cogPG.PG151 530
τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸν Παῦλον , Θεοὶ μὲν γινόμεθα , τῆς δὲ αὐτῆς φύσεως γενέσθαι οὐ δυνάμεθα . Ὁ δὲ θεῖος Μάξιμος , Πάντων , φησί , τῶν ὄντων καὶ μετεχόντων καὶ μεθεκτῶν , ἀπειράκις ἀπείρως ὁ Θεὸς ὑπερεξᾑρηται . Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Διονύσιος ἐν τῷ Περὶ θείων ὀνομάτων δωδεκάτῳ φησί · καθόσον ὑπερέχουσι τῶν οὐκ ὄντων τὰ ὄντα ἅγια ἢ θεῖα ἢ κύρια ἢ βασιλικὰ , καὶ αὐτῶν μετεχόντων αἱ αὐτομετοχαί , κατὰ τοσοῦτον ὑπερίδρυται πάντων τῶν ὄντων Α ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα , καὶ πάντων τῶν μετεχόντων καὶ τῶν μεθεκτῶν ὁ ἀμέθεκτος αἴτιος . Κἀν τῇ δευτέρᾳ πρὸς Γάιον ἐπιστολῇ , Πῶς , φησίν . ὁ πάντων ἐπέκεινα καὶ ὑπὲρ θεαρχίαν ἐστὶ καὶ ἀγαθαρχίαν · Εἰ θεότητα καὶ ἀγαθότητα νοήσαις αὐτὸ τὸ χρῆμα τοῦ ἁγαθοποιοῦ καὶ θεοποιοῦ δώρου , καὶ τὸ ἀμίμητον μίμημα τοῦ ὑπερθέου καὶ ὑπεραγάθου , καθ´ ὃ θεούμεθα καὶ ἀγαθυνόμεθα . Καὶ γὰρ , εἰ τοῦτο ἀρχὴ γίνεται τοῦ θεοῦσθαι καὶ ἀγαθύνεσθαι τοῖς θεουμένοις καὶ ἀγαθυνομένοις , ὁ πάσης ἀρχῆς ὑπεράρχιος καὶ τῆς οθτω λεγομένης θεότητος , ὡς θεαρχίας καὶ ἁγαθαρχίας ἐστὶν ἐπέκεινα . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Μετιτέον ἐπὶ τὴν ὄντως οὗσαν τοῦ ὄντως ὄντος θεολογικὴν οὐσιωνυμίαν . Τοσοῦτον δὲ ὑπομνήσομεν , ὅτι τῷ λόγῳ σκοπὸς οὐ τὴν ὑπερούσιον οὐσίαν , ᾗ ὑπερούσιος , ἐκφαίνειν · ἄῤῥητον γὰρ τοῦτο καὶ ἄγνωστον , καὶ παντελῶς ἀνέκφαντον καὶ αὐτὴν ὑπεραῖρον τὴν ἕνωσιν , ἀλλὰ τὴν οὐσιοποιὸν εἰς τὰ ὄντα πάντα τῆς θεαρχικῆς οὐσιαρχίας πρόοδον ὑμνῆσαι . Ὁ δὲ θεῖος Μάξιμος ἐν τοῖς σχολίοις πρόοδόν φησιν ἐνταῦθα τὴν θείαν ἐνέργειαν , ἥτις πᾶσαν οὐσίαν παρήγαγε . Τὰ δὲ ἑξῆς τῆς θεολογίας ὄντα τοῦ σοφοῦ χρυσοῤῥήμονος , ἔκ τε τῶν περὶ ἀκαταλήπτου φημὶ λόγων αὐτοῦ , ἐν οἷς τοὺς προφήτας παράγει οὐ μόνον τὴν θείαν οὐσίαν ἀγνοοῦντας , ἀλλὰ πρὸς ταύτη καὶ τὴν σοφίαν τὴν ἐξ αὐτῆς οὖσαν , καὶ δὴ καὶ ἐκ τῆς εὐαγγελικῆς ἐξηγήσεως , ἐν ᾗ τὸ θεολογικὸν ἐκεῖνο ῥητὸν ὁ αὐτὸς ἐξηγεῖται , Οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς , λέγων , τὸ Πνεῦμα τῶ Υἱῷ δηλονότι . Ταῦτα τοίνυν ὁ λόγος ἡμῖν ἐνταῦθα παρῆκε καὶ ταῦτα τοῦ τόμου γε ὄντα καὶ ξυνημμένα τοῖς προῤῥηθεῖσι λόγοις τῶν θεολόγων , ἐπειδὴ καὶ φθάσαντες ἐν τοῖς περὶ ἐνεργείας ἡμῶν λόγοις ἤδη καὶ ταῦτα κατὰ λέξιν ἀκριβῶς ἐξεθέμεθα . Ὁ μὲν οὖν Γρηγορᾶς καὶ ταῦτα πλὴν ὀλίγων συνήθως ἀπεσιώπησεν · ἡμῖν δ´ ἐκεῖνα καθάπαξ λείπει ἃ ἔδει διεξελθοῦσι , καὶ ξυγγενῆ καὶ κατάλληλα προσθεῖναι τοῖς ῥηθεῖσιν ἀναγκαῖον ἐκ τῶν φημι θεολόγων , ἵνα μὴ κἀνταῦθα θεσπίζειν ἡμᾶς αὐτοκρατορικῶς οἱονεὶ καὶ ἀναποδείκτως θεολογεῖν ὁ Γρηγορᾶς καὶ αὖθις συκοφαντεῖν ἔχοι , καὶ ὡς οὐδένας τῶν ἁγίων τοῖς ἡμετέροις λόγοις συμμαχοῦντας προφέρομεν . Διονύσιος τοίνυν ὁ ἐξ Ἀθηνῶν τῆς ἱερᾶς Ἐκκλησίας φωστὴρ , ἵνα τῶν προῤῥηθέντων καὶ αὖθις ἐπαναλάβωμέν τινα , ἐν τῷ Περὶ θείων ὀνομάτων τοιάδε τινὰ περὶ τῶν νῦν ἡμῖν προκειμένων φιλοσοφεῖ . Τινές , φησί , τῶν θείων ἱεροδιδασκάλων ἡμῶν καὶ τῆς αὐτοαγαθότητος καὶ θεότητος ὑποστάτην φασὶ τὸν ὑπεράγαθον καὶ ὑπέρθεον , ἀγαθότητα καὶ θεότητα λέγοντες εἶναι τὴν ἀγαθοποιὸν λαὶ θεοποιὸν ἐκ Θεοῦ προεληλυθυῖαν δωρεὰν , καὶ αὐτοκάλλος τὴν αὐτοκαλλοποιὸν χύσιν , καὶ ὅλον κάλλος καὶ μερικῶς κάλλος , καὶ ὅλως καλὰ καὶ ἐν μέρει καλὰ » καὶ ὅσα ἄλλα κατὰ τὸν αὐτὸν εἴρηται καὶ εἰρήσεται τρόπον , δηλοῦντα προνοίας καὶ ἀγαθότητας μετέχον μένας ὑπὸ τῶν ὄντων , ἐκ Θεοῦ τοῦ ἀμεθέκτου προῖούσας ἀφθόνῳ χύσει καὶ ὑπερβλυζούσας , ἵνα ἀκριβῶς ὁ πάντων αἴτιος ἐπέκεινα ᾖ πάντων , καὶ τὸ ὑπερούσιον καὶ ὑπερφυὲς πάντη ὑπερέχῃ τῶν καθ´ ὁποίαν - ποτε´ οὐσίαν καὶ φύσιν . Ἀθανάσιος δ´ αὖθις ὁ μέγας ἐν τῷ πρὸς Ἀρειανοὺς δευτέρῳ λόγῳ , Εἰ πὰ ἐκτὸς , φησὶ , καὶ μὴ ὄντα πρότερον βουλόμενος ὁ Θεὸς δημιουργεῖ , πολλῶν πρότερον εἴη ἂν Πατήρ . Εἰ γὰρ τὸ βούλεσθαι περὶ τῶν μὴ ὄντων διδόασι τῷ Θεῷ , διατί τὸ ὑπερκείμενον τῆς βουλήσεως οὐκ ἐπιγινώσκουσι τοῦ Θεοῦ ; Ὑπεραναβέβηκε δὲ τῆς βουλήσεως τὸ πεφυκέναι καὶ εἶναι αὐτὸν Πατέρα τοῦ ἰδίου Αόγου . Καὶ πάλιν · Δεύτερόν ἐστι καθὰ προεῖπον τὸ δημιουργεῖν τοῦ γεννᾷν τὸν Θεόν . Ὁ μὲν γὰρ Υἱὸς , Πδιον καὶ ἀληθῶς ἐκ τῆς μακαρίας ἐκείνης καὶ ἀεὶ οὔσης οὐσίας ἐστί · τὰ δὲ ἐκ βουλήσεως αὐτῆς ἕξωθεν συνιστάμενα γίνεται . Ὁ δὲ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος οὕτω πρὸς Εὐνόμιον γράφων φησί · Ταῦτα τοίνυν μαθόντες ἀπὸ τοῦ Παύλου , θαῤῥοῦντες ἀποφαινόμεθα , ὅτι οὐ μόνον τὰ κρίματα τοῦ Θεοῦ τῆς τῶν ἐρευνᾷν ἐπιχειρούντων δυνάμεώς ἐστιν οὑψηλότερα , ἀλλὰ καὶ αἱ τῆς γνώσεως ὁδοὶ μέχρι τοῦ νῦν καὶ ἀνεπίβατοι · μένουσι . Καὶ μετ´ ὀλίγον · Ταῦτα τοίνυν ἐκ τῆς ἀποστολικῆς μεγαλοφυΐας μαθόντες , ἀναλογιζόμεθα διὰ τῶν εἰρημένων , ὅτι εἰ τὰ κρίματα ἀνεξερεύνητα , καὶ αἱ ὁδοὶ οὐκ ἐξιχνιάζονται , καὶ ἡ τῶν ἀγαθῶν ἐπαγγελία πάσης ὑπέρκειται τῆς ἀπὸ στοχασμῶν εἰκασίας , πόσῳ μᾶλλον τῷ μέτρῳ κατὰ τὸ ἄφραστόν τε καὶ ἀπροσπέλαστον ἄνω ἐστὶ καὶ ὑψηλότερον αὐτὸ τὸ θεῖον τῶν περὶ αὐτὸ νοουμένων ; Τι δ´ ὁ σοφὸς τῷ ὄντι καὶ θεσπέσιος Κύριλλος πρὸς Ἀρειανούς φησι γράφων ; Ἔλαττόν ἐστι τὸ Θεὸν εἶναι τοῦ Πατέρα εἶναι τὸν Πατέρα καὶ Θεόν , Εἰ μὲν γὰρ Θεὸς , πρὸς τὰ δοῦλα τὴν σχέσιν ἔχει · εἰ δὲ Πατὴρ , πρὸς τὸν ἴδιον καὶ ὀμότιμον Υίόν . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Εἰ μέγα τι χαρίζεσθαι νομίζουσιν οἱ Χριστομάχοι τῷ Θεῷ , Πατέρα μὲν ἐξ ἀρχῆς οὐχ ὁμολογοῦντες αὐτὸν , Θεὸν δὲ εἶναι διδόντες , ἀκουέτωσαν ὅτι λίαν ὑβρίζουσι πράγματος ἀξιολογωτέρου τὴν θείαν ἁποστεροῦντες φύσιν . Θεὸς μὲν γὰρ ὡς πρὸς τὰ δοῦλα , καὶ τὰ γενητὴν ἔχοντα τὴν οὐσίαν ἔχει τὴν σχέσιν · Πατὴρ δὲ ὡς πρὸς Υvἱόν . Οἱ λέγοντες τοίνυν ὅτι Θεὸς μὲν ἦν ἐξαρχῆς , οὔπω δὲ καὶ Πατὴρ , τὴν πρὸς τὰ δοῦλα σχέσιν προσάπτουσι τῷ Θεῷ τοῦ μείζονος ἀποστεροῦντες αὐτόν . Κρεῖττον γὰρ τὸ Πνεῦμα γεννήματος εἶναι . Καὶ μετά τινα · Εἰ μὴ τὸ Πατὴρ ὄνομα κυριώτερόν πώς ἐστι καὶ ἀξιολογώτερον ἐπὶ Θεοῦ ἢ τὸ Θεὸς , ὅτου χάριν ὁ Σωτὴρ οὐκ ἐκέλευσε βαπτίζειν εἰς ὄνομα Θεοῦ καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος , ἀλλὰ τὸ ἀληρέστερον σημαίνων τῆς θείας φύσεως ἀξίωμα , εἰς πατέρα φησὶ καὶ Υὸν , καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ; Καὶ πάλιν · Οὐκ εἶπεν , Ὁ ἑωρακὼς ἐμὲ ἑώρακε τ ν
Lemmas: ὁ Θεός κατά ὁ Παῦλος , θεός μέν γίγνομαι , ὁ δέ αὐτός φύσις γίγνομαι οὖον δύναμαι . ὁ δέ θεῖος Μάξιμος , Πάντων , φημί , ὁ εἰμί καί μετέχω καί μεθεκτός , ἀπειράκις ἤπειρος ὁ θεός ὑπερεξαιρέω . ἀλλά καί ὁ μέγας Διονύσιος ἐν ὁ περι θεῖον ὄνομα δωδέκατος φημί · καθόσον ὑπερέχω ὁ οὐ εἰμί ὁ εἰμί ἅγιος ἢ θεῖον ἢ κύριος ἢ βασιλικός , καί αὐτός μετέχω ὁ αὐτομετοχή , κατά τοσοῦτος ὑπεριδρύω πᾶς ὁ εἰμί Α ὑπέρ πᾶς ὁ εἰμί , καί πᾶς ὁ μετέχω καί ὁ μεθεκτός ὁ ἀμέθεκτος αἴτιος . ἄν ὁ δύο πρός Γάιος ἐπιστολή , Πῶς , φημί . ὁ πᾶς ἐπέκεινα καί ὑπέρ θεαρχία εἰμί καί ἀγαθαρχία · εἰμί θεότης καί ἀγαθότης νοέω αὐτός ὁ χρῆμα ὁ ἀγαθοποιέω καί θεοποιέω δῶρον , καί ὁ ἀμίμητος μίμημα ὁ ὑπερθέω καί υπεράγαθος , καθ´ ὅς θεόω καί ἀγαθύνω . καί γάρ , εἰμί οὗτος ἀρχή γίγνομαι ὁ θεόω καί ἀγαθύνω ὁ θεόω καί ἀγαθύνω , ὁ πᾶς ἀρχή ὑπεράρχιος καί ὁ οθτω λέγω θεότης , ὡς θεαρχία καί αγαθαρχία εἰμί ἐπέκεινα . καί πάλιν ὁ αὐτός · μετιτέον ἐπί ὁ εἰμί ὕω ὁ εἰμί εἰμί θεολογικός οὐσιωνυμία . τοσοῦτος δέ ὑπομιμνῄσκω , ὅτι ὁ λόγος σκοπός οὖον ὁ ὑπερούσιος οὐσία , ὅς ὑπερούσιος , ἐκφαίνω · ἄρρητος γάρ οὗτος καί ἄγνωστος , καί παντελῶς ἀνακάπτω καί αὐτός ὑπεραίρω ὁ ἕνωσις , ἀλλά ὁ οὐσιοποιός εἰς ὁ εἰμί πᾶς ὁ θεαρχικός οὐσιαρχία πρόοδος ὑμνέω . ὁ δέ θεῖος Μάξιμος ἐν ὁ σχόλιον πρόοδος φημί ἐνταῦθα ὁ θεῖος ἐνέργεια , ὅστις πᾶς οὐσία παράγω . ὁ δέ ἑξῆς ὁ θεολογία εἰμί ὁ σοφός χρυσοῤῥήμονος , ἐκ τε ὁ περί ἀκατάληπτος φημί λόγος αὐτός , ἐν ὅς ὁ προφήτης παράγω οὖον μόνος ὁ θεῖος οὐσία ἀγνοέω , ἀλλά πρός οὗτος καί ὁ σοφία ὁ ἐκ αὐτός εἰμί , καί δή καί ἐκ ὁ εὐαγγελικός ἐξήγησις , ἐν ὅς ὁ θεολογικός ἐκεῖνος ῥητός ὁ αὐτός ἐξηγέομαι , οὖον γάρ ἐκ μέτρον δίδωμι ὁ θεός , λέγω , ὁ πνεῦμα ὁ υἱός δηλονότι . οὗτος τοίνυν ὁ λόγος ἐγώ ἐνταῦθα παρίημι καί οὗτος ὁ τόμος γε εἰμί καί συνάπτω ὁ προλέγω λόγος ὁ θεολόγος , ἐπεί καί φθάνω ἐν ὁ περί ἐνέργεια ἐγώ λόγος ἤδη καί οὗτος κατά λέξις ἀκριβῶς ἐκτίθημι . ὁ μέν οὖν Γρηγοράς καί οὗτος πλήν ὀλίγος συνήθης ἀποσιωπάω · ἐγώ δδʹ ἐκεῖνος καθάπαξ λείπω ὁ ἐσθίω διεξέρχομαι , καί συγγενής καί κατάλληλος προστίθημι ὁ εἴρω ἀναγκαῖος ἐκ ὁ φημί θεολόγος , ἵνα μή ἐνταῦθα θεσπίζω ἐγώ αὐτοκρατορικός οἱονεί καί ἀναπόδεικτος θεολογέω ὁ Γρηγοράς καί αὖθις συκοφαντέω ἔχω , καί ὡς οὐδείς ὁ ἅγιος ὁ ἡμέτερος λόγος συμμαχέω προφέρω . Διονύσιος τοίνυν ὁ ἐκ Ἀθῆναι ὁ ἱερός ἐκκλησία φωστήρ , ἵνα ὁ προερέω καί αὖθις ἐπαναλαμβάνω τις , ἐν ὁ περι θεῖον ὄνομα τοιόσδε τις περί ὁ νῦν ἐγώ πρόκειμαι φιλοσοφέω . τις , φημί , ὁ θεῖον ιεροδιδάσκαλος ἐγώ καί ὁ αὐτοαγαθότης καί θεότης ὑποστάτης φημί ὁ ὑπεράγαθος καί ὑπερθέω , ἀγαθότης καί θεότης λέγω εἰμί ὁ ἀγαθοποιός ληΐς θεοποιός ἐκ Θεός προέρχομαι δωρεά , καί αὐτόκαλλος ὁ αυτοκαλλοποιος χύσις , καί ὅλος κάλλος καί μερικός κάλλος , καί ὅλως καλός καί ἐν μέρος καλός » καί ὅσος ἄλλος κατά ὁ αὐτός εἴρω καί εἴρω τρόπος , δηλόω πρόνοια καί αγαθότητα μετέχω Μένας ὑπό ὁ εἰμί , ἐκ Θεός ὁ ἀμέθεκτος πρόειμι ἄφθονος χύσις καί ὑπερβλύζω , ἵνα ἀκριβῶς ὁ πᾶς αἴτιος ἐπέκεινα εἰμί πᾶς , καί ὁ ὑπερούσιος καί ὑπερφυής πάντῃ ὑπερέχω ὁ καθ´ ὁποῖος - ποτέω οὐσία καί φύσις . Ἀθανάσιος δδʹ αὖθις ὁ μέγας ἐν ὁ πρός αρειανός δύο λόγος , εἰμί πη ἐκτός , φημί , καί μή εἰμί πρότερος βούλομαι ὁ θεός δημιουργέω , πολύς πρότερος εἰμί εἄν Πατήρ . εἰμί γάρ ὁ βούλομαι περί ὁ μή εἰμί δίδωμι ὁ Θεός , διατί ὁ ὑπέρκειμαι ὁ βούλησις οὐ ἐπιγιγνώσκω ὁ Θεός ; ὑπεραναβαίνω δέ ὁ βούλησις ὁ φύω καί εἰμί αὐτός πατήρ ὁ ἴδιος Αόγου . καί πάλιν · Δεύτερος εἰμί καθά προεῖπον ὁ δημιουργέω ὁ γεννάω ὁ Θεός . ὁ μέν γάρ υἱός , Πδιον καί ἀληθής ἐκ ὁ μακάριος ἐκεῖνος καί ἀεί εἰμί οὐσία εἰμί · ὁ δέ ἐκ βούλησις αὐτός ἔξωθεν συνιστάω γίγνομαι . ὁ δέ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος οὗτος πρός Εὐνόμιον γράφω φημί · οὗτος τοίνυν μανθάνω ἀπό ὁ Παῦλος , ῥαθαίνω ἀποφαίνω , ὅτι οὖον μόνος ὁ κρίμα ὁ Θεός ὁ ὁ ἐρευνάω ἐπιχειρέω δύναμις εἰμί ουψηλοτερος , ἀλλά καί ὁ ὁ γνῶσις ὁδός μέχρι ὁ νῦν καί ανεπίβατος · μένω . καί μετέ ὀλίγος · οὗτος τοίνυν ἐκ ὁ ἀποστολικός μεγαλοφυΐα μανθάνω , ἀναλογίζω διά ὁ εἴρω , ὅτι εἰμί ὁ κρίμα ἀνεξερεύνητος , καί ὁ ὁδός οὐ εξιχνιάζω , καί ὁ ὁ ἀγαθός ἐπαγγελία πᾶς ὑπέρκειμαι ὁ ἀπό στοχασμός εἰκασία , πόσος μᾶλλον ὁ μέτρον κατά ὁ ἄφραστος τε καί ἀπροσπέλαστος ἄνω εἰμί καί ὑψηλός αὐτός ὁ θέω ὁ περί αὐτός νοέω ; τις δδʹ ὁ σοφός ὁ εἰμί καί θεσπέσιος Κύριλλος πρός αρειανός φημί γράφω ; ἐλάσσων εἰμί ὁ θεός εἰμί ὁ πατήρ εἰμί ὁ πατήρ καί Θεός , εἰμί μέν γάρ θεός , πρός ὁ δοῦλος ὁ σχέσις ἔχω · εἰμί δέ πατήρ , πρός ὁ ἴδιος καί ὀμότιμος υἱός . καί πάλιν ὁ αὐτός · εἰμί μέγας τίς χαρίζομαι νομίζω ὁ Χριστομάχος ὁ Θεός , πατήρ μέν ἐκ ἀρχή οὐ ὁμολογέω αὐτός , θεός δέ εἰμί δίδωμι , ἀκούω ὅτι λίαν ὑβρίζω πρᾶγμα ἀξιόλογος ὁ θεῖος ἀποστερέω φύσις . θεός μέν γάρ ὡς πρός ὁ δοῦλος , καί ὁ γενητός ἔχω ὁ οὐσία ἔχω ὁ σχέσις · πατήρ δέ ὡς πρός Ὑἱός . ὁ λέγω τοίνυν ὅτι θεός μέν εἰμί ἐξαρχῆς , οὔπω δέ καί πατήρ , ὁ πρός ὁ δοῦλος σχέσις προσάπτω ὁ Θεός ὁ μείζων ἀποστερέω αὐτός . κρείσσων γάρ ὁ πνεῦμα γέννημα εἰμί . καί μετά τις · εἰμί μή ὁ πατήρ ὄνομα κύριος πως εἰμί καί ἀξιόλογος ἐπί Θεός ἢ ὁ θεός , ὅστις χάρις ὁ Σωτήρ οὐ κελεύω βαπτίζω εἰς ὄνομα Θεός καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα , ἀλλά ὁ ἀληρέστερον σημαίνω ὁ θεῖος φύσις ἀξίωμα , εἰς πατήρ φημί καί υἱός , καί εἰς ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος ; καί πάλιν · οὐ εἶπον , ὁ ὁράω ἐγώ ὁράω τ Ν