cogPG.PG151 501
ἰδιον οὐσιωδῶν καὶ συστατικῶν διαφορῶν . Ἀκούεις καὶ τούτου τοῦ σοφοῦ θεολόθου τὸ ἀμέριστον , καὶ μεριστὸν τοῦ Θεοῦ , τὸ μὲν κατὰ φύσιν , τὸ δὲ κατὰ τὴν φυσικὴν ἐνέργειαν διδάσκοντος ; ὃ δὴ καὶ τὸα θεῖον Χρισόστομον ἐν τοῖς φθάσασι φάναι , τὸν Εὐαγγελιστὴν ἐξηγούμενον Ἰωάννην , καὶ ὅπως πάντα ἐν πᾶσι καθ´ ἑκάστην τῶν οἰκείων ἐνεργειῶν ἐστιν ὅλος , ὁ μήποτε τῆς οἰκείας ἀμεροῦς ἁπλότητος ἐξιστάμενος , εἰ καὶ τὸν τοῦ πῶς λόγον , καὶ τὸν τρόπ ν τῶν γινομένων , οὐδείς ἐστι τῶν πάντων ὁ δυνάμενος ὑποδεῖξαι ; Καὶ τὰς οὐσιώδεις δὲ διαφορὰς ἐπὶ τῶν τερὶ Θεοῦ φυσικῶς λεγομένων δ ὰ τὴν ἐκεῖθεν εἰσνγομένην σύνθεσιν ὁ διδάσκαλος ἀποῤῥίπτων προσηγορίας τινῶν ἐμφαντικὰς τῶν περὶ Θεὸν νοουμένων , κατὰ τοὺς πρὸ αὐτοῦ θεολόγους , Πασίλειόν τε τὸν μέγαν καὶ Κύριλλον τὸν σοφὸν , ταῦτά φησι , τινὰ μὲν πρέποντα τῇ θείᾳ φύσει σημαίνοντα , οὐκ αὐτὴν δὲ τὴν φύσιν μηνύοντα , ὅπερ ἴδιόν φησι τῶν οὐσιωδῶν καὶ συστατικῶν διαφορῶν , ὡς ἂν οἱ περὶ τὸν φιλόσοφον ἐκ τούτου γοῦν τοῦ ὄντος φιλοσόφου τε καὶ σοφοῦ διδαχθῶσι , πότε καὶ πῶς ἡ σύνθεσις γίγνεταί τε καὶ λέγεται , καὶ ὅτι πόῤῥω Θεοῦ καὶ τῶν περὶ Θεοῦ λόγων ἡμῶν τε καὶ τῶν ἡμετέρων ζιδασκάλων αὕτη , καὶ ὡς αὐτοὶ μᾶλλόν εἰσιν οἱ μὴ μόνον σόνθετον , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομοιομερῶν συγκείμενον τὸν Θεὸν ποιοῦντες . Οὐδαμοῦ καὶ γὰρ , μετ´ λύνομίου φησὶ Γρηγορᾶς , περὶ τὴν ἐνέργειαν ἴστησι ιὸ σμαινόμενον τῆς ἐννοίας τὰ θεῖα ὀνόματα , ἀλλ´ ἐπὶ τὴν ἐνεργοῦσαν ἀνατρέχει φύσιν . Καὶ ἡμῶν ἄμα κατηγορῶν , ἀμαθῶς , ὡς ἐκεῖνος νομίζει , λεγόντων , ἔτερα μὲν τῆς θείας φύσεως εἶναι τὰ παρεπόμενα καὶ ἐπινοούμενα ταύτῃ , φυσικὰ δὲ , καὶ ὅτι εὸ ἀθάνατον , τὸ ἄπειρον , τὸ ἁπλοῦν , τὸ ἀκατάληπτον , καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις , ἄκτιστα μὲν λέγημεν , οὐκ οὐσίαν δὲ τοῦ Θεοῦ , ἀλλὰ περὶ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ θεωρούμενα μᾶλλον , σύν γε τοῖς ἱεροῖς θεολόγοις τούτοις καὶ διδασκάλοις ἡμῶν . Σὺ δὲ αὐ - τ´ ς , ὢ φιλοσοφε , μήτε οὐσίας εἶναι τὰ προσόντα ταυτὶ φυσικῶς τῷ Θεῷ , μηδαμῶς μετ´ Εὐνομίου λέγων , ὡς φῇς , μήτε μὴν μετὰ Βασιλείου τε καὶ Μαξίμου , καὶ δὴ καὶ τῶν λοιπῶν διδασκάλων τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας , ὡς καὶ ἡμεῖς δήπουθεν , φυσικὰ ταῦτα λέγειν ἁεχόμενος τοῦ Θεοῦ , καὶ ἰδιώματα τῆς θείας ρύσεως , μᾶλλον μὲν οὖν καὶ κακοδοξίαν , καὶ αἵρεσιν ἐγκαλῶν τοῖς τε θεολόγοις καὶ ἡμῖν διὰ ταῦτα , παρὰ γὰρ τῆς ἐκείνων διδασκαλίας ταῦτα πάντα λαβόντες ἡμεῖς ἔχομεν , τί ταῦτα φὴ ; εἶναι ; ἢ μηδὲν μηδαμῆ , τοῦτο μὲν οὖν καὶ πολλάκις εἴρηκας ἤδη , ὅνς ὅτε μὴ οὐσία τοῦ Θεοῦ εἴη ταῦτα , μηδὲν εἶναι πλὴν ψόφου μόνου ῥημάτων , τῷ ἀέρι συνδιαλυομένου , ὡς εἶναι κατὰ σὲ ταυτὸν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ κὸ μηδαμῆ μηδαμῶς ὄν . Ἀλλὰ τρέποιτο κατὰ τῆς σῆς κεφαλῆς τὸ βλάσφημον , καὶ πόῤῥω που καὶ τῆς λπανοίας καὶ τῆς γλώττης τῶν εὐσεβῶν γίγνοιτο . Δεῦρο δὴ καὶ τὰ λείποντα τοῦ τῆς αἱρέσεως προστίθει ββλίου , καὶ σαυτόν τε καὶ ἡμᾶς ἀπάλλαττε τοτήμερον εἶναί φημι τέως τῆς ἀγωνίας . Παλαμᾶ , φησί , τοῦτο καὶ τῆς ἐκείνου παρανοίας , λέγειν ὅτι τὸ ἄναρχον , τὸ ἀθάνατο , τὸ ἄπειρον , τὸ ἁπλοῦν , τὸ ἀκατάληπτον , τὸ προγνωστικὸν , τὸ δημιουργικὸν , τὸ προνοητικὸν , τὸ δίκαι ν , τὸ ἐγαθὸν , τὸ σοφὸν , τὸ ἅγιον καὶ τὰ τοιαῦτα , ἄκτιστοι μέν εἰσι θεότητες , οὐκ οὐσία δὲ Θεοῦ , ἀλλὰ περὶ ταύτην θεωρούμενα . Ἄρ´ οὐ προδήλως ἐνταῦθα Γρηγορᾶς ὡσπερεί τι προσωπεῖον , τοῖς ἰεροῖς θεολόγοις ἡυᾶς περιτιθεὶς , δι´ ἡμῶν τε τολμηρῶς εἰς ἐκείνους ὑβρίζων , καὶ δι´ ἐκείνων αὖθις εἰς τὸν ἐκείνων Θεὸν , ἡν ἀπαρνεῖσθαι προσεποιεῖτο σύνθεσιν τῆς θείας οὐσίας , δοὰ τῶν ἑαυτοῦ λόγων κατατκευάζει νῦν οὐ μόνον σύνθετον . ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομοιομερῶν συγκείμενον τὸ καθ´ ἑαυτὸν δεικνὺς τὸν Θεὸν , κατὰ τὸν μέγαν φημὶ Βασίλειον ; δεχόμενοι καὶ γὰρ ταῦτα τὰ περὶ τὸν Θεὸν θεῖα ὀνόματα , πρὸς Εὐνόμιον ἤδη φθάσας ὁ διδάσκαλος ἔφη , τί καὶ ποιήσομεν ; Ιότερον εἰς τὴν οὐσίαν ἅπαντα φέροντες καἐταθήσομεν ; Οὐκοῦν οὐχὶ μόνον σύνθετον , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομοιομερῶν αὐτὸν συγκείμενον ἀποδε ξομεν , δι ὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο ὑπὸ τῶν ὀνομάτων τούτων σημαίνεσθαι . Κύριλλος δ´ αὖθις ὁ θεῖος . καὶ Λάξιμος ὁ σορὸς , ὁ μὲέν οὐκ οὐσίᾳ τὸ ἀγέννητον ἔλεγεν , ἢ τὸ ἄγθαρτον ἢ τὸ ἀθάνατον , ἢ τὸ ἀόρατον · εἰ γὰρ ἕκαστοντούθον οὐσίαν σημαίνει , ἐκ τοσούτων οὐσιῶν σύγκειται ὁ Θεὸς , ὅσαπερ ἂν αὐτῷ φυσικῶς προσόντα φαίνηται · καὶ πάλιν · Πολλά ἐστιν ἃ μόνῳ μὲν τῷ Θεῷ κατὰ φύσιν ὑπάρχει , ἑτέρω δὲ τῶν ὄντων οὐδενί . Εἱ τοίνυν ἕκαστον τῶν αὐτῷ προσόντων ἐν οὐσίας τάξει κείσεται , πῶς οὐκ ἔσται σύνθετος ὁ ἁπλοῦς ; ὅπερ ἐστιν ἐννοεῖν ἀτοπώτατον . Τοῦ δέ γε θείου Μαξίμον πρὸ βραχέος εἰπόντος ἠκούσαμεν , ὅτι Τὰ τοῦ Θεοῦ ταῦτα ὀνόματα , ὧν ἔνια καὶ κατὰ μέρος ἐκεῖ καταλέγει , οὐ λέγομεν , φησὶν , οὐσιώδεις διαφορὰς , ἵν ε μὴ σύνθετον αὐτὸν ἐκ τούτων δογματίσωμεν , ἀλλὰ προσηγορίας , τινῶν μὲν ἐμφαντικὰς τῶν θεωρουμένων περὶ αὐτὸν , οὐδενὸς δὲ τῶν κατὰ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ καὶ φύσιν δηλωτικάς . Τινὰ μὲν πρέποντα τῇ θείᾳ φύσει σημαίνουσιν , οὐκ αὐτὴν δὲ τὴν φύσιν μηνύουσιν , ὅπερ ἴδιον τῶν οὐσιωδῶν καὶ συστατικῶν διαφορῶν . Κατὰ τούτων τῶν ἰσχυρῶν τε καὶ ἀπαραλογίστων ἐλέγχων τῆς αἱρέσεως Γρηγορᾷς μαινόμενος ἀκρατῶς , καὶ μὴ ἔχων ὅπως κατ´ αὐτῶν ἐμέσῃ τὸν τῆς κακίας ἰὸν , ὑποφρίττει καὶ γὰρ τὴν τῶν πιστῶν Ἐκκλησίαν , καὶ τὸ περὶ τοὺς προμάχους τούτους , καὶ διδασκάλους , καὶ ῥήτορας τῆς ἀληθείας , ἀκραιφνές φίλτρον , καὶ τὴν αἰδὼ , τὰ τῆς συκοφαντίας ἡμῖν καὶ τοῦ ψεύδους βέλη , καὶ ὅλην ἐπαφίησι τὴν φαρέτραν τῆς δυσσεβείας , πρὸς κολωνὸν , ὅ φασι , διακηρυττόμενος . Ἀλλὰ καὶ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἐρείσματος , Ἀθανασίου φημὶ τοῦ μεγάλου , καλὸν ἂν εἴη διακοῦσαι κἀνταῦθα καὶ πάλιν , εἰ μὴ καὶ αὐτὰς ἐκείνου μετὰ τῆς διανοίας καὶ τὰς λέξεις συκοφάντης λαβὼν ὡς λυέτετα δῆθεν , κατ´ ἐκείνου τὴν βλασφημίαν ἐκχεῖ Φησίτοιγαροῦν οὕτω κατὰ λέξιν ὁ μέγας · Τὸ ἄκτιστον , τὸ ἀσώματον , τὸ ἄχρονον , τὸ ἄναρχον , τὸ ἀίδιον , τὸ ἀτελεύτητον , τὸ ἄπειρον , τὸ ἄγνωστον , τὸ ἁσχημάτιστον , τὸ ἀνερμήνευτον , τὸ ἀνεξιχνίαστον , τὸ Θεὸν θεῶν λέγεσθαι αὐτὸν , τὸ Κύριον κυρίων , τὸ Βασιλέα βασιλευόντων , τὸ παντοκράτορα , τὸ ποιητὴν , τὸ δημιουργὸν , τὸ
Lemmas: ἴδιος οὐσιώδης καί συστατικός διαφορά . ἀκούω καί οὗτος ὁ σοφός θεολόθου ὁ ἀμέριστος , καί μεριστός ὁ Θεός , ὁ μέν κατά φύσις , ὁ δέ κατά ὁ φυσικός ἐνέργεια διδάσκω ; ὅς δή καί τὸα θέω Χρισόστομος ἐν ὁ φθάνω φαίνω , ὁ εὐαγγελιστής ἐξηγέομαι Ἰωάννης , καί ὅπως πᾶς ἐν πᾶς καθ´ ἕκαστος ὁ οἰκέω ἐνέργεια εἰμί ὅλος , ὁ μήποτε ὁ οἰκεῖος ἀμερής ἁπλότης ἐξίστημι , εἰμί καί ὁ ὁ πῶς λόγος , καί ὁ τροπ Ν ὁ γίγνομαι , οὐδείς εἰμί ὁ πᾶς ὁ δύναμαι ὑποδείκνυμι ; καί ὁ οὐσιώδης δέ διαφορά ἐπί ὁ Τέρι Θεός φυσικός λέγω δ ά ὁ ἐκεῖθεν εἰσφέρω σύνθεσις ὁ διδάσκαλος ἀπορρίπτω προσηγορία τις ἐμφαντικός ὁ περί θεός νοέω , κατά ὁ πρό αὐτός θεολόγος , πασιλειος τε ὁ μέγας καί Κύριλλος ὁ σοφός , οὗτος φημί , τις μέν πρέπω ὁ θεῖος φύσις σημαίνω , οὐ αὐτός δέ ὁ φύσις μηνύω , ὅσπερ ἴδιος φημί ὁ οὐσιώδης καί συστατικός διαφορά , ὡς εἄν ὁ περί ὁ φιλόσοφος ἐκ οὗτος γοῦν ὁ εἰμί φιλόσοφος τε καί σοφός διδάσκω , πότε καί πῶς ὁ σύνθεσις γίγνομαι τε καί λέγω , καί ὅτι πόρρω Θεός καί ὁ περί Θεός λόγος ἐγώ τε καί ὁ ἡμέτερος ζιδασκαλος οὗτος , καί ὡς αὐτός μάλα εἰμί ὁ μή μόνος σῴζω , ἀλλά καί ἐκ ἀνομοιομερής σύγκειμαι ὁ θεός ποιέω . οὐδαμός καί γάρ , μετέ λύνομίου φημί Γρηγοράς , περί ὁ ἐνέργεια ἵστημι ιός σμάω ὁ ἔννοια ὁ θεῖον ὄνομα , ἀλ ἐπί ὁ ἐνεργέω ἀνατρέχω φύσις . καί ἐγώ ἄμη κατηγορέω , ἀμαθής , ὡς ἐκεῖνος νομίζω , λέγω , ἔτερα μέν ὁ θεῖος φύσις εἰμί ὁ παρέπομαι καί ἐπινοέω οὗτος , φυσικός δέ , καί ὅτι εἰμί ἀθάνατος , ὁ ἤπειρος , ὁ ἁπλόος , ὁ ἀκατάληπτος , καί ὁ παραπλήσιος οὗτος , ἄκτιστος μέν λέγω , οὐ οὐσία δέ ὁ Θεός , ἀλλά περί ὁ οὐσία αὐτός θεωρέω μᾶλλον , σῦς γε ὁ ἱερός θεολόγος οὗτος καί διδάσκαλος ἐγώ . σύ δέ αὖος - τ Σ , ὦ φιλόσοφος , μήτε οὐσία εἰμί ὁ πρόσειμι οὗτος φυσικός ὁ Θεός , μηδαμῶς μετέ Εὐνόμιος λέγω , ὡς φημί , μήτε μήv μετά Βασίλειος τε καί Μάξιμος , καί δή καί ὁ λοιπός διδάσκαλος ὁ Χριστός ἐκκλησία , ὡς καί ἐγώ δήπουθεν , φυσικός οὗτος λέγω ἄχνυμαι ὁ Θεός , καί ἰδίωμα ὁ θεῖος ῥύσις , μᾶλλον μέν οὖν καί κακοδοξία , καί αἵρεσις ἐγκαλέω ὁ τε θεολόγος καί ἐγώ διά οὗτος , παρά γάρ ὁ ἐκεῖνος διδασκαλία οὗτος πᾶς λαμβάνω ἐγώ ἔχω , τίς οὗτος φημί ; εἰμί ; ἢ μηδείς μηδαμῆ , οὗτος μέν οὖν καί πολλάκις εἴρω ἤδη , ὅς ὅτε μή οὐσία ὁ Θεός εἰμί οὗτος , μηδείς εἰμί πλήν ψόφος μόνος ῥῆμα , ὁ ἀήρ συνδιαλύω , ὡς εἰμί κατά σύ τατός ὁ οὐσία ὁ Θεός καί κὸ μηδαμῆ μηδαμῶς εἰμί . ἀλλά τρέπω κατά ὁ σός κεφαλή ὁ βλάσφημος , καί πόρρω ποῦ καί ὁ λπανοια καί ὁ γλῶσσα ὁ εὐσεβής γίγνομαι . δεῦρο δή καί ὁ λείπω ὁ ὁ αἵρεσις προστίθημι ββλίου , καί σεαυτοῦ τε καί ἐγώ ἀπαλλάσσω τοσημερον εἰμί φημί τέως ὁ ἀγωνία . Παλαμά , φημί , οὗτος καί ὁ ἐκεῖνος παράνοια , λέγω ὅτι ὁ ἄναρχος , ὁ αθάνατος , ὁ ἤπειρος , ὁ ἁπλόος , ὁ ἀκατάληπτος , ὁ προγνωστικός , ὁ δημιουργικός , ὁ προνοητικός , ὁ δίκη Ν , ὁ ἐγαθὸν , ὁ σοφός , ὁ ἅγιος καί ὁ τοιοῦτος , ἄκτιστος μέν εἰμί θεότης , οὐ οὐσία δέ Θεός , ἀλλά περί οὗτος θεωρέω . Ἄρα οὖον πρόδηλος ἐνταῦθα Γρηγοράς ὥσπερ τίς προσωπεῖον , ὁ ἱερός θεολόγος Εὔα περιτίθημι , δις ἐγώ τε τολμηρός εἰς ἐκεῖνος ὑβρίζω , καί δις ἐκεῖνος αὖθις εἰς ὁ ἐκεῖνος θεός , ἐάν ἀπαρνέομαι προσποιέω σύνθεσις ὁ θεῖος οὐσία , ΔΟΑ ὁ ἑαυτοῦ λόγος κατατκευαζομαι νῦν οὖον μόνος συντίθημι . ἀλλά καί ἐκ ἀνομοιομερής σύγκειμαι ὁ καθ´ ἑαυτοῦ δείκνυμι ὁ θεός , κατά ὁ μέγας φημί Βασίλειος ; δέχομαι καί γάρ οὗτος ὁ περί ὁ θεός θεῖον ὄνομα , πρός Εὐνόμιον ἤδη φθάνω ὁ διδάσκαλος φημί , τίς καί ποιέω ; ιοτερος εἰς ὁ οὐσία ἅπας φέρω κατατίθημι ; οὐκοῦν οὐ μόνος συντίθημι , ἀλλά καί ἐκ ἀνομοιομερής αὐτός σύγκειμαι ἀποδε ξομεν , Ζεύς ά ὁ ἄλλος καί ἄλλος ὑπό ὁ ὄνομα οὗτος σημαίνω . Κύριλλος δδʹ αὖθις ὁ θεῖος . καί λάξιμος ὁ σορός , ὁ μένω οὐ οὐσία ὁ ἀγέννητος λέγω , ἢ ὁ ἄγθαρτον ἢ ὁ ἀθάνατος , ἢ ὁ ἀόρατος · εἰμί γάρ ἕκαστος οὐσία σημαίνω , ἐκ τοσοῦτος οὐσία σύγκειμαι ὁ θεός , ὅσος εἄν αὐτός φυσικός πρόσειμι φαίνω · καί πάλιν · Πολύς εἰμί ὁ μόνος μέν ὁ Θεός κατά φύσις ὑπάρχω , ἕτερος δέ ὁ εἰμί οὐδείς . εἰ τοίνυν ἕκαστος ὁ αὐτός πρόσειμι ἐν οὐσία τάξις κεῖμαι , πῶς οὐ εἰμί σύνθετος ὁ ἁπλόος ; ὅσπερ εἰμί ἐννοέω ἄτοπος . ὁ δέ γε θεῖον Μαξίμων πρό βραχύς εἶπον ἀκούω , ὅτι ὁ ὁ Θεός οὗτος ὄνομα , ὅς ἔνιοι καί κατά μέρος ἐκεῖ καταλέγω , οὖον λέγω , φημί , οὐσιώδης διαφορά , ἵνα ε μή συντίθημι αὐτός ἐκ οὗτος δογματίζω , ἀλλά προσηγορία , τις μέν ἐμφαντικός ὁ θεωρέω περί αὐτός , οὐδείς δέ ὁ κατά ὁ οὐσία αὐτός καί φύσις δηλωτικός . τις μέν πρέπω ὁ θεῖος φύσις σημαίνω , οὐ αὐτός δέ ὁ φύσις μηνύω , ὅσπερ ἴδιος ὁ οὐσιώδης καί συστατικός διαφορά . κατά οὗτος ὁ ἰσχυρός τε καί ἀπαραλόγιστος ἐλέγχω ὁ αἵρεσις Γρηγοράς μαίνομαι ἀκρατής , καί μή ἔχω ὅπως κατ´ αὐτός ἐμέω ὁ ὁ κακία ἰός , ὑποφρίσσω καί γάρ ὁ ὁ πιστός ἐκκλησία , καί ὁ περί ὁ πρόμαχος οὗτος , καί διδάσκαλος , καί ῥήτωρ ὁ ἀλήθεια , ἀκραιφνής φίλτρον , καί ὁ αἰδώς , ὁ ὁ συκοφαντία ἐγώ καί ὁ ψεῦδος βέλος , καί ὅλος ἐπαφίημι ὁ φαρέτρα ὁ δυσσέβεια , πρός κολωνός , ὅς φημί , διακηρύσσω . ἀλλά καί ὁ ὁ ἐκκλησία ἔρεισμα , Ἀθανάσιος φημί ὁ μέγας , καλός εἄν εἰμί διακούω ἐνταῦθα καί πάλιν , εἰμί μή καί αὐτός ἐκεῖνος μετά ὁ διάνοια καί ὁ λέγω συκοφάντης λαμβάνω ὡς λύω δῆθεν , κατ´ ἐκεῖνος ὁ βλασφημία ἐκχέω Φησίτοιγαροῦν οὗτος κατά λέξις ὁ μέγας · ὁ ἄκτιστον , ὁ ἀσώματος , ὁ ἄχρονος , ὁ ἄναρχος , ὁ ἀίδιος , ὁ ἀτελεύτητος , ὁ ἤπειρος , ὁ ἄγνωστος , ὁ ἀσχημάτιστος , ὁ ἀνερμηνεύω , ὁ ἀνεξιχνίαστος , ὁ θεός θεός λέγω αὐτός , ὁ κύριος κύριος , ὁ Βασιλεύς βασιλεύω , ὁ παντοκράτωρ , ὁ ποιητής , ὁ δημιουργός , ὁ