cogPG.PG151 508
ὑπείληφας . Δεικνύτω τοιγαροῦν αὐτὸς ἐκεῖνος δι´ ἑαυτοῦ , πότερον περὶ φυσικῆς ἐνεργείας Θεοῦ , ἢ περὶ κτισμάτων ἄλλων ὁ λόγος αὐτῷ . Καίτοι γε τὰ προῤῥηθέντα τούτῳ διὰ τοῦ τόμου τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς ὄντα δηλονότι κἀκεῖνα , οὕτω τὰ τῆς φυσικῆς θείας ἐνεργείας διατρανοῖ , ὡς καὶ πᾶν ἀποφράττειν τῶν ἀντιλεγόντων ἀθρόον στόμα , καὶ μηδὲ γρύζειν ἐᾷν . Πλὴν ἀλλὰ προστιθέσθω κἀκεῖνα , καὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἰσχὺν ἐκ περιουσίας καὶ αὖθις δεικνύτω . Φησὶ τοίνυν ἀνωτέρω μικρὸν , κατὰ ταύτην δή φημι τὴν ἐπιστολήν · Ἐὰν ἴδωμεν διαφερούσας ἀλλήλων τὰς ἐνεργείας τὰς παρά τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ , καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνεργουμένας , ὅιαφόρους εἶναι καὶ τὰς ἐνεργούσας φύσεις ἐκ τῆς ἑτερότητος τῶν ἐνεργειῶν στοχαζόμεθα . Οὐδὲ γὰρ ἐνδέχεται τὰ διεστῶτα κατὰ τὸν τῆς φύσεως λόγον πρὸς τὸ τῶν ἐνεργειῶν εἰδος ἀλλήλοις συνενεχθῆναι · οὔτε ψύχει τὸ πῦρ , οὔτε θερμαίνει ὁ κρύσταλλος · ἀλλὰ τῇ τῶν φύσεων διαφορᾷ συνδιαχωρίζονται ἀπ´ ἀλλήλων καὶ αἱ παρὰ τούτων ἐνέργειαι . Ἐὰν δὲ μίαν νοήσωμεν τὴν ἐνέργειαν Πατρός τε καὶ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ἁγίου , ἐν μηδενὶ διαφέρουσάν τι ἢ παραλλάσσουσαν , ἀνάγκη τῇ ταυτότητι τῆς ἐνεργείας τὸ ἡνωμένον τῆς φύσεως συλλογίζεσθαι . Ετ´ ἐφεξῆς καὶ τὰ τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν εἴδη κατὰ μέρος ὁ μέγας ἀπαριθμούμενος , Ἀγιάζει , φησὶ , καὶ ζωοποιεῖ , καὶ φωτίσει , καὶ παρακαλεῖ . Καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ὁμοίως ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον . Συνῆκας νῦν , εἰπέ μοι , γοῦν , ὧ φιλόσοφε , ὅτι περὶ φυσικῆς ἐνεργείας τε καὶ δυνάμεως ὁ λόγος ἄπας τῷ διδασκάλῳ , ἀλλ´ οὐ περὶ ἀποτελεσμάτων τε καὶ κτισμάτων , ὡς αὐτὸς οὐ καλῶς ὑπείληφας ; Οὐκ ἐνδέχεται γὰρ , φησὶ , τὰ διεστῶτα κατὰ τὸν φύσεως λόγον πρὸς τὸ τῶν ἐνεργειῶν εἰδος ἀλλήλοις συνενεχθῆναι , ὠσπερ οὐδὲ ψύχει , φησί , τὸ πῦρ , οὐδὲ θερμαίνει ὁ κρύστανλος . Φυσικὸν γὰρ ἑκατέρῳ τούτων καὶ οὐκ ἐπείσακτον τῷ μὲν ἡ θερμότης , τῷ δὲ ἡ ψυχρότης , ὥσπερ δὴ καὶ τῷ Θεῷ τὸ ἁγιάζειν τε καὶ ζωοποιεῖν , καὶ φωτίζειν , καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις , οὐκ ἔξωθεν , ἀλλὰ φυσικῶς καὶ οὐσιωδῶς αὐτῷ προσόντα . Ὁ δὲ Γρηγορᾶς μηδὲ τὴν πρὸς τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον Μαρκίωνα προφανῆ κἀν τούτοις παραιτούμενος μίμησιν , ὁ κἀν τοῖς ἄλλοις ὑπερβαίνων αὐτὸν , ἵνα μόνον τὴν ἑαυτοῦ καὶ τῶν Πατέρων αὐτοῦ πονηρὰν στήσῃ δόξαν , καὶ κτίσμα τὸν Θεὸν διὰ τῶν αὐτοῦ ῥυσικῶν τε καὶ ἰδίων ἀποδείξῃ , προστίθησι μεταξὺ ιῶν τοῦ διδασκάλου λόγων παρ´ ἑαυτοῦ τὸ , ποιει , καθάπερ ἠκούσαμεν . Ἀγιάζει καὶ γὰρ , φησὶ , ζωοποιεῖ , φωτίζει , παρακαλεῖ , καὶ πάντα ποιεῖ τὰ τοιαῦτα ὁμοίως ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον . Ὡς εἶναι τὸν ἀναιδῆ τοῦτον , καὶ ἄμφω ταῦτα κατὰ ταυτὸ , καὶ τῶν θεολογικῶν τε καὶ πατρικῶν φημι λόγων ἐπηρεαστην τε καὶ συκοφάντην , ταῖς παρ´ ἑαυτοῦ δηλαδὴ προσθήκαις καὶ ὑφαιρέσεσι , καὶ τῶν ἀνευθύνων ἀκόλαστον ὑβριστὴν , τὰς οἰκείας αἰσχύνας καὶ τὴν τόλμαν ἐκείνοις κακῶς περιάπτοντα Ἀλλ´ ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐπιστολὴνξ καὶ τὸν μέγαν αὖθις Βεσίλειον ἵωμεν . Φησὶ καὶ γὰρ ἐπάγων εὐθὺς μικρὸν μετ´ ἐκεῖνα · Ὡσαύτως δὲ καὶ τὰ ἄλλα πάντα κατὰ τὸ ἴσον ἐνεργεῖται τοῖς ἀξίοις παρὰ τοῦ Πατρός τε καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἀγίου Ινεύματος · πᾶσα χάρις καὶ δύναμις , ἡ ὀδηγία , ἡ ζωὴ , ἡ παράκλησις , ἡ πρὸς τὸ ἀθάνατον μεταβολὴ , ἡ εἰς ἐλευθερίαν μετάστασις , καὶ εἴ τι ἄλλο ἐστὶν ἀγαθὸν , ὃ μέχρις ἡμῶν καταβαίνει . Ἡ δὲ ὑπὲρ ἡμᾶς οἰκονομία ἔν τε τῇ αἰσθητῇ κτίσει καὶ νοητῇ , οὐδὲ αὐτὴ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐνεργείας καὶ δυνάμεως ἱξω καθέστηκε . Καὶ μετὰ μικρόν · Ὁ δὲ συντιθέμενος , καὶ τὰ ὑπὲρ ἡμᾶς μετὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ τῇ δυνάμει τοῦ νεύματος οἰκονομεῖσθαι , ἐναργεῖ τεκμηρίῳ τῷ κατὰ τὴν οἰκείαν ζωὴν ὑπερειδόμενος , περὶ τούτων διισχυρίζεται . Καὶ πάλιν · Οὐκοῦν ἄλλο μέν τί ἐστιν ἡ οὐσία , ἧς οὔπω λόγος μηνυτὴς ἐξευρέθη , ἑτέρα δὲ τῶν περὶ αὐτὴν ὀνομάτων ἡ σημασία , ἐξ ἐνεργείας τινὸς ἢ ἀξίας ὀνομαζομένων . Τὸ μὴν οὖν ἐν ταῖς ἐνεργείαις μηδεμίαν εἶναι διαφορὰν δκ τῆς τῶν ὀνομάτων κοινωνίας εὑρίσκομεν · τῆς δὲ κατὰ τὴν φύσιν παραλλαγῆς οὐδεμίαν καταλαμβάνομαν ἐναργῆ τὴν ἀπόδειξιν , καθώς εἴρηται , τῆς τῶν ἐνεργειῶν ταυτότητος τὸ κοινὸν τῆς φύσεως ὑποσημαινούσης . Ἰδοὺ δὴ τοίνυν , τοῦ τῆς θείας ἐνεργείας ὀνόματος νῦν μὲν ἑνικῶς , νῦν δὲ πληθυντικῶς ἐν τοῖς εἰρημένοις ἡμῖν ἐκ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης ἐπιστολῆς πλεῖν ἢ πεντεκαίδεκα μνησθεὶς ὁ μέγας Βασίλειος , παρελθὼν εἰ γε δύναιτο Γρηγορᾶς , δειξάτω , ποῦ τῶν εἰρημένων , μᾶλλον δὲ καὶ τῆς ἐπιστολῆς πάσης ὁ μέγας ὦπται Βασίλειο , ἅπαξ γοῦν ἐνέργημα , ἢ ἀποτέλεσμα , ἡ ποίημα ταύτην προσειρηκώς , ὡς αὐτός φησιν ; Ἀλλ´ οὐκ ἂν ἔχοι . Καίτοι γε τὸ τοῦ ἐνεργήματος ὄνομα καὶ κοινόν ἐστιν ἑκατέροις , τῇ τε φυσικῇ φημι ἐνεργείᾳ τοῦ Θεοῦ , καὶ τῷ ταύτης ἁποτελέσματι , κατὰ τὸν θεῖον Ἀπόστολον . ἑκάστῳ καὶ γὲρ , φησί , δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ Πνεύμαιος πρὸς τὸ συμφέρον , εἶτα διὰ τῶν κατὰ μέρος ἀπηριθμημένων ἐκεῖ χαρισμάτων τοῦ Πνεύματος , τὴν τούτου φανέρωσιν ὥσπερ εἰς τοὺμφανέστερον καὶ αὐτὸς ἄγων , Ἄλλῳ δέ , φησὶ , δίδοται χα . ρίσματα ἰαμάτων ἐν τῷ αὐτῷ Ινεύματι , ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δινάμεων , καὶ ὅσα ἑξῆς . Πάντα δὲ , φησὶ , ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἑν καὶ τὸ αὐτὸ Πναῆμα διαιροῦν ἰδίᾳ ἐκάστῳ καθὼς βούλεται . Καὶ πάλιν , Διαφέσεις , φησί , χαρισμάτων , καὶ διαιρέσεις ἀνεργημάτων εἰσί . Τὸ δέ αὐτὸ Πνεῦμα , καὶ ὁ αὐτός ἐστι Θεὸς , ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι . Διὸ καὶ ὁ ἐκ Δαμασκοῦ θεολόγος , Λέγεται , φησί , καὶ ἡ ἐνέργεια ἐνέργημα , καὶ τὸ ἐνέργημα ἐνέργεια , ὡς καὶ τὸ κτίσμα κτίσις . Βασίλειος δ´ ὁ μέγας ἐνταῦθά φημι τέως οὐδὲ τῷ μέσῳ τούτῳ χρώμενος οὐδοπωσοὖν ὀνόματι φαίνεται , περικόπτων ὡς ἔοικε τὰς λαβὰς καὶ τὰς προφάσεις τῷ τε Γρηγορᾷ καὶ τοίς κατ´ αὐτὸν πάντοθεν , καὶ διὰ πάντων πρὸς τὴν ἀλήθειαν συνελαύνων . Καὶ σκόπει κἀκεῖνα · Πάντα φησὶν ὁ μέγας , κατὰ τὸ ἴσον ἐνεργεῖται τοῖς ἀξίοις παρὰ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἀγίου Πνεύματος , πᾶσα χάρις καὶ δύναμις . Εἶτα μεταξὺ καὶ τἄλλα κατ´
Lemmas: ὑπολαμβάνω . δείκνυμι τοιγάρ αὐτός ἐκεῖνος δις ἑαυτοῦ , πότερος περί φυσικός ἐνέργεια Θεός , ἢ περί κτίσμα ἄλλος ὁ λόγος αὐτός . καίτοι γε ὁ προλέγω οὗτος διά ὁ τόμος ὁ αὐτός ἐπιστολή εἰμί δηλονότι ἐκεῖνος , οὗτος ὁ ὁ φυσικός θεῖος ἐνέργεια διατρανόω , ὡς καί πᾶς ἀποφράσσω ὁ ἀντιλέγω ἀθρόος στόμα , καί μηδέ γρύζω ἐάω . πλήν ἀλλά προστίθημι ἐκεῖνος , καί ὁ ὁ ἀλήθεια ἰσχύς ἐκ περιουσία καί αὖθις δείκνυμι . φημί τοίνυν ἀνωτέρω μικρός , κατά οὗτος δή φημί ὁ ἐπιστολή · ἐάν ὁράω διαφέρω ἀλλήλων ὁ ἐνέργεια ὁ παρά ὁ πατήρ καί ὁ υἱός , καί ὁ ἅγιος πνεῦμα ἐνεργέω , οιαφορος εἰμί καί ὁ ἐνεργέω φύσις ἐκ ὁ ἑτερότης ὁ ἐνέργεια στοχάζομαι . οὐδέ γάρ ἐνδέχομαι ὁ διίστημι κατά ὁ ὁ φύσις λόγος πρός ὁ ὁ ἐνέργεια εἶδος ἀλλήλων συμφέρω · οὔτε ψύχω ὁ πῦρ , οὔτε θερμαίνω ὁ κρύσταλλος · ἀλλά ὁ ὁ φύσις διαφορά συνδιαχωριζω ἀπ´ ἀλλήλων καί ὁ παρά οὗτος ἐνέργεια . ἐάν δέ εἷς νοέω ὁ ἐνέργεια πατήρ τε καί υἱός καί πνεῦμα ἅγιος , ἐν μηδείς διαφέρω τίς ἢ παραλλάσσω , ἀνάγκη ὁ ταυτότης ὁ ἐνέργεια ὁ ἑνόω ὁ φύσις συλλογίζομαι . Ετ´ ἐφεξῆς καί ὁ ὁ φυσικός ἐνέργεια εἶδος κατά μέρος ὁ μέγας ἀπαριθμέω , ἁγίζω , φημί , καί ζωοποιέω , καί φώτισις , καί παρακαλέω . καί πᾶς ὁ τοιοῦτος ὁμοίως ὁ πατήρ καί ὁ υἱός καί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος . συνίημι νῦν , εἶπον ἐγώ , γοῦν , ἵημι φιλόσοφος , ὅτι περί φυσικός ἐνέργεια τε καί δύναμις ὁ λόγος ἅπας ὁ διδάσκαλος , ἀλ οὖον περί ἀποτέλεσμα τε καί κτίσμα , ὡς αὐτός οὖον καλῶς ὑπολαμβάνω ; οὐ ἐνδέχομαι γάρ , φημί , ὁ διίστημι κατά ὁ φύσις λόγος πρός ὁ ὁ ἐνέργεια εἶδος ἀλλήλων συμφέρω , ὠσπερ οὐδέ ψύχω , φημί , ὁ πῦρ , οὐδέ θερμαίνω ὁ κρύστανλος . φυσικός γάρ ἑκάτερος οὗτος καί οὐ ἐπείσακτος ὁ μέν ὁ θερμότης , ὁ δέ ὁ ψυχρότης , ὥσπερ δή καί ὁ Θεός ὁ ἁγίζω τε καί ζωοποιέω , καί φωτίζω , καί ὁ παραπλήσιος οὗτος , οὐ ἔξωθεν , ἀλλά φυσικός καί οὐσιωδῶς αὐτός πρόσειμι . ὁ δέ Γρηγοράς μηδέ ὁ πρός ὁ παλαιός ἐκεῖνος Μαρκίων προφανής ἐν οὗτος παραιτέομαι μίμησις , ὁ ἐν ὁ ἄλλος ὑπερβαίνω αὐτός , ἵνα μόνος ὁ ἑαυτοῦ καί ὁ Πατέρων αὐτός πονηρός ἵστημι δόξα , καί κτίσμα ὁ θεός διά ὁ αὐτός ρυσικως τε καί ἴδιος ἀποδείκνυμι , προστίθημι μεταξύ ἰά ὁ διδάσκαλος λόγος παρ´ ἑαυτοῦ ὁ , ποιέω , καθάπερ ἀκούω . ἁγίζω καί γάρ , φημί , ζωοποιέω , φωτίζω , παρακαλέω , καί πᾶς ποιέω ὁ τοιοῦτος ὁμοίως ὁ πατήρ καί ὁ υἱός καί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος . ὡς εἰμί ὁ ἀναιδής οὗτος , καί ἄμφω οὗτος κατά τατός , καί ὁ θεολογικός τε καί πατρικός φημί λόγος ἐπηρεαστής τε καί συκοφάντης , ὁ παρ´ ἑαυτοῦ δηλαδή προσθήκη καί ὑφαίρεσις , καί ὁ ἀνευθύνω ἀκόλαστος ὑβριστής , ὁ οἰκεῖος αἰσχύνη καί ὁ τόλμα ἐκεῖνος κακῶς περιάπτω Ἀλ ἐπί ὁ αὐτός ἐπιστολὴνξ καί ὁ μέγας αὖθις βεσιλειος ἔρχομαι . φημί καί γάρ ἐπάγω εὐθύς μικρός μετέ ἐκεῖνος · ὡσαύτως δέ καί ὁ ἄλλος πᾶς κατά ὁ ἴσος ἐνεργέω ὁ ἄξιος παρά ὁ πατήρ τε καί ὁ υἱός καί ὁ ἅγιος ινευμα · πᾶς χάρις καί δύναμις , ὁ ὁδηγία , ὁ ζωή , ὁ παράκλησις , ὁ πρός ὁ ἀθάνατος μεταβολή , ὁ εἰς ἐλευθερία μετάστασις , καί εἰμί τίς ἄλλος εἰμί ἀγαθός , ὅς μέχρι ἐγώ καταβαίνω . ὁ δέ ὑπέρ ἐγώ οἰκονομία ἐν τε ὁ αἰσθητής κτίζω καί νοητός , οὐδέ αὐτός ὁ ὁ ἅγιος πνεῦμα ἐνέργεια καί δύναμις ἵκω καθίστημι . καί μετά μικρός · ὁ δέ συντίθημι , καί ὁ ὑπέρ ἐγώ μετά πατήρ καί υἱός ὁ δύναμις ὁ νεῦμα οἰκονομέω , ἐναργής τεκμήριον ὁ κατά ὁ οἰκεῖος ζωή ὑπεροράω , περί οὗτος διισχυρίζομαι . καί πάλιν · οὐκοῦν ἄλλος μέν τίς εἰμί ὁ οὐσία , ὅς οὔπω λόγος μηνυτής ἐξευρίσκω , ἕτερος δέ ὁ περί αὐτός ὄνομα ὁ σημασία , ἐκ ἐνέργεια τις ἢ ἄξιος ὀνομάζω . ὁ μήv οὖν ἐν ὁ ἐνέργεια μηδείς εἰμί διαφορά δκ ὁ ὁ ὄνομα κοινωνία εὑρίσκω · ὁ δέ κατά ὁ φύσις παραλλαγή οὐδείς καταλαμβάνω ἐναργής ὁ ἀπόδειξις , καθώς εἴρω , ὁ ὁ ἐνέργεια ταυτότης ὁ κοινός ὁ φύσις ὑποσημαίνω . ἰδέ δή τοίνυν , ὁ ὁ θεῖος ἐνέργεια ὄνομα νῦν μέν ἑνικός , νῦν δέ πληθυντικός ἐν ὁ εἴρω ἐγώ ἐκ ὁ ἱερός ἐκεῖνος ἐπιστολή πλέω ἢ πεντεκαίδεκα μιμνήσκω ὁ μέγας Βασίλειος , παρέρχομαι εἰμί γε δύναμαι Γρηγοράς , δείκνυμι , ποῦ ὁ εἴρω , μᾶλλον δέ καί ὁ ἐπιστολή πᾶς ὁ μέγας ὁράω Βασίλειο , ἅπαξ γοῦν ἐνέργημα , ἢ ἀποτέλεσμα , ὁ ποίημα οὗτος προσφωνέω , ὡς αὐτός φημί ; Ἀλ οὐ εἄν ἔχω . καίτοι γε ὁ ὁ ἐνέργημα ὄνομα καί κοινός εἰμί ἑκάτερος , ὁ τε φυσικός φημί ἐνέργεια ὁ Θεός , καί ὁ οὗτος ἀποτέλεσμα , κατά ὁ θέω ἀπόστολος . ἕκαστος καί γὲρ , φημί , δίδωμι ὁ φανέρωσις ὁ Πνεύμαιος πρός ὁ συμφέρω , εἶτα διά ὁ κατά μέρος ἀπαριθμέω ἐκεῖ χάρισμα ὁ πνεῦμα , ὁ οὗτος φανέρωσις ὥσπερ εἰς τοὺμφανέστερον καί αὐτός ἄγω , ἆλλος δέ , φημί , δίδωμι χάω . ρίσματα ἴαμα ἐν ὁ αὐτός Ινεύματι , ἄλλος δέ ἐνέργημα δύναμις , καί ὅσος ἑξῆς . Πάν δέ , φημί , οὗτος ἐνεργέω ὁ ἑν καί ὁ αὐτός Πναῆμα διαιρέω ἴδιος ἕκαστος καθώς βούλομαι . καί πάλιν , διάφεσις , φημί , χάρισμα , καί διαίρεσις ἀνεργημάτων εἰμί . ὁ δέ αὐτός πνεῦμα , καί ὁ αὐτός εἰμί θεός , ὁ ἐνεργός ὁ πᾶς ἐν πᾶς . Διὸ καί ὁ ἐκ Δαμασκός θεολόγος , λέγω , φημί , καί ὁ ἐνέργεια ἐνέργημα , καί ὁ ἐνέργημα ἐνέργεια , ὡς καί ὁ κτίσμα κτίσις . Βασίλειος δδʹ ὁ μέγας ἐνταῦθα φημί τέως οὐδέ ὁ μέσος οὗτος χράω οὐδοπωσοὖν ὄνομα φαίνω , περικόπτω ὡς ἔοικα ὁ λαβή καί ὁ πρόφασις ὁ τε Γρηγορά καί ὅς κατ´ αὐτός πάντοθεν , καί διά πᾶς πρός ὁ ἀλήθεια συνελαύνω . καί σκοπέω ἐκεῖνος · Πάν φημί ὁ μέγας , κατά ὁ ἴσος ἐνεργέω ὁ ἄξιος παρά πατήρ καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα , πᾶς χάρις καί δύναμις . εἶτα μεταξύ καί ἄλλος κατ´