cogPG.PG151 337
καὶ τῶν ἠθῶν τῆς εὐκοσμίας , καὶ τῆς ἐνοικούσης ἀπάσης ἀρετῆς καὶ μεγαλοψυχίας , κἀκ μικρᾶς συνουσίας σαφῆ δείγματα παρέχεσθαι ἐξῆν , οὔτω δὴ καὶ νῦν τοῖς τὰ ἐκείνου θαυμάζειν προῃρημένοις καὶ ἐξ ὀλίγων ἔξεστι τὸ πᾶν ἦθος ἐκείνου , καὶ τὴν ἐπανθοῦσαν αὐτῷ χάριν , καὶ τὴν εἰς ἓν ἁπάντων τῶν καλῶν συνδρομὴν , τοῖς ἀκροωμένοις ἐναργῆ καθιστᾷν · ὥσθ´ ὥσπερ αἴνιγμα τι τοῖς τὰκείνου συμβαίνειν διηγουμένοις μήτε τοὺς πάντα διηγουμένους πλέον ἐσχηκέναι τῶν ὀλίγα εἰπόντων , μήτε τούτων ἐκ τῶν ὀλίγων ἔλαττον ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων ἐνθεῖναι θαῦμα δεδυνηυένων Ἐκεῖνος τοίνυν ἀγαβὸς ἐξ ἀγαθῶν φὺς ὥσπερ δίκαιον , καὶ ῥίζης εὐγενοῦς εὐγενὴς βλαστὸς προελθών , οὐ συνέστειλε τὴν εὔκλειαν τῶν τεκόντων , ἀλλ´ εἰ μηδὲν ἐπίφθονον εἰπεῖν , τῆς εἰς φῶς προαγωγῆς πολλαπλασίους αὐτοῖς ἀπεδεδώκει τὰς ἀμοιβὰς , κόσμος αὐτοῖς τε καὶ παντὶ τῷ γένει γεγενημένος · πάντα γὰρ , ὥσπερ ἐκ συνθήματος ἐφ´ ἑνὸς ἀγαθοῦ σύστασιν , εἰς κοινὴν τῆς φύσεως ὥσπερ φιλοτιμίαν ἐπ´ ἐκεῖνον συνέδραμε τὰ καλὰ , οἷος ἔσται πτροῖόντος αὐτῷ τοῦ βίου , τῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν πεφυκέναι , ὥσπερ ἀπὸ γραμμῆς ἐξ ἡλικίας πρώτης ἐναργῆ τεκμήρια στοχάζεσθαι πᾶσι παρεχομένου . Καὶ ὀρφανίᾳ γὰρ καὶ ταῖς αὐτῆς δυσχερείαις ἐξ ἡλικίας πρώτης σχεδὸν ἐκδοθείς · ἔτη γὰρ ἔπτὰ γεγονότι , ὁ πατὴρ αὐτῷ τὸν βίον ἀπελελοίπει · οὐδ´ οὔτω πρὸς οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν ἐκωλύθη , ἀλλ´ ἐπεὶ μήπω τῶν ὑπὲρ αἴσθησιν , καὶ ὅσα πρὸς Θεὸν τοὶ τὴν ἐκεῖθεν φέρει μακαριότητα διὰ τὴν ἡλικίαν ἐφάπτεσθαι δυνατὸς ἦν , πῶν ἐν τῷ βίῳ τῷ βελτίστῳ , καὶ ᾧ μένῳ μετὰ τὴν πρώτην κτίσιν τῶν ἄλλων ἁπάντων ἄνθρωπος ὑπερέχει , σοφίᾳ λόγων καὶ ἐπιστήμῃ φέρων ἐκδέδωκεν ἑαυτόν . Σπουδῇ δὲ μέκεθος φύσεως συγκεράσας , καὶ τῷ τῶν ἄλλων ἀπάν των ὡς ὄντων δικαίων τοῖς νοῦν ἔχουσιν ἀμελεῖσθαι καθάπαξ ἀφεστακέναι , τὸν νοῦν τοῖς ποθουμένοις προσασχολήσας , οὕτως ἐν ὀλίγῳ ἦν θαυμαστὸς , καὶ τοῖς ἁπάντων ψδόμενος στόμασιν , ὡς τῶν ἐν ἡλικίᾳ μὲν ἐπ´ ἐκεῖνο τοῦ κρόνου πάντων κρατεῖν , τῶν σοφωτέρων δὲ τοῖς ἄκροις περὶ πρωτείων ἀμφισβητεῖν , πάντων εἰκόντων , καὶ τὴν ἐκείνου τῶν λόγων δύναμιν ὡς ἄμαχόν τινα , καὶ τῇ ἐκείνου φύσει μόνῃ πρέπουσαν θαυμαζόντων . Καὶ τούτων ἔξεστι μαρτυρίαν σαφῆ τῷ βουλομένῳ παντὶ λαμβάνειν , οὐ οὺς λόγους οὓς ἐκεῖνος ὕστερον δυνάμει Πνεύματος καὶ τῆς ἀληθινῆς σοφίας τε καὶ πρώτης ἐμπειρίᾳ καὶ ἐπιστήμῃ , ὑπὲρ τῶν αὐτῆς λαμπρότατα , καὶ εὺς ἂν ἕτερος συντέταχε τῶν πάντων οὐδείς · ἢ κατὰ τῶν ταῦτα μᾶλλον εἰπόντων κακῶς , καὶ τὰ σεμνότατα καὶ ἀγιώτατα κακῶς ἐξορχησαμένων , οἱ δὴ λόγοι καὶ δικαίως ἂν ἀλγοῖεν , τῆς κάτω καὶ πατουμένης , ἀλλὰ μὴ τῆς ἄνω καὶ ἐλευθέρας ἔκγονα καλούμενοι , καὶ πολίτιδος τῶν οὐρανῶν , οὐ δεῖ τούτους τῶν εἰρημένων μάρτυρας λαμβάνειν χρὴ , ἀλλὰ τὴν διὰ πάντων ἐξ ἀρχῆς αὐτῷ ουστραφεῖααν ἐπὶ σοφίᾳ καὶ συναυξηθεῖσαν φήμην , ἣν οὐδὲ πάμπαν ἀπόλλυσθαι τῶν πάλαι τις εἴρηκεν ἐπὶ σοφίᾳ θαυμαζομένων . Οὐ μὴν καίτοι τοσοῦτον κρατῶν ἐν λόγοις , καὶ τούτων οὐκ ἐφ´ ἑνός τινος εἴδους , ἀλλὰ διὰ πάντων σχεδὸν , ὃ καὶ τῷ σφόδρα τῶν καλῶν ἐρῶντι πρὸς φιλοτιμίαν ἤρκεσεν ἂν , τὸ τῆς ψυχῆς εὐγενές ἑν τούτοις παραναλίσκειν οὐκ ἔκρινε δεῖν · ἀλλὰ τὸ μὲν τῇ θύραθεν σοφίᾳ ταύτῃ προσέχειν , καὶ τὴν τῶν ὄντιον γνῶσιν ἐκ ταύτης θηρᾷν πρὸς τὸ μηδενὸς ἐπ´ ἀσφαλοῦς βεβηκέναι · τοῖς γὰρ ἀλλήλων τῶν ταύτῃ προὐχόντων λόγοις ἡ περὶ τῶν ὄντων γνῶσις κλονεῖται καὶ ἀστατεῖ · ἔτι καὶ τῶν μηδὲν ἐννοοιλμένων ὑψηλότερόν τε καὶ θεῖον εἶναι νομίσας · αὐτὸς δ´ ὑπεραρθῆναι καὶ τούτων , καὶ διαβῆναι τὴν φύσιν , καὶ τῇ τῆς σοφίας ἐννοήσας συγγενέσθαι πηγῇ . ἵν´ ἀμεταβλήτως ἐγῃ , καὶ ἀληθῶς ἐκεῖθεν τοὺς τῶν ὄντων εἰδέναι λόγους , πάντων ὡς μηδένων καταφρονήσας , τὴν ἐν τοῖς πράγμασιν αἱρεῖται φιλοσοφίαν , οὐ δοκεῖν μόνον , ἀλλὰ καὶ ὄντως φιλόσοφος ἐθέλων εἶναι , καὶ τὸ τῆς ἁγιωσύνης ἐπώνυμον ὄρος καταλαβὼν , ὡς ἂν μὴ τὸν νοῦν μόνον τῶν σωματικῶν ᾖ καὶ τῶν γηῖνων ὑπερηρκὼς , ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα μετεωρίσειε , πρόχειρον πρὸς Θεοῦ συνου σίαν παρασκευάσας , ὅλον ἐπέδωκεν ἑαυτὸν πρὸς κτῆσιν τῆς ἀρετῆς . Καὶ πρῶτα μὲν τῶν ἐπ´ ἐκεῖνο τοῦ χρόνου τῶν ἐν Ἄθω συγγενόμενος τῷ βελτίστῳ , ἵνα μηδ´ ἐν τούτῳ μηδὲν ἀφιλόσοφον , μηδ´ ἀγενὲς εἰργασμένος ἦ . ἀλλὰ τῇ πρώτῃ καὶ καλλίστῃ φιλοσοφίᾳ τὴν κοσμικὴν ταύτην καὶ δούλην καθυποτάξῃ , τῷ τε μοναζόντων παρ´ ἐκείνου καταλέγεται χορῷ , καὶ τῶν ὁργίων τὰ τελεώτατα ἐκδιδάσκεται . Ἐπεὶ δʹ´ ἐκεῖνος πρὸς ὃν ἐπόθει Θεὸν ἦν ἐκδεδημηκώς , ἀξίας τῶν καμάτων ἀποληψόμενος ἀμοιβάς , ὁ Γρηγόριος ἔτι τῆς φβης ἐκ παιδὸς καὶ συντρόφου ταπεινώσεως ἀντεχόμενος , καὶ διὰ τοῦτο μήπω θαῤῥῶν ἐαυτῷ καίτοι πολλῶν ἑτέρων διὰ τὴν ἐπανθοῦσαν ἐν νεότητι πολιὰν καὶ τὴν ἐν πᾶσι τοῖς πνευματικοῖς ἐμπειρίαν , δυνατὸς ὢν ἐξηγεῖσθαι , τῇ Ἀθανασίου τοῦ μεγάλου λαύρᾳ φέρων ἐκδίδωσιν ἑαυτόν . Καὶ τοῦτο μὲν πρὸς ἑαυτὸν αὐτὸς ὥσπερ ἅμιλλαν ἐνστησάμεκος , τοῦτο δʹ´ Ἀπὸ τῆς καλῆς ἀπληστίας ἐν τοῖς πόνοις πάντας ὑπερβαλέσθαι φιλονεικήσας , οὕτω πάντας ἐξέπληξεν ἐν βραχεῖ , ὡς πάντα μὲν τὸκείνου θαυμάζειν , μιμεῖσθαι δ´ ἐθέλειν μὲν , ἀμήχανον δ ἡγεῖσθαι , τὸ μέγεθος συνορῶντας καὶ τὴν συντονίαν τῶν πραττομένων · οὐ γὰρ τοῖς μὲν τῶν πρὸς τελειότητα φερόντων ἐπιμελῶς , τοῖς δ´ ἀνειμένως προσεἴχέ τε καὶ ῥᾳθύμως · οὐδὲ ποτὲ μὲν , ποτὲ δὲ μή · ἀλλ´ ἀεὶ καὶ διὰ πάντων τῶν καλῶν αὐτῷ τὸν βίον ἀρμοσάμενος ἦν , ὥσπερ εἰκόνα τινὰ καὶ στήλην ἀγαθοῦ παντὸς εἰς κάλλος ἑαυτὸν ἀποέέσας . Ἐπεὶ δ´ ἱκανῶς εἶχκεν αὐτῷ καὶ τῆς ἑν λαύρᾳ διατριβῆς , καὶ μὴ μόνον πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας , ἀλλ´ ἤδὴ καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτὰς τοῦ σώματος ἠγωνισμένος ἄριστα ἦν , ἐπὶ τὴν φίλην ἔξεισιν ἡσυχίαν , ὥσπερ ὅπλοις τοῖς προτέροις καμάτοις καθωπλισμένος . Τὴν μὲν οὖν ἐκεῖ τῶν πόνων ὑπερβολὴν , καὶ ὡς ἀγώνισμα τοῦτο προὔθηκεν ἑαυτῷ , δσον τοὺς ἄλλους πρότερον ἑαυτὸν ἐν τοῖς ὑπὶρ ἀρετῆς πόνοις ὑπερβαλέσθαι , καὶ αὐτόθεν μὲν ἔξεστι συνορᾷν · τὴν γὰρ ἡσυχίαν οἱ τὰ θεῖα σοφυὶ καὶ ταῦτα
Lemmas: καί ὁ ἠθέω ὁ εὐκοσμία , καί ὁ ἐνοικέω ἀπασάω ἀρετή καί μεγαλοψυχία , ἐκ μικρός συνουσία σαφής δεῖγμα παρέχω ἔξεστι , οὐτάω δή καί νῦν ὁ ὁ ἐκεῖνος θαυμάζω προαιρέω καί ἐκ ὀλίγος ἔξεστι ὁ πᾶς ἦθος ἐκεῖνος , καί ὁ ἐπαναθέω αὐτός χάρις , καί ὁ εἰς εἷς ἅπας ὁ καλός συνδρομή , ὁ ἀκροάομαι ἐναργής καθιστάω · ὅς ὥσπερ αἴνιγμα τίς ὁ τακεινοος συμβαίνω διηγέομαι μήτε ὁ πᾶς διηγέομαι πλέω ἔχω ὁ ὀλίγος εἶπον , μήτε οὗτος ἐκ ὁ ὀλίγος μικρός ὁ Ψυχή ὁ ἀκούω ἐντίθημι θαῦμα δεδυνηυναω ἐκεῖνος τοίνυν Άγαβος ἐκ ἀγαθός φύω ὥσπερ Δίκαιος , καί ῥίζα εὐγενής εὐγενής βλαστός προέρχομαι , οὖον συστέλλω ὁ εὔκλεια ὁ τίκτω , ἀλ εἰμί μηδείς ἐπίφθονος εἶπον , ὁ εἰς φάος προαγωγεύς πολλαπλάσιος αὐτός ἀποδίδωμι ὁ ἀμοιβή , κόσμος αὐτός τε καί πᾶς ὁ γένος γίγνομαι · πᾶς γάρ , ὥσπερ ἐκ σύνθημα ἐφίημι εἷς ἀγαθός σύστασις , εἰς κοινός ὁ φύσις ὥσπερ φιλοτιμία ἐπι ἐκεῖνος συντρέχω ὁ καλός , οἷος εἰμί πτροειμι αὐτός ὁ βίος , ὁ πρός πᾶς ὁστισοῦν ὁ ἀγαθός φύω , ὥσπερ ἀπό γραμμή ἐκ ἡλικία πρῶτος ἐναργής τεκμήριον στοχάζομαι πᾶς παρέχω . καί ὀρφανία γάρ καί ὁ αὐτός δυσχέρεια ἐκ ἡλικία πρῶτος σχεδόν ἐκδίδωμι · ἔτος γάρ ἔπτος γίγνομαι , ὁ πατήρ αὐτός ὁ βίος ἀπολείπω · οὐδός οὐτάω πρός οὐδείς ὁ ἀγαθός κωλύω , ἀλ ἐπεί μήπω ὁ ὑπέρ αἴσθησις , καί ὅσος πρός θεός σύ ὁ ἐκεῖθεν φέρω μακαριότης διά ὁ ἡλικία ἐφάπτω δυνατός εἰμί , ποῦ ἐν ὁ βίος ὁ ἀγαθός , καί ὅς μένος μετά ὁ πρῶτος κτίσις ὁ ἄλλος ἅπας ἄνθρωπος ὑπερέχω , σοφία λόγος καί ἐπιστήμη φέρω ἐκδίδωμι ἑαυτοῦ . Σπουδή δέ μέκας φύσις συγκεράννυμι , καί ὁ ὁ ἄλλος ἅπας ὁ ὡς εἰμί Δίκαιος ὁ νόος ἔχω ἀμελέω καθάπαξ ἀφίστημι , ὁ νόος ὁ ποθέω προσασχολέω , οὕτως ἐν ὀλίγος εἰμί θαυμαστός , καί ὁ ἅπας ψδόμενος στόμα , ὡς ὁ ἐν ἡλικία μέν ἐπι ἐκεῖνος ὁ Κρόνος πᾶς κρατέω , ὁ σοφός δέ ὁ ἄκρος περί πρωτεῖος ἀμφισβητέω , πᾶς εἴκω , καί ὁ ἐκεῖνος ὁ λόγος δύναμις ὡς ἄμαχος τις , καί ὁ ἐκεῖνος φύσις μόνος πρέπω θαυμάζω . καί οὗτος ἔξεστι μαρτυρία σαφής ὁ βούλομαι πᾶς λαμβάνω , οὖον οὖς λόγος ὅς ἐκεῖνος ὕστερος δύναμις πνεῦμα καί ὁ ἀληθινός σοφία τε καί πρῶτος ἐμπειρία καί ἐπιστήμη , ὑπέρ ὁ αὐτός λαμπρός , καί εύς εἄν ἕτερος συντάσσω ὁ πᾶς οὐδείς · ἢ κατά ὁ οὗτος μᾶλλον εἶπον κακῶς , καί ὁ σεμνός καί ἄγιος κακῶς ἐξορχέομαι , ὁ δή λόγος καί δικαίως εἄν ἀλγέω , ὁ κάτω καί πατάω , ἀλλά μή ὁ ἄνω καί ἐλεύθερος ἔκγονος καλέω , καί πολῖτις ὁ οὐρανός , οὖον δεῖ οὗτος ὁ εἴρω μάρτυς λαμβάνω χρή , ἀλλά ὁ διά πᾶς ἐκ ἀρχή αὐτός ουστραφειααω ἐπί σοφία καί συναυξάνω φήμη , ὅς οὐδέ πάμπαν ἀπόλλυμι ὁ πάλαι τις εἴρω ἐπί σοφία θαυμάζω . οὖον μήv καίτοι τοσοῦτος κράτος ἐν λόγος , καί οὗτος οὐ ἐφίημι εἷς τις εἶδος , ἀλλά διά πᾶς σχεδόν , ὅς καί ὁ σφόδρα ὁ καλός ἐράω πρός φιλοτιμία ἀρκέω εἄν , ὁ ὁ Ψυχή εὐγενής ἑν οὗτος παραναλίσκω οὐ κρίνω δήω · ἀλλά ὁ μέν ὁ θύραθεν σοφία οὗτος προσέχω , καί ὁ ὁ ὄντιον γνῶσις ἐκ οὗτος θηράω πρός ὁ μηδείς ἐπι ἀσφαλής βαίνω · ὁ γάρ ἀλλήλων ὁ οὗτος προέχω λόγος ὁ περί ὁ εἰμί γνῶσις κλονέω καί ἀστατέω · ἔτι καί ὁ μηδείς ἐννοοιλμένων ὑψηλός τε καί θέω εἰμί νομίζω · αὐτός δδʹ ὑπεραίρω καί οὗτος , καί διαβαίνω ὁ φύσις , καί ὁ ὁ σοφία ἐννοέω συγγίγνομαι πηγή . ὅς ἀμετάβλητος ἐγώ , καί ἀληθής ἐκεῖθεν ὁ ὁ εἰμί οἶδα λόγος , πᾶς ὡς μηδένων καταφρονέω , ὁ ἐν ὁ πρᾶγμα αἱρέω φιλοσοφία , οὖον δοκέω μόνος , ἀλλά καί εἰμί φιλόσοφος ἐθέλω εἰμί , καί ὁ ὁ ἁγιωσύνη ἐπώνυμος ὄρος καταλαμβάνω , ὡς εἄν μή ὁ νόος μόνος ὁ σωματικός εἰμί καί ὁ γήϊνος ὑπεραίρω , ἀλλά καί αὐτός ὁ σῶμα μετεωρίζω , πρόχειρον πρός Θεός συνίημι Σιάν παρασκευάζω , ὅλος ἐπιδίδωμι ἑαυτοῦ πρός κτῆσις ὁ ἀρετή . καί πρῶτος μέν ὁ ἐπι ἐκεῖνος ὁ χρόνος ὁ ἐν Ἄθως συγγίγνομαι ὁ ἀγαθός , ἵνα μηδ´ ἐν οὗτος μηδείς ἀφιλόσοφος , μηδ´ ἀγενής ἐργάζομαι εἰμί . ἀλλά ὁ πρῶτος καί καλός φιλοσοφία ὁ κοσμικός οὗτος καί δοῦλος καθυπόταξη , ὁ τε μονάζω παρ´ ἐκεῖνος καταλέγω χορός , καί ὁ όργιο ὁ τέλειος ἐκδιδάσκω . ἐπεί δʹ´ ἐκεῖνος πρός ὅς ποθέω θεός εἰμί ἐκδημέω , ἄξιος ὁ κάματος ἀπολαμβάνω ἀμοιβή , ὁ Γρηγόριος ἔτι ὁ φβης ἐκ παῖς καί σύντροφος ταπείνωσις ἀντέχω , καί διά οὗτος μήπω θαρσέω αὐτός καίτοι πολύς ἕτερος διά ὁ ἐπαναθέω ἐν νεότης πολιός καί ὁ ἐν πᾶς ὁ πνευματικός ἐμπειρία , δυνατός εἰμί ἐξηγέομαι , ὁ Ἀθανάσιος ὁ μέγας λαύρα φέρω ἐκδίδωμι ἑαυτοῦ . καί οὗτος μέν πρός ἑαυτοῦ αὐτός ὥσπερ ἅμιλλα ἐνίστημι , οὗτος δʹ´ ἀπό ὁ καλός ἀπληστία ἐν ὁ πόνος πᾶς ὑπερβάλλω φιλονεικέω , οὗτος πᾶς ἐκπλήσσω ἐν βραχύς , ὡς πᾶς μέν τοεκεινος θαυμάζω , μιμέομαι δδʹ ἐθέλω μέν , ἀμήχανος δ ἡγέομαι , ὁ μέγεθος συνοράω καί ὁ συντονία ὁ πράσσω · οὖον γάρ ὁ μέν ὁ πρός τελειότης φέρω ἐπιμελής , ὁ δδʹ ἀνίημι προσέχω τε καί ῥᾴθυμος · οὐδέ ποτέ μέν , ποτέ δέ μή · ἀλ ἀεί καί διά πᾶς ὁ καλός αὐτός ὁ βίος ἁρμόζω εἰμί , ὥσπερ εἰκών τις καί στήλη ἀγαθός πᾶς εἰς κάλλος ἑαυτοῦ ἀποέέσας . ἐπεί δδʹ ἱκανῶς ἔοικα αὐτός καί ὁ ἑν λαύρα διατριβή , καί μή μόνος πρός ὁ ἀρχή καί ὁ ἐξουσία , ἀλ ἤδη καί ὁ ἀνάγκη αὐτός ὁ σῶμα ἀγωνίζομαι ἀγαθός εἰμί , ἐπί ὁ φίλος ἔξειμι ἡσυχία , ὥσπερ ὅπλον ὁ πρότερος κάματος καθοπλίζω . ὁ μέν οὖν ἐκεῖ ὁ πόνος ὑπερβολή , καί ὡς ἀγώνισμα οὗτος προτίθημι ἑαυτοῦ , δίδωμι ὁ ἄλλος πρότερος ἑαυτοῦ ἐν ὁ ὑπέρ ἀρετή πόνος ὑπερβάλλω , καί αὐτόθεν μέν ἔξεστι συνοράω · ὁ γάρ ἡσυχία ὁ ὁ θεῖον σοφυὶ καί οὗτος