cogPG.PG151 441
είς τὸ κτίσαι τὸν ἄνθρωπον , πάλιν καὶ διὰ τούτου τοῦ τρόπου ἐωρακέναι λέγομεν τὸν Θεὸν , τῆς ἀγαθότητος , οὐ τῆς οὐσίας ἐν περινοίᾳ γινόμενοι . Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πάντων · ὁ γὰρ τῇ φύσει ἀόρατος ὁρατὸς ταῖς ἐνεργείαις γίνεται , ἔν τισι τοῖς περὶ αὐτὸν ἰδιώμασι καθορώμενος . Ἀλλ´ οὐ πρὸς τοῦτο βλέπει μόνον τοῦ μακαρισμοῦ ἡ διάνοια , τὸ ἔκ τινος ἐνεργείας τὸν ἐνεργοῦντα δύνασθαι τοῦτον ἀναλογίσασθαι . Γένοιτο γὰρ ἂν ἴσως καὶ τοῖς τοῦ αἰῶνος τούτου σοφοῖς διὰ τῆς τοῦ κόσμου εὐαρμο στίας ἡ τῆς ὑπερκοσμίου σοφίας τε καὶ δυνάμεως κατανόησις . Μάξιμος δὲ ὁ μέγας κατ´ ἄμφω , τήν τε θείαν φημὶ καὶ τὴν ἀνθρωπίνην σοφίαν , καὶ δὴ καὶ ὁμολογητὴς τῶν τοιούτων μέχρις αἵματος , τὸ ῥηθὲν ἀποστολικὸν ῥητὸν ἐξηγούμενος , τοιάδε φησίν · Οἱ τῶν βντων λόγοι προκαταρτισθέντες πρὸ τῶν αἰώνων ἐν τῷ Θεῷ , καθὼς οἶδεν αὐτὸς , ἀόρατοι ὄντες , οὓς καὶ ἀγαθὰ θελήματα καλεῖν τοῖς θείοις ἐστὶν ἔθος ἀνδράσιν , ἀπὸ τῶν ποιημάτων νοούμενοι καθορῶνται . Πάντα γὰρ τὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ , κατὰ φύσιν μετὰ τῆς δεούσης ἐπιστήμης γνωστικῶς ὕφ´ ἡμῶν θεωρούμενα , τοὺς καθ´ οὓς γεγένηύται λόγους , κρυφίως ἡμῖν ἀπαγγέλλουσι , καὶ τὸν ἐφ´ ἑκάστῳ ποιήματι θεῖον σκοπὸν ἑαυτοῖς συνεκφαίνουσι · καθὸ καὶ οἷ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόβαν Θεοῦ , καὶ τὸ στερέωμα τὴν τῶν χειρῶν ἀναγγέλλει ποίησιν . ἀίδιος δὲ δύναμίς ἐστι , φησί , καὶ θειότης , ἡ συνεκτικὴ τῶν ὄντων πρόνοια , καὶ ἡ κατ´ αὐτὴν ἐκθεωτικὴ τῶν προνοουμένων ἐνέργεια . Εἰ δὲ καὶ πράγματα τὰ περὶ τὸν Θεὸν ταῦτα περὶ ὧν ὁ Χριστὸς ἔλεγε πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα , Πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστι , καὶ τὰ σὰ ἐμὰ , καὶ , Πάντα ἄσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἑστιν , εἰ οὖν καὶ πράγματα , καὶ ἄκτιστα , καὶ οὐκ οὐσία Θεοῦ ταῦτά εἰσι . κατὰ τοὺς ἐξηγητὰς τῶν Εὐαγγελίων καὶ θεολόγους τούτους , ἃ δὴ καὶ γνωστὸν τοῦ Θεοῦ , καὶ πλήρωμα τῆς θεότητος καὶ ἀίδιον αὐτοῦ δύναμιν , καὶ θειότητα ὁ Ἀπόστολος γράφων ἐδίδαξε , λείπεται τῆς θείας φύσεως ἰδιώματα ταῦτα λέγειν , καὶ ἐνεργείας οὐσιώδεις αὐτῆς μετὰ τῶν θεολόγων τούτων , Βασιλείου φημὶ τοῦ μεγάλου , καὶ Γρηγορίου , ναὶ Μαξίμου , καὶ δὴ καὶ τοῦ χοροῦ τῶν λοιπῶν Οεολόγων , οἷς δὴ καὶ ὁ ἐκ Ααμασκοῦ θεολόγος Ἰωάννης συνάδων , ἄλλα τε πλεῖστα περὶ τούτων θαυμασίως θεολογεῖ , ἐξ ὧν δὴ καὶ ἡμεῖς ἐροῦμεν κατὰ καιρὸν , καὶ ὅτι αὐχήματα τῆς θεότητός εἰσι ταῦτα , ὧν αὕτη μετέδωκε τῳ σώματι τῷ Δεσποτικῶ . Καὶ τὰ μὲν τῶν λογίων ἅλις ἡμῖν ἐχόντων , τοτήμερον εἶναί φημι τέως , ὀλίγα μὲν ἑκ πολλῶν , ἱκανὰ δέ , ὡς ἐγώ φημι καὶ ταῦτα πιστώσασθαι τὴν τῶν ἀρχαίων ἑκείνων διδασκάλων καὶ διαδόχων τῶν ἀποστόλων θεολογίαν , Ἱεροθέου τε καὶ Διονυσίου , ὅπερ ὁ λόγος ὑπέσχετο δεῖξαι , καὶ πρός γε ἔτι καὶ συνῳδοὺς καὶ συμφώνους τοῖς καθεξῆς Πατράσι καὶ θεολόγοις τῆς Ἐκκλησίας ὡς μηδὲν παρὰ μέλος ἠχεῖν μηδὲ ἔξω τοῦ σκοποῦ βάλλειν τούτους κἀκείνους , ἅτε δὴ καὶ ὑφ´ ἑνὶ τεχνίτῃ , καὶ μυσταγωγῷ , καὶ παιδευτῇ τῶν τοιούτων ἀγομένους ὁμοῦ πάντας , τῶ τοῦ Θεοῦ φημιΠνεύματι . Λοιπὸν δὲ ἂν εἴη καὶ πρὸς τὰς οἰκουμενικὰς ἑξῆς βλέψαι τῷ λόγῳ συνόδους , καὶ μαθεῖν εἰ καί τινες ἐξ αὐτῶν περὶ θείας οὐσίας ἅμα καὶ ἐνεργείας εἶπον , καὶ εἴ γε καὶ διαφοράν τινα θεοπρεπῆ καὶ διάκρισιν ἐπὶ τούτων καὶ αὗται σκοποῦσιν , ἢ ἁπλῶς ἕν τι καὶ ἀδιάφορον ἴσασι ταῦτα , καὶ τὸ αὐτὸ νῦν μὲν οὐσίαν λέγεσθαί φασι , νῦν δ´ ἐνέργειαν , νῦν δὲ τὴν μὲν οὐσίαν ἄκτιστον τὴν δὲ ἐνέργειαν κτίσμα τὴν θείαν . Πάτρια καὶ γάρ πως τοῖς περὶ τὸν φιλόσοφον Γρηγορᾶν νομίζεται τὰ τοιαῦτα , καὶ πίστεως ἄντικρυς ὅρος , καὶ σύμβολον ἐξ Ἀκινδύνου τε καὶ Βαρλαὰμ εἰς αὐτοὺς ἄνωθεν κατιόντα · τούτους καὶ γὰρ καὶ πατέρας καὶ διδασκάλους θείων δογμάτων , καὶ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν , οὐκ ἄλλους ἀκριβῶς ἴσασιν , εἰ καὶ κρύπτουσιν , ὑπ´ αἰσχύνης τὰς προσηγορίας ἐκείνων , ἔστι δὲ ὅτε καὶ τῷ ἀναθέματι παῤῥησίᾳ καθυπέβαλον ὑπ´ ἀνάγκης , ἔν γε τοῖς κοινοῖς ἡμῶν τε κἀκείνων συλλόγοις μάλιστα . Ἐπεὶ γοῦν τὰς ἱερὰς ἐκείνας τῶν θεσπεσίων Πατέρων συνόδους μετὰ τὰ τέσσαρα Χριστοῦ Εὐαγγέλια τάξει τινὶ καὶ ἀξιώματι ἔσχεν εὐθὺς ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία , καὶ παράτούτων αὐτῶν τὸν τῆς πίρτεως εὐσεβῆ λαβόντες ἔχομεν ὅρον , καὶ τὰ αὐτων Ἰερὰ δόγματα , πίστις ἡμῖν ἀπλανής , καὶ εὐσέβεια , καὶ ὁρθοδοξία νομίζεται , ὅσα τέ φημι περὶ τῆς θεαρχικῆς καὶ ὁμοουσίου Τριάδος , καὶ ὅσα περὶ τῆς διὰ σαρκὸς οἰκονομίας , καὶ τῆς θεότητος τοῦ μονογεν . ὕς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ τῆς ζωαρχικῆς ταύτης τριάδος ἑνός . Οἱ αὐτοὶ γὰρ καὶ καθαιρέται πάσης αἱρέσεως καὶ κακοδοξίας , καὶ τῆς κατ´ εὐσέβειαν ἀληθείας πάσης μετὰ τὴν τῶν λογίων διδασκαλίαν Πατέρες τε καὶ διδάσκαλοι , καὶ διὰ τοῦτο καὶ τὴν πρὸς ἐκείνους ἱερὰν συμφωνίαν μετὰ τὴν τῆς θεότητος πᾶσαν ὁμολογίαν εὐθὺς , καὶ ἱερέας ἅμα , καὶ βασιλέας , καὶ τοὺς ἐξ οἱασοῦν αἱρέσεως προσιόντας τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ , καὶ πάντας ἀπαιτοῦμεν ὁμοῦ , φέρε καὶ τὰκείνων ἐκ μέρους ἀναλαβόντες κατίδωμεν . Ἡ μὲν οὐν ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ πέμπτη σύνοδος τὰ Ὡριγάνους τε καὶ Διδύμου , καὶ Εὐαγρίου , καὶ τῆς περὶ ἐκείνους συμμορίας , μετὰ πλείστων ἐνιαυτῶν πε.ριόδους κάκιστα συγγράμματά τε καὶ δόγματα σκοπουμένη , ἑώρα καὶ γὰρ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας κακῶς τινας ὑπ´ αὐτῶν τούτων ἐπηρεαζομένους , Ἔλεγε , φησὶν , ὁ Ὡριγένης ἔν γε τοῖς αὐτοῦ δηλονότι συγγράμμασι , συναΐδια εἶναι τὰ τῷ Θεῷ , καὶ ἐξ ἀιδίου ὄντος τοῦ Θεοῦ ἐξ ἀδίου εἶναι τὰ κτίσματα . Εἰ δὲ μή ἐξ ἀιδίου τὰ κτίσματα , ἐτράπη πάντως ὁ Θεὸς ἀπὸ τοῦ μὴ κτίζειν ἐλθών εἰς τὸ κτίζειν . Ἡμεῖς δὲ πρὸς ταῦτα , φησὶ , λέγομεν · Οὐκ ἐτράπη κατὰ τὴν φύσιν , ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐνέργειαν , μᾶλλον δὲ οὐδὲ κατὰ τὴν ἐνέργειαν . Εἶχε μὲν γὰρ ἀεὶ τὴν δύναμιν τοῦ κτίζειν · ἐνηργήθη δὲ ἡ τοιαύτη δύναμις , ὅτε ἐβουλήθη ὁ Θεός . κουσας διαφορὰνοὐσίασθείας καὶ ἐνεργείας παρὰ τῶν θεοφόρων τούτων μυσταγωγῶν ; Οἱ μὲν γὰρ αἱρετικοὶ , διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς , ἄτοπον γὰρ καὶ αὐτοῖς τε , ὡς ἐδόκει , τὸ τροπὴν ὑπομένειν δύνασθαι λέγειν τὸν μόνον ἀπαθῆ τε καὶ ἄτρεπτον , τὸ τούτου ἀτοπώτερον ἔσπευδον κατασκενάσειν , ὅτι δὴ συναῖδια τὰ κτίσματα τῷ Θεῷ . Οἱ δὲ τῆς ἱερᾶς συνόδου ατέρε τῇ
Lemmas: εἷς ὁ κτίζω ὁ ἄνθρωπος , πάλιν καί διά οὗτος ὁ τρόπος ὁράω λέγω ὁ θεός , ὁ ἀγαθότης , οὖον ὁ οὐσία ἐν περίνοια γίγνομαι . οὕτως καί ἐπί ὁ ἄλλος πᾶς · ὁ γάρ ὁ φύσις ἀόρατος ὁρατός ὁ ἐνέργεια γίγνομαι , ἐν τις ὁ περί αὐτός ἰδίωμα καθοράω . Ἀλ οὖον πρός οὗτος βλέπω μόνος ὁ μακαρισμός ὁ διάνοια , ὁ ἐκ τις ἐνέργεια ὁ ἐνεργέω δύναμαι οὗτος ἀναλογίζομαι . γίγνομαι γάρ εἄν ἴσως καί ὁ ὁ αἰών οὗτος σοφός διά ὁ ὁ κόσμος ευαρμος στία ὁ ὁ ὑπερκόσμιος σοφία τε καί δύναμις κατανόησις . Μάξιμος δέ ὁ μέγας κατ´ ἄμφω , ὁ τε θεῖος φημί καί ὁ ἀνθρώπινος σοφία , καί δή καί ὁμολογητής ὁ τοιοῦτος μέχρι αἷμα , ὁ ἐρώ ἀποστολικός ῥητός ἐξηγέομαι , τοιόσδε φημί · ὁ ὁ βέντος λόγος προκαταρτίζω πρό ὁ αἰών ἐν ὁ Θεός , καθώς οἶδα αὐτός , ἀόρατος εἰμί , ὅς καί ἀγαθός θέλημα καλέω ὁ θεῖον εἰμί ἔθος ἀνήρ , ἀπό ὁ ποίημα νοέω καθοράω . Πάν γάρ ὁ ποίημα ὁ Θεός , κατά φύσις μετά ὁ δήω ἐπιστήμη γνωστικός ὕφος ἐγώ θεωρέω , ὁ καθ´ ὅς γίγνομαι λόγος , κρύφιος ἐγώ ἀπαγγέλλω , καί ὁ ἐφίημι ἕκαστος ποίημα θέω σκοπός ἑαυτοῦ συνεκφαίνω · καθό καί οἷ οὐρανός διηγέομαι Δοβάν Θεός , καί ὁ στερέωμα ὁ ὁ χείρ ἀναγγέλλω ποίησις . ἀίδιος δέ δύναμις εἰμί , φημί , καί θεότης , ὁ συνεκτικός ὁ εἰμί πρόνοια , καί ὁ κατ´ αὐτός ἐκθεωτικός ὁ προνοέω ἐνέργεια . εἰμί δέ καί πρᾶγμα ὁ περί ὁ θεός οὗτος περί ὅς ὁ Χριστός λέγω πρός ὁ ἑαυτοῦ πατήρ , Πάν ὁ ἐμός σός εἰμί , καί ὁ σός ἐμός , καί , Πάν ἀσάω ἔχω ὁ πατήρ ἐμός εἱμί , εἰμί οὖν καί πρᾶγμα , καί ἄκτιστος , καί οὐ οὐσία Θεός οὗτος εἰμί . κατά ὁ ἐξηγητής ὁ Εὐαγγελίων καί θεολόγος οὗτος , ὁ δή καί γνωστός ὁ Θεός , καί πλήρωμα ὁ θεότης καί ἀίδιος αὐτός δύναμις , καί θειότης ὁ ἀπόστολος γράφω διδάσκω , λείπω ὁ θεῖος φύσις ἰδίωμα οὗτος λέγω , καί ἐνέργεια οὐσιώδης αὐτός μετά ὁ θεολόγος οὗτος , Βασίλειος φημί ὁ μέγας , καί Γρηγόριος , ναί Μάξιμος , καί δή καί ὁ χορός ὁ λοιπός οεολογος , ὅς δή καί ὁ ἐκ Ααμασκοῦ θεολόγος Ἰωάννης συνᾴδω , ἄλλος τε πλεῖστος περί οὗτος θαυμάσιος θεολογέω , ἐκ ὅς δή καί ἐγώ εἴρω κατά καιρός , καί ὅτι αὔχημα ὁ θεότης εἰμί οὗτος , ὅς οὗτος μεταδίδωμι ὁ σῶμα ὁ δεσποτικός . καί ὁ μέν ὁ λόγιος ἅλις ἐγώ ἔχω , τοσημερον εἰμί φημί τέως , ὀλίγος μέν ἐκ πολύς , ἱκανός δέ , ὡς ἐγώ φημί καί οὗτος πιστόω ὁ ὁ ἀρχαῖος ἐκεῖνος διδάσκαλος καί διάδοχος ὁ ἀπόστολος θεολογία , Ιεροθέου τε καί Διονύσιος , ὅσπερ ὁ λόγος ὑπισχνέομαι δείκνυμι , καί πρός γε ἔτι καί συνῳδός καί σύμφωνος ὁ καθεξῆς πατήρ καί θεολόγος ὁ ἐκκλησία ὡς μηδείς παρά μέλος ἠχέω μηδέ ἔξω ὁ σκοπός βάλλω οὗτος ἐκεῖνος , ἅτε δή καί ὑφ´ εἷς τεχνίτης , καί μυσταγωγός , καί παιδευτής ὁ τοιοῦτος ἄγω ὁμοῦ πᾶς , ὁ ὁ Θεός φημιπνευμα . λοιπός δέ εἄν εἰμί καί πρός ὁ οἰκουμενικός ἑξῆς βλέπω ὁ λόγος σύνοδος , καί μανθάνω εἰμί καί τις ἐκ αὐτός περί θεῖος οὐσία ἅμα καί ἐνέργεια εἶπον , καί εἰμί γε καί διαφορά τις θεοπρεπής καί διάκρισις ἐπί οὗτος καί οὗτος σκοπέω , ἢ ἁπλόος εἷς τίς καί ἀδιάφορος οἶδα οὗτος , καί ὁ αὐτός νῦν μέν οὐσία λέγω3 φημί , νῦν δδʹ ἐνέργεια , νῦν δέ ὁ μέν οὐσία ἄκτιστον ὁ δέ ἐνέργεια κτίσμα ὁ θεῖος . πάτριος καί γάρ πως ὁ περί ὁ φιλόσοφος Γρηγορᾶς νομίζω ὁ τοιοῦτος , καί πίστις ἄντικρυς ὅρος , καί σύμβολον ἐκ Ἀκίνδυνος τε καί Βαρλαάμ εἰς αὐτός ἄνωθεν κατέρχομαι · οὗτος καί γάρ καί πατήρ καί διδάσκαλος θεῖον δόγμα , καί Χριστός ἐκκλησία , οὐ ἄλλος ἀκριβῶς οἶδα , εἰμί καί κρύπτω , ὑπό αἰσχύνη ὁ προσηγορία ἐκεῖνος , εἰμί δέ ὅτε καί ὁ ἀνάθεμα παρρησία καθυποβάλλω ὑπό ἀνάγκη , ἐν γε ὁ κοινός ἐγώ τε ἐκεῖνος σύλλογος μάλιστα . ἐπεί γοῦν ὁ ἱερή ἐκεῖνος ὁ θεσπέσιος Πατέρων σύνοδος μετά ὁ τέσσαρες Χριστός εὐαγγέλιον τάξις τις καί ἀξίωμα ἔχω εὐθύς ὁ ὁ Χριστός ἐκκλησία , καί παρατουος αὐτός ὁ ὁ πίρτεως εὐσεβής λαμβάνω ἔχω ὅρος , καί ὁ αὐτῖς ἱερός δόγμα , πίστις ἐγώ ἀπλανής , καί εὐσέβεια , καί ὀρθοδοξία νομίζω , ὅσος τε φημί περί ὁ θεαρχικός καί ὁμοούσιος Τριάς , καί ὅσος περί ὁ διά σάρξ οἰκονομία , καί ὁ θεότης ὁ μονογενής . ὕς υἱός ὁ Θεός ὁ ὁ ζωαρχικός οὗτος τριάς εἷς . ὁ αὐτός γάρ καί καθαιρέτης πᾶς αἵρεσις καί κακοδοξία , καί ὁ κατ´ εὐσέβεια ἀλήθεια πᾶς μετά ὁ ὁ λόγιος διδασκαλία πατήρ τε καί διδάσκαλος , καί διά οὗτος καί ὁ πρός ἐκεῖνος ἱερά συμφωνία μετά ὁ ὁ θεότης πᾶς ὁμολογία εὐθύς , καί ἱερεύς ἅμα , καί βασιλεύς , καί ὁ ἐκ οἱασοῦν αἵρεσις πρόσειμι ὁ ὁ Χριστός ἐκκλησία , καί πᾶς ἀπαιτέω ὁμοῦ , φέρω καί τακειναω ἐκ μέρος ἀναλαμβάνω καθοράω . ὁ μέν ὀν ἅγιος καί οἰκουμενικός πέμπτος σύνοδος ὁ ωριγλανος τε καί Δίδυμος , καί Εὐάγριος , καί ὁ περί ἐκεῖνος συμμορία , μετά πλεῖστος ἐνιαυτός περίοδος κακός σύγγραμμα τε καί δόγμα σκοπέω , ὁράω καί γάρ ὁ ὁ ἐκκλησία κακῶς τις ὑπό αὐτός οὗτος ἐπηρεάζω , Ἐλέγω , φημί , ὁ Ὡριγένης ἐν γε ὁ αὐτός δηλονότι σύγγραμμα , συναΐδιος εἰμί ὁ ὁ Θεός , καί ἐκ ἀίδιος εἰμί ὁ Θεός ἐκ ἀδίου εἰμί ὁ κτίσμα . εἰμί δέ μή ἐκ ἀίδιος ὁ κτίσμα , τρέπω πάντως ὁ θεός ἀπό ὁ μή κτίζω ἔρχομαι εἰς ὁ κτίζω . ἐγώ δέ πρός οὗτος , φημί , λέγω · οὐ τρέπω κατά ὁ φύσις , ἀλλά κατά ὁ ἐνέργεια , μᾶλλον δέ οὐδέ κατά ὁ ἐνέργεια . ἔχω μέν γάρ ἀεί ὁ δύναμις ὁ κτίζω · ἐνεργέω δέ ὁ τοιοῦτος δύναμις , ὅτε βούλομαι ὁ Θεός . Κουσᾶς διαφορὰνοὐσίασθείας καί ἐνέργεια παρά ὁ θεόφορος οὗτος μυσταγωγός ; ὁ μέν γάρ αἱρετικός , διά ὁ εἰς ἄτοπος ἀπαγωγή , ἄτοπος γάρ καί αὐτός τε , ὡς δοκέω , ὁ τροπή ὑπομένω δύναμαι λέγω ὁ μόνος ἀπαθής τε καί ἄτρεπτος , ὁ οὗτος ἄτοπος σπεύδω κατασκενάσειν , ὅτι δή συναιδιον ὁ κτίσμα ὁ Θεός . ὁ δέ ὁ ἱερός σύνοδος ἕτερος ὁ