cogPG.PG151 295
κὸν διῃρημένης καὶ θεωρητικὸν , οὗκαὶ τὸ πρακτικὸν ὑποβάθραν οἱονεί τινα καὶ θεμέλιον εἶναί φασιν οἱ περὶ ταῦτα σοφοί · καὶ τοῦ μὲν εὐχερεστέρου τε ὄντος , καὶ τάχιστα τοῖς σπουδαίοις πρὸς τέλος ἥκοι . τος , δυσχερεστέρου δ´ αὐ τοῦ θεωρητικοῦ πεφυκότος , καὶ δυσκόλως εἰς τέλος ἰόντος , μᾶλλον δ´ εἰπεῖν ἀκριβῶς , μηδὲ τέλος κεκτημένου καθάπαξ · πρὸς γὰρ Θεὸν αὐτὸν ἀνάγειν τε καὶ συνάπτειν ἀμέσως τὸν ἱερὸν καὶ κεκαθαρμένον τῶν θεοειδῶν ἀνδρῶν πέφυκε νοῦν · οὗ , φησί , γενομένοις , πάσης μὲν ἄλλης θεωρίας θείας ἀνάπαυσις · τὸ δὲ ἀδιάβατάν τα καὶ ἄπειρον οοὐδὲ γὰρ ἔχει τι , φησίν , ὑψηλότερον , ἢ ὅλως ἕξει , οὐδὲ ὁ φιλοσοφώτατος νοῦς καὶ διαβατικώτατος ἢ πολυπραγμονέστατος · τοῦτο γὰρ τὸ τῶν ὸρεκτῶν ἔσχατον , περὶ ὃ , κατὰ τὸν μέγαν εἰπεῖν Διονύσιον , καὶ οἱ θειότατοι καὶ ὑψήλότατοι νόες κυκλικῶς ἀεὶ κινοῦνται , ταῖς ἀνάρχοις καὶ ἀτελευτήτοις ἐλλάμψεσιν ἐνούμε οι τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ . Τούτων τοιγαροῦν οἵ τως ἐχόντων , περὶ μὲν τὴν πρᾶξιν οὔτως ὁ θεῖος Γρηγόριος καὶ πρὸ τῆς ἀποταγῆς καὶ μετὰ τὸ σχῆμα καὶ τὴν ἀναχώρησιν ἀγωνισάμενός τε καὶ κατωρθωκώς ὦπται , ὡς ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς τέλειος εἶναι σχεδὸν , καὶ τοῖς περὶ ταῦτα μεγάλοις τε καὶ σπουδαίοις οὐκ ἀγενῶς ἁμιλλώμενος . Τοῦ δὲ χρόνου καὶ τῆς ἀσκήσεως αὐτῷ προῖόντων , τί χρὴ καὶ λέγειν , ὅσον ἐν παντὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα σπουδάζοντας ὧπερέσχε ; καὶ ὅπως εὐτελείας τε καὶ ἀπροσπαθείας τῆς ἀκροτάτης , καὶ προσέτι νηστείας καὶ ταπεινώσεως , καὶ παντοδαπῆς ἐγκρατείας , ἀναχωρήσεώς τε καὶ πένθους καὶ σιωπῆς καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν τοιούτων , παράδειγμα θαυμαστὸν τοῖς ἐγγύς τε καὶ τοῖς μακρὰν ἀνεφάνη ; Ἐπεὶ δὲ ἐξαιρέτως θεωρία τὸ προκείμενόν τε καὶ σπουδαζόμενον ἦν αὐτῷ , καὶ θεωρία γε ἡ πασῶν ὑπερκειμένη καὶ προὔχουσα , ἢν δὴ καὶ Θεοῦ ἐποψίαν καὶ ἕνωσιν ἄμεσον , καὶ ἔλλαμψιν καὶ θέωσιν καὶ τὰ τοιαῦτα τοῖς θεοφόροις ἔθος καλεῖν , δι´ ἧς , ἢ μεθ´ ἧς καὶ πρὸς τὴν ἀκροτάτην ἀγάπην , καὶ τὸ καθ´ ὁμοίωσιν θείαν , καὶ δὴ καὶ τὴν ὑψηλήν τε καὶ ἄπταιστον θεολογίαν , δι´ εὐχῆς ἀδιαλείπτου καὶ νοερᾶς ἡσυχίας καὶ ταπεινώσεως καὶ πένθους καλῶς οἱ τοιοῦτοι προβαίνουσι , σκοπήσωμεν εἴπερ δὴ , καὶ σκοπήσωμεν ὅπως καὶ περὶ ταῦτα τὰ θειότατά τε καὶ ὑψηλὰ ὁ τοῦ Θεοῦ ἀληθὴς ἔσχεν ἄνρωπος . Ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ τῆς ὑψηλῆς θεολογίας καὶ τοῦ κατ´ αὐτὴν ἔχοντος τό γε νῦν ἔχον ἀναμεινάτω , τὸν προσήκοντα τόπον τε καὶ καιρὸν ἐκδεχόμενα · τὰ δ´ ἄλλα θαυμάσαι μὲν ἄν τις ἴσως ῥᾳδίως , εἰ καὶ μὴ πρὸς ἀξίαν , διελθεῖν δ´ ἕκαστα , καὶ τοῖς ἀκροαταῖς ἀγαγεῖν οἷον ὑπ´ ὄψιν , ἕν τι τῶν ἀδυνάτων εἶναί μοι φαίνεται · διὰ δὴ τοῦτο καὶ τῆς ἐκείνου δεῖ γλώττης μᾶλλον περὶ ἐκείνων ἀκούειν διεξιούσης , μήτ´ ἐκεῖνον καὶ τὸ πρᾶγμα τὸ κατ´ ἐκεῖνον ἑνός τινος μηδενὸς κατ´ αὐτὸν ἐκεῖνον εἰδότος , οὐδ´ ἐγγὺς , μήτε λέγειν . ὡσαύτως ἐκεῖνα καὶ γράφειν ἐπισταμένου . Φησὶ τοιγαροῦν ὁ σοφὸς περὶ τῆς κατὰ νοῦν σχολῆς καὶ τῶν ἀπὸ ταύτης τικτομένων , καὶ δὴ καὶ περὶ φωτισμοῦ θείου . τοιάδε πρὸς τὸν ἀντικείμενον τῷ θείω τῷδε φωτὶ , ποὸς ἄλλοις πολλοῖς τισι γράφων · « Ὅταν ὁ νοῦς αἰσθητοῦ παντὸς ἀπαναστῇ , καὶ τοῦ κατακλυσμοῦ τῆς περὶ ταῦτα τύρβης ἀνακύψῃ , καὶ κατοπτεύσῃ τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον , πρῶτον μὲν ἓνιδὼν τὸ προσγεγενημένον εἰδεχθὲς προσωπεῖον ἐκ τῆς κάτω περιπλανήσειως , τοῦτο διὰ πένθους ἀπονίψασθαι σπεύδει · ἔπειτ´ ἐπειδὰν τὸ δυσειδὲς τοῦτς περιέλῃ κάλυμμα , τότε μὴ ποικίλαις σχέσεσι τῆς ψυχῆς ἀγενῶς διασπωμένης , εἴσω τῶν ὄντως ταμείων ἀταράχως χωρεῖ , καὶ τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ Πατρὶ προσεύχεται κατὰ τὴν ἐντολήν , ὃς αὐτῷ καὶ τὸ χωρητικὸν τῶν χαρισμάτων δῶρον τὴν τῶν λογισμῶν εἰρήνην τὰ πρῶτα χορηγεῖ , μεθ´ ἦς τὴν γεννητικήν τε καὶ συνεκτικὴν ἁπάσης ἀρετῆς τελειοῖ ταπείνωσιν , οὐ τὴν ἀνυσίμοις εὐχερῶς τῷ βουλομένῳ ῥήμασί τε καὶ σχήμασι συνισταμένην , ἀλλὰ τὴν ὑπὸ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ θείου Πνεύματος μαρτυρουμένην , ἣν αὐτῶ κτίζει τὸ Πνεῦμα τοῖς ἐγκάτοις ἐγκαινιζόμενον · ἐν δὴ ταύταις , ὥσπερ ἐν ἀσφαλεῖ περιτειχίσματι τοῦ κατὰ νοῦν παραδείσου , τὰ τῆς ἀληθοῦς ἀρετῆς παντοδαπὰ δένδρα φύεται , μεσνιτάτῳ δ´ ἀνεγείρεται τὰ τῆς ἀγάπης ἱερὰ βασίλεια · τούτων δ´ ἐν προθύροις τὸ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος προοίμιον , ἡ ἁνεκλάλητός τε καὶ ἀναφαίρετος ἀνθεῖ χαρά · μήτηρ γὰρ ἀκτημοσύνη μὲν ἀμεριμνίας , ἀμεριμνία δὲ προσοχῆς καὶ προσευχῆς , αἱ δὲ πένθους καὶ δακρύων , ταῦτα δὲ τὰς προλήψεις ἀπαλείφει · τούτων δ´ ἀποβεβλημένων , ῥᾷον ἡ κατ´ ἀρετὴν ὁδὸς τελεῖται , τῶν προσισταμένων ἐκ μέσου γεγονότων , καὶ συνειδὸς ἀκατάγνωστον προσγίνεται · ταῦτα δ´ αὖ τελεωτέραν πηγάζει τὴν χαράν καὶ τὸν τῆς ψυχῆς μακάριον γέλωτα · τότε δὴ καὶ τὸ κατώδυνον δάκρυον εἰς ἡδὺ μεταποιεῖται , καὶ τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ ὡς γλυκέα τῷ λάρυγγι καὶ ὑπὲρ μέλι τῷ στόματι γίνεται · καὶ ἡ ἐν προσευχῇ δέησις εἰς εὐχαριστίαν μετασκευάζεται · καὶ ἡ μελέτη τῶν θείων μαρτυρίων ἀγαλλίαμα τῆς καρδίας ἐστὶ , προσομιλούσης μετ´ ἐλπίδος ἀκαταισχύντου , καὶ οἷον ὑφεστώσης ἐν προοιμίου μοίρα τῆ τοῦ γεύματος ταύτῃ πείρᾳ , καὶ τὸν ὑπερβάλλοντα πλοῦτον τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος μανθανούσης ἑκ μέρους , κατὰ τὸν λέγοντα · Γεύσασθε καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος · τὸ ἀγαλλίαμα τῶν δικαίων , ἡ χαρὰ τῶν εὐθέων , ἡ θυμηδία τῶν τεταπεινωμένων , ἡ τῶν δι´ αὐτὸν πενθούντων παράκλησις . Τί οὖν ; μέχρι τούτου τὰ τῆς παρακλήσεως ; καὶ ταῦτα μόνα τὰ τῆς ἱερᾶς μνηστείας δῶρα · καὶ καθαρώτερον τούτων οὐδαμῶς ἐμφανίζει ἑαυτὸν τοῖς διὰ τοῦ μακαρίου πένθους λελουμένοις , καὶ διὰ τῶν ἀρετῶν ἐσταλμένοις νυμφικᾶς ὁ τῶν τοιούτων ψυχῶν νυμφίος ; Οὔμενουν · ὅταν γὰρ ἅπαν αἰσχρὸν πάθος ἔνοικον ἀπελαθῇ , καὶ ὁ νοῦς ὡς ἤδη φθάσας ἐδήλωσεν ὁ λόγος , αὐτός τε πρὸς ἑαυτὸν καὶ τὰς ἄλλας τῆς ψυχῆς δυνάμεις ἐπιστρέψας , ὁλοκλήρῳ τῇ γεωργίᾳ τῶν ἀρετῶν φιλοκαλήσῃ τὴν ψυχὴν , προῖὼν ἐπὶ τὸ τελεώτερον , καὶ πρακτικὰς ἔτ´ ἀναβάσεις διατιθέμενος , καὶ ἐπὶ πλέον Θεοῦ συναιρομένου πλύνων ἑαυτὸν , οὐ τὰ τοῦ πονηροῦ μόνον ἀποσμήχει κόμματος , ἀλλ´ ἅπαν ἐπίκτητον ἐκ μέσου ποιεῖται , κἂν τῆς χρηστοτέρας ᾗ μοίρας καὶ διανοίας · ἡνίκα δὴ νοητῶν καὶ τῶν οὐκ ἀφαντάστων διὰ ταῦτα νοημάτων ὑπεραναβὰς ,
Lemmas: κόος διαιρέω καί θεωρητικός , Ουκάι ὁ πρακτικός ὑποβάθρα οἱονεί τις καί θεμέλιος εἰμί φημί ὁ περί οὗτος σοφός · καί ὁ μέν εὐχερής τε εἰμί , καί ταχύς ὁ σπουδαῖος πρός τέλος ἥκω . ὅς , δυσχερής δδʹ αὖος ὁ θεωρητικός φύζω , καί δύσκολος εἰς τέλος εἶμι , μᾶλλον δδʹ εἶπον ἀκριβῶς , μηδέ τέλος κτάομαι καθάπαξ · πρός γάρ θεός αὐτός ἀνάγω τε καί συνάπτω ἀμέσως ὁ ἱερόν καί καθαίρω ὁ θεοειδής ἀνήρ φύω νόος · ὅς , φημί , γίγνομαι , πᾶς μέν ἄλλος θεωρία θεῖος ἀνάπαυσις · ὁ δέ ἀδιάβατος ὁ καί ἤπειρος ὅς γάρ ἔχω τίς , φημί , ὑψηλός , ἢ ὅλως ἔχω , οὐδέ ὁ φιλόσοφος νόος καί διαβατικός ἢ πολυπράγμων · οὗτος γάρ ὁ ὁ ὀρεκτός ἔσχατος , περί ὅς , κατά ὁ μέγας εἶπον Διονύσιος , καί ὁ θεῖος καί ὑψηλός νόος κυκλικός ἀεί κινέω , ὁ ἄναρχος καί ἀτέλευτος ἔλλαμψις νοέω ὁ ὁ καλός καί ἀγαθός . οὗτος τοιγάρ ὁ ὅς ἔχω , περί μέν ὁ πρᾶξις οὔτως ὁ θεῖος Γρηγόριος καί πρό ὁ αποταγή καί μετά ὁ σχῆμα καί ὁ ἀναχώρησις ἀγωνίζομαι τε καί κατορθόω ὁράω , ὡς ἐκ ἀρχή αὐτός τέλειος εἰμί σχεδόν , καί ὁ περί οὗτος μέγας τε καί σπουδαῖος οὐ ἀγενής ἁμιλλάομαι . ὁ δέ χρόνος καί ὁ ἄσκησις αὐτός πρόειμι , τίς χρή καί λέγω , ὅσος ἐν πᾶς ὁ ὁ τοιοῦτος σπουδάζω ἐπέρχομαι ; καί ὅπως εὐτέλεια τε καί ἀπροσπαθής ὁ ἄκρος , καί προσέτι νηστεία καί ταπείνωσις , καί παντοδαπής ἐγκράτεια , ἀναχώρησις τε καί πένθος καί σιωπή καί πᾶς ὁμοῦ ὁ τοιοῦτος , παράδειγμα θαυμαστός ὁ ἐγγύς τε καί ὁ μακράν ἀναφαίνω ; ἐπεί δέ ἐξαίρετος θεωρία ὁ πρόκειμαι τε καί σπουδάζω εἰμί αὐτός , καί θεωρία γε ὁ πᾶς ὑπέρκειμαι καί προέχω , εἄν δή καί Θεός ἐποψία καί ἕνωσις ἄμεσος , καί ἔλλαμψις καί θέω καί ὁ τοιοῦτος ὁ θεοφορέω ἔθος καλέω , δις ὅς , ἢ μεθ´ ὅς καί πρός ὁ ἄκρος ἀγάπη , καί ὁ καθ´ ὁμοίωσις θεῖος , καί δή καί ὁ ὑψηλός τε καί ἄπταιστος θεολογία , δις εὐχή ἀδιάλειπτος καί νοερός ἡσυχία καί ταπείνωσις καί πένθος καλῶς ὁ τοιοῦτος προβαίνω , σκοπέω εἴπερ δή , καί σκοπέω ὅπως καί περί οὗτος ὁ θεῖος τε καί ὑψηλός ὁ ὁ Θεός ἀληθής ἔχω ἄνρωπος . ἀλλά ὁ μέν περί ὁ ὑψηλός θεολογία καί ὁ κατ´ αὐτός ἔχω ὁ γε νῦν ἔχω ἀναμένω , ὁ προσήκω τόπος τε καί καιρός ἐκδέχομαι · ὁ δδʹ ἄλλος θαυμάζω μέν ἄν τις ἴσως ῥᾳδίως , εἰμί καί μή πρός ἄξιος , διέρχομαι δδʹ ἕκαστος , καί ὁ ἀκροατής ἄγω οἷος ὑπό ὄψις , εἷς τίς ὁ ἀδύνατος εἰμί ἐγώ φαίνω · διά δή οὗτος καί ὁ ἐκεῖνος δεῖ γλῶσσα μᾶλλον περί ἐκεῖνος ἀκούω διέξειμι , μῆτε ἐκεῖνος καί ὁ πρᾶγμα ὁ κατ´ ἐκεῖνος εἷς τις μηδείς κατ´ αὐτός ἐκεῖνος οἶδα , οὐδός ἐγγύς , μήτε λέγω . ὡσαύτως ἐκεῖνος καί γράφω ἐφίστημι . φημί τοιγάρ ὁ σοφός περί ὁ κατά νόος σχολή καί ὁ ἀπό οὗτος τίκτω , καί δή καί περί φωτισμός θεῖον . τοιόσδε πρός ὁ ἀντίκειμαι ὁ θεῖον ὅδε φάος , ποιός ἄλλος πολύς τις γράφω · « ὅταν ὁ νόος αἰσθητής πᾶς ἀπανίστημι , καί ὁ κατακλυσμός ὁ περί οὗτος τύρβη ἀνακύπτω , καί κατοπτεύω ὁ ἐντός ἄνθρωπος , πρῶτος μέν ενιδηω ὁ προσγίγνομαι εἰδεχθής προσωπεῖον ἐκ ὁ κάτω περιπλάνηση , οὗτος διά πένθος ἀπονίζω σπεύδω · ἔπειμι ἐπειδάν ὁ δυσειδής τοῦτςς περιαιρέω κάλυμμα , τότε μή ποικίλος σχέσις ὁ Ψυχή ἀγενής διασπάω , εἴδομαι ὁ εἰμί ταμεῖον ἀτάρακτος χωρέω , καί ὁ ἐν ὁ κρυπτός πατήρ προσεύχομαι κατά ὁ ἐντολή , ὅς αὐτός καί ὁ χωρητικός ὁ χάρισμα δῶρον ὁ ὁ λογισμός εἰρήνη ὁ πρῶτος χορηγέω , μεθ´ εἰμί ὁ γεννητικός τε καί συνεκτικός ἅπας ἀρετή τελειόω ταπείνωσις , οὖον ὁ ἀνύσιμος εὐχερής ὁ βούλομαι ῥῆμα τε καί σχῆμα συνίστημι , ἀλλά ὁ ὑπό ὁ ἀγαθός καί θεῖον πνεῦμα μαρτυρέω , ὅς αὐτός κτίζω ὁ πνεῦμα ὁ ἔγκατα ἐγκαινίζω · ἐν δή οὗτος , ὥσπερ ἐν ἀσφαλής περιτείχισμα ὁ κατά νόος παράδεισος , ὁ ὁ ἀληθής ἀρετή παντοδαπός δένδρον φύω , μεσνιτηταω δδʹ ἀνεγείρω ὁ ὁ ἀγάπη ἱερόv βασίλεια · οὗτος δδʹ ἐν πρόθυρον ὁ ὁ μέλλω αἰών προοίμιον , ὁ ἀνεκλάλητος τε καί ἀναφαίρετος ἀνθέω χαρά · μήτηρ γάρ ἀκτημοσύνη μέν ἀμεριμνία , ἀμεριμνία δέ προσοχή καί προσευχή , ὁ δέ πένθος καί δάκρυ , οὗτος δέ ὁ πρόληψις ἀπαλείφω · οὗτος δδʹ ἀποβάλλω , ῥᾳδίως ὁ κατ´ ἀρετή ὁδός τελέω , ὁ προσίστημι ἐκ μέσος γίγνομαι , καί σύνοιδα ἀκατάγνωστος προσγίγνομαι · οὗτος δδʹ αὖος τέλειος πηγάζω ὁ χαρά καί ὁ ὁ Ψυχή μακάριος γέλως · τότε δή καί ὁ κατώδυνος δάκρυ εἰς ἡδύς μεταποιέω , καί ὁ λόγιος ὁ Θεός ὡς γλυκύς ὁ λάρυγξ καί ὑπέρ μέλι ὁ στόμα γίγνομαι · καί ὁ ἐν προσευχή δέησις εἰς εὐχαριστία μετασκευάζω · καί ὁ μελέτη ὁ θεῖον μαρτύριον ἀγαλλίαμα ὁ Καρδία εἰμί , προσομιλέω μετέ ἐλπίς ακαταίσχυντος , καί οἷος ὑφίστημι ἐν προοίμιον μοῖρα τῆ ὁ γεῦμα οὗτος πείρω , καί ὁ ὑπερβάλλω πλοῦτος ὁ ὁ Θεός χρηστότης μανθάνω ἐκ μέρος , κατά ὁ λέγω · γεύω καί ὁράω ὅτι χρηστός ὁ Κύριος · ὁ ἀγαλλίαμα ὁ Δίκαιος , ὁ χαρά ὁ εὐθύς , ὁ θυμηδία ὁ ταπεινόω , ὁ ὁ δις αὐτός πενθέω παράκλησις . τις οὖν ; μέχρι οὗτος ὁ ὁ παράκλησις ; καί οὗτος μόνος ὁ ὁ ἱερός μνηστεία Δῶρα · καί καθαρός οὗτος οὐδαμῶς ἐμφανίζω ἑαυτοῦ ὁ διά ὁ μακάριος πένθος λούω , καί διά ὁ ἀρετή στέλλω νυμφικός ὁ ὁ τοιοῦτος Ψυχή νυμφίος ; ουμενω · ὅταν γάρ ἅπας αἰσχρός πάθος ἔνοικος ἀπελαύνω , καί ὁ νόος ὡς ἤδη φθάνω δηλόω ὁ λόγος , αὐτός τε πρός ἑαυτοῦ καί ὁ ἄλλος ὁ Ψυχή δύναμις ἐπιστρέφω , ὁλόκληρος ὁ γεωργία ὁ ἀρετή φιλοκαλέω ὁ ψυχή , προῖων ἐπί ὁ τέλειος , καί πρακτικός τείνω ἀνάβασις διατίθημι , καί ἐπί πλέω Θεός συναίρω πλύνω ἑαυτοῦ , οὖον ὁ ὁ πονηρός μόνος ἀποσμήχω κόμμα , ἀλ ἅπας Ἐπίκτητος ἐκ μέσος ποιέω , κἀν ὁ χρηστός ὅς μοῖρα καί διάνοια · ἡνίκα δή νοητός καί ὁ οὐ αφάνταστος διά οὗτος νόημα ὑπεραναβαίνω ,