cogPG.PG151 558
Χριστοῦ λόγος οὐ διαπεσεῖται , καὶ τῶν θεολόγων ἡ δόξα οὐ διαψευσθήσεται . Ὧν οὐδὲν συνιεὶς Εὸσέβιος τὰ ἀπὸ κοιλίας ῥυπαρὰ καὶ δυσώδη ἀεὶ ἀπερεύγεται , τῶν βλκσφήμων δογμάτων οὐδαμῶς ἀφιστάμενος . ἴσως τις οὐκ ἀκαίρως ὑπολήψεται πρὸς τὸ γεῶδες καὶ ὑλικὸν φρόνημα τῶν τῇ Ἀρειανικῇ πολυθεῖᾳ ἡ ἀθεῖᾳ , εἰπεῖν δικαιότερον , κεκρατημένων ἀποβλέπων , ὄτι Θεὸν ἐκεῖνον ἀπεκδέχεται , ὃν κτιστὸν ἐἶναι δοξάζουσι , καὶ τοῦτον ὡς κτίσμα αἰσθητῶς πρόσωπον πρὸς πρόσωπον ἰδεῖν ἐπαγγέλλεται . Αλλὰ ταυτὶ μὲν ὧδε ἐχέτω . Τἱ πρὸς ταῦτά φασιν οἱ τὰ Βαρλαάμ τε καὶ Ἀκινα δύνου διακδικοῦντες σύν γε τῷ Γρηγορᾷ τουτῳ , δς καὶ τὸν σοφὸν εολόγον , Θεόδωρον φημι τοῦτον τὸν μέγαν , καθ´ ἡμῶν εἰς μαρτυρίαν προήνεγκεν , εὖ ποιῶν , οὐ μάλα τοι γινωσκόμενον καὶ ἡμῖν πρότερον , ὅσον ἐπὶ τοῖς θαυμαστοῖς φημι τέως τούς τοις συγγράμμασιν ; Οὐδὲ γὰρ οὐδ´ οὗτος ἀνέχεται τὸ παράπαν , καθάπερ ἀκούεις , σύν γε τοῖς πρὸ αὐτοῦ θεολόγοις Πατράσιν , οὓς δὴ καὶ μάρτυρας καὶ συνηγόρους τῶν ἑαυτοῦ προὶσταται λόγων , ἢ ῥητὸν , ἢ ὁρατὸν , ἢ διανοίᾳ ληπτὸν , κατ´ δὐσίαν ὅλως τὸν Θεὸν πεφυκέναι · καὶ οὐ μόνον τοῖς τῶν ἀνθρώπων θεοιιδέσι καὶ τὴν διάνοιαν ὑψηλοῖς , αλλὰ καὶ τοῖς προὔχουσιν αυτοῖς , φησί , τῶν ἀγγέλων Χερουβίμ τε καὶ Σεραφὶμ , καὶ ἀπλῶς πάσῃ γενητῇ φύσει . Αι´ ἃ δήπου καὶ ἄνοιαν ὁμοῦ καὶ ἀπόνοταν τὴν ἐσχάτην τῶν περὶ Εὐσέβιον ὁ μέγας κατηγορεῖ , μᾶλλον δὲ καὶ πολυθεῖαν τε καὶ ἀθεῖαν καθάπαξ , καὶ Ἀρειανῶν εἶναί τοῦτό φησιν ἴδιον τῶν κτίσμα τὸν Θεὸν ὑπειληφότων κακῶς . Τοῦτον καὶ γὰρ , φασί , τὸν παρ´ αὐτῶν οὐτωσὶ δοξαζόμενον , καὶ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον , κατ´ αὐτὴν δηλαδὴ τὴν οὐσίαν!δεῖν ἐκδέχονται , ἅτε δὴ καὶ κτίσμα κατ´ αὐτοὺς πεφυκότα . Οἱς δὴ καὶ οἱ περὶ ἀκίνδυνον τε καὶ Γρηγορᾶν ὥσπερ ἐπίτηδες ἐαυτοὺς συγκατέλεξαν . Καὶ ταύτης εἶναί τε καὶ ἀκούειν , πῶς ἂν εἴποι τις , ἐφελοτεμήσαντο τῆς συμμορίας τε καὶ σῆς τάξεως . κτίσμα σὺν αὐτοῖς μετὰ τῶν θεοκτόνων Ἰουδαίων βλασφημοῦντες τὸν Δεσπότην τῆς κτίσεως κάκιστα , καὶ δόξαν αὐτὸν καὶ φῶς καὶ θαότητα περικεῖσθαι κτιστὴν φάσκοντες ἔν τε τῇ μελλούσῃ φρικτῇ παρουσίᾳ τούτου , καὶ δὴ κἀν τῇ θεοφανείᾳ πάλαι τῇ ἀν τῷ Θαβωρίῳ . Ἐπειδὴ καὶ αοιοῦτον ἥξειν οἱ αὐτοὶ πάντες ὁμοῦ θεολόγοι τοῦτόν φασιν , οἷος ὤφθη τοῖς μαθηταῖς ἐπὶ τοῦ ὄρους , ὑπερνικώσης τὸ σαρκίον τῆς θεότητος . Ἀλλ´ οὗτοι κτίσμα καὶ τοῦτο κἀκεῖνό φασι , καὶ κτίσματι τεθεῶσθαι τοὺς τεθεωμένους καὶ τότε καὶ νῦν καὶ εἰσέπειτα , οὐκ οἶδα τίνι τούτῳ καὶ πῶς θεουργεῖν δυναμένῳ τὰ θεουργούμενα . Ἀλλ´ ὁς διδάσκαλος οὗτος , ὁμοῦ καὶ ταῖς θείαις Γραφαῖς καὶ τοῖς πρὸ αὐτοῦ διδασκάλοις τε καὶ θεολόγοις ἑπόμενος ἄριστα , κατ´ οὐσίαν μὲν , ὅπερ ἔφην , καὶ ἄῤῥητον καὶ ἀόρατον , ἄληπτόν τε καὶ ἀνεννόητον εἶναι τὸν Θελν ἐθεολόγησεν · ὁρατὸν δ´ ἐκ τῶν περὶ αὐτὸν δαίων ἐνεργειῶν καὶ δυνάμεων , ὅσαι πρὸς τὸ ὑψηλὸν καὶ ἀνηγμένον , φησὶν , ἐπαίρουσιν ἡμῶν τὴν διάνοιαν , καὶ πρὸς τὴν τῆς θείας μεγαλειότητος ῥδηγοῦσι κατανόησιν . Εἶτα καὶ τὸ κακῶς ἐκ τῶν κυριακῶν εἰλημμένον τε καὶ τεθεωρημένον λόγων τῷ Εὐσεβίῳ , τὸ , Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρὸίᾳ , δει αὐτοὶ τόν Θεὸν ὅψονται , φημὶ , καλῶς τε καὶ τοῖς ἀρχαίοις θεολόγοις συμφώνως αὐτὸς ἐξηγούμενος , Τί οὖν ἐστι , φησὶν , ὅπερ ὁ καθαρὸς τὴν καρδίαν κατόψεται ; Τῶν ὀρεκτῶν τὸ ἔσχατον , τῆς μακαριότητος τὸ ἀκρότατον , τῶν ἀγαθῶν ἡ πηγὴ πάντων , ἡ ἀνελάττωτος καὶ ἀκένωτος , τὸ ἄῤῥητον φῶς , ἡἀπρόσιτος δόξα . Τί οὖν ἐστι ταῦτα , κενὲ θεολόγε , καὶ τῶν οὐρανίων μυστηρίων ἐξηγητὰ ὑποχθόνιε ; Ἐπειδή γε τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ ἄφραστον καὶ ἀνεννόητον καὶ ἄληπτον καθάπαξ πρός γε τοῖς λοιποῖς θεολόγοις καὶ ὁ διδάσκαλος οὗτος φησιν . Ἄληπτος γὰρ φησὶν , ἔστι καὶ ἀνέκφραστος καὶ ἀνεπιχείρητος , καὶ πάσης ἀοριστίας ὑπερέκεινα · πρὸς Πν πᾶσα νοερὰς δύναμις ἀποπαύεται , καὶ πᾶσα γνωστικὴ πρόδδος ἵσταται · οὔτε γὰρ λόγος , οὔτε γνῶσις , οὔτε δόξα , οὔτε φαντασία αὐτῆς ἐστι · καὶ οὐδεὶς ἂν , φησὶ , λόγος αὐτῆς ἐφίκοιτο · ἀμήχανον γὰρ τοῖς ὑπερ λόγον ἐπιβατεύειν . Ἐπεὶ οὕν ἡ οὐσία οὐκ ἔστι ταῦτα τοῦ Θεοῦ , ἐπεὶ μηδὲ γνῶσις μηδὲ φαντασία μηδὲ λόγος ἐστὶν ὅλως αὐτῆς , λέγε ποῖόν ἐστι τὸ τῶν ὁρεκτῶν ἔσχατον , καὶ κατὰ τοῦτον τὸν θεολόγον , τῆς μακαριότητος τὸ ἀκρότατον , ἡ ἀκένωτος πηγὴ τῶν ἀγαθῶν , τὸ ἄρρητον φῶς , ἡ ἀπρόσιτος δόξα , τὰ οὕτως ὑψηλὰ καὶ ὧπερφυᾷ ταῦτα , καὶ οὐδὲ τοῖς τυχοῦσιν ἁπλῶς προσιτὰ δίχα Πνεύματος . ἤκουσας μὲν καὶ πάλαι καὶ ἀκούεις τῶν πείρα ταυτὶ καὶ παθόντων ὁμοῦ καὶ μαθόντων θεολόγων , ἐκεῖνα τὰ μυριόλεκτα κατὰ τὸν εἰπόντα λεγόντων περὶ αὐτῶν ἔν γε τοῖς περὶ τῆς θείας μεταμορφώσεώς φημι λόγοις , ἐξ ὡν δήπου καὶ τὰ φυσικὰ πεφυκέναι καὶ λέγεσθαι τοῦ Θεοῦ ταυτὶ παρὰ τῶν ἱερῶν διδασκάλων μανθάνω μεν · διὸ καὶ ὁ Θεός ἐστι ταῦτα εἰ καὶ μὴ κατ´ οὐσίαν , ἀλλὰ κατὰ χάριν τε καὶ ἐνέργειαν . Μακάριοι γὰρ , φησὶν ὁ Δεσποτικὸς λόγος , οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ , ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται · κατ´ αὐτὰ δὴ ταῦτα λέγων τὰ τῆς θεότητος φυσικὰ , καθ´ ἃ δὴ καὶ ὁρατὸς ὑιὰ φιλανθρωπίαν τοῖς κεκαθαρμένοις ὁ κατὰ φύσιν ἀόρατος γίγνεται . Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τουτουΐ τοῦ διδασκάλου περὶ τῶν αὐτῶν ὠσαύτως πρὸ βραχέος λέγοντος ἤκουσας . Τὸ γὰρ τοὖ θεηγόρου Νύσσης ἐκεῖνο λαβὼν , Οὐ τὸ γνῶναί τι περὶ Θεοῦ , φησὶ , μόνον μακάριον . τοῦτο γὰρ καὶ διὰ τῆς τοῦ κόσμου σοφίας πολλοῖς ἐξεγένετο , ἀλλὰ τὸ ἐν ἑαυτῷ τινα ἔχειν τὸν Θεὸν μακάριον , κατὰ τὸ ἐντὸς ἡμῶν εἶναι τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ κηρυσσόμενον . Τὸ γὰρ ἡμῖν χωρητὸν , φησί , τῆς κατανοήσεως μέτρον ἐν ἡμῖν ἐστιν . Οὕτως γὰρ ὁ πλάσας ἡμᾶς ἐξαρχῆς Θεὸς τῇ τῆς φύσεως ἡμῶν κατασκε.ῇ , τῆς ἰδίας φύσεως ἐνετύπωσε τῶν ἀγαθῶν τοὺς χαρακτῆρας καὶ τὰ μιμήματα . Εἰ τοίνυν πὸν ἐπεισελθόντα τις ῥύπον , φησί , διὰ τῆς ἁμαρτίας δι´ ἐπιμελείας βίου ἀποκλύσεται , καὶ τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον ὃν καρδίαν ὁ λόγος κατονομάζει διακαθάροι , ἀναλάμφει πάλιν τὸ θεοειδὲς κάλλος , καὶ
Lemmas: Χριστός λόγος οὖον διαπίπτω , καί ὁ θεολόγος ὁ δόξα οὖον διαψεύδω . ὅς οὐδείς συνίημι Εὸσέβιος ὁ ἀπό κοιλία ῥυπαρός καί δυσώδης ἀεί ἀπερεύγομαι , ὁ βλκσφήμων δόγμα οὐδαμῶς ἀφίστημι . ἴσως τις οὐ ἄκαιρος ὑπολαμβάνω πρός ὁ γεώδης καί ὑλικός φρόνημα ὁ ὁ Ἀρειανικός πολυθεΐα ὁ ἀθεΐα , εἶπον Δίκαιος , κρατέω ἀποβλέπω , ὅστις θεός ἐκεῖνος ἀπεκδέχομαι , ὅς κτιστός εἰμί δοξάζω , καί οὗτος ὡς κτίσμα αἰσθητός πρόσωπον πρός πρόσωπον ὁράω ἐπαγγέλλω . αλλά οὗτος μέν ὧδε ἔχω . τίς πρός οὗτος φημί ὁ ὁ Βαρλαάμ τε καί Ἀκινα δύο διακδικοῦντες σῦς γε ὁ Γρηγορά οὗτος , ΔΣ καί ὁ σοφός λογόω , Θεόδωρος φημί οὗτος ὁ μέγας , καθ´ ἐγώ εἰς μαρτυρία προφέρω , εὕω ποιέω , οὖον μάλα ὅς γιγνώσκω καί ἐγώ πρότερος , ὅσος ἐπί ὁ θαυμαστός φημί τέως ὁ ὁ σύγγραμμα ; οὐδέ γάρ οὐδός οὗτος ἀνέχω ὁ παράπαν , καθάπερ ἀκούω , σῦς γε ὁ πρό αὐτός θεολόγος πατήρ , ὅς δή καί μάρτυς καί συνήγορος ὁ ἑαυτοῦ προΐστημι λόγος , ἢ ῥητός , ἢ ὁρατός , ἢ διάνοια ληπτός , κατ´ δὐσίαν ὅλως ὁ θεός φύω · καί οὖον μόνος ὁ ὁ ἄνθρωπος θεοιιδος καί ὁ διάνοια ὑψηλός , αλλά καί ὁ προέχω αὐτός , φημί , ὁ ἄγγελος χερουβίν τε καί σεραφίμ , καί ἀπλόος πᾶς γενητός φύσις . Αι´ ὁ δήπου καί ἄνοια ὁμοῦ καί απονοτα ὁ ἔσχατος ὁ περί Εὐσέβιος ὁ μέγας κατηγορέω , μᾶλλον δέ καί πολυθεΐα τε καί ἀθεΐα καθάπαξ , καί Ἀρειανός εἰμί οὗτος φημί ἴδιος ὁ κτίσμα ὁ θεός ὑπολαμβάνω κακῶς . οὗτος καί γάρ , φημί , ὁ παρ´ αὐτός οὕτως δοξάζω , καί πρόσωπον πρός πρόσωπον , κατ´ αὐτός δηλαδή ὁ οὐσίαν!δεῖν ἐκδέχομαι , ἅτε δή καί κτίσμα κατ´ αὐτός φύω . οἱςστις δή καί ὁ περί ἀκίνδυνος τε καί Γρηγορᾶς ὥσπερ ἐπίτηδες ἑαυτοῦ συγκαταλέγω . καί οὗτος εἰμί τε καί ἀκούω , πῶς εἄν εἶπον τις , ἐφελοτεμήσαντο ὁ συμμορία τε καί σός τάξις . κτίσμα σύν αὐτός μετά ὁ θεοκτόνος Ἰουδαῖος βλασφημέω ὁ δεσπότης ὁ κτίσις κακός , καί δόξα αὐτός καί φάος καί θαοτηταω περίκειμαι κτίστης φάσκω ἐν τε ὁ μέλλω φρικτός παρουσία οὗτος , καί δή ἐν ὁ Θεοφανεία πάλαι ὁ εἰς ὁ Θαβωρίῳ . ἐπεί καί αοιοω ἥκω ὁ αὐτός πᾶς ὁμοῦ θεολόγος οὗτος φημί , οἷος ὁράω ὁ μαθητής ἐπί ὁ ὄρος , ὑπερνικάω ὁ σαρκίον ὁ θεότης . Ἀλ οὗτος κτίσμα καί οὗτος ἐκεῖνος φημί , καί κτίσμα θεόω ὁ θεόω καί τότε καί νῦν καί εἰσέπειτα , οὐ οἶδα τίς οὗτος καί πῶς θεουργέω δύναμαι ὁ θεουργέω . Ἀλ ὅς διδάσκαλος οὗτος , ὁμοῦ καί ὁ θεῖος γραφή καί ὁ πρό αὐτός διδάσκαλος τε καί θεολόγος ἕπω ἀγαθός , κατ´ οὐσία μέν , ὅσπερ φημί , καί ἄρρητος καί ἀόρατος , ἄληπτος τε καί ἀνεννόητος εἰμί ὁ Θελν θεολογέω · ὁρατός δδʹ ἐκ ὁ περί αὐτός δαίω ἐνέργεια καί δύναμις , ὅσος πρός ὁ ὑψηλός καί ἀνάγω , φημί , ἐπαίρω ἐγώ ὁ διάνοια , καί πρός ὁ ὁ θεῖος μεγαλειότης ρδηγους κατανόησις . εἶτα καί ὁ κακῶς ἐκ ὁ κυριακός λαμβάνω τε καί θεωρέω λόγος ὁ Εὐσέβιος , ὁ , Μακάριος ὁ καθαρός ὁ καρία , δεῖ αὐτός ὁ θεός ὁράω , φημί , καλῶς τε καί ὁ ἀρχαῖος θεολόγος σύμφωνος αὐτός ἐξηγέομαι , τις οὖν εἰμί , φημί , ὅσπερ ὁ καθαρός ὁ Καρδία καθοράω ; ὁ ὀρεκτός ὁ ἔσχατος , ὁ μακαριότης ὁ ἄκρος , ὁ ἀγαθός ὁ πηγή πᾶς , ὁ ἀνελάττωτος καί ἀκένωτος , ὁ ἄρρητος φάος , ἀπρόσιτος δόξα . τις οὖν εἰμί οὗτος , κενός θεολόγος , καί ὁ οὐράνιος μυστήριον ἐξηγητής υποχθόνιος ; ἐπεί γε ὁ οὐσία ὁ Θεός καί ἄφραστος καί ἀνεννόητος καί ἄληπτος καθάπαξ πρός γε ὁ λοιπός θεολόγος καί ὁ διδάσκαλος οὗτος φημί . ἄληπτος γάρ φημί , εἰμί καί ἀνέκφραστος καί ἀνεπιχείρητος , καί πᾶς ἀοριστία ὑπερέκεινα · πρός ΠΝ πᾶς νοερός δύναμις ἀποπαύω , καί πᾶς γνωστικός πρόδδος ἵστημι · οὔτε γάρ λόγος , οὔτε γνῶσις , οὔτε δόξα , οὔτε φαντασία αὐτός εἰμί · καί οὐδείς εἄν , φημί , λόγος αὐτός ἐφικνέομαι · ἀμήχανος γάρ ὁ ὑπερ λόγος ἐπιβατεύω . ἐπεί οὖν ὁ οὐσία οὐ εἰμί οὗτος ὁ Θεός , ἐπεί μηδέ γνῶσις μηδέ φαντασία μηδέ λόγος εἰμί ὅλως αὐτός , λέγω ποῖος εἰμί ὁ ὁ ὀρεκτός ἔσχατος , καί κατά οὗτος ὁ θεολόγος , ὁ μακαριότης ὁ ἄκρος , ὁ ἀκένωτος πηγή ὁ ἀγαθός , ὁ ἄρρητος φάος , ὁ ἀπρόσιτος δόξα , ὁ οὕτως ὑψηλός καί ὧπερφυᾷ οὗτος , καί οὐδέ ὁ τυγχάνω ἁπλόος προσιτός δίχα πνεῦμα . ἀκούω μέν καί πάλαι καί ἀκούω ὁ πείρω οὗτος καί πάσχω ὁμοῦ καί μανθάνω θεολόγος , ἐκεῖνος ὁ μυριόλεκτος κατά ὁ εἶπον λέγω περί αὐτός ἐν γε ὁ περί ὁ θεῖος μεταμόρφωσις φημί λόγος , ἐκ ὡς δήπου καί ὁ φυσικός φύω καί λέγω ὁ Θεός οὗτος παρά ὁ ἱερός διδάσκαλος μανθάνω μέν · διό καί ὁ Θεός εἰμί οὗτος εἰμί καί μή κατ´ οὐσία , ἀλλά κατά χάρις τε καί ἐνέργεια . Μακάριος γάρ , φημί ὁ δεσποτικός λόγος , ὁ καθαρός ὁ Καρδία , ὅτι αὐτός ὁ θεός ὁράω · κατ´ αὐτός δή οὗτος λέγω ὁ ὁ θεότης φυσικός , καθ´ ὁ δή καί ὁρατός υἱός φιλανθρωπία ὁ καθαίρω ὁ κατά φύσις ἀόρατος γίγνομαι . οὖον μήv ἀλλά καί οὗτος ὁ διδάσκαλος περί ὁ αὐτός ὡσαύτως πρό βραχύς λέγω ἀκούω . ὁ γάρ Τουό θεηγόρος Νύσσα ἐκεῖνος λαμβάνω , οὖον ὁ γιγνώσκω τίς περί Θεός , φημί , μόνος μακάριος . οὗτος γάρ καί διά ὁ ὁ κόσμος σοφία πολύς ἐκγίγνομαι , ἀλλά ὁ ἐν ἑαυτοῦ τις ἔχω ὁ θεός μακάριος , κατά ὁ ἐντός ἐγώ εἰμί ὁ βασίλειος ὁ Θεός κηρύσσω . ὁ γάρ ἐγώ χωρητός , φημί , ὁ κατανόησις μέτρον ἐν ἐγώ εἰμί . οὕτως γάρ ὁ πλάσσω ἐγώ ἐξαρχῆς θεός ὁ ὁ φύσις ἐγώ κατασκέω , ὁ ἴδιος φύσις ἐντυπόω ὁ ἀγαθός ὁ χαρακτήρ καί ὁ μίμημα . εἰμί τοίνυν πως ἐπεισέρχομαι τις ῥύπος , φημί , διά ὁ ἁμαρτία δις ἐπιμέλεια βίος ἀποκλύζω , καί ὁ ἐντός ἄνθρωπος ὅς Καρδία ὁ λόγος κατονομάζω διακαθαίρω , ἀναλαμβάνω πάλιν ὁ θεοειδής κάλλος , καί