cogPG.PG151 525
κηθέντων αὐτοῖς τῇ ὑπερβολῇ τῆς δόξης τῶν φυσικῶν γνωρισμάτων . Καὶ μετ´ ὁλίγα , Ὡς εἶναι τὴν ψυχὴν , καθώς φησιν ὁ μέγας Διονύσιος , εἰκόνα καὶ φανέρωσιν τοῦ ἀφανοῦς φωτὸς , ἔσοπτρον ἀκραιφνὲς , ἀλώβητον , ἄχραντον , ἀκηλίδωτον , εἰσδεχόμενον ὅλην , εἰ θέμις επεῖν τὴν ὡραιότητα τῆς ἀγαθοτύπου θεοειδείας . ἰδοὺ σοι καὶ τρίτον ὁ θεολόγος Μάξιμος , ὡς ὁρᾷς , ἐπεισήγαγε θεολόγον , αὐτὸν ἐκεῖνόν φημι τὸν σοφὸν Διονύσιον , ᾧπερ αὐτὸς ἔλεγεν ἕπεσθαι πρὸ βραχέος , σχέσιν καὶ μίμησιν τὴν ἄσχετον καὶ ἀμίμητον λέγοντι θέωσιν . Εἰ γοῦν ἀληθῶς , καὶ μὴ καθ´ ὑπόκρσιν καὶ ἀπάτην ἀκολουθεῖν σχηματίζειν τὸ , Τοῖς τρισὶν ἕπου νῦν ὁμοῦ μᾶλλον , καὶ διδάσκου καὶ πίστευε τοῖς τε θείοις καὶ ὑψηλοῖς τουτοισὶ λόγοις , τοῖς περὶ του θεώσεώς φημι μυστηρίου , καθ´ ὅσον οἷόν τε . Πρὸς τούτοις πῶς ἄνθρωπος χρηματίζει Θεὸς κατὰ χάριν δι´ ὑπερβάλλουσαν τοῦ μόνου κατὰ φύσιν Θεοῦ φιλανθρωπίαν ; πείρᾳ γὰρ καὶ ἕξει μαθόντες οἱ θεοειδεῖς οὗτοι θεολογοῦσι ταυτὶ , καὶ εὐ λόγοις ἁπλῶς οὐδὲ στοχασμοῖς . Ἐγὼ δέ σοι καὶ τέταρτον καὶ πέμπτον ἐπὶ τούτοις θεολόγους ἐπεισοίσω τῷ λόγῳ τὰ αὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν ὡσαύτως ἐροῦντας ἐν τῷ αὐτῷ δηλαδὴ Πνεύματι , ἵνα τὸν πλοῦτον κἀντεῦθεν καταμάθῃς τῆς χάριτος ἔν τε λόγοις ὡσαύτως καὶ πράγμασιν . Ὁ μέγας τοιγαροῦν Ἀθανάσιος πρὸς τοὺς ἐξ Ἀρείου περὶ τῆς ἐνσάρκου Χριστοῦ λέγων οἰκονομίας , τοιάδε φησίν · Ὁ Λόγος τοῦ Πατρὸς ἑνωθεὶς σαρκὶ γέγονε σὰρξ ,, Τσα οἱ ἄνθρωποι ἑνωθέντες Πνεύματι , γένωνται ἓν Πνεῦμα . Ἀὐτὸς οὖν ἐστι Θεὸς σαρκοφόρος , καὶ ἡμεῖς ἄνθρωποι πνευματοφόροι . Ἀπαρχὴν λαβών ἐκ τῆς οὐσίας τῶν ἀνθρώπων , ἤτις ἐστὶ μορφὴ δούλου , καὶ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γεγονὼς , ἔδωκεν ἡμῖν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ἀπαρχὴν ἀγίου Πνεύματος , ἴυα γενώμεθα οἱ πάντες εἶς υἱὸς Θεοῦ ἐν ὁμοιώματι τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ . Δὐτὸς οὖν ὁ ἀληθινὸς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοὺς πάντας φορεῖ ἡμᾶς , ἵνα πάντες φορέσωμεν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ . Κύριλλος δ´ ὁ σοφὸς , Ἐπεδήμησε , φησὶν , ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος , ἵνα εἰς ἑαυτὸν ἀναλαβὼν τὰ ἀνθρώπινα , τὰ ἐαυτοῦ τῇ φύσει χαρίσηται . Δίδωσι μὲν γὰρ τῇ ἀνθρώπων φύσει τὰ ἑαυτοῦ , ἀναλαμβάνει δὲ τὰ τῆς ἀνθριωπότητος ἴδια . Ἀλλ´ οὔτε ἡμεῖς ἀρνησόμεθα τὴν κατὰ φύσιν δουλείαν , οὔτε μὴν ὁ Υιὸς ἀπολέαει τὸ κατὰ φύσιν ἀξίωμα . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Ὥσπερ ἐστί , φησὶν , ὁμοούσιος ὁ Υἱὸς , οὔτω καὶ συνθελητὴς τῷ ἰδίῳ γεννήτορι . Καὶ ἐμφανίσει ἑαυτὸν τοῖς ὁσίοις οὐ κατὰ μόνην τὴν ἐν εἰδήσει νοουμένην ἐπίγνωσιν , ἀλλ´ ἐξαίρετός τις αὐτοῦ τῆς ἐλλάμψεως ὑπάρξει τρόπος · οἱ μὲν γὰρ ἀπλούστεροι τῶν πιστῶν ἐν ψιλοῖς καὶ ἀζητήτοις λογισμοῖς ἔχουσι τὴν πίστιν , οἱ δὲ τέλειοι τὴν διὰ τοῦ Πνεύματος λήψονται δαδουχίαν , καὶ αὐτὸν ἐν ἑαυτοῖς αὐλισθέντα τὸν Κύριον τοῖς τῆς διανοίας ἐπαθρήσνυσιν ὀφθαλμοῖς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος . Οἷς δὴ καὶ ὁ μέγας αὐθις συνᾴδων Μάξιμος , διττὴν εἶναι τὴν γνῶσίν φησι , τὴν μὲν ἐν λόγῳ κειμένην , καὶ θείοις νοήμασι , κατ´ εἶδος παροῦσαν τὴν αἴσθησιν τῶν νοηθέντων οὐκ ἔχουσαν , τὴν δὲ κατ´ ἐνέργειαν . μόνην ἔχουσαν δίχα λόγου καὶ νοημάτων ἀληθῶν , τὴν κατ´ εἶδος ἀπόλαυσιν . Μακάριον δὲ τὸν θεοειδῆ καὶ θεοφόρον ὄντως , καὶ πλήρη τῶν παντοδαπῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος ποῦ θήσομεν , ὅσῳ καὶ τὸν θεοειδέστατον νοῦν ἐκεῖνον , Ἀντώνιόν φημι τὸν καθηγητὴν ἡμῶν , ἔχει μεθ´ ἑαυτοῦ ὁμιλητής τε , καὶ συνασκητὴς τῶν μεγίστων χρηματίσας ἐκείνῳ ; καὶ δὴ καὶ Συμεώνην μετ´ ἐκεῖνον τὴν εὔλαλον τῷ ὄντι καὶ σοφὴν καὶ ἡδίστην γλῶτταν τῆς Ἐκκλησίας , χρόνοις μὲν ὕστερον παρελθοῦσαν , πάντας δ´ ὁμοῦ σχεδὸν καὶ ἀρχαίους καὶ νέους , ὅσοι δηλαδὴ τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν , καὶ ἱδρῶσι καὶ πόνοις , καὶ λδίοις συνέστησαν αἵμασι , δυνάμει λόγου καὶ Πνεύματος χάριτι κοσμήσασάν τε καὶ ὡραῖσασαν . Τί οὗν σὺν αὐτοῖς τούτοις ὁ θεῖός φησι Μακάριος ; Ἡ τελεία τοῦ Πνεύματος ἔλλαμψις οὐχ οἷον νοημάτων μόνον ἀποκάλυψίς ἐστιν , ἀλλ´ ὑποστατικοῦ φωτὸς ἐν ταῖς ψυχαῖς βεβαία καὶ διηνεκὴς ἔλλαμψις . Τὸ γὰρ , Ὁ εἰπὼν ἐκ σκότους φῶς λάμψαι , ὃς ἔλαμψεν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν · καὶ τὸ , Φώτισιν τοὺς ὀφθαλμούς μου μή ποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον · καὶ τὸ , Ἐξαπόστειλον τὸ φῶς σου καὶ τὴν ἀλήθειάν σου , αὐτά με ὁδηγήσουσιν εἰς ὅρος ἄγιόν σου · καὶ τὸ , Ἐσημειώθη ἐφ´ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου , καὶ πάνθ´ ὅσα τούτοις παρτπλήσια , τὸ αὐτὸ παρίστησι . Καὶ τῷ μακαρίῳ δέ , φησί , Παύλῳ τὸ λάμψαν ἐν τῆ ὁδῷ φῶς , δι´ οὖ καὶ εἰς τρίτον οὐρανὸν ἦρται , καὶ μυστηρίων ἀλαλήτων ἀκουστὴς ἐγένετο , οὐ νοημάτων τις καὶ γνώσεως φωτισμὸς ἦν , ἀλλὰ δυνάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος καθ´ ὑπόστασιν ἐν τῇ ψυχῇ ἔλλαμψις , οὗ τὴν ὑπερβολὴν τῆς λαμπρότητος οἱ τῆς σαρκὸς ὀφθαλμοὶ μὴ διενεγκόντες , ἀπετυφλώθησαν · δι´ οὗ πᾶσά τε γνῶσις ἀποκαλύπτεται , καὶ Θεὸς πρὸς ἀλήθειαν τῇ ἀξίᾳ καὶ φιλουμένῃ ψυχῇ γνωρίζεται . Καὶ πάλιν · Ἐπειδὴ πᾶς λογισμὸς , φησὶ , διὰ φαντασίας αἰσθητῶν τινων εἰσέρχεται ἐν τῇ καρδίᾳ , τότε αὐγάζει αὐτὴν τὸ μακάριον φῶς τῆς θεότητος , Ἐταν πάντη εὐκαιρήση ἀπὸ πάντων , καὶ ἀσχημάτιστος ἐκ τούτων γένηται , εἴπερ ἡ λαμπρότης ἐκείνη κατὰ στέρησιν τῶν πάντων νοημάτων παραφαίνεται τῷ καθαρῷ νῷ . Ἀκούεις , ὡ Γρηγορᾶ , καὶ τούτων ὁμοῦ τῶν θεορφόρων , οα περὶ τοῦ μακαρίου φωτὸς τῆς θεότητος , περὶ αὐτῆς φημι τῆς θεοποιοῦ δωρεᾶς τοῦ Πνεύματος καὶ θεώσεως , ὑπὲρ ἦς καὶ ὁ λόγος ἡμῖν ἄνωθεν , παθόντες τε καὶ μαθόντες φιλοσοφοῦσι , καὶ τὰ τῆς θείας Γραφῆς ἐκεῖνα πρὸς κατηγορίαν τοῦ λόγου προφέροντες ; Δι´ ὧν πάντων ἐξίσης τὸ μήτε τὴν θείαν οὐσίαν ἐκεῖνο πεφυκέναι λαμπρῶς ἀποδείκνυται , μήτε νοημάτων καὶ γνώσεως φωτισμόν τινα καὶ ἀποκάλυψιν , ἀλλ´ ὑποστατικοῦ φωτός φησι βεβαίαν καὶ διηνεκῆ ἐν ταῖς ψυχαῖς ἔλλαμψιν , καὶ δυνάμεως τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος καθ´ ὑπόστασιν ἐν τῆ ψυχῇ ἔλλαμψιν , δι´ οὗ μάλιστα πᾶσά τε γνῶσις , φησιν , ἀποκαλύπτεται , καὶ Θεὸς πρὸς ἀλήθειαν τῆ ἀξίᾳ καὶ φιλουμένῃ ψυχῇ γνωρίζεται . Αὐτὸ τοῦτ´ ἐκεῖνό φημι , περὶ οὕ πλεῖστά τε ἄλλα καὶ κάλλιστὰ
Lemmas: καθίημι αὐτός ὁ ὑπερβολή ὁ δόξα ὁ φυσικός γνώρισμα . καί μετέ ὀλίγος , ὡς εἰμί ὁ ψυχή , καθώς φημί ὁ μέγας Διονύσιος , εἰκών καί φανέρωσις ὁ ἀφανής φάος , ἔσοπτρον ἀκραιφνής , ἀλώβητος , ἄχραντος , ἀκηλίδωτος , εἰσδέχομαι ὅλος , εἰμί θέμις ἔπω ὁ ὡραιότης ὁ ἀγαθότυπος θεοείδεια . ἰδού σύ καί τρίτος ὁ θεολόγος Μάξιμος , ὡς ὁράω , ἐπεισάγω θεολόγος , αὐτός ἐκεῖνος φημί ὁ σοφός Διονύσιος , ὅσπερ αὐτός λέγω ἕπω πρό βραχύς , σχέσις καί μίμησις ὁ ἄσχετος καί ἀμίμητος λέγω θέω . εἰμί γοῦν ἀληθής , καί μή καθ´ ὑπόκρισις καί ἀπάτη ἀκολουθέω σχηματίζω ὁ , ὁ τρεῖς ἕπω νῦν ὁμοῦ μᾶλλον , καί διδάσκω καί πιστεύω ὁ τε θεῖον καί ὑψηλός οὗτος λόγος , ὁ περί ὁ θέωσις φημί μυστήριον , καθ´ ὅσος οἷος τε . πρός οὗτος πῶς ἄνθρωπος χρηματίζω θεός κατά χάρις δις ὑπερβάλλω ὁ μόνος κατά φύσις Θεός φιλανθρωπία ; πείρω γάρ καί ἔχω μανθάνω ὁ θεοειδής οὗτος θεολογέω οὗτος , καί εὕω λόγος ἁπλόος οὐδέ στοχασμός . ἐγώ δέ σύ καί τέταρτος καί πέμπτος ἐπί οὗτος θεολόγος επεισοισος ὁ λόγος ὁ αὐτός περί ὁ αὐτός ὡσαύτως ἐρῶ ἐν ὁ αὐτός δηλαδή πνεῦμα , ἵνα ὁ πλοῦτος ἐντεῦθεν καταμανθάνω ὁ χάρις ἐν τε λόγος ὡσαύτως καί πρᾶγμα . ὁ μέγας τοιγάρ Ἀθανάσιος πρός ὁ ἐκ Ἄρειος περί ὁ ἔνσαρκος Χριστός λέγω οἰκονομία , τοιόσδε φημί · ὁ Λόγος ὁ πατήρ ἑνόω σάρξ γίγνομαι σάρξ ,, τσα ὁ ἄνθρωπος ἑνόω πνεῦμα , γίγνομαι εἷς πνεῦμα . αὐτός οὖν εἰμί θεός σαρκοφόρος , καί ἐγώ ἄνθρωπος πνευματοφόρος . ἀπαρχή λαμβάνω ἐκ ὁ οὐσία ὁ ἄνθρωπος , ὅστις εἰμί μορφή δοῦλος , καί ἐν ὁμοίωμα ἄνθρωπος γίγνομαι , δίδωμι ἐγώ ἐκ ὁ οὐσία ὁ πατήρ ἀπαρχή ἅγιος πνεῦμα , ἴα γίγνομαι ὁ πᾶς εἰμί υἱός Θεός ἐν ὁμοίωμα ὁ υἱός ὁ Θεός . Δὐτὸς οὖν ὁ ἀληθινός υἱός ὁ Θεός ὁ πᾶς φορέω ἐγώ , ἵνα πᾶς φορέω ὁ υἱός ὁ Θεός . Κύριλλος δδʹ ὁ σοφός , ἐπιδημέω , φημί , ὁ ὁ Θεός Λόγος , ἵνα εἰς ἑαυτοῦ ἀναλαμβάνω ὁ ἀνθρώπινος , ὁ ἑαυτοῦ ὁ φύσις χαρίζομαι . δίδωμι μέν γάρ ὁ ἄνθρωπος φύσις ὁ ἑαυτοῦ , ἀναλαμβάνω δέ ὁ ὁ ανθριωποτητη ἴδιος . Ἀλ οὔτε ἐγώ ἀρνέομαι ὁ κατά φύσις δουλεία , οὔτε μήv ὁ υἱός ἀπόλλυμι ὁ κατά φύσις ἀξίωμα . καί πάλιν ὁ αὐτός · ὥσπερ εἰμί , φημί , ὁμοούσιος ὁ υἱός , οὐτάω καί συνθελητὴς ὁ ἴδιος γεννήτωρ . καί ἐμφάνισις ἑαυτοῦ ὁ ὅσιος οὖον κατά μόνος ὁ ἐν εἴδησις νοέω ἐπίγνωσις , ἀλ ἐξαιρετός τις αὐτός ὁ ἔλλαμψις ὑπάρχω τρόπος · ὁ μέν γάρ απλός ὁ πιστός ἐν ψιλός καί ἀζήτητος λογισμός ἔχω ὁ πίστις , ὁ δέ τέλειος ὁ διά ὁ πνεῦμα λαμβάνω δᾳδουχία , καί αὐτός ἐν ἑαυτοῦ αὐλίζομαι ὁ κύριος ὁ ὁ διάνοια ἐπαθρήσνυσιν ὀφθαλμός διά ὁ ἅγιος πνεῦμα . οἷς δή καί ὁ μέγας αὖθις συνᾴδω Μάξιμος , δισσός εἰμί ὁ γνῶσις φημί , ὁ μέν ἐν λόγος κεῖμαι , καί θεῖον νόημα , κατ´ εἶδος πάρειμι ὁ αἴσθησις ὁ νοέω οὐ ἔχω , ὁ δέ κατ´ ἐνέργεια . μόνος ἔχω δίχα λόγος καί νόημα ἀληθής , ὁ κατ´ εἶδος ἀπόλαυσις . Μακάριος δέ ὁ θεοειδής καί θεοφόρος εἰμί , καί πλήρης ὁ παντοδαπής χάρισμα ὁ πνεῦμα ποῦ τίθημι , ὅσος καί ὁ θεοειδής νόος ἐκεῖνος , Ἀντώνιος φημί ὁ καθηγητής ἐγώ , ἔχω μεθ´ ἑαυτοῦ ὁμιλητής τε , καί συνασκητής ὁ μέγας χρηματίζω ἐκεῖνος ; καί δή καί Συμεώνης μετέ ἐκεῖνος ὁ εὔλαλος ὁ εἰμί καί σοφός καί ἡδύς γλῶσσα ὁ ἐκκλησία , χρόνος μέν ὕστερος παρέρχομαι , πᾶς δδʹ ὁμοῦ σχεδόν καί ἀρχαῖος καί νέος , ὅσος δηλαδή ὁ Χριστός ἐκκλησία , καί ἱδρόω καί πόνος , καί λδίοις συνίστημι αἷμα , δύναμις λόγος καί πνεῦμα χάρις κοσμέω τε καί ὁράω . τις ἐν σύν αὐτός οὗτος ὁ θεῖος1 φημί Μακάριος ; ὁ τέλειος ὁ πνεῦμα ἔλλαμψις οὐ οἷος νόημα μόνος ἀποκάλυψις εἰμί , ἀλ υποστατικός φάος ἐν ὁ Ψυχή βέβαιος καί διηνεκής ἔλλαμψις . ὁ γάρ , ὁ εἶπον ἐκ σκότος φάος λάμπω , ὅς λάμπω ἐν ὁ Καρδία ἐγώ · καί ὁ , φώτισις ὁ ὀφθαλμός ἐγώ μή ποτός ὑπνόω εἰς θάνατος · καί ὁ , ἐξαποστέλλω ὁ φάος σύ καί ὁ ἀλήθεια σύ , αὐτός ἐγώ ὁδηγέω εἰς ὅρος ἅγιος σύ · καί ὁ , σημειόω ἐφίημι ἐγώ ὁ φάος ὁ πρόσωπον σύ , καί πάνθος ὅσος οὗτος παρτπλήσια , ὁ αὐτός παρίστημι . καί ὁ μακάριος δέ , φημί , Παῦλος ὁ λάμπω ἐν τῆ ὁδός φάος , δις οὖον καί εἰς τρίτος οὐρανός ἀείρω , καί μυστήριον ἀλαλητός ἀκουστής γίγνομαι , οὖον νόημα τις καί γνῶσις φωτισμός εἰμί , ἀλλά δύναμις ὁ ἀγαθός πνεῦμα καθ´ ὑπόστασις ἐν ὁ Ψυχή ἔλλαμψις , ὅς ὁ ὑπερβολή ὁ λαμπρότης ὁ ὁ σάρξ ὀφθαλμός μή διαφέρω , ἀποτυφλόω · δις ὅς πᾶς τε γνῶσις ἀποκαλύπτω , καί θεός πρός ἀλήθεια ὁ ἄξιος καί φιλέω Ψυχή γνωρίζω . καί πάλιν · ἐπεί πᾶς λογισμός , φημί , διά φαντασία αἰσθητής τίνω εἰσέρχομαι ἐν ὁ Καρδία , τότε αὐγάζω αὐτός ὁ μακάριος φάος ὁ θεότης , ὅς πάντῃ εὐκαιρέω ἀπό πᾶς , καί ἀσχημάτιστος ἐκ οὗτος γίγνομαι , εἴπερ ὁ λαμπρότης ἐκεῖνος κατά στέρησις ὁ πᾶς νόημα παραφαίνω ὁ καθαρός νάω . ἀκούω , εἰμί Γρηγορά , καί οὗτος ὁμοῦ ὁ θεορφοροος , ὄα περί ὁ μακάριος φάος ὁ θεότης , περί αὐτός φημί ὁ θεοποιέω δωρεά ὁ πνεῦμα καί θέωσις , ὑπέρ εἰμί καί ὁ λόγος ἐγώ ἄνωθεν , πάθος τε καί μανθάνω φιλοσοφέω , καί ὁ ὁ θεῖος γραφή ἐκεῖνος πρός κατηγορία ὁ λόγος προφέρω ; Δις ὅς πᾶς ἐξίσης ὁ μήτε ὁ θεῖος οὐσία ἐκεῖνος φύω λαμπρῶς ἀποδείκνυμι , μήτε νόημα καί γνῶσις φωτισμός τις καί ἀποκάλυψις , ἀλ υποστατικός φάος φημί βέβαιος καί διηνεκής ἐν ὁ Ψυχή ἔλλαμψις , καί δύναμις ὁ ἀγαθός πνεῦμα καθ´ ὑπόστασις ἐν τῆ Ψυχή ἔλλαμψις , δις ὅς μάλιστα πᾶς τε γνῶσις , φημί , ἀποκαλύπτω , καί θεός πρός ἀλήθεια τῆ ἄξιος καί φιλέω Ψυχή γνωρίζω . αὐτός τοῦτος ἐκεῖνος φημί , περί ἕ πλεῖστος τε ἄλλος καί κάλλιστα