cogPG.PG151 288
ἀρχῶν τε καὶ προοιμίων ξυμπάσης τῆς ἀρετῆς . Ταῦτα καὶ θεόληπτος ὁ μέγας ἐκεῖνος ὄντως τῆς Φιλαδελφείας φωστὴρ σὺν τοῖς ἄλλοις ἐδίδασκε τὸν Γρηγόριον , ἐκ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης ἡσυχίας τε καὶ ξυναολίας τοῦ τῆς ἁγιότητος ὄρους εἰς τὴν ἱεράν φημι προστασίαν τῆς Ἐκκλησίας μεταβὰς ἢ ἀναβὰς , καὶ πατὴρ καὶ μυσταγωγὸς τῶν καλλίστων ἐν πατέρων ἄνωθεν αὐτῷ χρηματίσας , ὑφ´ οὗ καὶ τὴν ἱερὰν νῆψιν καὶ τὴν νοερὰν ἄριστα μυηθεὶς προσευχὴν , εἰς ἔξιν θαυμαστῶς αὐτῆς ἐληλάκει , ἐν τοῖς θορύβοις ἔτι καὶ τῷ κόσμῳ διάγων · ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὕστερον . Τότε δὲ τῆς τῶν πατέρων συμβουλῆς ὁ καλὸς ἀκούσας Γρηγόριος , πτηνὸς ἦν εὐθὺς τέμνων ἀέρα , καὶ δαλὸς εἰς πῦρ , ἢ καὶ ἵππος εὐγενής τις τρέχων ὀξέως κατὰ πεδίου · εὐτέλειαν μν γὰρ ἐνδυμάτων ὁμοῦ καὶ ὑποδημάτων καὶ στρωμνῆς καὶ τῆς ἄλλης πάσης ἀγωγῆς καὶ διαίτης οὔτω καθ´ ὁπερβολήν φασι τοῦτον ἀσκῆσαι , καὶ οὕτως οἱονεὶ μεταῤῥυθμίσαι καὶ μεταπλάσαι τὴν ἀναστροφὴν καὶ τὸ ἦθος ἅπαν πρὸς ταῦτα , ὡς καὶ ἠλλοιῶσθαί τισι πολλάκις δόξαι τὰς φρένας καὶ παραπαίειν , καὶ μηδὲ ταυτηνὶ τὴν ἀδοξίαν ἐπαισχυνθῆναι . ἐγκράτεια γε μὴν καὶ νηστείᾳ καὶ ἀγρυπνίᾳ δεδωκέναι τοσοῦτον , ὡς μὴ μόνα τὰ τῶν βρωμάτων ἡδέα καὶ οἰς , προσέκειτο μάλιστα πρότερον μετὰ πλείστης γε τῆς σπουδῆς ἀποῤῥίψαι , καὶ προσέτι τὸν περὶ τὸν ὄρθρον τε καὶ τὴν ἕω προσγινόμενον ὕπνον , κατάλληλόν τε πεφυκότα καὶ πρὸς σύστασιν ἀναγκαῖον τῇ φύσει , κἀκείνῳ περὶ πλείστου πάλαι γεγενημένον , ἀλλὰ καὶ εἰς στενὸν πάνυ καὶ σκληρὸν τὰ τῆς τραπέζης ἑαυτῷ καταστῆσαι , ἄρτῳ σμικροτάτῳ μόνω καὶ ὕδατι τὰ τῆς ἀναγκαίας χρείας ἀποπληροῦντι . Διὰ τοῦτο καὶ φύσεως ἀνώτερος ἦν ἤδη , τοῦ ὑπὲρ φύσιν φιλανθρώπως συναιρομένου · καὶ τῶν βαρυτάτων ὁρέξεων καὶ παθῶν γενναίως ὁ γενναῖος ἐκράτει , καὶ αὐτῆς περιγεγονὼς τῆς σαρκικῆς ἐπιθυμίας καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἐπαναστάσεως ἐν ἀκμῇ τῆς ἡλικίας , καὶ Πέσον τοῦ κόσιμου καὶ τῶν ὑλῶν τῶν ἐκεῖν α τρεφόντων , καὶ φλογὸς δίκην ἐκεῖνα ὑπαναπτόντων , ὡς καὶ δοκεῖν πως αὐτὸν ὑπεράνθρωπον εἶναι . Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τὴν ἀναχώρησιν ἔβλεπεν ἤδη καὶ τὸν βέλτιστον Ἄθω , τῶν μειζόνων ἐφιέμενος ἄθλων , καὶ τῆς ἐντελεστέρας καὶ ὑψηλῆς πολιτείας · ὁ μὲν βασιλεὺς ζημίαν οὐ σμικρὰν οὐδὲ τὴν τυχοῦσαν , ἀλλὰ καιριωτάτων ἀποβολὴν , καὶ τοῦ κράτους ἀκρωτηριασμὸν οἱονεὶ τινα τὴν , διάστασιν ἡγούμενος τούτου , παντοδαπός τις ἦν , καὶ λόγοις καὶ πράγμασι καὶ φιλοτιμίαις βασιλικαῖς , καὶ τῶν μεγίστων ὑποσχέσεσι παρ´ ἑαυτῷ κατέχων τὸν ἄνδρα , καὶ τὴν ἀναχώρησιν οὐδοτιοῦν συγχωρῶν · ἀλλ´ ἐκείνου πάντα μᾶλλον ἢ τούτου διδόντος , καὶ δωρεὰς καὶ τιμὰς ἐπιγείου τε καὶ φθαρτῆς βασιλείας τὰς εἰς δουλείαν ἀνθρωπίνην ἀγούσας , ὁποῖαί ποτ´ ἂν εἶεν , βασιλείας οὐρανῶν καὶ θείας υἱοθεσίας μηδαμῶς προτιθέναι , σοφώτατά τε καὶ ὑψηλότατα καὶ λέγοντος καὶ φρονοῦντος , τῆς ἐσχάτης καὶ γὰρ ἀπαιδευσίας τε καὶ ἀνοίας τοῦτ´ ἂν ὥετο πεφυκέναι προδήλως , παραχωρεῖ καὶ ἄκων ἐκεῖνος τῇ τοῦ γενναίου ἐνστάσει , καὶ ῥήρασιν ἅμα καὶ δάκρυσιν ἐμφαίνων τὸ πάν θος , καὶ ὡς οὐκ ἀνεκτῶς τὴν διάστασιν φέρει · ἅμα δὲ καὶ σοφῶς τοῦ μέλλοντος καταστοχαζόμενος καὶ ἀψευδέστατα προφητεύων , Μέγας μέν τις , ἔλεγε , καὶ θαυμαστὸς ἔμελλεν ἀποβήσεσθαι παρ´ ἡμῖν οὑτοσὶ καὶ τῷ κόσμῳ μένων , ἐπεὶ δὲ τῶν κρειττόνων ἐρῶν πρὸς ἐκεῖνα καλῶς μεταβαίνει , καὶ παρ´ ἐκείνοις θαυμαστὸς μετ´ ὀλίγον ἔσται τῷ ὄντι καὶ μέ γας . Γρηγόριος μὲν οὖν τὸν ἔφηβον ὑπερβεβηκὼς ἤδη , καὶ πρὸς τὴν ἀναχώρησιν ᾗπερ ἔφημεν σπεύδων , οὐκ ἴδιον ἑαυτοῦ τἀγαθὸν ἐτίθετομνου , οὐδὲ τὸ εαυτοῦ κατὰ τὸν θεῖον Ἀπόστολον μόνον ἐζήτει . ὰλλὰ καὶ τὸ τῶν ἑτέρων . Τοὺς γοῦν ἐν τῷ οἴκῳ πρὸς τὴν κοσμικὴν ἀναχώρησιν καὶ τὴν θείαν φιλοσοφίαν ἄνδρας ὁμοῦ καὶ γυναῖκας πρότεοον πεπαθεὶς πάντας , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς οἰκειοτέρους τῷ γένει , καὶ δὴ καὶ τοὺς εὐγνωμονεστέρους τε καὶ συνετωτέρους τῶν δούλων , ἀποστήσας τῆς τοῦ κόσμου περιφορᾶς καὶ τῆς ὕλης , καὶ τοῖς ἐνταῦθα φροντιστηρίοις καὶ μονασταῖς καλῶς ποθεὶς καὶ συναριθμήσας , οὕτω μετ´ ἀγαθῶν τῶν προοιμίων , καὶ συχνῶν τῶν τῆς ἀρετῆς ἀγωγίμων ἔξεισι τῆς οἰκίας ἅμα καὶ τῆς πατρίδος πρὸς τὴν τῶν μειζόνων τε καὶ ὑπερφυῶν θαυμαστὴν ἐμπορίαν , τοὺς ἄῤῥενας τῶν ἀδελφῶν , δύο δὲ ἦσαν οὖτοι , μεθ´ ἑαυτοῦ μόνους λαβών . Ἐξῄεσαν μὲν οὖν τῆς Κωνσταντίνου , φθινούσης ὀπώρας ἤδη , πρὸς τὸν ἱερὸν Ἄθω καὶ τὴν ἐκεῖ παροικίαν βλέποντες . Θρᾴκην γε μὴν διιόντες , καὶ κατὰ τὸ Παπίκιον γεγονότες · ὄρος δ´ ἱερόν τοῦτο πάλαι μεταξὺ κείμενον Θρᾴκης τε καὶ Μακε δονίας , καὶ μονασταῖς ἀνειμένον ἀνδράσι τότε θαυμαστοῖς καὶ σπουδαίοις , καὶ τὰ θεῖα φιλοσοφοῦσι καλῶς · ἐγχειμάζειν παρ´ αὐτοῖς ἔγνωσαν . Τὸ δὲ κάρα προνοίας θειοτέρας ἦν ἔργον , τὸν σοφὸν δηλαδὴ Τρηγόριον , καὶ τὴν ἐπισκιάζουσαν αὐτῷ θείαν χάριν κἀκεῖνοι · παραδεικνύσης , καὶ ὁδηγούσης πρὸς ἀληθῆ θεογνωσίαν κάλλιστα πολλοὺς δι´ ἐκείνου , καθ´ ἃ δὴ καὶ προῖὼν ὁ λόγος δηλώσει . Τοῖς τε γὰρ φιλοσοφοῦσιν ἐκεῖ τὰ τῶν μοναχῶν σύν γε τοῖς ἀδελφοῖς ασυνοικῶν καὶ συμφιλοσοφῶν , μέγας τις τῳ ὄντι καὶ θαυμαστὸς ἀνεφάνη καὶ λόγῳ καὶ ἥθει καὶ σχήματι καὶ βαδίσματι καὶ προσοχῆ καὶ συννοία , καὶ ἁπλῶς πᾶσιν οἷς ὁ κατὰ Θεὸν ἄνθρωπος ζωγραφεῖσθαι καὶ χαρακτηρίζεσθαι πέφυκεν , ὡς καὶ τοὺς ὁρῶντας ἐκπλήττειν ἔχειν , πρεσβυτικὸν ὕτω καὶ μοναδικόν τε καὶ φιλόσοφον ὄντως καὶ λόγον καὶ πρᾶξιν καὶ φρόνημα καθορῶντας ἐν ἀτελεῖ καὶ νεάζοντι σώματι . Καὶ οἱ πρὸς τῷ γειτνιάζοντι σκηνοῦντες αὐτοῖς ὄρει τὰ Μαρκιανιστῶν ἢ Μασαλιανῶν ἄνωθεν ἐκ πραγόνων νοσοῦντες τῆς Γρηγορίου θαυμαστῆς δηλαδὴ γλώττης οὐκ ἀγενές γεγόνασι τρόπαιον · ὡς γὰρ ᾔσθοντο κἀκεῖνοι τοῦ ἀνδρὸς ἐκεῖ παρὰ τῳ ὅρει καὶ ταῖς τῶν μοναστῶν σκηναῖς γεγονότος , πρῶτα μὲν κατὰ δύο καὶ τρεῖς ἀπήεσαν πρὸς ἐκεῖνον , ὁμιλίας χάριν καὶ διαπείρας · ὡς δ´ ἔγνωσαν μηδ´ ἴκταρ τὸ τοῦ λόγου πρὸς αὐτὸν βάλλειν δεδυνημένοι , πρὸς ἑαυτοὺς ὑπεχώρουν αὐθις , ἀδυναμίαν μὲν ἑαυτοῖς διαλέξεώς τε καὶ τοῦ σώζοντος λόγου , τοῖς δὲ σφῶν αὐτῶν διδασκάλοις τὴν
Lemmas: ἀρχή τε καί προοίμιον σύμπας ὁ ἀρετή . οὗτος καί θεοβλαβής ὁ μέγας ἐκεῖνος εἰμί ὁ Φιλαδέλφεια φωστήρ σύν ὁ ἄλλος διδάσκω ὁ Γρηγόριος , ἐκ ὁ ἱερός ἐκεῖνος ἡσυχία τε καί ξυναολίας ὁ ὁ ἁγιότης ὄρος εἰς ὁ ἱερός φημί προστασία ὁ ἐκκλησία μεταβαίνω ἢ ἀναβαίνω , καί πατήρ καί μυσταγωγός ὁ καλός ἐν πατήρ ἄνωθεν αὐτός χρηματίζω , ὑφ´ ὅς καί ὁ ἱερά νῆψις καί ὁ νοερός ἀγαθός μυέω προσευχή , εἰς ἐξέρχομαι θαυμαστός αὐτός ἐλαύνω , ἐν ὁ θόρυβος ἔτι καί ὁ κόσμος Διάγων · ἀλλά οὗτος μέν ὕστερος . τότε δέ ὁ ὁ πατήρ συμβουλή ὁ καλός ἀκούω Γρηγόριος , πτηνός εἰμί εὐθύς τέμνω ἀήρ , καί δαλός εἰς πῦρ , ἢ καί ἵππος εὐγενής τις τρέχω ὀξύς κατά πεδίον · εὐτέλεια μν γάρ ἔνδυμα ὁμοῦ καί ὑπόδημα καί στρωμνή καί ὁ ἄλλος πᾶς ἀγωγή καί δίαιτα οὐτάω καθ´ ὁπερβολήν φημί οὗτος ἀσκέω , καί οὕτως οἱονεί μεταρρυθμίζω καί μεταπλάσσω ὁ ἀναστροφή καί ὁ ἦθος ἅπας πρός οὗτος , ὡς καί ἀλλοιόω τις πολλάκις δόξα ὁ φρήν καί παραπαίω , καί μηδέ οὗτος ὁ ἀδοξία ἐπαισχύνω . ἐγκράτεια γε μήv καί νηστεία καί ἀγρυπνία δίδωμι τοσοῦτος , ὡς μή μόνος ὁ ὁ βρῶμα ἡδύς καί οἶς , πρόσκειμαι μάλιστα πρότερος μετά πλεῖστος γε ὁ σπουδή ἀπορρίπτω , καί προσέτι ὁ περί ὁ ὄρθρος τε καί ὁ ἠώς προσγίγνομαι ὕπνος , κατάλληλος τε φύω καί πρός σύστασις ἀναγκαῖος ὁ φύσις , ἐκεῖνος περί πλεῖστος πάλαι γίγνομαι , ἀλλά καί εἰς στενός πάνυ καί σκληρός ὁ ὁ τράπεζα ἑαυτοῦ καθίστημι , ἄρτος μικρός μόνος καί ὕδωρ ὁ ὁ ἀναγκαῖος χρεία ἀποπληρόω . Ζεύς οὗτος καί φύσις ἀνώτερος εἰμί ἤδη , ὁ ὑπέρ φύσις φιλάνθρωπος συναίρω · καί ὁ βαρύς ὄρεξις καί πάθος γενναῖος ὁ γενναῖος κρατέω , καί αὐτός περιγίγνομαι ὁ σαρκικός ἐπιθυμία καί ὁ ἐκεῖθεν ἐπανάστασις ἐν ἀκμή ὁ ἡλικία , καί πίπτω ὁ κοσιμος καί ὁ ὕλη ὁ ἐκεῖνος ὅς τρέφω , καί φλόξ δίκη ἐκεῖνος ὑπανάπτω , ὡς καί δοκέω πως αὐτός ὑπεράνθρωπος εἰμί . ἐπεί δέ καί πρός ὁ ἀναχώρησις βλέπω ἤδη καί ὁ ἀγαθός Ἄθως , ὁ μείζων ἐφίημι ἆθλος , καί ὁ ἐντελής καί ὑψηλός πολιτεία · ὁ μέν βασιλεύς ζημία οὖον μικρός οὐδέ ὁ τυγχάνω , ἀλλά καίριος ἀποβολή , καί ὁ κράτος ἀκρωτηριασμός οἱονεί τις ὁ , διάστασις ἡγέομαι οὗτος , παντοδαπός τις εἰμί , καί λόγος καί πρᾶγμα καί φιλοτιμία βασιλικός , καί ὁ μέγας ὑπόσχεσις παρ´ ἑαυτοῦ κατέχω ὁ ἀνήρ , καί ὁ ἀναχώρησις οὐδοτιοῦν συγχωρέω · ἀλ ἐκεῖνος πᾶς μᾶλλον ἢ οὗτος δίδωμι , καί δωρεά καί τιμή ἐπίγειος τε καί φθαρτός βασίλεια ὁ εἰς δουλεία ἀνθρώπινος ἄγω , ὁποῖος ποτ εἄν ἄγω , βασίλεια οὐρανός καί θεῖος υἱοθεσία μηδαμῶς προτίθημι , σοφός τε καί ὑψηλός καί λέγω καί φρονέω , ὁ ἔσχατος καί γάρ ἀπαιδευσία τε καί ἄνοια τοῦτος εἄν οἴομαι φύω πρόδηλος , παραχωρέω καί ἄκων ἐκεῖνος ὁ ὁ γενναῖος ἔνστασις , καί ῥαίνω ἅμα καί δάκρυ ἐμφαίνω ὁ πᾶς ἄνθος , καί ὡς οὐ ἀνεκτός ὁ διάστασις φέρω · ἅμα δέ καί σοφός ὁ μέλλω καταστοχάζομαι καί ἀψευδής προφητεύω , Μέγας μέν τις , λέγω , καί θαυμαστός μέλλω ἀποβαίνω παρ´ ἐγώ οὗτος καί ὁ κόσμος Μένων , ἐπεί δέ ὁ ἀγαθός ἐράω πρός ἐκεῖνος καλῶς μεταβαίνω , καί παρ´ ἐκεῖνος θαυμαστός μετέ ὀλίγος εἰμί ὁ εἰμί καί ἐγώ γῆ . Γρηγόριος μέν οὖν ὁ ἔφηβος ὑπερβαίνω ἤδη , καί πρός ὁ ἀναχώρησις ὅσπερ φημί σπεύδω , οὐ ἴδιος ἑαυτοῦ ἀγαθός ἐτίθετομνου , οὐδέ ὁ ἑαυτοῦ κατά ὁ θέω ἀπόστολος μόνος ζητέω . ἀλλά καί ὁ ὁ ἕτερος . ὁ γοῦν ἐν ὁ οἶκος πρός ὁ κοσμικός ἀναχώρησις καί ὁ θεῖος φιλοσοφία ἀνήρ ὁμοῦ καί γυνή προτίθημι παθαίνω πᾶς , οὖον μήv ἀλλά καί ὁ οἰκεῖος ὁ γένος , καί δή καί ὁ εὐγνώμων τε καί συνετός ὁ δοῦλος , ἀφίστημι ὁ ὁ κόσμος περιφορά καί ὁ ὕλη , καί ὁ ἐνταῦθα φροντιστήριον καί μοναστής καλῶς πίνω καί συναριθμέω , οὗτος μετέ ἀγαθός ὁ προοίμιον , καί συχνός ὁ ὁ ἀρετή ἀγώγιμος ἔξειμι ὁ οἰκίον ἅμα καί ὁ πατρίς πρός ὁ ὁ μείζων τε καί ὑπερφυής θαυμαστός ἐμπορία , ὁ ἄρσην ὁ ἀδελφός , δύο δέ εἰμί οὗτος , μεθ´ ἑαυτοῦ μόνος λαμβάνω . ἔξειμι μέν οὖν ὁ Κωνσταντῖνος , φθίω ὀπώρα ἤδη , πρός ὁ ἱερόν Ἄθως καί ὁ ἐκεῖ παροικία βλέπω . Θρᾴκη γε μήv δίειμι , καί κατά ὁ παπικιων γίγνομαι · ὄρος δδʹ ἱερός οὗτος πάλαι μεταξύ κεῖμαι Θρᾴκη τε καί μηκάομαι δόνιος , καί μοναστής ἀνίημι ἀνήρ τότε θαυμαστός καί σπουδαῖος , καί ὁ θεῖον φιλοσοφέω καλῶς · ἐγχειμάζω παρ´ αὐτός γιγνώσκω . ὁ δέ κάρα πρόνοια θεῖος εἰμί ἔργον , ὁ σοφός δηλαδή Τρηγόριον , καί ὁ ἐπισκιάζω αὐτός θεῖος χάρις ἐκεῖνος · παραδείκνυμι , καί ὁδηγέω πρός ἀληθής θεογνωσία καλῶς πολύς δις ἐκεῖνος , καθ´ ὁ δή καί προῖων ὁ λόγος δήλωσις . ὁ τε γάρ φιλοσοφέω ἐκεῖ ὁ ὁ μοναχός σῦς γε ὁ ἀδελφός ασυνοικω καί συμφιλοσοφέω , μέγας τις ὁ εἰμί καί θαυμαστός ἀναφαίνω καί λόγος καί ἠθέω καί σχῆμα καί βάδισμα καί προσοχή καί σύννοια , καί ἁπλόος πᾶς ὅς ὁ κατά θεός ἄνθρωπος ζωγραφέω καί χαρακτηρίζω φύω , ὡς καί ὁ ὁράω ἐκπλήσσω ἔχω , πρεσβυτικός ὕω καί μοναδικός τε καί φιλόσοφος εἰμί καί λόγος καί πρᾶξις καί φρόνημα καθοράω ἐν ἀτελής καί νεάζω σῶμα . καί ὁ πρός ὁ γειτνιάζω σκηνόω αὐτός ὄρος ὁ Μαρκιανιστῶν ἢ Μασαλιανός ἄνωθεν ἐκ πραγοναω νοσέω ὁ Γρηγόριος θαυμαστός δηλαδή γλῶσσα οὐ ἀγενής γίγνομαι τρόπαιον · ὡς γάρ αἰσθάνομαι ἐκεῖνος ὁ ἀνήρ ἐκεῖ παρά ὁ ὁράω καί ὁ ὁ μοναστής σκηνή γίγνομαι , πρῶτος μέν κατά δύο καί τρεῖς ἄπειμι πρός ἐκεῖνος , ὁμιλία χάρις καί διαπείρω · ὡς δδʹ γιγνώσκω μηδ´ ἴκταρ ὁ ὁ λόγος πρός αὐτός βάλλω δύναμαι , πρός ἑαυτοῦ ὑποχωρέω αὖθις , ἀδυναμία μέν ἑαυτοῦ διάλεξις τε καί ὁ σῴζω λόγος , ὁ δέ σφεῖς αὐτός διδάσκαλος ὁ