cogPG.PG151 515
εἰς ἐστιν ὁ Θεὸς , ἀλλὰ καὶ τρία , καὶ οὐ πάνυ νε ἀληθὴς ὁ περὶ τοῦ ἐνὸς οὑτοσὶ σὸς λόγος . Ἀλλ´ οὐχ οὔτω τὸν τῆς οὐσίας ἐνταῦθα λόγον ἑξείληφεν ὁ διδάσκαλος , ἀλλὰ καθάπερ ἡμεῖς πρὸ βραχέος ἔφημεν μάλιστα , οὐσίαν ὅλον εἰπὼν ὁμοῦ τὸν ἕνα τρισυπόστατον καὶ παντοδύναμον Θεόν · οὕτω καὶ γὰρ καὶ ὁ πᾶς τῆς θεολογίας ἀπταίστως διασώζεται τῷ διδασκάλῳ σκοπὸς , μηδεμιᾶς ἡστινοσοῦν ἐπιφυομένης ἀντιλογίας . Οὐ μὴν ἀλλὰ κἀκεῖνό γε δεῖ πρὸς τοῖς εἰρημένοις τούτοις σκοπεῖν . ὅτι πρὸς Ἔλληνας ὁ Θεολόγος τὸν ἑαυτοῦ ποιούμενος λόγον , ὑπὲρ μοναρχίας τε ἐνιστάμενος τὸν ἀγῶνα , καὶ κατὰ τῆς ἐκείνων πολυαρχίας καὶ πολυθεϊας χωρῶν , οὐ δεῖν εἶναι νενόμικε διαφορὰν οὐσίας θείας καὶ ἐνεργείας εἰσάγειν τό γε νῦν εἶναι , καὶ λαβάς τινας καὶ προφάσεις μέχρι γοῦν συλλαβῆς τε καὶ λέξεωως τοῖς πολυθέοις ἐκείνοις διδόναι , καὶ οὕτω γε τὴν θεολογίαν βσπερ ἐπίτηδες συγχέειν δοκεῖν · ἀλλὰ τὴν ὑπερώνυμόν τε καὶ ἀνώνυμον θείαν οὐσίαν ἐκ τῆς φυσικῆς αὐτῆς ἐνεργείας , φημὶ δὴ τῆς θεότητος , ὀνομάζει , καθάπερ δὴ καὶ οὐσίαν τὴν αὐτὴν ἐκ τῆς οὐσιοποιοῦ δυνάμεως ταύτης , ὃ δὴ καὶ ἄνωθεν τῇ θεολογίᾳ νενόμισται πάσῃ , τῆ τε παλαιᾷ φημι καὶ τῇ νέᾳ , καθὰ δὴ καὶ προὔφην · οὐδὲ γὰρ ἔστιν ἄλως καλεῖν τὴν ἀνώνυμον . Πρὸς δέ γε πιστὸν ἄνδρα φημὶ δὴ τὸν Ἀβλάβιον , δεῆσαν αὖθις τῷ κλεινῷ τούτῳ διδασκάλῳ περὶ τῶν αὐτῶν γράφειν ὁμοίως , ρὐχ ὡσαύτως φαίνεται κεχρημένος τῷ λόγῳ · ἀλλὰ τὴν θείαν ἐνέργειαν θεοπρεπῶς διακρίνας τῆς θείας οὐσίας τῷ λόγῳ , καὶ τὴν κατὰ φύσιν ἀποδείξας διαφορὰν , τῷ τὴν μὲν θείαν οὐσίαν ὑπὲρ πᾶν ὄνομα πεφυκέναι , τὴν δὲ ταύτης φυσικὴν ἐνέργειαν ὀνομάξεσθαι , καὶ τὴν μοναρχίαν ἑκ ταύτης καὶ τὸν ἕνα καὶ μόνον τρισυπόστατον Θεὸν λαμπρῶς ἀποδείκνυσι , Καθὸ μὲν γὰρ , φησίν , ἕκαστον πρόσωπον ἀπηρτισμένην ἔχει τὴν τῆς θεότητος ἐνέργειαν , ἀπηρτισμένον ἔξει πάντως καὶ τὸ δηλωτικὸν αὐτῆς ὄνομα , καὶ κυρίως ἔσται καὶ κληθείη Θεός · καθὸ δὲ μία καὶ ἀπαρἀλλακτος ἐν τοῖς τρισὶν ἡ εἰρημένη ἐνέργεια , μία καὶ ἡ θεότης , καὶ εἷς Θεὸς ἐν τρισὶν ὑποστάσεσιν . Ἔπὶ γὰρ τῆς ἀκτίστου Τριάδος οὐκ ἕστιν εὐρεῖν ὄνομα δηλοῦν τὴν φύσιν αὐτῆς . Οὕτω καὶ Ἰουστῖνος ὁ φιλόσοφός τε καὶ μάρτυς , καὶ εἴ τις τῶν διδασκάλων ἕτερος περὶ τῶν τοιούτων φασὶ καὶ οὐκ ἄλλως · οὐδὲ γὰρ οἴονται , καθὰ δὴ καὶ καθεξῆς ἔτι τρανότε . ρον διὰ τῶν αὐτῶν θεολόγων ὡσαύτως διαδειχθήσεται . Ἀλλ´ ὄνα καὶ ἐξ αὐτοῦ , φημί , τοῦ πρὸς Ἕλληνας λόγου τοῦ Θεηγόρου Μύσσης , ἐξ οὖ καὶ τὴν ἔνστασιν τοῦ κατὰ τῆς ἁληθείας δηλαδὴ λόγου κομίζειν ὁ Γρηγορᾶς οἴεται , νῦν τὸν ἡμέτερον ἀποδείξωμεν λόγον , φέρε κἀκεῖνα προθῶμεν εἰς μέσον . Ἡ κατὰ τὴν οὐσίαν , φησί , μονὰς τῆς ἁγίας Τριάδος , δηλονότι καὶ κατὰ τὸ Θεὸς ὄνομα , ὅηλωτικὸν γὰρ τοῦτο τῆς οὐσίας , ρὐ τὸ τί αὐτῆς παριστῶν δηλονότι , ἐπείπερ ἀπερινόητον καὶ ἀκατάληπτον τὸ τῆς θείας οὐσίας , ἀλλ´ ἀπό τινος ἰδιώματος προσόντος αὐτῇ λαμβανόμενον παραδηλοῖ αὐτὴν , καθάπερ τὸ χρεμετιστικὸν καὶ τὸ γελαστικόν ἰδιώματα ὄντα φύσεων , λεγόμενα σημαίτεὶ τὰς φύσεις , ὧνπερ ἐστιν ἰδιώματα . Ἕστν τοίς νυν ἰδίωμα τῆς ἀιδίου οὐσίας , ἤτις ἑστὶ Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα , τὸ πάντα ἐποπτεύειν καὶ θεωρεῖν καὶ γινώσκειν . Καὶ ταῦτα μὲν , ὅσον κάκ τοῦ ῥηθέντος λόγου τῷ Γρηγορᾷ δεῖξαι , ὅτι τὸ τῆς θεότητος ὄνομα εἰ καὶ τῆς οὐσίας ὁ θεολόγος οὖτος εἶναί φησιν , ἀλλ´ ἀπό τινος ἰδιώματος ταύτῃ προσόντος ἐστὶ λαμβανόμενον , ἐπείπερ ἀπερινόητόν ἐστι τὸ τί ταύτης καὶ ἀκατάληπτον Ὅρα δὲ καὶ τὸ περὶ τῆς καθόλου θείας ἐνεργείας Ἀκεῖνο τοῦ αὐτοῦ θεολόγου , φιλόσοφε . Θεὸς , φησίν , ἐνεργοῦντα δηλοῖ , θεότης δὲ ἑνέργειαν · οὐδὲν δὲ τῶν τριῶνὲνέργεια , ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργοῦν ἕκαστον αὐτῶν , Τνα μάθῃς , μὴ νῦν μὲν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ , καὶ τὸ Πνεῦμα τὴν θείαν ἐνέργειαν εἶναι λέγειν κακῶς , νῦν δ´ αὐτὴν τὴν θείαν οὐσίαν , ἐνέργειάν τε καὶ αὐτενέργειαν , καὶ τὴν θείαν θέλησιν αὐτὴν ταύτην τὴν οὐαίαν ἀκριβῶς , τὰ μὴ καθ´ ἑαυτὰ , ἀλλ´ ἐν τῇ πηγαζούσῃ ταῦτα θείᾳ οὐσίᾳ ὑφεστῶτα καὶ θεωρούμενα , τοτὲ μὲν αὐτὴν τὴν θείαν οὐσίαν , τοτὲ δὲ τὰς αὐτῆς εαρχικὰς ὑποστάσεις κακῶς φανταζόμενός τε καὶ λέγων , καὶ μηδὲ τὴν κατ´ ἐπίνοιαν γοῦν ἐννοῶν θεοπρεπῆ τούτων διαφορὰν , ἃ δὴ καὶ διεθρύλλεις βλασφημῶν ἐν τοῖς φθάσασι , καὶ πάντα θεολογικόν τε καὶ πατρικὸν παραλογιζόμενος λόγον . Σκόπει μοι δὴ καὶ τὸν μέγαν ἑξῆς αὖθις Βασίλειον , τὰ αἰτά σοι τρανότερον περὶ τῶν αὐτῶν ὡσαύτως διαλεγόμενον . Πολλὰ γὰρ περὶ διαφορᾶς ἐνεργείας θείας καὶ φύσεως προει πὼν , ὡς καὶ ἡμῖν ἐν τοῖς φθάσασιν ἤδη κολλάκις εἴρηται , εἶτ´ ἐπάγει κἀκεῖνα · Οὐκοῦν ἡ τῆς ἐνεργείας ταυτότης ἐπὶ Πατρός τε καὶ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ἀγίου δείκνυσι σαφῶς τὸ τῆς φύσεως ἀπαρἄλλακτον · ὥστε κἂν φύσιν σημαίνῃ τὸ τῆς θεότητος ὄνομα , κυρίως καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν προσηγορίαν ἐφαρμόζεσθαι ταύτην ἡ τῆς οὐσίας κοινέτης συντίθεται . Ἀλλ´ οὐκ οἷδα ὅπως ἐπὶ τὴν τῆς φύσεως ἔνδειξιν τὴν προσηγορίαν τῆς θεότητος φέρουσιν οἱ πάντα κατασκευάζοντες , ὥσπερ οὐκ ἀκηκοότες παρὰ τῆς Γραφῆς ὅτι χειροτονητὴ φύσις οὐ γίνεται . Μωσῆς δὲ τῶν Αἰγυπτίων ἐχειροτονήθη θεὸς , οὕτω πρὸς αὐτὸν εἰπόντος τοῦ χρηματίζοντος , ὅτι Θεόν σε δέδωκα τῳ 2αραώ . Οκοῦν ἐξουσίας τινὸς εἴτε ἐποπτικῆς , εἴτε ἐνεργητικῆς νδειξιν ἡ προσηγορία φέρει . Ἡ δὲ θεία φύσις ἐν πᾶσι τοῖς ἐπινοουμένοις ὀνόμασι καθὸ ἔστι μένει ἀσήμαντος , ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος . Καὶ μετ´ ὀλίγον · Εἴτε οὖν ἐνεργείας ὄνομα ἡθεότης , ὡς μίαν ἐνέργεισν Πατρὸς , Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ἀγίου , οὔτω μίαν φαμὲν εἶναι καὶ τὴν θεότητα , εἴτε καὶ κατὰ τὰς τῶν πολλῶν δόξας , φύσεως ἐνδεικτικόν ἐστι τὸ τῆς θεότητος ὄνομα , διὰ τὸ μηδεμίαν εὐρίσκειν ἐν τῇ φύσει παραλλαγὴν , οὐκ ἀπεικότως μιᾶς θεότητος τὴν Τριάδα ὁριζόμεθα . Ὅτι μὲν οὖν οὐ τοῦ κρυφίου τῆς ὑπερουσίου θεότητος ἡ θεότης ὄνομα , πῶς γὰρ τοῦ καθάπαξ ἀῤῥήτου καὶ ἀνωνύμου ; ἀλλὰ τῆς οἰσιωδῶς προσούσης αὐτῇ ἐνεργείας , ἐκ πολλῶν οὖτω δῆ λον τῶν τε νῦν , τῶν τε πρότερον ὑπὸ τῶν θεολόγων ἀπὸ μέρους ῥηθέντων , εἰ καὶ κατὰ ἀντιπαράστασιν ὁ μέγας οὑτοσὶ πρὸς τὸν ἀντιλέγοντα προάγων τὸν λόγον , Εἴτε καὶ φύοεως ἐνδεικτικόν ἐστι , φησὶ , τοίνομα
Lemmas: εἰς εἰμί ὁ θεός , ἀλλά καί τρεῖς , καί οὖον πάνυ νε ἀληθής ὁ περί ὁ εἷς οὗτος σός λόγος . Ἀλ οὐ οὐτάω ὁ ὁ οὐσία ἐνταῦθα λόγος ἐκλαμβάνω ὁ διδάσκαλος , ἀλλά καθάπερ ἐγώ πρό βραχύς φημί μάλιστα , οὐσία ὅλος εἶπον ὁμοῦ ὁ εἷς τρισυπόστατος καί παντοδύναμος Θεός · οὗτος καί γάρ καί ὁ πᾶς ὁ θεολογία ἄπταιστος διασῴζω ὁ διδάσκαλος σκοπός , μηδείς ὅστις ἐπιφύω ἀντιλογία . οὖον μήv ἀλλά ἐκεῖνος γε δεῖ πρός ὁ εἴρω οὗτος σκοπέω . ὅτι πρός Ἕλλην ὁ Θεολόγος ὁ ἑαυτοῦ ποιέω λόγος , ὑπέρ μοναρχία τε ἐνίστημι ὁ ἀγών , καί κατά ὁ ἐκεῖνος πολυαρχία καί πολυθεΐα χώρα , οὖον δήω εἰμί νομίζω διαφορά οὐσία θεῖος καί ἐνέργεια εἰσάγω ὁ γε νῦν εἰμί , καί λαβή τις καί πρόφασις μέχρι γοῦν συλλαβή τε καί λέξις ὁ πολύθεος ἐκεῖνος δίδωμι , καί οὗτος γε ὁ θεολογία βσπερ ἐπίτηδες συγχέω δοκέω · ἀλλά ὁ ὑπερώνυμος τε καί ἀνώνυμος θεῖος οὐσία ἐκ ὁ φυσικός αὐτός ἐνέργεια , φημί δή ὁ θεότης , ὀνομάζω , καθάπερ δή καί οὐσία ὁ αὐτός ἐκ ὁ οὐσιοποιέω δύναμις οὗτος , ὅς δή καί ἄνωθεν ὁ θεολογία νομίζω πᾶς , τῆ τε παλαιός φημί καί ὁ νέος , καθά δή καί προφαίνω · οὐδέ γάρ εἰμί ἀλόω καλέω ὁ ἀνώνυμος . πρός δέ γε πιστόν ἀνήρ φημί δή ὁ Ἀβλάβιος , δήω αὖθις ὁ κλεινός οὗτος διδάσκαλος περί ὁ αὐτός γράφω ὁμοίως , ρὐχ ὡσαύτως φαίνω χράομαι ὁ λόγος · ἀλλά ὁ θεῖος ἐνέργεια θεοπρεπῶς διακρίνω ὁ θεῖος οὐσία ὁ λόγος , καί ὁ κατά φύσις ἀποδείκνυμι διαφορά , ὁ ὁ μέν θεῖος οὐσία ὑπέρ πᾶς ὄνομα φύω , ὁ δέ οὗτος φυσικός ἐνέργεια ὀνομάζω , καί ὁ μοναρχία ἐκ οὗτος καί ὁ εἷς καί μόνος τρισυπόστατος θεός λαμπρῶς ἀποδείκνυμι , καθό μέν γάρ , φημί , ἕκαστος πρόσωπον ἀπαρτίζω ἔχω ὁ ὁ θεότης ἐνέργεια , ἀπαρτίζω ἔξειμι πάντως καί ὁ δηλωτικός αὐτός ὄνομα , καί κύριος εἰμί καί καλέω Θεός · καθό δέ εἷς καί απαράλλακτος ἐν ὁ τρεῖς ὁ εἴρω ἐνέργεια , εἷς καί ὁ θεότης , καί εἷς θεός ἐν τρεῖς ὑπόστασις . ἐπί γάρ ὁ ἄκτιστος Τριάς οὐ ἕστiν εὑρίσκω ὄνομα δηλόω ὁ φύσις αὐτός . οὕτως καί Ἰουστῖνος ὁ φιλόσοφος τε καί μάρτυς , καί εἰμί τις ὁ διδάσκαλος ἕτερος περί ὁ τοιοῦτος φημί καί οὐ ἄλλως · οὐδέ γάρ οἴομαι , καθά δή καί καθεξῆς ἔτι τρανός . ἀντίμοιρος διά ὁ αὐτός θεολόγος ὡσαύτως διαδείκνυμι . Ἀλ ἄκμων καί ἐκ αὐτός , φημί , ὁ πρός Ἕλλην λόγος ὁ θεηγόρος μύσσω , ἐκ οὖον καί ὁ ἔνστασις ὁ κατά ὁ ἀλήθεια δηλαδή λόγος κομίζω ὁ Γρηγοράς οἴομαι , νῦν ὁ ἡμέτερος ἀποδείκνυμι λόγος , φέρω ἐκεῖνος προτίθημι εἰς μέσος . ὁ κατά ὁ οὐσία , φημί , μονή ὁ ἅγιος Τριάς , δηλονότι καί κατά ὁ θεός ὄνομα , ὅλος γάρ οὗτος ὁ οὐσία , ῥέω ὁ τίς αὐτός παρίστημι δηλονότι , ἐπεί ἀπερινόητος καί ἀκατάληπτος ὁ ὁ θεῖος οὐσία , ἀλ ἀπό τις ἰδίωμα πρόσειμι αὐτός λαμβάνω παραδηλόω αὐτός , καθάπερ ὁ χρεμετιστικός καί ὁ γελαστικός ἰδίωμα εἰμί φύσις , λέγω σημαίνω ὁ φύσις , ὅσπερ εἰμί ἰδίωμα . Ἕστν ὅς νυν ἰδίωμα ὁ ἀίδιος οὐσία , ὅστις εἰμί πατήρ καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα , ὁ πᾶς ἐποπτεύω καί θεωρέω καί γιγνώσκω . καί οὗτος μέν , ὅσος κατά ὁ εἴρω λόγος ὁ Γρηγορά δείκνυμι , ὅτι ὁ ὁ θεότης ὄνομα εἰμί καί ὁ οὐσία ὁ θεολόγος οὗτος εἰμί φημί , ἀλ ἀπό τις ἰδίωμα οὗτος πρόσειμι εἰμί λαμβάνω , ἐπεί ἀπερινόητος εἰμί ὁ τίς οὗτος καί ἀκατάληπτος Ὅρας δέ καί ὁ περί ὁ καθόλου θεῖος ἐνέργεια ἐκεῖνος ὁ αὐτός θεολόγος , φιλόσοφος . θεός , φημί , ἐνεργέω δηλόω , θεότης δέ ἐνέργεια · οὐδείς δέ ὁ τριῶνὲνέργεια , ἀλλά μᾶλλον ἐνεργέω ἕκαστος αὐτός , Τνα μανθάνω , μή νῦν μέν ὁ υἱός ὁ Θεός , καί ὁ πνεῦμα ὁ θεῖος ἐνέργεια εἰμί λέγω κακῶς , νῦν δδʹ αὐτός ὁ θεῖος οὐσία , ἐνέργεια τε καί αὐτενέργεια , καί ὁ θεῖος θέλησις αὐτός οὗτος ὁ οὐά ἀκριβῶς , ὁ μή καθ´ ἑαυτοῦ , ἀλ ἐν ὁ πηγάζω οὗτος θεῖος οὐσία ὑφίστημι καί θεωρέω , τοτέ μέν αὐτός ὁ θεῖος οὐσία , τοτέ δέ ὁ αὐτός ἀρχικός ὑπόστασις κακῶς φαντάζω τε καί λέγω , καί μηδέ ὁ κατ´ ἐπίνοια γοῦν ἐννοέω θεοπρεπής οὗτος διαφορά , ὁ δή καί διεθρύλλεις βλασφημέω ἐν ὁ φθάνω , καί πᾶς θεολογικός τε καί πατρικός παραλογίζομαι λόγος . σκοπάω ἐγώ δή καί ὁ μέγας ἑξῆς αὖθις Βασίλειος , ὁ ἀΐτας σύ τρανής περί ὁ αὐτός ὡσαύτως διαλέγω . Πολύς γάρ περί διαφορά ἐνέργεια θεῖος καί φύσις πρόειμι πάω , ὡς καί ἐγώ ἐν ὁ φθάνω ἤδη κολλάκις εἴρω , προστίθημι ἐπάγω ἐκεῖνος · οὐκοῦν ὁ ὁ ἐνέργεια ταυτότης ἐπί πατήρ τε καί υἱός καί πνεῦμα ἅγιος δείκνυμι σαφῶς ὁ ὁ φύσις ἀπαράλλακτος · ὥστε κἀν φύσις σημαίνω ὁ ὁ θεότης ὄνομα , κύριος καί ὁ ἅγιος πνεῦμα ὁ προσηγορία ἐφαρμόζω οὗτος ὁ ὁ οὐσία κοινέτης συντίθημι . Ἀλ οὐ οἶδα ὅπως ἐπί ὁ ὁ φύσις ἔνδειξις ὁ προσηγορία ὁ θεότης φέρω ὁ πᾶς κατασκευάζω , ὥσπερ οὐ ἀκούω παρά ὁ γραφή ὅτι χειροτονητός φύσις οὖον γίγνομαι . Μωσῆς δέ ὁ Αἰγύπτιος χειροτονέω θεός , οὗτος πρός αὐτός εἶπον ὁ χρηματίζω , ὅτι Θεός σύ δίδωμι ὁ 2αραώ . Οκούν ἐξουσία τις εἴτε ἐποπτικός , εἴτε ἐνεργητικός νδειξιν ὁ προσηγορία φέρω . ὁ δέ θεῖος φύσις ἐν πᾶς ὁ ἐπινοέω ὄνομα καθό εἰμί μένω ἀσήμαντος , ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος . καί μετέ ὀλίγος · εἴτε οὖν ἐνέργεια ὄνομα ηθεοος , ὡς εἷς ἐνέργεισν πατήρ , υἱός καί πνεῦμα ἅγιος , οὐτάω εἷς φημί εἰμί καί ὁ θεότης , εἴτε καί κατά ὁ ὁ πολύς δόξα , φύσις ἐνδεικτικός εἰμί ὁ ὁ θεότης ὄνομα , διά ὁ μηδείς εὑρίσκω ἐν ὁ φύσις παραλλαγή , οὐ ἀπεικότως εἷς θεότης ὁ Τριάς ὁρίζω . ὅτι2 μέν οὖν οὖον ὁ κρύφιος ὁ υπερούσιος θεότης ὁ θεότης ὄνομα , πῶς γάρ ὁ καθάπαξ ἄρρητος καί ἀνώνυμος ; ἀλλά ὁ οἰσιωδῶς πρόσειμι αὐτός ἐνέργεια , ἐκ πολύς οὗτος δῆ λος ὁ τε νῦν , ὁ τε πρότερος ὑπό ὁ θεολόγος ἀπό μέρος εἴρω , εἰμί καί κατά ἀντιπαράστασις ὁ μέγας οὗτος πρός ὁ ἀντιλέγω προάγω ὁ λόγος , εἴτε καί φῦος ἐνδεικτικός εἰμί , φημί , τοινομας