cogPG.PG151 303
καὶ τὴν ὁκοὴν κατπλήττοντα , καὶ τὴν διάνοιαν ἐξιστάντα , ἀθρόον τῆς γῆς τε μετατιθέντα τὸν ἄνθρωπον , καὶ πάσχειν μέν τι καινὸν καὶ ἀνερμήνευτον πάθος ποιοῦντα , οὐκ εἰδέναι δ´ ἀσφαλῶς ὅ τι πάσχει · ἢ καὶ εἰδέναι μὲν , οὐ πεφυκέναι δὲ φράζειν · καὶ τὸ καινότερον , οὐδ´ ἀπαλλαγῆναι δυνάμενον τῆς ἱερᾶς κατονῆς ἐκείνης καὶ θείας μανίας οὐδ´ εὐχερῶς ἀποστῆναι τῆς ὁμιλίας καὶ θεωρίας ἐκείνων · μᾶλλον δὲ καὶ διαστάντα μικρὸν ὑπὸ τῆς τοὺ σώματος ἀνάγκης τὸν ἐκείνοις ἑαλωκότα τῶν αὐτῶν αὖθις τάχιστα γίγνεσθαι μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἐπιθυμίας , καὶ καινοῖς τισιν αὖθις ὡς ἐξ ἄλλης ἀρχῆς δοκεῖν ὁμιλεῖν , καὶ ὧν οὐδέπω πρὸς ὁμιλίαν τε καὶ γνῶσιν πρότερον ἦκε , καὶ ἀεὶ τὰ αὐτὰ περὶ τὰ αὐτὰ συμβαίνειν , καὶ κύκλον ἀδιεξιτήτως τινὰ στρέφειν , καὶ κόρον οὐδαμοῦ πεφηνέναι , καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἐπιτείνεσθαι καθ´ ἑκάστην · καὶ χαίρειν μὲν καὶ διανίστασθαι τῆν ψυχὴν τῷ μήκει καὶ τῷ τόνῳ καὶ δρόμῳ τοῦ λόγου , ἀλγεῖν δ´ ὡσανεὶ καὶ δυσχεραίνειν , ὅτι γε καὶ φἰς τέλος ἤκει ποτὲ τὰ τοιαῦτα , καὶ μὴ μᾶλλον ἁτέλεστά πως καὶ ἀένναα , καὶ αὐτῷ γε τῷ ποσῷ φημι καὶ τῷ μέτρῳ τυγχάνει , συνεκτεινόμενα τῷ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῶν ἀκορέστῳ , τοσοῦτόν εἰσι . Καὶ τὰ μὲν τῶν θεοφόρων διδασκάλων ἐκεῖνα , τὰ μὲν τοῖς εἰσαγωγικοῖς εἰς θεωρίαν εἰσὶ κατάλληλα , τὰ δὲ τοῖς κατ´ αὐτὴν τελείοις τε καὶ δοκίμοις · καὶ οὐκ ἂν εὔροις τὰ αὐτὰ πεφυκότα πρός πάντας , ἀλλὰ διῄρηνται μάλα καὶ λόγῳ καὶ νῷ καὶ ἁπλῶς γε τοῖς πᾶσι . Τὰ δὲ τοῦ φίλου τουτουῒ καὶ ὁμιλητοῦ καὶ συναγωνιστοῦ τῶν γενναίων ἐκείνων ὑψηλὰ μέν εἰσι τοῖς ὑψηλοῖς καὶ ἄνω βεβηκόσι καὶ τελείοις ὁμοῦ πάντα , ὡς μηδεμίαν ὑπερβολὴν καταλείπειν , οὕτω δ´ αὖ τοῖς ἀτελέσι καὶ πρὸς θεωρίαν εἰσαγωγικοῖς κατάλληλα πάνθ´ ὁμοῦ καὶ ξυμπεφυκότα , ὡς μηδὲ λέγειν ἐξεῖναι . Καὶ τί χρὴ λέγειν , ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ ! ὅπου γε καὶ πρακτικοὺς πάντας , καὶ τοὺς λόγου μετόχους , καὶ σοφοὺς καὶ ἰδιώτας , καὶ νέους καὶ γέροντας , καὶ πάντας ὁμοῦ χειρωσάμενος τούτοις ἔχεις ; καὶ πᾶσι κατάλληλον σεαυτὸν ὑπερφυῶς τοῖς χρωμένοις παρέχεις , οὐ δογματίζων μόνον καὶ τὰ ὑπερφυᾷ καὶ ἀπόῤῥητα ξυντιθεὶς ἑκεῖνα , ἀλλὰ καὶ τὸν ἠθικόν τε καὶ ἀπλούστερον λόγον , καὶ τὰς τῶν Γραφῶν ἐξηγήσεις ἐκ τῶν τοῦ Πνεύματος πηγῶν ἀεννάως προχέων , ὥσπερ τὸ μάννα φασὶν ἐκεῖνο τὸ ἱερὸν , καινῶς ἐν ἐρήμῳ πάλαι τὸν Ἰσραὴλ τρέφον , καὶ πᾶσι τὰ πάντα γιγνόμενον πρὸς τροφὴν , καὶ κατάλληλον καὶ ξυμπεφυκὸς ὃν ἑκάστῳ ἔν τε τῷ ἱσταμένω τῆς χρείας · ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς τὸ ἀληθινὸν μάννα τὸν Χριστὸν ἔνδον ἀναβλύζον ἀεννάως ἔσχες ἐν τῇ καρδίᾳ , ἢ τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν , μᾶλλον ἔχεις , οὖ τύπος τις ἠν ἐκεῖνο τὸ μάννα καὶ σύμβολον · οὐδὲ γὰρ ἔχω τι πλέον καὶ φήσω , οὐδὲ μηχανή τίς γε πρόσεστιν , ὥστε καὶ τὴν ψυχήν αὐτὴν ἐκείνην ἐμαυτοῦ τῷ λόγῳ καὶ τοῖς γράμμασιν ἂν ἐγχαράξαι , μετὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς περὶ σὲ καὶ τὰ σὰ ταυτὶ παθῶν τε καὶ κινημάτων · εἶεν . Τούτων δ´ οὐτωσὶ προκεχωρηκότων , καὶ οὕτω ῥεγάλους τινὰς καὶ θαυμαστοὺς ὑπέρ τε τῆς ἱερᾶς Κἡσυχίας ὁμοῦ καὶ τῆς κατ´ εὐσέβειαν ὀλρθείας πρὸς τὸν ταύτης πολέμιον ἐκδεδωκότος τοῦ μεγάλου τοὺς λόγους , καὶ ὡς οὐδ´ ἂν αὐτός ποτε προσεδόκησε , τί γίνεται ; καὶ πῆ τὰ τοῦ καινοῦ καταλήγει τούτου πολέμου ; Πάντων ὁ χρηστὸς ἀφέμενος Βαρλαὰμ , καὶ τοῦ πρὸς τοὺς ἄλλους ἑαυτὸν ἀποστήσας πολέμου , καὶ τοῦ λέγειν καὶ λογογραφεῖν κατ´ ἐκείνων ὥσπερ δήπου καὶ πρόσθεν , ὅλος ἑξῆς κατὰ Γρηγορίου χωρεῖ , καὶ πρὸς αὐτὸν , ὡς τοῦ λόγου προστάτην γενναῖον , πᾶσαν ἀναιρεῖται τὴν μάχην · κἀπειδὴ κατὰ πρόσωπον μὲν ἐπιέναι καὶ βάλλειν οὐκ εἶχεν · Ὡς γὰρ βέλος ἰσχυροτέρῳ προσπεσὸν , φησίν , ἀπεκρούσθη , καὶ ὡς κάλως ῥαγεὶς ὑπεχώρησε · τοιούτῳ καὶ γὰρ τῷ προστάτῃ τῆς εὐσεβείας ἐνέτυχε · τὰ δέ τῆς μηχανῆς καὶ τοῦ δόλου χώραν οὐκέτι παρ´ ἐκείνοις οὐδοτιοῦν εἶχεν αὐτῷ , πάλαι καλῶς ἐξεληλεγμένα , καὶ κατ´ αὐτοῦ πάνθ´ ὁμοῦ συστραφέντα , τοὺς ἐμοὺς καταλιπών Θεσσαλονικέας , καὶ τὸ πολιτικὸν καὶ ὁμόγνωμόν τε καὶ σύμπνουν καὶ τὴν ἀνάστασιν καὶ τὸν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ δικαίου , καὶ μάλιστα τὸν ὑπὲρ ἀρετῆς καὶ τῶν ἰερῶν ἐκείνων πτοηθεὶς ζῆλον , τὴν Κωνσταντίνου καὶ αὐθις καταλαμβάνει , τῇ τε φιλίᾳ θαῤῥῶν τοῦ προεστηκότος τηνικαῦτα τῆς τῶν πιστῶν κοινῆς Ἐκκλησίας , καὶ τῶν περὶ αὐτόν τισιν οὐκ ὀλίγοις , καὶ ὅτι μὴ καλῶς τε καὶ φιλίως εἶχον ἐκεῖνοι πάλαι πρὸς τοὺς καθ´ ἡσυχίαν ἑαυτοῖς τε καὶ μόνῳ Θεῷ ζῶντας · ὑφ´ ὥν φασι καὶ τὴν ἀρχὴν κατὰ τῶν τὰ θεῖα φιλοσοφούν . των μοναστῶν τὸν κενὸν φιλόσοφον τουτονὶ κακῶς διερεθισθῆναι , διαφθονουμένων τῷ περιφανεῖ τῆς ἐν εὐτελείᾳ δόξης ἐκείνων , καὶ βουλομένων σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ κόλακας καὶ προσκυνητὰς ἀνεννεῖ · και τούτους κεκτῆσθαι . Ἀλλ´ οον δή με μικροῦ καὶ διέλαθε μεταξυ τῶν ῥηθέντων κείμενον . Τρεῖς ἐνιαυτοὺς ὅλους ἐν Θεσσαλονίκῃ διατετριφώς ὁ σοφὸς ἤδη , καθ´ οὓς ὑπὲρ τῆς κατ´ εὐσέβειαν ἀληθείας τὰ προῤῥηθέντα καὶ λέγων καὶ γράφων ἐσπούδαζε , τὸ πλεῖστον κἀν τούτοις ἦν τῷ συντρόφῳ πένθει καὶ τῇ μονώσει νέμων καὶ ἡσυχίᾳ , καὶ καθ´ ἑαυτὸν , ὡς εἰώθει , τῷ Θεῷ συγγινόμενος · καὶ ἐπειδὴ τὴν φίλην ἐρημίαν οὐκ εἶχε , καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων ἀνεπιτήδευτον ἀναχώρησιν , οἰκίσκον ἑαυτῷ κατασκευάσας τὸν πάντων ἐνδότατον , καὶ οἷον καὶ κτύποις καὶ θορύβοις καὶ πάσαις ὁμιλίαις ἀνεπιχείρητον εἶναι , τῶν πάντων ἀναχωρῶν ἦν ἐκεῖ , καὶ τὰ τῆς ἐρημίας νύκτωρ καὶ μεθ´ ἡμέραν καθ´ ὃσον οἰός τε ἦν ἑαυτῷ μνηστευόμενος . Καθῆστο μὲν οὖν ἡσυχάζων ὁ μέγας ἐκεῖ , καὶ τῷ Θεῷ μυστικῶς προσευχόμενος · οἱ δ´ ὁμιληταὶ καὶ συνασκηταὶ τῶν τοιούτων παρά γε τῷ θαυμαστῷ Ἱσιδώρω παννύχιοι πάντες ἀγρυπνοῦντές τε καὶ ψάλλοντες ἦσαν ὀμοῦ , καὶ Ἀντωνίῳ τῷ κοινῷ φημι καθηγητῇ καὶ πατρὶ τὰ εἰκότα πανηγυρίζοντες · ἑσπέρα καὶ γὰρ ἦν ἐκείνη τῆς νομιζομένης αὐτῷ δι´ ἔτους κοινῆς πανηγύρεως · ἦς οὐδ´ αὐτὸς οὐτος ὁ μέγας ἀπῆν , ὢ τοῦ θαύματος ! ἀλλὰ καὶ παρῆν λαμπρῶς μάλα μετὰ τοῦ σχήματος , καὶ συνεορτάζων καὶ συνεργῶν , καὶ διαιτῶν δικαίως ἀμφοτέροις τοῖς μέρεσιν . Εὐχομένῳ καὶ γὰρ ἐκεῖ τῷ Γρηγορίῳ καθ´
Lemmas: καί ὁ ὁκοὴν καταπλήσσω , καί ὁ διάνοια ἐξίστημι , ἀθρόος ὁ γῆ τε μετατίθημι ὁ ἄνθρωπος , καί πάσχω μέν τίς καινός καί ἀνερμηνεύω πάθος ποιέω , οὐ οἶδα δδʹ ἀσφαλῶς ὅς τίς πάσχω · ἢ καί οἶδα μέν , οὖον φύω δέ φράζω · καί ὁ καινός , οὐδός ἀπαλλάσσω δύναμαι ὁ ἱερός κατονεος ἐκεῖνος καί θεῖος μανία οὐδός εὐχερής ἀφίστημι ὁ ὁμιλία καί θεωρία ἐκεῖνος · μᾶλλον δέ καί διίστημι μικρός ὑπό ὁ ὅς σῶμα ἀνάγκη ὁ ἐκεῖνος ἁλίσκομαι ὁ αὐτός αὖθις ταχύς γίγνομαι μετά πολύς τις ὁ ἐπιθυμία , καί καινός τις αὖθις ὡς ἐκ ἄλλος ἀρχή δοκέω ὁμιλέω , καί ὅς οὐδέπω πρός ὁμιλία τε καί γνῶσις πρότερος ἥκω , καί ἀεί ὁ αὐτός περί ὁ αὐτός συμβαίνω , καί κύκλος ἀδιεξιτήτως τις στρέφω , καί κόρος οὐδαμοῦ φαίνω , καί ὁ ἐπιθυμία ἐπιτείνω καθ´ ἕκαστος · καί χαίρω μέν καί διανίσταμαι ὁ ψυχή ὁ μῆκος καί ὁ τόνος καί δρόμος ὁ λόγος , ἀλγέω δδʹ ὡσανεί καί δυσχεραίνω , ὅτι γε καί φις τέλος ἥκω ποτέ ὁ τοιοῦτος , καί μή μᾶλλον ἀτέλεστος πως καί ἀέναος , καί αὐτός γε ὁ ποσός φημί καί ὁ μέτρον τυγχάνω , συνεκτείνω ὁ ὁ ἐπιθυμία αὐτός ἀκόρεστος , τοσοῦτόν εἰμί . καί ὁ μέν ὁ θεόφορος διδάσκαλος ἐκεῖνος , ὁ μέν ὁ εἰσαγωγικός εἰς θεωρία εἰμί κατάλληλος , ὁ δέ ὁ κατ´ αὐτός τέλειος τε καί δόκιμος · καί οὐ εἄν εὑρίσκω ὁ αὐτός φύω πρός πᾶς , ἀλλά διαιρέω μάλα καί λόγος καί νάω καί ἁπλόος γε ὁ πᾶς . ὁ δέ ὁ φίλος οὗτος καί ὁμιλητής καί συναγωνιστής ὁ γενναῖος ἐκεῖνος ὑψηλός μέν εἰμί ὁ ὑψηλός καί ἄνω βαίνω καί τέλειος ὁμοῦ πᾶς , ὡς μηδείς ὑπερβολή καταλείπω , οὗτος δδʹ αὖος ὁ ἀτελής καί πρός θεωρία εἰσαγωγικός κατάλληλος πάνθος ὁμοῦ καί συμφύω , ὡς μηδέ λέγω ἔξεστι . καί τίς χρή λέγω , ἄνθρωπος ὁ Θεός ! ὅπου γε καί πρακτικός πᾶς , καί ὁ λόγος μέτοχος , καί σοφός καί ἰδιώτης , καί νέος καί γέρων , καί πᾶς ὁμοῦ χειρόομαι οὗτος ἔχω ; καί πᾶς κατάλληλος σαυτοῦ ὑπερφυῶς ὁ χράω παρέχω , οὖον δογματίζω μόνος καί ὁ ὑπερφυής καί ἀπόρρητος συντίθημι ἐκεῖνος , ἀλλά καί ὁ ἠθικός τε καί απλουστερος λόγος , καί ὁ ὁ Γραφής ἐξήγησις ἐκ ὁ ὁ πνεῦμα πηγή ἀέναος προχέω , ὥσπερ ὁ μάννα φημί ἐκεῖνος ὁ ἱερόν , καινός ἐν ἐρῆμος πάλαι ὁ Ἰσραήλ τρέφω , καί πᾶς ὁ πᾶς γίγνομαι πρός τροφή , καί κατάλληλος καί συμφύω ὅς ἕκαστος ἐν τε ὁ ἵστημι ὁ χρεία · ἐπεί καί αὐτός ὁ ἀληθινός μάννα ὁ Χριστός ἔνδον ἀναβλύζω ἀέναος ἔχω ἐν ὁ Καρδία , ἢ ὁ γε ἀληθής εἶπον , μᾶλλον ἔχω , οὖον τύπος τις ἐάν ἐκεῖνος ὁ μάννα καί σύμβολον · οὐδέ γάρ ἔχω τίς πλέω καί φημί , οὐδέ μηχανή τίς γε πρόσειμι , ὥστε καί ὁ Ψυχή αὐτός ἐκεῖνος ἐμαυτοῦ ὁ λόγος καί ὁ γράμμα εἄν ἐγχαράσσω , μετά ὁ ἴδιος αὐτός περί σύ καί ὁ σός οὗτος πάθος τε καί κίνημα · ἄγω . οὗτος δδʹ οὕτως προχωρέω , καί οὗτος ῥεγάλους τις καί θαυμαστός ὑπέρ τε ὁ ἱερός κησυχιος ὁμοῦ καί ὁ κατ´ εὐσέβεια ὀλρθείας πρός ὁ οὗτος πολέμιος ἐκδίδωμι ὁ μέγας ὁ λόγος , καί ὡς οὐδός εἄν αὐτός ποτός προσδοκάω , τίς γίγνομαι ; καί πῇ ὁ ὁ καινός καταλήγω οὗτος πόλεμος ; Πάντων ὁ χρηστός ἀφίημι Βαρλαάμ , καί ὁ πρός ὁ ἄλλος ἑαυτοῦ ἀφίστημι πόλεμος , καί ὁ λέγω καί λογογραφέω κατ´ ἐκεῖνος ὥσπερ δήπου καί πρόσθεν , ὅλος ἑξῆς κατά Γρηγόριος χωρέω , καί πρός αὐτός , ὡς ὁ λόγος προστάτης γενναῖος , πᾶς ἀναιρέω ὁ μάχη · ἐπειδή κατά πρόσωπον μέν ἔπειμι καί βάλλω οὐ ἔχω · ὡς γάρ βέλος ἰσχυρός προσπίτνω , φημί , ἀποκρούω , καί ὡς κάλως ἀράσσω ὑποχωρέω · τοιοῦτος καί γάρ ὁ προστάτης ὁ εὐσέβεια ἐντυγχάνω · ὁ δέ ὁ μηχανή καί ὁ δόλος χώρα οὐκέτι παρ´ ἐκεῖνος οὐδοτιοῦν ἔχω αὐτός , πάλαι καλῶς ἐκλήγω , καί κατ´ αὐτός πάνθος ὁμοῦ συστρέφω , ὁ ἐμός καταλείπω Θεσσαλονικεύς , καί ὁ πολιτικός καί ὁμογνώμων τε καί σύμπνους καί ὁ ἀνάστασις καί ὁ ὑπέρ ὁ καλός καί ὁ Δίκαιος , καί μάλιστα ὁ ὑπέρ ἀρετή καί ὁ ἱερός ἐκεῖνος πτοέω ζῆλος , ὁ Κωνσταντῖνος καί αὖθις καταλαμβάνω , ὁ τε φίλιος θαρσέω ὁ προίστημι τηνικαῦτα ὁ ὁ πιστός κοινός ἐκκλησία , καί ὁ περί αὐτός τις οὐ ὀλίγος , καί ὅτι μή καλῶς τε καί φίλιος ἔχω ἐκεῖνος πάλαι πρός ὁ καθ´ ἡσυχία ἑαυτοῦ τε καί μόνος Θεός ζῶ · ὑφ´ ἀνά φημί καί ὁ ἀρχή κατά ὁ ὁ θεῖον φιλοσοφέω . ὁ μοναστής ὁ κενός φιλόσοφος οὗτος κακῶς διερεθίζω , διαφθονέω ὁ περιφανής ὁ ἐν εὐτέλεια δόξα ἐκεῖνος , καί βούλομαι σύν ὁ ἄλλος καί κόλαξ καί προσκυνητής ἀναίνομαι · και οὗτος κτάομαι . Ἀλ ὄον δή ἐγώ μικρός καί διαλανθάνω μεταξύ ὁ εἴρω κεῖμαι . τρεῖς ἐνιαυτός ὅλος ἐν Θεσσαλονίκη διατρίβω ὁ σοφός ἤδη , καθ´ ὅς ὑπέρ ὁ κατ´ εὐσέβεια ἀλήθεια ὁ προλέγω καί λέγω καί γράφω σπουδάζω , ὁ πλεῖστος ἐν οὗτος εἰμί ὁ σύντροφος πένθος καί ὁ μόνωσις νέμω καί ἡσυχία , καί καθ´ ἑαυτοῦ , ὡς εἴωθα , ὁ Θεός συγγίγνομαι · καί ἐπεί ὁ φίλος ἐρημία οὐ ἔχω , καί ὁ ἐκ ἄνθρωπος ἀνεπιτήδευτος ἀναχώρησις , οἰκίσκος ἑαυτοῦ κατασκευάζω ὁ πᾶς ἐνδοτάτω , καί οἷος καί κτύπος καί θόρυβος καί πᾶς ὁμιλία ἀνεπιχείρητος εἰμί , ὁ πᾶς ἀναχωρέω εἰμί ἐκεῖ , καί ὁ ὁ ἐρημία νύκτωρ καί μεθ´ ἡμέρα καθ´ ὅσος οἶς τε εἰμί ἑαυτοῦ μνηστεύω . κάθημαι μέν οὖν ἡσυχάζω ὁ μέγας ἐκεῖ , καί ὁ Θεός μυστικός προσεύχομαι · ὁ δδʹ ὁμιλητής καί συνασκέω ὁ τοιοῦτος παρά γε ὁ θαυμαστός Ἰσίδωρος παννύχιος πᾶς ἀγρυπνέω τε καί ψάλλω εἰμί ὀμόω , καί Ἀντώνιος ὁ κοινός φημί καθηγητής καί πατήρ ὁ εἰκός πανηγυρίζω · ἑσπέρα καί γάρ εἰμί ἐκεῖνος ὁ νομίζω αὐτός δις ἔτος κοινός πανήγυρις · εἰμί οὐδός αὐτός οὐτος ὁ μέγας ἄπειμι1 , ὦ ὁ θαῦμα ! ἀλλά καί πάρειμι λαμπρῶς μάλα μετά ὁ σχῆμα , καί συνεορτάζω καί συνεργός , καί δίαιτα δικαίως ἀμφότερος ὁ μέρος . εὔχομαι καί γάρ ἐκεῖ ὁ Γρηγόριος καθ´