cogPG.PG151 445
καὶ ὑπάρχει μὲν τοῦ Θεοῦ ἡ οὐσία , ἐνυπάρχει δὲ ἡ βουλὴ , ἄλλη ἄρα ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ , καὶ ἄλλη ἡ βουλή - Καὶ αὖθις · Τὸ βούλεσθαι ἢ οὐσία ἐστὶν , ἢ πρόσεστι τῇ οὐσίᾳ . Ἀλλ´ εἰ μὲν οὐσία ἐστὶν , οὐκι ἔστιν ὁ βουλόμενος · εἰ δὲ πρόσεστι τῇ οὐσίᾳ , ἐξ ἀνάγκης ἄλλο καὶ ἄλλο ἐστίν . Οὐκ ἔστι γὰρ τὸ ὃν καὶ τὸ προσὸν ταυτόν . Καὶ πάλιν · Εἰ πολλὰ μὲν βούλεται ὁ Θεὸς , πολλὰ δὲ οὐκ ἔστι , οὐκ ἄρα ταυτὸν παρὰ Θεῷ τὸ εἶναι καὶ τὸ βούλεσθαι . Καὶ τοιαῦτα μὲν ὁ διδάσκαλος . Ὅτι δὲ τὸ βούλεσθαι καὶ ἡ βουλὴ ἐνέργεια καὶ κίνησίς ἐστιφυσικὴ , κἀκ πολλῶν μὲν ἑτέρων δῆλονδείκνυσι δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης , ὁ Σύρος φημὶ , ἐν ἕκτῳ καὶ τριακοστῷ κεφαλαίῳ τῶν Θεολογικῶν , ὃ δὴ καὶ ὁ τῶν Πατέρων φθάσας ἐδήλωσε τόμος . Κύριλλος δὲ ὁ σοφὸς κατ´ ἐπίνοιαν ἐπὶ Θεοῦ φησι τὸ συμβεβηκός . Οὐ γὰρ οὐσία τὸ ἀγέννητον , ἢ τὸ ἄφθαρτον , ἢ τὸ ἀθανάτον , ἢ τὸ ἀόρατον . Εἰ γὰρ ἕκαστον τούτων οὐσίαν σημαίνει , ἐκ τοσούτων οὐσιῶν σύγκειται ὁ Θεὸς ὅσαπερ ἂν αὐτῷ φυσικῶς προσόντα φαίνηται . Εἰ τοίνυν οὐχ ὅσα προσεῖναι λέγεται κατὰ φύσιν τῷ Θεῷ , ταῦτα πάντα ἔσται αὐτῷ καὶ οὐσία , λείπεται λέγειν αὐτῇ τῇ οὐσίᾳ συμβεβηκέναι , μέχρι μόνης φωνῆς οὕτω νοούμενα · οὐκ ἔχει γὰρ ἡ ἀνθρώπου φύσις μεῖζόν τι τῶν καθ´ ἑαυτὴν λέγειν ἐπὶν Θεοῦ . Δ ὸ δὴ τοῖς ἰδίοις ἤθεσιν ἐπ´ αὐτοῦ κεχρήμεθα , τὰ καθ´ ἑαυτοὺς μειζόνων ὑποδείγματα ποιούμενοι , ὥσπερ οἱ ἐν μικρῷ πίνακι οὐράνιον καταγράφοντες κύκλον . Εἰ δὲ ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον , καὶ οὐδεὶς ἀντερεῖ ποτε λόγος , πρόδηλον , ὡς ἡ μὲν Ἐκκλησία ,, τὸ διάφορον κπὶ εἰδυῖα τῆς τοῦ Θεοῦ οὐσίας καὶ ἐνεργείας , καὶ κηρύττουσα καλῶς τε καὶ εὐσεβῶς , μετὰ τῶν μαθητῶν ἕστηκε τῶν τοῦ Χριστοῦ , καὶ αὐτοῦ δέ φημι τούτου τοῦ μόνου καθηγητοῦ ταύτης τε κἀκείνων · οἱ δ´ ἐκεῖνα κακῶς εἰδότες καὶ λέγοντες βλασφημοῦσιν ἄντικρυς εἰς Χριστὸν Ἰουλιανῶ τε καὶ Ἕλλησιν ἑαυτοὺς συντάξαντες κάκιστα . Βασίλειος μὲν οὖν ὁ μέγας πρὸς Εὐνόμιον τὸν Ἀρείου διάδοχον γράφων , Δυνάμεως , φησὶ , καὶ σοφίας καὶ τέχνης , οὐχὶ δὲ τῆς οὐσίας αὐτῆς , ἐνδεικτικά ἐστι τὰ ποιήματα , καὶ οὐδὲ αὐτὴν πᾶσαν τοῦ δημιουργοῦ τὴν δύναμιν ἀναγκαίως παρίστησιν . ἐνδεχόμενον ποτε τὸν τεχνίτην μὴ πᾶσαν ἑαυτοῦ τὴν ἰσχὺν ἐναποθέσθαι ταῖς ἐνεργείαις , ἀλλ´ ὑφειμένοις πολλάκις ἐπὶ τῶν ἔργων τῆς τέχνης τοῖς τόνοις χρήσασθαι . Εἰ δὲ καὶ ὅλην τὴν δύναμιν ἐπὶ τὸ ἔργον ἀνακινήσειε , καὶ οὕτως ἄν ὑπάρχοι τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ διὰ τῶν ἔργων ἀναμετρεῖσθαι , οὐχὶ δὲ τὴν οὐσίαν , ἤτις ποτέ ἐστι καταλαμβάνεσθαι . Πρὸς δ´ Ἀμφιλόχιον τὸν ἰερὸν ἐπιστέλλων αὖθις , Τοσούτων , φησί , τῶν ἀπηριθμημένων ὄντων , περὶ τὸν Θεὸν δηλονότι , πότερον ταῦτα μιᾶς οὐσίας ὀνόματα , καὶ ἰσοδυναμεῖ ἀλλήλοις τὸ φοβερὸν αὐτοῦ , καὶ τὸ φιλάνθρωπον , καὶ τὸ δίκαιον , καὶ τὸ δημιουργικὸν , τὸ προγνωστικὸν , καὶ τὸ ἀν αποδοτικὸν , τὸ μεγαλείον , καὶ τὸ προνοητικὸν , ἢ ὅπερ ἂν τούτων εἴπωμεν , οὐ τὴν οὐσίαν δηλοῦμεν · Εἴπερ γὰρ τοῦτο λέγουσι , μὴ ἐρωτάτωσαν , εἰ τὴν οσίαν οἰδαμεν τοῦ Θεοῦ , ἀλλὰ πυνθανέσθωσαν φιλάνθρωπον . Ταῦτα ὁμολογοῦμεν εἰδέναι . Εἰ δὲ ἄλλο τι λέγουσι τὴν οὐσίαν , μὴ παραλογιζέσθωσαν ἡμᾶς διὰ τῆς ἁπλότητος . Αὐτοὶ γὰρ ὡμολόγησαν ἄλλο καὶ ἄλλο εἶναι τήν τε οὐσίαν , καὶ τῶν ἀπηριθμημένων ἕκαστον , ἀλλ´ αἱ μὲν ἐνέργειαι ποικλαι , ἡ δὲ οὐσία ἀπλῆ . Ἡμεῖς δὲ ἐκ μὲν τῶν ἐνεργειῶν γινώσκειν λέγομεν τὸν Θεὸν ἡμῶν , τῇ δὲ οὐσίᾳ αὐτοῦ προσεγγίζειν οὐχ ὑπισχνούμεθα . Δἰ μὲν ἐνέργειαι αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς καταβαίνουσιν , ἡ δὲ οὐσία αὐτοῦ μένει ἀπρόσιτος . Καὶ αὐθις · Εἵπερ εἰς τὴν οὐσίαν ἅπαντα φέροντες τὰ θεῖα ὀνόματα καταθήσομεν , οὐχὶ μόνον σύνθετον , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομοιομερῶν συγκείμενον τὸν Θεὸν ἀποδείξομεν , διὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλούφ´ ἑκάστου τῶν ὀνομάτων σημαίνεσθαι . Καὶ πάλιν · Ἄλλο μὲν ἡ οὐσία , ἧς οὔπω λόγος μηνυτὴς ἐξευρέθη , ἑτέρα δὲ τῶν περὶ αὐτὴν ὀνομάτων ἡ σημασία , ἐξ ἐνεργείας τινὸς ἢ ἀξίας ὀνομαζομένων . Ὁ δὲ τῆς θεολογίας ἐπώνυμος , Γρηγόριος ὁ μέγας φημὶ , Ἡ καὶ τὸ ἀθάνατον , φησὶ πρὸς Ἀρειανοὺς , καὶ τὸ ἄκακον , καὶ τὸ ἀναλλοίωτον οὐσία Θεοῦ · ἀλλ´ εἰ τοῦτο , πολλαὶ οὐσίαι Θεοῦ , καὶ οὐ μία · ἢ σύνθετον ἐκ τούτων τὸ Θεῖον . Οὐ γὰρ ἀσυνθέτως ταῦτα , εἴπερ οὐσίαι . Καὶ πάλιν · Οὐ γὰρ δὴ τοῦτο φύσις αὐτῷ ἡ ἁπλότης , εἴπερ μηδὲ τοῖς συνθέτοις τὸ εἶναι μόνον συνθέτοις . Καὶ αὖθις · Ἄλλο γεννῶν καὶ γέννησις , θέλων καὶ θέλησις , λέγων καὶ λόγος , εἰ μὴ μεθύομεν · τὰ μὲν ὁ κινούμενος , τὰ δὲ οἷον ἡ κίνησις . Τί δὲ καὶ ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος πρὸς τὸν αὐτόν φησι γράφων Εὐνόμιον ; Καθάπερ τοίνυν , φησί , κριτήν , ἢ μακρόθυμον παρὰ τοῦ Δαβὶδ εἶναι τὸν Θεὸν διδαχθέντες , οὐ τὴν θείαν οὐσίαν , ἀλλὰ τί χρὴ περὶ τὸ ὑποκείμενον νοεῖν ἐδιδάχθημεν , τὸ δὲ κατ´ οὐσίαν ὅ τιπέρ ἐστιν , οὐδὲν ἦττον ἐν ἀδήλῳ μένει , οὔτω καὶ τῆς ἁγίας Γραφῆς , τὰ μὲν λοιπὰ τῶν θείων ὀνομάτων κατὰ τοῦ ὄντος κατηγορούσης , αὐτὸ δὲ τὸ ὃν ἀκατονόμαστον τῷ Μωϋσεῖ παραδεικνύσης . Ὁ τοίνυν τοῦ ὄντος ἐκκαλύπτων τὴν φύσιν μὴ τὰ περὶ τὸ ὓν διεξιέτω , ἀλλ´ αὐτὴν ἡμῖν φανερούτω δι´ ὧν λέγει τὴν φύσιν . Πᾶν γὰρ ὅ τιπερ ἂν εἴποις ὄνομα , περὶ τὸ ὄν ἐστιν , οὐκ ἐκεῖνό ἐστιν , ἀγαθὸς , ἀγέννητος , ἄφθαρτος · ἀλλὰ τὸ ἔστιν ἑκάστου τούτων οὐκ ἀπολείπεται . Τούτου τοίνυν τοῦ ὄντος ἀγαθοῦ , καὶ ὄντος ἀγεννήτου , καθό ἐστι τλν λόγον τις ἀποδώσειν ἐπαγγειλάμενος , μάταιος ἂν εἴη , τὰ μὲν ἐπιθεωρούμενα λέγων , αὐτὴν δὲ σιωπῶν τὴν οὐσίαν ἣν ἑρμηνεύειν τῷ λόγῳ κατεπαγγέλλεται . Τὸ γὰρ ἀγεννήτως εἶναι ἓν τῶν ἐπιθεωρουμένων ἐστὶ τῷ ὄντι . Ἄλλος δὲ τοῦ εἶναι , καὶ ἄλλος τοῦ πῶς εἶναι ὁ λόγος , ὃ μέχρι τοῦ νῦν ἄῤῥητόν τε καὶ ἀνερμήνευτον ἐκ τῶν εἰρημένων ἐστί . Καὶ πάλιν πρὸς τὸν αὐνόν · Ἡ κυριότης οὐχὶ οὐσίας ὄνομα , ἀλλ´ ἐξουσίας ἐστὶ , καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ προσηγορία τὴν βασιλείαν ἐνδείκνυται . Ἄλλος δὲ τῆς βασιλείας , καὶ ἕτερος ὁ τῆς φύσεως λόγος . Κύριλλος δὲ ὁ μέγας , τῶν περὶ τὴν θείαν φυσιν ὀνομάτων τε καὶ ἰδιωμάτων καὶ ἐνεργειῶν τούτων μνησθεὶς ἐν τοῖς Θησαυροῖς , οὖτω φησίν · Οὐδὲν ἐπίκτητον τῶν θείων ἰδιωμάτων . Ἐκ μέντοι τῶν ἀποτελεσμάτων , δηλαδὴ τῶν κτισμάτων , κατὰ τὰς
Lemmas: καί ὑπάρχω μέν ὁ Θεός ὁ οὐσία , ἐν-ὑπάρχω δέ ὁ βουλή , ἄλλος ἄρα ὁ οὐσία ὁ Θεός , καί ἄλλος ὁ βουλή - καί αὖθις · ὁ βούλομαι ἢ οὐσία εἰμί , ἢ πρόσειμι ὁ οὐσία . Ἀλ εἰμί μέν οὐσία εἰμί , οὐ εἰμί ὁ βούλομαι · εἰμί δέ πρόσειμι ὁ οὐσία , ἐκ ἀνάγκη ἄλλος καί ἄλλος εἰμί . οὐ εἰμί γάρ ὁ ὅς καί ὁ πρόσειμι1 αὐτός . καί πάλιν · εἰμί πολύς μέν βούλομαι ὁ θεός , πολύς δέ οὐ εἰμί , οὐ ἄρα τατός παρά Θεός ὁ εἰμί καί ὁ βούλομαι . καί τοιοῦτος μέν ὁ διδάσκαλος . ὅτι2 δέ ὁ βούλομαι καί ὁ βουλή ἐνέργεια καί κίνησις εστιφυσικος , ἐκ πολύς μέν ἕτερος δηλονδεικνυμι δέ αὐτός οὗτος καί ὁ θεσπέσιος Ἰωάννης , ὁ Σύρος φημί , ἐν ἕκτος καί τριακοστός κεφάλαιος ὁ θεολογικός , ὅς δή καί ὁ ὁ Πατέρων φθάνω δηλόω τόμος . Κύριλλος δέ ὁ σοφός κατ´ ἐπίνοια ἐπί Θεός φημί ὁ συμβεβηκός . οὖον γάρ οὐσία ὁ ἀγέννητος , ἢ ὁ ἄφθαρτος , ἢ ὁ ἀθάνατος , ἢ ὁ ἀόρατος . εἰμί γάρ ἕκαστος οὗτος οὐσία σημαίνω , ἐκ τοσοῦτος οὐσία σύγκειμαι ὁ θεός ὅσος εἄν αὐτός φυσικός πρόσειμι φαίνω . εἰμί τοίνυν οὐ ὅσος πρόσειμι λέγω κατά φύσις ὁ Θεός , οὗτος πᾶς εἰμί αὐτός καί οὐσία , λείπω λέγω αὐτός ὁ οὐσία συμβαίνω , μέχρι μόνος φωνή οὗτος νοέω · οὐ ἔχω γάρ ὁ ἄνθρωπος φύσις μέγας τίς ὁ καθ´ ἑαυτοῦ λέγω ἐπί Θεός . δ ο δή ὁ ἴδιος ἦθος ἐπι αὐτός χράομαι , ὁ καθ´ ἑαυτοῦ μείζων ὑπόδειγμα ποιέω , ὥσπερ ὁ ἐν μικρός πίναξ οὐράνιος καταγράφω κύκλος . εἰμί δέ οὗτος οὗτος ἔχω ὁ τρόπος , καί οὐδείς ἀντιλέγω ποτός λόγος , πρόδηλος , ὡς ὁ μέν ἐκκλησία ,, ὁ διάφορος κπὶ οἶδα ὁ ὁ Θεός οὐσία καί ἐνέργεια , καί κηρύσσω καλῶς τε καί εὐσεβής , μετά ὁ μαθητής ἵστημι ὁ ὁ Χριστός , καί αὐτός δέ φημί οὗτος ὁ μόνος καθηγητής οὗτος τε ἐκεῖνος · ὁ δδʹ ἐκεῖνος κακῶς οἶδα καί λέγω βλασφημέω ἄντικρυς εἰς χριστός Ἰουλιανός τε καί Ἕλλην ἑαυτοῦ συντάσσω κακός . Βασίλειος μέν οὖν ὁ μέγας πρός Εὐνόμιον ὁ Ἄρειος διάδοχος γράφω , Δύναμις , φημί , καί σοφία καί τέχνη , οὐ δέ ὁ οὐσία αὐτός , ἐνδεικτικός εἰμί ὁ ποίημα , καί οὐδέ αὐτός πᾶς ὁ δημιουργός ὁ δύναμις ἀναγκαῖος παρίστημι . ἐνδέχομαι ποτός ὁ τεχνίτης μή πᾶς ἑαυτοῦ ὁ ἰσχύς ἐναποτίθημι ὁ ἐνέργεια , ἀλ ὑφίημι πολλάκις ἐπί ὁ ἔργον ὁ τέχνη ὁ τόνος χράω . εἰμί δέ καί ὅλος ὁ δύναμις ἐπί ὁ ἔργον ἀνακινέω , καί οὕτως ἄν ὑπάρχω ὁ ἰσχύς αὐτός διά ὁ ἔργον ἀναμετρέω , οὐ δέ ὁ οὐσία , ὅστις ποτός εἰμί καταλαμβάνω . πρός δδʹ Ἀμφιλόχιος ὁ ἱερός ἐπιστέλλω αὖθις , τοσοῦτος , φημί , ὁ ἀπαριθμέω εἰμί , περί ὁ θεός δηλονότι , πότερος οὗτος εἷς οὐσία ὄνομα , καί ἰσοδυναμέω ἀλλήλων ὁ φοβερός αὐτός , καί ὁ φιλάνθρωπον , καί ὁ Δίκαιος , καί ὁ δημιουργικός , ὁ προγνωστικός , καί ὁ εἰς ἀποδοτικόν , ὁ μεγαλεῖος , καί ὁ προνοητικός , ἢ ὅσπερ εἄν οὗτος εἶπον , οὖον ὁ οὐσία δηλόω · εἴπερ γάρ οὗτος λέγω , μή ἐρωτάω , εἰμί ὁ ὅσιος οἶδα ὁ Θεός , ἀλλά πυνθάνομαι φιλάνθρωπον . οὗτος ὁμολογέω οἶδα . εἰμί δέ ἄλλος τίς λέγω ὁ οὐσία , μή παραλογίζομαι ἐγώ διά ὁ ἁπλότης . αὐτός γάρ ὁμολογέω ἄλλος καί ἄλλος εἰμί ὁ τε οὐσία , καί ὁ ἀπαριθμέω ἕκαστος , ἀλ ὁ μέν ἐνέργεια ποικλή , ὁ δέ οὐσία ἀπλῆ . ἐγώ δέ ἐκ μέν ὁ ἐνέργεια γιγνώσκω λέγω ὁ θεός ἐγώ , ὁ δέ οὐσία αὐτός προσεγγίζω οὐ ὑπισχνέομαι . διά μέν ἐνέργεια αὐτός πρός ἐγώ καταβαίνω , ὁ δέ οὐσία αὐτός μένω ἀπρόσιτος . καί αὖθις · εἴπερ εἰς ὁ οὐσία ἅπας φέρω ὁ θεῖον ὄνομα κατατίθημι , οὐ μόνος συντίθημι , ἀλλά καί ἐκ ἀνομοιομερής σύγκειμαι ὁ θεός ἀποδείκνυμι , διά ὁ ἄλλος καί ἄλλος ἕκαστος ὁ ὄνομα σημαίνω . καί πάλιν · ἄλλος μέν ὁ οὐσία , ὅς οὔπω λόγος μηνυτής ἐξευρίσκω , ἕτερος δέ ὁ περί αὐτός ὄνομα ὁ σημασία , ἐκ ἐνέργεια τις ἢ ἄξιος ὀνομάζω . ὁ δέ ὁ θεολογία ἐπώνυμος , Γρηγόριος ὁ μέγας φημί , ὁ καί ὁ ἀθάνατος , φημί πρός αρειανός , καί ὁ ἄκακος , καί ὁ ἀναλλοίωτος οὐσία Θεός · ἀλ εἰμί οὗτος , πολύς οὐσία Θεός , καί οὖον εἷς · ἢ συντίθημι ἐκ οὗτος ὁ θεῖον . οὖον γάρ ἀσύνθετος οὗτος , εἴπερ οὐσία . καί πάλιν · οὖον γάρ δή οὗτος φύσις αὐτός ὁ ἁπλότης , εἴπερ μηδέ ὁ σύνθετος ὁ εἰμί μόνος σύνθετος . καί αὖθις · ἄλλος γεννάω καί γέννησις , ἐθέλω καί θέλησις , λέγω καί λόγος , εἰμί μή μεθύω · ὁ μέν ὁ κινέω , ὁ δέ οἷος ὁ κίνησις . τις δέ καί ὁ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος πρός ὁ αὐτός φημί γράφω Εὐνόμιον ; καθά τοίνυν , φημί , κριτής , ἢ μακρόθυμος παρά ὁ Δαυίδ εἰμί ὁ θεός διδάσκω , οὖον ὁ θεῖος οὐσία , ἀλλά τίς χρή περί ὁ ὑπόκειμαι νοέω διδάσκω , ὁ δέ κατ´ οὐσία ὅς τιπηρ εἰμί , οὐδείς ἀίσσω ἐν ἄδηλος μένω , οὐτάω καί ὁ ἅγιος γραφή , ὁ μέν λοιπάς ὁ θεῖον ὄνομα κατά ὁ εἰμί κατηγορέω , αὐτός δέ ὁ ὅς ἀκατονόμαστος ὁ Μωϋσῆς παραδείκνυμι . ὁ τοίνυν ὁ εἰμί ἐκκαλύπτω ὁ φύσις μή ὁ περί ὁ ὗς διεξίημι , ἀλ αὐτός ἐγώ φανερόω δις ὅς λέγω ὁ φύσις . Πᾶν γάρ ὅς τιπηρ εἄν εἶπον ὄνομα , περί ὁ εἰμί εἰμί , οὐ ἐκεῖνος εἰμί , ἀγαθός , ἀγέννητος , ἄφθαρτος · ἀλλά ὁ εἰμί ἕκαστος οὗτος οὐ ἀπολείπω . οὗτος τοίνυν ὁ εἰμί ἀγαθός , καί εἰμί ἀγέννητος , καθό εἰμί τλν λόγος τις ἀποδίδωμι ἐπαγγέλλω , μάταιος εἄν εἰμί , ὁ μέν ἐπιθεωρέω λέγω , αὐτός δέ σιωπή ὁ οὐσία ὅς ἑρμηνεύω ὁ λόγος κατεπαγγέλλομαι . ὁ γάρ ἀγέννητος εἰμί εἷς ὁ ἐπιθεωρέω εἰμί ὁ εἰμί . ἄλλος δέ ὁ εἰμί , καί ἄλλος ὁ πῶς εἰμί ὁ λόγος , ὅς μέχρι ὁ νῦν ἄρρητος τε καί ἀνερμηνεύω ἐκ ὁ εἴρω εἰμί . καί πάλιν πρός ὁ αὐνόν · ὁ κυριότης οὐ οὐσία ὄνομα , ἀλ ἐξουσία εἰμί , καί ὁ ὁ Χριστός προσηγορία ὁ βασίλειος ἐνδείκνυμι . ἄλλος δέ ὁ βασίλεια , καί ἕτερος ὁ ὁ φύσις λόγος . Κύριλλος δέ ὁ μέγας , ὁ περί ὁ θεῖος φύσις ὄνομα τε καί ἰδίωμα καί ἐνέργεια οὗτος μιμνήσκω ἐν ὁ θησαυρός , οὗτος φημί · οὐδείς Ἐπίκτητος ὁ θεῖον ἰδίωμα . ἐκ μέντοι ὁ ἀποτέλεσμα , δηλαδή ὁ κτίσμα , κατά ὁ