cogPG.PG151 291
μεγάλων ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγώνων ἐς ὕστερον συναγωνιστῇ Δωροθέῳ , μετὰ πολυετῆ τινα χρόνον , σὺν πολλοῖς διεξῄει ταῦτα τοῖς δάκρυσι , κἀκεῖνα τουτοισὶ προστιθεὶς , ὅτι κἀν τῷ πατρικῷ , φησὶν , οἵκῳ , καὶ τῇ τῶν μαθημάτων σχολῇ , καὶ δὴ κἀν τοῖς βασιλείοις πρό γε τῆς πάντων σχολῆς καὶ τῆς ἀναχωρήσεως Ἀναστρεφομένῳ μοι , θκυμαστή τις ἥ τε πίστις προσῆν . καὶ ἡ μετὰ ζεούσης τινὸς τῆς ἀγάπης προσεδρεία τε καὶ ἐλπὶς ἐπὶ τὴν Παρθένον καὶ Θεομήτορα · ὅθεν καὶ ἡμέρας ἀρχομένης ἑκάστης τοῦτό μοι παντὸς ἅμα καὶ ἔργου καὶ λόγου προὐργιαίτατον ἦν , τὸ πρὸ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης εἰκόνος , φημί , στάντα , τὴν ἰερὰν ἐκείνην καὶ μεγάλην καὶ τοῖς ῥήμασι καὶ τοῖς πράγμασιν εὐχὴν μετὰ πλείστης ὅσης τῆς κατανύξεως καὶ τῆς συντριβῆς τῆς καρδίας εἰπεῖν , ἐκείνην φημὶ τὴν τῆς ἐξομολογήσεως καὶ μετανοίας ὁμοῦ καὶ δεήσεως πλήρη , τὴν ἐκ τῆς θαυμαστῆς Αἰγυπτίας ἐκείνης τὰς ἀρχὰς καὶ τὰ λαμπρὰ προοίμια φέρουσαν . Τρίτος ἐνιαυτὸς τῷ Γρηγορίω μετὰ τὴν ἁποταγὴν ἦν , καὶ Νικόδημος ὁ καθηγητὴς καὶ πατὴρ , πλήρης ἡμερῶν τῶν τε θείων ὁμοῦ γεγονὼς καὶ τῶν ἀνθρωπίνων , εὐκλεῶς καὶ μακαρίως ὄντως ἐξεδήμει ρὸς Κύριον . Ὁ δʹ´ ἐκεῖθεν ἀπάρας εὐθέως εἰς τὴν μεγίστην μεταβαίνει λαύραν Ἀθανασίου τοῦ πάνυ φημὶ , καὶ ξενίας ἐκεῖ καὶ ὑποδοχῆς ὑπὸ τῶν Πατέρων τῆς φίλης καὶ συνήθους ἐκείνης ἀξιωθεὶς , μᾶλλαν ἄʹ εἰπεῖν ἀληθῶς καὶ ὑπὲρ τὰ πάτρια καὶ τὸ ἔθος ἐκείνης τυχὼν , πάντων ἤδη προκατειλημμένων τῇ φήμῃ , καὶ τὰ εἰκότα πάλαι δοξαζόντων ττρὶ αὐτοῦ , καὶ μένει παρ´ αὐτοῖς , καὶ συνδιατρίβει τρεῖς ὅλους ἐνιαυτοὺς , καὶ θαυμάζεται κἀνταῦθα τῆς πολιτείας τε καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀξίως , μείζω πολλῷ καθυποδείξας τῆς φήμης τὴν πεῖραν , καὶ τοὺς λόγους κατόπιν ἰόντας τῶν πραγμάτων ὡς μάλιστα · μέρους καὶ γάρ τινος ὡς ἔθος ἐκείνοις ἐπιμελεῖσθαι τῆς κοινῆς τῶν ἀδελφῶν τραπέζης , καὶ δὴ καὶ τοῖς ψάλλουσιν ἐν τῷ ναῷ συνίστασθαι καὶ συνάδειν τὰ θεῖα , παρὰ τοῦ τῆς λαύρας δηλαδὴ προεστῶτος ἑπιτραπεὶς , θαῦμα τοῖς συνοῦσι διὰ πάντων ἑωρᾶτο , καὶ πάντας ὁμοῦ καὶ πρεσβύτας καὶ νέους , καὶ κοινωνικοὺς καὶ ἀναχωρητὰς , καὶ σοφοὺς καὶ ἰδιώτας ἦγεν εἴς ἔκπληξιν Οὁ γὰρ τῆ μὲν των ἀρετῶν προσκείμενος ἦν , τῆς δέ πως κατωλιγώρει · οὐδὲ τῆς μὲν εἰς ἄκρον ἐλάσας , τῆς δὲ δακτύλοις ἄκροις ὡσπερεὶ παραπτόμενος · οὐδὲ τὰς μὲν καθόλου καὶ γενικὰς πλείστου τινὸς ἐτιμᾶτο , τὰς δὲ μερικάς κατά τινας τῶν δοκαύντων ἠτίμαζεν · ἀλλ´ οὔτω καὶ πρᾶξιν καὶ λόγον , καὶ τὰ καθόλου τε καὶ τὰ κατὰ μέρος , καὶ πάνθ´ ὁμοῦ καὶ μεθ´ ὑπερβολῆς κατορθοῦν ἔσπευδεν , ὡς εἴναί τινα συνδρομὴν καὶ ξυνοικίαν παντὸς ἀγαθοῦ τὴν ἐκείνου ψυχὴν , πάντας μετὰ θαύματος χειρουμένην , καὶ πάντων πρὸς ἑαυτὴν τὰς ψυχὰς ἐπιστρέφουσαν . Τί δ´ ἂν εἴποι τις τό τε τοῦ ἤθους καὶ τῆς ὁμιλίας κεχαρισμένον ; καὶ τὸ τοῦ φρονήματος ἐν σοφίᾳ καὶ κράτει τοσῶνδε λόγων ὑποβεβηκός τε καὶ μέτριον ; ὃ καὶ τοῖς ἐντυγχάνουσι μύωψ τις ἦν ὡσανεὶ πρὸς κατάνυξιν . Ἐκράτει μὲν οὖν ὁ γενναῖος καὶ πάντων , οὐ τῶν ἀλόγων παθῶν φημι καὶ ὁρέξεων μόνον , ἀλλ´ ἤδη καὶ τῶν φυσικῶν καὶ ἀναγκαίων αὐτῶν περιουσίᾳ σπουδῆς , μετὰ τοῦ σώματος οἰονεὶ φιλονεικῶν ἔξω τοῦ σώματος γίγνεσθαι · ὕπνου γε μὴν καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀνάγκης τοσοῦτον αὐτὸν ὑπερσχεῖν τὸ τηνικαῦτά φασιν , ὡς ἐπὶ μησὶν ὅλοις ἅμα τρισὶ νύκτας ὁμοῦ πάσας ἄγρυπνος καθάπερ εἰ τις ἄσαρκος διατελέσαι , Κσμικρά τινα μετὰ τὴν τροφὴν κατὰ μεσημβρίαν Ἀκάστης ἡμέρας τοῦ ὕπνου μετέχων , ὥστε μὴ τὸν ἐγκέφαλον οἶμαι τι τῶν ἀνηκέστων παθεῖν , τοῦ κατὰ φύσιν ἐκτραπέντα διὰ ξηρότητα . Ἀλλ´ ὁ τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς μονόσεως ἔρως ἠρεμεῖν ἐνταῦθα διὰ τέλους οὐκ εἴασε τὸν Γρηγόριον · ὅθεν καὶ τὴν λαύραν καὶ τέκεῖ πάντα μετὰ τρίτον ἐνιαυτὸν , ὡς ἔφην , καταλιπὼν , εἰς ἐρημίαν τὴν φίλην μετὰ σπουδῆς Κἄπεισι · τοῖς μὲν ὧνπερ ἀπέστη λύπην οὐ φορητὴν , τοῖς δὲ πρὸς οὓς ἐπέστη χαρὰν ἐφάμιλλον ἐργασάμενος . εἶχε τοιγαροῦν αὐτὸν ἡσυχία ἡφλη , καὶ ὁ τῶν ἀναχωρητῶν ἱερὸς χῶρος ἐκεῖνος , ὃν ἐγχωρίως Γλωσσία φασίν . εἶχε δὲ καὶ αὐτὸς τὴν ἐκ μακροῦ ποθουμένην σύν γε τοῖς ὁμοτρόποις καὶ φίλοις καὶ τῶν αὐτῶν σπουδασταῖς , ὧν καθάπερ εἴ τις ἔξαρχός τε καὶ κορυφαῖος Γρηγόριος ἦν ἐκεῖνος ὁ πάνυ , ἐκ Βυζαντίου μὲν καὶ αὐτὸς τὰς τοῦ γένους ἀρχὰς ἔχωων , μέγας δέ τις καὶ περιβόητος ἐν ἡσυχίᾳ καὶ νήψεικαὶ θεωρίᾳ κατ´ ἐκεῖνο καιροῦ χρηματίσας , καὶ θαυμασθεὶς καθ´ ὑπερβολὴν οὐ παρ´ ἐκείνοις μόνοις , ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς ἐν τῇ πατρίδι τὰ θεῖα φιλοσοφοῦσι πολλῷ μᾶλλονὕστερον , ὅπου καὶ τὸ τέλος τῆς προσκαίρου ζωῆς ταυτησὶ δεξάμενος , καὶ πρὸς τὴν ἄληκτον μεταβὰς , ἀξίως ὑπὸ Θεοῦ μεμαρτύρηται , ὑπερφυῶς τὰ ὁστᾶ καὶ τὴν ἐκείνου κόνιν δοξάσαντος · ὃ καὶ τὸν ὁμώνυμόν φασι καὶ ὁμότροπον τοῦτον , ἑφ´ ἱκανὸν τότε συγγεγονότα , τὰ κάλλιστά τε καὶ ὑψηλότατα τῆς κατὰ νοῦν ἐνεργείας , καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ μεγίστης τε καὶ πρώτης θεωρίας φιλοσοφῆσαι , καὶ συμφιλοσοφῆσαι , ἅπερ ὁ σοφὸς ἐκεῖνος τὰ θεῖα καὶ χρόνῳ καὶ σπουδῇ καὶ πείρᾳ καὶ θεοφόρων ἀνδρῶν ὁμιλίᾳ φθάσας ἐκτήσατο . Ἃ μὲν οὖν ἐκεῖ τῷ Γρηγορίῳ κατὰ μόνας ἑαυτῷ τε καὶ Θεῷ δι´ ἡσυχίας συνόντι κατώρθωται , οὐ πάνυ τοι ῥᾷστον οὐδ´ εὐχερὲς οὐδενί τινι τῶν πάντων , πάντ´ ἐφεξῆς διιέναι · πῶς γὰρ ἂ διὰ μετριοφροσύνης ὑπερβολὴν αὐτὸς οὐδὲν ἧττον ἀπέκρυπτε τῶν λάθρα τὰ δεινότατα κακουργούντων καὶ πονηρευομένων , τῆς ἀριστερᾶς ἀποκρύπτων ἄριστα , καὶ μετὰ τὴς γιγνομένης σπουδῆς εἰς ἀεὶ τὸ τῆς δεξιᾶς ἔργον , κατὰ τὸν τοῦ Χριστοῦ λόγον , καὶ κρυπτῶς τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ βλέποντι , τὴν ἀδιάλειπτον τοῦ νοῦ προσευχὴν ἐν πνεύματι καὶ λατρείαν προσάγων ; Ἃ δὲ περὶ αὐτοῦ Γρηγόριος ὁ προῤῥηθείς μοι συναγωνιστὴς ἐξεῖπε καὶ φίλος · οὐδὲ γὰρ κἀκεῖνον λανθάνειν οἷόν τε ἡν διὰ πάντων · Πολλῶν μὲν , φησί , καὶ μεγάλων ὁ σοφὸς Γρηγόριος , ἑαυτῷ κατὰ μόνας ἐκεῖ συνὼν καὶ Θεῳ , τῶν αὐτοῦ κεκρυμμένων ἠξίωται δωρεῶν τε καὶ χαρισμάτων , ἃ τίς ἂν εἰς τούμφανὲς καθεξῆς προτνέγκῃ πάντα ;
Lemmas: μέγας ὑπέρ εὐσέβεια ἀγών εἰς ὕστερος συναγωνιστής Δωρόθεος , μετά πολυετής τις χρόνος , σύν πολύς διέξειμι οὗτος ὁ δάκρυ , ἐκεῖνος οὗτος προστίθημι , ὅτι ἐν ὁ πατρικός , φημί , οἶκος , καί ὁ ὁ μάθημα σχολή , καί δή ἐν ὁ βασίλειος πρό γε ὁ πᾶς σχολή καί ὁ ἀναχώρησις Ἀναστρέφω ἐγώ , θκυμαστή τις ὅς τε πίστις πρόσειμι . καί ὁ μετά ζέω τις ὁ ἀγάπη προσεδρεία τε καί Ἐλπὶς ἐπί ὁ παρθένος καί Θεομήτωρ · ὅθεν καί ἡμέρα ἄρχω ἕκαστος οὗτος ἐγώ πᾶς ἅμα καί ἔργον καί λόγος πρ́ουργιος εἰμί , ὁ πρό ὁ ἱερός ἐκεῖνος εἰκών , φημί , ἵστημι , ὁ ἱερός ἐκεῖνος καί μέγας καί ὁ ῥῆμα καί ὁ πρᾶγμα εὐχή μετά πλεῖστος ὅσος ὁ κατάνυξις καί ὁ συντριβή ὁ Καρδία εἶπον , ἐκεῖνος φημί ὁ ὁ ἐξομολόγησις καί μετάνοια ὁμοῦ καί δέησις πλήρης , ὁ ἐκ ὁ θαυμαστός Αἰγύπτιος ἐκεῖνος ὁ ἀρχή καί ὁ λαμπρός προοίμιον φέρω . Τρίτος ἐνιαυτός ὁ Γρηγόριος μετά ὁ ἀποταγή εἰμί , καί Νικόδημος ὁ καθηγητής καί πατήρ , πλήρης ἡμέρα ὁ τε θεῖον ὁμοῦ γίγνομαι καί ὁ ἀνθρώπινος , εὐκλεής καί μακάριος εἰμί ἐκδημέω ἄρος κύριος . ὁ δʹ´ ἐκεῖθεν ἀπαίρω εὐθύς εἰς ὁ μέγας μεταβαίνω λαύρα Ἀθανάσιος ὁ πάνυ φημί , καί Ξενίας ἐκεῖ καί ὑποδοχή ὑπό ὁ Πατέρων ὁ φίλος καί συνήθης ἐκεῖνος ἀξιόω , Μαλλάν ἄι εἶπον ἀληθής καί ὑπέρ ὁ πάτριος καί ὁ ἔθος ἐκεῖνος τυγχάνω , πᾶς ἤδη προκαταλαμβάνω ὁ φήμη , καί ὁ εἰκός πάλαι δοξάζω τρίς αὐτός , καί μένω παρ´ αὐτός , καί συνδιατρίβω τρεῖς ὅλος ἐνιαυτός , καί θαυμάζω ἐνταῦθα ὁ πολιτεία τε καί ὁ φιλοσοφία ἀξίως , μείζων πολύς καθυποδείκνυμι ὁ φήμη ὁ πείρω , καί ὁ λόγος κατόπιν εἶμι ὁ πρᾶγμα ὡς μάλιστα · μέρος καί γάρ τις ὡς ἔθος ἐκεῖνος ἐπιμελέομαι ὁ κοινός ὁ ἀδελφός τράπεζα , καί δή καί ὁ ψάλλω ἐν ὁ ναός συνίστημι καί συνᾴδω ὁ θεῖον , παρά ὁ ὁ λαύρα δηλαδή προίστημι ἐπιτρέπω , θαῦμα ὁ σύνειμι διά πᾶς ὁράω , καί πᾶς ὁμοῦ καί πρεσβύτης καί νέος , καί κοινωνικός καί ἀναχωρητής , καί σοφός καί ἰδιώτης ἄγω εἰς ἔκπληξις ὅς γάρ τῆ μέν ὁ ἀρετή πρόσκειμαι εἰμί , ὁ δέ πως κατολιγωρέω · οὐδέ ὁ μέν εἰς ἄκρος ἐλαύνω , ὁ δέ δάκτυλος ἄκρος ὡσπερεί παράπτω · οὐδέ ὁ μέν καθόλου καί γενικός πλεῖστος τις τιμάω , ὁ δέ μερικός κατά τις ὁ δοκέω ἀτιμάζω · ἀλ οὐτάω καί πρᾶξις καί λόγος , καί ὁ καθόλου τε καί ὁ κατά μέρος , καί πάνθος ὁμοῦ καί μεθ´ ὑπερβολή κατορθόω σπεύδω , ὡς εἰμί τις συνδρομή καί συνοικία πᾶς ἀγαθός ὁ ἐκεῖνος ψυχή , πᾶς μετά θαῦμα χειρόω , καί πᾶς πρός ἑαυτοῦ ὁ ψυχή ἐπιστρέφω . τις δδʹ εἄν εἶπον τις ὁ τε ὁ ἦθος καί ὁ ὁμιλία χαρίζομαι ; καί ὁ ὁ φρόνημα ἐν σοφία καί κράτος τοσόσδε λόγος ὑποβαίνω τε καί μέτριος ; ὅς καί ὁ ἐντυγχάνω μύωψ τις εἰμί ὡσανεί πρός κατάνυξις . κρατέω μέν οὖν ὁ γενναῖος καί πᾶς , οὖον ὁ ἄλογος πάθος φημί καί ὄρεξις μόνος , ἀλ ἤδη καί ὁ φυσικός καί ἀναγκαῖος αὐτός περιουσία σπουδή , μετά ὁ σῶμα οἱονεί φιλονεικέω ἔξω ὁ σῶμα γίγνομαι · ὕπνος γε μήv καί ὁ ἐκεῖθεν ἀνάγκη τοσοῦτος αὐτός ὑπερέχω ὁ τηνικαῦτα φημί , ὡς ἐπί μείς ὅλος ἅμα τρεῖς νύξ ὁμοῦ πᾶς ἄγρυπνος καθάπερ εἰμί τις ἄσαρκος διατελέω , κσμικρης τις μετά ὁ τροφή κατά μεσημβρία Ἀκάστη ἡμέρα ὁ ὕπνος μετέχω , ὥστε μή ὁ ἐγκέφαλος οἴομαι τίς ὁ ἀνήκεστος πάσχω , ὁ κατά φύσις ἐκτρέπω διά ξηρότης . Ἀλ ὁ ὁ ἡσυχία καί ὁ μονόσεως Ἔρως ἠρεμέω ἐνταῦθα διά τέλος οὐ ἐάω ὁ Γρηγόριος · ὅθεν καί ὁ λαύρα καί τέκος πᾶς μετά τρίτος ἐνιαυτός , ὡς φημί , καταλείπω , εἰς ἐρημία ὁ φίλος μετά σπουδή ἄπεις · ὁ μέν ὅσπερ ἀφίστημι λύπη οὖον φορητός , ὁ δέ πρός ὅς ἐφίστημι χαρά ἐφάμιλλος ἐργάζομαι . ἔχω τοιγάρ αὐτός ἡσυχία ἡφλη , καί ὁ ὁ ἀναχωρητής ἱερός χῶρος ἐκεῖνος , ὅς ἐγχώριος Γλωσσία φημί . ἔχω δέ καί αὐτός ὁ ἐκ μακρός ποθέω σῦς γε ὁ ὁμότροπος καί φίλος καί ὁ αὐτός σπουδαστής , ὅς καθάπερ εἰμί τις ἔξαρχος τε καί κορυφαῖος Γρηγόριος εἰμί ἐκεῖνος ὁ πάνυ , ἐκ Βυζάντιον μέν καί αὐτός ὁ ὁ γένος ἀρχή ἔχω , μέγας δέ τις καί περιβόητος ἐν ἡσυχία καί νήφω θεωρία κατ´ ἐκεῖνος καιρός χρηματίζω , καί θαυμάζω καθ´ ὑπερβολή οὖον παρ´ ἐκεῖνος μόνος , ἀλλά καί παρά ὁ ἐν ὁ πατρίς ὁ θεῖον φιλοσοφέω πολύς μᾶλλονὕστερον , ὅπου καί ὁ τέλος ὁ πρόσκαιρος ζωή οὗτος δέχομαι , καί πρός ὁ ἄληκτος μεταβαίνω , ἀξίως ὑπό Θεός μαρτυρέω , ὑπερφυῶς ὁ ὀστέον καί ὁ ἐκεῖνος κόνις δοξάζω · ὅς καί ὁ ὁμώνυμος φημί καί ὁμότροπος οὗτος , ἑφ´ ἱκανός τότε συγγίγνομαι , ὁ καλός τε καί ὑψηλός ὁ κατά νόος ἐνέργεια , καί ὁ ὁ Θεός μέγας τε καί πρῶτος θεωρία φιλοσοφέω , καί συμφιλοσοφέω , ὅσπερ ὁ σοφός ἐκεῖνος ὁ θεῖον καί χρόνος καί σπουδή καί πείρω καί θεόφορος ἀνήρ ὁμιλία φθάνω κτάομαι . ἁ μέν οὖν ἐκεῖ ὁ Γρηγόριος κατά μόνος ἑαυτοῦ τε καί Θεός δις ἡσυχία σύνειμι κατορθόω , οὖον πάνυ ὅς ῥᾴδιος οὐδός εὐχερής οὐδείς τις ὁ πᾶς , πάντε ἐφεξῆς διΐημι · πῶς γάρ ὅς διά μετριοφροσύνη ὑπερβολή αὐτός οὐδείς κακός ἀποκρύπτω ὁ λάθρῃ ὁ δεινός κακουργέω καί πονηρεύομαι , ὁ ἀριστερός ἀποκρύπτω ἀγαθός , καί μετά σής γίγνομαι σπουδή εἰς ἀεί ὁ ὁ δεξιός ἔργον , κατά ὁ ὁ Χριστός λόγος , καί κρυπτός ὁ ἐν ὁ κρυπτός βλέπω , ὁ ἀδιάλειπτος ὁ νόος προσευχή ἐν πνεῦμα καί λατρεία προσάγω ; ἁ δέ περί αὐτός Γρηγόριος ὁ προρρηθείς ἐγώ συναγωνιστής ἐξεῖπον καί φίλος · οὐδέ γάρ ἐκεῖνος λανθάνω οἷος τε ἐάν διά πᾶς · πολλες μέν , φημί , καί μέγας ὁ σοφός Γρηγόριος , ἑαυτοῦ κατά μόνος ἐκεῖ σύνειμι καί θέω , ὁ αὐτός κρύπτω ἀξιόω δωρεά τε καί χάρισμα , ὁ τίς εἄν εἰς τούμφανὲς καθεξῆς προτείνω πᾶς ;