cogPG.PG151 512
τὰ Χερουβὶμ καὶ τὰ Σεραφὶμ , ὑπὸ τῆς ἄγαν ἀπονοίας τε καὶ ἀνοίας κάτω καταλιπὼν , καὶ μόνος κακῶς αὐτὴν οἰόμενος εἰδέναι τὴν ἀκατάληπτον καὶ ἀνερμήνευτον καὶ ἀπερινόητον οὐσίαν τοῦ Θεοῦ . Καὶ τὸ τούτων ἔτι καινότερον , ὅτι διανοίας οὗτω καὶ ἀπονοίας ἔχων αὐτὸς , εἶθ´ ἡμῖν ἐγκαλεῖ . καὶ τοῖς ἡμετέροις τὸν τῇ φύσει ἀόρατον Θεὸν ὁρατὸν ταῖς ἐνεργείαις γίνεσθαι σύν γε τῷ σοφῷ Γρηγορίῳ καὶ τοῖς λοιποῖς λέγουσι θεολόγοις , ἔν τισι τοῖς περὶ αὐτὸν ἰδιώμασι καθορώμενον . Ἐκεῖνο δὲ πόθεν ἔχεις λαβὼν , ὧ φιλόσοφε , ὅτι τὴν τοῦ Θεοῦ φυσικήν τε καὶ ἄπειρον ἐνέργειαν , ἣν δὴ καὶ πληθυντικῶς οἱ θεολόγοι πάντες ἐκφέρουσι καὶ θείας ἐνεργείας αὐτάς φασι , καὶ παρεπόμενα , καὶ ἰδιώματα τῆς θείας φύσεως , πόθεν οὖν ἀκηκοὼς ἔχεις , ὅτι θεότητας ἡμεῖς ταύτας φαμὲν ἀκτίστους , καὶ ἰδίᾳ καὶ χωρὶς τῆς θείας φύσεως οὔσας , ὡς φής , τὰς αὐτὰς , καὶ ἀνυποστάτους αὐ , καὶ ἀνουσίους , καὶ ἀνυπάρκτους κατὰ ταυτό ; Σοῦ γὰρ καὶ μόνου καὶ τῆς σῆς ἀλλοκότου διανοίας τὰ τερατώδη καὶ καινὰ καὶ ἀλλήλοις ἀσύμφωνα ταυτὶ ἀναπλάσματα , Ἀ δὴ καὶ διαθρυλλεῖς πανταχοῦ καὶ λέγων , καὶ γράφων , καὶ διδάσκων τοὺς παῖδας , καὶ παίζων ἐν οὐ παικτοῖς , καὶ γελωτοποιῶν ὡς ἔθος , καὶ συκοφαντῶν τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν , τὴν ἄτοπον , πονηρὰν καὶ δαιμονιώδη ταυτηνὶ συκοφαντίαν , καὶ τοὺς μὲν κακούργους καὶ πονηροὺς ἐπανιστὰς τῇ κατ´ εὐσέβειαν ἀληθείᾳ , τὰς δὲ τῶν ἁπλουστέρων καρδίας πλήττων , καὶ θορυβῶν , καὶ πολύν τινα τὸν σάλον καὶ τὴν ἀηδίαν ἐπάγων αὐτοῖς , κατατέμνων τε καὶ σπαράττων τὰ τοῦ Χριστοῦ μέλη , καὶ ἔνοχος τοῦ σώματος αὐτοῦ γιγνόμενος καὶ τοῦ αἷματος κατὰ τοὺς πάλαι Χριστοκτόνους ἐκείνους , ὧν διαβόητος μὲν ἡ τόλμα , καὶ μέχρις αὐτῶν οὐρανῶν ἐλάσασα τῷ μεγέθει , διαβοητοτέρα δὲ ἡ ἀπώλεια , τὰ γὰρ μέλλοντα σιωπῶ . Ἡμεῖς μὲν γὰρ καὶ λέγοντες καὶ γράφοντες καὶ διαλεγόμενοι καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ , καὶ πάντοτε καὶ παντὶ , μίαν ἴσμεν θεότητα Πατρὸς καὶὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος , καὶ Θεὸν ἕνα καταγγέλλομεν , τρισυπόστατον , ἐνεργὸν , θελητικὸν , παντοδύναμον , καὶ τοὺς μὴ οὕτω φρονοῦντας , ὡς τῆς ὑγιοῦς ἡμῶν πίστεως ἀλλοτρίους , τῷ ἀναθέματι καθυποβάλλομεν , κατὰ τὴν τῶν θεολόγων ἡμῶν Πατέρων διδασκαλίαν τε καὶ παράδοσιν . Οὐ γὰρ ὡς οἱ Ἐόραῖοι σέβομεν ἕνα Θεὸν ἐν μιᾷ ὑποστάσει , τῶν καθ´ ἡμᾶς τίς φησι σοφῶν , οὐχ ὡς ὁ Σαβέλλιος , οὐχ ὡς ὁ Ἄρειος , καὶ Εὐνόμιος , ὃς καὶ ταῦτα προλαβὼν κατεσκεύασεν , ἅπερ νῦν οἱ περὶ Γρηγορᾶν καὶ Ἀκίνδυνον διδάσκουσί τε καὶ γράφουσιν , ὅτι ὁ Θεὸς μόνον οὐσία ἐστὶ , καὶ διὰ τὸ ἁπλοῦς εἶναι , ἢ τελέως ἐστὶν ἄληπτος ἢ τελέως ληπτὸς , διὸ καὶ πᾶν θεῖον ὄνομα τῆς θείας οὐσίας ἐστὶ σημαντικὸν , καὶ ἀπὸ τῶν κτισμάτων ἐπ´ αὐτὴν τοῦ Θεοῦ τὴν οὐσίαν ἡμᾶς ἀνάγεσθαι , μὴ συνιέντες τοῦ θεηγόρου Νύσσης , λέγοντος , Ὁ ἀόρατος τῇ φύσει ὁρατὸς ταῖς ἐνεργείαις γίνεται ἔν τισι τοῖς περὶ αὐτὸν ἰδιώμασι καθορώμενος · καὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου , Σοφίας , καὶ τέγνης , καὶ δυνάμεως , φάσκοντος , ἀλλ´ οὐχὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἐνδε κτικά ἐστι τὰ ποιήματα . Οὐχ οὔτω τοιγαροῦν κατ´ ἐκείνους ἡμεῖς ἕνα σέβομεν Θεόν · ἀλλὰ σέβομεν ἕνα Θεὸν τρισυπόστατον , ἐνεργῆ τε καὶ παντοδύναμον · ἕνα μὲν κατὰ τὴν οὐσίαν , τρισυπόστατον δὲ ὡς ἐν τρισὶ γνωριζόμενον ὑποστάσεσιν · ἐνεργῆ δὲ καὶ παντοδύναμον ὡς ἐνεργείας ἔχοντα καὶ δυνάμεις · ἄκτιστον δὲ καὶ κατὰ τὴν οὐσίαν , καὶ κατὰ τὰς ὑποστάσεις , καὶ κατὰ τὰς δυνάμεις , καὶ κατὰ τὰς ἐνεργείας . Οὐδὲ γὰρ τῶν ἐν τῷ Θεῷ τι κτιστὸν , ὡς οὐδὲ τῶν ἐν τῷ ἀν . θρώπῳ τι ἄκτιστον , φησὶν ὁ θεῖος καὶ σοφὸς Μάξιμος . Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς περὶ τῶν αὐτῶν · Ταῖς πνευματοκινήτοις τῶν ἁγίων Πατέρων ἑπόμενοι ψήφοις , καὶ ταῖς ἐφ´ ἡμῶν συνοδικαῖς ἁποφάσεσιν , ἁποβαλλόμεθα καὶ ἀναθέματι καθυποβάλλομεν καθάπερ πρότερον , οὔτω καὶ νῦν , εἰ μὴ μεταμεληθεῖεν , τοὺς δύο τοῦ Θεοῦ λέγοντας θεότητας , κτιστὴν καὶ ἄκτιστον , καὶ τὴν μὲν θείαν φύσιν μόνον ἄκτιστον θεότητα , τὴν δὲ λαμπρότητα τῆς θείας φύσεως , καθ´ ἣν καὶ ὁ Κύριος ἐν Θαβὼρ περιήστραψε τοὺς μαθητὰς , καὶ πᾶσαν δύναμιν καὶ ἐνέρ γειαν θείαν , καὶ πάντα τὰ περὶ τὴν θείαν φύσιν θεωρούμενα καὶ θεολογούμενα , θεότητα κτιστήν . Ἡμεῖς δὲ μίαν θεότητα προσκυνοῦμεν καὶ πρεσβεύομεν , τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος · οὐκ ἐν οὐσίᾳ δὲ μόνῃ , ἀλλὰ καὶ δυνάμει , καὶ ἐνεργείᾳ ἀκτίστῳ , καὶ πᾶσι τοῖς περὶ τὴν οὐσίαν θεωρουμένοις καὶ θεολογουμένοις . Καὶ αὖθις · Οὐ δύο θεότητας λέγομεν ἡμεῖς , οὐδ´ ὑπερκειμένην τε καὶ ὑφειμένην , ὰλλὰ μίαν · οὐκ ἐν οὐσίᾳ δὲ μόνον , ἀλλ´ ἐν τῇ διὰ πάντων τελειότητι θεωρουμένην , ὡς καὶ ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριός φησι . Τίνων τούτων ; Αὐτεξουσιότητος , σοφίας , ἀγαθότητος , δημιουργικῆς , θεοποιοῦ , θελητικῆς δυνάμεως . Καὶ τοιαῦτα μὲν ἡμεῖς ἰδίᾳ τε καὶ κοινῇ τοῖς τε ἡμετέροις ὁμιλοῦντες , καὶ τοῖς ἐναντίοις διαλεγόμενοι , καὶ λέγομεν καὶ γράφομεν , ὧσπερ ἔφην · τίνα δὲ καὶ συνοδικῶς καὶ λόγοις καὶ γράμμασιν εἴπομεν , ἴσασι μὲν καὶ ἡ μεγάλη καὶ θαυμαστὴ πόλις αὕτη , μᾶλλον δὲ τὸ τῆς πόλεως πλείστου καὶ κάλλιστον , ὅσοι , φημ’ , τότε τοῖς ἐκεῖ λεγομένοις παρῆσαν . Οὐδὲ γάρ ἐν γωνίᾳ , φησί , πέπρακται ταῦτα . Καὶ ὁ συνοδικὸς δὲ τόμος παρὼν , τὰ μὲν ἤδη δεδήλωκε , τὰ δὲ καὶ εἰσαῦθις δηλώσει Τί οὗν ὁ τόμος φησί ; Πολλῶν μεταξὺ λόγων κινηθέντων , ἤρξαντο οἱ διαφερόμενοι τῆς κατὰ τοῦ Θες σαλονίκης κατηγορίας . Ἡ δὲ ἦν τοιάδε , ὡς ἄρα ἔν τισι τῶν ἑαυτοῦ συγγραμμάτων γράφει πολλάκις δύο καὶ πολλὰς θεότητας , καὶ ταύτας ὑπερκειμένας τε καὶ ὑφειμένας . Καὶ τοῦτον τὸν λόγον πολλάκις εἰπόντων καὶ περικροτησάντων , καὶ ταύτας δὴ τὰς φωνὰς καταιτιωμένων , ὁ εὐσεβέστατος βασιλεὺς ἐπὶ τούτοις , Γενέσθω ἡμῖν φανερὸν , ἐκέλευσε , πότερον τῶν λαληθέντων ἐν αἰτίαις ποιεῖσθε τὰς λέξεις αὐτὰς , ἢ τὰ διὰ τῶν λέξεων δηλούμενα πράγματα , ἢ καὶ ἀμφότερα . Εἰ μὲν δὴ ὁ πόλεμος πρὸς τὰ πράγματα , τί τῇ σκιᾷ τοῦ πράγματος πολεμεῖς , τῇ λέξει παρακαθήμενος ; ἐξεταστέον γὰρ δὴ αὐτὰ γυμνὰ τὰ πράγματα , καὶ παρὰ τῶν θεολόγων τὴν ἐν τούτοις ἀλήθειαν ζητητέον . Εἰ δὲ τοῖς πράγμασι σύμφωνοι διατελοῦντες , τῇ λέξει μέμφε ,
Lemmas: ὁ χερουβίν καί ὁ σεραφίμ , ὑπό ὁ ἄγαν ἀπόνοια τε καί ἄνοια κάτω καταλείπω , καί μόνος κακῶς αὐτός οἴομαι οἶδα ὁ ἀκατάληπτος καί ἀνερμηνεύω καί ἀπερινόητος οὐσία ὁ Θεός . καί ὁ οὗτος ἔτι καινός , ὅτι διάνοια οὗτος καί ἀπόνοια ἔχω αὐτός , ἔρχομαι ἐγώ ἐγκαλέω . καί ὁ ἡμέτερος ὁ ὁ φύσις ἀόρατος θεός ὁρατός ὁ ἐνέργεια γίγνομαι σῦς γε ὁ σοφός Γρηγόριος καί ὁ λοιπός λέγω θεολόγος , ἐν τις ὁ περί αὐτός ἰδίωμα καθοράω . ἐκεῖνος δέ πόθεν ἔχω λαμβάνω , ἵημι φιλόσοφος , ὅτι ὁ ὁ Θεός φυσικός τε καί ἤπειρος ἐνέργεια , ὅς δή καί πληθυντικός ὁ θεολόγος πᾶς ἐκφέρω καί θεῖος ἐνέργεια αὐτός φημί , καί παρέπομαι , καί ἰδίωμα ὁ θεῖος φύσις , πόθεν οὖν ἀκούω ἔχω , ὅτι θεότης ἐγώ οὗτος φημί ἄκτιστος , καί ἴδιος καί Χωρὶς ὁ θεῖος φύσις εἰμί , ὡς φημί , ὁ αὐτός , καί ἀνυπόστατος αὖος , καί ἀνούσιος , καί ἀνύπαρκτος κατά αὐτός ; σός γάρ καί μόνος καί ὁ σός ἀλλόκοτος διάνοια ὁ τερατώδης καί καινός καί ἀλλήλων ἀσύμφωνος οὗτος ἀνάπλασμα , ὅς δή καί διαθρυλώ πανταχοῦ καί λέγω , καί γράφω , καί διδάσκω ὁ παῖς , καί παίζω ἐν οὖον παικτός , καί γελωτοποιός ὡς ἔθος , καί συκοφάντης ὁ Χριστός ἐκκλησία , ὁ ἄτοπος , πονηρός καί δαιμονιώδης οὗτος συκοφαντία , καί ὁ μέν κακοῦργος καί πονηρός ἐπανίστημι ὁ κατ´ εὐσέβεια ἀλήθεια , ὁ δέ ὁ ἁπλόος Καρδία πλήσσω , καί θορυβέω , καί πολύς τις ὁ σάλος καί ὁ ἀηδία ἐπάγω αὐτός , κατατέμνω τε καί σπαράσσω ὁ ὁ Χριστός μέλος , καί ἔνοχος ὁ σῶμα αὐτός γίγνομαι καί ὁ αἷμα κατά ὁ πάλαι χριστοκτόνος ἐκεῖνος , ὅς διαβόητος μέν ὁ τόλμα , καί μέχρι αὐτός οὐρανός ἐλαύνω ὁ μέγεθος , διαβόητος δέ ὁ ἀπώλεια , ὁ γάρ μέλλω σιωπάω . ἐγώ μέν γάρ καί λέγω καί γράφω καί διαλέγω καί κοινός καί ἴδιος , καί πάντοτε καί πᾶς , εἷς οἶδα θεότης πατήρ καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα , καί θεός εἷς καταγγέλλω , τρισυπόστατος , ἐνεργός , θελητικός , παντοδύναμος , καί ὁ μή οὗτος φρονέω , ὡς ὁ ὑγιής ἐγώ πίστις ἀλλότριος , ὁ ἀνάθεμα καθυποβάλλω , κατά ὁ ὁ θεολόγος ἐγώ Πατέρων διδασκαλία τε καί παράδοσις . οὖον γάρ ὡς ὁ εοραιω σέβω εἷς θεός ἐν εἷς ὑπόστασις , ὁ καθ´ ἐγώ τίς φημί σοφός , οὐ ὡς ὁ Σαβέλλιος , οὐ ὡς ὁ Ἄρειος , καί Εὐνόμιος , ὅς καί οὗτος προλαμβάνω κατασκευάζω , ὅσπερ νῦν ὁ περί Γρηγορᾶς καί Ἀκίνδυνος διδάσκω τε καί γράφω , ὅτι ὁ θεός μόνος οὐσία εἰμί , καί διά ὁ ἁπλόος εἰμί , ἢ τέλειος εἰμί ἄληπτος ἢ τέλειος ληπτός , διό καί πᾶς θέω ὄνομα ὁ θεῖος οὐσία εἰμί σημαντικός , καί ἀπό ὁ κτίσμα ἐπι αὐτός ὁ Θεός ὁ οὐσία ἐγώ ἀνάγω , μή συνίημι ὁ θεηγόρος Νύσσα , λέγω , ὁ ἀόρατος ὁ φύσις ὁρατός ὁ ἐνέργεια γίγνομαι ἐν τις ὁ περί αὐτός ἰδίωμα καθοράω · καί ὁ μέγας Βασίλειος , Σοφία , καί τέγνης , καί δύναμις , φάσκω , ἀλ οὐ ὁ οὐσία αὐτός ἔνδω κτικά εἰμί ὁ ποίημα . οὐχ οὐτάω τοιγάρ κατ´ ἐκεῖνος ἐγώ εἷς σέβω Θεός · ἀλλά σέβω εἷς θεός τρισυπόστατος , ἐνεργής τε καί παντοδύναμος · εἷς μέν κατά ὁ οὐσία , τρισυπόστατος δέ ὡς ἐν τρεῖς γνωρίζω ὑπόστασις · ἐνεργής δέ καί παντοδύναμος ὡς ἐνέργεια ἔχω καί δύναμις · ἄκτιστον δέ καί κατά ὁ οὐσία , καί κατά ὁ ὑπόστασις , καί κατά ὁ δύναμις , καί κατά ὁ ἐνέργεια . οὐδέ γάρ ὁ ἐν ὁ Θεός τίς κτιστός , ὡς οὐδέ ὁ ἐν ὁ εἰς . θρώπῳ τίς ἄκτιστον , φημί ὁ θεῖος καί σοφός Μάξιμος . καί πάλιν ὁ αὐτός περί ὁ αὐτός · ὁ πνευματοκίνητος ὁ ἅγιος Πατέρων ἕπομαι ψῆφος , καί ὁ ἐφίημι ἐγώ συνοδικός ἀπόφασις , ἀποβάλλω καί ἀνάθεμα καθυποβάλλω καθάπερ πρότερος , οὐτάω καί νῦν , εἰμί μή μεταμέλω , ὁ δύο ὁ Θεός λέγω θεότης , κτίστης καί ἄκτιστον , καί ὁ μέν θεῖος φύσις μόνος ἄκτιστον θεότης , ὁ δέ λαμπρότης ὁ θεῖος φύσις , καθ´ ὅς καί ὁ Κύριος ἐν Θαβώρ περιστρέφω ὁ μαθητής , καί πᾶς δύναμις καί ἐνὲρ γειαν θεῖος , καί πᾶς ὁ περί ὁ θεῖος φύσις θεωρέω καί θεολογώ , θεότης κτίστης . ἐγώ δέ εἷς θεότης προσκυνέω καί πρεσβεύω , ὁ πατήρ καί ὁ υἱός καί ὁ ἅγιος πνεῦμα · οὐ ἐν οὐσία δέ μόνος , ἀλλά καί δύναμις , καί ἐνέργεια ἄκτιστος , καί πᾶς ὁ περί ὁ οὐσία θεωρέω καί θεολογέω . καί αὖθις · οὖον δύο θεότης λέγω ἐγώ , οὐδός ὑπέρκειμαι τε καί ὑφέζομαι , ἀλλά εἷς · οὐ ἐν οὐσία δέ μόνος , ἀλ ἐν ὁ διά πᾶς τελειότης θεωρέω , ὡς καί ὁ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος φημί . τίνω οὗτος ; Αὐτεξουσιότης , σοφία , ἀγαθότης , δημιουργικός , θεοποιέω , θελητικός δύναμις . καί τοιοῦτος μέν ἐγώ ἴδιος τε καί κοινός ὁ τε ἡμέτερος ὁμιλέω , καί ὁ ἐναντίος διαλέγω , καί λέγω καί γράφω , ὡς φημί · τίς δέ καί συνοδικός καί λόγος καί γράμμα εἶπον , οἶδα μέν καί ὁ μέγας καί θαυμαστός πόλις οὗτος , μᾶλλον δέ ὁ ὁ πόλις πλεῖστος καί καλῶς , ὅσος , φημί , τότε ὁ ἐκεῖ λέγω πάρειμι . οὐδέ γάρ ἐν γωνία , φημί , πράσσω οὗτος . καί ὁ συνοδικός δέ τόμος πάρειμι , ὁ μέν ἤδη δηλόω , ὁ δέ καί εἰσαῦθις δήλωσις τις ἐν ὁ τόμος φημί ; πολλες μεταξύ λόγος κινέω , ἄρχω ὁ διαφέρω ὁ κατά ὁ τίθημι Σαλονίκη κατηγορία . ὁ δέ εἰμί τοιόσδε , ὡς ἄρα ἐν τις ὁ ἑαυτοῦ σύγγραμμα γράφω πολλάκις δύο καί πολύς θεότης , καί οὗτος ὑπέρκειμαι τε καί ὑφίημι . καί οὗτος ὁ λόγος πολλάκις εἶπον καί περικροτέω , καί οὗτος δή ὁ φωνή καταιτιωμένων , ὁ εὐσεβής βασιλεύς ἐπί οὗτος , γίγνομαι ἐγώ φανερός , κελεύω , πότερος ὁ λαλέω ἐν αἴτιος ποιέω ὁ λέγω αὐτός , ἢ ὁ διά ὁ λέξις δηλόω πρᾶγμα , ἢ καί ἀμφότερος . εἰμί μέν δή ὁ πόλεμος πρός ὁ πρᾶγμα , τίς ὁ σκιά ὁ πρᾶγμα πολεμέω , ὁ λέγω παρακάθημαι ; ἐξεταστέον γάρ δή αὐτός γυμνός ὁ πρᾶγμα , καί παρά ὁ θεολόγος ὁ ἐν οὗτος ἀλήθεια ζητητέος . εἰμί δέ ὁ πρᾶγμα σύμφωνος διατελέω , ὁ λέγω μέμφομαι ,