί θαυμαστός Γρηγόριος ὁ εἰμί θαῦμα . ἄξιος μέν αὐτός καί ὁ μέγας καί ἀγγελικός πολιτεία ἐκεῖνος , καί ὁ θαυμαστός ὑπέρ εὐσέβεια ἀγών τε καί ἱδρώς , καί δή καί ὁ συχνός διωγμός , καί ὁ καλός ὁμολογία · ὀλίγος δδʹ ἐκ πολύς ὁ τε εἰμί , ὁ τ εἰμί , πρό τε εἰμί , καί ὅσος ὁ πᾶς ἀπό μέρος δείκνυμι · οὖον μᾶλλον οἴομαι δις ἐκεῖνος θαυμαστός οὗτος καί πυκνός ὑπό ὁ θεῖος ὑπερφυῶς ἐνεργέω χάρις , ἢ ὁ ὁ εὐσέβεια ὑγιής ἕνεκα λόγος , πολεμέω μέν ὑπό ὁ κακός οὗτος καί πολυκέφαλος αἵρεσις , καί νῦν κακῶς εἴπερ ποτέ , στηρίζω δδʹ ὑπό ἐκεῖνος καί ἀνακηρύσσω πολλάκις ὁ ἐγγύς τε καί πόρρω , κατά θάλασσα τε καί ἤπειρος ὁ δύναμις ὁ ἐνοικέω αὐτός θεῖον πνεῦμα , ὡς καί οὗτος ὁ φθόγγος εἰς πᾶς ὁ γῆ ἀποστολικός ἐξέρχομαι καί εἰς ὁ πέρας ὁ οἰκέω ὁ ῥῆμα · εἰμί καί ὁ ἐκεῖνος παραφυάς οὗτος , καί ὁ ὁ πλάνης πονηρός σύστημα ὁ οὐραγός καί ἀκόλουθος , ὁ παλαιός πλάνη καί ὁ νυκτομαχία παραμένω ἔτι , και , ὡσεί Τυφλὸς , ψηλαφάω τοῖχος κατά ὁ μακάριος εἶπον Ἠσαΐας , οὐδέ πρός ὁ μέγας ὁ θαῦμα οὗτος φάος , καί ὁ ὁ ἀλήθεια ἥλιος δύναμαι διαβλέπω · πρός ὅς , οἴομαι , καί ὁ δεσποτικός ἐκεῖνος μικρός ὑφαιρέω , δικαίως νῦν ἄν τις εἶπον · « ἐάν σημεῖον καί τέρας ὁράω , οὖον μή πιστεύω » τοσοῦτος καί ὁ Ἰουδαῖος ἀπιστία σπεύδω παρελαύνω ὁ καινός ὁ εὐσέβεια πολέμιος · ὁ μέν γάρ ὁ Χριστός τότε ὁ σημεῖον δίχα μή δύναμαι ὁ λόγος