cogPG.PG151 416
ὡαι τοῖς κτίσμασιν ; Ἑλοῦ τῶν ἀσεβειῶν , ἣν ἂν ἐθέλῃε , φησὶν , ἐπειδὴ διὰ τέλους βλασφημεῖν ἔγνωκας . Ὁ μὲν γὰρ θεοφόρος διδάσκαλος οὑτοσὶ τὸν Θεὸν εῖναι ταύτας λέχει , οὐ καθὸ ὑπερούσιος καὶ ἀμέθεκτος , ἀλλὰ καθὸ , φησίν , οὐσιοποιὸς καὶ μεθεκτὸς , καὶ πάντων ἀγαθῶν αἴτιος . Σὺ δὲ λέγε καὶ ἀντιτίθει τούτῳ τὰς ἐνεργείας σου τὰς ἀνυποστάτους , μᾶλλον δὲ τὰς ἀνυπάρκτους καθάπαξ , τὰς θεότητας τὰς κτιστὰς , τὰς ποτὲ μὲν σχέσιν , κατὰ σὲ , μόνην οὕσας , καὶ πλέον οὐδὲν , ποτὲ δὲ μέχρι φωνῆς μόνης οὕσας , μᾶλλον δὲ μηδαμῶς οὔσας , ὡς ἄμα τῷ ῥηθῆναι διαλυομένας , κατὰ σέ , καὶ χωρούσας εἰς τὸ μὴ ὄν . Ταῦτα καὶ γὰρ τὰ τῆς σῆς κενῆς καὶ τερατώδους τῷ ὄντι θεολογίας , ἂ προσεξεῦρες τῆ θεολογίᾳ τῶν σῶν καθηγητῶν τε καὶ θεολόγων αὐτὸς παρὰ σεαυτοῦ · οὐδὲ γὰρ ἐκείνοις , καίτοι γε καὶ Παλλὰς ἑαυτοῖς βλασφημίας τεμοῦσιν ὁδοὺς , οὐδέν τι τῶν τοιούτων ἐπῆλθεα εἰπεῖν . Ἀλλὰ δέδοικας μὴ διθεῖα περιπέσῃς ἢ πολυθαῖᾳ , διὰ τὴν διάκρισιν ταυτηνὶ τῆς θείας οὐσίας καὶ τῶν περὶ αὐτήν ; Τοιαῦτα καὶ γὰρ τὰ τῶν ἀφράνων μορμολύκειά τε καὶ φόβητρα , οἷς οὐκ ἄνδρες θορυβοῦνται μᾶλλον , ἀλλὰ νήπια γαλακτοτροφούμενά τε καὶ ψελλιζόμενα · καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἀθεῖαν ὡς ῥᾷστην τε καὶ ἄπονον εἴλου , ναυαγήσας ἐν ὀλίγω τὴν σωτηρίαν , οὐ τὴν σήν φημι μόνον , ἀλλὰ καὶ τὴν πολλῶν ἐτέρων τῶν σοι πεισθέντων κακῶς . εἰκῇ τως · ρὐ γὰρ ὧτά σοι πέφυκεν , ὥστε ἀκούειν . Καὶ διὰ τοῦτό που καὶ ὁ Κύριος τοῖς ἀκροαταῖς ἔλεγε τοῦ οἰκείου λόγου · Ὁ ἔχων ὥτα ἀκούειν ἀκουέτω . Εἰ γάρ τι τούτων εὐπορῶν εἴης , ἥκουες ἂν ἐξῆς τοῦ αὐτοῦ θεολόγου κἀκεῖνα διεξιόντος . Οὐκ ἄλλο δὲ εἶναι τἀγαθόν φησιν , ὁ λόγος δηλαδὴ , καὶ ἄλλο τὸ ὃν , καὶ ἄλλο τὴν ζωὴν , ἢ τὴν σοφίαν , οὐδὲ πολλὰ τὰ αἴτια , καὶ ἄλλων ἄλλας παρεκτικὰς θεότητας , ὑπερεχούσας καὶ ὑφειμένας · ἀλλ´ ἑνὸς Θεοῦ τὰς ὅλας ἀγαθὰς προόδους , καὶ τὰς παρ´ ἡμῶν ἐξυμνουμένας θεωνυμίας . Καὶ πάλιν · Οὐ γὰρ οὐσίαν τινὰ θείαν ἢ ἀγγελικὴν εἶναί φαμεν τὸ αὐτοεῖναι , τοῦ εἶναι τὰ ὄντα πάντα αἰτίαν · μόνον γὰρ τοῦ εἶναι τὰ πάντα καὶ αὐτὸ τὸ εἶναι τὸ ὑπερούσιον ἀρχὴ , καὶ οὐσία , καὶ αἴτιον · οὐδὲ ζωογόνον ἄλλην θεότητα παρὰ τὴν ὑπέρθεον πάντων ὅσα ζῇ , καὶ τῆς αὐτοζωῆς αἰτίαν ζωὴν , οὔτε συνελόντα εἰπεῖν , ἀρχικὰς τῶν ὄντων , καὶ δημιουργικὰς οὐσίας , καὶ ὑποστάσεις , ἄς τινες καὶ θεοὺς τῶν ὄντων , καὶ δημιουργοὺς αὐτοσχεδιάσαντες ἁπεστομάτισαν , οὓς ἀληθῶς καὶ κυρίως εἰπεῖν οὔτε αὐτοὶ ᾔδεισαν ἅτε δὴ οὐκ ὄντας , οὔτε οἱ πατέρες αὐτῶν . Προσέσχες ; Οὐχ ὡς οὐσίας , φησὶν , ἢ ὑποστάσεις διακρίνομεν ἀφὸ τοῦ Θεοῦ τὸ ὃν , καὶ τὴν ζωὴν , καὶ τὸ ἀγαθόν , καὶ τὴν σοφίαν καὶ τἄλλα , « ἵν´ ὡς θεοὶ καὶ δημιουργοὶ των κτισμάτων εἶεν αὐτὰ αἴτια · ταῦτα γὰρ τὰ τῆς πολυθεῖας ἄντικρυς · ἀλλ´ ἔν φαμεν τὸ ὑπερούσιον πάντων αἴτιον , καὶ αὐτῶν τούτων φημὶ τῶν ἑαυτοῦ προόδων , καὶ δὴ καὶ τῶν κτισμάτων , τῶν μὲν δημιουργικῶς ὡς κτισμάτων αὐτοῦ , τῶν δὲ φυσικῶς , ὡς ἰδιωμάτων αὐτοῦ φυσικῶν , ὡς καὶ ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος . Δυνάμεις γὰρ οὐ καθ´ ἑαυτὰς ὑφεστώσας , ἀλλ´ ἐνθεωρουμένας τῇ ὑπερουσίῳ ἐκείνῃ οὐσίᾳ , Διονύσιος ταύτας φησίν , ὡς εἶναι σὺν ἐκείνῃ ταύτας . Ἀχώριστοι γὰρ καθάπαξ ἐκείνης , καὶ ἀδιαίρετοι , ὡς τοῦ ἡλίου ἀκτὶς , καὶ ἀπαύγασμα τοῦ πυρὸς , ἕνα Θεὸν τῶν ἁπάντων , τρισυπόστατόν τε καὶ παντοδύναμον . Μᾶλλον δὲ καὶ αὖθις αὐτῶν ἐκείνων διακοῦσαι τῶν τοῦ διδασκάλου λόγων καλόν . Αὐτοεῖναι , φησὶ , καὶ αὐτοζωὴν , καὶ αὐτοθεότητά φαμεν ἀρχικῶς μὲν , καὶ θεῖκῶς , καὶ αἰτιατικῶς , τὴν μίαν πάντων ὑπεράρχιον καὶ ὑπερούσιον ἀρχὴν καὶ αἰτίαν , μεθεκτῶς δὲ τὰς ἐκδιδομένας ἐκ Θεοῦ τοῦ ἀμεθέκτου προνοητεκὰς δυνάμεις , τὴν αὐτοουσίωσιν , αὐτοζώωσιν , αὐτοθέωσιν , ὧν τὰ ὄντα , οἰκείως ἐαυτοῖς μετέχοντα , καὶ ὄντα , καὶ ζῶντα , καὶ ἔνθεα καὶ ἔστι , καὶ λέγεται , καὶ τἄλλα ὡσαύτως . Ἀλλὰ τὰ μὲν ἀρκούντως εἰρήσθω τοτήμερον εἶναι · περὶ δὲ ἐκείνων τί φὴς , ὧ καλὲ Γρηγορᾶ ; δεῖ καὶ γὰρ ἐκεῖσε πάλιν ἐπανελθεῖν . Ἔχει ταύτας τὰς φυσικὰς δυνάμεις καὶ προόδους καὶ προνοίας , καὶ ἐνεργείας , καὶ αὐτομετοχὰς ὁ Θεὸς , ἢ οὐκ ἔχει · Ἔχει δηλαδὴ , καὶ ἀδιαιρέτως ἔχει , καὶ ἀσυνθέτως , καὶ ἀσυγχύτως , ὡς ὁ θεολόγος οὑτοσὶ διδάσκαλσς ἀπέδειξε μάλα λαμπρῶ , · καὶ εἷς ἐστι Θεὸς διὰ πάντων , ὃ δὴ καὶ προλαβὼν εἶπον , ἐνεργὸς , θελητικὸς , παντοδύναμος · καὶ ὁ τούτων ἐπιχειρῶν τῇ ἀνατροπῇ κακῶς ὡς οὐκ οἶδεν ὁπλίζει καὶ χεῖρα καὶ γλῶτταν κατὰ Θεοῦ . Καὶ ὁ μὲν , ὅστις ποτ´ ἂν εἴη , μετὰ τῶν δυσσεβῶν καὶ θεομάχων συντριβήσεται , ἡ δ´ ἱερὰ σύνοδος ἐκείνη καὶ καλῶς εἴπε καὶ θεοπρεπῶς τὸν Θεὸν ἔχειν ταῦτα μετά γε τοῦ θεολόγου τουτουΐ , καὶ τὸν τόμον καλῶς τε καὶ θεοφιλῶς τὸν ἰαρὸν τοῦτον ἐξέδωκε , καὶ συμφώνως αὐτῷ τε τούτῳ τῷ θεολόγῳ , τῷ μακαρίῳ Διονυσίῳ φημὶ , καὶ δὴ καὶ τοῖς λοιποῖς θεολόγοις Πατράσιν , ὃ δὴ καὶ προῖόντες αὐτίκα συναιρομένου Θεοῦ δείξομεν . Ἀλλ´ ἐπεὶ πρὸς τὸν περὶ ἐνεργείας Θεοῦ λόγον φέρων ἡμᾶς ὁ λόγος ἤγαγε , καιρὸς ἂν εἴη λοιπὸν πὸν παντελῆ λόγου , ὅσος τε περὶ ἑνώσεως καὶ διαφορᾶς , καὶ ὅσος περὶ τοῦ ἀκτίστου καὶ μεθεκτοῦ , καὶ ῥητοῦ , καὶ γνωστοῦ , καὶ ἀγνώστου , ταύτης , ἔκ γε τῶν ἀποστόλων τε καὶ Πατέρων , καὶ αὖθις ἀναλαβεῖν · ἐπειδὴ καὶ πρὸς τοῦτο πᾶς ὁ τῶν ἐναντίων σχεδὸν καὶ λόγος καὶ πόλεμος .
Lemmas: ᾤα ὁ κτίσμα ; αἱρέω ὁ ἀσέβεια , ὅς εἄν ἐθέλω , φημί , ἐπεί διά τέλος βλασφημέω γιγνώσκω . ὁ μέν γάρ θεοφόρος διδάσκαλος οὗτος ὁ θεός εἰμί οὗτος λέχος , οὖον καθό ὑπερούσιος καί ἀμέθεκτος , ἀλλά καθό , φημί , οὐσιοποιός καί μεθεκτός , καί πᾶς ἀγαθός αἴτιος . σύ δέ λέγω καί ἀντιτίθημι οὗτος ὁ ἐνέργεια σύ ὁ ἀνυπόστατος , μᾶλλον δέ ὁ ἀνύπαρκτος καθάπαξ , ὁ θεότης ὁ κτίστης , ὁ ποτέ μέν σχέσις , κατά σύ , μόνος εἰμί , καί πλέω οὐδείς , ποτέ δέ μέχρι φωνή μόνος εἰμί , μᾶλλον δέ μηδαμῶς εἰμί , ὡς ἄμη ὁ εἴρω διαλύω , κατά σός , καί χωρέω εἰς ὁ μή εἰμί . οὗτος καί γάρ ὁ ὁ σός κενός καί τερατώδης ὁ εἰμί θεολογία , ὅς προσεξευρίσκω τῆ θεολογία ὁ σός καθηγητής τε καί θεολόγος αὐτός παρά σεαυτοῦ · οὐδέ γάρ ἐκεῖνος , καίτοι γε καί Παλλάς ἑαυτοῦ βλασφημία τέμνω ὁδός , οὐδείς τίς ὁ τοιοῦτος ἐπέρχομαι εἶπον . ἀλλά δείδω μή διθεΐα περιπίπτω ἢ πολυθαῖᾳ , διά ὁ διάκρισις οὗτος ὁ θεῖος οὐσία καί ὁ περί αὐτός ; τοιοῦτος καί γάρ ὁ ὁ ἀφραίνω μορμολυκεῖον τε καί φόβητρον , ὅς οὐ ἀνήρ θορυβέω μᾶλλον , ἀλλά νήπιος γαλακτοτροφέω τε καί ψελλίζω · καί διά οὗτος ὁ ἀθεΐα ὡς ῥᾴδιος τε καί ἄπονος εἴλω , ναυαγέω ἐν ὀλίγος ὁ σωτηρία , οὖον ὁ σός φημί μόνος , ἀλλά καί ὁ πολύς ἕτερος ὁ σύ πείθω κακῶς . εἰκῇ ὅς · ῥέω γάρ οὖς σύ φύω , ὥστε ἀκούω . καί διά οὗτος ποῦ καί ὁ Κύριος ὁ ἀκροατής λέγω ὁ οἰκεῖος λόγος · ὁ ἔχω οὖς ἀκούω ἀκούω . εἰμί γάρ τίς οὗτος εὐπορέω εἰμί , ἀκούω εἄν ἑξῆς ὁ αὐτός θεολόγος ἐκεῖνος διέξειμι . οὐ ἄλλος δέ εἰμί τἀγαθόν φημί , ὁ λόγος δηλαδή , καί ἄλλος ὁ ὅς , καί ἄλλος ὁ ζωή , ἢ ὁ σοφία , οὐδέ πολύς ὁ αἴτιος , καί ἄλλος ἄλλος παρεκτικός θεότης , ὑπερέχω καί ὑφίημι · ἀλ εἷς Θεός ὁ ὅλος ἀγαθός πρόοδος , καί ὁ παρ´ ἐγώ ἐξυμνέω θεωνύμιο . καί πάλιν · οὖον γάρ οὐσία τις θεῖος ἢ ἀγγελικός εἰμί φημί ὁ αυτοειμι , ὁ εἰμί ὁ εἰμί πᾶς αἴτιος · μόνος γάρ ὁ εἰμί ὁ πᾶς καί αὐτός ὁ εἰμί ὁ ὑπερούσιος ἀρχή , καί οὐσία , καί αἴτιος · οὐδέ ζωογόνος ἄλλος θεότης παρά ὁ ὑπερθέω πᾶς ὅσος ζῶ , καί ὁ αὐτοζωή αἴτιος ζωή , οὔτε συναιρέω εἶπον , ἀρχικός ὁ εἰμί , καί δημιουργικός οὐσία , καί ὑπόστασις , ἄς τις καί θεός ὁ εἰμί , καί δημιουργός αὐτοσχεδιάζω ἀποστοματίζω , ὅς ἀληθής καί κύριος εἶπον οὔτε αὐτός οἶδα ἅτε δή οὐ εἰμί , οὔτε ὁ πατήρ αὐτός . προσέχω ; οὐχ ὡς οὐσία , φημί , ἢ ὑπόστασις διακρίνω ἀφίημι ὁ Θεός ὁ ὅς , καί ὁ ζωή , καί ὁ ἀγαθός , καί ὁ σοφία καί ἄλλος , « ὅς ὡς θεός καί δημιουργός ὁ κτίσμα ἄγω αὐτός αἴτιος · οὗτος γάρ ὁ ὁ πολυθεΐα ἄντικρυς · ἀλ ἐν φημί ὁ ὑπερούσιος πᾶς αἴτιος , καί αὐτός οὗτος φημί ὁ ἑαυτοῦ πρόοδος , καί δή καί ὁ κτίσμα , ὁ μέν δημιουργικός ὡς κτίσμα αὐτός , ὁ δέ φυσικός , ὡς ἰδίωμα αὐτός φυσικός , ὡς καί ὁ μέγας φημί Βασίλειος . Δύναμις γάρ οὖον καθ´ ἑαυτοῦ ὑφίστημι , ἀλ ἐνθεωρέω ὁ ὑπερούσιος ἐκεῖνος οὐσία , Διονύσιος οὗτος φημί , ὡς εἰμί σύν ἐκεῖνος οὗτος . Ἀχώριστος γάρ καθάπαξ ἐκεῖνος , καί ἀδιαίρετος , ὡς ὁ ἥλιος ἀκτίς , καί ἀπαύγασμα ὁ πυρός , εἷς θεός ὁ ἅπας , τρισυπόστατος τε καί παντοδύναμος . μᾶλλος δέ καί αὖθις αὐτός ἐκεῖνος διακούω ὁ ὁ διδάσκαλος λόγος καλός . αυτοειμι , φημί , καί αὐτοζωή , καί αὐτοθεότης φημί ἀρχικός μέν , καί θεῖος , καί αἰτιατικός , ὁ εἷς πᾶς ὑπεράρχιος καί ὑπερούσιος ἀρχή καί αἴτιος , μεθεκτός δέ ὁ ἐκδίδωμι ἐκ Θεός ὁ ἀμέθεκτος προνοητεκὰς δύναμις , ὁ αὐτοουσίωσις , αυτοζωον , αυτοθεω , ὅς ὁ εἰμί , οἰκεῖος ἑαυτοῦ μετέχω , καί εἰμί , καί ζῶ , καί ἔνθεος καί εἰμί , καί λέγω , καί ἄλλος ὡσαύτως . ἀλλά ὁ μέν ἀρκούντως εἴρω τοσημερον εἰμί · περί δέ ἐκεῖνος τίς φημί , ἵημι καλός Γρηγορά ; δεῖ καί γάρ ἐκεῖσε πάλιν ἐπανέρχομαι . ἔχις οὗτος ὁ φυσικός δύναμις καί πρόοδος καί πρόνοια , καί ἐνέργεια , καί αὐτομετοχή ὁ θεός , ἢ οὐ ἔχω · ἔχις δηλαδή , καί ἀδιαιρέτως ἔχω , καί ἀσύνθετος , καί ἀσύγχυτος , ὡς ὁ θεολόγος οὗτος διδάσκαλσς ἀποδείκνυμι μάλα λαμπρός , · καί εἷς εἰμί θεός διά πᾶς , ὅς δή καί προλαμβάνω εἶπον , ἐνεργός , θελητικός , παντοδύναμος · καί ὁ οὗτος ἐπιχειρέω ὁ ἀνατροπή κακῶς ὡς οὐ οἶδα ὁπλίζω καί χείρ καί γλῶσσα κατά Θεός . καί ὁ μέν , ὅστις ποτ εἄν εἰμί , μετά ὁ δυσσεβής καί θεομάχος συντρίβω , ὁ δδʹ ἱερόv σύνοδος ἐκεῖνος καί καλῶς εἶπον καί θεοπρεπῶς ὁ θεός ἔχω οὗτος μετά γε ὁ θεολόγος οὗτος , καί ὁ τόμος καλῶς τε καί θεοφιλῶς ὁ ἰάρ οὗτος ἐκδίδωμι , καί σύμφωνος αὐτός τε οὗτος ὁ θεολόγος , ὁ μακάριος Διονύσιος φημί , καί δή καί ὁ λοιπός θεολόγος πατήρ , ὅς δή καί πρόειμι αὐτίκα συναίρω Θεός δείκνυμι . Ἀλ ἐπεί πρός ὁ περί ἐνέργεια Θεός λόγος φέρω ἐγώ ὁ λόγος ἄγω , καιρός εἄν εἰμί λοιπός πως παντελής λόγος , ὅσος τε περί ἕνωσις καί διαφορά , καί ὅσος περί ὁ ἄκτιστος καί μεθεκτός , καί ῥητός , καί γνωστός , καί ἄγνωστος , οὗτος , ἐκ γε ὁ ἀπόστολος τε καί Πατέρων , καί αὖθις ἀναλαμβάνω · ἐπεί καί πρός οὗτος πᾶς ὁ ὁ ἐναντίος σχεδόν καί λόγος καί πόλεμος .