cogPG.PG151 340
καὶ τῷ πάσης ὑλικῆς προσπαθείας ἀφεστακέναι , φωτίζονταί τε τὸν νοῦν τῇ τοῦ πρώτου καὶ ἀκραιφνεστάτου φωτὸς ἐλλάμψει , καὶ τοὺς τῶν ὄντων ἐκδιὸάσκονται λόγους , καὶ σοφοὶ τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα γίνονται , ἤλγει σφοδρῶς , τὴν δόξαν τῆς τοῦ παντὸς αὐτῷ τιμωμένης σοφίας διαπίπτουσαν συνορῶν , καὶ ἠρεμεῖν οὑκ εἶχε τῷ φθόνῳ νενικημένος , καὶ διαβάλλειν ἐπειρᾶτο σθένει παντὶ οὐ τοὺς ἐν ἡσυχίᾳ μόνον βιοῦντας , ἀλλὰ καὶ ἡτυχίαν αὐτὴν πλάνην εἶναι τῶν μετιόντων πρὸς ἀπάτην συνεσκευασμένην τῶν ἀκουόντων διατεινόμενος · μηδὲ γὰρ ἐξεῖναι φωτισθῆναι τὸν νοῦν , ἀγνοίας αὐτὸν σοσαύτης περικεχυμένης · δεῖν γὰρ εἶναι μηδὲν ἀγνοεῖν τῶν τοῖς πρότερον σοφοῖς πᾶσιν ἐξευρημένων , καὶ πάντα ὁτιοῦν ἐκείνοις φοιτᾷν , οἶ τῶν βελτιόνων δύνανταί τι διδάξαι , κἂν Ἔλληνες ὧσι , κἂν Σκύθαι , κἂν βάρβαροι , εἰ μέλλοι τὸν νοῦν ἔχειν πεφωτισμένον , καὶ τῶν θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων τὴν γνῶσιν ἔχοντα . Ταῦτα οὐ μόνον τοῖς αὐτῷ φοιτῶσι διελέγετο μειρακίοις , ἀλλὰ καὶ λογογραφῶν ἦν , καὶ οἷον ἐπιδεικνύμενος καὶ τὸ ἐκείνου μέρος ἐπανορθούμενος τῶν ἡσυχαζόντων τὴν πλάνην , καὶ πάσῃ πειρώμενος μηχανῇ τῆς μὲν Κἡσυχίας ἀφίστασθαι πείθειν πάντας , τοῖς σοφοῖς δὲ´ τῶν Ἑλλήνων τὸν νοῦν προσέχειν , καὶ δι´ ἐκείνων τῆς ἀγνοίας καθαίρειν αὐτὸν πειρᾶσθαι . ἐκείνῳ μὲν οὖν οὐκ ἐν παρέργῳ κατὰ τῆς ἡσυχίας τὰ τοιαῦτα ἐσκαιωρεῖτο · οὐ μὴν οὐδ οἱ ταύτῃ συντεθραμμένοι , καὶ μόνην παθῶν ἀπαλλαγὴν εἶναι καὶ πρὸς Θεὸν οἰκείωσιν καὶ ἀνάβασιν τῇ πείρᾳ καλῶς εἰδότες , ἀμύνειν ἠμέλουν πολεμουμένῃ · ἀλλὰ σπουδῆς μὲν καὶ προθυμίας οὐδὲν ἐλλιπόντες , Γρηγόριον δὲ παρ´ ἑαυτοῖς τὸν μέγαν μὴ κεκτημέvοι · ἐν Θεσσαλονίκη γὰρ ὁ πόλεμος ἐλάμβανε τὴν ἀρχήν · ἐκείνου τῇ λαύρᾳ , καθὼς ὁ λόγος ἔφθη δηλώσας , ἐπιδημοῦντος · ἐπεὶ τοίνυν ἐκεῖνον ὀρᾷν οὐκ εἶχον , ὃν μόνον ᾔδεσαν ἀξιόχρεων καὶ λόγου δυνάμει καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος χάριτι πρὸς τὸν οὔτω ποικίλον ἀντικαθίστασθαι δυνάμενυν πόλεμον καὶ βαρὺν , γράμμασι πρεσβεύονται πρὸς αὐτὸν , τοῦτο μὲν ὅσα Βαρλαὰμ κατὰ τῆς ἱερᾶς ἡσυχίας καὶ τῶν ταύτη προσεχόντων εἶπε καὶ συνεγράψαντο σαφῶς δηλοῦντες , τοῦτο δὲ καὶ δεόμενοι , πρὸς ἄμυναν ἀναστῆναι καὶ μὴ παριδεῖν τὸ νῦν μὲν εἶναι τὴν ἡσυχίαν ὑβριζομένην , μετ´ ὀλίγῳ δὲ καὶ τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλησίας , εἰ παροφθείη , λυμανούμενον τὸ κακόν . Τἱ οὖν ἐκεῖνος ; τῇ μὲν ἐνοικούσῃ τοῦ Πνεύματος χάριτι τὰ μέλλοντα προορώμενος , τὴν ἐσομένην προεῖπε βλάβην , ὡς πολλή τις ἔσται καὶ χαλεπὴ , καὶ ὡς καλῶς κυβερνωμένη τοῦ Πνεύματος αὔρα , καὶ χρόνον οὐκ ὀλίγον ἤδη βαθεῖαν εἰρήνην ἀγούσῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ σάλος οὐ μικρὸς καὶ χαλεπὸς ἐπεγερθήσεται κλόδων , καὶ τὴν πάλαι τῶν αγίων πρόῤῥησιν εἰς ἔκβασιν ἥκειν ἤδη , οἷ πρὸς τοῖς ἐσχάτοις ἔφασαν χρόνοις αἵρεσιν χαλεπὴν ἐπεισκωμάσειν τῇ Ἐκκλησίᾳ . Διχῆ δὲ τῆς γνώμης διαιρουμένης , καὶ θορύβων μὲν ἀπηλλάχθαι , καὶ ἀπραγμοσύνη συζῆν , καὶ ψκης ἡρεμία καὶ γαληνότητι τοῦ παντὸς τιμωμένῳ , τὸ δὲ τῆς εὐσεβείας ὑπερμαγεῖν , καὶ τὴν ἔδη φυομένην αἵρεσιν ἀναστέλλειν . καὶ λυσιτελὲς ἡγουμένῳ σφόδρα καὶ ἀναγκαῖον , τοῦ ἰδίου τὸ κοινὸν προτιμᾷ , καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς ἐργαστήριον τὸν Ἄθω καὶ τὴν ἡσυχίαν ἀπολιπὼν , εὐθὺ Θεσσαλονίκης χωρεῖ . Ποθοῦσι δὲ τοῖς φίλοις ὀφθεὶς , πάνθ´ ὅσα πράξαι τε καὶ φθέγξαιτο κατ´ αὐτῶν τε καὶ τῆς ἡσυχίας , ὁ πρὸς αὐτοὺς τὸν πόλεμον ἀνῃρημένος σαφῶς ἐκμαθὼν , ἐκείνου μὲν κατεγίνωσκεν ἀβελτηΡίαν καὶ πολλὴν αὐθάδειαν τρόπων καὶ ἀκρισίαν λογισμῶν , εἰ ὡν καθάπαξ ἦν ἀμαθὴς . τοῖς σφόδρα περὶ ταῦτα ἠσχολημένοις καὶ διὰ βίου παντὸς ἐξησκηκόσιν ἐνόμισεν ἀμφισβητεῖν δεῖν · καὶ μὴ μόνον εἰς λόγους ἤκειν , καὶ βλέμμασι σοφιστικοῖς τῶν ἐκ τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν ἄνωθεν παραδεδομένων ἀφίστασθαι πειρᾶσθαι πείθειν , ἀλλ´ εἰ μὴ πείθειντο καὶ συκοφαντίαις πολλαῖς καὶ λοιδορίαις καὶ ὕβρεσιν ὑποβάλλειν · οὐ μὴν καὶ πρὸς τὸ πολεμεῖν ἐκείνῳ πρόθυμος ἦν , ὅτι δέοι τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς ἐν τῇ ψυχῇ γαλήνης ἐννοῶν , καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀγαλλιάσεως ἀποστὰς , ἀντιλογίαις προσέχειν , καὶ πολλῆς ἐμπίπλασθαι τῆς ἀηδίας καὶ ταραχῆς . Διὸ καὶ πάντα τρόπον ἐπειρᾶτο τὴν κινουμένην ἔριν κατακοιμίζειν καὶ πείθειν τὸν τῇ φλογὶ ταύτῃ τὴν αἰτίαν παρεσχηκότα , τὸν μὲν κεκινημένον πόλεμον κατατίθεσθαι , καὶ τῶν κατὰ τῆς ἡσυχίας ἀποσχέσθαι βλασφημιῶν , καὶ τοῖς πολεμηθεῖσιν ἀδίκως σπείσασθαι , σοφίᾳ δὲ τῆ ἔξω προσέχειν ἧς τὰ πρῶτα φέρται , καὶ ταύτῃ πειρᾶσθαι τὴν παρὰ τῶν πολλῶν ἢ καὶ τῶν σοφωτέρων εὐφημίαν καρποῦσθαι καὶ μὴ πρὸς οὐδὲν αὐτῷ χρήσιμον ἀποδύεσθαι τὸν Κἀγῶνα , Ὁ δὲ , καὶ γὰρ ἔδει χαλετὸν ἡμῖν τὸ κλυ ώνιον ἐγερθῆναι , καὶ θεραπευόμενος ὡλιγώρει , καὶ πρὸς εἰρήνην παρακαλούμενος οὐχ ὑπήκουεν · δθεν καὶ Γρηγόριος ἐχρῆτο τοῖς λόγοις , καὶ τὴς σοφίαν τοῦ Πνεύματος ἀντετίθει τῇ καταργουμένῃ κατὰ Παῦλον σοφίᾳ , καὶ τὰς ἐκ τῶν συλλογισμῶν ἀνάγκας , καὶ τὰ σοφίσματα διέλυεν εὐχερῶς · τῶν ἀγαθῶν μὲν εἶναι τὸν λόγον καὶ τὴν σοφίαν δὴ ταύτην ἀποδεικνὺς , ἀλλ´ οὐχ ὥστε καὶ Θεῷ δύνασθαι οἰκειοῦν · μᾶλλον μὲν οὖν καὶ φυσῶσαν , καὶ Θεοῦ πόῤῥω βάλλουσαν , εἴ τις αὐτῇ μὴ κατὰ λόγον χρῷτο μηδ´ ὡς προσῆκον , ἀλλ´ αὐτῇ προσέχι ε διηνεκῶς μεταίᾳ καὶ ἀνοήτω σχολῇ τὸν βίον καταναλίσκων , καὶ μηδὲν εἰς τὴν ἐκεῖθεν μακαριότητα συντελούσῃ , ἔνθα μὴ σοφία λόγων καὶ δύναμις πλέον ἔχει τῆς ἀμαθίας , ἀλλ´ ἡ τῶν σωτηρίων ἐντολῶν τήρησις τοῦ Χριστοῦ , καὶ ἡ κατ´ αὐτὰς ἐργασία καὶ ψυχῆς ἐκ των αἰσχίστων παθῶν κάθαρσις καὶ συν τήρησις , καὶ πρὸς Θεὸν καθ´ ὅσον ἔξεστι νεῦσίς τε καὶ οἰκείωσις τῆς ἀλήκτου μακαριότητος καὶ τῆς αἰωνιζούσης εὐδαιμονίας γίνεται πρόξενος . Τοῖς γε μὴν τὸν μονήρη βίον ἀνῃρημένοις καὶ μέτρα τίθησι καὶ ὅρους τινὰς ἐφ´ ὅσον δεῖ , καὶ ὅτε τῇ παιδεία ταύτῃ προσέχειν , μᾶλλον δ´ εἰ πρὶν εἰς τοῦτο σχήματος ἥκειν , ταύτης ὁπωσοῦν ἔτυχον μετασχόντες , ὅπως μὴ δέον τοῖς ματαίοις τούτοις τὴν διάνοιαν ἁσχολεῖν , ἀλλ´ ὥσπερ ἄλλης πάσης ὑλικῆς προσπαθείας , οὕτω δὴ καὶ ταύτης χρήσιμον ὑπερηρκότας
Lemmas: καί ὁ πᾶς ὑλικός προσπάθεια ἀφίστημι , φωτίζω τε ὁ νόος ὁ ὁ πρῶτος καί ἀκραιφνής φάος ἐλλάμπω , καί ὁ ὁ εἰμί ἐκδιδάσκω λόγος , καί σοφός ὁ θεῖον καί ὁ ἀνθρώπινος γίγνομαι , ἀλγέω σφοδρός , ὁ δόξα ὁ ὁ πᾶς αὐτός τιμάω σοφία διαπίπτω σύνορος , καί ἠρεμέω ἐκ ἔχω ὁ φθόνος νικάω , καί διαβάλλω πειράω σθένος πᾶς οὖον ὁ ἐν ἡσυχία μόνος βία , ἀλλά καί ἀτυχία αὐτός πλάνη εἰμί ὁ μέτειμι πρός ἀπάτη συσκευάζω ὁ ἀκούω διατείνω · μηδέ γάρ ἔξεστι φωτίζω ὁ νόος , ἄγνοια αὐτός σοσεαυτου περιχέω · δήω γάρ εἰμί μηδείς ἀγνοέω ὁ ὁ πρότερος σοφός πᾶς ἐξευρίσκω , καί πᾶς ὁστισοῦν ἐκεῖνος φοιτάω , οἶς ὁ ἀγαθός δύναμαι τίς διδάσκω , κἀν Ἔλληνες ἵημι , κἀν Σκύθης , κἀν βάρβαρος , εἰμί μέλλω ὁ νόος ἔχω πεφωτισμένος , καί ὁ θεῖον τε καί ἀνθρώπινος πρᾶγμα ὁ γνῶσις ἔχω . οὗτος οὖον μόνος ὁ αὐτός φοιτάω διαλέγω μειράκιον , ἀλλά καί λογογραφέω εἰμί , καί οἷος ἐπιδείκνυμι καί ὁ ἐκεῖνος μέρος ἐπανορθόω ὁ ἡσυχάζω ὁ πλάνη , καί πᾶς πειράω μηχανή ὁ μέν κησυχιος ἀφίστημι πείθω πᾶς , ὁ σοφός δέ ὁ Ἕλλην ὁ νόος προσέχω , καί δις ἐκεῖνος ὁ ἄγνοια καθαίρω αὐτός πειράω . ἐκεῖνος μέν οὖν οὐ ἐν πάρεργον κατά ὁ ἡσυχία ὁ τοιοῦτος σκαιωρέω · οὖον μήv οὐδʼ ὁ οὗτος συντρέφω , καί μόνος πάθος ἀπαλλαγή εἰμί καί πρός θεός οἰκέω καί ἀνάβασις ὁ πείρω καλῶς οἶδα , ἀμύνω ἀμελέω πολεμέω · ἀλλά σπουδή μέν καί προθυμία οὐδείς ἐλλείπω , Γρηγόριος δέ παρ´ ἑαυτοῦ ὁ μέγας μή κτάομαι · ἐν Θεσσαλονίκη γάρ ὁ πόλεμος λαμβάνω ὁ ἀρχή · ἐκεῖνος ὁ λαύρα , καθώς ὁ λόγος φθάνω δηλόω , ἐπιδημέω · ἐπεί τοίνυν ἐκεῖνος ὁράω οὐ ἔχω , ὅς μόνος οἶδα ἀξιόχρεως καί λόγος δύναμις καί ὁ ὁ πνεῦμα χάρις πρός ὁ οὐτάω ποικίλος ἀντικαθίστημι δύναμαι πόλεμος καί βαρύς , γράμμα πρεσβεύω πρός αὐτός , οὗτος μέν ὅσος Βαρλαάμ κατά ὁ ἱερός ἡσυχία καί ὁ οὗτος προσέχω εἶπον καί συγγράφω σαφῶς δηλόω , οὗτος δέ καί δήω , πρός ἄμυνα ἀνίστημι καί μή παρεῖδον ὁ νῦν μέν εἰμί ὁ ἡσυχία ὑβρίζω , μετέ ὀλίγος δέ καί ὁ κοινός ὁ ἐκκλησία , εἰμί παροράω , λυμαίνομαι ὁ κακός . τίς οὖν ἐκεῖνος ; ὁ μέν ἐνοικέω ὁ πνεῦμα χάρις ὁ μέλλω προοράω , ὁ εἰμί προεῖπον βλάβη , ὡς πολύς τις εἰμί καί χαλεπός , καί ὡς καλῶς κυβερνάω ὁ πνεῦμα αὔρα , καί χρόνος οὐ ὀλίγος ἤδη βαθύς εἰρήνη ἄγω ὁ ἐκκλησία σάλος οὖον μικρός καί χαλεπός ἐπεγείρω κλοδηω , καί ὁ πάλαι ὁ ἅγιος πρόρρησις εἰς ἔκβασις ἥκω ἤδη , οἷ πρός ὁ ἔσχατος φημί χρόνος αἵρεσις χαλεπός ἐπεισκωμάζω ὁ ἐκκλησία . διχῆ δέ ὁ γνώμη διαιρέω , καί θόρυβος μέν ἀπαλλάσσω , καί ἀπραγμοσύνη συζάω , καί ψκης ἠρεμία καί γαληνότης ὁ πᾶς τιμάω , ὁ δέ ὁ εὐσέβεια ὑπερμαγεῖν , καί ὁ ἐσθίω φύω αἵρεσις ἀναστέλλω . καί λυσιτελής ἡγέομαι σφόδρα καί ἀναγκαῖος , ὁ ἴδιος ὁ κοινός προτιμάω , καί ὁ ὁ ἀρετή ἐργαστήριον ὁ Ἄθως καί ὁ ἡσυχία ἀπολείπω , εὐθύς2 Θεσσαλονίκη χωρέω . ποθέω δέ ὁ φίλος ὁράω , πάνθος ὅσος πράσσω τε καί φθέγγομαι κατ´ αὐτός τε καί ὁ ἡσυχία , ὁ πρός αὐτός ὁ πόλεμος ἀναιρέω σαφῶς ἐκμανθάνω , ἐκεῖνος μέν καταγιγνώσκω ἀβελτηρία καί πολύς αὐθάδεια τρόπος καί ἀκρισία λογισμός , εἰμί ὡς καθάπαξ εἰμί ἀμαθής . ὁ σφόδρα περί οὗτος ἀσχολέω καί διά βίος πᾶς ἐξασκέω νομίζω ἀμφισβητέω δήω · καί μή μόνος εἰς λόγος ἥκω , καί βλέμμα σοφιστικός ὁ ἐκ ὁ θεόφορος ἀνήρ ἄνωθεν παραδίδωμι ἀφίστημι πειράω πείθω , ἀλ εἰμί μή πείθω καί συκοφαντία πολύς καί λοιδορία καί ὕβρις ὑποβάλλω · οὖον μήv καί πρός ὁ πολεμέω ἐκεῖνος πρόθυμος εἰμί , ὅτι δήω ὁ ἡσυχία καί ὁ ἐν ὁ Ψυχή γαλήνη ἐννοέω , καί ὁ ἐκεῖθεν ἀγαλλίασις ἀφίστημι , ἀντιλογία προσέχω , καί πολύς ἐμπίμπλημι ὁ ἀηδία καί ταραχή . Διὸ καί πᾶς τρόπος πειράω ὁ κινέω Ἔρις κατακοιμίζω καί πείθω ὁ ὁ φλόξ οὗτος ὁ αἴτιος παρέχω , ὁ μέν κινέω πόλεμος κατατίθημι , καί ὁ κατά ὁ ἡσυχία ἀπέχω βλασφημία , καί ὁ πολεμέω ἄδικος σπένδω , σοφία δέ τῆ ἔξω προσέχω ὅς ὁ πρῶτος φέρτης , καί οὗτος πειράω ὁ παρά ὁ πολύς ἢ καί ὁ σοφός Εὐφημία καρπόω καί μή πρός οὐδείς αὐτός χρήσιμος ἀποδύω ὁ Ἀγών , ὁ δέ , καί γάρ ἐσθίω κάλημι ἐγώ ὁ κλύς ὤνιος ἐγείρω , καί θεραπεύω ὀλιγωρέω , καί πρός εἰρήνη παρακαλέω οὐ ὑπακούω · δίδωμι καί Γρηγόριος χράω ὁ λόγος , καί σής σοφία ὁ πνεῦμα ἀντιτίθημι ὁ καταργέω κατά Παῦλος σοφία , καί ὁ ἐκ ὁ συλλογισμός ἀνάγκη , καί ὁ σόφισμα διαλύω εὐχερής · ὁ ἀγαθός μέν εἰμί ὁ λόγος καί ὁ σοφία δή οὗτος ἀποδείκνυμι , ἀλ οὐ ὥστε καί Θεός δύναμαι οἰκειόω · μᾶλλον μέν οὖν καί φυσάω , καί Θεός πόρρω βάλλω , εἰμί τις αὐτός μή κατά λόγος χράω μηδ´ ὡς προσήκω , ἀλ αὐτός προσέχω ε διηνεκής Μεταία καί ἀνόητος σχολή ὁ βίος καταναλίσκω , καί μηδείς εἰς ὁ ἐκεῖθεν μακαριότης συντελέω , ἔνθα μή σοφία λόγος καί δύναμις πλέω ἔχω ὁ ἀμαθία , ἀλ ὁ ὁ Σωτηρίων ἐντολή τήρησις ὁ Χριστός , καί ὁ κατ´ αὐτός ἐργασία καί Ψυχή ἐκ ὁ αἰσχρός πάθος κάθαρσις καί σῦς τήρησις , καί πρός θεός καθ´ ὅσος ἔξεστι νεῦσις τε καί οἰκείωσις ὁ ἄληκτος μακαριότης καί ὁ αἰωνίζω εὐδαιμονία γίγνομαι πρόξενος . ὁ γε μήv ὁ μονήρης βίος ἀναλέγω καί μέτρον τίθημι καί ὅρος τις ἐφίημι ὅσος δεῖ , καί ὅτε ὁ παιδεία οὗτος προσέχω , μᾶλλον δδʹ εἰμί πρίν εἰς οὗτος σχῆμα ἥκω , οὗτος ὁπωσοῦν τυγχάνω μετέχω , ὅπως μή δήω ὁ μάταιος οὗτος ὁ διάνοια ἀσχολέω , ἀλ ὥσπερ ἄλλος πᾶς ὑλικός προσπάθεια , οὗτος δή καί οὗτος χρήσιμος ὑπεραίρω