cogPG.PG151 518
οὐ λέγεις , καίτοι γε τῶν θείων ὀνομάτων τούτων ἀπο τῶν φυσικῶν ἰδιωμάτων τοῦ Θεοῦ , καὶ ἐπὶ τὴν ὑοκερώνυμον οὐσίαν ἀναγομένων , ᾖ φησιν ἡ θεολογία · οὐδὲ γὰρ καὶ περὶ τῶν ὑποστάσεων ἡμῖν ὁ λόγος κἀνταῦθα · πῶς οὗν ἐπὶ μὲν πάντων ἐκείνων τὸ ἑνιαῖον τηρεῖς , μίαν λέγων σοφίαν , μίαν ζωὴν , μίαν εἰρήνην , ἕν φῶς τὸν Θεὸν , ἐπὶ δὲ τῆς θεότητος μόνης , ἐπειδήπερ ἐκ τῆς οὐσιώδους αὐτῆς ἐνεργείας καὶ ἡ ἀνώνυμος οὐσία μεταλαμβάνει τοὔνομα , καθὰ δήπου καὶ ἐπ´ ἐκείνων , δύο καὶ πολλὰς φαντάζῃ θεότητας , καὶ ἀναπλάττεις κακῶς τὰ μὴ ὄντα , τὰ μὲν ἀπαγορευόμενα καὶ ῥητῶς τῇ θεολογίᾳ συνάγειν φιλονεικῶν , τὰ δὲ πρεσβευόμενά τε καὶ κῃΚρυττόμενα καὶ γραφόμενα πάσῃ σπουδῇ τὸ κατὰ σὲ διαγράφων ; ὥσπερ ἂν εἰ καὶ τὴν ἀκτῖνα λεγόντων ἀκούων ἣλιον , ἢ καὶ τὸν Υἱὸν μετὰ τοῦ Πατρὸς ἕνα Θεὸν , ταῦτα μὲν οὐδοτιοῦν παρεδέχου , διθεῖαν τε Κτῶν εἰπόντων , καὶ διττῶν φαντασίαν ἡλίων καταγινώσκων , αὐτὸς δὲ τὴν τῆς νυκτὸς συνάπτων σκιὰν Κτῷ λαμπρῷ τιύτῳ τῆς ἡμέρας ὀφθαλμῷ , ἤλιον ἔλεγες ἀμφότερα μᾶλλον ἕνα , καὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ τὸν πρωτότοκον Υἱὸν Ἰσραὴλ συντιθεὶς , ἕνα Θεὸν ἔλεγες εἶναι τοῦτον κἀκεῖνον . Ἔν τι καὶ γὰρ ἐγὸ καὶ ταυτὸν εἰναι νομίζω τὸ ταῦτά τε οἶεοθαι καὶ λέγειν , καὶ τὸ θεότητα κτιστήν κατά τε Γρηγορᾶν καὶ Ἀκίνδυνον προσάγοντα τῇ ὑπερθέῳ οὐσία , ἔνα Θεὸν ἔπειτα καὶ μίαν θεότητα νομίζειν τὸν Θεὸν καὶ τὸ κτίσμα . Οὐκ ἐγὼ δὲ μόνον , ἀλλ´ οἶδ´ ὅτι καὶ τῶν εὖ φρονούντων ἕκαστος . Ἀλλὰ τῶν μὲν ἅλις · ὡς ἂν δὲ γνοίης ὅτι μὴ περὶ τῆς θεότητος μόνον τὰ προειρημένα φασὶν οἱ σοφοὶ ταύτης θεολόγοι καὶ ῥήτορες , οὐδὲ ταύτην εἶναι μόνην ἐνεργητικὴν , ὡς αὐτοί φασι , φωνήν λέγουσιν , ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν Θεὸς , ὡσαύτως καὶ κατὰ ταυτὰ δήπουθεν , ἄκουε δὴ καὶ τῶν ἕξῆς παρ´ αὐτῶν ἐκείνιου φημί . Φησὶ τοίνυν ὁ μὲν Νύσσης θεῖος Γρηγόριος πρὸς Εὐνόμιον γράφων , ὃ δὴ καὶ εἰπόντες ἔφθημεν , Ὁ Θεὸς ἐστι καθ´ ἑαυτὸν , ὅ τι ποτὲ καὶ εἶναι πεπίστευται . ὀνομάζεται δὲ παρὰ τῶν ἐπικαλουμένων οὐκ αὐτὸ ὃ ἔστιν , ἀλλ´ ἐξ ὧν ἐνεργεῖν περὶ τὴν ζυὴν ἡμῶν πεπίστευται . Καὶ Θεὸν γὰρ αὐτὸν λέγοντες , τὸν ἔφορον καὶ ἐπόπτην καὶ διορατικὸν τῶν κεκρυμένων ἐπινοοῦμεν . Καὶ πάλιν πρὸς τὸν αὐτὸν ὁ αὐτός · Ἀλλὰ καὶ τὴν Θεὸς φωνὴν ἐκ τῆς ἐποπτικῆς ἐνεργείας κεκρατηκέναι κατελαβόμεθα · ὥστε καὶ διὰ τούτου μερικήν τινα τῆς θείας φύσεως ἐνέργειαν διδαχθέντες , τῆς οὐσίας αὐτῆς ἐν περινοίᾳ διὰ τῆς φωνῆς ταύτης οὐκ ἐγενόμεθα . Καὶ αὖθις πρὸς τὸν αὐτόν · Ὁ γὰρ τὴν δύναμιν παρασχὼν τοῖς οὐσι τοῦ εἶναι Θεὸς καὶ ἐπόπτης τῶν ὑπ´ ἐκείνου γεγονότων ἐστί . Τῷ πρὸς Ἀβλάβιον ὁ αὐτὸς πάλιν , Τὸ Θεὸς , φησὶν , ὄνομα ἐνεργείας ἐστὶ δηλωτικόν . Παρὰ γὰρ τὸ θέειν πανταχοῦ ἢ θεᾶσθαι ἢ αἵθειν τὴν μοχθηρίαν ἠτυμολόγηται . Ἀναστάσιος δ´ αὖθις ὁ ἐκ Σιναίου , Ὁσαχῶς , φησὶν , ἡ Θεὸς προσηγορία ἐν τῇ Γραφῇ εἴρηται ; διττῶς , φύσει καὶ σχέσει · φύσει μὲν ὁ ποιητὴς , σχέσει δὲ καὶ χάριτι καὶ οἱ δίκαιοι λεγονται θεοί . Πρόδηλον δέ , ὅτι ἐνεργητικὴ τυγχάνει τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν παρίστησιν · ἀδύνατον γὰρ ταύτην γνῶναι · ἀλλὰ μόνην τὴν θεωρητικὴν αὐτοῦ ἐνέργειαν ἡμῖν παρίστησι καὶ δηλοῖ τὸ Θεός . Ἰστέον , φησὶν , ὅτι αἰ δύο προσηγορίαι τοῦ Χριστοῦ , λέγω δὴ τὸ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος , ἐνεργητικῶς λέγονται , ἐκ σῶν οἰκείων αὐτῶν ἐνεργειῶν οὕτως ὀνομασθεῖσαι . Καὶ γὰρ τὸ Θεὸς οὐ τὴν οὐσίαν τῆς θεότητος σημαίνει · ἀκατάληπτος γὰρ αὕτη καὶ ἀνώνυμός ἐστιν · ἀλλ´ ἐκ τῆς θεωρητικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας Θεὸς εἴρηται , ὥς φησιν ὁ ἅγιος Διονύσιος · ἢ ἐκ τοῦ θέειν , ἤγουν διατρέχειν , ἢ ἑκ τοῦ αἴθειν , ὅ ἐστι φλογίζειν . Ὧμοίως καὶ τὸ ἄνθρωπος οὐκ αὐτὴν τὴν φύσιν δηλοῖ , ἀλλὰ τὸ ἄνω ἀθρεῖν τὴν ὡπα , τουτέστιν ἄνω ὁρᾷν τὴν τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν ἐνέργειαν . Εἰ οὑν καὶ αἱ δύο προσηγορίαι τῶν Χριστοῦ φύσεων ἐκ τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν τὰ ὀνόματα ἔχουσι θάμβος τῆς τῶν αἱρετικῶν´ πωρώσεως , πῶς τὰς οὐσιώδεις αὐτοῦ ἐνεργείας ἀπαρνούμενοι οὐκ αἰσχύνονται ; Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Διονύσιος ὁ μέγας ἐκεῖνος ἐν θεολόγοις , ὃν δὴ καὶ ό θεοφόρος οὗτος εἰς μαρτυρίαν προΐσταται των περὶ θεότητος ἑαυτοῦ · λόγων , ἄλλα τε πλεῖστα περὶ τῶν τοιούτων φησί , καθὰ δὴ καὶ ἡμῖν ἐν τοῖς φθάσασιν εἴοηται , καὶ δὴ καὶ τὸ ἀοίδιμον ὄντως ἐκεῖνο · Εἰ τὴν ὑπερούσιον , καὶ γὰρ φησί , κρυφιότητα Θεὸν , ἢ ζωὴν , ἢ οὐσίαν , ἢ φῶς , ἢ λόγον ὀνομάσαιμεν , . οὐδὲν ἕτερον νοοῦμεν ἢ τὰς εἰς ἡμᾶς ἐξ αὐτῆς προαγομένας δυνάμεις , ἐκθεωτικὰς , ἢ οὐσιοποιοὺς , ἢ ζωογόνους , ἢ σοφοδώρους , καὶ ὅσα ἐξῆς ἀκολούθως τὼσαύτως εἰρηται τῶ μεγάλῳ τούτῳ . Ἐνταῦθα τέ Γοηγορᾶς ἐρεῖ , καὶ ὁ πρὸς ἀθεΐαν καὶ ἀπώλειαν ῥδηγὸς αὐτοῦ καὶ πλάνος Ἀνίνδυνος ; Ὅντω , ἐματαιώθη καὶ τούτων ἡ ἀσύνετος καρδία , καθά φησι πάλαι πρὸς τοὺς τῶν Ἑλλήνων σοφοὺς ὁ Ἀπόστολος , καὶ φάσκοντες εἶναι σοφοὶ ἐμωράνθησαν · ἐπειδὴ καὶ οὗτοι τὴν τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου Θεοῦ δόξαν κτισμάτων λατρείας καὶ πολυθεῖας καὶ ἀθεῖας κατ´ ἐκείνους σχεδὸν ἠλλάξαντο . Ἰδοὺ γὰρ τὴν τῆς θεότητος ἐνταῦθα φωνὴν ἀφέντες οἱ θεολόγοι , καὶ πᾶν τῶν ἀντιλενόντων ἀφελόντες παραπέτασμα καὶ σκι ἀν , οἶς ἑαυτοὺς κατά γε τὰ τῶν ἑρπετῶν ἰοβόλα παραβύουσιν ἐκεῖνοι κακούργως , θεότητας ἀναπλάττοντες τὰς μὴ οὔσας , καὶ θεοποιοῦντες αἰσχρῶς ἑαυτοῖς τὰ κτίσματα , περὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ θεολογοῦσι ῥητῶς , ἀπὸ τῆς φωνῆς τῆς θεότητος ἐπὶ τὴν Θεὸς φονὴν ἐπίτηδες ὥσπερ μεταθέντες τὸν λόγον . Τί οὖν , ὦ σοφοὶ , καὶ καθηγηταὶ τῆς κενῆς ταυτησὶ πίστεως ἢ ἀπωλείας ; ἆρα κτιστὸς καὶ οὖτος ὁ Θεὸς , ἂν οἱ τῆς εὐσεβείας οὖτοι καθηγηταὶ θεολογοῦσιν ἐνταῦθα , ἐπειδὴ μὴ καταδέχονται πάντες ὁμοῦ , καθάπερ ἠκούσατε , τὴν θείαν οὐσίαν παραδηλοῦν τοὔνομα , τῆς δε φυσικῆς ἐνεργείας εἶναι τοῦ Θεοῦ μᾶλλον καὶ λέγεσθαι , ὃ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς θεότητος φθάσαντες ἤδη πολλάκις εἶπον ; Ἐπὶ μὲν οὕν τοῦ τῆς θεότητος ὀνόματος , ἐπειδὴ μὴ τὴν οὐσίαν αὐτὴν ἀλλὰ τὴν οὐσιώδη ταύτης ἐνέργειαν μᾶλλον εἶναι τοῦτ´ εἶπνν οἰ θεολόγοι διὰ πολλῶν , ἐκφεύγοντες αὐτοὶ τόν τε τῆς φυσικῆς ἐνεργείας τοῦ Θεοῦ λόγον ἐξίσης , καὶ τὸ κτιστὴν δῆθεν βλασφημῆσαι τοῦ Θεοῦ τὴν θεότητα , ἀπὸ
Lemmas: οὖον λέγω , καίτοι γε ὁ θεῖον ὄνομα οὗτος ἀπος ὁ φυσικός ἰδίωμα ὁ Θεός , καί ἐπί ὁ ὑοκερώνυμον οὐσία ἀνάγω , εἰμί φημί ὁ θεολογία · οὐδέ γάρ καί περί ὁ ὑπόστασις ἐγώ ὁ λόγος ἐνταῦθα · πῶς ἐν ἐπί μέν πᾶς ἐκεῖνος ὁ ἑνιαῖος τηρέω , εἷς λέγω σοφία , εἷς ζωή , εἷς εἰρήνη , εἷς φάος ὁ θεός , ἐπί δέ ὁ θεότης μόνος , ἐπεί ἐκ ὁ οὐσιώδης αὐτός ἐνέργεια καί ὁ ἀνώνυμος οὐσία μεταλαμβάνω ὄνομα , καθά δήπου καί ἐπι ἐκεῖνος , δύο καί πολύς φαντάζω θεότης , καί ἀναπλάσσω κακῶς ὁ μή εἰμί , ὁ μέν ἀπαγορεύω καί ῥητός ὁ θεολογία συνάγω φιλονεικέω , ὁ δέ πρεσβεύω τε καί Κηρύσσω καί γράφω πᾶς σπουδή ὁ κατά σύ διαγράφω ; ὥσπερ εἄν εἰμί καί ὁ ἀκτίς λέγω ἀκούω ἥλιος , ἢ καί ὁ υἱός μετά ὁ πατήρ εἷς θεός , οὗτος μέν οὐδοτιοῦν παραδέχομαι , διθεΐα τε κτέω εἶπον , καί διττός φαντασία ἥλιος καταγιγνώσκω , αὐτός δέ ὁ ὁ νύξ συνάπτω σκιά κτείνω λαμπρός τιύτῳ ὁ ἡμέρα ὀφθαλμός , ἥλιος λέγω ἀμφότερος μᾶλλον εἷς , καί ὁ Θεός καί πατήρ ὁ πρωτότοκος υἱός Ἰσραήλ συντίθημι , εἷς θεός λέγω εἰμί οὗτος ἐκεῖνος . ἐν τίς καί γάρ ἐγό καί τατός εἰναι νομίζω ὁ οὗτος τε οἶος καί λέγω , καί ὁ θεότης κτίστης κατά τε Γρηγορᾶς καί Ἀκίνδυνος προσάγω ὁ ὑπερθέω οὐσία , νάω θεός ἔπειτα καί εἷς θεότης νομίζω ὁ θεός καί ὁ κτίσμα . οὐ ἐγώ δέ μόνος , ἀλ οἶδα ὅτι καί ὁ εὕω φρονέω ἕκαστος . ἀλλά ὁ μέν ἅλις · ὡς εἄν δέ γιγνώσκω ὅτι μή περί ὁ θεότης μόνος ὁ προερέω φημί ὁ σοφός οὗτος θεολόγος καί ῥήτωρ , οὐδέ οὗτος εἰμί μόνος ἐνεργητικός , ὡς αὐτός φημί , φωνή λέγω , ἀλλά καί αὐτός ὁ θεός , ὡσαύτως καί κατά ευτός δήπουθεν , ἀκούω δή καί ὁ ἑξῆς παρ´ αὐτός ἐκείνιου φημί . φημί τοίνυν ὁ μέν Νύσσα θεῖος Γρηγόριος πρός Εὐνόμιον γράφω , ὅς δή καί εἶπον φθάνω , ὁ θεός εἰμί καθ´ ἑαυτοῦ , ὅς τίς ποτέ καί εἰμί πιστεύω . ὀνομάζω δέ παρά ὁ ἐπικαλέω οὐ αὐτός ὅς εἰμί , ἀλ ἐκ ὅς ἐνεργέω περί ὁ ζυὴν ἐγώ πιστεύω . καί θεός γάρ αὐτός λέγω , ὁ ἔφορος καί ἐπόπτης καί διορατικός ὁ κρύπτω ἐπινοέω . καί πάλιν πρός ὁ αὐτός ὁ αὐτός · ἀλλά καί ὁ θεός φωνή ἐκ ὁ ἐποπτικός ἐνέργεια κρατέω καταλαμβάνω · ὥστε καί διά οὗτος μερικός τις ὁ θεῖος φύσις ἐνέργεια διδάσκω , ὁ οὐσία αὐτός ἐν περίνοια διά ὁ φωνή οὗτος οὐ γίγνομαι . καί αὖθις πρός ὁ αὐτός · ὁ γάρ ὁ δύναμις παρέχω ὁ οὐ ὁ εἰμί θεός καί Ἐπόπτης ὁ ὑπό ἐκεῖνος γίγνομαι εἰμί . ὁ πρός Ἀβλάβιος ὁ αὐτός πάλιν , ὁ θεός , φημί , ὄνομα ἐνέργεια εἰμί δηλωτικός . παρά γάρ ὁ θέω πανταχοῦ ἢ θεάομαι ἢ αἴθω ὁ μοχθηρία ἐτυμολογέω . Ἀναστάσιος δδʹ αὖθις ὁ ἐκ Σιναῖον , ὁσαχῶς , φημί , ὁ θεός προσηγορία ἐν ὁ γραφή εἴρω ; διττός , φύσις καί σχέσις · φύσις μέν ὁ ποιητής , σχέσις δέ καί χάρις καί ὁ Δίκαιος λέγω θεός . πρόδηλος δέ , ὅτι ἐνεργητικός τυγχάνω ὁ ὁ Θεός οὐσία παρίστημι · ἀδύνατος γάρ οὗτος γιγνώσκω · ἀλλά μόνος ὁ θεωρητικός αὐτός ἐνέργεια ἐγώ παρίστημι καί δηλόω ὁ Θεός . ἰστέον , φημί , ὅτι ὁ δύο προσηγορία ὁ Χριστός , λέγω δή ὁ θεός καί ἄνθρωπος , ἐνεργητικός λέγω , ἐκ σός οἰκέω αὐτός ἐνέργεια οὕτως ὀνομάζω . καί γάρ ὁ θεός οὖον ὁ οὐσία ὁ θεότης σημαίνω · ἀκατάληπτος γάρ οὗτος καί ἀνώνυμος εἰμί · ἀλ ἐκ ὁ θεωρητικός αὐτός ἐνέργεια θεός εἴρω , ὅς φημί ὁ ἅγιος Διονύσιος · ἢ ἐκ ὁ θέω , ἤγουν διατρέχω , ἢ ἐκ ὁ αἴθω , ὅς εἰμί φλογίζω . ὅμοιος καί ὁ ἄνθρωπος οὐ αὐτός ὁ φύσις δηλόω , ἀλλά ὁ ἄνω ἀθρέω ὁ ὤψ , τουτέστιν ἄνω ὁράω ὁ ὁ ὀφθαλμός ἐγώ ἐνέργεια . εἰμί ἐν καί ὁ δύο προσηγορία ὁ Χριστός φύσις ἐκ ὁ οἰκέω ἐνέργεια ὁ ὄνομα ἔχω θάμβος ὁ ὁ αἱρετικός πώρωσις , πῶς ὁ οὐσιώδης αὐτός ἐνέργεια ἀπαρνέομαι οὐ αἰσχύνω ; οὖον μήv ἀλλά καί Διονύσιος ὁ μέγας ἐκεῖνος ἐν θεολόγος , ὅς δή καί ὅς θεοφόρος οὗτος εἰς μαρτυρία προίστημι ὁ περί θεότης ἑαυτοῦ · λόγος , ἄλλος τε πλεῖστος περί ὁ τοιοῦτος φημί , καθά δή καί ἐγώ ἐν ὁ φθάνω ἰόω , καί δή καί ὁ ἀοίδιμος εἰμί ἐκεῖνος · εἰμί ὁ ὑπερούσιος , καί γάρ φημί , κρυφιότης θεός , ἢ ζωή , ἢ οὐσία , ἢ φάος , ἢ λόγος ὀνομάζω , . οὐδείς ἕτερος νοέω ἢ ὁ εἰς ἐγώ ἐκ αὐτός προάγω δύναμις , ἐκθεωτικός , ἢ οὐσιοποιός , ἢ ζωογόνος , ἢ σοφόδωρος , καί ὅσος ἑξῆς ἀκόλουθος τωσαυος ἐρω ὁ μέγας οὗτος . ἐνταῦθα τε γοηγοηρα εἴρω , καί ὁ πρός ἀθεΐα καί ἀπώλεια ῥήγνυμι αὐτός καί πλάνος Ἀνίνδυνος ; ὀντόω , ματαιόω καί οὗτος ὁ ἀσύνετος καρδία , καθά φημί πάλαι πρός ὁ ὁ Ἕλλην σοφός ὁ ἀπόστολος , καί φάσκω εἰμί σοφός μωραίνω · ἐπεί καί οὗτος ὁ ὁ εἷς καί μόνος Θεός δόξα κτίσμα λατρεία καί πολυθεΐα καί ἀθεΐα κατ´ ἐκεῖνος σχεδόν ἀλλάσσω . ἰδέ γάρ ὁ ὁ θεότης ἐνταῦθα φωνή ἀφίημι ὁ θεολόγος , καί πᾶς ὁ ἀντιλέγω ἀφαιρέω παραπέτασμα καί σκι εἰς , οἶς ἑαυτοῦ κατά γε ὁ ὁ ἑρπετόν ἰοβόλος παραβυόω ἐκεῖνος κακοῦργος , θεότης ἀναπλάσσω ὁ μή εἰμί , καί θεοποιέω αἰσχρῶς ἑαυτοῦ ὁ κτίσμα , περί αὐτός ὁ Θεός θεολογέω ῥητός , ἀπό ὁ φωνή ὁ θεότης ἐπί ὁ θεός φονή ἐπίτηδες ὥσπερ μετατίθημι ὁ λόγος . τις οὖν , εἰμί σοφός , καί καθηγητής ὁ κενός οὗτος πίστις ἢ ἀπώλεια ; ἆρα Κτιστὸς καί οὗτος ὁ θεός , εἄν ὁ ὁ εὐσέβεια οὗτος καθηγητής θεολογέω ἐνταῦθα , ἐπεί μή καταδέχομαι πᾶς ὁμοῦ , καθάπερ ἀκούω , ὁ θεῖος οὐσία παραδηλόω ὄνομα , ὁ δέ φυσικός ἐνέργεια εἰμί ὁ Θεός μᾶλλον καί λέγω , ὅς δή καί ἐπί ὁ θεότης φθάνω ἤδη πολλάκις εἶπον ; ἐπί μέν οὖν ὁ ὁ θεότης ὄνομα , ἐπεί μή ὁ οὐσία αὐτός ἀλλά ὁ οὐσιώδης οὗτος ἐνέργεια μᾶλλον εἰμί τοῦτος εἶπον ὁ θεολόγος διά πολύς , ἐκφεύγω αὐτός ὁ τε ὁ φυσικός ἐνέργεια ὁ Θεός λόγος ἐξίσης , καί ὁ κτίστης δῆθεν βλασφημέω ὁ Θεός ὁ θεότης , ἀπό