cogPG.PG151 498
ῆς οὔπω λόγος μηνυτὴς ἐξευρέθη , ἕτερα δὲ τῶν οὐ τὸν αὐτὸν ἀμφοτέρων ἀποδώσει λόνον · ὧν δὲ ὁ λόγος ἔτερος , τούτων καὶ ἡ φύσις διάφορος . Πρὸς δὲ τὸν ἱερὸν Ἀμφιλόχιον περὶ τῶν τὰ αὐτὰ δοξαζόντων ὡσαύτως , καθὰ δὴ καὶ εἰπόντες ἔφθημεν , Μὴ ἐρωτάτωσαν , φησὶν , εἰ τὴν οὐσίαν οἴδαμεν τοῦ Θεοῦ , ἀλλὰ πυνθανέσθωσαν ἡμῶν , εἰ φοβερὸν οἴδαμεν τὸν Θεὸν , ἢ εἰ δίκαιον , ἢ φιλάνθρωπον . Ταῦτα ὁμολογοῦμεν εἰδέναι . Εἰ δὲ ἄλλο τι λέγουσι τὴν οὐσίαν , μὴ παραλογιζέσθωσαν ἡμᾶς διὰ τῆς ἁπλότητος · αὐτοὶ γὰρ ὡμολόγησαν , ἄλλο καὶ ἄλλο εἶναι τήν τε οὐσίαν καὶ τῶν ἀπηριθμημένων ἕκαστον . Ἀλλ´ αἱ μὲν ἐνέργειαι ποικίλαι , ἡ δὲ οὐσία ἁπλῆ . Ἡμεῖς δὲ ἐκ τῶν ἐνεργειῶν γνωρίζειν λέγομεν τὸν Θεὸν ἡμῶν · τῇ δὲ οὐσίᾳ αὐτῇ προσεγγίζειν οὐχ ὑπισχνούμεθα . Αἱ μὲν γὰρ ἐνέργειαι αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς καταβαίνουσιν , ἡ δὲ οὐσίᾳ αὐτοῦ μένει ἀπρόσιτος . Ὁ δὲ τούτῳ σύμπνους ἀδελφὸς ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος πρὸς Εὐνόμιον γράφων , Τίς οὕτω , φησὶ , ταπεινὸς τὴν διάνοιαν , καὶ τῆς τῶν θείων δογμάτων μεγαλοφυτας ἀμύητος , ὥστε τὴν τῶν ὄντων αἰτίαν εἰς νοῦν λαβὼν , μὴ κατὰ ταυτὸν ἀθρόαν πάντων καὶ συγκεκροτημένην τῶν περὶ τὸν Θεὸν εὐσεβῶς νοουμένων ἀναλαβεῖν τὴν διάνοιαν , ἀλλὰ τὸ μὲν ὑστερον , τὸ δὲ καταρχὰς , ἕτερον δέ τι διαμέσου κατά τινα τάξεως ἀκολουθίαν προσγεγεννῆσθαι νομίζειν ; Καὶ μετὰ βραχύ · Οὔτε γὰρ χείρων , οὕτε βελτίων ἐκ προσθήκης γινόμενος , ἀλλ´ ὁ αὐτός ἐστιν ἀεὶ , οὐκοῦν οὐδὲν περὶ αὐτὸν οὔτε προγενέστερον , οὕτε νεώτερον , Ἡ οὕτως ἂν εὐρεθείη πρεσβύτερος ἑαυτοῦ , καὶ νεώτερος , εἰ μὴ πάντοτε πάντα ἐστὶν ὁ Θεὸς , ἀλλὰ κατά τινα τάξιν καὶ ἀκολουθίαν τὸ μέν τι ἔστι , τὸ δὲ γίνεται , σύνθεσιν δὲ περὶ αὐτὸν οὐδεμία · ἀλλ´ ὅπερ ἂν ᾖ , ὅλος ἐστί . Κατὰ δὲ τὸν τῆς αἱρέσεως λόγον , εἰ πρότερον ἀγέννητος ἂν μετὰ ταῦτα γίνεται Πατὴρ , οὐδεμιᾶς σωρείας ἐπιτηδευμάτων περὶ αὐτὸν νοουμένης , οὐδὲν ἄλλο ἢ ὅλος ἑαυτοῦ ὅλου , πρεσβύτερός τε καὶ μεταγενέστερος γίνεται . Κύριλλος δὲ ὁ μέγας , Εἰ ὅπερ ἂν , φησὶν , ὑπάρχῃ μόνῳ · τῷ Θεῷ , τοῦτο πάντως αὐτοῦ ἔσται καὶ οὐσία , ἐκ πολλῶν ἡμῖν οὐ σιῶν συγκείσεται . Πολλὰ γάρ ἐστιν , ἃ μόνῳ μὲν αὐτῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχει , ἑτέρῳ δὲ τῶν ὄντων οὐδενί . Καὶ γὰρ βασιλεὺς καὶ Κύριος , καὶ ἄφθαρτος , καὶ ἀόρατος , καὶ πρὸς τούτοις ἕτερα μυρία περὶ αὐτοῦ λέγουσιν αἱ θεῖαι Γραφαί . Εἰ τοίνυν ἕκαστον τῶν αὐτῷ προσόντων ἐν οὐσίας τάξει κείσεται , πῶς οὐκ ἔσται σύνθετος ὁ ἀπλοῦς ; ὅπερ ἐστὶν ἐννοεῖν ἀτοπώτατον . Καλῶς μὲν , ὧ διδασκάλων καὶ θεολόγων ἄριστε , ταῦτα , καὶ κατὰ θεῖα δηλονότι θεσμά . Ἀλλ´ ἐπεὶ Γρηγορᾶς οὑτοσὶ μετὰ τῆς κατ´ αὐτόν τε καὶ περὶ αὐτὸν φατρίας οὐσίας μὲν ἀπαγορεύουσιν , ὥς φασι , καὶ αὐτοὶ καὶ εἶναι , καὶ λέγεσθαι τὰ τοιαῦτα , καὶ τὴν βλασφημίαν Εὐνομίῳ τε καὶ τοῖς κατ´ αὐτὸν ἀποῤῥίπτουσι μόνοις , ἐξ ἀιδίου δ´ ὡς ἰδιότητας τῇ θείᾳ παρέπεσθαι φύσει λεγόντων ἡμῶν οὐκ ἀνέχονται τοπαράπαν , σύνθεσιν αἶναι τοῦτο τῆς θείας αὐπο λένοντες φύσεως , καὶ πόῤῥω διὰ τοῦτο τῆς θείας αὐλῆς , δίκαιος ἂν εἴης ὁ αὐτὸς σαφέστερον περὶ αὐτὴν ὀνομάτων ἡ σημασία ἐξ ἐνεργείας τινὸς , ἢ ἀξίας ὀνομαζομένων , ἄρα ληρεῖν σοι δοκεῖ ; Ἀκούετε δὴ καὶ τὴν ἑξῆς πρὸς τὸν οἰκεῖον διδάσκαλον συμφωνίαν τοῦ Γρηγορᾷ . Οὕτε γὰρ ἄνλο , φησὶν , οὐδὲν τουτωνὶ παρὰ τὴν ὑποκειμένην οὐσίαν ἐκείνην σημαίνει , οὔτ´ αὐ σύνθεσιν οὐδεμίαν δύνα ται δρᾷν , οὔτ´ ἄνευ τῆς οὐσίας τὰ πάντα καθ´ αὑτὰ , οὕτε μὴν μετὰ τῆς οὐσίας αὐτὰ , διὰ τὸ μήτε ὡς κλλας οὐσίας παρ´ ἐκείνην ταῦτα λαμβάνεσθαι , καθάπερ Εὐνόμιος διὰ τοῦ φάσκειν τὸ ἀγέννητον οὐσίαν εἶναι , μήτε ὡς μέρη οὐσίας αὐτῆς τῆς μιᾶς , καθάπερ ὁ δυσσεβὴς Πμλαμᾶς ἀμαθῶς νοεῖ λέγων ἕτερα μὲν εἶναι τῆς θείας φύσεως , φυσικὰ δὲ , τουτέστι μέρη ἐκείνης . Σὺ μὲν , ὧ κενὲ θεολόγε , εἰ καὶ μὴ καὶ κατ´ αὐπὸ τοῦτο τῷ σῷ διδασκάλῳ συμφωνεῖς Εὐνομίῳ , οὐσίας , ὡς καὶ αὐτὸς ἔφης , τὰ προσόντα τῷ Θεῳ φυσικῶς λέγοντι , ἀλλὰ κατ´ ἐκεῖνο καὶ μάλα δὴ συμφωνεῖς ἐν οἷς φανερῶς λέγεις , οὕτε ἄλλο τι οὐδὲν τουτωνὶ παρὰ τὴν ὑποκειμένην οὐσίαν σημαίνει , οὐσίαν δίχα τῶν φυσικῶν εἶναι τὸν Θεὸν σὺν ἐκείνῳ λέγων · ἡμᾶς δὲ πότε μέρη τῆς ἀπλῆς τε καὶ ἀμεροῦς οὐσίας ἔγνως εἰπόντας εἶναι τὰ παρεπόμεναταύτῃ ; Μᾶλλον μὲν οὖν καὶ τούναντίον ἅπαν εἰπόντας μετὰ Βασιλείου τουτοιυὶ τοῦ μεγάλου πολλάκις ἤκουσας ἤδη , Εἰ μὲν ὡς μέρος τῆς οὐσίας τὸ ἀγέννητον ἐλαμβάνομεν , λέγοντος , εἶχεν ἂν Εὐνομίω χώραν ὀ λόγος , σύνθετον εἶναι λέγων τὸ ἐκ διαφόρων συνκείμενον · εἰ δὲ οὐσίαν μὲν Θεοῦ τὸ φῶς τιθέμεθα , ἢ τὴν ζωήν , ἢ τὸ ἀγαθὸν , ὅλον ὅπερ ἐστὶ ζωὴν ὄντα , καὶ ὅλον φῶς , καὶ ὅλον ἀγαθὸν , παρεπόἰμενον δὲ ἔχει ἡ ζωὴ τὸ ἀγέννητον , πῶς οὐκ ἀσύνθετος ὁ κατὰ τὴν οὐσίαν ἁπλοῦς ; οὐ γὰρ δὴ οἱ δεικτικοὶ τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ τρόποι τὸν τῆς ἁπλότητος αὐτοῦ λόγον παραλυπήσουσιν . Ἡ οὕτω γε πάντα ὅσα περὶ Θεοῦ λέγεται σύνθετον ἡμῖν τὸν Θεὸν ἀναἕείζει , ὡς ἔοικεν , εἰ μέλλοιμεν τὴν τοῦ ἁπλοῦ καὶ ἀμεροῦς ἔννοιαν διασώζειν · ἡ οὐδὲν ἐροῦμεν περὶ Θεοῦ πλὴν τὸ ἀγέννητον , καὶ παραιτησόμεθα αὐτὸν ὀνομάζειν ἀόρατον , ἄφθαρτον , ἀναλλοίωτον , δημιουργὸν , κριτὴν , καὶ ὅσα νῦν εἰς δοξολογίαν παραλαμβάνομεν · ἢ δεχόμενοι τὰ ὁνόματα ταῦτα , τί καὶ ποιήσομεν ; πότερον εἰς τὴν οὐσίαν ἅπαντα φέροντες καταθήσομεν;Οὐκοῦν οὐχὶ μόνον σύνθετον , ἀλλὰ καὶ εξ ἀνομοιομερῶν αὐτὸν συγκείμενον ἀποδείξομεν , διὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο ὑπὺ τῶν ὀνομάτων τούτων σημαίνεσθαι . Καὶ πρὸς μὲν Εὐστάθιον τὸν ἰατρὸν ἐν τοῖς φθάσασι γράφων ἔλεγεν , Ἡ θεία φύσις ἐν πᾶσι τοῖς ἐπινοουμένοις ὀνόμασι καθό ἐστι μένει ἀσήμαντος , ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος · εὐεργέτην γὰρ καὶ κριτὴν , ἀγαθόν τε καὶ δίκαιον , καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα μαθόντες , ἐνεργειῶν διαφοράς ἐδιδάχθημεν . Τοῦ δὲ ἐνεργοῦν τος τὴν φύσιν οὐδὲν μᾶλλον διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν κατανοήσεως ἐπιγνῶναι δυνάμεθα . Ὅταν γὰρ ἀποδιδῷ τις λόγον ἑκάστου τούτων τῶν ὀνομάτων , καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως , περὶ ἣν τὰ ὀνόματα ,
Lemmas: αὐλή οὔπω λόγος μηνυτής ἐξευρίσκω , ἕτερος δέ ὁ οὖον ὁ αὐτός ἀμφότερος πωλέω λόνον · ὅς δέ ὁ λόγος ἕτερος , οὗτος καί ὁ φύσις διάφορος . πρός δέ ὁ ἱερόν Ἀμφιλόχιος περί ὁ ὁ αὐτός δοξάζω ὡσαύτως , καθά δή καί εἶπον φθάνω , μή ἐρωτάω , φημί , εἰμί ὁ οὐσία οἶδα ὁ Θεός , ἀλλά πυνθάνομαι ἐγώ , εἰμί φοβερός οἶδα ὁ θεός , ἢ εἰμί Δίκαιος , ἢ φιλάνθρωπον . οὗτος ὁμολογέω οἶδα . εἰμί δέ ἄλλος τίς λέγω ὁ οὐσία , μή παραλογίζομαι ἐγώ διά ὁ ἁπλότης · αὐτός γάρ ὁμολογέω , ἄλλος καί ἄλλος εἰμί ὁ τε οὐσία καί ὁ ἀπαριθμέω ἕκαστος . Ἀλ ὁ μέν ἐνέργεια ποικίλος , ὁ δέ οὐσία ἁπλόος . ἐγώ δέ ἐκ ὁ ἐνέργεια γνωρίζω λέγω ὁ θεός ἐγώ · ὁ δέ οὐσία αὐτός προσεγγίζω οὐ ὑπισχνέομαι . ὁ μέν γάρ ἐνέργεια αὐτός πρός ἐγώ καταβαίνω , ὁ δέ οὐσία αὐτός μένω ἀπρόσιτος . ὁ δέ οὗτος σύμπνους ἀδελφός ὁ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος πρός Εὐνόμιον γράφω , Τῖς οὗτος , φημί , ταπεινός ὁ διάνοια , καί ὁ ὁ θεῖον δόγμα μεγαλοφυτος ἀμύητος , ὥστε ὁ ὁ εἰμί αἴτιος εἰς νόος λαμβάνω , μή κατά τατός ἀθρόος πᾶς καί συγκροτέω ὁ περί ὁ θεός εὐσεβής νοέω ἀναλαμβάνω ὁ διάνοια , ἀλλά ὁ μέν ὕστερος , ὁ δέ καταρχή , ἕτερος δέ τίς διάμεσος κατά τις τάξις ἀκολουθία προσγίγνομαι νομίζω ; καί μετά βραχύς · οὔτε γάρ χείρων , ἵημι ἀγαθός ἐκ προσθήκη γίγνομαι , ἀλ ὁ αὐτός εἰμί ἀεί , οὐκοῦν οὐδείς περί αὐτός οὔτε προγενής , ἵημι νέος , ὁ οὕτως εἄν εὑρίσκω πρέσβυς ἑαυτοῦ , καί νέος , εἰμί μή πάντοτε πᾶς εἰμί ὁ θεός , ἀλλά κατά τις τάξις καί ἀκολουθία ὁ μέν τίς εἰμί , ὁ δέ γίγνομαι , σύνθεσις δέ περί αὐτός οὐδείς · ἀλ ὅσπερ εἄν εἰμί , ὅλος εἰμί . κατά δέ ὁ ὁ αἵρεσις λόγος , εἰμί πρότερος ἀγέννητος εἄν μετά οὗτος γίγνομαι πατήρ , οὐδείς σωρεία ἐπιτήδευμα περί αὐτός νοέω , οὐδείς ἄλλος ἢ ὅλος ἑαυτοῦ ὅλος , πρέσβυς τε καί μεταγενής γίγνομαι . Κύριλλος δέ ὁ μέγας , εἰμί ὅσπερ εἄν , φημί , ὑπάρχω μόνος · ὁ Θεός , οὗτος πάντως αὐτός εἰμί καί οὐσία , ἐκ πολύς ἐγώ οὖον θεός σύγκειμαι . Πολύς γάρ εἰμί , ὁ μόνος μέν αὐτός κατά φύσις ὑπάρχω , ἕτερος δέ ὁ εἰμί οὐδείς . καί γάρ βασιλεύς καί Κύριος , καί ἄφθαρτος , καί ἀόρατος , καί πρός οὗτος ἕτερος μυρίος περί αὐτός λέγω ὁ θεῖος γραφή . εἰμί τοίνυν ἕκαστος ὁ αὐτός πρόσειμι ἐν οὐσία τάξις κεῖμαι , πῶς οὐ εἰμί σύνθετος ὁ Ἀπλοῦς ; ὅσπερ εἰμί ἐννοέω ἄτοπος . καλῶς μέν , ἵημι διδάσκαλος καί θεολόγος ἀγαθός , οὗτος , καί κατά θεῖον δηλονότι θεσμά . Ἀλ ἐπεί Γρηγοράς οὗτος μετά ὁ κατ´ αὐτός τε καί περί αὐτός φράτρα οὐσία μέν ἀπαγορεύω , ὅς φημί , καί αὐτός καί εἰμί , καί λέγω ὁ τοιοῦτος , καί ὁ βλασφημία Εὐνόμιος τε καί ὁ κατ´ αὐτός ἀπορρίπτω μόνος , ἐκ ἀίδιος δδʹ ὡς ἰδιότης ὁ θεῖος παρέπομαι φύσις λέγω ἐγώ οὐ ἀνέχω τοπάλαι , σύνθεσις αἰνός οὗτος ὁ θεῖος αὐπο λένω φύσις , καί πόρρω διά οὗτος ὁ θεῖος αὐλή , δίκαιος εἄν εἰμί ὁ αὐτός σαφής περί αὐτός ὄνομα ὁ σημασία ἐκ ἐνέργεια τις , ἢ ἄξιος ὀνομάζω , ἄρα ληρέω σύ δοκέω ; ἀκούω δή καί ὁ ἑξῆς πρός ὁ οἰκέω διδάσκαλος συμφωνία ὁ Γρηγορά . ἵημι γάρ ἄλος , φημί , οὐδείς οὗτος παρά ὁ ὑπόκειμαι οὐσία ἐκεῖνος σημαίνω , οὔτ´ αὖος σύνθεσις οὐδείς δύναμαι ὁ δράω , οὔτ´ ἄνευ ὁ οὐσία ὁ πᾶς καθ´ ἑαυτοῦ , ἵημι μήv μετά ὁ οὐσία αὐτός , διά ὁ μήτε ὡς κλλας οὐσία παρ´ ἐκεῖνος οὗτος λαμβάνω , καθάπερ Εὐνόμιος διά ὁ φάσκω ὁ ἀγέννητος οὐσία εἰμί , μήτε ὡς μέρος οὐσία αὐτός ὁ εἷς , καθάπερ ὁ δυσσεβής Πμλαμᾶς ἀμαθής νοέω λέγω ἕτερος μέν εἰμί ὁ θεῖος φύσις , φυσικός δέ , τουτέστι μέρος ἐκεῖνος . σύ μέν , ἵημι κενός θεολόγος , εἰμί καί μή καί κατ´ αὐπὸ οὗτος ὁ σός διδάσκαλος συμφωνώ Εὐνόμιος , οὐσία , ὡς καί αὐτός φημί , ὁ πρόσειμι ὁ θέω φυσικός λέγω , ἀλλά κατ´ ἐκεῖνος καί μάλα δή συμφωνώ ἐν ὅς φανερῶς λέγω , ἵημι ἄλλος τίς οὐδείς οὗτος παρά ὁ ὑπόκειμαι οὐσία σημαίνω , οὐσία δίχα ὁ φυσικός εἰμί ὁ θεός σύν ἐκεῖνος λέγω · ἐγώ δέ πότε μέρος ὁ ἁπλόος τε καί ἀμερής οὐσία γιγνώσκω εἶπον εἰμί ὁ παρεπόμεναταύτῃ ; μᾶλλος μέν οὖν καί τουναντίον ἅπας εἶπον μετά Βασίλειος τουτός ὁ μέγας πολλάκις ἀκούω ἤδη , εἰμί μέν ὡς μέρος ὁ οὐσία ὁ ἀγέννητος λαμβάνω , λέγω , ἔχω εἄν Εὐνόμιος χώρα ὁ λόγος , συντίθημι εἰμί λέγω ὁ ἐκ διάφορος συνίημι · εἰμί δέ οὐσία μέν Θεός ὁ φάος τίθημι , ἢ ὁ ζωή , ἢ ὁ ἀγαθός , ὅλος ὅσπερ εἰμί ζωή εἰμί , καί ὅλος φάος , καί ὅλος ἀγαθός , παρεῖπον δέ ἔχω ὁ ζωή ὁ ἀγέννητος , πῶς οὐ ἀσύνθετος ὁ κατά ὁ οὐσία ἁπλόος ; οὖον γάρ δή ὁ δεικτικός ὁ ἰδιότης αὐτός τρόπος ὁ ὁ ἁπλότης αὐτός λόγος παραλυπέω . ὁ οὗτος γε πᾶς ὅσος περί Θεός λέγω συντίθημι ἐγώ ὁ θεός ἀναζέω , ὡς ἔοικα , εἰμί μέλλω ὁ ὁ ἁπλόος καί ἀμερής ἔννοια διασῴζω · ὁ οὐδείς εἴρω περί Θεός πλήν ὁ ἀγέννητος , καί παραιτέομαι αὐτός ὀνομάζω ἀόρατος , ἄφθαρτος , ἀναλλοίωτος , δημιουργός , κριτής , καί ὅσος νῦν εἰς δοξολογία παραλαμβάνω · ἢ δέχομαι ὁ ὄνομα οὗτος , τίς καί ποιέω ; πότερος εἰς ὁ οὐσία ἅπας φέρω καταθησομεν;ουκεω οὐ μόνος συντίθημι , ἀλλά καί ἕξ ἀνομοιομερής αὐτός σύγκειμαι ἀποδείκνυμι , διά ὁ ἄλλος καί ἄλλος ὑπό ὁ ὄνομα οὗτος σημαίνω . καί πρός μέν Εὐστάθιος ὁ ἰατρός ἐν ὁ φθάνω γράφω λέγω , ὁ θεῖος φύσις ἐν πᾶς ὁ ἐπινοέω ὄνομα καθό εἰμί μένω ἀσήμαντος , ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος · εὐεργέτης γάρ καί κριτής , ἀγαθός τε καί Δίκαιος , καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος μανθάνω , ἐνέργεια διαφορά διδάσκω . ὁ δέ ἐνεργέω ὅς ὁ φύσις οὐδείς μᾶλλον διά ὁ ὁ ἐνέργεια κατανόησις ἐπιγιγνώσκω δύναμαι . ὅταν γάρ ἀποδίδωμι τις λόγος ἕκαστος οὗτος ὁ ὄνομα , καί αὐτός ὁ φύσις , περί ὅς ὁ ὄνομα ,