cogPG.PG151 531
Θεὸν , ἀλλὰ τὸν Πατέρα , τὸ μεῖζον ἀπονέμων αὐτῷ , καὶ οὐ τὸ ἔλαττον . Οὐκοῦν πρῶτον ἔστω Πατὴρ , καὶ οθτω Θεὸς , ἢ καὶ ἄμα καὶ ξυνημμένως . Ἰδοὺ δέδεικται τοῖς θεολόγοις ἀκριβῶς διὰ πλειόνων , φιλόσοφε , ὅτι οὐ μόνον ἡ τοῦ Θεοῦ οὐσία τῶν περὶ αὐτὴν οὐσιωδῶς θεωρουμένων καθὸ οὐσία καὶ πηγὴ καὶ ῥίζα καὶ αἰτία ὑπέρκτιται , τὴν φυσικὴν δηλονότι τάξιν τηροῦσα , ἀλλὰ καὶ ταῦτα δὴ ταῦτα τὰ περὶ Θεὸν φυσικῶς θεωρούμενα , τήν τε πρὸς ἄλληλα κατὰ τὸ σημαινόμενον οὐκ ἀρνεῖται διαφορὰν , καὶ δὴ καὶ τὸ πρῶτον ὡσαύτως , καὶ τὸ δεύτερον καὶ τὸ μεῖζόν τε καὶ τὸ ἔλαττον , καθὰ δὴ καὶ τὸ Πατὴρ καὶ Θεὸς , καὶ τὸ Υἱὸς καὶ Κύριος περὶ τὴν αὐτὴν οὐσίαν , καὶ τὰς αὐτὰς θείας ὑποστάσεις , κατ´ αὐτοὺς δὴ τούτους φημὶ τοὺς ἱεροὺς θεολόγους θεωρούμενα , ἀλλ´ οὐχὶ πρὸς τὸ κτιστόν τε καὶ ἄκτιστον ἡ φυσικὴ τάξις αὕτη , καὶ ἡ ἀκολουθία φέρει κατὰ τὴν δυσσεβῆ καὶ ἄτακτόν τε , καὶ ἀνακόλουθον ὄντως Βαρλαὰμ καὶ Ἀκινδύνου , καὶ τῶν τὰ αὐτὰ φρονούντων ἐκείνοις , ὑπερκειμένην ὄντως καὶ ὑφειμένην θεότητα . Ἔῤῥέτωσαν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς πολυθεῖας οἱ τὰ τοιαῦτα δοξάζοντες . Οὐ γὰρ πολλὰ τὰ αἴτια λέγομεν , καὶ ἄλλων ἄλλας παρεκτικὰς θεότητας ὑπερεχούσας καὶ ὑφειμένας , μετὰ τῆς ἀποστολικῆς τε καὶ πατρικῆς θεολογίας φαμὲν καὶ ἡμεῖς · ἀλλ´ ἑνός Θεοῦ τὰς ὅλας ἀγαθὰς προόδους , καὶ τὰς παρ´ ἡμῶν ἐξυμνουμένας θεωνυμίας . Διὸ καὶ Γρηγόριος ὁ καθ´ ἡμᾶς οὑτοσὶ σοφὸς θεολόγος τε καὶ τῆς ἀληθινῆς καὶ πρώτης σοφίας φιλόσοφος , Τὸ δύο λέγειν εἶναι θεότητας , φησὶν , ὑπερκειμένην τε καὶ ὑφειμένην , οὐχ ἡμέτερός ἐστι λόγος , ἀλλὰ τοῦ Βαρλαάμ . Καὶ μαρτύριον ἀπαράγραπτον τὰ ἐκείνου συγγράμματα καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ πλεῖστοι . Τὸ γὰρ τῶν τοιούτων ἐκεῖνον ἄρξαι οἱ συνειδότες πολλοί . Αὐτὸς δὲ ὁ συνοδικὸς ὑποδείκνυσι τόμος . Ἀλλ´ ὁ μὲν Βαρλαὰμ τοῦτο προήνεγκεν , εἰς τὸ κτιστὴν δεῖξαι τὴν ἐπ´ ὄρους παραδειχθεῖσαν τοῦ Χριστοῦ θεότητα , καὶ τὴν θεατικὴν τοῦ Πνεύματος δύναμιν , ὡς οὐκ οὕσης μιᾶς ἀκτίστου θεότητος , εἰ ἄκτιστος είη καὶ ἡ τῆς θείας φύσεως λαμπρότης καὶ δύναμις . Ἡμεῖς δὲ ἄκτιστον μετὰ τῆς θείας φύσεως καὶ τὴν ἐκφανεῖσαν ἀποῤῥήτως ἐκεῖθεν θείαν αἱγλην ἀνεκηρύξαμεν . Ὡσαύτως δὲ καὶ τὴν δύναμιν , καὶ τὸ διακεκριμένον τῆς θεότητος μὴ προσίστασθαι τῷ ἑνιαίῳ ταύτης συμφώνως τοῖς θεολόγοις ἐδείξαμεν . Εἰ γὰρ καὶ διενένοχεν ἡ ἐξουσία τῆς οὐσίας , ὡς ὁ μέγας φησὶ Πασίλειος , ἥ τε θέλησις καὶ ἡ τῆς θείας φύσεως λαμπρότης , καὶ ἀπλῶς ἡ δύναμις τῆς θείας φύσεως , ἀλλ´ οὐκ ἔστι χωριστικὴ τῆς φύσεως ἡ τῆς φύσεως ναμπρότης καὶ δύναμις · οὐδ´ ἔνι τῆς ἑτέρας τὴν στέραν διαστήσαντα καταλαβεῖν τὴν λειπομένην τῆς ἐτέρας ἔρημον · ἀλλ´ ὁ δύναμιν ἢ λαμπρότητα βαλλόμενος ἐπὶ νοῦν εὐθὺς καὶ τὴν φύσιν , ἦς ἑκάτερον τούτων , ἀχωρίστῳς συγκατενόησε · καὶ πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῶν θείων , ἐφ´ ὧν κατὰ τοὺς θεοσύφους Πατίρας αἱ ἑνώσεις τῶν διαιρέσεων ἐπικρατοῦσι καὶ προκατάρχουσι , μήτ´ ἀναιρουσαι ταύτας , μὴτ´ ἐαποδιζόμεναι παρὰ τούτων μηδέν . Οὕτως ἡρῖν Ποῦ νῦν εἰσιν οἱ τὴν διθείαν ἡμῶν ἀκρατεῖ καταψευδόμενοι γλώττῃ , οἱ πικροὶ συκοφάνται , οἱ κατή ] γοροι τῶν ἐπαινουμένων , τὰ καινοφανῆ , καὶ δυσειδῆ τοῦ πονηροῦ πλάσματα , ἔτι μοναρχίαν ἀθετοῦντάτινα , κατὰ τῆς δυσσεβοῦς τε´ καὶ πολυθέου δόξης οὐτωσὶ γενναίως καὶ ἀνδρικῶς καὶ λόγοις καὶ λογισμοῖς ἱεροῖς καὶ γράμμασιν ἴστασθαι ; καὶ βάλλειν μὲν οὕτως ἰσχυρῶς διθεῖαν τε καὶ πολυθεῖαν καὶ τὰ κακῶς ὑφειμένα καὶ ὑπερκείμενα , φημὶ δὴ τὴν εἰς κτιστὰ καὶ ἄκτιστα κατατομὴν τῆς μιᾶς τρισυποστάτου , καὶ παντουργοῦ καὶ παντοδυνάμου θεό τητος σὺν τοῖς κακοῖς πατράσι τε καὶ δημιουργοῖς τῶν τοιούτων · διθεῖαν δ´ αὐτὸν αὖ , ὥσπερ ἐκ μεταμελείας τινὸς , ἢ λήθης ἢ ἀνοίας , ἢ οὐκ οἶδ´ ὅ τι καὶ φῶ , πρεσβεύειν ἐθέλειν κακῶς ; Λῆρος τὰ τοιαῦτα πλατὺς , καὶ ἀναισθησία τῷ ὄντι καὶ ἄνοια τῶν αὐτὰ καταώευδομένων τῶν ἱερῶν τουτωνὶ διδασκάλων καὶ θεολόγων , τὴν σφετέραν αὐτῶν πλάνην , καὶ τὸ αὖ Τχος , καὶ τὸ ἐξ ἀπονοίας ὀλέθριον ὄντως πτῶμα , τοῖς ἐλέγχοις τούτων καὶ καταλυταῖς ὥσπερ ἐξ ἀν τιστρόφου κακῶς ἐπιφημιζόντων εἰς ἐξαπάτην καὶ διαστροφὴν τῶν πολλῶν · τοῦτο καὶ γὰρ τῆς δυασεβείας ὁ κολοφὼν , καὶ τὸ κάκιστον καὶ ἀτοπώτατον Ἐντως ταύτης ἐμπόρευμα καὶ κεφάλαιον . Ἀλλ´ ὅπερ ἔλεγον οὐκ εἰς κτιστὰ καὶ ἄκτιστα , καὶ ὑπερκειμένας , καὶ ὑφειμένας , καὶ ἀνίσους καὶ μαχομένας ἀλλήλαις ἄγει θεότητας , κατά γε τοὺς περὶ Βαρλαὰμ καὶ Ἀκίνδυνον καὶ Γρηγορᾶν φημ τουτονὶ , καὶ τὴν θείαν οὐσίαν ὡς οὑσίαν τε καὶ πηγὴν καὶ αἰτίαν ὑπερκεῖσθαι λέγειν τῶν ἐξ αὐτῆς Πῶς γάρ ; Ὑπέρκειται μὲν γὰρ φυσικῶς καὶ ὁ δυνα τὸς τῆς δυνάμεως , καὶ ὁ νοῦς τοῦ λόγου τε καὶ τῆ ἐπιστήμης , καὶ τὸ πῦρ τοῦ φωτὸς , καὶ τῆς ἀκτῖνος ὁ ἥλιος , ἔτι τε τοῦ ὕδατος ἡ πηγὴ , καὶ ἁπλῶς τοῦ γεννωμένου παντὸς τὸ γεννῶν , καὶ τοῦ αἰτιατοῦ τὸ αἴτιον · ἀλλ´ οὐ διὰ τοῦτο καὶ τὰ προαγόμενα τῶν προαγόντων αὐτὰ φυσικῶς ἠλλοτρίωται . Δι´ αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μᾶλλον ὡς αἰτίοις ἑαυτῶν φυσικῶν ἐκείνοις συνῆπται · ἐκ γὰρ ὁμογενῶν τὰ ὁμογενῆ καὶ κατάλληλα φυσικῶς κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην προάγεσθαι , τὸ δεύτερον καὶ κατώτερον καὶ ἔλαττον οὐχὶ πρὸς τὴν τῆς φύσεως ἀλλοτρίωσιν , ἀλλὰ τῇ θέσει καὶ τῇ τάξει φυοικῶς κατ´ ἐπίνοιαν ἔχοντα . Ἡ οὐδὲ τῷ ἡλίῳ τούτῳ δώσεις ὑπερκεῖσθαι τῆς φυσικῶς ἐξ αὐτοῦ προϊούσης ἀκτῖνος ; Οἱ ἐμοὶ θεολόγοι διδάσκαλοι καὶ τοῦτό φασιν , οὐδὲ δευτέραν ἐκείνου καὶ ἥττω , καὶ κατωτέραν ταύτην ἐρεῖς , καίτοι γε καὶ τῇ αἰσθήσει βλέπων αὐτὴν κάτω μεθ´ ἡμῶν γιγνομένην , καὶ τοῖς σώμασι πᾶσιν ὁμοῦ τοῖς ἐμψύχοις τε καὶ ἀψύχοις καταλλήλως συγγινομένην , καὶ τὰ οἰκεῖα προσφυῶς τε καὶ οἰκείως γινομένην ἑκάστοις . Ἥ καὶ τῆς ἐκείνου διεσπασμένην καὶ ἀπεῤῥηγμένην , καὶ ὑστερογενῆ ταύτην ἐρεῖς διὰ ταῦτα σύσεως , ὡς εἶναί ποτε καὶ ἥλιον ἐννοεῖν ἀκτῖνος δέχι , ὤσπερ ἂν εἰ καὶ νοῦν ἐνεθυμήθης εἶναί ποτε διανοίας , χωρίς ; Ταῦτα δὴ τὰ τερατώδη φημὶ καὶ ἀλλόκοτα , καίτοι γε καὶ τῇ αἰσθήσει ληπτὴν ἔχων τὴν τῆς ἀκτῖνος πρὸς τὸν ταύτης αἴτιον ἥλιον φυσικὴν ἕνωσιν , καὶ τὸ ἀδιάῤῥηκτόν τε καὶ ἀσιάσπαστον . καὶ καθάπαξ
Lemmas: θεός , ἀλλά ὁ πατήρ , ὁ μείζων ἀπονέμω αὐτός , καί οὖον ὁ μικρός . οὐκοῦν πρῶτος ἵστημι πατήρ , καί οθτω θεός , ἢ καί ἄμη καί συνάπτω . ἰδέ δείκνυμι ὁ θεολόγος ἀκριβῶς διά πλείων , φιλόσοφος , ὅτι οὖον μόνος ὁ ὁ Θεός οὐσία ὁ περί αὐτός οὐσιωδῶς θεωρέω καθό οὐσία καί πηγή καί ῥίζα καί αἰτία υπερκτιος , ὁ φυσικός δηλονότι τάξις τηρέω , ἀλλά καί οὗτος δή οὗτος ὁ περί θεός φυσικός θεωρέω , ὁ τε πρός ἀλλήλων κατά ὁ σημαίνω οὐ ἀρνέομαι διαφορά , καί δή καί ὁ πρῶτος ὡσαύτως , καί ὁ δύο καί ὁ μέγας τε καί ὁ μικρός , καθά δή καί ὁ πατήρ καί θεός , καί ὁ υἱός καί Κύριος περί ὁ αὐτός οὐσία , καί ὁ αὐτός θεῖος ὑπόστασις , κατ´ αὐτός δή οὗτος φημί ὁ ἱερός θεολόγος θεωρέω , ἀλ οὐ πρός ὁ κτιστός τε καί ἄκτιστον ὁ φυσικός τάξις οὗτος , καί ὁ ἀκολουθία φέρω κατά ὁ δυσσεβής καί ἄτακτος τε , καί ἀνακόλουθος εἰμί Βαρλαάμ καί Ἀκίνδυνος , καί ὁ ὁ αὐτός φρονέω ἐκεῖνος , ὑπέρκειμαι εἰμί καί ὑφέζομαι θεότης . Ἔρως μετά ὁ Ἑλληνικός πολυθεΐα ὁ ὁ τοιοῦτος δοξάζω . οὖον γάρ πολύς ὁ αἴτιος λέγω , καί ἄλλος ἄλλος παρεκτικός θεότης ὑπερέχω καί ὑφίημι , μετά ὁ ἀποστολικός τε καί πατρικός θεολογία φημί καί ἐγώ · ἀλ εἷς Θεός ὁ ὅλος ἀγαθός πρόοδος , καί ὁ παρ´ ἐγώ ἐξυμνέω θεωνύμιο . Διὸ καί Γρηγόριος ὁ καθ´ ἐγώ οὗτος σοφός θεολόγος τε καί ὁ ἀληθινός καί πρῶτος σοφία φιλόσοφος , ὁ δύο λέγω εἰμί θεότης , φημί , ὑπέρκειμαι τε καί ὑφέζομαι , οὐ ἡμέτερος εἰμί λόγος , ἀλλά ὁ Βαρλαάμ . καί μαρτύριον ἀπαράγραπτος ὁ ἐκεῖνος σύγγραμμα καί ὁ ἄνθρωπος ὁ πλεῖστος . ὁ γάρ ὁ τοιοῦτος ἐκεῖνος ἄρχω ὁ σύνοιδα πολύς . αὐτός δέ ὁ συνοδικός ὑποδείκνυμι τόμος . Ἀλ ὁ μέν Βαρλαάμ οὗτος προφέρω , εἰς ὁ κτίστης δείκνυμι ὁ ἐπι ὄρος παραδείκνυμι ὁ Χριστός θεότης , καί ὁ θεατικός ὁ πνεῦμα δύναμις , ὡς οὐ ὗσις εἷς ἄκτιστος θεότης , εἰμί ἄκτιστος εἰμί καί ὁ ὁ θεῖος φύσις λαμπρότης καί δύναμις . ἐγώ δέ ἄκτιστον μετά ὁ θεῖος φύσις καί ὁ ἐκφαίνω ἀπόρρητος ἐκεῖθεν θεῖος αἴγλη ἀνακηρύσσω . ὡσαύτως δέ καί ὁ δύναμις , καί ὁ διακρίνω ὁ θεότης μή προσίστημι ὁ ἑνιαῖος οὗτος σύμφωνος ὁ θεολόγος δείκνυμι . εἰμί γάρ καί διαφέρω ὁ ἐξουσία ὁ οὐσία , ὡς ὁ μέγας φημί Πασίλειος , ὅς τε θέλησις καί ὁ ὁ θεῖος φύσις λαμπρότης , καί ἀπλόος ὁ δύναμις ὁ θεῖος φύσις , ἀλ οὐ εἰμί χωριστικός ὁ φύσις ὁ ὁ φύσις ναμπροος καί δύναμις · οὐδός ἐν ὁ ἕτερος ὁ στέρα διίστημι καταλαμβάνω ὁ λείπω ὁ ἕτερος ἐρῆμος · ἀλ ὁ δύναμις ἢ λαμπρότης βάλλω ἐπί νόος εὐθύς καί ὁ φύσις , εἰμί ἑκάτερος οὗτος , ἀχώριστος συγκατανοέω · καί πολύς μᾶλλον ἐπί ὁ θεῖον , ἐφίημι ὅς κατά ὁ θεοσυφος πατιηρα ὁ ἕνωσις ὁ διαίρεσις ἐπικρατέω καί προκατάρχω , μῆτε ἀναιρέω οὗτος , μή ἐαποδιζόμεναι παρά οὗτος μηδείς . οὕτως Ἔρις πός νῦν εἰμί ὁ ὁ διθεΐα ἐγώ ἀκρατής καταψεύδομαι γλῶσσα , ὁ πικρός συκοφάντης , ὁ Κατή ] γορός ὁ ἐπαινέω , ὁ καινοφανής , καί δυσειδής ὁ πονηρός πλάσμα , ἔτι μοναρχία ἀθετέω , κατά ὁ δυσσεβής τε´ καί πολύθεος δόξα οὕτως γενναῖος καί ἀνδρικός καί λόγος καί λογισμός ἱερός καί γράμμα ἵστημι ; καί βάλλω μέν οὕτως ἰσχυρῶς διθεΐα τε καί πολυθεΐα καί ὁ κακῶς ὑφίημι καί ὑπέρκειμαι , φημί δή ὁ εἰς κτιστός καί ἄκτιστος κατατομή ὁ εἷς τρισυπόστατος , καί παντουργός καί παντοδύναμος θεός τήτη σύν ὁ κακός πατήρ τε καί δημιουργός ὁ τοιοῦτος · διθεΐα δδʹ αὐτός αὖος , ὥσπερ ἐκ μεταμέλεια τις , ἢ λήθη ἢ ἄνοια , ἢ οὐ οἶδα ὅς τίς καί φημί , πρεσβεύω ἐθέλω κακῶς ; λῆρος ὁ τοιοῦτος πλατύς , καί ἀναισθησία ὁ εἰμί καί ἄνοια ὁ αὐτός καταωευδιδωμι ὁ ἱερός οὗτος διδάσκαλος καί θεολόγος , ὁ σφέτερος αὐτός πλάνη , καί ὁ αὖος Τχος , καί ὁ ἐκ ἀπόνοια ὀλέθριος εἰμί πτῶμα , ὁ ἐλέγχω οὗτος καί καταλυτής ὥσπερ ἐκ εἰς τιστροφος κακῶς ἐπιφημίζω εἰς ἐξαπάτη καί διαστροφή ὁ πολύς · οὗτος καί γάρ ὁ δυασεβεια ὁ κολοφών , καί ὁ κακός καί ἄτοπος εἷς οὗτος ἐμπόρευμα καί κεφάλαιος . Ἀλ ὅσπερ λέγω οὐ εἰς κτιστός καί ἄκτιστος , καί ὑπέρκειμαι , καί ὑφίημι , καί ἄνισος καί μάχομαι ἀλλήλων ἄγω θεότης , κατά γε ὁ περί Βαρλαάμ καί Ἀκίνδυνος καί Γρηγορᾶς φημί οὗτος , καί ὁ θεῖος οὐσία ὡς οὐσία τε καί πηγή καί αἴτιος ὑπέρκειμαι λέγω ὁ ἐκ αὐτός Πῶς γάρ ; ὑπέρκειμαι μέν γάρ φυσικός καί ὁ δυνα τός ὁ δύναμις , καί ὁ νόος ὁ λόγος τε καί τῆ ἐπιστήμη , καί ὁ πῦρ ὁ φάος , καί ὁ ἀκτίς ὁ ἥλιος , ἔτι τε ὁ ὕδωρ ὁ πηγή , καί ἁπλόος ὁ γεννάω πᾶς ὁ γεννάω , καί ὁ αἰτιατός ὁ αἴτιος · ἀλ οὖον διά οὗτος καί ὁ προάγω ὁ προάγω αὐτός φυσικός ἀλλοτριόω . Δις αὐτός μέν οὖν οὗτος μᾶλλον ὡς αἴτιος ἑαυτοῦ φυσικός ἐκεῖνος συνάπτω · ἐκ γάρ ὁμογενής ὁ ὁμογενής καί κατάλληλος φυσικός κατά πᾶς ἀνάγκη προάγω , ὁ δύο καί κατώτερος καί μικρός οὐ πρός ὁ ὁ φύσις ἀλλοτρίωσις , ἀλλά ὁ θέσις καί ὁ τάξις φυεοικα κατ´ ἐπίνοια ἔχω . ὁ οὐδέ ὁ ἥλιος οὗτος δίδωμι ὑπέρκειμαι ὁ φυσικός ἐκ αὐτός πρόειμι ἀκτίς ; ὁ ἐγώ θεολόγος διδάσκαλος καί οὗτος φημί , οὐδέ δύο ἐκεῖνος καί κακός , καί κατώτερος οὗτος εἴρω , καίτοι γε καί ὁ αἴσθησις βλέπω αὐτός κάτω μεθ´ ἐγώ γίγνομαι , καί ὁ σῶμα πᾶς ὁμοῦ ὁ ἔμψυχος τε καί ἄψυχος κατάλληλος συγγίγνομαι , καί ὁ οἰκεῖος προσφυῶς τε καί οἰκεῖος γίγνομαι ἕκαστος . ὅς καί ὁ ἐκεῖνος διασπάω καί ἀπολέγω , καί ὑστερογενής οὗτος εἴρω διά οὗτος σῦσις , ὡς εἰμί ποτός καί ἥλιος ἐννοέω ἀκτίς δέχι , ὤσπερ εἄν εἰμί καί νόος ἐνθυμέομαι εἰμί ποτός διάνοια , χωρίς ; οὗτος δή ὁ τερατώδης φημί καί ἀλλόκοτος , καίτοι γε καί ὁ αἴσθησις ληπτός ἔχω ὁ ὁ ἀκτίς πρός ὁ οὗτος αἴτιος ἥλιος φυσικός ἕνωσις , καί ὁ αδιαρρηκτος τε καί ασιασπαστος . καί καθάπαξ