cogPG.PG151 496
δι ἐκείνη . Ὃρα δὲ καὶ τὸν λόγον ὅπως ὁ διὸάσναλος ἀμφιβόλως καὶ οὐχ ὁριστικῶς προάγει . Ἡ τὸ φῶς γάρ ησιν , ἢ τὴν ζωὴν , ἢ τὸ ἀγαθόν . Καὶ πάλιν , Ὅλον ὅπερ ἐστὶ ζωὴν ὄντα , καὶ φῶς , καὶ ἀγαθόν . Τὸ δὲ , τοῦτο , ἢ ἐκεῖνο . ἢ ἄλλο , καὶ τὸ ὅλον ὅπερ ἐστὶ δείκνυσι τὸ μὲν κυρίως ὃν ἐκείνης ὁποῖόν τί ἐστιν εἰπεῖν ἀγνοοῦντα , τοῦτο γὰρ αὐτὸ καὶ κοινὸν τῆς ἡμῶν πίστεως ἀξίωμα , καθ´ ὑπόθεσιν δὲ μᾶλλον τὸν λόγον προάγοντα , καὶ τὴν ὑπόθεσιν δ´ αὐτὴν εὐθὺς ἀναιροῦντα τὴν ἑαυτοῦ , τῷ ἐπαγαγεῖν , Ὅλον όπερ ἐστί . Τὸ δὲ καὶ λόγοις . καὶ λογογράφοις ἄνωθεν ἑθον , ἐν τοῖς ἀγνοουμένοις , οὕτω τὴν τοῦ λόγου χρείαν ἀναπληροῦν . Γρηγόριος γοῦν , ὁ τῆς θεολογίας ὅπώνυμος , τὸν περὶ δημιουργίας τῶν ἀγγέλων ποιούμενος λόγον , ἐπειδὴ τὸ πεφυκὸς , καὶ τὰς οὐσίας κείνων ἀγνοῶν ἦν , Εἴτε νοερὰ , φησὶ , πνεύματα , ἴτε πῦρ οἷον ἄβλον καὶ ἀσώματον , εἴτε τινὰ φύσιν ἄλλην ὅτι ἐγγυτάτω τῶν εἰρημένων , ταύτας ὑποληπτέον . Καὶ περὶ τοῦ πρωτοπλάστου πάλιν ὁ αὐτὸς , καὶ τοῦ παραδείσου , Τοῦτον ἔθετο μὲν , φησὶν , ἐν τῷ παραδείσῳ , ὅστις ποτὲ ἦν ὁ παράδεισος οὗτος , τῷ μὐτεξουσίῳ τιμήσας . Εἰ δέ τις ἑκ τῶν ἐνεργειῶν λέγοι καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν οὐσίαν αὐτῶν τὰ θεία διαΤαίνειν ὀνόματα , οὐ διαφερόμεθα · μᾶλλον μὲν οὖν ταὶ συμφρονοῦμεν καὶ συνάδομεν τοῖς οὕτω ταυτὶ καὶ φρονοῦσι , καὶ λέγουσι · θεολόγοι καὶ γὰρ , καὶ τῶν ἡμετέρων λόγων καθηγεμόνες τε καὶ διδάσκαλοι , ἐπεὶ καὶ τὸ Θεὸς καὶ τὸ Λόγος , καὶ δὴ καὶ αὐτὸ τὸ τῇς οὐσίας ὄνομα , καίτοι γε τῶν ἐνεργειῶν ὄντα κατὰ τούτους αὐτοὺς , καὶ ἐπὶ αὐτὴν τὴν οὐσίαν ἀνάγεται , διὰ τὸ ἐκείνης ἀνώνυμόν τε καὶ ὑπερώνυ - Ἀλλ´ ὁ φιλόσοφος οὐχ οὕτω φησὶν , ἀλλ´ ὁνόματα ταῦτ´ εἶναι πραγμάτων ἔρημα , οὐ κατὰ τῶν ἐνεργειῶν , καὶ τῶν ἄλλων φυσικῶν ἰδιωμάτων λεγόμενα τοῦ Θεοῦ . Πῶς γὰρ , φησὶν , οὐσίας ὄντος τοῦ Θεοῶ μόνης , καὶ φυσικὸν οὐδὲν οὐδαμῶς παρεπόμενον κεκτημένης , ὃ δή φησι καὶ Εὐνόμιος , καθ´ ἦς δήπου καὶ τὰ ὀνόματα λέγεται , μᾶλλον δ´ ἅπερ αὐτὴ ἡ τοῦ Θεοῦ οὐσία κατ´ αὐτούς φημι τούτους ἐστί ; Καίτοι γε καὶ τὸν μέγαν Βασίλειον αὐτὸς ἡμῖν ἀναγνοὺς δι´ αὐτοῦ πρὸ βραχέος οὐτωσὶ λέγοντα , Εἴπερ εἰς τὴν οὐσίαν φέροντες πάντα τὰ θεῖα ὀνόματα καταθήσομεν , οὐ μόνον σύνθετον , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομοιομερῶν συγκείμενον τὸν Θεὸν ἀποδείζομεν , διὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο ὑφ´ ἑκάστου τῶν ὀνομάτων σημαίνεσθαι . Καὶ προφέρει τὸ πρὸς Εὐστάθιον αὐτοῦ φημι τούτου τοῦ διδασκάλου , Πάντα τὰ θεοπρεπῆ , λέγον , ὀνόματα καὶ νοήματα ὀμοτίμως ἔχει πρὸς ἄλληλα , τῷ μηδέν τι περὶ τὴν τοῦ ὑποκειμένου διαφωνεῖν σημασίαν.Οὐ γὰρ ἐπ´ ἄλλο τι ὑποκείμενον τὴν διάνοιαν χειραγωγεῖ τοῦ ἀγαθοῦ ἡ προσηγορία , ἐφ´ ἕτερον δὲ τοῦ δυνατοῦ καὶ τοῦ σοφοῦ καὶ τοῦ δικαίου , ἀλλ´ ὅσαπερ ἂν εἴποις ὀνόματα , ἓν διὰ πάντων ἐστὶ τὸ σημαινόμενον · κἂν Θεὸν εἴπῃς , τὸν αὐτὸν ἐνεδείξω , ὃν διὰ τῶν λοιπῶν ὀνομάτων ἐνόησας . Καὶ ταῦτά φησι Γρηγορᾶς , οὐ μᾶλλον τῆ συνόδω καὶ τῷ ταύτης ἀντιλέγειν τόμῳ προῃρημένος ἢ τὸα μέγαν , ὡς ᾤετο , δεικνὸς ἐαυτῷ ἀντικαθιστάμενόν τε καὶ ἀντιλέγοντα . Τοῦ γὰρ αὐτοῦ κάκεῖνα καὶ ταῦτα εἰ καὶ δοκεῖ τὰ ἡμέτερα προβάλλεσθαι δῆθεν , μὴ σνιεὶ ὅτι ἐκεῖ μὲν ὁ μέγας , ἄλλο καὶ ἄλλο λέγων τὸ σημαινόμενον ὑπό γε τῶν θείων ὀνομάτων , τὸ τοῦ Θεοῦ διακεκριμένον ὑποσημαίνει διὰ τῆς τῶν φυσικῶν αὐτοῦ θεολογίας , ἐνταῦθα δὲ τὸ ὑποκείμενον ἓν εἶναι λέγων τοῖς ὀνόμασι καὶ τοῖς πράγμασι πᾶσιν , ἐφ´ ὧν τὰ ὁνόματα , τὸ ἡνωμένον θεολογεῖ τοῦ Θεοῦ καὶ ἀδιαίρετον καὶ ἀσύγχυτον , ἐπειδὴ καὶ μία ἡ τοῦ Θεοῦ οὐσία , ᾗ δὴ καὶ τὰ περὶ αὐτὴν οὐσιώδη ἀχωρίστως τε καὶ ἀδιασπάστως παρέπεται , καθ´ ὧν δηλαδὴ καὶ τὰ θεῖα ὀνόματα , καὶ εἴς ὁ διὰ πάντων τε καὶ ἐν πᾶσι τρισυπόστατός τε καὶ παντοδύναμος Θεὸς ἡμῖν γνωριζόμενός τε καὶ προσκυνούμενος . Ὃ δὴ καὶ Διονύσιος ὁ μέγας ἐν τοῖς Περὶ τῶν θείων ὀνομάτων τούτων ὡσαύτως φιλοσοφῶν , καθὰ δὴ καὶ αὐτοὶ φθάσαντες ἔφημεν , Οὐκ ἄλλο δὲ εἶναι , φησί . τἀγαθὸν φαμεν , καὶ ἄλλο τὸ ὃν , καὶ ἄλλο τὴν ζωὴν . ἢ τὴν σοφίαν · οὐδὲ πολλὰ τὰ αἴτια , καὶ ἄλλων ἄλλας παρεκτικὰς θεότητας ὑπερεχούσας καὶ ὑφειμέναε , ἀλλ´ ἑνὸς Θεοῦ τὰς ὅλας ἀγαὺὰς προόδους , καὶ τὰσς παρ´ ἡμῶν ἐξυμνουμένας θεωνυμίας · καὶ τὴν μὲν εἶναι τῆς παντελοῦς τοῦ ἑνὸς Θεοῦ προνοίας ἐκφαντικὴν , τὰς δὲ τῶν ὁλικωτέρων τοῦ αὐτοῦ καὶ μερικωτέρων . Ἀλλ´ οὐδ´ ἐκεῖνο συνιδεῖν , ὁ φιλόσοφος οὐδαμῶς ἐδυνήθη , ὡς τὰ ὀνόματα ταῦτα τῶν τοῦ Θεοῦ φυσικῶν ἰδιωμάτων ἔχει μὲν καὶ ἡ θεία φύσις ἰδίᾳ κατ´ αὐτῆς ἐκείνης ὡς αἰτίας αὐτῶν λεγόμενα , ἔχει δὲ καὶ ὑς ὑπερώνυμος , ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῆς καὶ φυσικῶν ὀνομαζόντων ἡμῶν ταύτην ἀπορίᾳ φυσικου τινος ὀνόματος . Ὅτε μὲν οὖν κατὰ τούτους τοὺς λόγους ἐπ´ αὐτῆς τῆς φύσεως τὰ τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων ταύτης ὀνόματα λαμβάνοντες λέγομεν , ἕν ἐστι τὸ δηλούμενον ὁ Θεὸς , κατ´ αὐτὴν δηλονότι τὴν οὐσίαν . Οὐ γὰρ ἐπ´ ἄλλο τι ὑποκείμενον , φησὶν ὁ διδάσκαλος , χειραγωγεῖ τὴν διάνοιαν τοῦ ἀγαθοῦ ἡ προσητ γορία , ἐφ´ ἕτερον δὲ τοῦ δυνατοῦ , καὶ τοῦ σοφοῦ , καὶ τοῦ δικαίου · ἀλλ´ ὅσαπερ ἂν εἴποις ὀνόματα , ἓν διὰ πάντων ἐστὶ ιὸ σημαινόμενον , ὁ Θεὸς , κατ´ οὐσίαν , ὅπερ ἔφθην εἰπών · ὅταν δὲ τὰ θεῖα ταῦτα ὀνόματα κατ´ ἐκείνων λέγηται τῶν τῆς θείας φύσεως ἰδιωμάτων , ὧν καὶ καθ´ ὕπαρξιν , καὶ κυρίως εἰσὶν ὀνόματα , τηνικαῦτα οὐ πρὸς ἕν τι καὶ τὸ αὐτὸ ὑποκείμενον βλέποντες ταῦτα λέγομεν . Τοῦτο καὶ γὰρ τὴς Εὐνομίου συγχύσεως καὶ τῶν κατ´ αὐτὸν ἴδιον , ὃ δὴ καὶ διασύρων ὁ μέγας οὑτοσὶ Βασίλειος ἐν τοῖς φθάσασι σύν γε τἀδελφῷ Γρηγορίῳ , Πολλῶν , φης ν , ὄντων τῶν θείων ὀνομάτων , πότερον ταῦτα μιᾶς οὐσίας ὀνόματα , καὶ ἰσοδυναμεῖ ἀλλήλοις , τὸ φοβερὸν αὐτοῦ καὶ τὸ φιλάνθοωπον καὶ τὸ δίκαιον , καὶ τὸ δημιουργικὸν , τὸ προγνωστικὸν καὶ τὸ ἀνταποδοτικὸν , τὸ μεγαλεῖον καὶ τὸ προνοητικὸν , ἢ ὅπερ ἂν τούτων εἴπωμεν , οὐ τὴν οὐσίαν δηλοῦμεν ; Εἰ γὰρ τοῦτο λέγουσι , μὴ ἐρωτάτωσαν εἰ τὴν οὐσίαν οἴδαμεν τοῦ Θεοῦ , ἀλλὰ πυνθανέσθω σαν ἡμῶν , εἰ φοβερὸν οἴδαμεν τὸν Θεὸν , ἢ εἰ δίκαιον , ἢ φιλάνθρωπον · ταῦτα ὁμολογοῦμεν ἰδέναι · εἰ δὲ ἄλλο τι λέγουσι τὴν οὐσίαν , μὴ παραλογιζέσθωσαν
Lemmas: Ζεύς ἐκεῖνος . Ὅρας δέ καί ὁ λόγος ὅπως ὁ διὸάσναλος ἀμφίβολος καί οὐ ὁριστικός προάγω . ὁ ὁ φάος γάρ εἰμί , ἢ ὁ ζωή , ἢ ὁ ἀγαθός . καί πάλιν , ὅλος ὅσπερ εἰμί ζωή εἰμί , καί φάος , καί ἀγαθός . ὁ δέ , οὗτος , ἢ ἐκεῖνος . ἢ ἄλλος , καί ὁ ὅλος ὅσπερ εἰμί δείκνυμι ὁ μέν κύριος ὅς ἐκεῖνος ὁποῖος τίς εἰμί εἶπον ἀγνοέω , οὗτος γάρ αὐτός καί κοινός ὁ ἐγώ πίστις ἀξίωμα , καθ´ ὑπόθεσις δέ μᾶλλον ὁ λόγος προάγω , καί ὁ ὑπόθεσις δδʹ αὐτός εὐθύς ἀναιρέω ὁ ἑαυτοῦ , ὁ ἐπάγω , ὅλος ὅσπερ εἰμί . ὁ δέ καί λόγος . καί λογογράφος ἄνωθεν ἔθω , ἐν ὁ ἀγνοέω , οὗτος ὁ ὁ λόγος χρεία ἀναπληρόω . Γρηγόριος γοῦν , ὁ ὁ θεολογία ὅπώνυμος , ὁ περί δημιουργία ὁ ἄγγελος ποιέω λόγος , ἐπεί ὁ φύω , καί ὁ οὐσία ἐκεῖνος ἀγνοέω εἰμί , εἴτε νοερός , φημί , πνεῦμα , ἔρχομαι πῦρ οἷος ἄβλος καί ἀσώματος , εἴτε τις φύσις ἄλλος ὅτι ἐγγύς ὁ εἴρω , οὗτος ὑποληπτέον . καί περί ὁ πρωτόπλαστος πάλιν ὁ αὐτός , καί ὁ παράδεισος , οὗτος τίθημι μέν , φημί , ἐν ὁ παράδεισος , ὅστις ποτέ εἰμί ὁ παράδεισος οὗτος , ὁ μυτεξουσειω τιμάω . εἰμί δέ τις ἐκ ὁ ἐνέργεια λέγω καί πρός αὐτός ὁ οὐσία αὐτός ὁ θεῖος διαταινεος ὄνομα , οὖον διαφέρω · μᾶλλον μέν οὖν ὁ συμφρονέω καί συνᾴδω ὁ οὗτος οὗτος καί φρονέω , καί λέγω · θεολόγος καί γάρ , καί ὁ ἡμέτερος λόγος καθηγεμών τε καί διδάσκαλος , ἐπεί καί ὁ θεός καί ὁ Λόγος , καί δή καί αὐτός ὁ ὅς οὐσία ὄνομα , καίτοι γε ὁ ἐνέργεια εἰμί κατά οὗτος αὐτός , καί ἐπί αὐτός ὁ οὐσία ἀνάγω , διά ὁ ἐκεῖνος ἀνώνυμος τε καί ὑπερώνυ - Ἀλ ὁ φιλόσοφος οὐ οὗτος φημί , ἀλ ὄνομα ταῦ εἰμί πρᾶγμα ἐρῆμος , οὖον κατά ὁ ἐνέργεια , καί ὁ ἄλλος φυσικός ἰδίωμα λέγω ὁ Θεός . Πῶς γάρ , φημί , οὐσία εἰμί ὁ θεόω μόνος , καί φυσικός οὐδείς οὐδαμῶς παρεπόμενον κτάομαι , ὅς δή φημί καί Εὐνόμιος , καθ´ εἰμί δήπου καί ὁ ὄνομα λέγω , μᾶλλον δδʹ ὅσπερ αὐτός ὁ ὁ Θεός οὐσία κατ´ αὐτός φημί οὗτος εἰμί ; καίτοι γε καί ὁ μέγας Βασίλειος αὐτός ἐγώ ἀναγιγνώσκω δις αὐτός πρό βραχύς οὕτως λέγω , εἴπερ εἰς ὁ οὐσία φέρω πᾶς ὁ θεῖον ὄνομα κατατίθημι , οὖον μόνος συντίθημι , ἀλλά καί ἐκ ἀνομοιομερής σύγκειμαι ὁ θεός ἀποδείκνυμι , διά ὁ ἄλλος καί ἄλλος ὑφ´ ἕκαστος ὁ ὄνομα σημαίνω . καί προφέρω ὁ πρός Εὐστάθιος αὐτός φημί οὗτος ὁ διδάσκαλος , Πάν ὁ θεοπρεπής , λέγω , ὄνομα καί νόημα ὀμότιμος ἔχω πρός ἀλλήλων , ὁ μηδείς τίς περί ὁ ὁ ὑπόκειμαι διαφωνέω σημασίαν.Οὐ γάρ ἐπι ἄλλος τίς ὑπόκειμαι ὁ διάνοια χειραγωγέω ὁ ἀγαθός ὁ προσηγορία , ἐφίημι ἕτερος δέ ὁ δυνατός καί ὁ σοφός καί ὁ Δίκαιος , ἀλ ὅσος εἄν εἶπον ὄνομα , εἷς διά πᾶς εἰμί ὁ σημαίνω · κἀν θεός εἶπον , ὁ αὐτός ἐνδείκνυμι , ὅς διά ὁ λοιπός ὄνομα νοέω . καί οὗτος φημί Γρηγοράς , οὖον μᾶλλον τῆ σύνοδος καί ὁ οὗτος ἀντιλέγω τόμος προαιρέω ἢ τὸα μέγας , ὡς οἴομαι , δείκνυμι αὐτός ἀντικαθίστημι τε καί ἀντιλέγω . ὁ γάρ αὐτός ἐκεῖνος καί οὗτος εἰμί καί δοκέω ὁ ἡμέτερος προβάλλω δῆθεν , μή σνιεὶ ὅτι ἐκεῖ μέν ὁ μέγας , ἄλλος καί ἄλλος λέγω ὁ σημαίνω ὑπό γε ὁ θεῖον ὄνομα , ὁ ὁ Θεός διακρίνω ὑποσημαίνω διά ὁ ὁ φυσικός αὐτός θεολογία , ἐνταῦθα δέ ὁ ὑπόκειμαι εἷς εἰμί λέγω ὁ ὄνομα καί ὁ πρᾶγμα πᾶς , ἐφίημι ὅς ὁ ὄνομα , ὁ ἑνόω θεολογέω ὁ Θεός καί ἀδιαίρετος καί ἀσύγχυτος , ἐπεί καί εἷς ὁ ὁ Θεός οὐσία , ὅς δή καί ὁ περί αὐτός οὐσιώδης ἀχώριστος τε καί ἀδιασπάστως παρέπομαι , καθ´ ὅς δηλαδή καί ὁ θεῖον ὄνομα , καί εἰς ὁ διά πᾶς τε καί ἐν πᾶς τρισυπόστατος τε καί παντοδύναμος θεός ἐγώ γνωρίζω τε καί προσκυνέω . ὅς δή καί Διονύσιος ὁ μέγας ἐν ὁ περι ὁ θεῖον ὄνομα οὗτος ὡσαύτως φιλοσοφέω , καθά δή καί αὐτός φθάνω φημί , οὐ ἄλλος δέ εἰμί , φημί . ἀγαθός φημί , καί ἄλλος ὁ ὅς , καί ἄλλος ὁ ζωή . ἢ ὁ σοφία · οὐδέ πολύς ὁ αἴτιος , καί ἄλλος ἄλλος παρεκτικός θεότης ὑπερέχω καί ὑφίημι , ἀλ εἷς Θεός ὁ ὅλος ἀγαυός πρόοδος , καί τάσις παρ´ ἐγώ ἐξυμνέω θεωνύμιο · καί ὁ μέν εἰμί ὁ παντελής ὁ εἷς Θεός πρόνοια ἐκφαντικός , ὁ δέ ὁ ὁλικός ὁ αὐτός καί μερικός . Ἀλ οὐδός ἐκεῖνος συνοράω , ὁ φιλόσοφος οὐδαμῶς δύναμαι , ὡς ὁ ὄνομα οὗτος ὁ ὁ Θεός φυσικός ἰδίωμα ἔχω μέν καί ὁ θεῖος φύσις ἴδιος κατ´ αὐτός ἐκεῖνος ὡς αἴτιος αὐτός λέγω , ἔχω δέ καί ὗς ὑπερώνυμος , ἐκ ὁ ἴδιος αὐτός καί φυσικός ὀνομάζω ἐγώ οὗτος ἀπορία φυσικός τις ὄνομα . ὅτε μέν οὖν κατά οὗτος ὁ λόγος ἐπι αὐτός ὁ φύσις ὁ ὁ φυσικός ἰδίωμα οὗτος ὄνομα λαμβάνω λέγω , εἷς εἰμί ὁ δηλέομαι ὁ θεός , κατ´ αὐτός δηλονότι ὁ οὐσία . οὖον γάρ ἐπι ἄλλος τίς ὑπόκειμαι , φημί ὁ διδάσκαλος , χειραγωγέω ὁ διάνοια ὁ ἀγαθός ὁ προσητ γορία , ἐφίημι ἕτερος δέ ὁ δυνατός , καί ὁ σοφός , καί ὁ Δίκαιος · ἀλ ὅσος εἄν εἶπον ὄνομα , εἷς διά πᾶς εἰμί ιός σημαίνω , ὁ θεός , κατ´ οὐσία , ὅσπερ φθάνω εἶπον · ὅταν δέ ὁ θεῖον οὗτος ὄνομα κατ´ ἐκεῖνος λέγω ὁ ὁ θεῖος φύσις ἰδίωμα , ὅς καί καθ´ ὕπαρξις , καί κύριος εἰμί ὄνομα , τηνικαῦτα οὖον πρός εἷς τίς καί ὁ αὐτός ὑπόκειμαι βλέπω οὗτος λέγω . οὗτος καί γάρ σής Εὐνόμιος σύγχυσις καί ὁ κατ´ αὐτός ἴδιος , ὅς δή καί διασύρω ὁ μέγας οὗτος Βασίλειος ἐν ὁ φθάνω σῦς γε ἀδελφός Γρηγόριος , πολλες , φημί Ν , εἰμί ὁ θεῖον ὄνομα , πότερος οὗτος εἷς οὐσία ὄνομα , καί ἰσοδυναμέω ἀλλήλων , ὁ φοβερός αὐτός καί ὁ φιλάνθοωπον καί ὁ Δίκαιος , καί ὁ δημιουργικός , ὁ προγνωστικός καί ὁ ἀνταποδοτικός , ὁ μεγαλεῖον καί ὁ προνοητικός , ἢ ὅσπερ εἄν οὗτος εἶπον , οὖον ὁ οὐσία δηλόω ; εἰμί γάρ οὗτος λέγω , μή ἐρωτάω εἰμί ὁ οὐσία οἶδα ὁ Θεός , ἀλλά πυνθάνομαι σάω ἐγώ , εἰμί φοβερός οἶδα ὁ θεός , ἢ εἰμί Δίκαιος , ἢ φιλάνθρωπον · οὗτος ὁμολογέω ὁράω · εἰμί δέ ἄλλος τίς λέγω ὁ οὐσία , μή παραλογίζομαι