cogPG.PG151 612
ἀλλὰ μᾶλλον ὥσπερ τὸ ἐνεργεῖν διὰ τῆς δυνάμεως . Ἑν γὰρ τῷ ὅρω τῶν εἰδῶν τίθενται αἱ ἰδία ὕλαι , ἐν χριστῷ διαφορῶν , ὥσπερ ὅταν λέγεται ἡ ψυχὴ εἶναι ἐντελέχεια σώματος φυσικοῦ , ὁργανικοῦ · καθὼς δὴ καὶ τρόπον τόδε τὸ εἶναι ἀπὸ τοῦδε τοῦ εἶναι διακρίνεται , ἐφ´ ὅσον ἐστὶ τοιᾶσδε , ἢ τοιᾶσδε φύσεως εἶναι . Διὸ καὶ ὁ θεῖος Διονύσιός φησι , « Εἰ καὶ τὰ ζῶντά ἐστι κρείττω τῶν ὄντων , τὸ εἶναι μέντοι ἐστὶ κρεῖττον τοῦ ζῇν . Τὰ γὰρ ζῶντα οὐ μόνον ζῇ , ἀλλὰ σύναμα τῷ ζῇν καὶ τὸ εἶναι ἔχει . » Πρὸς τὸ δέκατον ῥητέον ὅτι κατὰ τὴν τάξιν τῶν ποιούντων ἐστὶ καὶ ἡ τάξις τῶν τελῶν . Τῷ γὰρ πρώτῳ ποιοῦντι ὑποτίθεται τὸ πρῶτον τέλος , καὶ ἀναλόγως ἄλλα τέλη ἄλλοις ποιητικοῖς . Εἰ γὰρ θεωροῖντο ὁ τῆς πόλεως ἄρχων , καὶ ὁ ἡγεμὼν τοῦ στρατοῦ , καὶ εἶς καθ´ αὑτὸν στρατιώτης , συμβαίνει τὸν μὲν τῆς πόλεως ἄρχοντα εἶναι πρῶτον ἐν τῇ τῶν ποιούντων τάξει , ὅ πρὸς τὰ ἐπιτάγματα ὁ ἡγεμὼν τὸν στρατὸν εἰς τὸν πόλεμον ἐπείγει , ὑφ´ ᾧ ὁ στρατιώτης κατὰ τὴν τάξιν , ἡν ἔλαχεν ἐν τῷ στρατῷ , τελεῖ ταῖς χερσὶ διαμαχόμενος . Ἔστι δὲ τὸ μὲν τέλος τοῦ στρατιώτου καταβάλλειν τοὺς πολεμίους , ὃ περαιτέρω τέτακται πρὸς τὴν τοῦ στρατοῦ νίκην , ὅπερ ὃν τυγχάνει τοῦ ἡγεμόνος τέλος . Καὶ τοῦτο περαιτέρω τέτακται πρὸς τὴν τῆς πόλεως ... ἢ τῆς βασιλείας , ὅσπερ ἐστὶ τέλος τοῦ πρώτου ποιοῦντος , ἀνάγκη ἔχειν τόπον τοῦ ἐσχάτου τέλους . Τὸ δὲ τέλος , εἰ καὶ ἔστι πρῶτον τῷ σκοπῷ , ἔστι μέντοι ἔσχατον ἐν τῇ ποιήσει . Καὶ ἔστι ἀποτέλεσμα ἄλλων αἰτιῶν , ἀποκρινόμενον τῷ πρώτῳ ποιοῦντι . Ἔστι γὰρ ἐξ ἄλλων ἀρχων τὸ εἶναι , καὶ τὸ πρῶτον αἴτιόν ἐστιν ἡ πρώτη ἀρχή . τις , καθ´ ἑαυτὴν γνώριμος , τό γε ἐξ ἑαυτῆς , ἣ μέντοι γε τῷδε , ἢ τῷδε , καθ´ ἑαυτήν οὐκ ἔστι γνώριμος , ἡνέκα δηλαδὴ τὸ κατηγορούμενόν ἐστιν ἐκ τοῦ λόγου τοῦ ὑποκειμένου . Καὶ ὁ τοῦ ὑποκειμένου λόγος ἐστί τινι ἄγνωστος , ὥσπερ εἴ τις ἀγνοεῖ , τί ἐστι τὸ ὅλον . Δῆλον γὰρ , ὅτι οὐκ ἂν εἴη αὐτῷ γνώριμος ἤδε ἡ πρότασις , Πᾶν ὅλον ἐστὶ μεῖζον τοῦ ἰδίου μέρους . Αἱ τοιαῦται γὰρ προτάσεις γίνονται γνώριμοι γνωσθέντων τῶν ὅρων , ὡς λέγεται ἐν τῷ πρώτῳ τῶν Ὑστέρων . Ἡ τοῦ , Ἔστιν ὁ Θεὸς , τοίνυν πρότασις τὸ μὲν ἐξ ἑαυτῆς ἐστι καθ´ αὑτὴν γνώριμος , ἔστι γὰρ τὸ αὐτὸ ἔν τε τῷ κατηγορημένῳ καὶ ὑποκειμένῳ · τὸ δὲ πρὸς ἡμᾶς οὐκ ἔστι γνώριμος αθ´ αὐτήν . Τί γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς οὐκ ἴσμεν , ὅθεν παρ´ ἡμῖν ἀποδείξεως δεῖται , οὐ μὴν παρὰ τοῖς ὁρῶσιν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ . Κεφάλ . Ϛʹ . Ὅτι ὁ Θεὸς οὐκ ἔστι ὕλη . αʹ . Ἐκ δὲ τῶν προειρημένων φαίνεται μὴ εἶναι τὸν Θεὸν ὕλην . Ἡ γὰρ ὕλη τοῦθ´ ὅπερ ἐστὶν ἐν δυνάμει ἐστί . Δέδεικται δὲ μὴ εἶναι δύναμιν ἐν τῷ Θεῷ , οὐδ´ ἄρα ὕλην . βʹ . Εἰ ἡ ὕλη οὐκ ἔστι ἀρχὴ ποιητικὴ , ἡ γὰρ ὕλη καὶ τὸ ποιοῦν διάφορα αἴτια , κατὰ τὸν φιλόσοφον ὡν θάτερον , ἢ τὸ εἶναι ποιητικὸν αἴτιον προσήκει τῷ Θεῷ · οὐκ ἄρα ἐστὶν ὕλη .
Lemmas: ἀλλά μᾶλλον ὥσπερ ὁ ἐνεργέω διά ὁ δύναμις . ἑν γάρ ὁ ὅρος ὁ εἶδος τίθημι ὁ ἴδιος ὕλη , ἐν χριστός διαφορά , ὥσπερ ὅταν λέγω ὁ ψυχή εἰμί ἐντελέχεια σῶμα φυσικός , οργανικός · καθώς δή καί τρόπος ὅδε ὁ εἰμί ἀπό ὅδε ὁ εἰμί διακρίνω , ἐφίημι ὅσος εἰμί τοιόσδε , ἢ τοιόσδε φύσις εἰμί . Διὸ καί ὁ θεῖος Διονύσιος φημί , « εἰμί καί ὁ ζάω εἰμί ἀγαθός ὁ εἰμί , ὁ εἰμί μέντοι εἰμί ἀγαθός ὁ ζάω . ὁ γάρ ζῶ οὖον μόνος ζῶ , ἀλλά σύναμα ὁ ζάω καί ὁ εἰμί ἔχω . » πρός ὁ δέκατος ῥητέος ὅτι κατά ὁ τάξις ὁ ποιέω εἰμί καί ὁ τάξις ὁ τέλος . ὁ γάρ πρῶτος ποιέω ὑποτίθημι ὁ πρῶτος τέλος , καί ἀνάλογος ἄλλος τέλος ἄλλος ποιητικός . εἰμί γάρ θεωρέω ὁ ὁ πόλις ἄρχω , καί ὁ ἡγεμών ὁ στρατός , καί εἰμί καθ´ ἑαυτοῦ στρατιώτης , συμβαίνω ὁ μέν ὁ πόλις ἄρχω εἰμί πρῶτος ἐν ὁ ὁ ποιέω τάξις , ὅς πρός ὁ ἐπίταγμα ὁ ἡγεμών ὁ στρατός εἰς ὁ πόλεμος ἐπείγω , ὑφ´ ὅς ὁ στρατιώτης κατά ὁ τάξις , ἐάν λαγχάνω ἐν ὁ στρατός , τελέω ὁ χείρ διαμάχομαι . εἰμί δέ ὁ μέν τέλος ὁ στρατιώτης καταβάλλω ὁ πολέμιος , ὅς περαιτέρω τάσσω πρός ὁ ὁ στρατός Νίκη , ὅσπερ ὅς τυγχάνω ὁ ἡγεμών τέλος . καί οὗτος περαιτέρω τάσσω πρός ὁ ὁ πόλις ... ἢ ὁ βασίλεια , ὅσπερ εἰμί τέλος ὁ πρῶτος ποιέω , ἀνάγκη ἔχω τόπος ὁ ἔσχατος τέλος . ὁ δέ τέλος , εἰμί καί εἰμί πρῶτος ὁ σκοπός , εἰμί μέντοι ἔσχατος ἐν ὁ ποιέω . καί εἰμί ἀποτέλεσμα ἄλλος αἰτία , ἀποκρίνω ὁ πρῶτος ποιέω . εἰμί γάρ ἐκ ἄλλος ἄρχω ὁ εἰμί , καί ὁ πρῶτος αἴτιος εἰμί ὁ πρῶτος ἀρχή . τις , καθ´ ἑαυτοῦ γνώριμος , ὁ γε ἐκ ἑαυτοῦ , ὅς μέντοι γε ὅδε , ἢ ὅδε , καθ´ ἑαυτοῦ οὐ εἰμί γνώριμος , ἡνέκα δηλαδή ὁ κατηγορέω εἰμί ἐκ ὁ λόγος ὁ ὑπόκειμαι . καί ὁ ὁ ὑπόκειμαι λόγος εἰμί τις ἄγνωστος , ὥσπερ εἰμί τις ἀγνοέω , τίς εἰμί ὁ ὅλος . Δῆλος γάρ , ὅτι οὐ εἄν εἰμί αὐτός γνώριμος ἀδέω ὁ πρότασις , Πᾶν ὅλος εἰμί μείζων ὁ ἴδιος μέρος . ὁ τοιοῦτος γάρ πρότασις γίγνομαι γνώριμος γιγνώσκω ὁ ὁράω , ὡς λέγω ἐν ὁ πρῶτος ὁ ὕστερος . ὁ ὁ , ἔρτις ὁ θεός , τοίνυν πρότασις ὁ μέν ἐκ ἑαυτοῦ εἰμί καθ´ ἑαυτοῦ γνώριμος , εἰμί γάρ ὁ αὐτός ἐν τε ὁ κατηγορέω καί ὑπόκειμαι · ὁ δέ πρός ἐγώ οὐ εἰμί γνώριμος αθʹ αὐτός . τις γάρ εἰμί ὁ θεός οὐ οἶδα , ὅθεν παρ´ ἐγώ ἀπόδειξις δήω , οὖον μήv παρά ὁ ὁράω ὁ οὐσία ὁ Θεός . Κεφάλ . ϛηʹ . ὅτι2 ὁ θεός οὐ εἰμί ὕλη . ὅς . ἐκ δέ ὁ προερέω φαίνω μή εἰμί ὁ θεός ὕλη . ὁ γάρ ὕλη τοῦτος ὅσπερ εἰμί ἐν δύναμις εἰμί . δείκνυμι δέ μή εἰμί δύναμις ἐν ὁ Θεός , οὐδός ἄρα ὕλη . βε . εἰμί ὁ ὕλη οὐ εἰμί ἀρχή ποιητικός , ὁ γάρ ὕλη καί ὁ ποιέω διάφορος αἴτιος , κατά ὁ φιλόσοφος ὡς ἕτερος , ἢ ὁ εἰμί ποιητικός αἴτιος προσήκω ὁ Θεός · οὐ ἄρα εἰμί ὕλη .