cogPG.PG151 491
καὶ ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ δοξάζεις , ἐκ τῆς οὐσίας φὴς προῖέναι τοῦ Θεοῦ ; Ὁρᾶτε πῶς οὐκ οἶδεν ἃ λέγει , οὐδὲ τῶν αὐτὸς αὐτοῦ διανοημάτων τε καὶ ῥημάτων αἰσθάνεται , ὃ δὴ καὶ αὐτὸς εἶπον ἤδη πολλάκις ; Ααμβάνει μλν γὰρ ἐκεῖθεν ἔστιν οὐ , καὶ χρῆται ταῖς θεολογικαῖς λέξεσιν , ἵνα καὶ δόξῃ τἀκείνων λέγειν , καὶ τοῖς δόγμασιν ἐκείνων συνηγορεῖν · τοῖς δʹ ἐαυτοῦ λογισμοῖς καὶ τῇ διεφθαρμένῃ διανοίᾳ προσάγειν ἐκεῖνα καὶ συντιθέναι πειρώμενος , ἐπεὶ μὴ συνιέναι ταυτὶ μηδαμῶς ἀλλήλοις μηδ´ ἐνοῦσθαι μηδὲ συμπλέκεσθαι πέφυκεν , οὐ μᾶλλον ἢ χρυσὸς καθαρὸς ὀστράκου φύσει , καὶ ἄργυρος τιτάνῳ , καὶ πίττῃ χαλκὸς , ἐκείνοις τε τοῖς θείοις κακῶς ἐνασελγαίνων ὑβρίζει , καὶ τὸν οἰκεῖον περιφαῦῶς ἀνατρέπει σκοπὸν , οὐδ´ αὐτὸς ἑαυτῷ γοῦν συμσωνῶν , ὥστερ καὶ ὅταν ἐνέργειαν λέγῃ τὸ χρονικὸν διάστημα τὸ μεταξὺ τοῦ ποιοῦντος καὶ τοῦ ποιουμένου ἐν ταῖς περὶ ἐνεργείας σοφαῖς αὐτοῦ διαιρέσεσι . Διαιρῶν καὶ γὰρ ἐκεῖ τὴν τῆς ἐνεργείας φωνὴν ὡς ὁμώνυμον , καθάπερ ἠκούσαμεν , τὴν μὲν τοῦ θείου Δαμασκηνοῦ διαίρεσιν , ἣν ἐκεῖνος μετὰ τῆς ἐν αὐτῷ τοῦ Πνεβὔματος θείας σοφίας , ὑψηλῶς δηλαδὴ καὶ θείως , παποίηται , παρῆκεν , ὡς οὐδὲν αὐτῷ συμβαλλομένην πρὸς τὸν σκοπόν · τὴν δ´ αὐτὸς ἑαυτοῦ φέρων διαίρεΚσιν ἀντεισήγαγε . Καὶ πρῶτον μὲν εὐθὺς ἐν τῇ διαιρέσει τῆς ἐνεργείας σημαινόμενον τέθεικε τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον , περὶ οὖ δὴ καὶ ἡμῖν εἰρήσεται · εἶτα μετὰ δύο καὶ τρία , Λέγεται , φησίν , ἐνέργεια καὶ τὸ μεταξὺ χρονικὸν διάστημα τῆς κινήσεως , Κτοῦ τε οἰκοδόμου πρὸς τὸ οἰκοδομούμενον , καὶ τοῦ ναυπηγοῦ πρὸς τὸ πλοῖον · ὃ καὶ συμβεβηκὸς ὃν καθ´ αὐτὸ , καὶ σχετική τις μεσότης τῶν ἄκρων ἀμφοῖν , τοῦ τε ἐνεργοῦντος καὶ τοῦ ἐνεργουμένου , συγκαταλήγει τῇ τῶν ἄκρων λήξει , καὶ οὐκέτι οὐκ ἔστιν οὐδέν . Ἐκ δὴ ταύτης τῆς οἰκείας θέσεως , ὥσπερ ἀπό τινος ἀξιώματος κειμένου , καὶ πᾶσιν ὡσαύτως δοκοῦντος , ὁρμώμενος ὁ φιλόσοφος , καὶ σχέσιν καὶ μὴ Κὸν ἐδόξασε κακῶς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ , ὅταν μὴ πρὸς τὴν οὐσίαν αὐτὴν ἐκείνην , φησίν , ἀναφέρηται , ὅταν μὴ ταυτόν τι καὶ ἀδιάφορον πάντη , οὐσία Θεοῦ δηλονότι καὶ ἐνέργεια , λέγηται . Καὶ τὸν θεολόγον εἰσάγει Γρηγόριον περὶ τῆς ῥηθείσης αὐτῷ ταύτης ἐνεργείας , ἤτοι τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τῆς τοῦ ποιοῦντος κινήσεως , ὡς αὐτός φησιν , Ἐνεργηθήσεται , λέγοντα , καὶ οὐκ ἐνεργήσει , καὶ ὁμοῦ τῷ ἐνεργηθῆναι παύσεται . Ἀλλὰ περὶ μὲν τοῦ θεολογικοῦ τουτουῒ ῥητοῦ , καὶ Ἐπως καὶ κατὰ τίνος ἐχρήσατο τούτῳ σημαινομένου τῆς ἐνεργείας ὁ θεῖος φημι Γρηγόριος , ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη παρ´ ἡμῶν δέδεικται · νῦν δ´ ἀναγκαῖον τοῦ διαλεκτικοῦ καὶ κενοῦ δογματιστοῦ τουτουὶ πυθέσθαι , πως τὸ μεταξὺ χρονικὸν διάστημα τῆς κινήσεως τοῦ ποιοῦντος πρὸς τὸ ποιούμενον , συμβεβηκὸς ὃν , ὡς αὐτός φησι , καθ´ αὐτὸ , ἐνέργεια λέγεται . Τὸ γὰρ χρονικὸν ὅιάστημα , φιλόσοφε , πῶς ἂν εἴη τοῦ κινουμένου κίνησις καὶ ἐνέργεια ; Ἡ μὲν γὰρ ολ τῶν ἐκτὸς , ἀλλ´ ἐκ τῆς φύσεως , καὶ ὃραστικὴ καὶ οὐσιώδης ἐστὶ ταύτης κίνησις , καὶ φυσικὸν , καὶ ἀδιαίρετον καὶ ἀχώριστον , καθὰ δήπου τῶν θεολόγων λεγόντων ἤκουσας . τούτοις δὲ καὶ τῷ χρόνῳ τὸ κοινὸν , κατὰ τὸν τοῦ εἶναι λόγον · εἰ μὴ ἄρα καὶ τὸ χρονικὸν διάστημα τοῦ γεννῶντος πρὸς τὴν γέννησιν τὴν κύησιν εἶναι λέγεις αὐτὴν , καὶ τοῦ σπείροντος καὶ τοῦ φυτεύοντος τὸν μεταξὺ πρὸς τὸ φυτευό μενον καὶ τὸ σπειρόμενον ρόνον αὐτήν τὴν σπορὰν καὶ τὴν φυτείαν εἶναι φῄς . Ἀλλὰ ψεῦδος ταῦτα καὶ ἀπάτη καὶ σόφισμα , μηδὲ προσωπεῖον γοῦν τι περιφέροντα · ἐν χρόνῳ μὲν γὰρ ἐκεῖνα , χρόνος δὲ οὐδαμῶς . Εἰ δ´ ὅτι ἐν χρόνῳ ἡ ἐνέργεια τοῦ πωιοῦντος πρὸς τὸ ποιούμενον , τὴν ἀνθρωπίνην φημὶ τέως , ἡ γὰρ τοῦ ἀκτίστου φυσικὴ ἐνέργεια καὶ ἄκτιστος καὶ ὑπέρχρονος , εἰ τοίνυν διότι ἐν χρόνῳ ἐκείνη , διὰ τοῦτο καὶ χρόνος κατὰ σὲ , ἔστω καὶ τόπος ἡ αὐτὴ , ἐπειδὴ καὶ ἐν τόπῳ , ὥσπερ δὴ καὶ ἐν χρόνῳ . Ἀλλὰ τούτων μὲν ἅλις · δεῖ δὲ καὶ πρὸς τὰ πρόσω χωρεῖν , τῶν περιττῶν τουτωνὶ καὶ ματαίων ἀφεμένους . Πῶς μὲν οὖν ἐνέργεια τῆς θεότητος ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα , μᾶλλον δὲ πῶς καὶ ἐνέργειαν ἔστιν οὐ τοῦ Πατρὸς , καὶ οὐκ ἐνέργειαν αὖθις οἱ θεολόγοι ταῦτά φασι , καὶ πῶς ὁ Υἱὸς καὶ θέλησις καὶ βούλησις εἴρηται τοῦ Πατρὸς ἐκείνοις , ἔτι τε , πῶς ἡ θεία ἐνέργεια , καὶ μίμησις καὶ σχέοις ὁμοῦ , καὶ ἀμίμητός τε καὶ ἄσχετος ἡ αὐτὴ , ἐν τοῖ , ἐξῆς καὶ ἡμῖν τοῖς θεολόγοις ἐπομένοις σύν γε τῷ τῆς συνόδου τόμῳ ῥηθήσεται · τὸ δὲ νῦν εἶναι τὰ περὶ θείας ἁπλότητος , καὶ ἣν φησιν ὁ Γρηγορᾶς τῷ Θεῷ διὰ τὴν ἐνέργειαν προσγίνεσθαι σύνθεσιν , καὶ ἡμεῖς ἤδη σκοπῶμεν · μᾶλλον δὲ πῶς τὰ κατὰ τῆς παρεισφθαρείσης παρ´ αὐτοῦ τε καὶ τῶν αὐτοῦ Βαρλααμιτῶν Πατέρων συνθέσεως παρὰ τοῦ συνοδικοῦ τόμου ῥηθέντα , καὶ αὖθις ἐαυτῷ προσθεὶς ὁ φιλόσοφος , ἀνατρέπειν δῆθεν πειρᾶται , κατίδωμεν , εἰσάγει τοίνυν καὶ πάλιν τὸν ἑαυτοῦ μύστην τε καὶ φίλον Ἄγγελον ἢ Ἀγαθάγγελον , συνήθως τὰ τῆς καθ´ ἡμᾶς συνόδου τε καὶ τοῦ τόμου προσαγγέλλοντα · ὃς δὴ καὶ πρὸς τὰς αὐτὰς παρεξηγήσεις τε καὶ βλασφημίας καὶ αὐθις τὸν ἐαυτοῦ μυσταγωγὸν ἐκκαλούμενος , οὑτωσὶ πως τὰ τοῦ τόμου προτίθησι , καί φησι · φέρε τοίνυν πρὸς Θεοῦ , μηδὲν ὑπερτιθάμενος , τὸν ὅμοιον καὶ τὰ ἐξῆς διασάφει μοι τρόπον · ἔχει γὰρ οὑτωσὶ . Μετὰ τοῦτο , φησὶν , ἐζητήσαμεν παρὰ τῶν ἁγίων , εἰ μηδεμίαν ἔχοι τις ἂν ἐπινοεῖν σύνθεσιν ἐπὶ Θεοῦ διὰ τὴν τῆς θείας οὐσίας καὶ ἐνεργείας διαφοράν · καὶ τοῦτο γὰρ οἱ ἀντιλέγοντες ἰσχυρίζονται . ἀπεδείχθη οὖν παρὰ τῶν ἀγίων ἁπάντων κηρυττόμενον , ὡς οὐκ ἔστι σύνθεσίν τινα παρὰ τοῦτο νομίζειν Θεοῦ . Ὁ γὰρ θεῖος Μάξιμος ἐν οἷς πρὸς Πύῤῥον διαλέγεται φανερώτατα δείκνυσι , μή τινα σύνθεσιν ἐκ τῆς ἐνεργείας δείκνυσθαι , Ὁρᾷς , λέγων τῷ Πύῤῥω , ὅτι ἐκ τούτου πλανᾶσθε , ἐκ τοῦ πάντη ἀγνοῆσαι , ὅτι αἱ συνθέσεις τῶν ἐν ὑποστάσει ὄντων , καὶ οὐ τῶν ἐν ἑτέρῳ θεωρουμένων εἰσί ; Καὶ τοῦτο κοινοὸν φρόνημα πάντων , καὶ τῶν ἔξω φιλοσόφων , καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας θεοσόφων
Lemmas: καί ἐνέργεια ὁ Θεός δοξάζω , ἐκ ὁ οὐσία φημί προΐημι ὁ Θεός ; ὁράω πῶς οὐ οἶδα ὁ λέγω , οὐδέ ὁ αὐτός αὐτός διανόημα τε καί ῥῆμα αἰσθάνομαι , ὅς δή καί αὐτός εἶπον ἤδη πολλάκις ; Ααμβάνει μλν γάρ ἐκεῖθεν εἰμί οὖον , καί χράω ὁ θεολογικός λέξις , ἵνα καί δόξα τἀκείνων λέγω , καί ὁ δόγμα ἐκεῖνος συνηγορέω · ὁ δέ ἑαυτοῦ λογισμός καί ὁ διαφθείρω διάνοια προσάγω ἐκεῖνος καί συντίθημι πειράω , ἐπεί μή συνίημι οὗτος μηδαμῶς ἀλλήλων μηδ´ ἑνόω μηδέ συμπλέκω φύω , οὖον μᾶλλον ἢ χρυσός καθαρός ὄστρακον φύσις , καί ἄργυρος τίτανος , καί πίσσα χαλκός , ἐκεῖνος τε ὁ θεῖον κακῶς ἐνασελγαίνω ὑβρίζω , καί ὁ οἰκέω περιφαής ἀνατρέπω σκοπός , οὐδός αὐτός ἑαυτοῦ γοῦν συμσωνῶν , ὥστερ καί ὅταν ἐνέργεια λέγω ὁ χρονικός διάστημα ὁ μεταξύ ὁ ποιέω καί ὁ ποιέω ἐν ὁ περί ἐνέργεια σοφός αὐτός διαίρεσις . διαιρέω καί γάρ ἐκεῖ ὁ ὁ ἐνέργεια φωνή ὡς ὁμώνυμος , καθάπερ ἀκούω , ὁ μέν ὁ θεῖον Δαμασκηνός διαίρεσις , ὅς ἐκεῖνος μετά ὁ ἐν αὐτός ὁ πνεβυμα θεῖος σοφία , ὑψηλός δηλαδή καί θεῖος , ποιητής , παρίημι , ὡς οὐδείς αὐτός συμβάλλω πρός ὁ σκοπός · ὁ δδʹ αὐτός ἑαυτοῦ φέρω διαίρεΚσιν ἀντεισάγω . καί πρῶτος μέν εὐθύς ἐν ὁ διαίρεσις ὁ ἐνέργεια σημαίνω τίθημι ὁ υἱός ὁ Θεός καί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος , περί οὖον δή καί ἐγώ εἴρω · εἶτα μετά δύο καί τρεῖς , λέγω , φημί , ἐνέργεια καί ὁ μεταξύ χρονικός διάστημα ὁ κίνησις , κτέω τε οἰκοδόμος πρός ὁ οἰκοδομέω , καί ὁ ναυπηγέω πρός ὁ πλοῖον · ὅς καί συμβαίνω ὅς καθ´ αὐτός , καί σχετικός τις μεσότης ὁ ἄκρος ἄμφω , ὁ τε ἐνεργέω καί ὁ ἐνεργέω , συγκαταλήγω ὁ ὁ ἄκρος λήγω , καί οὐκέτι οὐ εἰμί οὐδείς . ἐκ δή οὗτος ὁ οἰκεῖος θέσις , ὥσπερ ἀπό τις ἀξίωμα κεῖμαι , καί πᾶς ὡσαύτως δοκέω , ὁρμάω ὁ φιλόσοφος , καί σχέσις καί μή κόος δοξάζω κακῶς ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός , ὅταν μή πρός ὁ οὐσία αὐτός ἐκεῖνος , φημί , ἀναφέρω , ὅταν μή αὐτός τίς καί ἀδιάφορος πάντῃ , οὐσία Θεός δηλονότι καί ἐνέργεια , λέγω . καί ὁ θεολόγος εἰσάγω Γρηγόριος περί ὁ εἴρω αὐτός οὗτος ἐνέργεια , ἤτοι ὁ χρονικός διάστημα ὁ ὁ ποιέω κίνησις , ὡς αὐτός φημί , ἐνεργέω , λέγω , καί οὐ ἐνεργέω , καί ὁμοῦ ὁ ἐνεργέω παύω . ἀλλά περί μέν ὁ θεολογικός οὗτος ῥητός , καί Ἐπῶς καί κατά τίς χράω οὗτος σημαίνω ὁ ἐνέργεια ὁ θεῖος φημί Γρηγόριος , ἐν ὁ φθάνω ἤδη παρ´ ἐγώ δείκνυμι · νῦν δδʹ ἀναγκαῖος ὁ διαλεκτικός καί κενός δογματιστής οὗτος πυνθάνομαι , πως ὁ μεταξύ χρονικός διάστημα ὁ κίνησις ὁ ποιέω πρός ὁ ποιέω , συμβαίνω ὅς , ὡς αὐτός φημί , καθ´ αὐτός , ἐνέργεια λέγω . ὁ γάρ χρονικός ὅιάστημα , φιλόσοφος , πῶς εἄν εἰμί ὁ κινέω κίνησις καί ἐνέργεια ; ὁ μέν γάρ ολʹ ὁ ἐκτός , ἀλ ἐκ ὁ φύσις , καί ἐραστικός καί οὐσιώδης εἰμί οὗτος κίνησις , καί φυσικός , καί ἀδιαίρετος καί ἀχώριστος , καθά δήπου ὁ θεολόγος λέγω ἀκούω . οὗτος δέ καί ὁ χρόνος ὁ κοινός , κατά ὁ ὁ εἰμί λόγος · εἰμί μή ἄρα καί ὁ χρονικός διάστημα ὁ γεννάω πρός ὁ γέννησις ὁ κύησις εἰμί λέγω αὐτός , καί ὁ σπείρω καί ὁ φυτεύω ὁ μεταξύ πρός ὁ φυτεύω μένω καί ὁ σπείρω ρόνον αὐτός ὁ σπορά καί ὁ φυτεία εἰμί φημί . ἀλλά ψεῦδος οὗτος καί ἀπάτη καί σόφισμα , μηδέ προσωπεῖον γοῦν τίς περιφέρω · ἐν χρόνος μέν γάρ ἐκεῖνος , χρόνος δέ οὐδαμῶς . εἰμί δδʹ ὅτι ἐν χρόνος ὁ ἐνέργεια ὁ ποιέω πρός ὁ ποιέω , ὁ ἀνθρώπινος φημί τέως , ὁ γάρ ὁ ἄκτιστος φυσικός ἐνέργεια καί ἄκτιστος καί ὑπέρχρονος , εἰμί τοίνυν διότι ἐν χρόνος ἐκεῖνος , διά οὗτος καί χρόνος κατά σύ , ἵστημι καί τόπος ὁ αὐτός , ἐπεί καί ἐν τόπος , ὥσπερ δή καί ἐν χρόνος . ἀλλά οὗτος μέν ἅλις · δεῖ δέ καί πρός ὁ πρόσω χωρέω , ὁ περισσός οὗτος καί μάταιος ἀφίημι . Πῶς μέν οὖν ἐνέργεια ὁ θεότης ὁ υἱός καί ὁ πνεῦμα , μᾶλλον δέ πῶς καί ἐνέργεια εἰμί οὖον ὁ πατήρ , καί οὐ ἐνέργεια αὖθις ὁ θεολόγος οὗτος φημί , καί πῶς ὁ υἱός καί θέλησις καί βούλησις εἴρω ὁ πατήρ ἐκεῖνος , ἔτι τε , πῶς ὁ θεῖος ἐνέργεια , καί μίμησις καί ἔχω ὁμοῦ , καί Ἀμίμητος τε καί ἄσχετος ὁ αὐτός , ἐν τοῖ , ἑξῆς καί ἐγώ ὁ θεολόγος ἐφίημι σῦς γε ὁ ὁ σύνοδος τόμος εἴρω · ὁ δέ νῦν εἰμί ὁ περί θεῖος ἁπλότης , καί ὅς φημί ὁ Γρηγοράς ὁ Θεός διά ὁ ἐνέργεια προσγίγνομαι σύνθεσις , καί ἐγώ ἤδη σκοπέω · μᾶλλον δέ πῶς ὁ κατά ὁ παρεισφθείρω παρ´ αὐτός τε καί ὁ αὐτός Βαρλααμίτης Πατέρων σύνθεσις παρά ὁ συνοδικός τόμος εἴρω , καί αὖθις αὐτός προστίθημι ὁ φιλόσοφος , ἀνατρέπω δῆθεν πειράω , καθοράω , εἰσάγω τοίνυν καί πάλιν ὁ ἑαυτοῦ μύστης τε καί φίλος Ἄγγελος ἢ Ἀγαθάγγελος , συνήθης ὁ ὁ καθ´ ἐγώ σύνοδος τε καί ὁ τόμος προσαγγέλλω · ὅς δή καί πρός ὁ αὐτός παρεξήγηση τε καί βλασφημία καί αὖθις ὁ ἑαυτοῦ μυσταγωγός ἐκκαλέω , οὑτωσί πως ὁ ὁ τόμος προτίθημι , καί φημί · φέρω τοίνυν πρός Θεός , μηδείς ὑπερτίθημι , ὁ ὅμοιος καί ὁ ἑξῆς διασαφέω ἐγώ τρόπος · ἔχω γάρ οὑτωσί . μετά οὗτος , φημί , ζητέω παρά ὁ ἅγιος , εἰμί μηδείς ἔχω τις εἄν ἐπινοέω σύνθεσις ἐπί Θεός διά ὁ ὁ θεῖος οὐσία καί ἐνέργεια διαφορά · καί οὗτος γάρ ὁ ἀντιλέγω ἰσχυρίζομαι . ἀποδείκνυμι οὖν παρά ὁ Ἀγίων ἅπας κηρύσσω , ὡς οὐ εἰμί σύνθεσις τις παρά οὗτος νομίζω Θεός . ὁ γάρ θεῖος Μάξιμος ἐν ὅς πρός Πύρρος διαλέγω φανερός δείκνυμι , μή τις σύνθεσις ἐκ ὁ ἐνέργεια δείκνυμι , ὁράω , λέγω ὁ Πύρρος , ὅτι ἐκ οὗτος πλανάω , ἐκ ὁ πάντῃ ἀγνοέω , ὅτι ὁ σύνθεσις ὁ ἐν ὑπόστασις εἰμί , καί οὖον ὁ ἐν ἕτερος θεωρέω εἰμί ; καί οὗτος κοινόω φρόνημα πᾶς , καί ὁ ἔξω φιλόσοφος , καί ὁ ὁ ἐκκλησία θεόσοφος