cogPG.PG151 373
Οὕτω δὲ διὰ πάντων τούτων ἐξεληλεγμένοι , ποοσεκλήθησαν παρὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς μετάνοιαν , πολλὰ πρότερον τοῦ γαληνοτάτου βασιλέως ἡμῶν μὴ ἀποπηδῆσαι τοῦ καλοῦ τῆς μετανοίας φαρμάκου λάγοις πολὺ τὸ ἐπαγωγὸν καὶ χάριεν ἔχουσι παρακεκληκότος αὐτούς . Οἱ δὲ οὐ κατεδέξαντο , ἄντικρυς λέγοντες , Τὰς ὁδούς σου εἰδέναι οὐ βούλομαι . Ἐνέμενον γὰρ οἷς κακῶς ἔγνωσαν ἐξ ἀρχῆς . Διὰ ποῦτο κελεύσει θείᾳ τοῦ κρατίστου βασιλέως ἡμῶν καὶ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου ἀνεγνώσθη Τόμος ἐπὶ καθαιρέσει μὲν προβὰς πρὸ καιροῦ τινος τοῦ Ἐφέσου , τοῦ Γάννου καὶ ἑτέρων , ὡς τὰ Βαρλαὰμ καὶ Ἀκινδύνου νενοσηκότων · μήπω δὲ εἰς ἔργον προβὰς , διὰ τὸ τὴν ἐπιστροφὴν αὐτῶν καὶ μετάνοιαν ἀναμένειν , καὶ πᾶσι τρόποις καὶ μηχαναῖς ἀνακαλεῖσθαι ταύτην ὅλῃ προθυμίᾳ τε καὶ σπουδῇ . Καὶ ἀναγνωσθέντος , ἤρξατο ὁ τιμεώτατος μέγας χαρτοφύλαξ καὶ ὕπατος των φιλοσόφων , καὰ τὸ ἐκκλησιαστικὸν ἔθος , ἐρωτᾷν ἕκαστρν ὅπερ ἔχει γνώμης περὶ τῶν κατὰ μέρος λαληθέντων τε καὶ ἀέκτασθέντων δογματικῶν κεφαλαίων . Καὶ πάντες Ἀνὶ στόματι ὡς ἐξ ἑνὸς κινούμενοι Πνεύματος , μετὰ τοῦ ἡνωμένου καὶ θεοπρεπῆ διάκρισιν καὶ διαφοράν τῆς θεία ; οὐσίας καὶ ἐνεργείας φανερῶς ὡμολόγησαν , τοῖς θεολόγοις ἑπόμενοι , ἄκτιστόν τε τὴν θείαν ἐνέργεκαν , οὐ δῆτα καὶ τὴν οὐσίαν ἔστερξαν . Καὶ θεότητα καὶ ταύτην δὴ τὴν θείαν ἐνέργειαν ὀνομάζεσθαι παρὰ τῶν αὐτῶν θεολόγων ἀκούσαντες , ἀσμένως ἐδέξαντο . Ἐπὶ τοτοις ἐρωτηθείς καὶ ὁ ἁγιώτατος καὶ οἱκουμενικὸς πατριάρχης καὶ αὐτὸς τὴν οἰκείαν γνώμην ἐξενεγκεῖν , λόγον τε διεξελθὼν πρότερον περὶ Ἐαφορᾶς θείας οὐσίας καὶ θείας ἐνεργείας , καὶ τοὺς σπαρὰ τῶν ἁγίων λεγομένους τῆς διαφορᾶς τρόπους , πάντα καλῶς καὶ κατὰ μέρος διευκρινήσας , ἔτι τε καὶ τὸ ἡνωμένον καὶ ἀχώριστον ταύτης πρὸς τὴν θείαν οὐσίαν ἀποδείξας , ἐν οἷς καὶ ἄκτιστον ἐνέρχειαν , καὶ Θεότητα παρὰ τῶν ἁγίων εἰρῆσθαι ἀπεΘήνατο , τῆς πρὸς τοὺς διαφερομένους ἔπειτα παραινέσεως ὅλος ἐγένετο , παρακαλῶν , νουθετῶν , ἐλέγχων · πᾶσι τρόποις πρὸς μετάνοιαν αὐτοὺς ἐκκαλούμενος , καὶ τὴν πρὸς τοὺς ἁγίους κα τὴν ἱερὰν σύνδον συμφωνίαν , μετ´ ἔτι πλείστης προθυμίας καὶ σπουδῆς θεοφιλῶς προτρεπόμενος . Ὡς δὲ καὶ οὕτω τούτους ἑώρα ἀνιάτως ἐχοντας , τῶν τε προτέρων βλασφημιῶν ἐχομένους καθάπαξ , καὶ τὴν μετάνοιαν τηντάπασιν ἀποσειομένους , ζῆλον ἀναλαβὼν ἄξιον μὲ » ἑαυτοῦ καὶ τῆς ἐκ παιδὸς ἀρετῆς , ἄξιον δὲ τοῦ θρόνου , τὸν μὲν Ἐφέσου καὶ τὸν Γάννου τῶν ἀρχιερατικῶν συμβόλων καὶ πάσης ἱερωσύνης ἀπογυμνοῖ , αοῦτο καὶ τῆς ἱερᾶς συμψηφισαμένης συνόδου · οἱ δὲ σὺν αὐτοῖς ἕτεροι , οἱ τε τῆς αἱρέσεως προῖστάμενοι , καὶ οἱ τούτοις κακῶς ἑπόμενοι , τὴν καταδίκην μεθ´ ἑαυτῶν ἔχοντες , ἀποπέμπονται , τινῶν συγγνώμην αἰτησάντων , καὶ διὰ μετανοίας ταύτης τετυχηκότων . Καὶ ἡμὲν συνέλευσις αὕτη ἐν τούτοις ἐτελεύτησε . Ἡμέραι δ´ ἐξ ἐκείνου παρεῤῥύησαν ὀλίγαι , οὕτω τοῦ γαληνοτάτου καὶ ἁγίου βασιλέως ἡμῶν κελεύσαντο · καὶ μετανοίας ἐντεῦθεν θύραν τοῖς διαφερομένοις σοφῶς ὑπανοίγοντος · τῶν δὲ καὶ ἔτι ἀνιάτως ἐχόντων , ἔδοξε δίκαιον σύνοδον ἑτέραν πάλιν συγκροτηθῆναι , ὥστε δι´ ἐξετάσεως φανερωτέραν γενέσθαι περὶ τῶν προβεβλημένων τὴν τῆς εὐσεβείας ἀλήθειαν ἐκ τῶν τοῖς ἁγίοις τεθεολογημένων . Καὶ δῆ γενομένης , τῶν ἑτεροδοξούντων ἀπαντῆσαι μὴ βουληθέντων , ἀλλ´ ἀπειπόντων τοῦτο ναθάπαξ , ὁ εὐσεβέστατος ἐκέλευσε βασιλεὺς , πολλῶν δογματικῶν κεφαλαίων προβεβλημένων εἰς ζήτησιν , πρῶτον μὲ εἰ ἔστιν ἐπὶ Θεοῦ θεοπρεπὴς διάκρισις οὐσίας καν ἐνεργείας · ἔπειτα διακρίσεως ἀναφανείσης , πότεΚρον ἡ ἐνέργεια αὕτη κτιστή ἐστιν , ἢ ἄκτιστος · τοίτον δὲ εἴγε ἄκτιστος ἀποδειχθείη ἡ θεοπρεπής αὕτη ἐνεργείᾳ , πῶς ἄν τις ἐκφύγοι τὸ μὴ παρὰ τοῦτο αύνθετον τὸν Θεὸν εἶναι νομίζειν , ὅπερ οἱ ἑτεροδοξοῦντες προφέρειν τολμῶσι τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ . Τέταρτον δὲ , εἴγε ἡ φωνὴ τῆς Θεότητος οὐκ ἐπὶ τῆς οὐσίας μόνον , ἀλλὰ καὶ τῆς θείας ἐνεργείας παρὰ τῶν θεολόγων ὕμνηται . Καὶ ἐκ τούτου γὰρ τὴν τῆς διθεῖας ἀμορφίαν τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ κατὰχέουσιν οἱ ταύτης πολέμιοι . Πέμπτον δὲ , εἴπερ οἱ θεολόγοι κατά τι τὴν οὐσίαν τῆς ἐνεργείας ὑπερκεῖσθαί φασιν , ἐπεὶ καὶ τοῦτο τοῖς ἐναντιουμένοις ὑπὸ μέμψιν τελεῖ . Καὶ λοιπὸν ἔτι Θεοῦ μετεχομένου , πότερον κατὰ τὴν οὐσίαν μετοχὴ , ἢ κατὰ τὴν ἐνέργειαν . Τοσούτων προκειμένων ἡμῖν ζητημάτων ἀρτίως , οὐ χρὴ περὶ πάντων ὁμοῦ ποιῆσθαι τοὺς λόγους · γένοιτο γὰρ ἂν οὕτως ἡ τοῦ ζητουμένου κατάληψις οὐδαμῶς ἀκριβής , οὐδὲ κατὰ τὴν ἡμετέραν πρόθεσιν , ἀλλὰ περὶ ἑκάστου ἰδίᾳ διαλάβωμεν , ἃ δὴ τοῖς ἀπλανέσι χρώμενοι τοῖς σεπτοῖς θεολόγοις . Καὶ πρῶτον εἰ δοκεῖ περὶ τοῦ πρώτου λέγωμεν · Ἄρʹ ἔστι θεοπρεπὴς διάκρισις ἐπὶ Θεοῦ οὐσίας καὶ ἐνεργείας , ὅπερ τοῖς διαφερομένοις ἀπείρηται , πολλά τε ἄλλα ἄτοπα καὶ πολυθεῖαν ἐκ τούτου συνάγειν οἰομένοις , ἢ ταυτὸν πάντη καὶ ἀδιάφορον ; Ταῦτα τοῦ κρατίστου βασιλέως κελεύσαντος , ἢ θεία σύνοδος τοῖς λεγομένοις πρισσχοῦσα . Οὐκ ἄλλην , εἶπον , ἴσμεν ὁδὸν , θειότατε βασιλεῦ , ῥφδίως πρὸς ἀλήθειαν φέρουσαν ἢ ταύτην ἣν ἀρτίως ἡμῖν ὧπέδειξας · καὶ τῶν θεολόγων ὡς ἔχουσι περὶ τούτων γνώμης εἰς ἐπήκοον πάντων ἀναγνωσθέντων , ἀπεδείχθη ὅτι οἱ μὴ μετὰ τοῦ ἡνωμένου καὶ τὸ διακεκριμένον τῆς θείας οὐσίας καὶ ἐνεργείας πρεσβεύοντες ἄθεοί τέ εἰσι καὶ πολλοῖς ἑτέροις ἀτότοις ἑαυτοὺς περιβάλλουσι . Κατὰ γὰρ τὸν μέγαν Διονύσιον , Τὸ μηδεμίαν δόναμιν ἢ ἐνέροειαν Ξχον οὖτε ἔστιν , οὔτε τί ἐστιν · οὔτε ἔστι παντελῶς αὐτοῦ θέσις ἢ ἀραίρεσις . Τὸ δὲ ἔχον , οὗ ἔχει κατά τι διαφέρει πάντως . Εἰ οὖν οὐκ ἔστι διαφορὰ τῆς θείας οὐσίας καὶ ἐνεργείας , οὐκ ἔστιν ἔχειν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἐνέργειαν . Τὸ δὲ μὴ ἔχον ἐνέργειαν ἀνενέργητόν ἐστι , τὸ δὲ ἀνενέργητον καὶ ὰνύπαρκτον . Τοῦ δὲ θεοφόρου Δαμασκηνοῦ γράφοντος , Ἕργοι μὸν θείας φύσεως ἡ προαιώνιος γέννησις · ἔργον
Lemmas: οὕτως δέ διά πᾶς οὗτος ἐξελέγχω , ποοσεκλήθησαν παρά ὁ ἐκκλησία εἰς μετάνοια , πολύς πρότερος ὁ γαληνότατος βασιλεύς ἐγώ μή ἀποπηδάω ὁ καλός ὁ μετάνοια φάρμακον λαγός πολύς ὁ ἐπαγωγός καί χάριεν ἔχω παρακαλέω αὐτός . ὁ δέ οὖον καταδέχομαι , ἄντικρυς λέγω , ὁ ὁδός σύ οἶδα οὖον βούλομαι . ἐμμένω γάρ ὅς κακῶς γιγνώσκω ἐκ ἀρχή . Ζεύς Πούτο κελεύω θεῖος ὁ ἀγαθός βασιλεύς ἐγώ καί ὁ ἅγιος καί οἰκουμενικός πατριάρχης ἀναγιγνώσκω Τόμος ἐπί καθαίρεσις μέν προβαίνω πρό καιρός τις ὁ Ἔφεσος , ὁ Γάννος καί ἕτερος , ὡς ὁ Βαρλαάμ καί Ἀκίνδυνος νοσέω · μήπω δέ εἰς ἔργον προβαίνω , διά ὁ ὁ ἐπιστροφή αὐτός καί μετάνοια ἀναμένω , καί πᾶς τρόπος καί μηχανή ἀνακαλέω οὗτος ὅλος προθυμία τε καί σπουδή . καί ἀναγιγνώσκω , ἄρχω ὁ τίμιος μέγας χαρτουλάριος καί ὕπατος ὁ φιλόσοφος , καή ὁ ἐκκλησιαστικός ἔθος , ἐρωτάω ἕκαστρν ὅσπερ ἔχω γνώμη περί ὁ κατά μέρος λαλέω τε καί ἀκτάζω δογματικός κεφάλαιος . καί πᾶς ἰδμάν στόμα ὡς ἐκ εἷς κινέω πνεῦμα , μετά ὁ ἑνόω καί θεοπρεπής διάκρισις καί διαφορά ὁ θεῖος ; οὐσία καί ἐνέργεια φανερῶς ὁμολογέω , ὁ θεολόγος ἕπομαι , ἄκτιστος τε ὁ θεῖος ἐνεργέω , οὖον δῆτα καί ὁ οὐσία στέργω . καί θεότης καί οὗτος δή ὁ θεῖος ἐνέργεια ὀνομάζω παρά ὁ αὐτός θεολόγος ἀκούω , ἄσμενος δέχομαι . ἐπί τότος ἐρωτάω καί ὁ ἅγιος καί οἰκουμενικός πατριάρχης καί αὐτός ὁ οἰκεῖος γνώμη ἐκφέρω , λόγος τε διεξέρχομαι πρότερος περί ἀφοράω θεῖος οὐσία καί θεῖος ἐνέργεια , καί ὁ σπαράω ὁ ἅγιος λέγω ὁ διαφορά τρόπος , πᾶς καλῶς καί κατά μέρος διευκρινέω , ἔτι τε καί ὁ ἑνόω καί ἀχώριστος οὗτος πρός ὁ θεῖος οὐσία ἀποδείκνυμι , ἐν ὅς καί ἄκτιστον ἐνέρχομαι , καί θεότης παρά ὁ ἅγιος εἴρω ἀπονέομαι , ὁ πρός ὁ διαφέρω ἔπειτα παραίνεσις ὅλος γίγνομαι , παρακαλέω , νουθετέω , ἐλέγχω · πᾶς τρόπος πρός μετάνοια αὐτός ἐκκαλέω , καί ὁ πρός ὁ ἅγιος ἄν ὁ ἱερά σύνδος συμφωνία , μετέ ἔτι πλεῖστος προθυμία καί σπουδή θεοφιλῶς προτρέπω . ὡς δέ καί οὗτος οὗτος ὁράω ἀνίατος ἔχω , ὁ τε πρότερος βλασφημία ἔχω καθάπαξ , καί ὁ μετάνοια τηντάπασιν ἀποσείω , ζῆλος ἀναλαμβάνω ἄξιος ἐγώ » ἑαυτοῦ καί ὁ ἐκ παῖς ἀρετή , ἄξιος δέ ὁ θρόνος , ὁ μέν Ἔφεσος καί ὁ Γάννος ὁ ἀρχιερατικός σύμβολον καί πᾶς ἱερωσύνη ἀπογυμνόω , αοῦτο καί ὁ ἱερός συμψηφίζω σύνοδος · ὁ δέ σύν αὐτός ἕτερος , ὁ τε ὁ αἵρεσις προϊστάμενος , καί ὁ οὗτος κακῶς ἕπομαι , ὁ δίκη μεθ´ ἑαυτοῦ ἔχω , ἀποπέμπω , τις συγγνώμη αἰτέω , καί διά μετάνοια οὗτος τυγχάνω . καί ἠμέν συνέλευσις οὗτος ἐν οὗτος τελευτάω . Ἡμέραι δδʹ ἐκ ἐκεῖνος παραλέγω ὀλίγος , οὗτος ὁ γαληνότατος καί ἅγιος βασιλεύς ἐγώ κελεύω · καί μετάνοια ἐντεῦθεν θύρα ὁ διαφέρω σοφός ὑπανοίγω · ὁ δέ καί ἔτι ἀνίατος ἔχω , δοκέω Δίκαιος σύνοδος ἕτερος πάλιν συγκροτέω , ὥστε δις ἐξέτασις φανερός γίγνομαι περί ὁ προβάλλω ὁ ὁ εὐσέβεια ἀλήθεια ἐκ ὁ ὁ ἅγιος θεολογέω . καί δῆ γίγνομαι , ὁ ἑτεροδοξέω ἀπαντάω μή βούλομαι , ἀλ ἀπολέγω οὗτος ναθάπαξ , ὁ εὐσεβής κελεύω βασιλεύς , πολύς δογματικός κεφάλαιος προβάλλω εἰς ζήτησις , πρῶτος ἐγώ εἰμί εἰμί ἐπί Θεός θεοπρεπής διάκρισις οὐσία καν ἐνέργεια · ἔπειτα διάκρισις ἀναφαίνω , Κότερος ὁ ἐνέργεια οὗτος κτίστης εἰμί , ἢ ἄκτιστος · τέῳ δέ εἰ ἄκτιστος ἀποδείκνυμι ὁ θεοπρεπής οὗτος ἐνέργεια , πῶς ἄν τις ἐκφεύγω ὁ μή παρά οὗτος ἀνύω ὁ θεός εἰμί νομίζω , ὅσπερ ὁ ἑτεροδοξέω προφέρω τολμάω ὁ ὁ Θεός ἐκκλησία . τέταρτος δέ , εἰ ὁ φωνή ὁ θεότης οὐ ἐπί ὁ οὐσία μόνος , ἀλλά καί ὁ θεῖος ἐνέργεια παρά ὁ θεολόγος ὑμνέω . καί ἐκ οὗτος γάρ ὁ ὁ διθεΐα ἀμορφία ὁ ἐκκλησία ὁ Θεός καταχέω ὁ οὗτος πολέμιος . Πέμπτος δέ , εἴπερ ὁ θεολόγος κατά τίς ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια υπερκειεπομαι φημί , ἐπεί καί οὗτος ὁ ἐναντιόομαι ὑπό μέμψις τελέω . καί λοιπός ἔτι Θεός μετέχω , πότερος κατά ὁ οὐσία μετοχή , ἢ κατά ὁ ἐνέργεια . τοσοῦτος πρόκειμαι ἐγώ ζήτημα ἄρτιος , οὖον χρή περί πᾶς ὁμοῦ ποιέω ὁ λόγος · γίγνομαι γάρ εἄν οὕτως ὁ ὁ ζητέω κατάληψις οὐδαμῶς ἀκριβής , οὐδέ κατά ὁ ἡμέτερος πρόθεσις , ἀλλά περί ἕκαστος ἴδιος διαλαμβάνω , ὁ δή ὁ ἀπλανής χράω ὁ σεπτός θεολόγος . καί πρῶτος εἰμί δοκέω περί ὁ πρῶτος λέγω · ἄρα εἰμί θεοπρεπής διάκρισις ἐπί Θεός οὐσία καί ἐνέργεια , ὅσπερ ὁ διαφέρω ἀπεῖπον , πολύς τε ἄλλος ἄτοπος καί πολυθεΐα ἐκ οὗτος συνάγω οἴομαι , ἢ τατός πάντῃ καί ἀδιάφορος ; οὗτος ὁ ἀγαθός βασιλεύς κελεύω , ἢ θεῖος σύνοδος ὁ λέγω πρισσχουω . οὐ ἄλλος , εἶπον , οἶδα ὁδός , θεῖος βασιλεύς , ῥφδίως πρός ἀλήθεια φέρω ἢ οὗτος ὅς ἄρτιος ἐγώ ἐπιδείκνυμι · καί ὁ θεολόγος ὡς ἔχω περί οὗτος γνώμη εἰς ἐπήκοος πᾶς ἀναγιγνώσκω , ἀποδείκνυμι ὅτι ὁ μή μετά ὁ ἑνόω καί ὁ διακρίνω ὁ θεῖος οὐσία καί ἐνέργεια πρεσβεύω ἄθεος τε εἰμί καί πολύς ἕτερος ἄτοτος ἑαυτοῦ περιβάλλω . κατά γάρ ὁ μέγας Διονύσιος , ὁ μηδείς δόναμιν ἢ ενεροαν Ξχον οὔτε εἰμί , οὔτε τίς εἰμί · οὔτε εἰμί παντελῶς αὐτός θέσις ἢ ἀραίρεσις . ὁ δέ ἔχω , ὅς ἔχω κατά τίς διαφέρω πάντως . εἰμί οὖν οὐ εἰμί διαφορά ὁ θεῖος οὐσία καί ἐνέργεια , οὐ εἰμί ἔχω ὁ οὐσία ὁ Θεός ἐνέργεια . ὁ δέ μή ἔχω ἐνέργεια ἀνενέργητος εἰμί , ὁ δέ ἀνενέργητος καί ανύπαρκτος . ὁ δέ θεόφορος Δαμασκηνός γράφω , ἔργω πορθμός θεῖος φύσις ὁ προαιώνιος γέννησις · ἔργον