cogPG.PG151 623
Τὸ πρῶτα τοίνυν ποιοῦν τι προσήκει τῷ θελήσει τοιεἶν , ᾧ μάλιστα προσήκει τὸ δι´ ἑαυτὸ ποιεῖν θʹ . Ἔτι τὸ πᾶν ἔχει τι τέλος . Ἐπεὶ πάντα ἐν τοῖς οὗτιν ἀπὸ αὐτομάτου συμβαίη ἂν , εἰ μὴ δήπου λέγοιτο τὰ πρῶτα δημιουργήματα μὴ εἶναι διὰ τέλος , ἀλλ´ ἐκ τῆς ὑλικῆς ἀνάγκης , τὰ δὲ μετ´ αὐτὰ εἶναι διὰ τέλος , ὥσπερ καὶ Δημόκριτος ἐτίθετο τὰ οὐράνια σώματα ἀπὸ αὐτομάτου γενέσθαι , τὰ δ´ ὑποβεβηκότα ἐξ ὡρισμένων αἰτιῶν . Ὅπερ ἀνασκευάζεται ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν φυσικῶν διὰ τὸ τὰ κρείττω μὴ δύνασθαι ἦττον τάξεως μετέχειν τῶν χειρόνων . Ἀνάγκη τοίνυν ὑμολογεῖν ἐν τῇ προόδῳ τῶν κτισμάτων παρὰ Θεοῦ εἶναί τι τέλος σκοπιμώτατον . Εὐρίσκεταιδὲ ποιεῖν διὰ τέλος καὶ ἡ φύσις καὶ ἡ θέλησις , ἄλλως μέντοι καὶ ἄλλως . Ἡ γὰρ φύσις ἀγνοοῦσα τὸ τέλος , καὶ τὸν λόγον τοῦ τέλους , καὶ τὴν σχέσιν τοῦ πρὸς τέλος , οὐ δύναται προτιθέναι ἑαυτῇ τέλος , οὔτε αὐτὴν εἰς τὸ τέλος κινεῖν , ἢ τάττειν , ἢ διιθύνειν . Ἄ πάντα προσήκει τῷ θελήσει ποιοῦντι , οὗπέρ ἐστι τὸ νοεῖν καὶ τὸ τέλος . Καὶ τὰ προειρημένα πάντα , ὅθεν τὸ μὲν θελήσει ποιοῦν οὕτω διὰ τέλος ποιεῖ , ὡς καὶ προτιθέναι ἑαυτῷ τὸ τέλος καὶ ἑαυτῷ ἀμηγέπη πρὸς τὸ τέλος κινεῖν τάττον τὰς ἑαυτοῦ ἐνεργείας εἰς αὐτό · ἡ δὲ φύσις εἰς τὸ τέλος τείνει ἰθυνομένη , ὥσπερ καὶ κινουμένη ὑπό τινος νοοῦντος καὶ θέλοντος , ὥσπερ φαίνεται ἐν τῷ βέλει τῷ τείνοντι εἰς ὡρισμένον σκοπὸν , τῷ ἰθύνεσθαι παρὰ τοῦ τοξότου , καθ´ ὃν δὴ τρόπον παρὰ τῶν φιλοσόφων εἴρηται . Ὅτι τὸ τῆς σύσεως ἔργον ἐστὶν ἔργον νοῦ . Ἀεὶ δὲ τοῦ δι´ ἄλλο ἐστὶν ὕστερον τοῦ καθ´ αὐτό , ὅθεν ἀνάγκη τὸ πρῶτον τάττον εἰς τέλος , τάττειν θελήσει . Καὶ οὕτω θελήσει ὁ Θεὸς τὰ κτίσματα εἰς τὸ εἶναι προήνεγκεν . ἔχει ἄρα θέλησιν . Ἔτι ἡφύσις ὥρισται πρὸς ἓν , ἡ δὲ θέλησις πρἰς ὁπότερον , καὶ ἐπεὶ πᾶν τὸ ποιοῦν ποιεῖ ὅμοιον ἑαυτῷ , ἀνάγκη τὴν φύσιν τείνειν εἰς ἐκείνην τὴν ὁμοιότητα , ἤτις ὥρισται πρὸς ἔν . Ἐπεὶ δὲ ἡ ἰσότης τὴν αἰτίαν ἔχει ἀπὸ τῆς ἑνάδος . ἡ δὲ ἀνισότης ἐστίν ἐκ τοῦ πλήθους , ὃ ποικίλως ἔχει · διὸ καί τι ἄλλῳ οὐκ ἔστιν ἴσον , εἰ μὴ ἑνὶ τρόπῳ , ἄνισον δέ ἐστι διαφόροις βαθμοῖς · ἀνάγκῃ τὴν φύσιν ἑαυτῇ ποιεῖν ἀεὶ , εἰ μὴ δι´ ἀσθένειαν τῆς ποιητικῆς δυνάμεως , ἢ τῆς δεκτικῆς καὶ παθητικῆς · ἀνεπιτηδειότης δὲ παθητικῆς δυνάμεως οὐ προστρίβεται τῷ Θεῷ ἑφ´ ὅσον μὴ ἔχει ὕλην ὡς δέδεικται . Οὐδ´ αὖ ἡ ποιητικὴ αὐτοῦ δύναμις ἀσθενεῖ ἄπειρος οὖσα . Ὅθεν τὰ μὲν ὅμοια καὶ ἴσα ἑαυτῷ μόνως φυσικῶς προῖασιν ἀπ´ αὐτοῦ , ὡς ὁ Υἱὸς , καὶ τὸ Πνεῦμα · ἡ δὲ κτίσις ἡ ἄνισος προῖοῦσα οὐ φύσει , ἀλλὰ θελήσει πρόεισιν . Εἰοὶ γὰρ πολλοί , καὶ ἄλλοι ἀνισότητος βαθμοί , καθ´ οὓς ἂν πάντας ἐνεδέχετο τὴν κτίσιν γενέσθαι . θὐ γὰρ οἷόν τε λέγειν τὴν θείαν δύναμιν πρὸς ἑν μόνως Κἐρίζεσθαι ἄπειρον οὖσαν . Ὅθεν ἐπεὶ ἡ θεία δύνεμις οὕτως ἔχει ὡς πρὸς πολλοὺς βαθμοὺς ἀνισότης ἐν τῷ δημιουργεῖν δύνασθαι ἐκτείνεσθαι , μὴ ἐν ὡρισμένῳ βαθμῷ , τὸ δὲ πᾶν κατεσκεύασεν ἐκ τῆς αὐτεξουσιότητος τῆς θελήσεως , πρόεισιν οὐκ ἀνάγ φύσεως · θέλει ἄρα ὁ Θεός .
Lemmas: ὁ πρῶτος τοίνυν ποιέω τίς προσήκω ὁ ἐθέλω τίνω , ὅς μάλιστα προσήκω ὁ δις ἑαυτοῦ ποιέω ὁ . ἔτι ὁ πᾶς ἔχω τίς τέλος . ἐπεί πᾶς ἐν ὁ οὗτι ἀπό αὐτόματος συμβαίνω εἄν , εἰμί μή δήπου λέγω ὁ πρῶτος δημιούργημα μή εἰμί διά τέλος , ἀλ ἐκ ὁ ὑλικός ἀνάγκη , ὁ δέ μετέ αὐτός εἰμί διά τέλος , ὥσπερ καί Δημόκριτος τίθημι ὁ οὐράνιος σῶμα ἀπό αὐτόματος γίγνομαι , ὁ δδʹ ὑποβαίνω ἐκ ὁρίζω αἰτία . ὅπερ ἀνασκευάζω ἐν ὁ δύο ὁ φυσικός διά ὁ ὁ ἀγαθός μή δύναμαι ἀίσσω τάξις μετέχω ὁ χείρων . Ἀνάγκη τοίνυν υμολογεω ἐν ὁ πρόοδος ὁ κτίσμα παρά Θεός εἰμί τίς τέλος σκόπιμος . εὐρίͅσκω ποιέω διά τέλος καί ὁ φύσις καί ὁ θέλησις , ἄλλως μέντοι καί ἄλλως . ὁ γάρ φύσις ἀγνοέω ὁ τέλος , καί ὁ λόγος ὁ τέλος , καί ὁ σχέσις ὁ πρός τέλος , οὖον δύναμαι προτίθημι ἑαυτοῦ τέλος , οὔτε αὐτός εἰς ὁ τέλος κινέω , ἢ τάσσω , ἢ διιθύνω . ὅς πᾶς προσήκω ὁ ἐθέλω ποιέω , ὅσπερ εἰμί ὁ νοέω καί ὁ τέλος . καί ὁ προερέω πᾶς , ὅθεν ὁ μέν ἐθέλω ποιέω οὗτος διά τέλος ποιέω , ὡς καί προτίθημι ἑαυτοῦ ὁ τέλος καί ἑαυτοῦ ἀμῃγέπος πρός ὁ τέλος κινέω τάσσω ὁ ἑαυτοῦ ἐνέργεια εἰς αὐτός · ὁ δέ φύσις εἰς ὁ τέλος τείνω εὐθύνω , ὥσπερ καί κινέω ὑπό τις νοέω καί ἐθέλω , ὥσπερ φαίνω ἐν ὁ βέλος ὁ τείνω εἰς ὁρίζω σκοπός , ὁ εὐθύνω παρά ὁ τοξότης , καθ´ ὅς δή τρόπος παρά ὁ φιλόσοφος εἴρω . ὅτι2 ὁ ὁ σῦσις ἔργον εἰμί ἔργον νόος . ἀείς δέ ὁ δις ἄλλος εἰμί ὕστερος ὁ καθ´ αὐτός , ὅθεν ἀνάγκη ὁ πρῶτος τάσσω εἰς τέλος , τάσσω ἐθέλω . καί οὗτος ἐθέλω ὁ θεός ὁ κτίσμα εἰς ὁ εἰμί προφέρω . ἔχω ἄρα θέλησις . ἔτι ηφυτις ὁρίζω πρός εἷς , ὁ δέ θέλησις Πρίς ὁπότερος , καί ἐπεί πᾶς ὁ ποιέω ποιέω ὅμοιος ἑαυτοῦ , ἀνάγκη ὁ φύσις τείνω εἰς ἐκεῖνος ὁ ὁμοιότης , ὅστις ὁρίζω πρός ἐν . ἐπεί δέ ὁ Ἰσότης ὁ αἴτιος ἔχω ἀπό ὁ ἑνάς . ὁ δέ ἀνισότης εἰμί ἐκ ὁ πλῆθος , ὅς ποικίλως ἔχω · διό καί τίς ἄλλος οὐ εἰμί ἴσος , εἰμί μή εἷς τρόπος , ἄνισος δέ εἰμί διάφορος βαθμός · ἀνάγκη ὁ φύσις ἑαυτοῦ ποιέω ἀεί , εἰμί μή δις ἀσθένεια ὁ ποιητικός δύναμις , ἢ ὁ δεκτικός καί παθητικός · ἀνεπιτηδειότης δέ παθητικός δύναμις οὖον προστρίβω ὁ Θεός ἑφ´ ὅσος μή ἔχω ὕλη ὡς δείκνυμι . Οὐδ αὖος ὁ ποιητικός αὐτός δύναμις ἀσθενής ἤπειρος εἰμί . ὅθεν ὁ μέν ὅμοιος καί ἴσος ἑαυτοῦ μόνος φυσικός πρόειμι ἀπ´ αὐτός , ὡς ὁ υἱός , καί ὁ πνεῦμα · ὁ δέ κτίσις ὁ ἄνισος πρόειμι οὖον φύσις , ἀλλά ἐθέλω πρόειμι . εἴεω γάρ πολύς , καί ἄλλος ἀνισότης βαθμός , καθ´ ὅς εἄν πᾶς ἐνδέχομαι ὁ κτίσις γίγνομαι . θύω γάρ οἷος τε λέγω ὁ θεῖος δύναμις πρός ἑν μόνος Κρίζω ἤπειρος εἰμί . ὅθεν ἐπεί ὁ θεῖος δύναμις οὕτως ἔχω ὡς πρός πολύς βαθμός ἀνισότης ἐν ὁ δημιουργέω δύναμαι ἐκτείνω , μή ἐν ὁρίζω βαθμός , ὁ δέ πᾶς κατασκευάζω ἐκ ὁ αὐτεξουσιότητα ὁ θέλησις , πρόειμι οὐ ἀνάγω φύσις · ἐθέλω ἄρα ὁ Θεός .