cogPG.PG151 520
Σνέσις ἐστὶ , φησὶ , καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια πρὸς τὰ προνοούμενα , καὶ ἡ πρόγνωσις αὐτοῦ πρὸς τὰ προγινωσκόμενα , καὶ οἱ ἐξ ἀϊδίου ἐν τῷ Θεῷ προορισμοὶ πρὸς τὰ προοριζόμενα . Ἀλλ´ ἑκάστω τούτων οὐκ ἐμπόδιόν ἐστι τὸ σχέσιν εἶναι πρὸς τὸ ἄκτιστον εἶναι . Ὥστ´ οὐδ´ ἡ θεοποιὸς δωρεὰ αὕτη ἡ θέωσίς ἐστι κτιστὴ , διότι σχέσις ἐστὶ πρὸς τὰ θεούμενα . Ἀλλ´ ἐνταῦθα ὁ φιλόσοφος τὴν συνήθη κλοπὴν καὶ βωμολοχίαν οὐχ ὡς ἔθος αὐτῷ καὶ αὖθις ἐργάζεται · ἀλλὰ προκόψας κατὰ μικρὸν ἐπὶ τὸ χεῖρον , ὡς ἔοικε , καὶ πολὺ κρείττων αὐτὸς ἑαυτοῦ γεγονὼς , κατ´ αὐτὸ δὴ τοῦτό φημι , ἐπὶ τὸ μεῖζον πολλῷ καὶ ἀτοπώτερον ἐκεῖνα προάγει , ἓν τῷν προτεθειμένων ὑφελόμενος κεφαλαίων ἐξολοκλήρου σχεδὸν , καὶ πάσας ὁμοῦ τὰς ἐπ´ αὐτῷ μαρτυρίας ἀποκρυψάμενος τῶν ἀγίων , πολλάς τινας καὶ μεγάλας οὕσας · πλὴν ὅτι μὴ καὶ καθάπαξ ἀποκρύψαι καὶ ἀφανίᾳ παντελεῖ τὴν ὑπόθεσιν οὐκ οἶδ´ ὅπως παραδοῦναι διέγνω , θείας οἶμαι πως δυνάμεως καὶ ἄκοντα τοῦτον συκωθούσης πρὸς ταῦτα , μήπου καὶ λάθῃ τελείως κατὰ τῆς ἀληθείας ταυτὶ κακουργῶν καὶ πονηρευόμενος . Διὸ καὶ ἡμᾶς ἄνωθεν ἀναλαβεῖν ἀναγκαῖον ἐκεῖνα , καὶ ὅπως ἔχει , σῶα καὶ ἀπαράτρωτα προσθεῖναι τῷ λόγῳ , τὸν ἱερὸν αὐτόν φημι τόμον ἐκεῖνον παραγαγόντας καὶ πάλιν . Ἐπὶ τούτοις φησὶν , Ἐπειδὴ τὴν τοιαύτην δωρεὰν τοῦ παναγίου Πνεύματος καὶ ἐνέργειαν , δηλαδὴ τὴν θέωσιν , καθ´ ἡν οἱ ἅγιοι θεοῦνται , θεότητα παρὰ τῶν ἁγίων προσαγορευομένην , οἱ τῷ Θεσσαλονίκης ἀντιλέγοντες λέγουσιν εἶναι . θεότητα κτιστὴν , κατασκευάζοντες ἐκεῖθεν τοῦτο , ἐκ τοῦ ὑσοστάτην αὐτῆς εἰρῆσθαι παρὰ τοῦ μεγάλου Διονυσίου τὸν Θεὸν , καὶ μίμημα καλέσαι ταύτην καὶ τῶν μετεχόντων σχέσιν , δυσσεβῶς μὲν αὐτοὺς λέγειν ἀπεφήνατο ἡ ἰερὰ σύνοδος · ὅμως ζητηθέντος καὶ τούτου παρὰ τῆς θείας συνόδου , εἴπερ εἶπέ τις τῶν ἁγίων ἄκτιστον εἰναι τὴν θέωσιν , καὶ εἴπερ ἡ σχέσις καὶ τὸ μίμημα καὶ τὸ ὑπέστη , καὶ ἐπὶ τῶν Κἀκτίστων λέγεται , προεκομίσθησαν ῥήσεις τῶν ἀγίων , Ρὐκ ἀεὶ ἐπὶ τῶν κτιστῶν δηλοῦσαι λέγεσθαι ταῦτα . Ὁ γὰρ μέγας Βασίλειος ἐν τοῖς Ἀντιῤῥητικοῖς φησιν , Ὁ τετοκὼς βώλους δρόσου οὐχ ὁμοίως τάς τε βώλους καὶ τὸν Υἱὸν ὑπεστήσατο . Κἀν τῷ πρώτῳ δὲ τῆς Ἐξαημέρου , Ἵνα δειχθῇ , φησὶν , ὅτι ὁ κόσμος τεχνικόν ἐστι κατασκεύασμα , προκείμενον πᾶσιν εἰς θεωρίαν , ὡστε δι´ αὐτοῦ τὴν τοῦ ποιήσαντος αὐτὸν σοφίαν ἐπιγινώσκεσθαι , οὐκ ἄλλῃ τινὶ φωνῇ ἐχρήσατο ὁ σοφὸς Μωϋσῆς περὶ αὐτοῦ ἀλλ´ εἴπεν , Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν . οὐχὶ ἐνήργησεν οὐδὲ ὑπέστησεν , ἀλλ´ ἐποίησε . Καθότι πολλοὶ τῶν φαντασθέντων συνυπάρχειν ἐξ ἀτδίου τῷ Θεῷ τὸν κόσμον , οὐχὶ γεγενῆσθαι παρ´ αὐτοῦ συνεχώρησαν . Συναπεδείχθη δὲ ἀπὸ τούτου , ὅτι καὶ τὸ ἐνεργεῖν καὶ τὸ ἐνεργεῖσθαι οὐ μόνον ἐπὶ κτιστῶν , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἀιδίων καὶ ἀκτίστων δύναται λέγεσθαι · ἐπεὶ καὶ τὴν χάριν ἐνεργουμένην ἀκούοντες οἱ διαφερόμενοι , κτιστὴν εὐθὺς εἶναι νομίζουσιν . Ὁ γὰρ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος , Ἕστω , φησὶ , καὶ ἐνεργείας ὄνομα τὸ , Πατὴρ , εἰ τοῦτο δοκεῖ · οὐδὲ οὕτως ἡμᾶς αἰρήσετε . Αὐτὸ δὲ τοῦτο ἐνηργηκὼς ἂν εἴη τὸ ὁμοούσιον . Καὶ ὁ Νύσσης δὲ θεῖος Γρηγόριος , Οὐ τρεῖς θεοὺς ὀνομάζειν , φησὶ , δυνάμεθα , τοὺς τὴν θεατικὴν καὶ ἐποπτικὴν ἐνέργειαν συνημμένως καὶ ἀδιακρίτως ἀλλήλων ἐφ´ ἡμῶν τε καὶ πάσης τῆς κτίσεως ἐνεργοῦντας . Περὶ δὲ τοῦ μιμήματος εἶπεν ὁ Θεσσαλονίκης , ὡς ὁ μέγας Διονύσιος τῷ μιμήματι τὸ ἀμίμητον προσέθηκεν · ὥστε τὸ θεοποιὸν δῶρον οὐ μᾶλλον μίμημα ἢ ἀμιμησία . Φησὶ δὲ καὶ ὁ θεολόγος Γρηγόριος , μίμημα εἶναι τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν , γράφων ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν περὶ Υἱοῦ , Εἰκὼν τοῦ Πατρὸς ὁ Υἱ ς , ὡς ὁμοούσιος · καὶ ὅτι τοῦτο ἐκεῖθεν ἀλλ´ οὐκ ἐκ τούτου Πατήρ . Αὕτη γὰρ εἰκόνος φύσις μίμημα εἶναι τοῦ ἀρχετύπου καὶ οὖ λέγεται · ὥστε τὸ μίμημα οὐκ ἐμποδίζει πρὸς τὸ ἄκτιστον εἶναι τὴν θέωσιν . Ταύτην πᾶσαν ὁμοῦ τὴν ἱερὰν τῶν ἁγίων θεολογίαν , καὶ δὴ καὶ τὴν συνοδικὴν ἐπεξεργασίαν , ὡς μηδὲ ῥηθέντα μηδὲ τὴν ἀρχὴν ὄντα παραδραμὼν ὁ φιλόσοφος , τὸ ἑξῆς τοῦ λόγου τεμάχιον , ὥσπερ τῶν κυνιδίων τὰ τοῖς συσσιτίοις , καὶ ταῖς τραπέζαις ὡς ἐπιπολὺ παρεδρεύοντα , τῇ κλοπῇ παραμίξας τὴν ἀναισχυντίαν , καὶ ἀφαρπάσας ἰταμῶς κατ´ ἐκεῖνα τῆς τραπέζης τοῦ λόγου , πρὸς ἀνατροπὴν ἑαυτῷ , οἰκειότερον δ´ εἰπεῖν , σπάραγμα καὶ καταπάτημα μᾶλλον . ὃ δὴ καὶ φθάσας ὁ λόγος ἔφη , προτίθησι , λέγων ὡδί · σχέσις δέ ἐστι καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια πρὸς τὰ προνοούμενα , καὶ ἡ πρόγνωσις αὐτοῦ πρὸς τὰ προγινωσκόμενα , καὶ ὁ ἐξ ἀιδίου ἐν τῷ Θεῷ προορισμὸς πρὸς τὰ προοριζόμενα . Ἀλλ´ ἑκάστῳ τούτων οὐκ ἐμπόδιόν ἐστι τὸ σχέσιν εἶναι πρὸς τὸ κτιστον εἰναι · ὥστε οὐδὲ ἡ θεοποιὸς δωρεὰ τοῦ Πνεύματος , αὐτὴ ἡ θέωσίς ἐστι κτιστὴ , διότι σχέσις ἐστὶ πρὸς τὰ θεούμενα . Τοῦτο Γρηγορᾶς ἰταμῶς ἀφαρπάσας , καθάπερ ἔφην , ἐκ τῆς τραπέζης τοῦ λόγου , φεύγει κατὰ τοὺς κύνας ἐκείνους ὑποπτήσσων τοὺς ταῖς τραπέζαις ὡς ἔθος ἐφεστηκότας καὶ ὑπηρετουμένους , τὴν κατασκευὴν των θεολογικῶν τε καὶ πατρικῶν καταλιπὼν λόγων , ὥσπερ δὴ καὶ τὸ πρότερον . Ἀλλ´ ἡμᾶς ἐπαγαγεῖν ἀνάγκη κἀκεῖνα , καὶ τὸν ἡμέτερον λόγον κατασκευάσαι καὶ αὖθις διὰ τῶν πατρικῶν λόγων . Ἐπιφέρει τοιγαροῦν ὁ συνοδικὸς τόμος τὰ προῤῥηθέντα κατασκευάζων · Ὅτι γὰρ ἄκτιστός ἐστιν ἡ θέωσις , σαφως καὶ συντόμως παραστήσει καὶ ὁ θεῖος Μάξιμος , γράφων · Ἡ θεία χάρις εἰ καὶ ἀπόλαυσιν δίδωσι τοῖς κατὰ χάριν μετέχουσιν , ἀλλ´ οὐ κατάληψιν . Μένει γὰρ κἀν τῇ μεθέξει τῶν ἀπολαυόντων αὐτῆς ἀκατάληπτος , ὅτι κατὰ φύσιν ὡς ἀγέννητος ἔχει τὴν ἀπειρίαν . Καὶ πάλιν · Τοῦτό ἐστι τὸ τοῦ Θεοῦ Εὐαγγέλιον , πρεσβεία Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους δι´ Υἱοῦ σαρκωθέντος , καὶ μισθὸν δωρουμένου τοῖς πειθομένοις αὐτῷ τὴν ἀγέννητον θέωσιν . Οὕτως ὁ κενὸς οὑτοσὶ φιλόσοφος καὶ λέγει καὶ διαλέγεται , καὶ ἀντιῤῥητικοὺς , ὡς αὐτὸς τερατεύεται , ξυντίθησι λόγους · ὃν οὐδ ἔχω πῶς ὁνομάσω , εἴτε θαυματοποιόν τινα καὶ τερατοσοιόν τε καὶ σοφιστὴν , καθάπερ τοὺς ἐπὶ τῶν θεάτρων φασὶ παλαι , τὰς τῶν θεωμένων ὅψεις ὡς ἐπιπολὺ
Lemmas: Σνέσις εἰμί , φημί , καί ὁ ὁ Θεός πρόνοια πρός ὁ προνοέω , καί ὁ πρόγνωσις αὐτός πρός ὁ προγιγνώσκω , καί ὁ ἐκ ἀΐδιος ἐν ὁ Θεός προορισμός πρός ὁ προορίζω . Ἀλ ἕκαστος οὗτος οὐ ἐμπόδιος εἰμί ὁ σχέσις εἰμί πρός ὁ ἄκτιστον εἰμί . Ὥστ´ οὐδός ὁ θεοποιός δωρεά οὗτος ὁ θέωσις εἰμί κτιστός , διότι σχέσις εἰμί πρός ὁ θεόω . Ἀλ ἐνταῦθα ὁ φιλόσοφος ὁ συνήθης κλοπή καί βωμολοχία οὐ ὡς ἔθος αὐτός καί αὖθις ἐργάζομαι · ἀλλά προκόπτω κατά μικρός ἐπί ὁ χείρων , ὡς ἔοικα , καί πολύς ἀγαθός αὐτός ἑαυτοῦ γίγνομαι , κατ´ αὐτός δή οὗτος φημί , ἐπί ὁ μείζων πολύς καί ἄτοπος ἐκεῖνος προάγω , εἷς τῷ προτίθημι ὑφαιρέω κεφάλαιος ἐξολοκλήρου σχεδόν , καί πᾶς ὁμοῦ ὁ ἐπι αὐτός μαρτυρία ἀποκρύπτω ὁ Ἀγίων , πολύς τις καί μέγας εἰμί · πλήν ὅτι μή καί καθάπαξ ἀποκρύπτω καί ἀφανία παντελής ὁ ὑπόθεσις οὐ οἶδα ὅπως παραδίδωμι διαγιγνώσκω , θεῖος οἴομαι πως δύναμις καί ἄκων οὗτος συκωθουω πρός οὗτος , μήπου καί λανθάνω τέλειος κατά ὁ ἀλήθεια οὗτος κακουργέω καί πονηρεύομαι . Διὸ καί ἐγώ ἄνωθεν ἀναλαμβάνω ἀναγκαῖος ἐκεῖνος , καί ὅπως ἔχω , σῶς καί ἀπαράτρωτος προστίθημι ὁ λόγος , ὁ ἱερόν αὐτός φημί τόμος ἐκεῖνος παράγω καί πάλιν . ἐπί οὗτος φημί , ἐπεί ὁ τοιοῦτος δωρεά ὁ πανάγιος πνεῦμα καί ἐνέργεια , δηλαδή ὁ θέω , καθ´ ἐάν ὁ ἅγιος θεόω , θεότης παρά ὁ ἅγιος προσαγορεύω , ὁ ὁ Θεσσαλονίκη ἀντιλέγω λέγω εἰμί . θεότης κτίστης , κατασκευάζω ἐκεῖθεν οὗτος , ἐκ ὁ ὕω αὐτός εἴρω παρά ὁ μέγας Διονύσιος ὁ θεός , καί μίμημα καλέω οὗτος καί ὁ μετέχω σχέσις , δυσσεβῶς μέν αὐτός λέγω ἀποφαίνω ὁ ἱερός σύνοδος · ὅμως ζητέω καί οὗτος παρά ὁ θεῖος σύνοδος , εἴπερ εἶπον τις ὁ ἅγιος ἄκτιστον εἰναι ὁ θέω , καί εἴπερ ὁ σχέσις καί ὁ μίμημα καί ὁ ὑφίστημι , καί ἐπί ὁ κτίστης λέγω , προκομίζω ῥῆσις ὁ Ἀγίων , Ρὐκ ἀεί ἐπί ὁ κτίστης δηλόω λέγω οὗτος . ὁ γάρ μέγας Βασίλειος ἐν ὁ αντιρρητικοιξ φημί , ὁ τίκτω βῶλος δρόσος οὐ ὁμοίως ὁ τε βῶλος καί ὁ υἱός ὑφίστημι . ἄν ὁ πρῶτος δέ ὁ εξαήμερος , ἵνα δείκνυμι , φημί , ὅτι ὁ κόσμος τεχνικός εἰμί κατασκεύασμα , πρόκειμαι πᾶς εἰς θεωρία , ὡστε δις αὐτός ὁ ὁ ποιέω αὐτός σοφία ἐπιγιγνώσκω , οὐ ἄλλος τις φωνή χράω ὁ σοφός Μωϋσῆς περί αὐτός ἀλ εἶπον , ἐν ἀρχή ποιέω . οὐ ἐνεργέω οὐδέ ὑφίστημι , ἀλ ποιέω . καθότι πολύς ὁ φαντάζω συνυπάρχω ἐκ ἀτδίου ὁ Θεός ὁ κόσμος , οὐ γίγνομαι παρ´ αὐτός συγχωρέω . συναποδείκνυμι δέ ἀπό οὗτος , ὅτι καί ὁ ἐνεργέω καί ὁ ἐνεργέω οὖον μόνος ἐπί κτίστης , ἀλλά καί ἐπί ἀίδιος καί ἄκτιστος δύναμαι λέγω · ἐπεί καί ὁ χάρις ἐνεργέω ἀκούω ὁ διαφέρω , κτίστης εὐθύς εἰμί νομίζω . ὁ γάρ μέγας ἐν θεολογία Γρηγόριος , εἱμί , φημί , καί ἐνέργεια ὄνομα ὁ , πατήρ , εἰμί οὗτος δοκέω · οὐδέ οὕτως ἐγώ αἱρέω . αὐτός δέ οὗτος ἐνεργέω εἄν εἰμί ὁ ὁμοούσιος . καί ὁ Νύσσα δέ θεῖος Γρηγόριος , οὖον τρεῖς θεός ὀνομάζω , φημί , δύναμαι , ὁ ὁ θεατικός καί ἐποπτικός ἐνέργεια συνημμένως καί ἀδιάκριτος ἀλλήλων ἐφίημι ἐγώ τε καί πᾶς ὁ κτίσις ἐνεργέω . περι δέ ὁ μίμημα εἶπον ὁ Θεσσαλονίκη , ὡς ὁ μέγας Διονύσιος ὁ μίμημα ὁ ἀμίμητος προστίθημι · ὥστε ὁ θεοποιός δῶρον οὖον μᾶλλον μίμημα ἢ ἀμιμησία . φημί δέ καί ὁ θεολόγος Γρηγόριος , μίμημα εἰμί ὁ πατήρ ὁ υἱός , γράφω ἐν ὁ δύο ὁ περί υἱός , Εἰκών ὁ πατήρ ὁ ὗς Σ , ὡς ὁμοούσιος · καί ὅτι οὗτος ἐκεῖθεν ἀλ οὐ ἐκ οὗτος Πατήρ . Ἄτη γάρ εἰκών φύσις μίμημα εἰμί ὁ ἀρχέτυπος καί οὖον λέγω · ὥστε ὁ μίμημα οὐ ἐμποδίζω πρός ὁ ἄκτιστον εἰμί ὁ θέω . οὗτος πᾶς ὁμοῦ ὁ ἱερά ὁ ἅγιος θεολογία , καί δή καί ὁ συνοδικός ἐπεξεργασία , ὡς μηδέ εἴρω μηδέ ὁ ἀρχή εἰμί παρατρέχω ὁ φιλόσοφος , ὁ ἑξῆς ὁ λόγος τέμαχος , ὥσπερ ὁ κυνίδιον ὁ ὁ συσσίτιον , καί ὁ τράπεζα ὡς ἐπιπολύ παρεδρεύω , ὁ κλοπή παραμείγνυμι ὁ ἀναισχυντία , καί ἀφαρπάζω ἰταμός κατ´ ἐκεῖνος ὁ τράπεζα ὁ λόγος , πρός ἀνατροπή ἑαυτοῦ , οἰκεῖος δδʹ εἶπον , σπάραγμα καί καταπάτημα μᾶλλον . ὅς δή καί φθάνω ὁ λόγος φημί , προτίθημι , λέγω ὧδε · σχέσις δέ εἰμί καί ὁ ὁ Θεός πρόνοια πρός ὁ προνοέω , καί ὁ πρόγνωσις αὐτός πρός ὁ προγιγνώσκω , καί ὁ ἐκ ἀίδιος ἐν ὁ Θεός προορισμός πρός ὁ προορίζω . Ἀλ ἕκαστος οὗτος οὐ ἐμπόδιος εἰμί ὁ σχέσις εἰμί πρός ὁ κτίζω εἰναι · ὥστε οὐδέ ὁ θεοποιός δωρεά ὁ πνεῦμα , αὐτός ὁ θέωσις εἰμί κτιστός , διότι σχέσις εἰμί πρός ὁ θεόω . οὗτος Γρηγοράς ἰταμός ἀφαρπάζω , καθάπερ φημί , ἐκ ὁ τράπεζα ὁ λόγος , φεύγω κατά ὁ κύω ἐκεῖνος ὑποπτήσσω ὁ ὁ τράπεζα ὡς ἔθος ἐφίστημι καί ὑπηρετέω , ὁ κατασκευή ὁ θεολογικός τε καί πατρικός καταλείπω λόγος , ὥσπερ δή καί ὁ πρότερος . Ἀλ ἐγώ ἐπάγω ἀνάγκη ἐκεῖνος , καί ὁ ἡμέτερος λόγος κατασκευάζω καί αὖθις διά ὁ πατρικός λόγος . ἐπιφέρω τοιγάρ ὁ συνοδικός τόμος ὁ προλέγω κατασκευάζω · ὅτι2 γάρ ἄκτιστος εἰμί ὁ θέωσις , σαφῶς καί σύντομος παρίστημι καί ὁ θεῖος Μάξιμος , γράφω · ὁ θεῖος χάρις εἰμί καί ἀπόλαυσις δίδωμι ὁ κατά χάρις μετέχω , ἀλ οὖον κατάληψις . μένω γάρ ἐν ὁ μετέχω ὁ ἀπολαύω αὐτός ἀκατάληπτος , ὅτι κατά φύσις ὡς ἀγέννητος ἔχω ὁ ἀπειρία . καί πάλιν · οὗτος εἰμί ὁ ὁ Θεός Εὐαγγέλιος , πρέσβυς Θεός πρός ἄνθρωπος δις υἱός σαρκόω , καί μισθός δωρέω ὁ πείθω αὐτός ὁ ἀγέννητος θέω . οὕτως ὁ κενός οὗτος φιλόσοφος καί λέγω καί διαλέγω , καί αντιρρητικός , ὡς αὐτός τερατεύομαι , συντίθημι λόγος · ὅς οὐδʼ ἔχω πῶς ὀνομάζω , εἴτε θαυματοποιός τις καί τερατοσοιόν τε καί σοφιστής , καθάπερ ὁ ἐπί ὁ θέατρον φημί πάλαι , ὁ ὁ θεάομαι ὄψις ὡς ἐπιπολύ