cogPG.PG151 421
τὴν τῶν ἀντιθέτων φύσιν ὡς εἰ τὸ ἐν ὑπάρχει , μὴ ἂν τῷ αὐτῷ συνθεωρηθῆναι τὸ ἕτερον , ὡς οὐκ ἐνδέχεται ζωὴν ἄμα καὶ θάνατον περὶ τὸν αὐτὸν νοηθῆναι · ἀλλὰ τοιαύτη ἐστὶν ἐκάστη τῶν ἐπὶ τῆς θείας φύσεως λεγομένων ἡ ἔμφασις , ὥστε κἂν ἰδιάζῃ τῷ σημαινομένῳ , μηδεμίαν ἔχειν πρὸς τὸ συνονομαζόμενον ἐναντίωσιν . Ὁρᾷς , ὦ φιλόσοφε , πῶς μεθ´ ἡμῶν οἱ θεολόγοι Πατέρες ἴστανται , μᾶλλον δ´ ἡμεῖς τῆ ἐκείνων ἀψευδεῖ θεολογίᾳ διὰ πάντων καὶ συνηγοροῦμεν καὶ συνιστάμεθα · καὶ οὐδέν ἐστι τῆς ἡμετέρας περὶ Θεοῦ δόξης , ὃ μὴ τῆς ἐκείνων ἤρτηται διδασκαλίας τε καὶ τῶν λόγων · σὺ δὲ κατ´ ἐκείνων τὴν μάχην ἀράμενος , εἰ καὶ καθαπερεί τινι προσωπείῳ καὶ προκαλύμματι τῷ ἱερῷ τόμῳ καὶ τοῖς ἐκεῖνον ἐκτεθεικόσι κέχρησαι , μετὰ τῶν πολεμίων γίηνῃ τῆς Ἐκκλησίας , καὶ τὴν ἐκείνων καταδίκην ὥσπερ ἐπίτηδες ἕλκεις κατὰ τῆς σεαυτοῦ κεφαλῆς ; Ἀλλὰ τῆς περιττῆς ἐκείνης καὶ μακρᾶς ἀδολεσχίας ἡμᾶς τε καὶ σαυτὸν ἀπαλλάττων τό γε νῦν εἶναι τέως , καὶ τὸ περὶ τὰ αὐτὰ στρέφεσθαι μάτην , καὶ γελοῖα πλέκειν , καὶ ἀσχημονεῖν παῤῥησίᾳ , λέγε προῖὼν καὶ τὰ λοιπὰ τῶν σῶν λόγων , καὶ οὓς αὐτὸς ὁνομάζεις ἐλέγχους τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν τε καὶ λόγων , μᾶλλον δὲ τῆς μὲν σῆς δόξης καὶ τῶν τρόπων ἐλέγχους , βλασφημίας δὲ καὶ συκοφαντίας τῶν μακαρίων ἐκείνων , ὧν τὰ μὲν ἡμῖν ἔδειξεν ἤδη φθάσας ὁ λόγος , τὰ δὲ καὶ αὖθις δείξει σαφέστερον . Λέγε τοιγαροῦν . Ἀλλ´ ἐπειδὴ , φησί , τὸ ἀνύπαρκτον ἐν πρώτοις ὀνειΣίσας ἡμῖν ὁ ἀσεβής ἀμαθῶς , εἰς τὸ ἀνύπαρκτον πιστεύειν αὐτὸς σαφῶς ἐξελήλεγκται , φέρε καὶ κατὰ τῶν ἑτέρων ἑξῆς τῆς ἀσεβείας ἐπιχειρημάτων ἡμῖν πιχειρητέον αὐτοῦ . Βουλόμενος γὰρ τὰ εἰρημένα περὶ διαφορᾶς αὐτῷ βεβαιοῦν , καὶ δεύτερον τίθησιν ἐπιχείρημα , τῇ ὁμοίᾳ συκοφαντίᾳ κατὰ τῶν θείων αὖθις Πατέρων χρώμενος ἐξ ἀμαθίας ἅμα καὶ κακουργίας . Παράγει γὰρ Ἰωήννην τὸν θεῖον ἐκ Δαμασκοῦ , ἔργον μὲν θείας φύσεως τὴν προαιώνιον λέγοντα γέννησιν , ἔργον δὲ θείας θελήσεως τὴν κτίσιν , καὶ ἅμα τὸν θεῖον Κύριλλον , τὸ μὲν ποιεῖν ἐνεργείας λέγοντα εἶναι , φύσεως δὲ τὸ γεννᾷν . Εἰτα ἀπιφέρει τοὺς γραώδεις τῶν ἑαυτοῦ συλλογισμῶν λήρους , τὸ ἐν ἀρχῇ αἰτούμενον ὡς ὁμολογούμενον λαμβάνων , τοῦτο δὴ τὸ σύνηθες τῇ αὐτοῦ ἀμαθίᾳ , καί φησιν · Ἐπειδὴ φύσις καὶ ἐνέργεια οὐ ταυτὸν , σἱ ἀδιάφορον εἶναι λέγοντες τὴν θείαν οὐσίαν καὶ τὴν θείαν ἐνέργειαν , ἐπειδὴ κατ´ ἐκεῖνον τῆς φύσεώς ἐστι τὸ γεννᾷν , ἔστι δὲ κατ´ αὐτοὺς ἀδιάφορος τῆς φύσεως ἡ ἐνέργεια , ἔσται κατ´ αὐτοὺς καὶ τῆς ἐνεργείας τὸ γεννᾷν · καὶ οὕτω τὰ ποιήματα ἔσονται γεννήματα ἀδια , ὡς ἐκ τῆς θείας φύσεως ὄντα ῆπεὶ δὲ πάλιν τῆς ἐνεργείας ἐσεὶ τὸ ποιεῖν , ἡ δὲ φύσις ἀδιάφορος τῇ ἐνεργείᾳ κατ´ αὐτοὺς , τῆς φύσεως ἔσται τὸ ποιεῖν , καὶ οὕτω κατ´ αὐτοὺς τὰ ἐκ φύσεως ἕσονται ποιήματα . Ἔοικάς μοι νῦν , ὦ Γρηγορᾶ , τῷ Σοφοκλεῖ μαστιγοφόρῳ ἐκείνῳ Αἴαντι . σοὺς δὲ λέγω τοὺς τῶν Ἐλλήνων τουτουσὶ ποιητάς τε καὶ φιλοσόφους , ἐπειδὴ παρ´ ἐκείνων τὰ τῆς καταργουμένης ἐκείνων σοφίας μαθήματα δεξάμενος καὶ αὐτὸς , οὐγ ὠς περὶ κατιργουμένων καὶ παυομένων ἐκείνων ἐφρόνησας . Οὐδὲ τοῦ σοφοῦ διδασκάλου τῆς ἐκκλησίας ἤκουσας Παύλου λέγοντος , ὅτι ἐμώρανεν ὁ Θεὸς τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου τούτου , καὶ ὅτι , ἐπειδὴ ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ εοῦ οὐκ ἔγνω ὁ κόσμος διὰ τῆς σοφίας τὸν Θεὸν , εὐδόκησεν ὁ Θεὸς διὰ τῆς μωρίας τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας . Ταῦτα τοιγαροῦν μὴ ἀκούσας καθάπερ ἔδει , μηδὲ συνεὶς , Ψηδὲ τοῖς ποτίμοις τῶν λόγων τοὺς ἀλμυροὺς ἀποκλύσας , μηδὲ καθαπερεί τινα δούλην καὶ θεράπαιναν τὴν τοῦ κόσμου σοφίαν δποτάθας τῇ ἄνω καὶ πρώτῃ κατὰ τοὺς τῆς Ἐκκλησίας φιλοσέφους καὶ σοφοὺς ὄντως τούτους , ταύτην τε κἀκείνην ἀπώλεσας , φεῦ ! καὶ παρεδόθης εἰς ἀδόκιμον νοῦν σὺν ἐκείνοις , ὅ φησιν ὁ μακάριος Παῦλος , ποιεῖν τε καὶ λέγειν τὰ μὴ καθήκοντα · καὶ διὰ τοῦτο καὶ σοὺς ἐκείνους ἀεὶ λέγω , κἀκείνων ὅλον αὖθις ἐξεφάμιλλόν σε , ἐπειδήπερ ἐκείνοις , ὡς μὴ ὤφελες , ἅπαν εἰς τέλος πιστεύσας τὸ κατὰ σὲ , ἀντὶ προφητῶν τε καὶ ἀποστόλων καὶ Πατέρων ἐλεεινῶς ἔσχες ἐκείνους , οἰς δὴ καὶ συνιστάμενος , καὶ συμμαχούμενος νῦν ἐν τοῖς σοῖς λόγοις , συκίνην εἶπεν ἄν τις ἐπικουρίαν , ἢ καλαμίνην ῥάβδον , κατὰ πῶν θεολόγων καὶ διδασκάλων ὁμοῦ πάντων τῆς Ἐκκλησίας χωρεῖς , εἰ καὶ προσποιῇ δῆθεν ἐν ῥήμασι τὴν θεολογίαν τε καὶ τὴν συμφιωνίαν αὐτῶν , παίζων ἐν οὐ παικτοῖς , καὶ τὸν πολὺν καὶ ἁπλοῦν ἄνθρωπον , ἂτε δὴ καὶ δογμάτων θείων καὶ λόγων ἄπειρον , σπεύδων ὑποποιεῖσθαί τε καὶ παράγειν . Ἀλλ´ ὅπερ ἔλεγον , ἐκείνῳ μοι δοκεῖς ἐοικέναι νῦν τῷ τοῦ προῤῥηθέντος σου ποιητοῦ Αἴαντι . Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖνος ὑπὸ τῆς ἐκεῖ μυθευομένης Ἀθηνᾶς τὸν ἐγκέφαλον καὶ τὰς φρένας διασεισθεὶς , κατὰ τῶν ἡγεμόνων καὶ στρατηγῶν ἀωρὶ νυκτῶν ἐδόκει χωρεῖν τοῦ τῶν Ἐλλήνων στρατοῦ , ὡς καὶ νομίζεν ἐν χεροῖν ἔχειν αὐτοὺς , καὶ δεσμοῖς ὑπὸ τὴν ἰδίαν σκηνὴν , τὰ δ´ ἠν ἀκριβὴς ἀπάτη τε καὶ μελαγχολία , ὑφ´ ἧς δήπου καὶ τοῦ καθήκοντος ἔξω γενόμενος , κριοὺς ἀργίποδας κατ´ ἐκεῖνον τοὺς μὲν ἀνήρει , τοὺς δὲ ἐδέσμει , τὰ φρικωδέστατα διαπειλούμενος , ἔστι δὲ ὅτε χεῖρας ἄμα καὶ πόδας οἰόμενος στραγγαλοῦν , ἀνήρτει τῆς ἄντυγος , μέχρι δὴ καὶ τῆς ἡμέρας διαλαμψάσης , καὶ τοῦ φρονοῦντος αὖθις ἐπανιόντος αὐτῷ , αὐτόχειρ ὑπ´ αἰσχύνης γέγονεν ἐαυτοῦ · οὕτωι δὴ καὶ αὐτὸς ὑπὸ λύπης ἀλογίστου , καὶ μανίας , καὶ δεινοῦ φθόνου , καθαπερεί τινων ἐλαυνόμενος δαιμόνων ἀγρίων , τὰ τῶν ἐξεστηκότων ἀκριβῶς καὶ μαινομένων ἐργάζῃ , τὸν μὲν ἱερὸν τῆς συνόδου τόμον καὶ τοὺς ἐκεῖνον καλῶς ἐκθεμένους , καθαπερεί τινας ἡγεμόνας καὶ στρατηγοὺσΠεροὺς τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας ἐν χεροῖν ἔχειν δοκῶν , καὶ δεσμεῖν τοῖς σοῖς λόγοις , καὶ ὠθεῖν ἐπὶ κεφαλὴν , μᾶλλον δὲ καὶ πανωλεθρίᾳ διδόναι , καὶ τὸ τρόπαιον ἤδη κατὰ τούτων περιφανῶς ἀνιστᾷν · ἔφης καὶ γὰρ , Ἐπειδὴ τὸ ἀνύπαρκτον ὀνειδίσας ἡμῖν ὁ ἀσεβὴς ἀμαθῶς , εἰς τὸ ἀνύπαρκτον πιστεόειν αὐτὸς σαρῶς
Lemmas: ὁ ὁ ἀντίθετος φύσις ὡς εἰμί ὁ ἐν ὑπάρχω , μή εἄν ὁ αὐτός συνθεωρέω ὁ ἕτερος , ὡς οὐ ἐνδέχομαι ζωή ἄμη καί θάνατος περί ὁ αὐτός νοέω · ἀλλά τοιοῦτος εἰμί ἐκάδιος ὁ ἐπί ὁ θεῖος φύσις λέγω ὁ ἔμφασις , ὥστε κἀν ἰδιάζω ὁ σημαίνω , μηδείς ἔχω πρός ὁ συνονομάζω ἐναντίωσις . ὁράω , εἰμί φιλόσοφος , πῶς μεθ´ ἐγώ ὁ θεολόγος πατήρ ἵστημι , μᾶλλον δδʹ ἐγώ τῆ ἐκεῖνος ἀψευδής θεολογία διά πᾶς καί συνηγορέω καί συνίστημι · καί οὐδείς εἰμί ὁ ἡμέτερος περί Θεός δόξα , ὅς μή ὁ ἐκεῖνος ἀρτέομαι διδασκαλία τε καί ὁ λόγος · σύ δέ κατ´ ἐκεῖνος ὁ μάχη ἀείρω , εἰμί καί καθαπερεί τις προσωπεῖον καί προκάλυμμα ὁ ἱερός τόμος καί ὁ ἐκεῖνος ἐκτίθημι χράομαι , μετά ὁ πολέμιος γίγνομαι ὁ ἐκκλησία , καί ὁ ἐκεῖνος δίκη ὥσπερ ἐπίτηδες ἕλκω κατά ὁ σεαυτοῦ κεφαλή ; ἀλλά ὁ περισσός ἐκεῖνος καί μακρός ἀδολεσχία ἐγώ τε καί σαυτοῦ ἀπαλλάσσω ὁ γε νῦν εἰμί τέως , καί ὁ περί ὁ αὐτός στρέφω μάτην , καί γελοῖος πλέκω , καί ἀσχημονέω παρρησία , λέγω προῖων καί ὁ λοιπάς ὁ σός λόγος , καί ὅς αὐτός ὀνομάζω ἔλεγχος ὁ ἱερός ἀνήρ τε καί λόγος , μᾶλλον δέ ὁ μέν σός δόξα καί ὁ τρόπος ἔλεγχος , βλασφημία δέ καί συκοφαντία ὁ μακάριος ἐκεῖνος , ὅς ὁ μέν ἐγώ δείκνυμι ἤδη φθάνω ὁ λόγος , ὁ δέ καί αὖθις δείκνυμι σαφής . λέγω τοιγάρ . Ἀλ ἐπεί , φημί , ὁ ἀνύπαρκτος ἐν πρῶτος ονεισισος ἐγώ ὁ ἀσεβής ἀμαθής , εἰς ὁ ἀνύπαρκτος πιστεύω αὐτός σαφῶς ἐξελέγχω , φέρω καί κατά ὁ ἕτερος ἑξῆς ὁ ἀσέβεια ἐπιχείρημα ἐγώ πιχειρητέον αὐτός . βούλομαι γάρ ὁ εἴρω περί διαφορά αὐτός βεβαιόω , καί δύο τίθημι ἐπιχείρημα , ὁ ὅμοιος συκοφαντία κατά ὁ θεῖον αὖθις Πατέρων χράω ἐκ ἀμαθία ἅμα καί κακουργία . παράγω γάρ Ἰωήννην ὁ θέω ἐκ Δαμασκός , ἔργον μέν θεῖος φύσις ὁ προαιώνιος λέγω γέννησις , ἔργον δέ θεῖος θέλησις ὁ κτίσις , καί ἅμα ὁ θέω Κύριλλος , ὁ μέν ποιέω ἐνέργεια λέγω εἰμί , φύσις δέ ὁ γεννάω . εἶτα ἀποφέρω ὁ γραώδης ὁ ἑαυτοῦ συλλογισμός λῆρος , ὁ ἐν ἀρχή αἰτέω ὡς ὁμολογέω λαμβάνω , οὗτος δή ὁ συνήθης ὁ αὐτός ἀμαθία , καί φημί · ἐπεί φύσις καί ἐνέργεια οὖον τατός , βρόχος ἀδιάφορος εἰμί λέγω ὁ θεῖος οὐσία καί ὁ θεῖος ἐνέργεια , ἐπεί κατ´ ἐκεῖνος ὁ φύσις εἰμί ὁ γεννάω , εἰμί δέ κατ´ αὐτός ἀδιάφορος ὁ φύσις ὁ ἐνέργεια , εἰμί κατ´ αὐτός καί ὁ ἐνέργεια ὁ γεννάω · καί οὗτος ὁ ποίημα εἰμί γέννημα ἀδια , ὡς ἐκ ὁ θεῖος φύσις εἰμί ἄπειμι δέ πάλιν ὁ ἐνέργεια εἰμί ὁ ποιέω , ὁ δέ φύσις ἀδιάφορος ὁ ἐνέργεια κατ´ αὐτός , ὁ φύσις εἰμί ὁ ποιέω , καί οὗτος κατ´ αὐτός ὁ ἐκ φύσις ἕννυμι ποίημα . ἔοικα ἐγώ νῦν , εἰμί Γρηγορά , ὁ Σοφοκλῆς μαστιγοφόρος ἐκεῖνος Αἴας . σός δέ λέγω ὁ ὁ Ἕλλην οὗτος ποιητής τε καί φιλόσοφος , ἐπεί παρ´ ἐκεῖνος ὁ ὁ καταργούμενος ἐκεῖνος σοφία μάθημα δέχομαι καί αὐτός , οὐ ὡς περί καταργέω καί παύω ἐκεῖνος φρονέω . οὐδέ ὁ σοφός διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία ἀκούω Παῦλος λέγω , ὅτι μωραίνω ὁ θεός ὁ σοφία ὁ κόσμος οὗτος , καί ὅτι , ἐπεί ἐν ὁ σοφία ὁ ἑός οὐ γιγνώσκω ὁ κόσμος διά ὁ σοφία ὁ θεός , εὐδοκέω ὁ θεός διά ὁ μωρία ὁ κήρυγμα σῴζω ὁ πιστεύω . οὗτος τοιγάρ μή ἀκούω καθάπερ ἐσθίω , μηδέ συνίημι , ψάω ὁ πότιμος ὁ λόγος ὁ ἁλμυρός ἀποκλύζω , μηδέ καθαπερεί τις δοῦλος καί θεράπαινα ὁ ὁ κόσμος σοφία δποτάθας ὁ ἄνω καί πρῶτος κατά ὁ ὁ ἐκκλησία φιλοσέφους καί σοφός εἰμί οὗτος , οὗτος τε ἐκεῖνος ἀπόλλυμι , φεῦ ! καί παραδίδωμι εἰς ἀδόκιμος νόος σύν ἐκεῖνος , ὅς φημί ὁ μακάριος Παῦλος , ποιέω τε καί λέγω ὁ μή καθήκω · καί διά οὗτος καί σός ἐκεῖνος ἀεί λέγω , ἐκεῖνος ὅλος αὖθις ἐξεφάμιλλόν σύ , ἐπεί ἐκεῖνος , ὡς μή ὀφείλω , ἅπας εἰς τέλος πιστεύω ὁ κατά σύ , ἀντί προφήτης τε καί ἀπόστολος καί Πατέρων ἐλεεινός ἔχω ἐκεῖνος , οἶς δή καί συνίστημι , καί συμμαχέω νῦν ἐν ὁ σός λόγος , σύκινος εἶπον ἄν τις ἐπικουρία , ἢ καλάμινος ῥάβδος , κατά ποῦ θεολόγος καί διδάσκαλος ὁμοῦ πᾶς ὁ ἐκκλησία χωρέω , εἰμί καί προσποιέω δῆθεν ἐν ῥῆμα ὁ θεολογία τε καί ὁ συμφιωνιος αὐτός , παίζω ἐν οὖον παικτός , καί ὁ πολύς καί ἁπλόος ἄνθρωπος , αὔγ-ασμα δή καί δόγμα θεῖον καί λόγος ἤπειρος , σπεύδω ὑποποιέω τε καί παράγω . Ἀλ ὅσπερ λέγω , ἐκεῖνος ἐγώ δοκέω ἔοικα νῦν ὁ ὁ προλέγω σύ ποιητής Αἴας . ὥσπερ γάρ ἐκεῖνος ὑπό ὁ ἐκεῖ μυθέομαι Ἀθηνᾶ ὁ ἐγκέφαλος καί ὁ φρήν διασείω , κατά ὁ ἡγεμών καί στρατηγός ἀωρί νύξ δοκέω χωρέω ὁ ὁ Ἕλλην στρατός , ὡς καί νομίζω ἐν χείρ ἔχω αὐτός , καί δεσμός ὑπό ὁ ἴδιος σκηνή , ὁ δδʹ ἐάν ἀκριβής ἀπάτη τε καί μελαγχολία , ὑφ´ ὅς δήπου καί ὁ καθήκω ἔξω γίγνομαι , κριός ἀργίπους κατ´ ἐκεῖνος ὁ μέν ἀναιρέω , ὁ δέ δεσμέω , ὁ φρικώδης διαπειλέω , εἰμί δέ ὅτε χείρ ἄμη καί πούς οἴομαι στραγγαλόομαι , ἀναρτάω ὁ ἄντυξ , μέχρι δή καί ὁ ἡμέρα διαλαμβάνω , καί ὁ φρονέω αὖθις ἐπανέρχομαι αὐτός , αὐτόχειρ ὑπό αἰσχύνη γίγνομαι ἑαυτοῦ · οὗτος δή καί αὐτός ὑπό λύπη ἀλόγιστος , καί μανία , καί δεινός φθόνος , καθαπερεί τίνω ἐλαύνω δαίμων ἄγριος , ὁ ὁ ἐξίστημι ἀκριβῶς καί μαίνομαι ἐργάζομαι , ὁ μέν ἱερόν ὁ σύνοδος τόμος καί ὁ ἐκεῖνος καλῶς ἐκτίθημι , καθαπερεί τις ἡγεμών καί στρατηγοὺσΠεροὺς ὁ Χριστός ἐκκλησία ἐν χείρ ἔχω δοκέω , καί δεσμέω ὁ σός λόγος , καί ὠθέω ἐπί κεφαλή , μᾶλλον δέ καί πανωλεθρία δίδωμι , καί ὁ τρόπαιον ἤδη κατά οὗτος περιφανής ἀνίστημι · φημί καί γάρ , ἐπεί ὁ ἀνύπαρκτος ὀνειδίζω ἐγώ ὁ ἀσεβής ἀμαθής , εἰς ὁ ἀνύπαρκτος πιστέω αὐτός Σαρῶς