cogPG.PG151 297
καὶ νοῦ · πολλοῦ γε καὶ δεῖ · εἰ μὴ καὶ τὰς πυγολαμπίδας τις ταῖς ἡλιακαῖς ἀκτῖσιν ἀφθόνως ἀντιτιθείη , καὶ ταῖς οὐρανίαις βρονταῖς τὰ τῶν χαλκοτύπων τε καὶ δρυτόμων , μᾶλλον δὲ τῶν κρουμάτων ἐκείνων τὰ ἔσχατα ἀπηχήματα , δηλώσει γε μὴν δι´ ὀλίγων καὶ τὰ νῦν ῥηθησόμενα , ἵν´ ᾖ τὸ δένδρον ἐκ τοῦ καρποῦ γνώριμον κατὰ τὸν Χριστοῦ λόγον , καὶ ἀπὸ τῶν κλάδων καλῶς τὰ τῆς ῥίζης διαγινώσκηται . Ἐσπέρα μὲν ἦν ἡ τοῦ μεγίστου καὶ μυστικοῦ δείπνου καὶ τῶν κατὰ σάρκα τοῦ Κυρίου παθῶν · τῆς δὲ τελετῆς ἐκείνων μεγαλοπρεπῶς τελουμένης , ὡς ἔθος παρά τῇ λαύρᾳ , καὶ Γρηγόριος τῆς πανηγύρεως καὶ τῶν ὕμνων ἦν κοινωνῶν τοῖς προὔχουσι τῶν ἄλλων , καὶ συμπράττων ἅμα καὶ συνιστάμενος , καὶ τῇ παρουσίᾳ πως ἂν εἴποις κοσμῶν ἐκεῖνον τὸν σύλλογον · ἀλλ´ οἷα φιλεῖ συμβαίνειν , τῶν συνιστα μένων τινὲς οἱονεί τινα λήθην σχόντες τῶν τελο . μένων , τῶν τε μεγάλων ἐκείνων καὶ θαυμασίων ψδῶν , καὶ ἐφ´ ᾧ δὴ καὶ συνῄεσαν , εἰς ὁμιλίας τὰς προστυχούσας ἐξέδωκαν ἑαυτοὺς , καὶ τοῦτο πέρα τοῦ μέτρου καὶ καθ´ ὑπερβολὴν , εἴ γε ἄάὶ μέτρον ὅλως ἔστιν τοῖς τοιούτοις εἰπεῖν . Δυσχεραίνει πρὸς ταῦτα κατὰ τὸ εἰκὸς ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος · καὶ ἐπεὶ λέγειν τε πρὸς ἐκείνους καὶ τὴν ὁμιλίαν ἐπέχειν οὐκ ἐδόκει , κἀκείνων ἅμα καὶ τῆς ὑμνῳδίας ἀποστήσας τὸν νοῦν , πρὸς ἐαυτὸν ἐπιστρέφει συνήθως , καὶ δι´ ἐαυτοὺῦ πρὸς Θεόν · καὶ αὐτίκα φῶς αὐτὸν ἄνωθεν περιλάμπει θεῖον , καὶ ταῖς ἀκτῖσιν ἐκείναις καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ἄμα καὶ τοῦ σώματος ὀφθαλμοὺς φωτισθεὶς , τὸ μετ´ ἐνιαυτοὺς οὐκ ὀλίγους ὰποβησόμενον ὡς ἤδη παρὸν ἐναργῶς ὁρᾷ · ὁ γὰρ τὴν τῆς λαύρας οἰκονομίαν ἐγκεχειρισμένος τὸ τηνικαῦτα Μακάριος ἐκ δεξιῶν αὐτῷ συνεστὼς , οὐ τὸ κοινόν τε καὶ σύνηθες φέρων ἐφαίνετο σχῆμα , ἀλλ´ εἰς ἀρχιερέας ἐδόκει τελεῖν , καὶ κατ´ ἐκείνους ἐστάλθαι , καὶ τὸ σύμπαν ἀρχιερατικῶς ἵστασθαι . · ὃ δὴ καὶ εἰς ἔργον ὕστερον ἐκβὰν καθεωράθη , δέκα πρὸς τῷ ἑνὶ παριόντων ἐνιαυτῶν , τοῦ ῥηθέντος δηλαδὴ Μακαρίου μετὰ τὴν τῆς λαύρας ἀρχήν τε καὶ προστασίαν τοῦ τῆς ἡμετέρας Θεσσαλονίκης ἀρχιερατικῶς ἐπιβάντος θρόνου , κἀκεῖ μετὰ τῆς ἀρχῆς καὶ τὴν ζωὴν καταλύσαντος . Κὔχετο ὑπὲρ αὐτοῦ ποτε καὶ τῶν συνόντων ὁ θεῖος Γρηγόριος , ἡ δ´ εὐχὴ πρὸς τὴν Παρθένον καὶ Θεοτόκον τὴν συνήθη κυβερνῆτιν καὶ σώτειραν ἦν · ὥστε καὶ τὰ τῆς πρὸς εὸν ἀγωγῆς τε καὶ πορείας αὐτοῖς ἀπρόσκοπα θεῖναι , καὶ τὰ τῆς σωματικῆς ἀναγκαῖα χρείας εὐπόριστά τε καὶ ῥάδια , ὡς ἂν μὴ τῶν τοιούτων ἀπόρως ἔχοντες ἀναγκάζοιντο περὶ τὴν αὐτῶν συλλογὴν ἀσχολεῖσθαι , τὰ πνευματικὰ καὶ ἀναγκαιότερα προῖέμενοι . Ἐν τούτοις μὲν τὰ τῆς προσευχῆς · ἡ δὲ τῶν πάντων Δέσποινα , καὶ αὐτὴν ὡς ἂν εἴποι τις τῶ περιόντι τῆς προνοίας φθάνουσα τὴν εὐχὴν , ὑπαρεὐθὺς ὑπ´ ὄψιν ἐκείνῳ παρίοταται , σεμνῶς οὕτω καὶ παμθ νικῶς εσταλμένη , καθ´ ἃ δὴ καὶ παρ´ ἡμῖν αἱ ἀκριβεῖς εἰκόνες αὐτὴν φέρουσι · καὶ πρὸς τοὺς ἑπομένους ἐπιστραφεῖσα · πλεῖστοι δ´ ἐδόκουν εἶναι καὶ τῶν ἐπιφανῶν · ἱἱάντων , ἔφη , τῶν πρὸς χρείαν ἐπιτηδείων ὑμεῖς ἀπό γε τοῦ νῦν τῷ τε Γρηγορίῳ καὶ τοῖς συνοῦσιν οἰκωνόμοι τε καὶ διανομεῖς γίγνεσθε · καὶ ἡ μὲν οὔτως ἐν βραχεῖ τὴν ἱερὰν εὐχὴν ἐκείνην καὶ τὴν δωρεὰν ἐκπληρώσασα , πρὸς ἑαυτὴν ἐπανῄει · ἐξ ἐκείνου δʹ , ὁ ἱερὸς Γρηγόριος ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς , τὰ τῆς σωματικῆς χρείας ἡμῖν ἀκονιτὶ πάντα προσῆν , ὅπουπερ ἂν ἐτύχομεν διατρίβοντες , λύο μὲν ἔτη παρῄει τῷ μεγάλῳ ἐν τούτοις γε ὄντι καὶ παροικοῦντι τὸ ῥηθὲν φροντιστήριον · τοῦ δὲ τρίτου παρόντος , ἰδιάζων αὐτόθι ποτὲ συνήθως , καὶ Θεῷ διὰ νοερᾶς ἡσυχίας καὶ προσευχῆς προσέχων τὸν νοῦν , ἔδοξε μέν πως καὶ πρὸς ὕπνου τινὰ οκιὰν ἐλθεῖν · ὁ δὲ καὶ ὄψιν αὐτῷ τοιαύτην εὐθὺς ὑποδείκνυσι . Σκεῦος ἐδόκει τι κατέχειν ἐν χεροῖν πλῆρες γάλακτος , τὸ δ´ ἀναβλύζειν ὥσπερ αἴφνης ἀρξάμενον ἐξέῤῥει τε καὶ ὑπερεχεῖτο τοῦ σκεύους · εἰτα καὶ εἰς οἶνον κάλλιστόν τινα καὶ ἀνθοσμίαν δόξαν ἀθρόον μεταβαλεῖν , οὔτω δαψιλῶς κατὰ τῶν ἱματίων ἐχεῖτο καὶ τῶν χειρῶν , ὡς καὶ διάβροχα ταῦτα Αέσθαι , καὶ τῆς εὐωδίας τῆς οἰκείας μεστά · ἐφ´ ᾧ καὶ μᾶλλον ἡδομένῳ μοι , φησί , πῶς ἂν εἴποις καὶ χαίροντι , τῶν ἐπιφανῶν τις ἀνὴρ ἐπιστὰς πλήρης φωτὸς , Ἵνα τί , φησί , τοῦ θαυμαστῶς ἀναβλύζοντος οὑτωσὶ θείου τουτουῒ πόματος καὶ τοῖς ἄλλοις οὐ μεταδίδως , ἀλλ´ ἐᾷς οὔτως ἐκχεῖσθαι μάτην ; Οὐκ οἷσθα Θεοῦ δῶρον ὃν τοῦτο , καὶ ὡς οὐκ ἐκλείψει βρύον οὑτωσὶ καὶ ἀναδιδόμενον ; Ἐμοῦ δὲ τήν τε ἐμαυτοῦ πρός γε τὸ διανέμειν ἀσθένειαν , καὶ τὸ μηδὲ παρεῖναι νῦν τοὺς τῶν τοιούτων ἐφιεμένους προβαλλομένου , Ἀλλ´ εἰ καὶ μὴ πάρεισιν οἱ τοῦτ´ ἀξίως ἐπιζητοῦντες αὖθις , φησίν ἐκεῖνος , Ἀλλὰ σὲ τὸ σαυτοῦ δεῖ ποιεῖν τέως , καὶ μὴ κατολιγωρεῖν τῆς διανομῆς , ἧ περ ἔφην , τῆς γε μὴν ἀπαιτήσεως τῷ δεσπότῃ παραχωρεῖν · οἶσθα καὶ γὰρ ἀκριβῶς πάντως καὶ τὴν ἐντολὴν καὶ τὸ τάλαντον , καὶ τὴν καταδίκην τοῦ τῆς ἐμπορίας καταῤῥαθυμήσαντος δούλου , καὶ μὴ κατὰ τὸ δεσποτικὸν ἐργασαμένου πρόσταγμα . Εἰτ´ ἐκεῖνος μὲν ὁ λαμπρὸς , φησὶν , ἕδοξεν ἀπιέναι · ἐγὼ δὲ καὶ τὴν σκιὰν ἐκτιναξάμενος , ἐκείνην τοῦ ὕπνου , τήν τε νύκτα πᾶσαν ὁμοῦ καὶ τῆς ἡμέρας τὸ πλεῖστον ἐκαθήμην ἐκεῖ , τῷ θείῳ φωτὶ πλουσίως ὅλως περιλαμπόμενος . Ταῦτα πρὸς τὸν φίλον ἅμα καὶ φοιτητὴν , τὸν ἱερόν φημι Δωρόθεον , ὁ θαυμαστὸς Γρηγόριος ἔλεγεν ὕστερον , ἡνίκα δὴ καὶ τοὺς θαυμαστοὺς ἐκείνους περὶ τῶν θείων δογμάτων λόγους ἐκτίθεσθαι ἤρξατο , τοῦτ´ αὐτὸ κρίνων ἐκεῖνος αἰνίττεσθαι τὴν επὸ γά . λακτος εἰς οἶνον τοῦ ἱεροῦ πόματος ἐκείνου μεταβολὴν , τὴν ἀπὸ τοῦ ἠθικοῦ δηλοκότι καὶ ἀπλοῦ πρὸς τὸν δογματικόν τε καὶ ἄνω βεβηκότα τοῦ λόγου μετάθεσιν . Τί τὸ ἑξῆς ; Πείθεται τοῖς θείοις χρησμοῖς ὁ σοφὸς ἐξ ἐκείνου , καὶ τὸ νοητὸν ἅμα τῷ αἰαθητῷ διανοίξας στόμα , τοῦ ἄνωθεν ἑλκυσθέντος μεταδιδόναι πᾶσιν ἀφθόνως ἄρχεται Πνεύματος , λόγους ἄντικρυς προ,έρων Θεοῦ · λόγους , οὕς οὐδ´ ἂν εἷς οἷμαι τῶν πάντων ὑπογράψῃ ποτὲ τῷ λόγῳ , κἂν ἧ δέκα μὲν γλῶτται , τοσαῦτα δ´ εἶεν αὐτῷ στόματά τε καὶ χοῖρες κατά γε τὸ τισὶν εἰρημένον , εἰ μὴ πάλιν αὐτὸς οὕτος καὶ οἱ ἐκείνου θεῖοι καὶ σοφοὶ λόγοι
Lemmas: καί νόος · πολύς γε καί δεῖ · εἰμί μή καί ὁ πυγολαμπίς τις ὁ ἡλιακός ἀκτίς ἄφθονος ἀντιτίθημι , καί ὁ οὐράνιος βροντή ὁ ὁ χαλκότυπος τε καί δρυτόμος , μᾶλλον δέ ὁ κροῦμα ἐκεῖνος ὁ ἔσχατος ἀπήχημα , δήλωσις γε μήv δις ὀλίγος καί ὁ νῦν λέγω , ὅς εἰμί ὁ δένδρον ἐκ ὁ καρπός γνώριμος κατά ὁ Χριστός λόγος , καί ἀπό ὁ κλάδος καλῶς ὁ ὁ ῥίζα διαγιγνώσκω . Ἑσπέρα μέν εἰμί ὁ ὁ μέγας καί μυστικός δεῖπνον καί ὁ κατά σάρξ ὁ κύριος πάθος · ὁ δέ τελετή ἐκεῖνος μεγαλοπρεπής τελέω , ὡς ἔθος παρά ὁ λαύρα , καί Γρηγόριος ὁ πανήγυρις καί ὁ ὕμνος εἰμί κοινωνός ὁ προέχω ὁ ἄλλος , καί συμπράσσω ἅμα καί συνίστημι , καί ὁ παρουσία πως εἄν εἶπον κοσμέω ἐκεῖνος ὁ σύλλογος · ἀλ οἷος φιλέω συμβαίνω , ὁ συνίστημι Μένων τις οἱονεί τις λήθη ἔχω ὁ Τέλο . Μένων , ὁ τε μέγας ἐκεῖνος καί θαυμάσιος ψάω , καί ἐφίημι ὅς δή καί σύνειμι2 , εἰς ὁμιλία ὁ προστυγχάνω ἐκδίδωμι ἑαυτοῦ , καί οὗτος πέρα ὁ μέτρον καί καθ´ ὑπερβολή , εἰμί γε ἄς μέτρον ὅλως εἰμί ὁ τοιοῦτος εἶπον . δυσχεραίνω πρός οὗτος κατά ὁ εἰκός ὁ ὁ Θεός ἄνθρωπος · καί ἐπεί λέγω τε πρός ἐκεῖνος καί ὁ ὁμιλία ἐπέχω οὐ δοκέω , ἐκεῖνος ἅμα καί ὁ ὑμνῳδία ἀφίστημι ὁ νόος , πρός ἑαυτοῦ ἐπιστρέφω συνήθης , καί δις ἐαυτός πρός Θεός · καί αὐτίκα φάος αὐτός ἄνωθεν περιλάμπω θέω , καί ὁ ἀκτίς ἐκεῖνος καί ὁ ὁ Ψυχή ἄμη καί ὁ σῶμα ὀφθαλμός φωτίζω , ὁ μετέ ἐνιαυτός οὐ ὀλίγος ἀποβαίνω ὡς ἤδη πάρειμι ἐναργής ὁράω · ὁ γάρ ὁ ὁ λαύρα οἰκονομία ἐγχειρίζω ὁ τηνικαῦτα Μακάριος ἐκ δεξιός αὐτός συνίστημι , οὖον ὁ κοινός τε καί συνήθης φέρω φαίνω σχῆμα , ἀλ εἰς ἀρχιερεύς δοκέω τελέω , καί κατ´ ἐκεῖνος στέλλω , καί ὁ σύμπας ἀρχιερατικός ἵστημι . · ὅς δή καί εἰς ἔργον ὕστερος ἐκβαίνω καθοράω , δέκα πρός ὁ εἷς πάρειμι ἐνιαυτός , ὁ εἴρω δηλαδή Μακάριος μετά ὁ ὁ λαύρα ἀρχή τε καί προστασία ὁ ὁ ἡμέτερος Θεσσαλονίκη ἀρχιερατικός ἐπιβαίνω θρόνος , ἐκεῖ μετά ὁ ἀρχή καί ὁ ζωή καταλύω . Κὔχετο ὑπέρ αὐτός ποτός καί ὁ σύνειμι ὁ θεῖος Γρηγόριος , ὁ δδʹ εὐχή πρός ὁ παρθένος καί Θεοτόκος ὁ συνήθης κυβερνῆτις καί σώτειρα εἰμί · ὥστε καί ὁ ὁ πρός εἰμί ἀγωγή τε καί πορεία αὐτός ἀπρόσκοπος τίθημι , καί ὁ ὁ σωματικός ἀναγκαῖος χρεία εὐπόριστος τε καί ῥᾴδιος , ὡς εἄν μή ὁ τοιοῦτος ἀπόρως ἔχω ἀναγκάζω περί ὁ αὐτός συλλογή ἀσχολέω , ὁ πνευματικός καί ἀναγκαῖος προιημι . ἐν οὗτος μέν ὁ ὁ προσευχή · ὁ δέ ὁ πᾶς Δέσποινα , καί αὐτός ὡς εἄν εἶπον τις ὁ περίειμι ὁ πρόνοια φθάνω ὁ εὐχή , ὑπαρεὐθὺς ὑπό ὄψις ἐκεῖνος παριοτατας , σεμνός οὗτος καί παμθ νικάω στέλλω , καθ´ ὁ δή καί παρ´ ἐγώ ὁ ἀκριβής εἰκών αὐτός φέρω · καί πρός ὁ ἕπομαι ἐπιστρέφω · πλεῖστος δδʹ δοκέω εἰμί καί ὁ ἐπιφανής · ἵημι , φημί , ὁ πρός χρεία ἐπιτήδειος σύ ἀπό γε ὁ νῦν ὁ τε Γρηγόριος καί ὁ σύνειμι1 οικωνοεγω τε καί διανομεύς γίγνομαι · καί ὁ μέν οὔτως ἐν βραχύς ὁ ἱερά εὐχή ἐκεῖνος καί ὁ δωρεά ἐκπληρόω , πρός ἑαυτοῦ ἐπάνειμι · ἐκ ἐκεῖνος δέ , ὁ ἱερός Γρηγόριος λέγω πρός ἐγώ , ὁ ὁ σωματικός χρεία ἐγώ ἀκονιτί πᾶς πρόσειμι , ὅπου εἄν τυγχάνω διατρίβω , λύω μέν ἔτος πάρειμι ὁ μέγας ἐν οὗτος γε εἰμί καί παροικέω ὁ ἐρώ φροντιστήριον · ὁ δέ τρίτος πάρειμι , ἰδιάζω αὐτόθι ποτέ συνήθης , καί Θεός διά νοερός ἡσυχία καί προσευχή προσέχω ὁ νόος , δοκέω μέν πως καί πρός ὕπνος τις κοινός ἔρχομαι · ὁ δέ καί ὄψις αὐτός τοιοῦτος εὐθύς ὑποδείκνυμι . σκεῦος δοκέω τίς καταχέω ἐν χείρ πλήρης γάλα , ὁ δδʹ ἀναβλύζω ὥσπερ αἴφνης ἄρχω ἐκρέω τε καί ὑπερέχω ὁ σκεῦος · εἶτα καί εἰς οἶνος καλός τις καί ἀνθοσμίας δόξα ἀθρόος μεταβάλλω , οὐτάω δαψιλής κατά ὁ ἱμάτιον χέω καί ὁ χείρ , ὡς καί διάβροχος οὗτος ἀάω , καί ὁ εὐωδία ὁ οἰκεῖος μεστός · ἐφίημι ὅς καί μᾶλλον ἥδομαι ἐγώ , φημί , πῶς εἄν εἶπον καί χαίρω , ὁ ἐπιφανής τις ἀνήρ ἐφίστημι πλήρης φάος , ἵνα τίς , φημί , ὁ θαυμαστός ἀναβλύζω οὑτωσί θεῖον οὗτος πόμα καί ὁ ἄλλος οὖον μεταδίδωμι , ἀλ ἐάω οὔτως ἐκχέω μάτην ; οὐ οἶδα Θεός δῶρον ὅς οὗτος , καί ὡς οὐ ἔκλειψις βρύον οὑτωσί καί ἀναδίδωμι ; ἐμέω δέ ὁ τε ἐμαυτοῦ πρός γε ὁ διανέμω ἀσθένεια , καί ὁ μηδέ πάρειμι νῦν ὁ ὁ τοιοῦτος ἐφίημι προβάλλω , Ἀλ εἰμί καί μή πάρειμι ὁ τοῦτος ἀξίως ἐπιζητέω αὖθις , φημί ἐκεῖνος , ἀλλά σύ ὁ σεαυτοῦ δεῖ ποιέω τέως , καί μή κατολιγωρέω ὁ διανομεύς , ἧ περ φημί , ὁ γε μήv ἀπαίτησις ὁ δεσπότης παραχωρέω · οἶδα καί γάρ ἀκριβῶς πάντως καί ὁ ἐντολή καί ὁ τάλαντον , καί ὁ δίκη ὁ ὁ ἐμπορία καταλαμβάνω δοῦλος , καί μή κατά ὁ δεσποτικός ἐργάζομαι πρόσταγμα . Εἰτ ἐκεῖνος μέν ὁ λαμπρός , φημί , δοκέω ἀφίημι · ἐγώ δέ καί ὁ σκιά ἐκτινάσσω , ἐκεῖνος ὁ ὕπνος , ὁ τε νύξ πᾶς ὁμοῦ καί ὁ ἡμέρα ὁ πλεῖστος κάθημαι ἐκεῖ , ὁ θεῖον φάος πλούσιος ὅλως περιλάμπω . οὗτος πρός ὁ φίλος ἅμα καί φοιτητής , ὁ ἱερός φημί Δωρόθεος , ὁ θαυμαστός Γρηγόριος λέγω ὕστερος , ἡνίκα δή καί ὁ θαυμαστός ἐκεῖνος περί ὁ θεῖον δόγμα λόγος ἐκτίθημι ἄρχω , τοῦτος αὐτός κρίνω ἐκεῖνος αἰνίσσομαι ὁ ΕΠΟ γῆ . λαξ εἰς οἶνος ὁ ἱερός πόμα ἐκεῖνος μεταβολή , ὁ ἀπό ὁ ἠθικός δηλόω καί ἀπολόω πρός ὁ δογματικός τε καί ἄνω βαίνω ὁ λόγος μετάθεσις . τις ὁ ἑξῆς ; πείθω ὁ θεῖον χρησμός ὁ σοφός ἐκ ἐκεῖνος , καί ὁ νοητός ἅμα ὁ αἰαθητῷ διανοίγνυμι στόμα , ὁ ἄνωθεν ἕλκω μεταδίδωμι πᾶς ἄφθονος ἄρχω πνεῦμα , λόγος ἄντικρυς προ,έρων Θεός · λόγος , ὅς οὐδός εἄν εἷς οἴομαι ὁ πᾶς ὑπογράφω ποτέ ὁ λόγος , κἀν ἧ δέκα μέν γλῶσσα , τοσοῦτος δδʹ ἄγω αὐτός στόμα τε καί χοῖρος κατά γε ὁ τις εἴρω , εἰμί μή πάλιν αὐτός οὗτος καί ὁ ἐκεῖνος θεῖος καί σοφός λόγος