cogPG.PG151 342
ἐνεδέδυτο , καὶ ᾗ τῶν ἐναντίων ἀπετέφρου τοὺς λόγους , οὐ ῥάδιον οὐδ´ εὐχερὲς ἐμοὶ γοῦν διελθεῖν . ἐκεῖνο δὲ μόνον ἀναγκαῖον εἰπεῖν , ὅτι πάντας κατέπληξε καὶ φίλους καὶ πολεμίους · τοὺς μὲν οἷς ἦγχεν , ἐπιστομίζων στεῤῥαῖς ἀνάγκαις , τοὺς φίλους δὲ , καὶ τῶν πώποτε θαυμασθέντων ἐπὶ σοφίᾳ πολλῷ τῷ μέσῳ δόξας κεκρατηκέναι . Ὁ μὲν οὖν περὶ εὐσεβείας ἀγὼν αὐτῷ τοιοῦτον εἰλήφει πέρας , λαμπρὸν οὕτως ἀπὸ τῶν πολεμίων τρόπαιον ἀναστήσαντι , καὶ τὸν πρὶν διώκτην καὶ ὑβριστὴν συνθέσθαι τῇ εὐσεβείᾳ καταναγκάσαντι , κἂν πρὸς ἀπάτην ἦν αὐτῷ καὶ ψεῦδος τὰ εἰρημένα , τῷ καιρῷ καὶ τοῖς πράγμασι πανούργως μεθαρμοσθέντι . Οὐ μὴν ὁ τοῖς ἀγαθοῖς ἐχθρὸς καὶ πολέμιος ἐξ ἀρχῆς Γρηγόριόν τε καὶ τὴν ὀρθὴν ὑπὲρ ἧς ἐκεῖνος ἠγωνίζετο πίστιν πολὺν χρόνον ἀπείραστον ὑπέμεινεν ἐκλιπεῖν · ἀλλ´ ἐπεὶ μετὰ τῆς βλασφήμου γλώττης οὐκ ἐν πολλῷ τῷ μέσῳ τῆς κακίας ὁ ἀρχηγὸς ἐκεῖνος ἐκποδών ἦν , τοῖς φίλοις προσχωρήσας , Λατίνοις , καὶ ἡ τῆς ἀσεβείας φλὸξ καλῶς ἐδόκει κατασβεσθῆναι , ἀθρόον ἐκείνου πολλῷ χαλεπώτερος πόλεμος ἐξεῤῥάγη · τῶν γὰρ ὁμιλητῶν ἑκείνου καὶ φοιτητῶν ὁ μάλιστα τῆς λύμης μετεσχηκώς οὐ τοῦ πρὸς τὴν εὐσέβειαν μόνον , ἀλλὰ καὶ τοῦ πρὸς τὸν μέγαν πολέμου κληρονόμος εὐθὺς ἐδείκνυτο . Καὶ πάλιν ἀγώνων ἐτέρων καὶ σκαμμάτων ἀρχὴ πολλῷ τῆς προτέρας χαλεπωτέρα · ἐφιλονείκησε γὰρ ὁ δεύτερος ὑπερβαλέσθαι κακίᾳ τὸν πρὸ αὐτοῦ , καὶ τῆς ἀσεβείας καθόσον οἷόν τε πολλῇ προστῆναι σπουδῇ · μείζω τε γὰρ ἐκείνου καὶ χαλεπώτερα πρὸς λόγον ἀσεβείας ἐξεῦρε , καὶ τῆς βλασφημίας πολλοὺς εἰργάπατο κοι νωνούς . Οὐ μὴν οὐδ´ ὁ τῆς εὐσεβείας ἀγωνιστὴς Γρηγόριος ἡμέλει πρὸς ταῦτα , ἀλλὰ παντοῖος ἦν , ἔργοις καὶ λόγοις τὴν ἐξαφθεῖσαν φλόγα κατασβέσαι φιλονεικῶν · καὶ πρῶτα μὲν Ἀκινδύνῳ πολλὴν προσῆγε τὴν θεραπείαν , ἐλέγχων , ἀποδεικνὺς , τὴν κοινωνίαν τῆς ἀσεβείας προσονειδίζων , πάντα πράττων ὅπως ἐκεῖνον ἴδῃ πρὸς τὴν εὐσέβειαν μεταθέμενον · ἐπεὶ Δʹ ἀνίατα νοσῶν καὶ τὴν τῆς ἀσεβείας ἄχρι τρυγίου κύλικα σπάσας ἐκεῖνος ἦν , τοῖς λόγοις ἐχρῆτο καθάπερ βέλεσι καὶ τὸ πονηρὸν ἐτίτρωσκε στῖφος , λογογραφῶν μὲν τὴν εὐσέβειαν , καὶ παντὶ τῷ βουλομένῳ προτιθέμενος ἀκριβῶς τὰ τῆς θεολογίας ἀπόῤῥητα , καὶ τὰ βάθη τοῦ Πνεύματος μετὰ τοῦ Πνεύματος ἐρευνῶν , καὶ διὰ πάντων τοῖς ὑπὲρ τῆς ἀληθείας Ἀγωνισμένοις διδασκάλοις τῆς Ἐκκλησίας ὁμογνώμων καὶ σύμπνους ἀναδεικνύμενος · τοῖς δὲ ψευδέσιν ἐκείνων λόγοις κατὰ τῆς ἀληθείας ἐξευρημένοις πολέμιος ἀτεχνῶς , καὶ πάντα ὥσπερ ἀδρανῆ τινα καὶ αασηπότα ίκτυα διαλύων . Δεῆσαν δὲ καὶ σύνοδον αὖθις πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας εὕρεσιν ἀθροισθῆναι , τάχιστα μὲν συνεκροτεῖτο . μεγάλη καὶ πολυάνθρωπος · ὁ δὲ τῆς ἀληθείας ὑπέρμαχος καὶ στεῤῥὸς ἀγωνιστὴς , ὁ πολὺς ἐν σοφίᾳ καὶ πλείων ἐν εὐσεβείᾳ Γρηγόριος , οὐδὲ πολλῶν ἐδεήθη λόγων πρὸς ἔλεγχον τῆς κακίας , ἀλλ´ ἦρκεσε μόνον τοῖς προτέροις ὁμογνωμονας ἀποδεῖξαι τοὺς ἀντικαθημένους καὶ ἀντιἐόξους , καὶ πάντα ἦν ῥᾷστα διηνυκὼς , καὶ τῶν ὀρβῶν παραχαράκτας δογμάτων καὶ πολεμίους τῆς ἀληθείας τοὺς ἀντιπάλους ἀποδεικνύς · πάντες γὰρ ὥσπερ ἐκ μιᾶς καὶ γλώττης καὶ γνώμης δυσσέβειαν μὲν ἐκείνων κατεψηφίζοντο , καὶ ταῖς αὐταῖς ἐπῆγον ἐπιτιμίαις , αἷς καὶ τὸν πρώτως τῆς αἱρέσεως ταύτης Κἄρξαντα , εἰ μὴ μεταβάλοιεν καὶ τὴν ὀρθὴν ἀσπάααιντο πίστιν · Γρηγόριον δὲ καὶ λόγοις καὶ γράμμασιν ἀνεκήρυττον , καὶ τὰ βέλτιστα πάντα προσεμαρτύρουν , καὶ πολλῆς ἠξίουν τῆς εὐφημίας καὶ σῶν κρότων καὶ τῶν στεφάνων Ἄρ´ οὖν ἐν μὲν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶτιν οὕτως ἦν θερμὸς καὶ ζέων τῷ πνεύματι , καὶ πάνθ´ ὅσα χρὴ τὸν θεολόγον μετὰ πολλῆς ὤν τῆς ὑπερβολῆς , ἐν τοῖς κατ´ ἀρετὴν ἔργοις λαμπρὸς καὶ περιφανὴς , ὀξὺς τὸν νοῦν καὶ πεφωτισμένος τῷ θείῳ Πνεύματι , τῇ τῶν Γραφῶν ἐμπειρίᾳ τοὺς ἐπ´ ἐκεῖνο τοῦ χρόνου κατόπιν θέμενος , οἶμαι δὲ καὶ τοὺς ὕστερον ἐσομὲνουστοῦ χειμῶνος δὲ τῶν πειρασμῶν προσβαλόντος , καὶ σάλου πολλοῦ καὶ τοῦ ῥοθίου τῶν δεινῶν περισχόντος , μικρόψυχόν τι καὶ ἀγενὲς ἢ πράξας ὥφθη , ἢ καὶ μελετήσας ; οὐδαμῶς · ἅπαν μὲν οὖν τοὐναντίον , μετὰ πολλῆς τὰς τῶν δεινῶν ἐπιφορὰς της πραότητος καὶ τῆς μακροθυμίας ὑπενεγκών · ἐπειδὴ κἀκεῖνα πολλὴν αὐτῷ προξενήσοντα τὴν εὐδοκίμησιν ᾔδει , μᾶλλον δ´ ὅτι καὶ ταῦθ´ ὑπὲρ τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἑαυτῷ συνήδει καὶ τῆς κατ´ εὐσέβειαν ἀληθείας ὑπενεγκόντι . Ὡς γὰρ ὁ πρὸς ἀλλήλους τοῖς ὁμοφύλοις πόλεμος κακῶς μὲν , καὶ ὡς οὐκ ὤφελε , τὴν γὰρ κοινὴν εὐτυχίαν Ῥωμαίοις ἀνάλωσε καὶ διέφθειρε , κακοῖς περιέβαλε τοῖς ἐσχάτοις , ἀνῆπτον δ´ οὖν ὅμως · τί γὰρ δεῖ τὰ πᾶσι γνώριμα διεξιόντα , τῶν ἐντυγνανόντων ἀποκναίειν τὰς ἀκοάς ; κινεῖται μὲν καὶ ὁ τὴν ἀρχὴν τηνικαῦτα τῆς μεγάλης τῶν πιστῶν Ἐκκλησίας πεπιστευμένος , ἀναλόγως ἄν τις εἴποι καὶ ἀνοήτως τοῖς ἰδίοις ἐπιβουλεύειν , λύκος ἀντὶ ποιμένος γενόμενος ἀτεχνῶς , ἀνάπτει δὲ τὴν φλόγα σφοδρῶς τοῦ πολέμου , καὶ πᾶσιν ἐπ´ ἀλλήλους ἐκβαίνει τρόποις , οἷς όσημέραι τὴν εἰρήνην ἀναφωνῶν ἦν , καὶ τῆς οἰκείας ῶσπερ ἐπιλελησμένος ἀξίας , καὶ τοῦ καταλλάξαντος ἑαυτῷ τὸν κόσμον ἰδίῳ αἵματι , ὅτι μαθητὴς εἶναι πεπιστευμένος , εἶτα πᾶν τοὐναντίον δρῷῴη ἐπὶ κακῷ μὲν κεφαλῆς τῆς ἰδίας , κακῷ δὲ τῶν πειθομένων , ἄσους ἐξῆν ἐφέλκεται πρὸς τὸ πολεμεῖν , τῶς μὲν πείθων , τοὺς δ´ ὡς οἰόν τε βιαζόμενος . Ἐσεὶ δὲ καὶ πρὸς τὴν ἔργοις καὶ λόγοις καὶ πᾶσιν οἷς ἐκεκόσμητο καλοῖς ὁ πάντα θαυμαστὸς Γρηγόριος περιφάνειαν εἶδε , καὶ πολλῆς ἐνόμισε ῥοπῆς ἐκ τούτου πρὸς τὸ σπουδαζόμενον εὐπορήσειν , πάντα μὲν , ὅ φασι , κάλων ἐκίνει , καὶ πᾶσι τρόποις ὑπεποιεῖτο , τῆς οἰκείας κακοβουλίας συνεργὸν καὶ σπουδαστὴν ἐκεῖνον θέλων παραλαμβάνειν . Ἐκ πρώτης δὲ πείρας ἀποκρουσθεὶς , ὥσπερ κῦμα πέτρᾳ περιπεαὸν καὶ τὸ κοινῆ συνοῖσον καὶ τὸ προσῆκον αὐτοῦ τῷ ἤθει καὶ τῷ σχήματι διδαχθεὶς , δέον ἀποσχέσθαι τῶν ἀτόπων ἔργων , καὶ τῆς ἐπανορθώσεως εἰδέναι χάριν τῷ πρὸς ἐλευθερέαν διειλεγμένῳ · ὁ δὲ τούναντον ἅπαν ἦν , καὶ κακοῖς ἠμείβετο τὸν ἐκ βάθρου κακίας τό γε εἰς αὐτὸν ἦκον ἀναγαγόντα · καὶ διὰ πάσης ἦγε σπουδῆς κακοῖς ἐκεῖνον ἐσχάτοις περιβαλεῖν · οὔκουν οὐδὲ ἀπέσχετο τῶν περιέργων οὐδενὸς
Lemmas: ἐνδύω , καί ὅς ὁ ἐναντίος ἀποτρέφω ὁ λόγος , οὖον ῥούδιον οὐδός εὐχερής ἐγώ γοῦν διέρχομαι . ἐκεῖνος δέ μόνος ἀναγκαῖος εἶπον , ὅτι πᾶς καταπλήσσω καί φίλος καί πολέμιος · ὁ μέν ὅς ἄγχω , ἐπιστομίζω στεῤῥαῖς ἀνάγκη , ὁ φίλος δέ , καί ὁ πώποτε θαυμάζω ἐπί σοφία πολύς ὁ μέσος δόξα κρατέω . ὁ μέν οὖν περί εὐσέβεια ἀγών αὐτός τοιοῦτος λαμβάνω πέρας , λαμπρός οὕτως ἀπό ὁ πολέμιος τρόπαιον ἀνίστημι , καί ὁ πρίν διώκτης καί ὑβριστής συντίθημι ὁ εὐσέβεια καταναγκάζω , κἀν πρός ἀπάτη εἰμί αὐτός καί ψεῦδος ὁ εἴρω , ὁ καιρός καί ὁ πρᾶγμα πανοῦργος μεθαρμόζω . οὖον μήv ὁ ὁ ἀγαθός ἐχθρός καί πολέμιος ἐκ ἀρχή Γρηγόριος τε καί ὁ ὀρθός ὑπέρ ὅς ἐκεῖνος ἀγωνίζομαι πίστις πολύς χρόνος ἀπείραστος ὑπομένω ἐκλείπω · ἀλ ἐπεί μετά ὁ βλάσφημος γλῶσσα οὐ ἐν πολύς ὁ μέσος ὁ κακία ὁ ἀρχηγός ἐκεῖνος ἐκποδών εἰμί , ὁ φίλος προσχωρέω , Λατῖνος , καί ὁ ὁ ἀσέβεια φλόξ καλῶς δοκέω κατασβέννυμι , ἀθρόος ἐκεῖνος πολύς χαλεπός πόλεμος εκρήγνυμαι · ὁ γάρ ὁμιλητής ἑκεῖνος καί φοιτητής ὁ μάλιστα ὁ λύμη μετέχω οὖον ὁ πρός ὁ εὐσέβεια μόνος , ἀλλά καί ὁ πρός ὁ μέγας πόλεμος κληρονόμος εὐθύς δείκνυμι . καί πάλιν ἀγών ἕτερος καί σκάμμα ἀρχή πολύς ὁ πρότερος χαλεπός · φιλονεικέω γάρ ὁ δύο ὑπερβάλλω κακία ὁ πρό αὐτός , καί ὁ ἀσέβεια καθόσον οἷος τε πολύς προΐστημι σπουδή · μείζων τε γάρ ἐκεῖνος καί χαλεπός πρός λόγος ἀσέβεια ἐξευρίσκω , καί ὁ βλασφημία πολύς ῥαίνω κέω νῶνος . οὖον μήv οὐδός ὁ ὁ εὐσέβεια ἀγωνιστής Γρηγόριος ἀμελέω πρός οὗτος , ἀλλά παντοῖος εἰμί , ἔργον καί λόγος ὁ ἐξάπτω φλόξ κατασβέννυμι φιλονεικέω · καί πρῶτος μέν Ἀκίνδυνος πολύς προσάγω ὁ θεραπεία , ἐλέγχω , ἀποδείκνυμι , ὁ κοινωνία ὁ ἀσέβεια προσονειδίζω , πᾶς πράσσω ὅπως ἐκεῖνος ὁράω πρός ὁ εὐσέβεια μετατίθημι · ἐπεί δέ ἀνίατος νοσέω καί ὁ ὁ ἀσέβεια ἄχρι τρυγίας κύλιξ σπάω ἐκεῖνος εἰμί , ὁ λόγος χράω καθάπερ βέλος καί ὁ πονηρός τιτρώσκω στῖφος , λογογραφέω μέν ὁ εὐσέβεια , καί πᾶς ὁ βούλομαι προτίθημι ἀκριβῶς ὁ ὁ θεολογία ἀπόρρητος , καί ὁ βάθος ὁ πνεῦμα μετά ὁ πνεῦμα ἔρευνα , καί διά πᾶς ὁ ὑπέρ ὁ ἀλήθεια Ἀγωνίζομαι διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία ὁμογνώμων καί σύμπνους ἀναδείκνυμι · ὁ δέ ψευδής ἐκεῖνος λόγος κατά ὁ ἀλήθεια ἐξευρίσκω πολέμιος ἄτεχνος , καί πᾶς ὥσπερ ἀδρανής τις καί αασηπότα ίκτυα διαλύω . δήω δέ καί σύνοδος αὖθις πρός ὁ ὁ ἀλήθεια εὕρεσις ἀθροίζω , ταχύς μέν συγκροτέω . μέγας καί πολυάνθρωπος · ὁ δέ ὁ ἀλήθεια ὑπέρμαχος καί στερεός ἀγωνιστής , ὁ πολύς ἐν σοφία καί πλείων ἐν εὐσέβεια Γρηγόριος , οὐδέ πολύς δήω λόγος πρός ἔλεγχος ὁ κακία , ἀλ ἀρκέω μόνος ὁ πρότερος ὁμογνώμων ἀποδείκνυμι ὁ ἀντικάθημαι καί ἀντίξοος , καί πᾶς εἰμί ῥᾳδίως διανύω , καί ὁ ὀρβᾶς παραχαρακτής δόγμα καί πολέμιος ὁ ἀλήθεια ὁ ἀντίπαλος ἀποδείκνυμι · πᾶς γάρ ὥσπερ ἐκ εἷς καί γλῶσσα καί γνώμη δυσσέβεια μέν ἐκεῖνος καταψηφίζομαι , καί ὁ αὐτός ἐπάγω ἐπιτιμία , ὅς καί ὁ πρῶτος ὁ αἵρεσις οὗτος Κἄρξαντα , εἰμί μή μεταβάλλω καί ὁ ὀρθός ἀσπάζομαι πίστις · Γρηγόριος δέ καί λόγος καί γράμμα ἀνακηρύσσω , καί ὁ ἀγαθός πᾶς προσμαρτυρέω , καί πολύς ἀξιόω ὁ Εὐφημία καί σός Κρότων καί ὁ στέφανος Ἄρα οὖν ἐν μέν ὁ ὑπέρ εὐσέβεια ἄγω οὕτως εἰμί θερμός καί ζέω ὁ πνεῦμα , καί πάνθος ὅσος χρή ὁ θεολόγος μετά πολύς εἰμί ὁ ὑπερβολή , ἐν ὁ κατ´ ἀρετή ἔργον λαμπρός καί περιφανής , ὀξύς2 ὁ νόος καί πεφωτισμένος ὁ θεῖον πνεῦμα , ὁ ὁ Γραφής ἐμπειρία ὁ ἐπι ἐκεῖνος ὁ χρόνος κατόπιν τίθημι , οἴομαι δέ καί ὁ ὕστερος ἐσομὲνουστοῦ χειμών δέ ὁ πειρασμός προσβάλλω , καί σάλος πολύς καί ὁ ῥόθιος ὁ δεινός περιέχω , μικρόψυχος τίς καί ἀγενής ἢ πράσσω ὁράω , ἢ καί μελετάω ; οὐδαμῶς · ἅπας μέν οὖν ἐναντίος , μετά πολύς ὁ ὁ δεινός ἐπιφορά ὁ πραότης καί ὁ μακροθυμία ὑποφέρω · ἐπεί ἐκεῖνος πολύς αὐτός προξενέω ὁ εὐδοκίμησις οἶδα , μᾶλλον δδʹ ὅτι καί ταῦθ´ ὑπέρ ὁ ὁ Θεός δόξα ἑαυτοῦ σύνοιδα καί ὁ κατ´ εὐσέβεια ἀλήθεια ὑποφέρω . ὡς γάρ ὁ πρός ἀλλήλων ὁ ὁμόφυλος πόλεμος κακῶς μέν , καί ὡς οὐ ὀφείλω , ὁ γάρ κοινός εὐτυχία Ῥωμαῖος ἀναλίσκω καί διαφθείρω , κακός περιβάλλω ὁ ἔσχατος , ἀνάπτω δδʹ οὖν ὅμως · τίς γάρ δεῖ ὁ πᾶς γνώριμος διέξειμι , ὁ ἐντυγνανόντων ἀποκναίω ὁ ἀκοή ; κινέω μέν καί ὁ ὁ ἀρχή τηνικαῦτα ὁ μέγας ὁ πιστός ἐκκλησία πιστεύω , ἀνάλογος ἄν τις εἶπον καί ἀνόητος ὁ ἴδιος ἐπιβουλεύω , λύκος ἀντί ποιμήν γίγνομαι ἄτεχνος , ἀνάπτω δέ ὁ φλόξ σφοδρός ὁ πόλεμος , καί πᾶς ἐπι ἀλλήλων ἐκβαίνω τρόπος , ὅς οσημέραι ὁ εἰρήνη ἀναφωνέω εἰμί , καί ὁ οἰκεῖος ὥσπερ ἐπιλανθάνομαι ἄξιος , καί ὁ καταλλάσσω ἑαυτοῦ ὁ κόσμος ἴδιος αἷμα , ὅτι μαθητής εἰμί πιστεύω , εἶτα πᾶς ἐναντίος δράω ἐπί κακός μέν κεφαλή ὁ ἴδιος , κακός δέ ὁ πείθω , άσος ἔξεστι ἐφέλκω πρός ὁ πολεμέω , Τῶς μέν πείθω , ὁ δδʹ ὡς οἷος τε βιάζομαι . εἰμί δέ καί πρός ὁ ἔργον καί λόγος καί πᾶς ὅς κοσμέω καλός ὁ πᾶς θαυμαστός Γρηγόριος περιφάνεια ὁράω , καί πολύς νομίζω ῥοπή ἐκ οὗτος πρός ὁ σπουδάζω εὐπορέω , πᾶς μέν , ὅς φημί , καλός κινέω , καί πᾶς τρόπος ὑποποιέω , ὁ οἰκεῖος κακοβουλία συνεργός καί σπουδαστής ἐκεῖνος ἐθέλω παραλαμβάνω . ἐκ πρῶτος δέ πείρω ἀποκρούω , ὥσπερ κῦμα πέτρα περιπεαὸν καί ὁ κοινῆ συμφέρω καί ὁ προσήκω αὐτός ὁ ἠθέω καί ὁ σχῆμα διδάσκω , δήω ἀπέχω ὁ ἄτοπος ἔργον , καί ὁ ἐπανόρθωσις οἶδα χάρις ὁ πρός ἐλευθερέαν διαλέγω · ὁ δέ τούναντον ἅπας εἰμί , καί κακός ἀμείβω ὁ ἐκ βάθρον κακία ὁ γε εἰς αὐτός ἔκω ἀνάγω · καί διά πᾶς ἄγω σπουδή κακός ἐκεῖνος ἔσχατος περιβάλλω · οὔκουν οὐδέ ἀπέχω ὁ περίεργος οὐδείς