cogPG.PG151 514
νον . Ὃ χὰρ τὴν δύναμιν παρασχὼν τοῖς οὕσι τοῦ εἶναι Θεὸς καὶ ἐπόπτης τῶν ὑπ´ ἐκείνου γεγονότων ἐστί . Καὶ μετ´ ὁλίγον · Ἐπειδὴ τοίνυν τὸ κεφάλαιον τῆς συμφορᾶς ἡμῶν τοῦτο ἦν , τὸ ἐκκηρυχθῆναι τοῦ ἀγαθοῦ Πατρὸς τὸ ἀνθρώπινον , καὶ τῆς θείας ἐπόψεώς τε καὶ κηδεμονίας ἔξω γενέσθαι , διὰ τοῦτο ὁ πᾶσαν τὴν λογικὴν κτίσιν ποιμαίνων , καταλιπὼν ἐν τοῖς ὑψηλοῖς τὴν ἀπλανῆ τε καὶ ὑπερκόσμιον ποίμνην , τὸ πεπλανημένον πρόβατον , τὴν ἡμῶν λέγω φύσιν , ὑπὸ φιλανθρωπίας μετέρχεται . Τὸν γὰρ . καινὸν ἐκεῖνον ἄνθρωπον , τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα , ἐν ᾧ κατῴκησε τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματι . κῶς , τοῦτον διὰ καθαρότητα τῇ συγγενείᾳ τοῦ Πατρὸς τῆς φύσεως ἡμῶν προσοικειώσας , πᾶσαν τὴν κοινωνὸν τοῦ σώματος αὐτοῦ καὶ συγγενῆ φύσιν πρὸς τὴν αὐτὴν χάριν συνεφειλκύσατο . Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς , ἐν τῷ Περὶ θεότητος Υἱοῦ τε καὶ Πνεύματος λόγῳ · Φασί τινες φύσεως εἶναι σημαντικὴν τὴν θεότητα . Ἡμεῖς δέ φαμεν , ὅτι ὄνομα σημαντικὸν ἡ θεία φύσις ἢ οὐκ ἔχει , ἢ ἡμῖν οὐκ ἔχει . Ἀλλ´ εἴ τι καὶ λέγεται εἴτε παρὰ τῆς ἀνθρωπίνης συνηθείας , εἰτε παρὰ τῆς θείας Γραφῆς τῶν περὶ αὐτὴν ἀποσημανθέντων ἔστι τι , αὐτὴ δὲ ἡ θεία φύσις ἄφραστός τε καὶ ἀνεκφώνητος μένει , ὑπερβαίνουσα πᾶσαν τὴν διὰ φωνῆς σημασίαν . Λαβέτωσαν δὲ τῆς ἀνοήτου αὐτῶν βλασφημίας καὶ τὸν ὄφιν κατήγορον · ὃς δείκνυσιν ὅτι τὸ τῆς ὁρατικῆς ἐνεργείας τὴν σημασίαν ἔχει . συμβουλεύων γὰρ ἅψασθαι τῶν ἀπηγορευμένων , τοῦτο ἐπαγγέλλεται , ὅτι Ἀνοιγήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ , καὶ ἔσεσθε ὡς θεοί , Ὁρᾷς ὄτι τὴν θεατικὴν ἐνέργειαν προσμαρτυρεῖ τῇ φωνῇ τῆς θεότητος ; οὐ γὰρ ἔστι θεάσασθαί τι , μὴ τῶν ὀφθαλμῶν ἀνοιγέντων . Οὐκοῦν οὐχὶ φύσιν , ἀλλὰ τὴν θεατικὴν δύναμιν ἡ τῆς θεότητος προσηγορία παρίστησιν . Ὁ δ´ αὐτὸς οὗτος θεολόγος καὶ πρὸς Ἀβλάβιον περὶ τῆς ἁγίας γράφων Τριάδος , ὁμολογοῦντες , φησί , Θεὸν τὸν Πατέρα , Θεὸν τὸν Υἱὸν , καὶ Θεὸν τὸ Πνεῦμα , πῶς οὐ λέγομεν τρεῖς θεοὺς , ἀλλ´ ἔνα Θεόν ; Ἐπεὶ τὸ Θεὸς ὄνομα ἐνερχείας ἐστὶ δηλωτικόν · παρὰ χὰρ τὸ θέειν πανταχοῦ , ἢ θεᾶσθαι , ἢ αἴθειν τὴν μοχθηρίαν ἠτυμολόγηται , καθὸ μὲν ἔκαστον πρόσωπον ἀπηρτισμένην ἔχει τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν , ἀπηρτισμένον ἔξει πάντως καὶ τὸ δηλωτικὸν αὐτῆς ὄνομα , καὶ κυρίως ἔσται , καὶ κληθείη Θεός · καθὸ δὲ μία καὶ ἀπαράλλακτος ἐν τοῖς τρισὶν ἡ εἰρημένη ἐνέργεια , μία καὶ ἡ θεότης καὶ εἶς Θεὸς ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν . Ἐπὶ γὰρ τῆς ἀκτίστου Τριάδος οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ὅνομα δηλοῦν τὴν φύσιν αὐτῆς . Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς , Θεὸς ἐνεργοῦντα δηλοῖ , φησί · θεότης δὲ ἐνέργειαν . Οὐδὲν τῶν τριῶν ἐνέργεια , ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργοῦν ἕκαστον αὐτῶν . Ἀκούεις , ὡ Γρηγορᾶ , τοῦ θεολόγου τούτου , πῶς διὰ παντοδαπῶν λογισμῶν καὶ ἐνστάσεων , καὶ γραφικῶν πρὸ τουτων μαρτυριῶν , ἀποδείκνυσιν οὐ μόνον τὸ τῆς θεότητος , ἀλλὰ καὶ τὸ τοῦ Θεοῦ ὄνομα ὡς ἐξ αὐτῆς παραγόμενον , μὴ τῆς φύσεως εἶναι τῆς θείας αὐτῇς , ἀλλὰ τῆς φυσικῆς αὐτῆς ἐνεργείας μᾶλλον , εἴτε τῆς ἐποπτικῆς , φησὶν , εἴτε τῆς προνοητικῆς , ἢ τῆς πανταχοῦ θεούσης , ἢ αἱθούσης ἤτοι φλεγούσης τὴν μοχθηρίαν ; Καὶ τοσοῦτον ἀπαγορεύει τὸ τῆς φύσεως αὐτῆς τοῦ Θεοῦ παραστατικὸν εἶναι τοὔνομα , ὅτι καὶ βλασφημίαν ἀνόητον κατηγορεῖ τῶν οὕτω περὶ τούτων φρονούντων , καὶ τὸν ἀρχέκακον ὄφιν κατήγορον αὐτοῖς ἐφίστησι διὰ ταῦτα . Ααδέτωσαν καὶ γὰρ , φησὶ , τῆς ἀνοήτου αὐτῶν βλασφημίας τὸν ὄφιν κατήγορον . Τί σὖν καὶ αὐτὸς ἀνοήτως κατ´ ἐκείνους τοὺς τότε , μᾶλλον δὲ καὶ μακρῷ κἀκείνων ἀνοητότερος , τούς τε τῶν λοιπῶν θεολόγων , καὶ δὴ καὶ τοὺς τοῦ μεγάλου σούτου λόγους βιάζῃ , πρός γε τοὐναντίον ἅπαν αὐσοὺς φιλονεικῶν περιτρέπειν , καὶ οἱονεὶ μαχομένους αὐτοὺς ἑαυτοῖς καὶ ἀλλήλοις ἀποδεικνύειν · ἔφης καὶ γὰρ τὸν θεσπέσιον τουτονὶ θεολόγον πρὸς Ἔλληνας γράφοντα τὸ Θεὸς ὄνομα σημαντικὸν οὐσίας εἰπεῖν , ἀγνοῶν , ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα κατ´ αὐτοὺς τούτους τοὺς θεολόγους τῆς οὐσιοποιοῦ δυνάμεώς τε καὶ ἐνεργείας , οὐ τῆς ὑπερουσίου κρυφιότητός ἐστιν ὄνομα ὑπερώνυμος γὰρ ἐκείνη , καθάπερ ἀκούεις , καὶ ἀνώνυμος , ἅτε δὴ καὶ τὴν διὰ φωνῆς πᾶσαν ὑπερβαίνουσα σημασίαν . Ἅλλως τε καὶ τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα οὐ μόνον ἐπ´ αὐτῆς τῆς οὐσιοποιοῦ , δυνάμεως , καὶ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπερουσίου ἐξ αὐτῆς φημι ταύτης τῆς ἐνεργείας τοῖς θεολόγοις τούτων λαμβάνεται , καθὰ δὴ καὶ ἡ ζωή , καὶ τὸ φῶς , καὶ ἡ εἰρήνη , καὶ ὁ ἀγαθὸς , καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις , ἀλλὰ καὶ ἐφ´ ἑκάστῃ τῶν τριῶν ὑποστάσεων εὔροις ἂν αὐτοὺς τῷ προσρήματι τῆς οὐσίας χρωμένους , καὶ δὴ καὶ ἐπ´ αὐτῆς τῆς θεότητος ὅλης , οὐσίαν θείαν λέγοντας ὅλον ὁμοῦ τὸν τρισυπόστατον Θεὸν , φύσιν δηλονότι , καὶ ὑποστάσεις , καὶ φυσικὰ πάντα καὶ οὐσιώδη , τὰ παρεπόμενα δηλαδὴ κατ´ αὐτοὺς τούτους τοὺς θεολόγους τῇ θείᾳ φύσει . Τῷ δὲ καὶ πᾶσιν ἀπλῶς ἔθος ὡσαύτως ἔν τε γράμμασι καὶ ὁμιλίαις κεχρῆσθαι · ὡς ὅταν τὴν ἀγγελικὴν τυχὸν λέγωμεν , ἢ τὴν ἀνθρωπείαν οὐσίαν . Οὐ γὰρ δὴ οὐσίαν τοτηνικαῦτά φαμεν οὕτω λέγοντες ὑποστάσεων καὶ φυσικῶν ἐνεργειῶν καὶ δυνάμεων δίχα , ἀλλὰ φύσιν δηλονότι σὺν τοῖς ἀδιαιρέτως ταύτῃ συνοῦσι , φημὶ δὴ ταῖς ὑποστάσεσι , καὶ τοῖς φυσικοῖς πᾶσι καὶ οὐσιώδεσι . Καὶ τοῦτον τοιγαροῦν τὸν λόγον καὶ Γρηγόριος ὁ μέγας , πρὸς Ἕλληνας περὶ θεότητος καὶ μοναρχίας διαλεγόμενος , καὶ βουλόμενος αὐτοῖς δεὶξαι τὸν παρ´ ἡμῶν πρεσβευόμενον τρισυπόστατον Θεὸν , οὐ πολλοὺς θεοὺς κατὰ τὸν Ἑλληνικὸν ὕθλον , ἀλλ´ ἕνα πεφυκότα Αἴας , φησίν , οὔσης πῆς θείας οὐσίας , καὶ ἐνὸς τοῦ παραδηλοῦντος αὐτὴν ὀνόματος τοῦ Θεὸς , εἷς κυρίως ἐστὶ Θεὸς τῷ λόγῳ τῆς οὐσίας ἀκολούθως . Τοῦτο δὲ ἔλεγεν , οὐ τὴν θείαν οὐσίαν ἐνταῦθα διαιρῶν πῶν τε τριῶν αὐτῆς ὑποστάσεων καὶ τῶν φυσικῶς , πολλοῦ γε καὶ δεῖ . Οὐ γὰρ δὴ μόνον εἶς ὁ Θεὸς , ἀλλὰ καὶ τρία · τὸ μὲν τῇ οὐσίᾳ , τὸ δὲ ταῖς ὑποστάσεσι . Πῶς ἂν οὖν ὑγιαίνειν ὁ διδάσκαλος νομισθείη τὰ θεολογικὰ , οὗτω γε κατὰ σὲ τοῦ τῆς οὐσίας ἐκληφθέντος ἐνταῦθα λόγου , ἐπ´ αὐτοῦ φημι μόνου τοῦ ὑπερουσίου τῶν τε φυσικῶν καὶ τῶν ὑποστάσεων δίχα ; Ἐρεῖ
Lemmas: νοῦς . ὅς χαρά ὁ δύναμις παρέχω ὁ εἰμί ὁ εἰμί θεός καί Ἐπόπτης ὁ ὑπό ἐκεῖνος γίγνομαι εἰμί . καί μετέ ὀλίγος · ἐπεί τοίνυν ὁ κεφάλαιος ὁ συμφορά ἐγώ οὗτος εἰμί , ὁ ἐκκηρύσσω ὁ ἀγαθός πατήρ ὁ ἀνθρώπινος , καί ὁ θεῖος ἔποψις τε καί κηδεμονία ἔξω γίγνομαι , διά οὗτος ὁ πᾶς ὁ λογικός κτίσις ποιμαίνω , καταλείπω ἐν ὁ ὑψηλός ὁ ἀπλανῆ τε καί ὑπερκόσμιος ποίμνη , ὁ πλανάω πρόβατον , ὁ ἐγώ λέγω φύσις , ὑπό φιλανθρωπία μετέρχομαι . ὁ γάρ . καινός ἐκεῖνος ἄνθρωπος , ὁ κατά θεός κτίζω , ἐν ὅς κατοικέω ὁ πλήρωμα ὁ θεότης σῶμα . Κῶς , οὗτος διά καθαρότης ὁ συγγένεια ὁ πατήρ ὁ φύσις ἐγώ προσοικειόω , πᾶς ὁ κοινωνός ὁ σῶμα αὐτός καί συγγενής φύσις πρός ὁ αὐτός χάρις συνεφέλκω . καί πάλιν ὁ αὐτός , ἐν ὁ περι θεότης υἱός τε καί πνεῦμα λόγος · φημί τις φύσις εἰμί σημαντικός ὁ θεότης . ἐγώ δέ φημί , ὅτι ὄνομα σημαντικός ὁ θεῖος φύσις ἢ οὐ ἔχω , ἢ ἐγώ οὐ ἔχω . Ἀλ εἰμί τίς καί λέγω εἴτε παρά ὁ ἀνθρώπινος συνήθεια , εἴτε παρά ὁ θεῖος γραφή ὁ περί αὐτός ἀποσημαίνω εἰμί τίς , αὐτός δέ ὁ θεῖος φύσις ἄφραστος τε καί ἀνεκφώνητος μένω , ὑπερβαίνω πᾶς ὁ διά φωνή σημασία . λαμβάνω δέ ὁ ἀνόητος αὐτός βλασφημία καί ὁ ὄφις κατήγορος · ὅς δείκνυμι ὅτι ὁ ὁ ὁρατικός ἐνέργεια ὁ σημασία ἔχω . συμβουλεύω γάρ ἅπτω ὁ ἀπαγορεύω , οὗτος ἐπαγγέλλω , ὅτι ἀνοίγνυμι σύ ὁ ὀφθαλμός , καί εἰμί ὡς θεός , ὁράω ὅστις ὁ θεατικός ἐνέργεια προσμαρτυρέω ὁ φωνή ὁ θεότης ; οὖον γάρ εἰμί θεάομαι τίς , μή ὁ ὀφθαλμός ἀνοίγω . οὐκοῦν οὐ φύσις , ἀλλά ὁ θεατικός δύναμις ὁ ὁ θεότης προσηγορία παρίστημι . ὁ δδʹ αὐτός οὗτος θεολόγος καί πρός Ἀβλάβιος περί ὁ ἅγιος γράφω Τριάς , ὁμολογέω , φημί , θεός ὁ πατήρ , θεός ὁ υἱός , καί θεός ὁ πνεῦμα , πῶς οὖον λέγω τρεῖς θεός , ἀλ νάω Θεός ; ἐπεί ὁ θεός ὄνομα ἐνέρχομαι εἰμί δηλωτικός · παρά χαρά ὁ θέω πανταχοῦ , ἢ θεάομαι , ἢ αἴθω ὁ μοχθηρία ἐτυμολογέω , καθό μέν ἕκαστος πρόσωπον ἀπαρτίζω ἔχω ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια , ἀπαρτίζω ἔξειμι πάντως καί ὁ δηλωτικός αὐτός ὄνομα , καί κύριος εἰμί , καί καλέω Θεός · καθό δέ εἷς καί ἀπαράλλακτος ἐν ὁ τρεῖς ὁ εἴρω ἐνέργεια , εἷς καί ὁ θεότης καί εἰμί θεός ἐν τρεῖς ὑπόστασις . ἐπί γάρ ὁ ἄκτιστος Τριάς οὐ εἰμί εὑρίσκω ὄνομα δηλόω ὁ φύσις αὐτός . καί πάλιν ὁ αὐτός , θεός ἐνεργέω δηλόω , φημί · θεότης δέ ἐνέργεια . οὐδείς ὁ τρεῖς ἐνέργεια , ἀλλά μᾶλλον ἐνεργέω ἕκαστος αὐτός . ἀκούω , εἰμί Γρηγορά , ὁ θεολόγος οὗτος , πῶς διά παντοδαπής λογισμός καί ἔνστασις , καί γραφικός πρό οὗτος μαρτυρία , ἀποδείκνυμι οὖον μόνος ὁ ὁ θεότης , ἀλλά καί ὁ ὁ Θεός ὄνομα ὡς ἐκ αὐτός παράγω , μή ὁ φύσις εἰμί ὁ θεῖος αὐτός , ἀλλά ὁ φυσικός αὐτός ἐνέργεια μᾶλλον , εἴτε ὁ ἐποπτικός , φημί , εἴτε ὁ προνοητικός , ἢ ὁ πανταχοῦ θέω , ἢ αἴθω ἤτοι φλέγω ὁ μοχθηρία ; καί τοσοῦτος ἀπαγορεύω ὁ ὁ φύσις αὐτός ὁ Θεός παραστατικός εἰμί ὄνομα , ὅτι καί βλασφημία ἀνόητος κατηγορέω ὁ οὗτος περί οὗτος φρονέω , καί ὁ ἀρχέκακος ὄφις κατήγορος αὐτός ἐφίστημι διά οὗτος . Ααδέτωσαν καί γάρ , φημί , ὁ ἀνόητος αὐτός βλασφημία ὁ ὄφις κατήγορος . τις σῦς καί αὐτός ἀνόητος κατ´ ἐκεῖνος ὁ τότε , μᾶλλον δέ καί μακρός ἐκεῖνος ἀνόητος , ὁ τε ὁ λοιπός θεολόγος , καί δή καί ὁ ὁ μέγας Σούτου λόγος βιάζω , πρός γε ἐναντίος ἅπας αυσος φιλονεικέω περιτρέπω , καί οἱονεί μάχομαι αὐτός ἑαυτοῦ καί ἀλλήλων ἀποδείκνυμι · φημί καί γάρ ὁ θεσπέσιος οὗτος θεολόγος πρός Ἕλλην γράφω ὁ θεός ὄνομα σημαντικός οὐσία εἶπον , ἀγνοέω , ὅτι καί αὐτός ὁ ὁ οὐσία ὄνομα κατ´ αὐτός οὗτος ὁ θεολόγος ὁ οὐσιοποιέω δύναμις τε καί ἐνέργεια , οὖον ὁ υπερούσιος κρυφιότης εἰμί ὄνομα ὑπερώνυμος γάρ ἐκεῖνος , καθάπερ ἀκούω , καί ἀνώνυμος , ἅτε δή καί ὁ διά φωνή πᾶς ὑπερβαίνω σημασία . ἄλλως τε καί ὁ ὁ οὐσία ὄνομα οὖον μόνος ἐπι αὐτός ὁ οὐσιοποιέω , δύναμις , καί δή καί ἐπί ὁ υπερούσιος ἐκ αὐτός φημί οὗτος ὁ ἐνέργεια ὁ θεολόγος οὗτος λαμβάνω , καθά δή καί ὁ ζωή , καί ὁ φάος , καί ὁ εἰρήνη , καί ὁ ἀγαθός , καί ὁ παραπλήσιος οὗτος , ἀλλά καί ἐφίημι ἕκαστος ὁ τρεῖς ὑπόστασις εὑρίσκω εἄν αὐτός ὁ πρόσρημα ὁ οὐσία χράω , καί δή καί ἐπι αὐτός ὁ θεότης ὅλος , οὐσία θεῖος λέγω ὅλος ὁμοῦ ὁ τρισυπόστατος θεός , φύσις δηλονότι , καί ὑπόστασις , καί φυσικός πᾶς καί οὐσιώδης , ὁ παρέπομαι δηλαδή κατ´ αὐτός οὗτος ὁ θεολόγος ὁ θεῖος φύσις . ὁ δέ καί πᾶς ἀπλόος ἔθος ὡσαύτως ἐν τε γράμμα καί ὁμιλία χράομαι · ὡς ὅταν ὁ ἀγγελικός τυγχάνω λέγω , ἢ ὁ ἀνθρώπειος οὐσία . οὖον γάρ δή οὐσία τοτηνικαυτος φημί οὗτος λέγω ὑπόστασις καί φυσικός ἐνέργεια καί δύναμις δίχα , ἀλλά φύσις δηλονότι σύν ὁ ἀδιαιρέτως οὗτος σύνειμι , φημί δή ὁ ὑπόστασις , καί ὁ φυσικός πᾶς καί οὐσιώδης . καί οὗτος τοιγάρ ὁ λόγος καί Γρηγόριος ὁ μέγας , πρός Ἕλλην περί θεότης καί μοναρχία διαλέγω , καί βούλομαι αὐτός δείκνυμι ὁ παρ´ ἐγώ πρεσβεύω τρισυπόστατος θεός , οὖον πολύς θεός κατά ὁ Ἑλληνικός ὕθλος , ἀλ εἷς φύω Αἴας , φημί , εἰμί πῆς θεῖος οὐσία , καί εἷς ὁ παραδηλόω αὐτός ὄνομα ὁ θεός , εἷς κύριος εἰμί θεός ὁ λόγος ὁ οὐσία ἀκόλουθος . οὗτος δέ λέγω , οὖον ὁ θεῖος οὐσία ἐνταῦθα διαιρέω ποῦ τε τρεῖς αὐτός ὑπόστασις καί ὁ φυσικός , πολύς γε καί δεῖ . οὖον γάρ δή μόνος εἰμί ὁ θεός , ἀλλά καί τρεῖς · ὁ μέν ὁ οὐσία , ὁ δέ ὁ ὑπόστασις . Πῶς εἄν οὖν ὑγιαίνω ὁ διδάσκαλος νομίζω ὁ θεολογικός , οὗτος γε κατά σύ ὁ ὁ οὐσία ἐκλαμβάνω ἐνταῦθα λόγος , ἐπι αὐτός φημί μόνος ὁ υπερούσιος ὁ τε φυσικός καί ὁ ὑπόστασις δίχα ; ἐράομαι