cogPG.PG151 432
Πνεῦμα τὸ ἅγιον , καθ´ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προσώπου μόνου λεγόμενα . Τοῦτο καὶ γάρὰστιν ἄντικρυς τὸ σχέσει μὲν διακρίνεσθαι μόνῃ τὴν ἁγίαν Τριάδα , τὴν δὲ σχέσιν ἐκείνην κατὰ τὸν Γρηγορᾶν πρᾶγμα μηδαμῶς εἶναι , μᾶλλον δὲ μηδὲ εἶναι καθάπαξ , πλὴν μόνης φωνῆς ψιλῆς , ὁ δὴ καὶ προϊὼν αὐτὸς διὰ τῶν ἑαυτοῦ λόγων δείξει , καθάπερ ἔφην . ἡμᾶς δὴαναγκαῖονήδηιτὸν παρὰ θείας ἑνώσεώς τε καὶ διακρίσεως κατὰ τὰ ὑπασχημένα πλατύτερον λόγον ἐκθέσθαι , καὶ διδάξαι τὸν φιλόσοφον τοῦτον εὐαγγελικήν τε καὶ ἀποστολικὴν ἄνωθεν δόξαν τε , καὶ νομοθεσίαν οὗσαν τὸ ἡνωμένον ὁμοῦ , καὶ διακεκριμένον τῆς ἱερᾶς θεολογίας . Θὐ τὸ κατὰ τὴν θείαν οὐσίαν φημὶ μόνον , καὶ τὰς τρεῖς θεαρχικὰς ὑποστάσεις , ἢ τὰ πρόσωπα , ἀλλὰ καὶ τὸ κατὰ τὴν θείαν οὐσίαν , καὶ τὴν ταύτης οὐσιώδη ἐνέργειάν τε καὶ δύναμιν , ἢ τὰς ἐνεργείας καὶ τὰς δυνάμεις , ἐπειδὴ καὶ ἑνικῶς ὁμοῦ καὶ πληθυντικῶς παρὰ τῶν θεολόγων ἡ τοῦ Θεοῦ φυσικὴ δύναμις καὶ ἐνέργεια προάγεται , καθὰ δὴ καὶ τοῦ λόγου προῖόντος ἡμᾶς διδάσκουσι κάλλιστα . Μᾶλλον δ´ ὁ μὲν φιλόσοφος οὐκ ἔτ´ ἂν οὔτε διδάσκεσθαι καὶ μανθάνειν , οὔτε μεταμανθάνειν ἔχοι τὰ κακῶς αὐτῷ καὶ γνωσθέντα , καὶ δόξαντα · πάλαι γὰρ ἔδει ταῦτα ζητεῖν παρά τῶν εἰδότων , καὶ μανθάνειν ἀφιλονείκως ἃ μὴ μεμάθηκεν . Ἀλλὰ τότε μὲν τὸ μανθάνειν ἀφεὶς εὐσεβῶς , κατὰ τῶν διδασκάλων δυσσεβῶς καὶ χεῖρα καὶ γλῶτταν ἐπῆρε , κατὰ πάσης θεολογίας καὶ πάντων ἱερῶν διδασκάλων μετὰ πολλῆς τῆς ἀπονοίας χωρήσας , καὶ στήλην σχεδὸν πάσης αἱρέσεως , ὡς μὴ ὥφελε , τὰ οἰκεῖα ταῦτα συγγράμματα καταλελοικώς . Νῦν δὲ παρὰ τοὺς πλείους γενόμενος , καὶ τὴν τελευταίαν , οἴμοι ! σιγήσας σιγὴν , καὶ μήτ´ ἀκούειν , μήτε λέγειν , μήτε μεταμανθάνειν τε , καὶ μανθάνειν ἔχων μηδοτιοῦν , ἀνόνητα μετὰ τῶν οἰκείων ἐταίρων τε καὶ μυσταγωγῶν μετακλαύσεται , οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ φημὶ μόνον , καὶ τῆς οἰκείας ἀπωλείας , ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλέον ὑπὲρ ὧν ἐδίδαξε , καὶ διέστρεψε κάκιστα καὶ λόγοις , καὶ γράμμασιν , ὃ δὴ καὶ τῶν ἄλλων πάντων βαρύτατον . Οὐαὶ γὰρ , φησὶν , ὁ κοτίζων τὸν πλησίον ἀνατροπὴν θολεράν · καὶ μάλιστα τῶν μετηλλαχότων κατ´ ἐκεῖνον τὸν βίον καὶ σὺν τῇ παρούσῃ ζωῇ , καὶ τὴν ἐλπίδα , φεῦ ! ἀπολωλεκότων τῆς μεταμελείας τε καὶ τῆς διορθώσεως . Πρὸς μὲν οὕν ἐκείνους οὐδὲν , ὅπερ ἔφην , ὁ λόγος · ἀναγκαῖος δ´ ὡς οἶμαι πρὸς τοὺς περιόντας τούτους τῶν ἀδελφῶν . Καλῶ γὰρ ἀδελφοὺς ἔτι τὴν κοινὴν κεφαλὴν , καὶ Πατέρα διὰ φιλανθρωπίαν , καὶ τὴν κλῆσιν , καὶ τὴν ἄρρητον ἐκείνην μυσταγωγίαν αἰδούμενος , καὶ ἅμα τῷ τῶν τοιούτων ἀκούειν τέως αὐτοὺς ἐθέλειν , ἐλπίδας ὁρῶν ἡμῖν ἀγαθὰς διδόντας περὶ τοῦ μέλλοντος . Περὶ ἡνωμένης καὶ διακεκριμένης θεολογίας , καὶ περὶ διαφορᾶς ἐδικῶς αὖθις θείας οὐσίας καὶ ἐνεργείας , καὶ δὴ καὶ περὶ τοῦ αὐτῶν ἡνωμένου , καὶ ὅτι ἢ μέν ἕνωσις αὐτῶν πράγματι θεωρεῖται κατὰ τοὺς θεολόγους , ἡ διαφορὰ ἐπινοίᾳ · αἱ δὲ τούτων ἀποδείξεις ἔκ τε Διονυσίου καὶ Ἰερουέου τῶν διαδόχων τῶν ἀποστόλων ἐκ τῶν θείων Γραφῶν , ἀπὸ τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων , καὶ τινων ἀπὸ μέρους θεολόγων διδασκάλων . Νῦν δ´ ἐπὶ τὴν θείαν καὶ ὑπερφυὰ τῆς θεότητος ἕνωσίν τε καὶ διάκρισιν ἰόντες τῷ λόγῳ , εἰ μέν τι τῶν οἰκείων λογισμῶν ἐσκοποῦμεν καὶ λόγων , τολμηροί τινες ἂν ἦμεν καὶ θρασεῖς ὄντως , τοῖς ὑπὲρ ἡμᾶς πολλῷ τινι τῷ μέσῳ καὶ καθ´ ὑπερβολὴν ἀσκόπως ἐπιχειροῦντες · ἐπεὶ δὲ τὰ τῆς θείας θεολογίας παρὰ τῶν θεολόγων ἐκείνης λαβόντες καθόσον ἐφικτὸν ταῖς προκειμέναις προσαρμόζομεν ὑποθέσεσι καὶ τοῖς λόγοις , ἐκεῖνα καὶ νῦν ἐροῦμεν , ὅσαπερ ἂν ἀκοῦσαι δυνηθείημεν , πρὸς τῆς ἐκείνων ὁδηγούμενοι χειραγωγίας τε καὶ θεολογίας εἰς τὴν ἀπλανῆ τῶν θείων λόγων ἀλήθειαν . Οὐχ ὅτι μὴ τὰ προγραφέντα καὶ ὁρισθέντα τῷ ἱερῷ τῶν Πατέρων ἐκείνῳ συλλόγῳ πρὸς τὸν σκοπὸν ἱκανῶς ἔσχε , πῶς γάρ ; ἀλλ´ ὅτι νῦν μετὰ τοὺς θείους λόγους ἐκείνους καὶ τὴν λαμπρὰν τῶν ζητουμένων ἀπόδειξιν λέγειν τι καὶ γράφειν οἱ περὶ τὸν Γρηγορᾶν ἔδοξάν τισι . Πρὸς μὲν ἐκείνους καὶ τὴν τῶν πραγμάτων ἀλήθειαν τὸ παράπαν οὐδὲ γρῦ φασιν οἱ ἐκείνων σοφοί · πλὴν ὅτι τοῖς βουλομένοις ἐκείνων ἀκούειν , καὶ τοῖς τοῦ Βαρλαάμ τε καὶ Ἀκινδύνου πως ἥδεσθαι , τέως τι λέγειν ἔδοξαν . Διὰ τοῦτο καὶ πρὸς αὐτὴν ἐκείνην τὴν τῶν θείων Γραφῶν οἰονεὶ κορυφὴν καὶ ἀκρώρειαν , εὐαγγελιστάς φημι καὶ ἀποστόλους , Φαὶ δὴ καὶ τοὺς τούτων ὁμιλητάς τε καὶ διαδόχους , νῦν δέον ἀναδραμεῖν , καὶ παρὰ τῆς ἀποστολικῆς θεολογίας τε καὶ διδασκαλίας ἀκοῦσαι , εἰ τίς ἑστιν ἕνωσις τε καὶ διάκρισις ἐπὶ τῆς ] θεότητος , καὶ τίς αὔτη , καὶ τί μὲν περὶ αὐτῆς τοὺς τῆς ἐκκλησίας ἀπλανῶς τε καὶ θεοπρεπῶς λέγειν δεῖ καὶ φρονεῖν , τί δὲ σιωπᾷν αὐθις κατὰ θείους δηλαδὴ νόμους Τίνες δ´ ἂν εἴεν ἄλλοι πρῶτοι τῶν θείων εὐαγγελιστῶν τε καὶ ἀποστόλων ἀκροαταὶ καὶ μύσται καὶ σοφοὶ μὲν τὰ θεῖα , σοφοὶ δὲ τὰ ἀνθρώπινα , θεολογίας δὲ καὶ θεωρίας ἐπὶ τοσοῦτον ἀναδραμόντες , ὡς μὴ μόνον μαθεῖν κατ´ αὐτοὺς ἐκείνους εἰπεῖν , ἀλλὰ καὶ παθεῖν ὑπερφυῇς τὰ θεῖα , καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἀποστόλων αὐτοὶ
Lemmas: πνεῦμα ὁ ἅγιος , καθ´ εἷς καί ὁ αὐτός πρόσωπον μόνος λέγω . οὗτος καί γάρὰστιν ἄντικρυς ὁ σχέσις μέν διακρίνω μόνος ὁ ἅγιος Τριάς , ὁ δέ σχέσις ἐκεῖνος κατά ὁ Γρηγορᾶς πρᾶγμα μηδαμῶς εἰμί , μᾶλλον δέ μηδέ εἰμί καθάπαξ , πλήν μόνος φωνή ψιλός , ὁ δή καί προέρχομαι αὐτός διά ὁ ἑαυτοῦ λόγος δείκνυμι , καθάπερ φημί . ἐγώ δηαναγκαιονηδηιος παρά θεῖος ἕνωσις τε καί διάκρισις κατά ὁ ὑπέχω πλατύς λόγος ἐκτίθημι , καί διδάσκω ὁ φιλόσοφος οὗτος εὐαγγελικός τε καί ἀποστολικός ἄνωθεν δόξα τε , καί νομοθεσία ὕω ὁ ἑνόω ὁμοῦ , καί διακρίνω ὁ ἱερός θεολογία . θύω ὁ κατά ὁ θεῖος οὐσία φημί μόνος , καί ὁ τρεῖς θεαρχικός ὑπόστασις , ἢ ὁ πρόσωπον , ἀλλά καί ὁ κατά ὁ θεῖος οὐσία , καί ὁ οὗτος οὐσιώδης ἐνέργεια τε καί δύναμις , ἢ ὁ ἐνέργεια καί ὁ δύναμις , ἐπεί καί ἑνικός ὁμοῦ καί πληθυντικός παρά ὁ θεολόγος ὁ ὁ Θεός φυσικός δύναμις καί ἐνέργεια προάγω , καθά δή καί ὁ λόγος προῖω ἐγώ διδάσκω καλῶς . μᾶλλος δδʹ ὁ μέν φιλόσοφος οὐ τείνω εἄν οὔτε διδάσκω καί μανθάνω , οὔτε μεταμανθάνω ἔχω ὁ κακῶς αὐτός καί γιγνώσκω , καί δόξα · πάλαι γάρ ἐσθίω οὗτος ζητέω παρά ὁ οἶδα , καί μανθάνω ἀφιλόνεικος ὁ μή μανθάνω . ἀλλά τότε μέν ὁ μανθάνω ἀφίημι εὐσεβής , κατά ὁ διδάσκαλος δυσσεβῶς καί χείρ καί γλῶσσα ἐπαίρω , κατά πᾶς θεολογία καί πᾶς ἱερός διδάσκαλος μετά πολύς ὁ ἀπόνοια χωρέω , καί στήλη σχεδόν πᾶς αἵρεσις , ὡς μή ὀφείλω , ὁ οἰκεῖος οὗτος σύγγραμμα καταλύω . νῦν δέ παρά ὁ πλείων γίγνομαι , καί ὁ τελευταῖος , οἴμοι ! σιγάω σιγή , καί μῆτε ἀκούω , μήτε λέγω , μήτε μεταμανθάνω τε , καί μανθάνω ἔχω μηδοτιοῦν , ἀνόνητος μετά ὁ οἰκέω ἑταῖρος τε καί μυσταγωγός μετακλαίω , οὐ ὑπέρ ἑαυτοῦ φημί μόνος , καί ὁ οἰκεῖος ἀπώλεια , ἀλλά καί πολύς πλέω ὑπέρ ὅς διδάσκω , καί διαστρέφω κακός καί λόγος , καί γράμμα , ὅς δή καί ὁ ἄλλος πᾶς βαρύς . οὐαί γάρ , φημί , ὁ κοτίζω ὁ πλησίος ἀνατροπή θολερός · καί μάλιστα ὁ μεταλλάσσω κατ´ ἐκεῖνος ὁ βίος καί σύν ὁ πάρειμι ζωή , καί ὁ ἐλπίς , φεῦ ! ἀπόλλυμι ὁ μεταμέλεια τε καί ὁ διόρθωσις . πρός μέν οὖν ἐκεῖνος οὐδείς , ὅσπερ φημί , ὁ λόγος · ἀναγκαῖος δδʹ ὡς οἴομαι πρός ὁ περίειμι οὗτος ὁ ἀδελφός . καλῶς γάρ ἀδελφός ἔτι ὁ κοινός κεφαλή , καί πατήρ διά φιλανθρωπία , καί ὁ κλῆσις , καί ὁ ἄρρητος ἐκεῖνος μυσταγωγία αἰδέομαι , καί ἅμα ὁ ὁ τοιοῦτος ἀκούω τέως αὐτός ἐθέλω , ἐλπίς ὁράω ἐγώ ἀγαθός δίδωμι περί ὁ μέλλω . περι ἑνόω καί διακρίνω θεολογία , καί περί διαφορά ἐδικός αὖθις θεῖος οὐσία καί ἐνέργεια , καί δή καί περί ὁ αὐτός ἑνόω , καί ὅτι ἢ μέν ἕνωσις αὐτός πρᾶγμα θεωρέω κατά ὁ θεολόγος , ὁ διαφορά ἐπίνοια · ὁ δέ οὗτος ἀποδείκνυμι ἐκ τε Διονύσιος καί ιερουεω ὁ διάδοχος ὁ ἀπόστολος ἐκ ὁ θεῖον Γραφής , ἀπό ὁ οἰκουμενικός σύνοδος , καί τίνω ἀπό μέρος θεολόγος διδάσκαλος . νῦν δδʹ ἐπί ὁ θεῖος καί ὑπερφυής ὁ θεότης ἕνωσις τε καί διάκρισις εἶμι ὁ λόγος , εἰμί μέν τίς ὁ οἰκέω λογισμός σκοπέω καί λόγος , τολμηρός τις εἄν εἰμί καί θρασύς εἰμί , ὁ ὑπέρ ἐγώ πολύς τις ὁ μέσος καί καθ´ ὑπερβολή ἄσκοπος ἐπιχειρέω · ἐπεί δέ ὁ ὁ θεῖος θεολογία παρά ὁ θεολόγος ἐκεῖνος λαμβάνω καθόσον ἐφικτός ὁ πρόκειμαι προσαρμόζω ὑπόθεσις καί ὁ λόγος , ἐκεῖνος καί νῦν εἴρω , ὅσος εἄν ἀκούω δύναμαι , πρός ὁ ἐκεῖνος ὁδηγέω χειραγωγία τε καί θεολογία εἰς ὁ ἀπλανῆ ὁ θεῖον λόγος ἀλήθεια . οὐχ ὅτι μή ὁ προγράφω καί ὁρίζω ὁ ἱερός ὁ Πατέρων ἐκεῖνος σύλλογος πρός ὁ σκοπός ἱκανῶς ἔχω , πῶς γάρ ; ἀλ ὅτι νῦν μετά ὁ θεῖος λόγος ἐκεῖνος καί ὁ λαμπρός ὁ ζητέω ἀπόδειξις λέγω τίς καί γράφω ὁ περί ὁ Γρηγορᾶς δοκέω τις . πρός μέν ἐκεῖνος καί ὁ ὁ πρᾶγμα ἀλήθεια ὁ παράπαν οὐδέ γρῦ φημί ὁ ἐκεῖνος σοφός · πλήν ὅτι ὁ βούλομαι ἐκεῖνος ἀκούω , καί ὁ ὁ Βαρλαάμ τε καί Ἀκίνδυνος πως ἥδομαι , τέως τίς λέγω δοκέω . Ζεύς οὗτος καί πρός αὐτός ἐκεῖνος ὁ ὁ θεῖον Γραφής οἱονεί κορυφή καί ἀκρώρεια , εὐαγγελιστής φημί καί ἀπόστολος , φή δή καί ὁ οὗτος ὁμιλητής τε καί διάδοχος , νῦν δήω ἀνατρέχω , καί παρά ὁ ἀποστολικός θεολογία τε καί διδασκαλία ἀκούω , εἰμί τίς εἱμί ἕνωσις τε καί διάκρισις ἐπί ὁ ] θεότης , καί τίς οὗτος , καί τίς μέν περί αὐτός ὁ ὁ ἐκκλησία ἀπλανῶς τε καί θεοπρεπῶς λέγω δεῖ καί φρονέω , τίς δέ σιωπάω αὖθις κατά θεῖος δηλαδή νόμος τίνω δδʹ εἄν ἄγω ἄλλος πρῶτος ὁ θεῖον εὐαγγελιστής τε καί ἀπόστολος ἀκροατής καί μύστης καί σοφός μέν ὁ θεῖον , σοφός δέ ὁ ἀνθρώπινος , θεολογία δέ καί θεωρία ἐπί τοσοῦτος ἀνατρέχω , ὡς μή μόνος μανθάνω κατ´ αὐτός ἐκεῖνος εἶπον , ἀλλά καί πάσχω υπερφυής ὁ θεῖον , καί διά οὗτος καί ἀπόστολος αὐτός