cogPG.PG151 502
φῶς , τὸ ἅγιον , τὸ ζωὴν , τὸ ἀγαθὸν , τὸ ἀθάνατον , τὸ Ἰσχυρὸν , τὸ παντοδύναμον , καὶ ὅσα ἄλλα κατά τε ὑπεροχὴν καὶ αἰτιολογίαν , οὐχ ἕκαστον οὐσία λέγεται , ἀλλὰ περὶ τὴν οὐσίαν , Ἃ καὶ ἄθροισμα καὶ πλήρωμα θεότητος λέγεται κατὰ τὴν Γραφὴν , καθ´ ἑκάστην τῶν τριῶν ὑποστάσεων ἐπίσης θεωοούμενα καὶ θεολογούμενα . Πάνταγ ὰρ ὄσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστι , καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς . Ὥστ´ οὐκέτι κατὰ τῶν διδασκάλων μόνον ὁπλίζει Γρηγορᾶς κἀνταῦθα τὴν βλάσφημον γλῶτταν , ἡμᾶς προσποιούμενος , ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν ἀποστολικῶν τε καὶ εὐαγγεἀικῶν θείων χρησμῶν , καὶ αὐτοῦ δέ φημι τοῦ λαλοῦντος ἐν ἐκείνοις Χριστοῦ , ὃν δήπου καὶ ὁ θαυμάσιος οὑτοσὶ θεοὺόγος ἐπὶ τέλει τῶν ἑαυτοῦ λόγων προύῦβάλετο μάρτυρα . Θεότητας δ´ εἶπε τοὺς διδασκάλους καὶ ἡμᾶς λέγειν τὰς ἐνεργείας καὶ τὰ φυσικὰ τοῦ Θεοῦ , οὐχ ὅτι που λεγόμενα παρ´ ἡμῶν ἥκουσε πώποτε , πῶς γάρ ; ἀλλὰ θορυβεῖν ὡς μάλιστα τὸν ἀκροατὴν βουλόμενος , ὡς τῶν ἀξιωμάτων , καὶ μάλιστα τῆς μοναρχίας , ἀναιρουμένων δῆθεν , περὶ ὡν δὴ καὶ μετ´ ὀλίγον ὠσαύτως ἐροῦμεν . Ἐπάγει καὶ γὰρί οὐτωσίν · Αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ μερίζων τὴν μίαν καὶ ἀμερῆ θεότητα τὴν μόνην ἄκτιστον εἰς πολλὰς ἀνουσίους μὲν , διαφόρους δὲ καὶ ἀκτίστους θεότητας , καὶ πῆ μὲν ἀλλήλας ἀπ´ ἀλλήλων διιστῶν , πῆ δ´ ἀλλήλας ἀλλήλαις συγκεραννὺς τῷ λόγῳ , τὰς μήτ´ οὕσας , μήτ´ ἐσομένας , μήτε γενομένας καθ´ αὐτάς ποτε , ἀλλ´ ὀνόματ´ οὕσας μόνον ἔρημα πραγμάτων , καὶ οἶον εἰπεῖν ἀεροβατοῦντα στρατόπεδα κτύπων ὑιλῶν , ἕδραν μὲν οὐκ ἐχόντων οὐδ´ ὁπηοῦν , βαρείας δὲ μόνον , καὶ δυσήχου κραυγῆς τὰς ἡμῶν ἀκοὰς ἐμπιπλάντα , καὶ ἐμοῦ τῷ πληγέντι διαῤῥέοντα ῥᾷστα ἀέρι . Καὶ μὴν . ὧ φιλόσοφε , πρὸς ἐκεῖνον αὖθις ἔγων´ δυ εἴποιμι , δέδεικται κάλλιστα καὶ διὰ πολλῶν ἤδη τοῖς σοφοῖς τουτοισὶ διδασκάλοις καὶ θεολόγοις , τίς ἐστιν ὁ τὸῦ μερισμὸν καὶ τὴν σύνθεσιν , καὶ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν σύγχυσιν ἐπεισάγων κακῶς τῇ θεότητι · ὃ δήπου καὶ νῦν ὡσαύτως ἐν τοῖς σοῖς λόγοις τούτοις ποιεῖς , τῷ ἡνωμένῳ τε καὶ διακεκριμένῳ τῆς θεότητος δυσσεβῶς ἐνυβρίζων ὁμοῦ , καὶ τοὺς ταῦτ´ εἰρηκότας ὁεοπνεόστως βλασφημῶν δι´ ἡμῶν . Αὕτη μὲν οὖν εστιν ἡ τελεωτάτη περὶ Θεοῦ δόξα καὶ θεολογία , μᾶλλον δὲ βλασφημία τοῦ Γρηγορᾶ · καὶ οὕτω τὸν Θεὸν διὰ τῆς ἀναιρέσεως τῶν αὐτοῦ φυσικῶν ἰδιωμάτων τοῖς μηδαιμῆ μηδαμῶς οὖσι συναριθμεῖ , ὃ δὴ καὶ τοῦ κακοῦ μάλιστα ἴδιον οἶδεν ὁ λόγος , καθὰ δὴ καὶ ἄνωθεν ἅ τεσυνοδικὸς τόμος ἔδειξεν αὐτὸν διαῤῥήδηνφρονοῦντα , καὶ δὴ καὶ αὐτὸς αὐτὸν οὗτος πολλάκις διά γε τῶν ἰδίων αὐτοῦ λόγων · πλὴν ὄσον ἐνταῦθα καὶ μετὰ μείζονος τῆς εἰρωνείας τε καὶ τῆς χλεύης , καὶ τῆς κατὰ Θεοῦ μανίας τε καὶ τῆς ὕόρεως εἶεν . Ἀλλὰ περὶ μὲν ὡν αὐτὸς ἀναπλάττει θεοτήτων , συνεχῶς ἄνω καὶ κάτω στρέφων αὐτὰς ἐν τοῖς λόγοις , καὶ περικτυπῶν τὰς τῶν ἀκροατῶν ἀκοὰς , κὰντεῦθεν ἡμᾶς ὡσανεί τινας παῖδας οἰόμενος μορμολύττεσθαι , μετ´ ὀλίγον καὶ ἡμεῖς σύν γε τῷ συνοδικῷ φημι τόμῳ καὶ δὴ καὶ τοῖς θεολόγοις Πατράσιν ἐροῦμεν καθόσον οἶόν τε · τὸ δὲ νῦν αἷναι χρὴ διὰ τῶν αὐτῶν φημι διδασκάλων καὶ αὖθις ἀπὸ μέρους αὐτῷ δεῖξαι , ὅτι καὶ ὄντα τὰ παρεπόμενα ταῦτα τῇ θείᾳ φύσει , καὶ οὔτε οὐσίαι κατὰ τὸν αὐσοῦ διδάσκαλον Εὐνόμιον δηλαδὴ , οὔτε μὴν σκιαί τινες ἰδιοῦπόστατοι , καὶ καθ´ ἑαυτὰ κατὰ τὸν ἄσοφον τουτονὶ σοφὸν θεωρούμεναι , τὰς πλατωνικάς ἱδέας που φαντασθέντα καὶ τοῦτον ἐνταῦθα μετ´ Ἀκινδύνου , ὰλλὰ περὶ τὴν θείαν φύσιν ὡς φυσικὰ μᾶλλον καὶ οὐσιώδη , συναῖδίως τε καὶ ἀδιαιρέτως καὶ θεοπρεπῶς νοούμενα , καὶ οὐκ ὀνόματα μόνον ὄντα , πραγμάτων ἔρημα , οὐδὲ ὁμοῦ τῷ πληγέντι ἀέρι διαῤῥέοντα ῥᾷστα , κατὰ τὸν ἀπὸ κοιλίας φωνοῦντα τουτονὶ θεσλόγον . Φησὶ τοιγαροῦν ὁ μέγας καὶ πάλιν Βασίλειος , Το Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὔξησιν οὐ ζητεῖ , τελειότατου ὄν · διὸ καὶ παρ´ αὐτῷ πάντα τέλεια , ἀγάπη . χαρὰ ,, εἰρήνη , μακροθυμία , χρηστότης , σοφία , σύνεσις , βουλὴ , ἀσφάλεια , εὐσέβεια , γνωσις , ἁγιασμὸς , ἀπολύτρωσις , πίστις , ἐνεργήματα δυνάμεων , χαρίσματα ἰαμάτων , καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια · οἀδὲν ἔχον ἐν ἑαυτῷ ἐπίκτητον , ἀλλ´ ἀιδίως πάντα ἔχον , ὡς Πνεῦικα Θεοῦ καὶ ἐξ αὐτοῦ πεφηνὸς , αἴτιον αὐτὸν ἔχον ὡς πηγὴν ἑαυτοῦ , κἀκεῖθεν πηγάζον . Πηγὴ δὲ καὶ αὐτὸ τῶν προειρημένων ἀγαθῶν · ἀλλὰ τὸ μὲν ἑκ Θεοῦ πηγάζον ἐνυπόστατόν ἐστι , τὰ δὲ ἐξ αὐτοῦ πηγάζοντα ἐνέργειαι αὐτοῦ εἰσιν . ἤκουσας ; Πάντα τὰ προειρημένα , φησὶν , ἀιδίως ἔχει τὸ Πνεῦμα το ἅγιον , ὡς αἴτιον ἔχον ἑαυτοῦ τὸν ρεὸν , καὶ ἐξ αὐτοῦ πηγάζον . Πηγάζει δὲ , φησί καὶ αὐτὸ τὰ προειρημένα , φυσικῶς δηλονότι , καθὸ ἐνεργείας . Ἀλλὰ τὸ μὲν , φησὶν , ὡς ἐνυπόστατον ἐκ Θεοῦ πηγάζει , τὰ δὲ ὡς ἐνέργειαι φυσικαί . Οὐδεμία δὲ ἐνέργεια ἐνυπόστατος κατὰ τὸν αὐτὸν αὖθις διδάσκαλον . Ἄκουε δὴ καὶ αὖθις αὐτοῦ , ἵνα κἀκεῖνο μάθης , ὅτι καὶ σοφία ἐστὶ κοινὴ Πατρί τε καὶ Υἱῷ , καὶ τῷ ἀγίῳ δηλονότι Πνεύματι , δι´ ἢν δὴ καὶ ὁ Υἱὸς εἴρηται σοφία τοῦ Θεοῦ ἐνυπόστατος μάλιστα , ἀλλ´ οὐ διὰ τὸ σοφίαν αὐτὸν λέγεσθαι , ἡ οὐσιώδης καὶ κοινὴ σοφία καὶ δύναμις τῶν τριῶν ἀναιρεῖται κατὰ σέ . Εἰ δὲ γινώσκει , φησίν , ὁ Πατὴρ τὸν Υἱλν ὅλον διόλου , ὥστε καὶ τὴν ἐναποκειμένην αὐτῷ σοφίαν πᾶσαν ἐπίστασθαι , κατὰ τὸ ἴσον μέτρον καὶ γνωσθήσεται παρὰ τοῦ Υἱοῦ , δηλονότι μετὰ πάσης τῆς ἐνυπαρχούσης αὐτῷ σοφίνς , καὶ τῆς σρογνώσεως τῶν μελλόντων . Καὶ πάλιν , Χριστὸς , φησί , Θεοῦ δύναμις καὶ εοῦ σοφία , ὅλης τῆς πατρικῆς δυνάμεως ἐναποκειμένης αὐτῷ δηλονότι · ὅθεν ὅσα βλέπει τὸν Πατέρα ποιοῦντα , ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεῖ . Κύριλλος δὲ ὁ μέγας , Εἰ μὴ ζωὴ , φησὶ , κατὰ φύσιν ἐστὶν ὁί υἱὸς , πῶς ἀληθεύσει λέγων , Ὃ πιστεύων εἰς ἐμό ἔχει ζωὴν αἰώνιον ; Εἰ δὲ ὡς φύσει προσοῦσαν αὐτῶ τὴν ζωὴν , καὶ οὐσιωδῶς ὑπάρχουσαν δώσειν τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύουσιν ἐπαγγέλλεται , πῶς ἐνδέχεται νοεῖν οὐκ ἔχοντα τὸν Υἱὸν εἰληφέναι ταύτην παρὰ τοῦ Πατρός ; Ἀλλ´ ὡς προείρηται , προελθὼν ἐκ τοῦ Πατρὸς , πάντα τὰ αὐτοῦ κατὰ φύσιν ἐπάγεται . Ἔν δὲ τῶν προσόντων τῷ Πατρὶ καὶ ἡ ζωή . Οὐκοῦν οὐκ ἐπείσακτος τῷ Υἱῷ ἡ ζωοποιὸς δύναμις , ἀλλὰ κατὰ φύσιν αὐτῷ προσοῦσα καὶ οὐσιωδῶς , ὥσπερ καὶ τῷ
Lemmas: φάος , ὁ ἅγιος , ὁ ζωή , ὁ ἀγαθός , ὁ ἀθάνατος , ὁ Ἰσχυρός , ὁ παντοδύναμος , καί ὅσος ἄλλος κατά τε ὑπεροχή καί αἰτιολογία , οὐ ἕκαστος οὐσία λέγω , ἀλλά περί ὁ οὐσία , ἁ καί ἄθροισμα καί πλήρωμα θεότης λέγω κατά ὁ γραφή , καθ´ ἕκαστος ὁ τρεῖς ὑπόστασις ἐπίσης θεωοουμην καί θεολογώ . Πάνταγ ἄρα ὅσος ἔχω ὁ πατήρ ἐμός εἰμί , καί δοξάζω ἐν αὐτός . Ὥστ´ οὐκέτι κατά ὁ διδάσκαλος μόνος ὁπλίζω Γρηγοράς ἐνταῦθα ὁ βλάσφημος γλῶσσα , ἐγώ προσποιέω , ἀλλά καί κατά ὁ ἀποστολικός τε καί ευαγγεαικως θεῖον χρησμός , καί αὐτός δέ φημί ὁ λαλέω ἐν ἐκεῖνος Χριστός , ὅς δήπου καί ὁ θαυμάσιος οὗτος θεόγος ἐπί τέλος ὁ ἑαυτοῦ λόγος προβάλλω μάρτυς . θεότης δδʹ εἶπον ὁ διδάσκαλος καί ἐγώ λέγω ὁ ἐνέργεια καί ὁ φυσικός ὁ Θεός , οὐ ὅτι ποῦ λέγω παρ´ ἐγώ ἀκούω πώποτε , πῶς γάρ ; ἀλλά θορυβέω ὡς μάλιστα ὁ ἀκροατής βούλομαι , ὡς ὁ ἀξίωμα , καί μάλιστα ὁ μοναρχία , ἀναιρέω δῆθεν , περί ὡς δή καί μετέ ὀλίγος ὡσαύτως εἴρω . ἐπάγω καί γάριος οὐτάω · αὐτός γάρ εἰμί ὁ μερίζω ὁ εἷς καί ἀμερής θεότης ὁ μόνος ἄκτιστον εἰς πολύς ἀνούσιος μέν , διάφορος δέ καί ἄκτιστος θεότης , καί πῇ μέν ἀλλήλων ἀπ´ ἀλλήλων διϊστάω , πῇ δδʹ ἀλλήλων ἀλλήλων συγκεράννυμι ὁ λόγος , ὁ μῆτε εἰμί , μῆτε εἰμί , μήτε γίγνομαι καθ´ αὐτός ποτός , ἀλ ὄνομα εἰμί μόνος ἐρῆμος πρᾶγμα , καί οἶος εἶπον ἀεροβατέω στρατόπεδον κτύπος ὑιλῶν , ἕδρα μέν οὐ ἔχω οὐδός ὅσπης , βαρύς δέ μόνος , καί δύσηχος κραυγή ὁ ἐγώ ἀκοή ἐμπίμπλημι , καί ἐγώ ὁ πλήσσω διαρρέω ῥᾳδίως ἀήρ . καί μήv . ἵημι φιλόσοφος , πρός ἐκεῖνος αὖθις γιγνώσκω δύο εἶπον , δείκνυμι καλῶς καί διά πολύς ἤδη ὁ σοφός οὗτος διδάσκαλος καί θεολόγος , τίς εἰμί ὁ τό́ς μερισμός καί ὁ σύνθεσις , καί πᾶς ὁμοῦ ὁ σύγχυσις ἐπεισάγω κακῶς ὁ θεότης · ὅς δήπου καί νῦν ὡσαύτως ἐν ὁ σός λόγος οὗτος ποιέω , ὁ ἑνόω τε καί διακρίνω ὁ θεότης δυσσεβῶς ἐνυβρίζω ὁμοῦ , καί ὁ ταῦ λέγω ὁεοπνεόστως βλασφημέω δις ἐγώ . ἄτη μέν οὖν εἰμί ὁ τέλειος περί Θεός δόξα καί θεολογία , μᾶλλον δέ βλασφημία ὁ Γρηγορά · καί οὗτος ὁ θεός διά ὁ ἀναίρεσις ὁ αὐτός φυσικός ἰδίωμα ὁ μηδαιμῆ μηδαμῶς εἰμί συναριθμώ , ὅς δή καί ὁ κακός μάλιστα ἴδιος οἶδα ὁ λόγος , καθά δή καί ἄνωθεν ὅς τεσυνοδικὸς τόμος δείκνυμι αὐτός διαρρηδηνφρονουειντα , καί δή καί αὐτός αὐτός οὗτος πολλάκις διά γε ὁ ἴδιος αὐτός λόγος · πλήν ὅσος ἐνταῦθα καί μετά μείζων ὁ εἰρωνεία τε καί ὁ χλεύη , καί ὁ κατά Θεός μανία τε καί ὁ ὕόρεως ἄγω . ἀλλά περί μέν ὡς αὐτός ἀναπλάσσω θεότης , συνεχῶς ἄνω καί κάτω στρέφω αὐτός ἐν ὁ λόγος , καί περικτυπέω ὁ ὁ ἀκροατής ἀκοή , κὰντεῦθεν ἐγώ ὡσανεί τις παῖς οἴομαι μορμολύττομαι , μετέ ὀλίγος καί ἐγώ σῦς γε ὁ συνοδικός φημί τόμος καί δή καί ὁ θεολόγος πατήρ εἴρω καθόσον οἶος τε · ὁ δέ νῦν αἰνός χρή διά ὁ αὐτός φημί διδάσκαλος καί αὖθις ἀπό μέρος αὐτός δείκνυμι , ὅτι καί εἰμί ὁ παρέπομαι οὗτος ὁ θεῖος φύσις , καί οὔτε οὐσία κατά ὁ αὐσοῦ διδάσκαλος Εὐνόμιον δηλαδή , οὔτε μήv σκιά τις ιδιουποστατος , καί καθ´ ἑαυτοῦ κατά ὁ ἄσοφος οὗτος σοφός θεωρέω , ὁ πλατωνικός ἰδέα ποῦ φαντάζω καί οὗτος ἐνταῦθα μετέ Ἀκίνδυνος , ἀλλά περί ὁ θεῖος φύσις ὡς φυσικός μᾶλλον καί οὐσιώδης , συναιδιαω τε καί ἀδιαιρέτως καί θεοπρεπῶς νοέω , καί οὐ ὄνομα μόνος εἰμί , πρᾶγμα ἐρῆμος , οὐδέ ὁμοῦ ὁ πλήσσω ἀήρ διαρρέω ῥᾳδίως , κατά ὁ ἀπό κοιλία φωνέω οὗτος θεσλογος . φημί τοιγάρ ὁ μέγας καί πάλιν Βασίλειος , ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος αὔξησις οὖον ζητέω , τέλειος εἰμί · διό καί παρ´ αὐτός πᾶς τέλειος , ἀγάπη . χαρά ,, εἰρήνη , μακροθυμία , χρηστότης , σοφία , σύνεσις , βουλή , ἀσφάλεια , εὐσέβεια , γνῶσις , ἁγιασμός , ἀπολύτρωσις , πίστις , ἐνέργημα δύναμις , χάρισμα ἴαμα , καί ὅσος οὗτος παραπλήσιος · οἀδὲν ἔχω ἐν ἑαυτοῦ Ἐπίκτητος , ἀλ ἀίδιος πᾶς ἔχω , ὡς πνευιξ Θεός καί ἐκ αὐτός φαίνω , αἴτιος αὐτός ἔχω ὡς πηγή ἑαυτοῦ , ἐκεῖθεν πηγάζω . Πηγή δέ καί αὐτός ὁ προερέω ἀγαθός · ἀλλά ὁ μέν ἐκ Θεός πηγάζω ἐνυπόστατος εἰμί , ὁ δέ ἐκ αὐτός πηγάζω ἐνέργεια αὐτός εἰμί . ἀκούω ; Πάν ὁ προερέω , φημί , ἀίδιος ἔχω ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος , ὡς αἴτιος ἔχω ἑαυτοῦ ὁ ῥέω , καί ἐκ αὐτός πηγάζω . πηγάζω δέ , φημί καί αὐτός ὁ προερέω , φυσικός δηλονότι , καθό ἐνέργεια . ἀλλά ὁ μέν , φημί , ὡς ἐνυπόστατος ἐκ Θεός πηγάζω , ὁ δέ ὡς ἐνέργεια φυσικός . οὐδείς δέ ἐνέργεια ἐνυπόστατος κατά ὁ αὐτός αὖθις διδάσκαλος . Ἄκουος δή καί αὖθις αὐτός , ἵνα ἐκεῖνος μανθάνω , ὅτι καί σοφία εἰμί κοινός πατήρ τε καί υἱός , καί ὁ ἅγιος δηλονότι πνεῦμα , δις εἄν δή καί ὁ υἱός εἴρω σοφία ὁ Θεός ἐνυπόστατος μάλιστα , ἀλ οὖον διά ὁ σοφία αὐτός λέγω , ὁ οὐσιώδης καί κοινός σοφία καί δύναμις ὁ τρεῖς ἀναιρέω κατά σός . εἰμί δέ γιγνώσκω , φημί , ὁ πατήρ ὁ Υἱλν ὅλος διόλου , ὥστε καί ὁ ἐναπόκειμαι αὐτός σοφία πᾶς ἐφίστημι , κατά ὁ ἴσος μέτρον καί γιγνώσκω παρά ὁ υἱός , δηλονότι μετά πᾶς ὁ ἐνυπάρχω αὐτός σοφίνς , καί ὁ σρογνωσις ὁ μέλλω . καί πάλιν , Χριστός , φημί , Θεός δύναμις καί ἑός σοφία , ὅλος ὁ πατρικός δύναμις ἐναπόκειμαι αὐτός δηλονότι · ὅθεν ὅσος βλέπω ὁ πατήρ ποιέω , οὗτος καί ὁ υἱός ὁμοίως ποιέω . Κύριλλος δέ ὁ μέγας , εἰμί μή ζωή , φημί , κατά φύσις εἰμί οἷ υἱός , πῶς ἀλήθευσις λέγω , ὅς πιστεύω εἰς έμο ἔχω ζωή αἰώνιος ; εἰμί δέ ὡς φύσις πρόσειμι αὐτός ὁ ζωή , καί οὐσιωδῶς ὑπάρχω δίδωμι ὁ εἰς αὐτός πιστεύω ἐπαγγέλλω , πῶς ἐνδέχομαι νοέω οὐ ἔχω ὁ υἱός λαμβάνω οὗτος παρά ὁ πατήρ ; Ἀλ ὡς προερέω , προέρχομαι ἐκ ὁ πατήρ , πᾶς ὁ αὐτός κατά φύσις ἐπάγω . ἐν δέ ὁ πρόσειμι ὁ πατήρ καί ὁ ζωή . οὐκοῦν οὐ ἐπείσακτος ὁ υἱός ὁ ζωοποιός δύναμις , ἀλλά κατά φύσις αὐτός πρόσειμι καί οὐσιωδῶς , ὥσπερ καί ὁ