cogPG.PG151 622
ἑαυτοῦ τρόπον , τοῖς μὲν νοεροῖς κατὰ θέλησιν , τοῖς δὲ ζώοις κατὰ τὴν αἰσθητικὴν ὄρεξιν , τοῖς δὲ στερουμένοις αἰσθήσεως διὰ τῆς φυσικῆς ὀρέξεως . Ἄλλως μέντοι τοῖς ἔχουσι τὴν ἰδίαν τελειότητα , καὶ ἄλλως τοῖς μὴ ἔχουσι . Τὰ γὰρ μὴ ἔχοντα τὴν ὀρεκτικὴν δύναμιν ἐπιθυμίᾳ τοῦ ἑαυτῶν εἶναι σπεύδουσι πρὸς τὸ ἀντιλαμβάνεσθαι τοῦ ἐνδέοντος αὐτοῖς . Τὰ δὲ ἔχοντα ἠρεμίζονται ἐν αὐτῷ Τοῦτο τοίνυν ἀδύνατον μὴ ἐνεῖναι τῷ πρώτῳ ὄντι , ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεός . Ἐπεὶ τοίνυν ἐστὶν ὁ νοῶν , δῆλον , ὅτι ἐνυπάρχει αὐτῷ θέλησις , ᾗ ἀρέσκει αὐτῷ τὸ εἶναι αὐτοῦ , καὶ ἡ ἀγαθότης αὐτοῦ . Ξʹ Ὅτι τὸ νοεῖν , ὅσον τελειότερόν ἐστι , τοσοῦτον ἡδύτερόν ἐστι τῷ νοοῦντι . Ὁ δὲ Θεὸς νοεῖ , καὶ τὸ νοεῖν αὐτοῦ ἐστι τελειότατον , ὡς ἐν τοῖς ἄνω δέδεικται . Ἔστιν ἄρα τὸ νοεῖν αὐτοῦ ἥδιστον αὐτῷ . Ἡ δὲ νοερὰ τέριὸις ἐστὶ διὰ θελήσεως , ὥσπερ ἡ αἰσθητικὴ τέρψις ἐστὶ κατὰ τὴν τοῦ ἐπιθυμητικοῦ ὄρεξιν Ἔστιν τοίνυν ἐν τῷ Θεῷ θέλησις . εʹ . Ἔτι τὸ εἶδος τὸ διὰ τοῦ νοῦ θεωρηθὲν οὐδὲ κινεῖ , οὐδὲ αἰτία ἐστί τινος , εἰ μὴ διὰ θελήσεως μεσιτευούσης , ᾗ ἀντικείμενόν ἐστι τὸ τέλος καὶ τὸ ἀγαθὸν , ὑφ´ οὗ κινεῖταί τις πρὸς τὸ ποιεῖν . Ἀλλὰ τὸ εἶδος τοῦ θείου νοῦ ἐστιν αἰτία κινήσεως , καὶ τοῦ εἶναι τοῖς ἀλλοις - ποιεῖ γὰρ διὰ νοῦ τὰ ὄντα . Ἀνάγκη τοίνυν αὐτὸν εἶναι θέλοντα , Κϛʹ . Ἔτι ἐν ταῖς κινηταῖς δυνάμεσι καὶ ἐν τοῖς νοῦν ἔχουσιν πρῶτον εὐρίσκεται θέλησις · ἡ γὰρ θέλησις πᾶσαν δύναμιν προσάγει εἰς τὴν ἑαυτῆς ἐνέργειαν , νοοῦμεν γὰρ , ὅτι θέλομεν , καὶ φανταζόμεθα , ὅτι θέλομεν · καὶ οὕτω περὶ τῶν ἄλλων . Καὶ τοῦτο ἔχει ἐφ´ ὄσον τὸ ἀντικείμενον αὐτοῖς ἐστι τὸ τέλος . Ὁ γὰρ νοῦς οὐ κατὰ τὸν τρόπον τῆς ποιητικῆς αἰτίας καὶ τῆς κινούσης , ἀλλὰ κατὰ τὸν τῆς τελικῆς αἰτίας κινεῖ τὴν θέλησιν , προτιθεὶς αὐτῇ τὸ ἴδιον ἀντικείμενον , ὅπερ ἐστὶ τὸ ἀγαθὸν νόημα . Τῷ πρώτῳ τοίνυν ποιοῦντι προσήκει μάλιστα τὸ ἔχειν θέλησιν , ζʹ . Ὅτι τὸ τέλος καὶ τὸ πρὸς τὸ τέλος ἁεὶ εὐρίανονται ὁμοταγῆ . Ὅθεν καὶ τὸ πρὸς τὸ τέλος τὸ ἀναλογοῦν τῷ ποιοῦντι πίπτει εἰς τὸ αὐτὸ τῷ εἴδει ιμετὰ τοῦ ποιοῦντος , ὡς μὲν ἐν τοῖς φυσικοῖς , ὡς δὲ κἀν τοῖς τεχνικοῖς . Τὸ γὰρ τῆς τέχνης εἶδος , δι´ οὗ ὃ τεχνίτης ποιεῖ , ἔστιν εἶδος μορφῆς ἔνυλον , ὅπερ ἐστὶ τὸ τέλος τοῦ τεχνίτου . Καὶ τὸ εἶδος τοῦ γεννῶντος , πρὸς ᾧ δρᾷ , ἔστιν ὁμόστοιχον τοῦ εἴδους τοῦ πυρὸς τοῦ γεννωμένου , ὅπερ ἐστὶ τέλος τῆς γεννήσεως . Τῷ δὲ Θεῷ οὐδὲν συντέτακται ὡς ἂν ὁμοταγὲς , εἰ μὴ αὐτὸς ἑαυτῷ · ἄλλως γὰρ εἵη ἄν πολλὰ πρῶτα . Αὐτὸς τοίνυν ἐστὶ πρῶτον ποιοῦν διὰ τέλος , ὅπερ ἐστὶν αὐτός . Αὐτὸς ἄρα οὐ μόνος ἐστὶ τέλος ἐφετὸν , ἀλλὰ καὶ ἐφιέμενος ἑαυτοῦ , ὡς τέλους , καὶ ὀρέξει νοερᾷ ὡς νοῶν . Τοῦτο δέ ἐστιν ἡ θέλησις , ὅρεξις λογικῆς φύσεως . Ἔστιν ἄρα ἐν τῷ Θεῷ θέλησις . ηʹ . Ἕτι ἐλεύθερόν ἐστιν , ὅ ἐστιν αὐτὸ ἑαυτῶ αἰτία τοῦ ποιεῖν . Καὶ οὕτω τὸ ἐλεύθερον ἐπιδέχεται τὸν λόγον τοῦ δι´ ἑαυτό . Ἡ θέλησις δέ ἐστι πρώτως ἐλευθέρα ἐν τῷ ποιεῖν . Ἐφ´ ὅσον γὰρ ἐθέλων Ὅτι ποιεῖ Τις λέγεται ἐλευθέρως ποιεῖν οἷᾳ ὅήποτε ἐνεργείᾳ .
Lemmas: ἑαυτοῦ τρόπος , ὁ μέν νοερός κατά θέλησις , ὁ δέ ζῷον κατά ὁ αἰσθητικός ὄρεξις , ὁ δέ στερέω αἴσθησις διά ὁ φυσικός ὄρεξις . ἄλλος μέντοι ὁ ἔχω ὁ ἴδιος τελειότης , καί ἄλλως ὁ μή ἔχω . ὁ γάρ μή ἔχω ὁ ὀρεκτικός δύναμις ἐπιθυμία ὁ ἑαυτοῦ εἰμί σπεύδω πρός ὁ ἀντιλαμβάνω ὁ ἐνδέω αὐτός . ὁ δέ ἔχω ἠρεμίζω ἐν αὐτός οὗτος τοίνυν ἀδύνατος μή ἔνειμι ὁ πρῶτος εἰμί , ὅσπερ εἰμί ὁ Θεός . ἐπεί τοίνυν εἰμί ὁ νοέω , δῆλος , ὅτι ἐν-ὑπάρχω αὐτός θέλησις , ὅς ἀρέσκω αὐτός ὁ εἰμί αὐτός , καί ὁ ἀγαθότης αὐτός . ξο ὅτι2 ὁ νοέω , ὅσος τέλειος εἰμί , τοσοῦτος ἡδύς εἰμί ὁ νοέω . ὁ δέ θεός νοέω , καί ὁ νοέω αὐτός εἰμί τέλειος , ὡς ἐν ὁ ἄνω δείκνυμι . ἔρτις ἄρα ὁ νοέω αὐτός ἡδύς αὐτός . ὁ δέ νοερός τέριὸις εἰμί διά θέλησις , ὥσπερ ὁ αἰσθητικός τέρψις εἰμί κατά ὁ ὁ ἐπιθυμητικός ὄρεξις ἔρτις τοίνυν ἐν ὁ Θεός θέλησις . εἰ . ἔτι ὁ εἶδος ὁ διά ὁ νόος θεωρέω οὐδέ κινέω , οὐδέ αἰτία εἰμί τις , εἰμί μή διά θέλησις μεσιτεύω , ὅς ἀντίκειμαι εἰμί ὁ τέλος καί ὁ ἀγαθός , ὑφ´ ὅς κινέω τις πρός ὁ ποιέω . ἀλλά ὁ εἶδος ὁ θεῖον νόος εἰμί αἰτία κίνησις , καί ὁ εἰμί ὁ ἄλλος - ποιέω γάρ διά νόος ὁ εἰμί . Ἀνάγκη τοίνυν αὐτός εἰμί ἐθέλω , κϛʹ . ἔτι ἐν ὁ κινητής δύναμις καί ἐν ὁ νόος ἔχω πρῶτος εὐρίͅσκω θέλησις · ὁ γάρ θέλησις πᾶς δύναμις προσάγω εἰς ὁ ἑαυτοῦ ἐνέργεια , νοέω γάρ , ὅτι ἐθέλω , καί φαντάζω , ὅτι ἐθέλω · καί οὗτος περί ὁ ἄλλος . καί οὗτος ἔχω ἐφίημι ὅσος ὁ ἀντίκειμαι αὐτός εἰμί ὁ τέλος . ὁ γάρ νόος οὖον κατά ὁ τρόπος ὁ ποιητικός αἴτιος καί ὁ κινέω , ἀλλά κατά ὁ ὁ τελικός αἴτιος κινέω ὁ θέλησις , προτίθημι αὐτός ὁ ἴδιος ἀντίκειμαι , ὅσπερ εἰμί ὁ ἀγαθός νόημα . ὁ πρῶτος τοίνυν ποιέω προσήκω μάλιστα ὁ ἔχω θέλησις , γῆ . ὅτι2 ὁ τέλος καί ὁ πρός ὁ τέλος ἀεί ευριαγριαινω ὁμοταγής . ὅθεν καί ὁ πρός ὁ τέλος ὁ ἀναλογέω ὁ ποιέω πίπτω εἰς ὁ αὐτός ὁ εἶδος ιμετὰ ὁ ποιέω , ὡς μέν ἐν ὁ φυσικός , ὡς δέ ἐν ὁ τεχνικός . ὁ γάρ ὁ τέχνη εἶδος , δις ὅς ὅς τεχνίτης ποιέω , εἰμί εἶδος μορφή ἔνυλος , ὅσπερ εἰμί ὁ τέλος ὁ τεχνίτης . καί ὁ εἶδος ὁ γεννάω , πρός ὅς δράω , εἰμί ὁμόστοιχος ὁ εἶδος ὁ πυρός ὁ γεννάω , ὅσπερ εἰμί τέλος ὁ γέννησις . ὁ δέ Θεός οὐδείς συντάσσω ὡς εἄν ὁμοταγής , εἰμί μή αὐτός ἑαυτοῦ · ἄλλως γάρ ἵημι ἄν πολύς πρῶτος . αὐτός τοίνυν εἰμί πρῶτος ποιέω διά τέλος , ὅσπερ εἰμί αὐτός . αὐτός ἄρα οὖον μόνος εἰμί τέλος ἐφετός , ἀλλά καί ἐφίημι ἑαυτοῦ , ὡς τέλος , καί ὄρεξις νοερός ὡς νοέω . οὗτος δέ εἰμί ὁ θέλησις , ὄρεξις λογικός φύσις . ἔρτις ἄρα ἐν ὁ Θεός θέλησις . ἤ . ἔτι ἐλεύθερος εἰμί , ὅς εἰμί αὐτός ἑαυτοῦ αἰτία ὁ ποιέω . καί οὗτος ὁ ἐλεύθερος ἐπιδέχομαι ὁ λόγος ὁ δις ἑαυτοῦ . ὁ θέλησις δέ εἰμί πρῶτος ἐλεύθερος ἐν ὁ ποιέω . Ἐφ´ ὅσος γάρ ἐθέλω ὅτι2 ποιέω τις λέγω ἐλεύθερος ποιέω οἶος ὁράω ἐνέργεια .