cogPG.PG151 532
ἀχώριστον . Εἰ δ´ ἐπὶ σωμάτων καὶ ὕλης καὶ νοητῶν ἅμα , καὶ αἰσθητῶν ἔνεστιν ὁρᾷν τὰ τοιαῦτα , πῶς ἐπὶ τῆς ἀθλού καὶ ἀπαθοῦς , καὶ πάντα νοῦν ὧπερεχούσης παντοδυνάμου θεότητος οὐκ ἂν εἴη , καὶ πολλῷ μεῖζον ἐκείνων ἀπαραμίλλως καὶ ὑψηλότερον , καὶ τοῦτ´ αὐτὸ θείως τε καὶ θεοπρεπῶς , καὶ κατ´ αὐτοὺς τούτους φημὶ τοὺς τῶν ἀθεάτων τε καὶ ἀῤῥήτων ὑψηλοὺς ἐν Πνεύματι θεατάς τε καὶ θεολόΤΟυς ; Καὶ τί τἄλλα χρὴ λέγειν , ὅπου γε μὴ μόνον ἐπὶ τῆς φύσεως καὶ τῶν φυσικῶν τοῦ Θεοῦ , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν θεαρχικῶν ὑποστάσεων ὡσαύτως τὰ αὐτὰ καὶ ἔστι καὶ λέγεται ; Ὁ Πατήρ μου , καὶ γάρ φγαιν ὁ θεαρχικὸς Λόγος , μείζων μού ἐστι . Καίτοι γε , ὡς αὐτὸς οὗτος αὖθίς φησιν , αὐτός ἐστιν ὁ μονογενὴς Υίὸς τοῦ Θεοῦ ὁ ὃν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρός . Καὶ , Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ , φησὶν , ἔν ἐσμεν . Καὶ οὐκ ἀναιρεῖ τοῦτ´ ἐκεῖνο , οὐδὲ προσίσταται τῇ θεία θεολοχʹᾳ τὸ δοκοῦν ἐναντίον . Τὸ μὲν γάρ ἐστι τῇ φύσει καὶ τῇ θεότητι , καὶ τοῖς φυσικοῖς πᾶσιν ἁπλῶς , τὸ δὲ ταῖς ὑποστάσεσιν καὶ τῷ αἰτίῳ . Μείζων καὶ γὰρ , φησὶν , ὁ Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ οὐ τῇ φύσει , τῷ αἰτίῳ δέ . Ἄλλο δὲ τοῦτο , κἀκεῖνο ἄλλο , εἰ καὶ ἄμφω κατὰ τὸν αὐτὸν , καὶ κατὰ τὸν οἰκεῖον ἑκάτερον λόγον ὁρᾶται Θεός . Εἰ γοῦν καὶ ἐπὶ τῶν ὑποστάσεων τῶν καὶ καθ´ ἑαυτὰς ὑφεστηκυιῶν καὶ θεωρουμένων τὸ μεῖζόν τε καὶ τὸ ἔλαττον καθορώμενον , οὐ προσίσταται τὸ πα ράπαν οὐδὲ πολεμεῖ τῇ φυσικῇ τῆς θεότητος ἰσότητι . ἀλλ´ ἔστιν ὁ αὐτὸς καὶ μείζων καὶ ἴσος , τὸ μὲν τῷ τῆς αἰτίας , τὸ δὲ τῷ τῆς οὐσίας λόγῳ , πῶς ἐπὶ τῶν φυσικῶν τοῦ Θεοῦ τῶν μὴ καθ´ ἑαυτὰ μηδαμῶς ὑφεστώτων , ἀλλ´ ἐν τῇ φύσει θεωρουμένων ὡς οὐσιωΣῶν καὶ οἰκείων · καὶ ταύτην μόνην πηγὴν καὶ ὕπαρξιν κεκτημένων , τὸ κατωτέρω διὰ ταῦτα καὶ δεύτερα , καὶ ἥττονα ταύτης εἰρῆσθαι τῆς πρὸς τὴν αἰτίαν αὐτὴν φύσιν ὁμοτιμίας καὶ συμφυΐας καὶ φυσικῆς ἀξίας τε καὶ ἑνώσεως ἀποῤῥήξει ταῦτα καὶ διασπάσει , ἵνα μὴ Θεὸς ὑπομείνῃ μόνον κατά γε τοὺς θεομαχοῦντάς φημι τούτους κατὰ τομὴν καὶ διαίρεσιν , καὶ ταῦτ´ εἰς κτιστά τε καὶ ἄκτιστα , καὶ κακῶς ὑφειμένα καὶ ὑπερκείμενα διασπώμενος , ἀλλὰ καὶ κτίσις , ὅση τε κάτω καὶ ἀνθρωπεία , καὶ ὅση τῶν ἄνω καὶ ὑπερκόσμιος , τὴν ὑμνουμένην ἀφαιρεθείη Θεοῦ κοινωνίαν τε καὶ τὴν θέωσιν . Οὐδὲ γὰρ ἂν εἴη , φασὶν οἱ ἐμοὶ θεολόγοι καὶ θεοφόροι , διαμέσου τινός ποτε κτίσματος θεουργεῖσθαι τοὺς θεουμένους , ὥσπερ οὐδὲ διὰ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἐκείνης χωρεῖσθαι καὶ συμπλέκεσθαι μηδενί τινι μηδαμῶς πεφυκυίας , ἀλλὰ διὰ τῶν οὐσιωδῶς τε , καὶ φυσικῶς , καὶ ἀχωρίστως δηλονότι προσόντων αὐτῇ . Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον . Ἐπεὶ δὲ Γρηγορᾶς τὴν κοινὴν καὶ θεοπρεπῆ καὶ φυσικὴν τῆς Τριάδος ἐνέργειαν . ἢ τὰς ἐνεργείας κακῶς ἐξαρνούμενος ἐνεργείας ἱδικῶς τοῦ Πατρὸς μόνου τὸν Υἱόν φησι καὶ τὸ Πνεῦμα , παρ´ Ἀκινδύνου τοῦ καθηγητοῦ τὰ τοιαῦτα καὶ τοῦτο λαβὼν , ἀνάγκη καὶ περὶ τούτου βραχέ´ ἄττα παρὰ τῶν θεολόγων ὡσαύτως εἰπόντας , οὕτως ἔ πειτα διαλὰ παῦσαι τὸν λόγον . Καὶ δὴ πρώτον ἐκεῖνο Γρηγορᾶν ἐρωτῆσωμεν , τίνος χάριν περὶ τῆς κοινῶς τῇ θεαρχικῇ Τριάδι προσούσης φυσικῆς ἐνεργείας τς καὶ δυνάμεως , ἡμῖν τε καὶ τοῖς θεολόγοις ὄντος ἐνταῦθα τοῦ λόγου , περὶ γὰρ αὐτῆς ταύτης τῶν τε οἰκουμενικῶν φημι συνόδων ἡ πέμπτη τε καὶ ἡ ἕκτη , καὶ δὴ καὶ θεολόγων ἄλλος χορὸς πρό τε τούτων · καὶ μετὰ ταύτας , τὸν πολὺν ἐν τοῖς φθάσασιν ἐποιοῦντο λόγον , οἷς δὴ καὶ Γρηγορᾶς ἕπεσθαι καὶ συνηγορεῖν δῆθεν δοκῶν , νῦν μὲν αὐτὴν εἶναι κοινὴν τῆς θεαρχικῆς Τριάδος τὴν οὐσίαν , τὴν θέλησιν ἔλεγε , καὶ τὴν ἐνέργειαν ἀκριβῶς , νῦν δ´ αὖ ποιήματα καὶ κτίσματα τὰς ἐνεργείας ἔλεγε τοῦ Θεοῦ , καὶ ποτὲ μὲν σχέσιν , ποτὲ δὲ καὶ μὴ ὃν , πλὴν ἤχου καὶ κτύπου ὁημάτων μόνου ; Πῶς οὖν ὥσπερ ἐκ μεταμελείας νῆν πάντων ἐκείνων ἀφέμενος , ὑπὲρ ὤν καὶ τὸν πολὺ πρὸς τοὺς θεολόγους τε , καὶ τὴν σύνοδον ἐποιεῖτο λόγον , διαστρέφων , παρεξηγούμενος , πάντα λίθον , ὅ φασι , κινῶν κατὰ τῆς ἀληθοῦς ἐκείνων θεολογίας , περὶ τῶν σεπτῶν ὑποστάσεων ἡμῖν διαλέγεται , τῆς πατρικῆς λέγων ὑποστάσεως ἐνεργείας εἶναι μόνας τὸν Υἱὸν , καὶ τὸ Πνεῦμα ; Καὶ τίς ἄν τῶν ἀτόπων ἐξαριθμήσειε τὴν φορὰν τῶν ἐκβαινόντων ἐκ τῶν σῶν τουτωνὶ λόγων , φιλόσοφε ; Εἰ γὰρ τῆς πατρικῆς μόνης ὑποστάσεως κατὰ οὲ ἐνέργειαι μόναι τὸ Πνεῦμα σὺν τῷ Υἱῷ ὑποστατικὸν ἰδίωμα λοιπὸν κατὰ σέ , οὐ φυσικὸν ἡ ἐνέργεια , καὶ πᾶσα ἀνάγκη μὴ τῶν τριῶν μίαν , ἀλλὰ τρεῖς διαφόρους εἶναι τινὰς τὰς ἐνεργείας , κἀντεῦθεν καὶ τρεῖς οὐσίας τοῖς τρισὶ συνεισἄγεσθαι προσώποις , καὶ τὸ τῆς Τριάδος ἐτεροούσιον ἐντεῦθεν μετ´ Ἀρείου τε · καὶ Μακεδονίου συγκατα.σκευάζειν . Ὢν γὰρ ἡ ἐνέργεια παρηλλαγμένη σύν γε τἀδελφῷ Γρηγορίῳ . καὶ δὴ καὶ τοῖς λοιποῖς θεολόγοις ὁ μέγας ἤδη πολλάκις φθάσας ἔφη Βασίλειος , τούτων καὶ ἡ οὐσία παρηλλαγμένη · ὧν δὲ φύσις ἡ αὐτὴ , τούτων καὶ ἡ ἐνέργεια ἡ αὐτή . Εἰ δ´ ὁ μὲν Πατὴρ ἐνεργείας , ὡς φής , μόνας ἔχει τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα , τὰ δὲ οὐκ ἔχουσι , πρῶτον μὲν κἀκ τούσου τὸ κατὰ τὴν οὐσίαν ἀνόμοιον παρεισάγεται · ἔπειτα μὴ μόνον οὐκ εἰσὶ συνδημιουργοὶ τῷ Πατρὶ , ἀλλ´ οὐδὲ ὅλως εἰσί , Μάξιμος ὁ θεοφόρος φησί . φύσιν καὶ γὰρ , φησὶν ὁ αὐτὸς , τὴν οἱανοῦν οὐδεὶς οἶδεν ἀκίνητον , ἢ ἀνενέργητον . Μόνον καὶ γὰρ τὸ μὴ ὃν ἐστέρηται τῆς φυσικῆς ἐνεργείας τε καὶ δυνάμεως , ὁ αὐτὸς θεολόγος καὶ αὖθις σύν γε Διονυσίῳ καὶ τοῖς λοιποῖς διδασκάλοις φησίν . Εἰ δ´ ὁ φιλόσοφος αὖθις λέγει , μὴ δεῖσθαι τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τῆς ἐνεργείας , αὐτενέργειαν ὄντα , ἔδει καὶ τὸν Πατέρα κατὰ τὸν αὐτοῦ λόγον τοῦτ´ αὐτὸ πεφυκέναι , καὶ μὴ δεῖσθαι τῆς φυσικῆς ἐνεργείας , αὐτενέργειαν ὄντα . Εἰ δ´ ἐκείνῳ μὲν πρόσεστι ταῦτα , τοῖς δ´ οὓ , πάλιν εἰς ταυτὸ τῷ φιλοσόφιο κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην ὁ λόγος περιτραπήσεται . Ἦ γὰρ οὐσιώδεις εἰσὶν αἱ ἐνέργειαι αὖται , καὶ διήρηναι κατ´ οὐσίαν ὁ υἷες καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς , τὰς αὐτὰς οὐσιώδεις ἐνεργείας μὴ κεκτημένοι , ἢ τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως ἰδιώματα πεφυκυῖαέ , ἑτεροθελη , καὶ τῇ φυσικῇ ἐνεργείᾳ διαφέρουσαο ἀποδειξουσι τὴν ἁγίαν Τριάδα , κἀντεῦθεν αὖ καὶ τὸ τῆς οὐσίας ἀνόμοιον παρεισάγεται , καθὰ δὴ καὶ φθάσας ὁ λόγος ἔδειξεν . Ἄλλως τε καὶ τοῦ μὲν θαυμαστοῦ
Lemmas: ἀχώριστος . εἰμί δδʹ ἐπί σῶμα καί ὕλη καί νοητός ἅμα , καί αἰσθητής ἔνειμι ὁράω ὁ τοιοῦτος , πῶς ἐπί ὁ ἀθλέω καί ἀπαθής , καί πᾶς νόος ὑπερέχω παντοδύναμος θεότης οὐ εἄν εἰμί , καί πολύς μείζων ἐκεῖνος ἀπαραμίλλως καί ὑψηλός , καί τοῦτος αὐτός θεῖος τε καί θεοπρεπῶς , καί κατ´ αὐτός οὗτος φημί ὁ ὁ ἀθέατος τε καί ἄρρητος ὑψηλός ἐν πνεῦμα θεατής τε καί θεολοτος ; καί τίς ἄλλος χρή λέγω , ὅπου γε μή μόνος ἐπί ὁ φύσις καί ὁ φυσικός ὁ Θεός , ἀλλά καί ἐπί ὁ θεαρχικός ὑπόστασις ὡσαύτως ὁ αὐτός καί εἰμί καί λέγω ; ὁ Πατήρ ἐγώ , καί γάρ φγαιν ὁ θεαρχικός Λόγος , μείζων ἐγώ εἰμί . καίτοι γε , ὡς αὐτός οὗτος αὖθις φημί , αὐτός εἰμί ὁ μονογενής υίος ὁ Θεός ὁ ὅς ἐν ὁ κόλπος ὁ πατήρ . καί , ἐγώ καί ὁ πατήρ , φημί , ἐν εἰμί . καί οὐ ἀναιρέω τοῦτος ἐκεῖνος , οὐδέ προσίστημι ὁ θεῖος θεολοχʹᾳ ὁ δοκέω ἐναντίος . ὁ μέν γάρ εἰμί ὁ φύσις καί ὁ θεότης , καί ὁ φυσικός πᾶς ἁπλόος , ὁ δέ ὁ ὑπόστασις καί ὁ αἴτιος . μείζων καί γάρ , φημί , ὁ πατήρ ὁ υἱός οὖον ὁ φύσις , ὁ αἴτιος δέ . ἄλλος δέ οὗτος , ἐκεῖνος ἄλλος , εἰμί καί ἄμφω κατά ὁ αὐτός , καί κατά ὁ οἰκέω ἑκάτερος λόγος ὁράω Θεός . εἰμί γοῦν καί ἐπί ὁ ὑπόστασις ὁ καί καθ´ ἑαυτοῦ ὑφίστημι καί θεωρέω ὁ μέγας τε καί ὁ μικρός καθοράω , οὖον προσίστημι ὁ πῃ Ράπαν οὐδέ πολεμέω ὁ φυσικός ὁ θεότης ἰσότης . ἀλ εἰμί ὁ αὐτός καί μείζων καί ἴσος , ὁ μέν ὁ ὁ αἴτιος , ὁ δέ ὁ ὁ οὐσία λόγος , πῶς ἐπί ὁ φυσικός ὁ Θεός ὁ μή καθ´ ἑαυτοῦ μηδαμῶς ὑφίστημι , ἀλ ἐν ὁ φύσις θεωρέω ὡς Σουσίων καί οἰκέω · καί οὗτος μόνος πηγή καί ὕπαρξις κτάομαι , ὁ κατωτέρω διά οὗτος καί δύο , καί κακός οὗτος εἴρω ὁ πρός ὁ αἴτιος αὐτός φύσις ὁμοτιμία καί συμφυία καί φυσικός ἄξιος τε καί ἕνωσις ἀπόρρηξις οὗτος καί διάσπασις , ἵνα μή θεός ὑπομένω μόνος κατά γε ὁ θεομαχέω φημί οὗτος κατά τομή καί διαίρεσις , καί ταῦ εἰς κτίστης τε καί ἄκτιστος , καί κακῶς ὑφίημι καί ὑπέρκειμαι διασπάω , ἀλλά καί κτίσις , ὅσος τε κάτω καί ἀνθρώπειος , καί ὅσος ὁ ἄνω καί ὑπερκόσμιος , ὁ ὑμνέω ἀφαιρέω Θεός κοινωνία τε καί ὁ θέω . οὐδέ γάρ εἄν εἰμί , φημί ὁ ἐγώ θεολόγος καί θεόφορος , διάμεσος τις ποτός κτίσμα θεουργέω ὁ θεόω , ὥσπερ οὐδέ διά ὁ οὐσία αὐτός ἐκεῖνος χωρέω καί συμπλέκω μηδείς τις μηδαμῶς φύω , ἀλλά διά ὁ οὐσιωδῶς τε , καί φυσικός , καί ἀχώριστος δηλονότι πρόσειμι αὐτός . καί οὗτος μέν εἰς τοσοῦτος . ἐπεί δέ Γρηγοράς ὁ κοινός καί θεοπρεπής καί φυσικός ὁ Τριάς ἐνέργεια . ἢ ὁ ἐνέργεια κακῶς ἐξαρνέομαι ἐνέργεια ἱδικός ὁ πατήρ μόνος ὁ υἱός φημί καί ὁ πνεῦμα , παρ´ Ἀκίνδυνος ὁ καθηγητής ὁ τοιοῦτος καί οὗτος λαμβάνω , ἀνάγκη καί περί οὗτος βραχύς τις παρά ὁ θεολόγος ὡσαύτως εἶπον , οὕτως ἔ ἔπειτα Διαλά παύω ὁ λόγος . καί δή πρῶτος ἐκεῖνος Γρηγορᾶς ἐρωτάω , τίς χάρις περί ὁ κοινῶς ὁ θεαρχικός Τριάς πρόσειμι φυσικός ἐνέργεια τςʹ καί δύναμις , ἐγώ τε καί ὁ θεολόγος εἰμί ἐνταῦθα ὁ λόγος , περί γάρ αὐτός οὗτος ὁ τε οἰκουμενικός φημί σύνοδος ὁ πέμπτος τε καί ὁ ἕκτος , καί δή καί θεολόγος ἄλλος χορός πρό τε οὗτος · καί μετά οὗτος , ὁ πολύς ἐν ὁ φθάνω ποιέω λόγος , ὅς δή καί Γρηγοράς ἕπω καί συνηγορέω δῆθεν δοκέω , νῦν μέν αὐτός εἰμί κοινός ὁ θεαρχικός Τριάς ὁ οὐσία , ὁ θέλησις λέγω , καί ὁ ἐνέργεια ἀκριβῶς , νῦν δδʹ αὖος ποίημα καί κτίσμα ὁ ἐνέργεια λέγω ὁ Θεός , καί ποτέ μέν σχέσις , ποτέ δέ καί μή ὅς , πλήν ἦχος καί κτύπος οἰμάω μόνος ; Πῶς οὖν ὥσπερ ἐκ μεταμέλεια νάω πᾶς ἐκεῖνος ἀφίημι , ὑπέρ εἰμί καί ὁ πολύς πρός ὁ θεολόγος τε , καί ὁ σύνοδος ποιέω λόγος , διαστρέφω , παρεξηγώ , πᾶς λίθος , ὅς φημί , κινέω κατά ὁ ἀληθής ἐκεῖνος θεολογία , περί ὁ σεπτός ὑπόστασις ἐγώ διαλέγω , ὁ πατρικός λέγω ὑπόστασις ἐνέργεια εἰμί μόνος ὁ υἱός , καί ὁ πνεῦμα ; καί τίς ἄν ὁ ἄτοπος ἐξαριθμέω ὁ φορά ὁ ἐκβαίνω ἐκ ὁ σός οὗτος λόγος , φιλόσοφος ; εἰμί γάρ ὁ πατρικός μόνος ὑπόστασις κατά οεʹ ἐνέργεια μόνος ὁ πνεῦμα σύν ὁ υἱός ὑποστατικός ἰδίωμα λοιπός κατά σός , οὖον φυσικός ὁ ἐνέργεια , καί πᾶς ἀνάγκη μή ὁ τρεῖς εἷς , ἀλλά τρεῖς διάφορος εἰμί τις ὁ ἐνέργεια , ἐντεῦθεν καί τρεῖς οὐσία ὁ τρεῖς συνεισάγω πρόσωπον , καί ὁ ὁ Τριάς ἐτεροούσιον ἐντεῦθεν μετέ Ἄρειος τε · καί Μακεδόνιος συγκατασκευάζω . ὦς γάρ ὁ ἐνέργεια παραλλάσσω σῦς γε ἀδελφός Γρηγόριος . καί δή καί ὁ λοιπός θεολόγος ὁ μέγας ἤδη πολλάκις φθάνω φημί Βασίλειος , οὗτος καί ὁ οὐσία παραλλάσσω · ὅς δέ φύσις ὁ αὐτός , οὗτος καί ὁ ἐνέργεια ὁ αὐτός . εἰμί δδʹ ὁ μέν πατήρ ἐνέργεια , ὡς φημί , μόνος ἔχω ὁ υἱός καί ὁ πνεῦμα , ὁ δέ οὐ ἔχω , πρῶτος μέν ἐκ Τούσου ὁ κατά ὁ οὐσία ἀνόμοιος παρεισάγω · ἔπειτα μή μόνος οὐ εἰμί συνδημιουργός ὁ πατήρ , ἀλ οὐδέ ὅλως εἰμί , Μάξιμος ὁ θεοφόρος φημί . φύσις καί γάρ , φημί ὁ αὐτός , ὁ οιανεω οὐδείς οἶδα ἀκίνητος , ἢ ἀνενέργητος . Μόνος καί γάρ ὁ μή ὅς στερέω ὁ φυσικός ἐνέργεια τε καί δύναμις , ὁ αὐτός θεολόγος καί αὖθις σῦς γε Διονύσιος καί ὁ λοιπός διδάσκαλος φημί . εἰμί δδʹ ὁ φιλόσοφος αὖθις λέγω , μή δήω ὁ υἱός καί ὁ πνεῦμα ὁ ἐνέργεια , αὐτενέργεια εἰμί , ἐσθίω καί ὁ πατήρ κατά ὁ αὐτός λόγος τοῦτος αὐτός φύω , καί μή δήω ὁ φυσικός ἐνέργεια , αὐτενέργεια εἰμί . εἰμί δδʹ ἐκεῖνος μέν πρόσειμι οὗτος , ὁ δδʹ ἕ , πάλιν εἰς τατός ὁ φιλοσόφιος κατά πᾶς ἀνάγκη ὁ λόγος περιτρέπω . ἦς γάρ οὐσιώδης εἰμί ὁ ἐνέργεια αὔτης , καί διαιρέω κατ´ οὐσία ὁ υἱός καί ὁ πνεῦμα ὁ πατήρ , ὁ αὐτός οὐσιώδης ἐνέργεια μή κτάομαι , ἢ ὁ πατρικός ὑπόστασις ἰδίωμα φύω , ετεροεθελω , καί ὁ φυσικός ἐνέργεια διαφέρω ἀποδείκνυμι ὁ ἅγιος Τριάς , ἐντεῦθεν αὖος καί ὁ ὁ οὐσία ἀνόμοιος παρεισάγω , καθά δή καί φθάνω ὁ λόγος δείκνυμι . ἄλλος τε καί ὁ μέν θαυμαστός