cogPG.PG151 534
Πνεῦμα , πρὸς Ἀρειανοὺς τὸν λόγον ποιούμενος , καὶ τὸ τοῦ Υἱοῦ ὁμότιμόν τε καὶ ὁμοούσιον πρὸς τὸν αὐτοῦ Πατέρα βουλόμενος δεῖξαι , Δύναμίς ἐστι φησὶν , ὁ Υἱὸς ὥσπερ καὶ ὁ Πατήρ . Ἀλλ´ ἵνα δειχθῇ ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτὸς ὁ Πατὴρ , διὰ τοῦτο τοῦ Πατρός ἐστι δύναμις καὶ ἐνέργξια . Ὁ μὲν γὰρ Πατὴρ οὐ παρά τινος , αὐτὸς δὲ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἔχει τὸ εἶναι δύναμις . Καὶ πάλιν πρὸς τοὺς Ἕλληνας ὁ αὐτὸς , Ὁ παντοδύναμος καὶ παντέλειος τοῦ Πατρὸς λόγος , ἐπιβὰς τοῖς πᾶσι καὶ πανταχοῦ τὰς ἑαυτοῦ δυνάμεις ἐφαπλώσας , τὰ πάντα εἰς ἑαυτὸν συνέχει καὶ συσφίγγει . Ὁρᾷς τουτονὶ τὸν μέγαν αὐτόν σοι τῶν ἑαιτοῦ λόγων ἐξηγητήν τε καὶ ἑρμηνέα λαμπρὸν καθκστάμενον , καὶ πῶς καὶ κατὰ τίνας τοὺς λόγους ἐνέργειαν καὶ δύναμιν εἶναί φησι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν ; καὶ ὅτι τὰς αὐτὰς καὶ αὐτὸς τῷ Πατρὶ δυνάμεις ἔχει καὶ ἐνεργείας , ὡς οὐσία καὶ τελεία ὑπόστασις καθ´ ἑαυτὸν ὢν , καὶ οὐκ ἐν ἐτέρῳ θεωρούμενος , κατὰ τὴν οὐσιώδη καὶ φυσικὴν ἐνέργειάν φημιε τῶν τριῶν , καὶ συνδημιουργῶν καὶ συνέχων τὸ πᾶν ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι ; Κοινὰ γὰρ ὥσπερ τῷ Υἱῷ ταῦτα , οὕτω δὲ καὶ τῷ ὁμοουσίῳ καὶ ὁμοτίμῳ Πνεύματι . Καὶ οὐ τοῦτο μόνον , ἀλλὰ καὶ αὐτὸν ὁ μέγας δύναμιν ὑπέδειξεν ὄντα τὸν Πατέρα , ὥσπερ δὴ καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τὸ τῆς οὐσίας καὶ τῆς θεότητος ἓν , ἐκ τῆς θείας λαβὼν καὶ τοῦτο Γραφῆς . Ὅύεσθε καὶ γὰρ τὸν Υίὸν τοῦ Θεοῦ καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως τοῦ Πατρὸς δηλονότι , τοῖς Ἰουδαίοις ὁ Χριστὸς ἔλεγε περὶ ἑαυτοῦ , Ὡασίλειος δὲ ὁ μέγας Εὐνομίῳ διαλεγόμενος , καὶ σὸ τοῦ Υἱοῦ βουλόμενος ἄκτιστον δεῖξαι , Εἰ Χριστὸς , φησί , Θεοῦ σοφία καὶ δύναμις , ταῦτα δὲ ἄκτιστα , καὶ ὁ Χριστὸς πάντως . Τὸ δὲ καὶ τῷ Πνεύματι προσήκειν πᾶς τις ἂν εὐσεβής εἴποι , κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον . Σὺ δὲ κἀντεῦθεν καὶ τὸ τῆς Θεοῦ σοφίας καὶ δυνάμεως ἄκτιστον μάθε , ταυτὸ δ´ εἰπεῖν τῆς τοῦ Θεοῦ φυσικῆς ἐνεργείας , μήτε τὴς οὐσίας αὐτῆς εκείνης οὔσης κατὰ σέ , καὶ οὕτω φυσικῶς ἐχούσης τὸ ἄκτιστον , ὡς καὶ τῷ μονογενεῖ τοῦ Θεοῦ Υἱῷ κἀντεῦθεν αὐτὸ τοῦτο προσμαρτυρεῖσθαι , καὶ τοῦτο καὶ τοῖς τὰ Ἀρείου φρονοῦσι δοκεῖν , καίτοι γε κτίσμα κακῶς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δοξάζουσιν . Οὐδὲ γὰρ ἐκ τῶν μὴ δοκούντων ἐκείνοις , ἀλλ´ ἐκ τῶν ἀνωμολογημένων τε καὶ δοκούντων , ὁ μέγας ἐπιχειρῶν , εἰς ἀνάγκην καὶ μὴ βουλομένους ἦγε τοῦ πείθεσθαι . Καὶ πάλιν πρὸς τὸν αὐτὸν Εὐνόμιον ὁ αὐτός · Χριστὸς , φησί , Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία , ὅλης τῆς πατρικῆς δυνάμεως ἐναποκειμένης αὐτῷ δηλονότι . ὅθεν ὅσα βλέπει τὸν Πατέρα ποιοῦντα , ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ . Τί δὲ καὶ ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος ; Θεὸς , φησὶν , ἐνεργοῦντα δηλοῖ , θεότης δὲ ἀνέργειαν . Οὐδὲν δὲ τῶν τριῶν , ἐνέργεια , ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργοῦν ἕκαστον αὐτῶν . Ἀκούεις , ὡς οὐδὲν τῶν τριῶν ἐνέργεια , ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργοῦν ἔκαστον τῶν τριῶν ; Τὰ μὲν γὰρ ὑποστάσεις ὄντα καθ´ ἑαυτὰ πέλειαι , οὐκ ἐνεργοῦνται · ἡ δὲ φυσικὴ ἐνέργεια δύναμις οὖσα καὶ κίνησις δραστικὴ τοῦ ἐνεργοῦντος , ἐνεργεῖ ἐν τῷ δεκτικῷ ταύτης . Διὸ καὶ ἐνεργὸς καὶ παντουργός καὶ οὐσιοποιὸς καὶ δραστικὴ πρὸς τῶν ἱερῶν θεολόγων ὑμνεῖται , οὐκ ἄλλη κατ´ αὐτὸ τοῦτό φημι τέως παρὰ τὴν κινοῦσαν τυγχάνουσα φύσιν , ταυτόν τι καὶ ἓν , καθ´ ἑτέρους δ´’ , ὡς ἤδη πολλάκις ἔφημεν , λόγους ἔχουσα τὸ διάφορον . Πρὸς Ἀβλάβιον δ´ αὖθις ὁ αὐτὸς διδάσκαλος γράφων , τὸ Θεὸς ὄνομα τῆς θεατικῆς καὶ προνοητικῆς , καὶ καυστικῆς ἐνεργείας εἰπὼν τοῦ Θεοῦ , ἐξῆς ἐπιφέρει κἀκεῖνα · Καθὸ μὲν ἕκαστον πρόσωπον ἀπηρτισμένην ἔχει τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν , ἀπηρτισμένον ἕξει καὶ τὸ δηλωτικὸν αὐτῆς ὄνομα , καὶ κυρίως ἔσται καὶ κληθαίη Θεός · καθὸ δὲ μία καὶ ἀπαράλλακτος ἐν τοῖς τρισὶν ἡ εἰρημένη ἐνέργεια , μία καὶ ἡ θεότης . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Οὐ τρεῖς θεοὺς , φησὶν , ὀνομάζειν δυνάμεθα τοὺς τὴν θεατικὴν καὶ ἐποπτικὴν δύναμίν τε καὶ ἐνέργειαν συνημμένως καὶ ἀδιακρίτως ἀλλήλων ἐφ´ ἡμῶν τε καὶ πάσης τῆς κτίσεως ἐνεργοῦντας . Κύριλλος δ´ ὁ σοφὸς , Ἰσοσθενές , φησὶ , τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ ὁμοούσιον τῷ Θεῷ , τὸ τὴν θείαν ἐνέργειαν ἔχον ἐν ἑαυτῷ φυσικῶς . Δέδεικται μὲν οὖν ἱκανῶς ἤδη τοῖς θεολόγοις Πατράσι κατὰ τίνας τοὺς λόγους ὅ τε Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα δύναμις καὶ ἐνέργεια τοῦ Πατρὸς εἶναι λέγονται · οὐ μὴν ἀλλὰ κἀκεῖνο δήπου συναποδέδεικται κάλλιστα , ὅτι καὶ τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἕκάστη δύναμίς τε καὶ ἐνέργειά ἐστι καὶ λέγεται καθ´ ἑαυτήν ὑφεστῶσα , ὡσπερ δὴ καὶ ζωὴ , καὶ σοφία , καὶ φῶς καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις , ἵνα μὴ μετοχ ᾖ νομισθῶσιν ἔχειν ταῦτα κατὰ τοὺς ἄλλους δυνατούς τε καὶ σοφοὺς καὶ ζῶντας , ὃ δὴ κἀν τοῖς φθάσασιν ἡμῖν εἴρηται . Λέγονται δ´ αὖθις καὶ δυνατοὶ καὶ ἐνεργοί , καὶ σοφοὶ καὶ ζῶντες ἕκαστος τῶν τριῶν , ἵνα μὴ σοφίαν , καὶ δύναμιν , καὶ ἐνέργειαν , καὶ ζωὴν ἀκούοντες αὐγῶν ἕκαστον εἶναι , μὴ οὐσίαν καθ´ ἑαυτὴν ὑφεστῶσαν καὶ οὖ σαν , ἀλλ´ ἐν ἑτέρῳ θεωρουμένην νομίσωμεν δύναμιν , ὅπερ ἐστὶν ἡ φυσικὴ ἐνέργεια . Λέγεται δὲ καὶ ἡ θεαρχικὴ Τριὰς ἄμα καὶ , σοφία καὶ δύναμις , ὥσπερ δὴ καὶ Θεὸς καὶ ζωὴ καὶ λόγος καὶ φῶς · ὃ δὴ καὶ φθάσαντες ὡσαύτως οἱ θεολόγοι ἐδίδαξαν , διὰ τὸ ταῦτ´ ἔχειν ἀπαραλλάκτως ἕκαστον τῶν προσώπων ἰδίᾳ τε καὶ ὁμοῦ πάντα . Διὸ . καὶ πρὸς Εὐνόμιον αὖθς ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος · Εἰ γὰρ κατὰ τὴν οὐσίαν ὁ Υἱὸς ἀπαραλλάκτως ἔχει , ἀπαραλλάκτως ἕξει καὶ κατὰ τὴν δύναμιν » ὧν δὲ ἡ Κριστὸς γὰρ Θεοῦ δύναμις καὶ Θεοῦ σοφία . Διονύσιος δὲ ὁ μέγας , Δύναμίς ἐστι , φησίν , ὁ Θεὸς , ὡς . πᾶσαν ἐν ἑαυτῷ δύναμιν προέχων καὶ ὑπερέχων . Οὔτως ἡ δύναμις καὶ ἡ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ φυσική τε καὶ οὐσιώδης οὗσα οὐ μερίζει τὰς ὑποστάσεις , ἑνοῖ δὲ φυσικῶς μᾶλλον εἰς μίαν θεότητα ἑκάατῃ τες τῶν τριῶν ὑποστάσεων ὡσαύτως καὶ ὁμοῦ ταῖς τρισὶν ὡς ἐνὶ παροῦσα Θεῇ , κατὰ τὰ προῤῥηθέντα δήπου . τοῖς θεολόγοις , Διὸ καὶ Μάξιμος ὁ σοφὸς πρὸς τοὺς ὑποστατικὴν , ἀλλ´ οὐ φυσικὴν κακῶς λέγοντας πάλαι τὴν θείαν . ἐνέργειαν , Τίς , φησὶν , ὑποστατικὴν ἐνέργειαν εἴρηκέ ποτε , καὶ πόθεν τοῦτο καὶ παρὰ τίνος λαβόντες προφέρουσι ; Καὶ πάλιν · Οὐδὲν τῶν φυσικῶν εἰς ἄτομον
Lemmas: πνεῦμα , πρός αρειανός ὁ λόγος ποιέω , καί ὁ ὁ υἱός ὁμότιμος τε καί ὁμοούσιος πρός ὁ αὐτός πατήρ βούλομαι δείκνυμι , Δύναμις εἰμί φημί , ὁ υἱός ὥσπερ καί ὁ Πατήρ . Ἀλ ἵνα δείκνυμι ὅτι οὐ εἰμί αὐτός ὁ πατήρ , διά οὗτος ὁ πατήρ εἰμί δύναμις καί ἐνέργξια . ὁ μέν γάρ πατήρ οὖον παρά τις , αὐτός δέ παρά ὁ πατήρ ἔχω ὁ εἰμί δύναμις . καί πάλιν πρός ὁ Ἕλλην ὁ αὐτός , ὁ παντοδύναμος καί παντέλειος ὁ πατήρ λόγος , ἐπιβαίνω ὁ πᾶς καί πανταχοῦ ὁ ἑαυτοῦ δύναμις ἐφαπλόω , ὁ πᾶς εἰς ἑαυτοῦ συγχέω καί συσφίγγω . ὁράω οὗτος ὁ μέγας αὐτός σύ ὁ αἰτέω λόγος ἐξηγητής τε καί ἑρμηνεύς λαμπρός καθίστημι , καί πῶς καί κατά τίς ὁ λόγος ἐνέργεια καί δύναμις εἰμί φημί ὁ πατήρ ὁ υἱός ; καί ὅτι ὁ αὐτός καί αὐτός ὁ πατήρ δύναμις ἔχω καί ἐνέργεια , ὡς οὐσία καί τέλειος ὑπόστασις καθ´ ἑαυτοῦ εἰμί , καί οὐ ἐν ἔς θεωρέω , κατά ὁ οὐσιώδης καί φυσικός ἐνέργεια φῆμις ὁ τρεῖς , καί συνδημιουργός καί συνέχω ὁ πᾶς ἅμα ὁ πατήρ καί ὁ πνεῦμα ; κοινάν γάρ ὥσπερ ὁ υἱός οὗτος , οὗτος δέ καί ὁ ὁμοούσιος καί ὁμότιμος πνεῦμα . καί οὖον οὗτος μόνος , ἀλλά καί αὐτός ὁ μέγας δύναμις ὑποδείκνυμι εἰμί ὁ πατήρ , ὥσπερ δή καί ὁ υἱός καί ὁ πνεῦμα διά ὁ ὁ οὐσία καί ὁ θεότης εἷς , ἐκ ὁ θεῖος λαμβάνω καί οὗτος γραφή . ουιημι καί γάρ ὁ υἱός ὁ Θεός κάθημαι ἐκ δεξιός ὁ δύναμις ὁ πατήρ δηλονότι , ὁ Ἰουδαῖος ὁ Χριστός λέγω περί ἑαυτοῦ , Ὡασίλειος δέ ὁ μέγας Εὐνόμιος διαλέγω , καί σός ὁ υἱός βούλομαι ἄκτιστον δείκνυμι , εἰμί Χριστός , φημί , Θεός σοφία καί δύναμις , οὗτος δέ ἄκτιστος , καί ὁ Χριστός πάντως . ὁ δέ καί ὁ πνεῦμα προσήκω πᾶς τις εἄν εὐσεβής εἶπον , κατά ὁ αὐτός λόγος . σύ δέ ἐντεῦθεν καί ὁ ὁ Θεός σοφία καί δύναμις ἄκτιστον μανθάνω , τατός δδʹ εἶπον ὁ ὁ Θεός φυσικός ἐνέργεια , μήτε σής οὐσία αὐτός ἐκεῖνος εἰμί κατά σός , καί οὗτος φυσικός ἔχω ὁ ἄκτιστον , ὡς καί ὁ μονογενής ὁ Θεός υἱός ἐντεῦθεν αὐτός οὗτος προσμαρτυρέω , καί οὗτος καί ὁ ὁ Ἄρειος φρονέω δοκέω , καίτοι γε κτίσμα κακῶς ὁ υἱός ὁ Θεός δοξάζω . οὐδέ γάρ ἐκ ὁ μή δοκέω ἐκεῖνος , ἀλ ἐκ ὁ ἀνομολογέομαι τε καί δοκέω , ὁ μέγας ἐπιχειρέω , εἰς ἀνάγκη καί μή βούλομαι ἄγω ὁ πείθω . καί πάλιν πρός ὁ αὐτός Εὐνόμιον ὁ αὐτός · Χριστός , φημί , Θεός δύναμις καί Θεός σοφία , ὅλος ὁ πατρικός δύναμις ἐναπόκειμαι αὐτός δηλονότι . ὅθεν ὅσος βλέπω ὁ πατήρ ποιέω , οὗτος καί ὁ υἱός ὁμοίως ποιέω . τις δέ καί ὁ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος ; θεός , φημί , ἐνεργέω δηλόω , θεότης δέ ἀνέργεια . οὐδείς δέ ὁ τρεῖς , ἐνέργεια , ἀλλά μᾶλλον ἐνεργέω ἕκαστος αὐτός . ἀκούω , ὡς οὐδείς ὁ τρεῖς ἐνέργεια , ἀλλά μᾶλλον ἐνεργέω ἕκαστος ὁ τρεῖς ; ὁ μέν γάρ ὑπόστασις εἰμί καθ´ ἑαυτοῦ πέλεια , οὐ ἐνεργέω · ὁ δέ φυσικός ἐνέργεια δύναμις εἰμί καί κίνησις δραστικός ὁ ἐνεργέω , ἐνεργέω ἐν ὁ δεκτικός οὗτος . Διὸ καί ἐνεργός καί παντουργός καί οὐσιοποιός καί δραστικός πρός ὁ ἱερός θεολόγος ὑμνέω , οὐ ἄλλος κατ´ αὐτός οὗτος φημί τέως παρά ὁ κινέω τυγχάνω φύσις , αὐτός τίς καί εἷς , καθ´ ἕτερος ἐσθίω , ὡς ἤδη πολλάκις φημί , λόγος ἔχω ὁ διάφορος . πρός Ἀβλάβιος δδʹ αὖθις ὁ αὐτός διδάσκαλος γράφω , ὁ θεός ὄνομα ὁ θεατικός καί προνοητικός , καί καυστικός ἐνέργεια εἶπον ὁ Θεός , ἑξῆς ἐπιφέρω ἐκεῖνος · καθό μέν ἕκαστος πρόσωπον ἀπαρτίζω ἔχω ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια , ἀπαρτίζω ἔχω καί ὁ δηλωτικός αὐτός ὄνομα , καί κύριος εἰμί καί καλέω Θεός · καθό δέ εἷς καί ἀπαράλλακτος ἐν ὁ τρεῖς ὁ εἴρω ἐνέργεια , εἷς καί ὁ θεότης . καί πάλιν ὁ αὐτός · οὖον τρεῖς θεός , φημί , ὀνομάζω δύναμαι ὁ ὁ θεατικός καί ἐποπτικός δύναμις τε καί ἐνέργεια συνημμένως καί ἀδιάκριτος ἀλλήλων ἐφίημι ἐγώ τε καί πᾶς ὁ κτίσις ἐνεργέω . Κύριλλος δδʹ ὁ σοφός , ἰσοσθενής , φημί , ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος καί ὁμοούσιος ὁ Θεός , ὁ ὁ θεῖος ἐνέργεια ἔχω ἐν ἑαυτοῦ φυσικός . δείκνυμι μέν οὖν ἱκανῶς ἤδη ὁ θεολόγος πατήρ κατά τίς ὁ λόγος ὅς τε υἱός καί ὁ πνεῦμα δύναμις καί ἐνέργεια ὁ πατήρ εἰμί λέγω · οὖον μήv ἀλλά ἐκεῖνος δήπου συναποδείκνυμι καλῶς , ὅτι καί ὁ τρεῖς ὑπόστασις ἕκαστος δύναμις τε καί ἐνέργεια εἰμί καί λέγω καθ´ ἑαυτοῦ ὑφίστημι , ὡς δή καί ζωή , καί σοφία , καί φάος καί ὁ παραπλήσιος οὗτος , ἵνα μή Μετόχ εἰμί νομίζω ἔχω οὗτος κατά ὁ ἄλλος δυνατός τε καί σοφός καί ζῶ , ὅς δή ἐν ὁ φθάνω ἐγώ εἴρω . λέγω δδʹ αὖθις καί δυνατός καί ἐνεργός , καί σοφός καί ζῶ ἕκαστος ὁ τρεῖς , ἵνα μή σοφία , καί δύναμις , καί ἐνέργεια , καί ζωή ἀκούω αὐγή ἕκαστος εἰμί , μή οὐσία καθ´ ἑαυτοῦ ὑφίστημι καί οὖον σάω , ἀλ ἐν ἕτερος θεωρέω νομίζω δύναμις , ὅσπερ εἰμί ὁ φυσικός ἐνέργεια . λέγω δέ καί ὁ θεαρχικός Τριάς ἄμη καί , σοφία καί δύναμις , ὥσπερ δή καί θεός καί ζωή καί λόγος καί φάος · ὅς δή καί φθάνω ὡσαύτως ὁ θεολόγος διδάσκω , διά ὁ ταῦ ἔχω ἀπαραλλάκτως ἕκαστος ὁ πρόσωπον ἴδιος τε καί ὁμοῦ πᾶς . Διὸ . καί πρός Εὐνόμιον αὖς ὁ μέγας φημί Βασίλειος · εἰμί γάρ κατά ὁ οὐσία ὁ υἱός ἀπαραλλάκτως ἔχω , ἀπαραλλάκτως ἔχω καί κατά ὁ δύναμις » ὅς δέ ὁ Κρίστος γάρ Θεός δύναμις καί Θεός σοφία . Διονύσιος δέ ὁ μέγας , Δύναμις εἰμί , φημί , ὁ θεός , ὡς . πᾶς ἐν ἑαυτοῦ δύναμις προέχω καί ὑπερέχω . οὔτως ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός φυσικός τε καί οὐσιώδης ὕω οὖον μερίζω ὁ ὑπόστασις , ἑνόω δέ φυσικός μᾶλλον εἰς εἷς θεότης ἕκατος αἱρέω ὁ τρεῖς ὑπόστασις ὡσαύτως καί ὁμοῦ ὁ τρεῖς ὡς ἐν πάρειμι Θεός , κατά ὁ προλέγω δήπου . ὁ θεολόγος , Διὸ καί Μάξιμος ὁ σοφός πρός ὁ ὑποστατικός , ἀλ οὖον φυσικός κακῶς λέγω πάλαι ὁ θεῖος . ἐνέργεια , Τῖς , φημί , ὑποστατικός ἐνέργεια λέγω ποτός , καί πόθεν οὗτος καί παρά τίς λαμβάνω προφέρω ; καί πάλιν · οὐδείς ὁ φυσικός εἰς ἄτομος