cogPG.PG151 304
ἡσυχίαν , ὡς ἔφην , φῶς μὲν ἀθρόον θεῖον ἐπιδημεῖ καὶ περιλάμπει συνήθως , τῷ δὲ μεγάλῳ τούτῳ φωτὶ καὶ Ἀντώνιος ὁ μέγας ἄρα συνῆν · ὃς καὶ τῷ Γρηγορίῳ κατ´ ὀφθαλμοὺς παραστὰς , Καλὴ μὲν , ἔλεγε , καὶ ἡ καθ´ ἡσυχίαν τοῦ νοῦ προσευχή , τῆς ψυχης . τε τὸ ὁπτικὸν ἀποσμήχουσα , καὶ τῆς τῶν ἀποῤῥήτων ἀποκαλύψεως ἀξιοῦσα καὶ θέας , ἀναγκαῖον δ´ ἐν καιρῷ καὶ τὸ συνεῖναι καὶ κοινωνεῖν εὐχῆς τε καὶ ψαλμῳδίας , καὶ τῶν ἄλλων πρὸς τούτοις φημὶ τῶν πνευματικῶν τοῖς ὁμοτρόποις τῶν ἀδελφῶν · δεῖ σε τοιγαροῦν καὶ νῦν πρὸς ἐκείνους ἀγρυπνοῦντάς τε καὶ ψάλλοντας ἀπελθεῖν , τῆς σῆς ἐπιστασίας δεομένους ὡς μάλιστα . Καὶ ὁ μὲν ταῦτα τὸν φίλον διδάξας ἀπῄει πρὸς ἑαυτόν · ὁ δὲ αὐτίκα τῆς ἐντολῆς πληρωτὴς ἧν · καὶ τὴν ἡσυχίαν καὶ τὸν οἰκίσκον ἀπολιπών , χαίρων τοῖς φίλοις μάλ´ ἐφίσταται χαίρουσι , καὶ τὴν ὅλην ἱερὰν ἐκείνην νύκτα καὶ τὴν τελετὴν σὺν ἐκείνοις ἄγρυπνος ἐκτελεῖ . Δέδοκτο τῷ σοφῷ Γρηγορίῳ , καὶ τοῖς κατὰ τὸν ἰερὸν Ἄθω Πατράσιν , ὅσοι τε τὸν ἡσύχιον καθ´ ἑαυτοὺς μετίασι βίον , καὶ ὅσοι φροντιστηρίων τῶν ἐκκρίτων ἦσαν προεστηκότες , καὶ δὴ καὶ τῷ κοινῷ καθηγεμόνι τοῦ ὄρους , τὰ τῶν ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγώνων καὶ τῆς σπουδῆς τῆς ἰδίας κοινώσασθαι , Παῦλον ἐκμιμουμένῳ τὸν μέγαν καλῶς δήπουθεν , τοῖς πρὸ αὐτοῦ ἀποστόλοις κοινουμένῳ τὸ κατ´ αὐτὸν Εὐαγγέλιον , « Μήπως εἰς κενὸν τρέχω , φησὶν , ἢ ἔδραμον . » εἴ γε καὶ τοιοῦτό τι , φησὶν , ἦν ὁ σοφὸς θεολόγος ἐν τοῖς ὑπ´ ἐκείνου λεγομένοις ἢ πραττομένοις . Ἄνεισι τοιγαροῦν , μεθ´ ἑαυτοῦ καὶ τὸν θεῖον ἔχων Ἰσίδωρον · τὰ τῶν λόγων κοινοῦται , τὸ ὑπὲρ ἡσυχίας αὐτοῦ καὶ θείας θεωρίας ὑποδείκνυσι φρόνημα καὶ τὴν σπουδὴν , τῶν πολεμίων τὰς ἐρεσχελίας καὶ βλασφημίας διέξεισι , καὶ οἷς ἐκείνοις αὐτὸς ἀντιπαρετάξατο · τὴν ἐπὶ τούτοις αἰτεῖ κοινὴν αὐτῶν ψῆφον καὶ τὴν ἀπόφασιν . Οἱ δὲ ἐπεὶ καὶ τῆς εὐσεβείας ἰσχυρὸν αὐτὸν εὖρον ἀγωνιστὴν , καίτοι γε μηδὲ πρότερον ἀγνοοῦντες , καὶ συναγωνιστὴν τῶν ἰδίων αὐτῶν , καὶ ὑπὲρ τῶν αὐτῶν τε καὶ κατὰ τῶν αὐτῶν κατὰ τὸν μέγαν ἐκεῖνον ἱστάμενον , καὶ ἐπαινοῦσι , καὶ συμψηφίζονται , καὶ κυροῦσι τὰ ἐκείνου καὶ λόγοις καὶ γράμμασιν · οἰς δὴ καὶ ἡμεῖς τότε συνόντες , κἀν τῷ χορῷ τῶν πρεσβυτέρων ἔτι τελοῦντες , καὶ ψυχῇ καὶ χειρὶ καὶ λόγοις καὶ γράμμασι , καὶ πᾶσιν ἀπλῶς οἷς εἴχομεν ἐκείνοις συνείπομεν . Κἀκεῖνο δεῖ τοῖς εἰρημένοις προσθεῖναι · νόσῳ βαρείᾳ πρὸ πολλοῦ κάτοχος ἡ καταλειφθεῖσα τῶν ἀδελφῶν Θεοδότῃ τυγχάνουσα , ἡ μὲν ὅσον οὔπω τὸς σῶμα καταλιπεῖν ἤδη καὶ πρὸς Θεὸν ἀπιέναι προσδόκιμος ἦν · ἀπήει δ´ ὁ μέγας ἐς Ἄθω , καθὰ δὴ καὶ φθάσαντες ἔφημεν · οἱ δὲ μαθηταὶ προσιόντες καὶ φίλοι περὶ τοῦ τέλους καὶ τῆς ἐκφορᾶς ἐκείνης ἠρώτων , ὅπως ἂν κατ´ ἐκείνου δηλαδὴ γνώμην τὸ κατ´ ἐκείνην διάθωνται , ἐπειδή γε καὶ πᾶσαν εἶναι ἀνάγκην ἐκεῖνον ἀποδημεῖν · ἅμα δὲ καὶ τὴν κειμένην ὡς ἔχει λόγοις ἠξίουν πρὸ τῆς ἐξόδου παραμυθήσασθαι · βαρύτατα καὶ γὰρ ὡς εἰκὸς πρὸς ταύτην ἔξειν ἐκείνην , μὴ προσορᾷν ἔχουσαν τὸν ἀδελφὸν καὶ πατέρα , μηδὲ προσλαλεῖν τὰ τελευταῖα καὶ ἥδιστα , πρὸς ταῖς ἐσχάταις μετ´ ὀλίγον ἂν γενομένην ἀναπνοαῖς . Ὁ δὲ Πνεύματι θείῳ τὸ μέλλον ἐναργῶς προορῶν , Ἀλλ´ οὐ χρεία γε τῶν τοιούτων , μάλα θαῤῥούντως πρὸς ἐκείνους φησίν · ἐλευσόμεθα καὶ γὰρ ἡμεῖς Θεοῦ βουλομένου καὶ πρὸ τῆς αὐτῆς τελευτῆς . Καὶ ὁ μὲν εἶπε · τὸ δὲ καὶ τετελεσμένον ἦν ὑπερφυῶς ἄγαν καὶ θαυμαστῶς · ἔτι καὶ γὰρ ἀποδημοῦντος ἐκείνου , ἑσπέρα μὲν ἦν καθ´ ἡν δήπου καὶ τὰ τῆς ἱερᾶς μεταστάσεως ἡμῖν τῇ Θεομήτορι τελεῖν ἔθος · ἡ δὲ Θεοδότη πρὸς τὴν ἀναγκαίαν ἐκδημίαν ἰοῦσα , τὴν παρουσίαν καὶ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ πατρὸς ἐζήτει · ὡς δ´ ἤκουσεν ἐκεῖνον ἀποδημοῦντα , τιτρώσκεται μὲν τὴν ψυχὴν , καὶ ὡς ἀναξίαν ἑαυτὸν ταλανίζει τῆς ἐσχάτης ἐκείνου θέας καὶ ὁμιὶίας · σιωπᾷ δ´ ἐξ ἐκείνου τὸ παράπαν καὶ ἡρεμεῖ , καθαπερεὶ στραφεῖσα πρὸς ἑαυτήν . Καὶ οἱ μὲν παρόντες πρὸς τὴν ἐκφορὰν καὶ τὴν ταφὴν τοῦ σώατο · πάντες ἦσαν ὁρῶντες , ὡς ἀπολιπούσης μετὰ μικρὸν αὐτὸ τῆς ψυχῆς , καὶ τὰ πρὸς κηδείαν ηὐτρέπιζον · ἡ δὲ , ὢ τοῦ καινοῦ θαύματος ! καὶ εἰς ὀγδόην ἐξ ἐκείνου γε παρατείνει , ἄτροφος , ἄϋπνος , ἀνώδονος , ἀνομίλητος , ἀναπνοῇ μόνῃ βραχείᾳ καὶ ὀφθαλμοῖς πιστουμένη τὸ ζῇν , καὶ τὴν παρουσίαν κατὰ τὴν πρόῤῥησιν ἐκδεχομένη τοῦ ἀδελφοῦ . Καὶ δῆλον ἐκεῖθεν · τῆς γὰρ ὁγδόης πρὸς ἑσπέραν ἰούσης , παραγίνεται μὲν ἐκ τῆς ἀποδημίας ἐκεῖνος , παρίσταται δὲ τῇ κειμένῃ καὶ προσλαλεῖ · ἡ δ´ αἰσθομένη , καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἅμα τῇ ψυχῇ πρὸς ἐκεῖνον διάρασα , ἐπεὶ λέγειν οὐκ εἶχεν , οἷς εἶχεν ἀφοσιοῦται τὸν πόθον · τὰς γὰρ νεκρὰς ἤδη χεῖρας ἐκείνας , καθ´ ὅσον εἶχε κινήσασα , καὶ πρὸς Θεὸν οἶον καὶ τὴν ὀφειλο . μένην εὐχαριστίαν ἐπάρασα , καὶ , Δόξα σοι , Κύριε , ψυχῇ φθεγξαμένη καὶ νῷ , μετὰ μικρὸν πρὸς Θεὸν αὐτὴν εὐκλεῶς παραπέμπει , ὃς δήπου καὶ τὰ τοιαῦτα θαυμαστῶς οὕτω καὶ ὑπὲρ φύσιν εἴργασται , τοῦ μὲν τὴν θαυμαστὴν ὑπὲρ αὐτῆς πρόῤῥησιν , τῆς δὲ τὴν καλλίστην ἀποπληρῶν ἔφεσιν , καὶ ἀμφοτέρους ἅμα τιμῶν · ἧς δὴ καὶ τῆς ψυχῆς ἐξιούσης , τῷ θείῳ φωτὶ τὰ πρόσωπα θαυμαστῶς περιλάμπεται , τὴν ἐκείνης ἱερὰν τε καὶ ἀπόῤῥητον διαζωγραφοῦντα καὶ τοῖς ἔξω λαμπρότητα · καὶ τὸν νεκρὸν δ´ ἐνφέροντες ἤδη , καὶ συνήθως τὸν ἐπιτάφιον δοντες , τηλικαύτης τῆς εὐωδίας τῶν τε παρόντων τινὲς , καὶ αὐτὸς δ´ ἐκεῖνος ὁ μέγας ᾔσθοντο , ὡς μηδ´ ἑρμηνεύειν ἐκείνην διὰ τὸ μέγεθος δύνασθαι · οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πολλά τινα πρὸς τούτοις ὑπὲρ αὐτῆς λόγου τε καὶ συγγραφῆς ἄξια παρὰ πολλοῖς φέρεται , ἃ καὶ διὰ τὸ τοῦ λόγου μῆκος ἡμῖν παραλέλειπται . Γρηγόριος μὲν οὖν ὁ μέγας ἐν ἐκείνοις ὡς ἔθος ἦν , ἡσυχίᾳ φημὶ καὶ νήψει καὶ προσευχῇ , καὶ τῷ ταῖς θείαις ὅσαι ὡραι καθ´ ἑαυτὸν προσέχειν ἐμφάσεσιν . Ὁ δὲ τῶν τοιούτων πολέμιος Βαρλαὰμ τὴν Κωνσταντίνου , καθάπερ ἔφην , καταλαβών · ἢν ἔγωγε καὶ μεγέθους καὶ κάλλους καὶ πλούτου καὶ σοφίας
Lemmas: ἡσυχία , ὡς φημί , φάος μέν ἀθρόος θέω ἐπιδημέω καί περιλάμπω συνήθης , ὁ δέ μέγας οὗτος φάος καί Ἀντώνιος ὁ μέγας ἄρα σύνειμι · ὅς καί ὁ Γρηγόριος κατ´ ὀφθαλμός παραστὰς , καλός μέν , λέγω , καί ὁ καθ´ ἡσυχία ὁ νόος προσευχή , ὁ Ψυχή . τε ὁ ὀπτικός ἀποσμήχω , καί ὁ ὁ ἀπόρρητος ἀποκάλυψις ἀξιόω καί θέα , ἀναγκαῖος δδʹ ἐν καιρός καί ὁ συνίημι καί κοινωνέω εὐχή τε καί ψαλμῳδία , καί ὁ ἄλλος πρός οὗτος φημί ὁ πνευματικός ὁ ὁμότροπος ὁ ἀδελφός · δεῖ σύ τοιγάρ καί νῦν πρός ἐκεῖνος ἀγρυπνέω τε καί ψέλνω ἀπέρχομαι , ὁ σός ἐπιστασία δήω ὡς μάλιστα . καί ὁ μέν οὗτος ὁ φίλος διδάσκω ἄπειμι πρός ἑαυτοῦ · ὁ δέ αὐτίκα ὁ ἐντολή Πληρωτὴς ἧμαι · καί ὁ ἡσυχία καί ὁ οἰκίσκος ἀπολείπω , χαίρω ὁ φίλος μάλ ἐφίστημι χαίρω , καί ὁ ὅλος ἱερά ἐκεῖνος νύξ καί ὁ τελετή σύν ἐκεῖνος ἄγρυπνος ἐκτελέω . δοκέω ὁ σοφός Γρηγόριος , καί ὁ κατά ὁ ἱερός Ἄθως πατήρ , ὅσος τε ὁ Ἡσύχιος καθ´ ἑαυτοῦ μέτειμι βίος , καί ὅσος φροντιστήριο ὁ ἔκκριτος εἰμί προίστημι , καί δή καί ὁ κοινός καθηγεμών ὁ ὄρος , ὁ ὁ ὑπέρ εὐσέβεια ἀγών καί ὁ σπουδή ὁ ἴδιος κοινόω , Παῦλος ἐκμιμέομαι ὁ μέγας καλῶς δήπουθεν , ὁ πρό αὐτός ἀπόστολος κοινόω ὁ κατ´ αὐτός Εὐαγγέλιος , « μήπως εἰς κενός τρέχω , φημί , ἢ τρέχω . » εἰμί γε καί τοιοῦτος τίς , φημί , εἰμί ὁ σοφός θεολόγος ἐν ὁ ὑπό ἐκεῖνος λέγω ἢ πράσσω . ἀνέρχομαι τοιγάρ , μεθ´ ἑαυτοῦ καί ὁ θέω ἔχω Ἰσίδωρος · ὁ ὁ λόγος κοινόω , ὁ ὑπέρ ἡσυχία αὐτός καί θεῖος θεωρία ὑποδείκνυμι φρόνημα καί ὁ σπουδή , ὁ πολέμιος ὁ ἐρεσχελία καί βλασφημία διέξειμι , καί ὅς ἐκεῖνος αὐτός ἀντιπαρατάσσομαι · ὁ ἐπί οὗτος αἰτέω κοινός αὐτός ψῆφος καί ὁ ἀπόφασις . ὁ δέ ἐπεί καί ὁ εὐσέβεια ἰσχυρός αὐτός εὖρος ἀγωνιστής , καίτοι γε μηδέ πρότερος ἀγνοέω , καί συναγωνιστής ὁ ἴδιος αὐτός , καί ὑπέρ ὁ αὐτός τε καί κατά ὁ αὐτός κατά ὁ μέγας ἐκεῖνος ἵστημι , καί ἐπαινέω , καί συμψηφίζω , καί κυρόω ὁ ἐκεῖνος καί λόγος καί γράμμα · οἶς δή καί ἐγώ τότε σύνειμι , ἐν ὁ χορός ὁ πρέσβυς ἔτι τελέω , καί Ψυχή καί χείρ καί λόγος καί γράμμα , καί πᾶς ἀπλόος ὅς ἔχω ἐκεῖνος συνεῖπον . ἐκεῖνος δεῖ ὁ εἴρω προστίθημι · νόσος βαρύς πρό πολύς κάτοχος ὁ καταλείπω ὁ ἀδελφός Θεοδότη τυγχάνω , ὁ μέν ὅσος οὔπω τός σῶμα καταλείπω ἤδη καί πρός θεός ἀφίημι προσδόκιμος εἰμί · ἄπειμι δδʹ ὁ μέγας εἰς Ἄθως , καθά δή καί φθάνω φημί · ὁ δέ μαθητής πρόσειμι καί φίλος περί ὁ τέλος καί ὁ ἐκφορά ἐκεῖνος ἐρωτάω , ὅπως εἄν κατ´ ἐκεῖνος δηλαδή γνώμη ὁ κατ´ ἐκεῖνος διατίθημι , ἐπειδή γε καί πᾶς εἰμί ἀνάγκη ἐκεῖνος ἀποδημέω · ἅμα δέ καί ὁ κεῖμαι ὡς ἔχω λόγος ἀξιόω πρό ὁ ἔξοδος παραμυθέομαι · βαρύς καί γάρ ὡς εἰκός πρός οὗτος ἔχω ἐκεῖνος , μή προσοράω ἔχω ὁ ἀδελφός καί πατήρ , μηδέ προσλαλέω ὁ τελευταῖος καί ἡδύς , πρός ὁ ἔσχατος μετέ ὀλίγος εἄν γίγνομαι ἀναπνοή . ὁ δέ πνεῦμα θεῖον ὁ μέλλω ἐναργής προοράω , Ἀλ οὖον χρεία γε ὁ τοιοῦτος , μάλα θαρσούντως πρός ἐκεῖνος φημί · ἔρχομαι καί γάρ ἐγώ Θεός βούλομαι καί πρό ὁ αὐτός τελευτή . καί ὁ μέν εἶπον · ὁ δέ καί τελέω εἰμί ὑπερφυῶς ἄγαν καί θαυμαστός · ἔτι καί γάρ ἀποδημέω ἐκεῖνος , ἑσπέρα μέν εἰμί καθ´ ἐάν δήπου καί ὁ ὁ ἱερός μετάστασις ἐγώ ὁ Θεομήτωρ τελέω ἔθος · ὁ δέ Θεοδότη πρός ὁ ἀναγκαῖος ἐκδημία εἶμι , ὁ παρουσία καί ὁ ἐπίσκεψις ὁ πατήρ ζητέω · ὡς δδʹ ἀκούω ἐκεῖνος ἀποδημέω , τιτρώσκω μέν ὁ ψυχή , καί ὡς ἀναξία ἑαυτοῦ ταλανίζω ὁ ἔσχατος ἐκεῖνος θέα καί ομιιια · σιωπάω δδʹ ἐκ ἐκεῖνος ὁ παράπαν καί ἠρεμέω , καθαπερεί στρέφω πρός ἑαυτοῦ . καί ὁ μέν πάρειμι πρός ὁ ἐκφορά καί ὁ ταφή ὁ σῴζω · πᾶς εἰμί ὁράω , ὡς ἀπολείπω μετά μικρός αὐτός ὁ Ψυχή , καί ὁ πρός κηδεία εὐτρεπίζω · ὁ δέ , ὦ ὁ καινός θαῦμα ! καί εἰς ὄγδοος ἐκ ἐκεῖνος γε παρατείνω , ἄτροφος , ἄϋπνος , ἀνώδονος , ἀνομίλητος , ἀναπνοή μόνος βραχύς καί ὀφθαλμός πιστόω ὁ ζάω , καί ὁ παρουσία κατά ὁ πρόρρησις ἐκδέχομαι ὁ ἀδελφός . καί δῆλος ἐκεῖθεν · ὁ γάρ ὄγδοος πρός ἑσπέρα εἶμι , παραγίγνομαι μέν ἐκ ὁ ἀποδημία ἐκεῖνος , παρίστημι δέ ὁ κεῖμαι καί προσλαλέω · ὁ δδʹ αἰσθάνομαι , καί ὁ ὀφθαλμός ἅμα ὁ Ψυχή πρός ἐκεῖνος διαίρω , ἐπεί λέγω οὐ ἔχω , ὅς ἔχω ἀφοσιόω ὁ πόθος · ὁ γάρ νεκρός ἤδη χείρ ἐκεῖνος , καθ´ ὅσος ἔχω κινέω , καί πρός θεός οἶος καί ὁ ὀφείλω . μένω εὐχαριστία ἐπαίρω , καί , Δόξα σύ , κύριος , Ψυχή φθέγγομαι καί νάω , μετά μικρός πρός θεός αὐτός εὐκλεής παραπέμπω , ὅς δήπου καί ὁ τοιοῦτος θαυμαστός οὗτος καί ὑπέρ φύσις ἐργάζομαι , ὁ μέν ὁ θαυμαστός ὑπέρ αὐτός πρόρρησις , ὁ δέ ὁ καλός ἀποπληρόω ἔφεσις , καί ἀμφότερος ἅμα τιμή · ὅς δή καί ὁ Ψυχή ἔξειμι , ὁ θεῖον φάος ὁ πρόσωπον θαυμαστός περιλάμπω , ὁ ἐκεῖνος ἱερά τε καί ἀπόρρητος διαζωγραφέω καί ὁ ἔξω λαμπρότης · καί ὁ νεκρός δδʹ ἐμφέρω ἤδη , καί συνήθης ὁ ἐπιτάφιος δίδωμι , τηλικόσδε ὁ εὐωδία ὁ τε πάρειμι τις , καί αὐτός δδʹ ἐκεῖνος ὁ μέγας αἰσθάνομαι , ὡς μηδ´ ἑρμηνεύω ἐκεῖνος διά ὁ μέγεθος δύναμαι · οὖον μήv ἀλλά καί πολύς τις πρός οὗτος ὑπέρ αὐτός λόγος τε καί συγγραφεύς ἄξιος παρά πολύς φέρω , ὁ καί διά ὁ ὁ λόγος μῆκος ἐγώ παραλείπω . Γρηγόριος μέν οὖν ὁ μέγας ἐν ἐκεῖνος ὡς ἔθος εἰμί , ἡσυχία φημί καί νῆψις καί προσευχή , καί ὁ ὁ θεῖος ὅσος ὥρα καθ´ ἑαυτοῦ προσέχω ἔμφασις . ὁ δέ ὁ τοιοῦτος πολέμιος Βαρλαάμ ὁ Κωνσταντῖνος , καθάπερ φημί , καταλαμβάνω · εἄν ἔγωγε καί μέγεθος καί κάλλος καί πλοῦτος καί σοφία