cogPG.PG151 406
σις τὸ ἔξωθεν , καὶ οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ κτίζοντος καὶ ποιοῦντος γενέσθαι , τὸ κτιξόμενον καὶ ποιούμενόν , ἀνόμοιον παντελῶς . Οὐ μὴν ἀλλ´ οὐδ´ ὡς ἔξω τῆς θείας οὐσίας αὐτὴν ἐκ τῆς θείας οὐσίας ὑπειλήφαμεν εἶναι , ὥς που καὶ τοῦτο ληρεῖν , οὐ τοσοῦτον ἀσεβῶς , ὅσον ἀμαθῶς , τοῖς δι´ ἐναντίας ἐπῆλθε , μή ποτέ τις οὕτω φρενῶν ἐκσταίη , ἀλλ´ οὐσιώδη καὶ φυσικὴν ταύτην τοῦ Θεοῦ κίνησιν οὖσαν κατὰ τοὺς θεολόγους εἰδότες , ὡς ἐκ πηγῆς ἀεννάου φαμὲν τῆς θείας οὐσίας προέρχεσθαί τε καὶ πηγάζειν , καὶ ταύτης χωρὶς οὐδέποτε θεωρεῖσθαι , ἀλλ´ ἀδιαίρετον αὐτῆς ἀεὶ διαμένειν , ἐξ ἀιδίου τε τῇ θείᾳ συνυπάρχειν οὐσίᾳ , καὶ ἀχωρίστως ἡνωμένην εἶναι , μήτ´ αἰῶνι , μήτε χρονικῷ , ἢ τοπικῷ τινι διαστήματι διαιρεῖσθαι τῆς θείας οὐσίας ποτὲ δυναμένην , ἀλλ´ ἀχρόνως , καὶ προαιωνίως , ἐξ αὐτῆς τε προῖοῦσαν , καὶ ἀδιασπάστως αὐτῇ συνοῦσαν . Ὁ γὰρ μέγας Ἀθανάσιος , Ὅταν δὲ , φησί , τὰ πάντα ἐνεργῆται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ διὰ Χριστοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι , ἀχώριστον ὁρῶ ἐνέργειαν τοῦ Πατρὸς , καὶ τοῦ Υἱοῦ , καὶ τοῦ ἀγίου Πνεύματος . Καὶ ὁ ἐν ἁγίοις θεῖος Ἀναστάσιος , οὗ καὶ ἡ ἀγία οἱκουμενικὴ σύνοδος μεμνημένη , μέγαν τοῦτον προσείρηκεν , ἐν τῷ περὶ ἀπεριγράπτου δευτέρῳ λόγῳ αὐτοῦ , δῶμεν , φησὶν . οἷα λέγειν περὶ Θεοῦ ἀνέχονται οἱ αἱρετικοί . Τῇ ἐνεργεία , φησὶν , ἐν πᾶσίν ἐστιν ὁ Θεός · τῇ οὐσίᾳ δὲ οὐδαμοῦ , ἐνέργειαν λέγοντες τὸ προἶὸν ἐκ τῆς ἐνεργείας ἀποτέλεσμα . ὡαίην δ´ ἂν ἔγωγε , τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεως ἀχώριστον εἶναι τὴν ἐύέργειαν αὐτοῦ . Καὶ μετά τινα , Ἔνθα ἂν ἡ ἐνέργεια φάναι , συνθεωρεῖται ταύτῃ καὶ ἡ οὐσία , ἐξ ῆς προέρχεται . ἑκάτερον γὰρ ἀπερίγραπτον , καὶ διὰ τοῦτο παντελῶς ἀλλήλων ἐστὶν ἀχώριστα . Κηρύττει μὲν γὰρ ἢ ἐνέργεια τὴν λανθάνουσαν οὐσίαν , θεω . ρεῖται δὲ συμπαροῦσα τῇ ἐνεργείᾳ , χωρὶς αὐτῆς εἰναι μὴ δυναμένη . Καὶ αὖθις · Περὶ τὸ πᾷν ἐστιν ἡ ἐνέργεια , ταύτης δὲ ἀχώριστος ἡ οὐσία καθέστηκεν . Ἀλλὰ μὴν , ὥσίτερ τὴν ἕνωσιν θείαν καὶ ἀίδιον , οὐ μόνον τῷ ἀχωρίστῳ , ἀλλ´ ἄλλοις τε πολλοῖς , καὶ δὴ καὶ τῇ καινότητι τοῦ ἀκτίστου καὶ ἀπεριγράπτου κατὰ τὴν τῶν ἀγίων θεολογίαν κηρύττομεν , οὕτω καὶ τὴν διάκρισιν καὶ διαφορὰν , κατ´ αὐτοὺς πάλιν , θεοπρεπῆ καὶ ταύτην δοξάζειν ἐγνώκειμεν , οὐκ εἰς παντελῆ διασπασμὸν ἐντεῦθεν αὐτὰ καὶ διαίρεσιν κατασπῶντες , οὐδέ τινα ἔκφυλον τὴν διαφορὰν ταύτην καὶ φυσικὴν ἀλλοτρίωσιν ἐννοοῦντες , ἢ διαστήμασι χωρίζοντες ἀλλήλων ταῦτα , ἄπαγε ! ἀλλ´ οἷαν ἐπιδέχεσθαι τὰ κατὰ φύσιν αἴτια καὶ αἱτιατὰ μεμυήμεθα παρὰ τῶν ἁγίων , μόνῳ τῷ λογισμῷ θεοπρεπῶς διακρίνοντες τὰ φύσει ἡνωμένα καὶ ἀδιαίρετα . Ἀθανάσιος γὰρ ὁ μέγας ἐν τῷ κατὰ Ἀρειανῶν πέμπτῳ λόγῳ αὐτοῦ ἄλλο φησὶν εἶναι τὸ ἔκ τινος , καὶ ἄλλο τὸ ἐξ οὖ ἐστι , κατὰ τοῦτο ἄοα δύο . Εἰ δὲ μὴ δύο εἴη , ἀλλ´ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ λέγοιτο , ἔσται τὸ αὐτὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν , γεννῶν καὶ γεννώμενον , ὅπερ ἄτοπον ἐπὶ Σαβελλίου δέδεικται . Φὐκοῦν καὶ τῆς ἐνεργείας ἑκ τῆς οὐσίας εἶναι κατὰ τνὺς θεολόγους ἅπαντας πεπισιευμένης , τό τε ἄλλο καὶ ἄλλο εἵναι , καὶ δύο εἶναι , κἀντεῦθεν διενηνοχέναι ἀλλήλων ἐνεργῶς ἀναπέφηνε , κατὰ τὸ ἐξ οὖ , καὶ ἔκ τινο · . τὸ αἴτιον δηλαδὴ καὶ τὸ αἱτιατὸν , ὡς ὁ πολὺς οὗτος τὰ θεῖα διδάσκει θεολογῶν . Καὶ μετά τινα · Ἔστω δὲ , φησί , παράδειγμα ἀνθρώπινον , τὸ πῦρ καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ ἀπαύγασμα , δόο μὲν τῷ εἶναι καὶ ὁρᾶσθαι , ἓν δὲ τῷ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἀδιαίρετον εἶναι τὸ ἀπαύγασμα αὐτοῦ . Ὥσπερ τοίνυν ἐπὶ τοῦ πυρὸς , καὶ τοῦ ἐξ αὐτοῦ φωτὸς , τοῦ μὲν φύσεως καὶ αἰτίου ὄντος , τοῦ δὲ φυσικοῦ καὶ αἰτιατοῦ , τό τε ἕν διὰ τὸ ἀχώριστον καὶ τὸ διάφορον αὖθις , διὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν εἴρηκεν , οὔτω κἀπὶ τῆς θείας φύσεως , καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς ἐνεργείας , τὸ ἓν καὶ τὸ διάφορον ἡμῖν ἐκληπτέοο , τὸ μὲν κατὰ τὸ ἡνωμένον καὶ ἀδιαίρετον , τὸ δὲ κατὰ τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ δὴ τοῦ αἰτίου . Οὔτε γὰρ τὸ ἑν τὴν διαφορὰν ἀπελαύνει , οὔτε μὴν ὅλως ἡ διαφορὰ τὸ ἓν ἀνατρέπει . Ἀλλ ἑκάτερον κατὰ τοὺς ἁγίους εὐσεβῶς θεωρούμενον , οὐδ´ ὁτιοῦν ὑπὸ θατέρου παραβλαβῆναι δυνήσεται . Ἀλλὰ καὶ ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος τὴν ἐν τοῖς αἰτίοις τούτοις καὶ αἰτιατοῖς διαφορὰν εὖ μάλα εἰδώς ἀληθείας ἐξεχομένην , καὶ μηδ´ ὁπωσοῦν τῷ κατὰ τὴν φύσιν ἀδιαφόρῳ λυμαινομένην , Ἀβλαβίῳ γράφων , Τὸ ἀπαράλλακτον , ἔφη , τῆς φύσεως ὁμολογοῦντες , καὶ τὴν κατὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν διαφορὰν οὐκ ἀρνούμεθα , ἐν ᾧ μόνῳ διακρίνεσθαι τὸ ἕτερον ἐκ τοῦ ἐτέρου καταλαμβάνομεν , ἐν τῷ τὸ μὲν αἴτιον Κπιστεύειν εἶναι , τὸ δὲ ἐκ τοῦ αἰτίου . Ὁ δέ γε ἀδελφὸς αὐτοῦ , καὶ μέγας ὄντως Βασίἀ λειος τοσαύτην φαίνεται ἀπαξαπλῶς τοῖς αἰτίοις τούτοις καὶ αἰτιατοῖς τὴν διαφορὰν παρέχων , ὡς καὶ τάξιν ἐκ φυσικῆς ἀκολουθίας ἐπ´ αὐτὴν δογματίζειν , καὶ τὸ πρότερον , καὶ τὸ δεύτερον ἐπί τε τοῦ αἰτίου καὶ αἰτιατοῦ λέγειν οὑτωσὶ διαῤῥήδην , καὶ τῶν ἀτόπων καὶ παραλόγων εἶναι νομίζειν τὸ μὴ ὁμολογεῖν , ἀλλὰ ἀρνεῖσθαι ταῦτα πειρᾶσθαι . Καὶ ἢ μὴ συνιδεῖν τὴν διαφορὰν ταύτην τὸν Εὐνόμιον ἔφη . ἢ καὶ ἀποκρύψασθαι ταύτην ἑκόντα γράφων . Ἐκεῖνο δὲ , ἢ οὐ σύνοιδεν ὀ Εὐνόμιος , ἢ ἑκὼν ἀπεκρύψατο , Ἐτι ἔστι τι τάξεως εἰδος , οὐκ ἐκ τῆς παρ´ ἡμῶν θεωρίας συνιστάμενον , ἀλλ´ αὐτῇ τῇ κατὰ φύσιν ἀκολουθίᾳ συμβαῖνον , ὡς τῷ πυρὶ πρὸς τὸ φῶς ἐστι τὸ ἐξ αὐτοῦ . Ἐν τούτῳ γὰρ πρότερον τὸ αἴτιον λέγομεν · δεύτερον δὲ τὸ ἀπ´ αὐτοῦ , οὐ διαστήματι χωρίζοντες ἀλλήλων ταῦτα , ἀλλὰ τῷ λογισμῷ , τοῦ αἰτιατοῦ προεπινοοῦντες τὸ αἴτιον . Γῶς οὖν εὔλογον ἀρνεῖαθαι τὴν τάξιν , ἐφ´ ὧν ἐστι πρῶτον , καὶ δεύτερον οὐ κατὰ τὴν ἡμετέραν θέσιν , ἀλλ´ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν αὐτοῖς ἐνυπαρχούσης ἀκολουθίας ; [ άρεστι τοίνυν Κπασιν ἀκριβῶς συνιδεῖν ἐκ τούτων τοῖς καὶ ὀπιὼσοῦν λογίζεσθαι δυναμένοις , ὅπως τὸν ἴσον τρόπον ἀληθείας ὁμοῦ καὶ εὐσεβείας ἐμέλησε τῷ ἁγίῳ . Τῷ μὲν γὰρ οὐκ ἐκ τῆς παρ´ ἡμῶνθεωρίας συνίστασθαι φάναι , ἀλλ´ αὐτῇ τῇ κατὰ φύσιν ἀκολουθία συμβαίνειν , ἐξ ἀφύκτου , καὶ πολλῆς καὶ φυσικῆς ἀνάγκης , καὶ λαμπρᾶς ἁληθείας ἔδειξεν οὖσαν τὴν ἐν τῇ τάξει ταύτῃ διαφορὰν τῶν αἰτιατῶν τε καὶ τῶν αἰτίων , καὶ ἄλλως ἔχειν μηδέποτε ἐγχωροῦσαν , ἀλλ ἀεὶ τούτοις ἀνακαίως αὐτὴν ἐνθεωρουμένην · τῷ οὲ
Lemmas: τις ὁ ἔξωθεν , καί οὐ ἐκ ὁ οὐσία ὁ κτίζω καί ποιέω γίγνομαι , ὁ κτίζω καί ποιέω , ἀνόμοιος παντελῶς . οὖον μήv ἀλ οὐδός ὡς ἔξω ὁ θεῖος οὐσία αὐτός ἐκ ὁ θεῖος οὐσία ὑπολαμβάνω εἰμί , ὅς ποῦ καί οὗτος ληρέω , οὖον τοσοῦτος ἀσεβής , ὅσος ἀμαθής , ὁ δις ἐναντίος ἐπέρχομαι , μή ποτός τις οὗτος φρήν ἐξίστημι , ἀλ οὐσιώδης καί φυσικός οὗτος ὁ Θεός κίνησις εἰμί κατά ὁ θεολόγος οἶδα , ὡς ἐκ πηγή ἀέναος φημί ὁ θεῖος οὐσία προέρχομαι τε καί πηγάζω , καί οὗτος Χωρὶς οὐδέποτε θεωρέω , ἀλ ἀδιαίρετος αὐτός ἀεί διαμένω , ἐκ ἀίδιος τε ὁ θεῖος συνυπάρχω οὐσία , καί ἀχώριστος ἑνόω εἰμί , μῆτε αἰών , μήτε χρονικός , ἢ τοπικός τις διάστημα διαιρέω ὁ θεῖος οὐσία ποτέ δύναμαι , ἀλ ἄχρονος , καί προαιώνιος , ἐκ αὐτός τε πρόειμι , καί ἀδιασπάστως αὐτός σύνειμι . ὁ γάρ μέγας Ἀθανάσιος , ὅταν δέ , φημί , ὁ πᾶς ἐνεργέω ὑπό ὁ Θεός διά Χριστός ἐν ἅγιος πνεῦμα , ἀχώριστος ὁράω ἐνέργεια ὁ πατήρ , καί ὁ υἱός , καί ὁ ἅγιος πνεῦμα . καί ὁ ἐν ἅγιος θεῖος Ἀναστάσιος , ὅς καί ὁ ἅγιος οἰκουμενικός σύνοδος μιμνήσκω , μέγας οὗτος προσφωνέω , ἐν ὁ περί απερίγραπτος δύο λόγος αὐτός , δήω , φημί . οἷος λέγω περί Θεός ἀνέχω ὁ αἱρετικός . ὁ ἐνέργεια , φημί , ἐν πᾶς εἰμί ὁ Θεός · ὁ οὐσία δέ οὐδαμοῦ , ἐνέργεια λέγω ὁ πρόειμι ἐκ ὁ ἐνέργεια ἀποτέλεσμα . ὁράω δδʹ εἄν ἔγωγε , ὁ ὁ Θεός φύσις ἀχώριστος εἰμί ὁ εὐέργεια αὐτός . καί μετά τις , ἔνθα εἄν ὁ ἐνέργεια φαίνω , συνθεωρέω οὗτος καί ὁ οὐσία , ἐκ αὐλή προέρχομαι . ἑκάτερος γάρ ἀπερίγραπτος , καί διά οὗτος παντελῶς ἀλλήλων εἰμί ἀχώριστος . κηρύσσω μέν γάρ ἢ ἐνέργεια ὁ λανθάνω οὐσία , θέω . ῥέω δέ συμπάρειμι ὁ ἐνέργεια , Χωρὶς αὐτός εἰναι μή δύναμαι . καί αὖθις · περι ὁ πᾶς εἰμί ὁ ἐνέργεια , οὗτος δέ ἀχώριστος ὁ οὐσία καθίστημι . ἀλλά μήv , ὥσίτερ ὁ ἕνωσις θεῖος καί ἀίδιος , οὖον μόνος ὁ ἀχώριστος , ἀλ ἄλλος τε πολύς , καί δή καί ὁ καινότης ὁ ἄκτιστος καί απερίγραπτος κατά ὁ ὁ Ἀγίων θεολογία κηρύσσω , οὗτος καί ὁ διάκρισις καί διαφορά , κατ´ αὐτός πάλιν , θεοπρεπής καί οὗτος δοξάζω γνωκείμω , οὐ εἰς παντελής διασπασμός ἐντεῦθεν αὐτός καί διαίρεσις κατασπάω , οὐδέ τις ἔκφυλος ὁ διαφορά οὗτος καί φυσικός ἀλλοτρίωσις ἐννοέω , ἢ διάστημα Χωρίζοντες ἀλλήλων οὗτος , ἀπάγω ! ἀλ οἷος ἐπιδέχομαι ὁ κατά φύσις αἴτιος καί αιτιατός μυέω παρά ὁ ἅγιος , μόνος ὁ λογισμός θεοπρεπῶς διακρίνω ὁ φύσις ἑνόω καί ἀδιαίρετος . Ἀθανάσιος γάρ ὁ μέγας ἐν ὁ κατά Ἀρειανός πέμπτος λόγος αὐτός ἄλλος φημί εἰμί ὁ ἐκ τις , καί ἄλλος ὁ ἐκ οὖον εἰμί , κατά οὗτος ἄοα δύο . εἰμί δέ μή δύο εἰμί , ἀλ ἐπί ὁ αὐτός λέγω , εἰμί ὁ αὐτός αἴτιος καί αἰτιατός , γεννάω καί γεννάω , ὅσπερ ἄτοπος ἐπί Σαβέλλιος δείκνυμι . φυκόω καί ὁ ἐνέργεια ἐκ ὁ οὐσία εἰμί κατά τύν θεολόγος ἅπας πεπισιευμενω , ὁ τε ἄλλος καί ἄλλος εἰμί , καί δύο εἰμί , ἐντεῦθεν διαφέρω ἀλλήλων ἐνεργός ἀναφαίνω , κατά ὁ ἐκ οὖον , καί ἐκ Τίνος · . ὁ αἴτιος δηλαδή καί ὁ αἰτιατός , ὡς ὁ πολύς οὗτος ὁ θεῖον διδάσκω θεολογέω . καί μετά τις · ἔστω δέ , φημί , παράδειγμα ἀνθρώπινος , ὁ πῦρ καί ὁ ἐκ αὐτός ἀπαύγασμα , δόο μέν ὁ εἰμί καί ὁράω , εἷς δέ ὁ ἐκ αὐτός καί ἀδιαίρετος εἰμί ὁ ἀπαύγασμα αὐτός . ὥσπερ τοίνυν ἐπί ὁ πυρός , καί ὁ ἐκ αὐτός φάος , ὁ μέν φύσις καί αἴτιος εἰμί , ὁ δέ φυσικός καί αἰτιατός , ὁ τε εἷς διά ὁ ἀχώριστος καί ὁ διάφορος αὖθις , διά ὁ αἴτιος καί αἰτιατός εἴρω , οὐτάω ἐπί ὁ θεῖος φύσις , καί ὁ ἐκ αὐτός ἐνέργεια , ὁ εἷς καί ὁ διάφορος ἐγώ ἐκληπτέοο , ὁ μέν κατά ὁ ἑνόω καί ἀδιαίρετος , ὁ δέ κατά ὁ αἴτιος καί ὁ ἐκ αὐτός δή ὁ αἴτιος . οὔτε γάρ ὁ ἑν ὁ διαφορά ἀπελαύνω , οὔτε μήv ὅλως ὁ διαφορά ὁ εἷς ἀνατρέπω . ἀλλά ἑκάτερος κατά ὁ ἅγιος εὐσεβής θεωρέω , οὐδός ὁστισοῦν ὑπό θατέρου παραβάλλω δύναμαι . ἀλλά καί ὁ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος ὁ ἐν ὁ αἴτιος οὗτος καί αἰτιατός διαφορά εὕω μάλα οἶδα ἀλήθεια ἐκχέω , καί μηδ´ ὁπωσοῦν ὁ κατά ὁ φύσις ἀδιάφορος λυμαίνομαι , Ἀβλάβιος γράφω , ὁ ἀπαράλλακτος , φημί , ὁ φύσις ὁμολογέω , καί ὁ κατά ὁ αἴτιος καί αἰτιατός διαφορά οὐ ἀρνέομαι , ἐν ὅς μόνος διακρίνω ὁ ἕτερος ἐκ ὁ ἔτερον καταλαμβάνω , ἐν ὁ ὁ μέν αἴτιος κπιστευμαι εἰμί , ὁ δέ ἐκ ὁ αἴτιος . ὁ δέ γε ἀδελφός αὐτός , καί μέγας εἰμί Βασία λεῖος τοσοῦτος φαίνω ἀπαξαπλῶς ὁ αἴτιος οὗτος καί αἰτιατός ὁ διαφορά παρέχω , ὡς καί τάξις ἐκ φυσικός ἀκολουθία ἐπι αὐτός δογματίζω , καί ὁ πρότερος , καί ὁ δύο ἐπί τε ὁ αἴτιος καί αἰτιατός λέγω οὑτωσί διαρρήδην , καί ὁ ἄτοπος καί παράλογος εἰμί νομίζω ὁ μή ὁμολογέω , ἀλλά ἀρνέομαι οὗτος πειράω . καί ἢ μή συνοράω ὁ διαφορά οὗτος ὁ Εὐνόμιον φημί . ἢ καί ἀποκρύπτω οὗτος ἑκών γράφω . ἐκεῖνος δέ , ἢ οὖον σύνοιδα ὁ Εὐνόμιος , ἢ ἑκών ἀποκρύπτω , ἔτι εἰμί τίς τάξις εἶδος , οὐ ἐκ ὁ παρ´ ἐγώ θεωρία συνίστημι , ἀλ αὐτός ὁ κατά φύσις ἀκολουθία συμβαίνω , ὡς ὁ πῦρ πρός ὁ φάος εἰμί ὁ ἐκ αὐτός . ἐν οὗτος γάρ πρότερος ὁ αἴτιος λέγω · δύο δέ ὁ ἀπ´ αὐτός , οὖον διάστημα Χωρίζοντες ἀλλήλων οὗτος , ἀλλά ὁ λογισμός , ὁ αἰτιατός προεπινοέω ὁ αἴτιος . γόος οὖν εὔλογος ἀρνέομαι ὁ τάξις , ἐφίημι ὅς εἰμί πρῶτος , καί δύο οὖον κατά ὁ ἡμέτερος θέσις , ἀλ ἐκ ὁ κατά φύσις αὐτός ἐνυπάρχω ἀκολουθία ; [ Αρέστι τοίνυν Κπασιν ἀκριβῶς συνοράω ἐκ οὗτος ὁ καί ὀπιὼσοῦν λογίζομαι δύναμαι , ὅπως ὁ ἴσος τρόπος ἀλήθεια ὁμοῦ καί εὐσέβεια μέλω ὁ ἅγιος . ὁ μέν γάρ οὐ ἐκ ὁ παρ´ ἡμῶνθεωρίας συνίστημι φαίνω , ἀλ αὐτός ὁ κατά φύσις ἀκολουθία συμβαίνω , ἐκ ἄφυκτος , καί πολύς καί φυσικός ἀνάγκη , καί λαμπρός ἀλήθεια δείκνυμι εἰμί ὁ ἐν ὁ τάξις οὗτος διαφορά ὁ αἰτιατός τε καί ὁ αἴτιος , καί ἄλλως ἔχω μηδέποτε ἐγχωρέω , ἀλλ' ἀεί οὗτος ἀνακαίως αὐτός ἐνθεωρέω · ὁ οεʹ