cogPG.PG151 556
βασίλειος δ´ ὁ μέγας καὶ πρὸ τούτου τοὺς Ταλμοὺς ἐξηγούμενος , Ἀνακαινίζων , φησὶ , τὸν ἄνθρωκον ὁ Χριστὸς , καὶ ἣν ἀπώλεσε χάριν διὰ τοῦ ἐμφυσήμτ τος , ταύτην ἀποδιδοὺς , ἐνεφύσησε , φησὶν , εἰς τὸ πρόσωπον . Τότε μοῖράν τινα τῆς οἰκείας ἑναπέθετο χάριτος , ἵνα τῷ ὁμοίῳ ἐπιγινώσκῃ τὸ ὄμοιον . Οἷς δὴ καὶ Διάδοχος ὁ θεῖος ὄντως καὶ πεφωτισμένος καὶ πείρᾳ καὶ λόγοις ἑπόμενος , Δύο ἡμῖν , φησὶν , ἡ χάρις ἡ ἁγία διὰ τοῦ βαπτίσματος περιποιεῖται , ὦν τὸ ἓν ἀπείρως τοῦ ἐνὸς ὑπερβάλλει . Ἀνακαινίζει γὰρ ἡμᾶς ἐν τῷ ὕδατι , καὶ τὸ κατ´ εἰκόνα λαμπρύνει , πᾶσαν τὴν ῥυτίδα τῆς ἀμαρτίας ἡμῶν ἀποῤῥύπτουσα . Τὸ δὲ ἕτερον ἐκδέχεται , ἴνα σὺν ἡμῖν ἐργάσηται . Ὅτε γοῦν ἄρξεται ὁ νοῦς ἐν πολλῇ αἰσθήσει γενέσθαι τῆς χρηστότητος τοῦ παναγίού Πνεύματος , τότε ὀφείλομεν εἰδέναι , ὅτι ἄρχεται ἡ χάρις ὥσπερ ἐπιζωγραφεῖν εἰς τὸ κατ´ εἰκόνα τὸ καθ´ ὁμοίωσιν . ὥστε ἡ μὲν αἴσθησις αὕτη δηλοῖ ἡμᾶς μορφοῦσθαι τὸ καθ´ ὁμοίωσιν · τὸ δὲ τέλειον τῆς ὁμοιώσεως ἐκ τοῦ φωτισμοῦ γνωσόμεθα . Καὶ πάλιν · Τὴν πνευματικὴν ἀγάπην οὐ δύναταί τις κτήσασθαι , εἰ μὴ ἐν πάσῃ πληροφορίᾳ φωτισθείη παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος . Ἐὰν γὰρ μὴ τελείως τὸ καθ´ ὁμοίωσιν διὰ τοῦ θείου φωτὸς ἀπολάβῃ ὁ νοῦς , πάσας μὲν τὰς ἄλλας ἀρετὰς ἔχειν δύναται , τῆς δὲ τελείας ἀγάπης ἔτι ἄμοιρος μέ τι . Ἀλλ´ ἐπὶ τὸν θεῖον καὶ αὖθις Θεόδωρον ἐπανέλθωμεν . Ἡμεῖς , φησί , κατὰ τὸ ἀποστολικὸν κήρυγμα , ἤτοι τῆς Ἐκκλησίας τὸ διδασκάλιον , τεθεῶσθαι τὸ πρόσλημμα εὐσεβῶς πεπιστεύκαμεν , ἐπειδὴ τὴν μὲν φθορὰν καὶ τὴν θνητότητα ἀπημφίεσται , μετεστοιχείωται δὲ ἐπὶ τὸ βέλτιον . Τῶν γὰρ θείων μαρμαρυγῶν τὰς λαμπηδόνας ἐδέξατο , τεθεωμένον τῇ δυνάμει καὶ χάριτι τοῦ ἐνοικήσαντος αὐτῷ Θεοῦ Λόγου . Καὶ καθὸ Θεοῦ σῶμα ἅγιόν ἑστι , ζωοποιὸν , φωτὸς ἀφράστου πεπληρωμένον , πάντων τῶν τοῦ Λόγου καλῶν κεκοινωνηκὸς , καὶ πάντων αὐτοῦ τῶν πλεονεκτημάτων καταπλουτοῦν καὶ κοσμούμενον · καὶ γέγονεν ὅπερ τὸ χρίσαν διὰ τῆς χρίσεως , οὐ τῆς οἰκείας ἐξιστάμενον ἰδιότητος , οὐδὲ εἰς θείαν μεταφοιτῆσαν οὐσίαν . Καὶ ἴνα παραδείγματι ἀμυδροτέρῳ καὶ παχυτέρῳ , ἡμῖν δὲ οἰκειοτέρῳ χρήσωμαι , οὐ γὰρ ἄν ἄλλως ἢ ἐκ τῶν καθ´ ἡμᾶς τοῖς ὑπὲρ ἡμᾶς ἐπιβάλλειν ἐξὸν , ὥσπερ τὸ ἡλιακὸν σῶμα ὄχημα τῷ πρωτογόνῳ φωτὶ παρὰ τοῦ δημιουργοῦ κατασκευασθὲν , ἐπειδὴ ἤνωτο αὐτῷ ἐγκραθὲν τὸ φῶς οὐβενὸς μέρους ἀλαμποῦς ὑποφαινομένου , τὸ μὲν εἶναι σῶμα οὐκ ἀπώλεσε , τῇ λαμπρότητι δὲ τοῦ ἐμπεφυκότος φωτὸς ὅλον διόλου περιαυγάζεται · οὕτως , ὡς ἐκ μικρῶν τὰ μεγάλα τεκμήρασθαι , καὶ τὸ Χριστοῦ σῶμα , ἐπειδὴ ἡ φθορὰ καὶ τὰ ἐκ τῆς φθορᾶς ἀπελήλαται συμπτώματα , τῇ τῆς θεότητος δόξῃ καὶ τῳ φωτὶ διόλου ὅλον καταλαμπρύνεται , οὐ τῷ μὴ εἶναι σῶμα , ἀλλὰ τῷ εἶναι καὶ διασώζεσθαι πολλῷ καθαρώτερον . Οὕτως ὁ τῆς εὐσεβείας ὁμολογητὴς σύμπνους τε καὶ σύμφωνος ἐν πᾶσίν ἐστι τοῖς πρὸ αὐτοῦ θεολόγοις Παἐράσι , καθάπερ ἔφθην εἰπών , ἅτε δὴ καὶ τῷ αὐτῇ καὶ ἐμπνεόμενος καὶ φθεγγόμενος Πνεύματι . Μετεστοιχειῶσθαι καὶ γὰρ κατ´ ἐκείνους ἐπὶ τὸ βέλτιον καὶ οὗτός φησι τὸ Χριστοῦ σῶμα , τῶν θείων μαρμαρυγῶν τὰς λαμπηδόνας δεξάμενον , τῇ δυνάμει καὶ χάριτι τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτῷ Λόγου , καὶ καθὸ , φησὶ , Θεοῦ σῶμα , ἅγιόν ἐστι , ζωοποιὸν φωτὸς ἀφράστου πεπληρωμένον . Εἶτα μετὰ τὸ ἡλιακὸν παράδειγμα , ᾧ δὴ καὶ ἁ ἐκ Δαμασκοῦ θεοφόρος Ἰωάννης περὶ τῆς Χριστοῦ μεταμορφώσεως λογογραφῶν ὡσαύτως ἐχρήσατο , οὔτω καὶ τὸ Χριστοῦ , φησί , σῶμα , ἐπειδὴ ἡ φθορὰ καὶ τὰ ἐκ τῆς φθορᾶς ἀπελήλαται συμπτώματα , τῇ τῆς θεότητος δόξῃ καὶ τῷ φωτὶ διόλου ὅλον καταλαμπρύνεται Μάθε κἀντεῦθεν τοιγαροῦν , Γρηγορᾶ , ὡς οὔτε κτίσμα τὸ τῆς θεότητός ἐστι φῶς , καὶ κατὰ τοῦτον , φημί , τὸν θεολόγον , ὃν αὐτὸς δήπου καὶ κατὰ τῆς σῆς . προήνεγκας κεφαλῆς . Φῶς γὰρ αὐτό φησιν οὐχ ἁπλῶς , ἀλλ´ ἄφραστον , καθάπερ ἀκούεις , καὶ λαμπηδόνα θείας μαρμαρυγῆς , καὶ δόξαν θεότητος καὶ φῶς , ὅλον διόλου καταλαμπρῦνον τὸ Χριστοῦ σῶμα . Οὔτε οὖν κτίσμα κατὰ τούτους τοὺς λόγους τὸ τῆς θεότητος φῶς , ἀλλ´ οὐδὲ οὐσία γε τοῦτο Θεοῦ , καθὰ δὴ καὶ τοῦτ´ αὐτὸ κακῶς αὐτὸς ἐν τοῖς φθάσασιν εἴρηκας , ὅιά τε τὰ προῤῥηθέντα ταῦτά φημι τούτῳ τῷ θεοφόρῳ , καὶ δὴ καὶ τὰ ἐξῆς αὐτῷ πλατύτερον ῥηθησόμενα . Δεῖ γὰρ κἀκεῖνα προστεθῆναι τοῖς εἰρημένοις , εἰ καὶ μακρότερός ποως ὁ λόγος , καὶ ἀποδειχθῆναι Γρηγορᾶν καὶ τοὺς πρὸ αὐτοῦ τε καὶ κατ´ αὐτὸν ὁμοῦ πάντας οὐκ Εἰκονς μάχους μόνον , καθὰ δὴ καὶ μικρῷ πρότερον , ἀλλὰ καὶ Ἀρειανοὺς δήπου μετ´ Εὐσεβίου , κατ´ οὐσίαν ὁρατόν τε καὶ μεθεκτὸν τὸν Θεὸν λέγοντας , ὡς αὐ τὸς οὗτος ὁ θαυμαστὸς Θεόδωρος διὰ τῶν οἰκείων παρελθὼν λόγων καὶ αὖθις δείξει σαφέστερον , τὸν γοῦν Ἀρειανόν τε καὶ Εἰκονομάχον Εὐσέβιον τῷ λόγῳ παραγαγὼν οὐτωσὶ γράφοντα · Θεὸν Κύριον τὸν Σωτῆρα ἡμῶν ὁμολογοῦντες , ὡς Θεὸν ἰδεῖν εὐτρεπιζόμεθα , πάσῃ σπουδῇ καθάραντες αὐτοὶ τὰς ἑαυτῶν καρδίας , ὡς ἂν ἴδοιμεν αὐτὸν κεκαθαρένοι . Μακάριοι γὰρ οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ , ὅτὶ αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄνονται . Εἰ δὲ ἐκ περιουσίας πρὸ τῆς μελλούσης πρόσωπον εἰς πρόσωπον ὄψεώς τε καὶ θέας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τὰς εἰκόνας αὐτοὶ περὶ πολλοῦ τίθεσθε , τίνα μᾶλλον ἀγαθὸν ζωγράφον αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου ἔχοιμεν ἄν ; Οὕτω τοίνυν ὁ τῆς εὐσεβείας ὁμολογητὴς τὰ τοῦ Εὐσεβίου προθεὶς , ὁρᾶτε καὶ νῦν , φησὶν , εἰς ὅσον αὐτῷ τὰ τῆς βλασφημίας θεομαχοῦντι αἴρεται ; ἢ τε γὰρ εἰς τὸν Λονογενῆ παροινία διὰ μυρίων ὅσων αὐτῷ πεπραγμάτευται λόγων · κτίσμα γὰρ πανταχοῦ καὶ ποίημα τερατεύεται εἶναι , καὶ ὁ περὶ τῆς σαρκώσεως αὐτοῦ καὶ τοῦ σώματος ἀπείρηται παρ´ αὐτῷ λόγος . Τί οὖν δοκεῖ ὑποτίθεται νοεῖν , ὅτι ὡς πρὸς τὴν θείαν οὐσίαν ἀποτεινόμενος ταῦτα φθέγγεται . Καὶ κατασοβαρεύεται μὲν ὁ δείλαιος οὐχ ἐτέρως ἢ ὡς Θεὸν ἰδεῖν , ὅπερ οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ Θεὸν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔχει φύσεως ἰδεῖν · ὑπερεκτείνεται δὲ τῆς τῶν ἀγίων ἀξίας , καὶ μείζονα τούτων οἱά τις καμὲν
Lemmas: βασίλειος δδʹ ὁ μέγας καί πρό οὗτος ὁ Ταλμοὺς ἐξηγέομαι , ἀνακαινίζω , φημί , ὁ ἄνθρωκον ὁ Χριστός , καί ὅς ἀπόλλυμι χάρις διά ὁ ἐμφύσημα ὅς , οὗτος ἀποδίδωμι , ἐμφυσάω , φημί , εἰς ὁ πρόσωπον . τότε μοῖρα τις ὁ οἰκεῖος ἐναποτίθημι χάρις , ἵνα ὁ ὅμοιος ἐπιγιγνώσκω ὁ ὅμοιος . οἷς δή καί Διάδοχος ὁ θεῖος εἰμί καί πεφωτισμένος καί πείρω καί λόγος ἕπω , δύο ἐγώ , φημί , ὁ χάρις ὁ ἅγιος διά ὁ βάπτισμα περιποιέω , οὖν ὁ εἷς ἤπειρος ὁ εἷς ὑπερβάλλω . ανακαινίζω γάρ ἐγώ ἐν ὁ ὕδωρ , καί ὁ κατ´ εἰκών λαμπρύνω , πᾶς ὁ ῥυτίς ὁ ἁμαρτία ἐγώ ἀπορρύπτω . ὁ δέ ἕτερος ἐκδέχομαι , ἵνα σύν ἐγώ ἐργάζομαι . ὅτε γοῦν ἄρχω ὁ νόος ἐν πολύς αἴσθησις γίγνομαι ὁ χρηστότης ὁ Παναγίου πνεῦμα , τότε ὀφείλω οἶδα , ὅτι ἄρχω ὁ χάρις ὥσπερ ἐπιζωγραφέω εἰς ὁ κατ´ εἰκών ὁ καθ´ ὁμοίωσις . ὥστε ὁ μέν αἴσθησις οὗτος δηλόω ἐγώ μορφόω ὁ καθ´ ὁμοίωσις · ὁ δέ τέλειος ὁ ὁμοίωσις ἐκ ὁ φωτισμός γιγνώσκω . καί πάλιν · ὁ πνευματικός ἀγάπη οὖον δύναμαι τις κτάομαι , εἰμί μή ἐν πᾶς πληροφορία φωτίζω παρά ὁ ἅγιος πνεῦμα . ἐάν γάρ μή τέλειος ὁ καθ´ ὁμοίωσις διά ὁ θεῖον φάος ἀπολαμβάνω ὁ νόος , πᾶς μέν ὁ ἄλλος ἀρετή ἔχω δύναμαι , ὁ δέ τέλειος ἀγάπη ἔτι ἄμοιρος ἐγώ τίς . Ἀλ ἐπί ὁ θέω καί αὖθις Θεόδωρος ἐπανέρχομαι . ἐγώ , φημί , κατά ὁ ἀποστολικός κήρυγμα , ἤτοι ὁ ἐκκλησία ὁ διδασκάλιον , θεόω ὁ πρόσλημμα εὐσεβής πιστεύω , ἐπεί ὁ μέν φθορά καί ὁ θνητότης ἀπαμφιέννυμι , μεταστοιχειόω δέ ἐπί ὁ ἀγαθός . ὁ γάρ θεῖον μαρμαρυγή ὁ λαμπηδών δέχομαι , θεόω ὁ δύναμις καί χάρις ὁ ἐνοικέω αὐτός Θεός Λόγος . καί καθό Θεός σῶμα ἅγιος εἰμί , ζωοποιός , φάος ἄφραστος πληρόω , πᾶς ὁ ὁ Λόγος καλός κοινωνέω , καί πᾶς αὐτός ὁ πλεονέκτημα καταπλουτέω καί κοσμέω · καί γίγνομαι ὅσπερ ὁ χρίω διά ὁ χρῖσις , οὖον ὁ οἰκεῖος ἐξίστημι ἰδιότης , οὐδέ εἰς θεῖος μεταφοιτάω οὐσία . καί ἵνα παράδειγμα ἀμυδρός καί παχύς , ἐγώ δέ οἰκεῖος χράω , οὖον γάρ ἄν ἄλλως ἢ ἐκ ὁ καθ´ ἐγώ ὁ ὑπέρ ἐγώ ἐπιβάλλω ἔξεστι , ὥσπερ ὁ ἡλιακός σῶμα ὄχημα ὁ πρωτόγονος φάος παρά ὁ δημιουργός κατασκευάζω , ἐπεί ἀνίημι αὐτός ἐγκεράννυμι ὁ φάος οὐβενὸς μέρος ἀλαμπής ὑποφαίνω , ὁ μέν εἰμί σῶμα οὐ ἀπόλλυμι , ὁ λαμπρότης δέ ὁ ἐμφύω φάος ὅλος διόλου περιαυγάζω · οὕτως , ὡς ἐκ μικρός ὁ μέγας τεκμαίρομαι , καί ὁ Χριστός σῶμα , ἐπεί ὁ φθορά καί ὁ ἐκ ὁ φθορά ἀπελαύνω σύμπτωμα , ὁ ὁ θεότης δόξα καί ὁ φάος διόλου ὅλος καταλαμπρύνω , οὖον ὁ μή εἰμί σῶμα , ἀλλά ὁ εἰμί καί διασῴζω πολύς καθαρός . οὕτως ὁ ὁ εὐσέβεια ὁμολογητής σύμπνους τε καί σύμφωνος ἐν πᾶς εἰμί ὁ πρό αὐτός θεολόγος Παράς , καθάπερ φθάνω εἶπον , ἅτε δή καί ὁ αὐτός καί ἐμπνέω καί φθέγγομαι πνεῦμα . Μετεστοιχειῶσθαι καί γάρ κατ´ ἐκεῖνος ἐπί ὁ ἀγαθός καί οὗτος φημί ὁ Χριστός σῶμα , ὁ θεῖον μαρμαρυγή ὁ λαμπηδών δέχομαι , ὁ δύναμις καί χάρις ὁ ἐνοικέω αὐτός Λόγος , καί καθό , φημί , Θεός σῶμα , ἅγιος εἰμί , ζωοποιός φάος ἄφραστος πληρόω . εἶτα μετά ὁ ἡλιακός παράδειγμα , ὅς δή καί ὅς ἐκ Δαμασκός θεοφόρος Ἰωάννης περί ὁ Χριστός μεταμόρφωσις λογογραφέω ὡσαύτως χράω , οὐτάω καί ὁ Χριστός , φημί , σῶμα , ἐπεί ὁ φθορά καί ὁ ἐκ ὁ φθορά ἀπελαύνω σύμπτωμα , ὁ ὁ θεότης δόξα καί ὁ φάος διόλου ὅλος καταλαμπρύνω μανθάνω ἐντεῦθεν τοιγάρ , Γρηγορά , ὡς οὔτε κτίσμα ὁ ὁ θεότης εἰμί φάος , καί κατά οὗτος , φημί , ὁ θεολόγος , ὅς αὐτός δήπου καί κατά ὁ σός . προφέρω κεφαλή . Φάος γάρ αὐτός φημί οὐ ἁπλόος , ἀλ ἄφραστος , καθάπερ ἀκούω , καί λαμπηδών θεῖος μαρμαρυγή , καί δόξα θεότης καί φάος , ὅλος διόλου καταλαμπρύνω ὁ Χριστός σῶμα . οὔτε οὖν κτίσμα κατά οὗτος ὁ λόγος ὁ ὁ θεότης φάος , ἀλ οὐδέ οὐσία γε οὗτος Θεός , καθά δή καί τοῦτος αὐτός κακῶς αὐτός ἐν ὁ φθάνω εἴρω , οἶος τε ὁ προλέγω οὗτος φημί οὗτος ὁ θεοφορέω , καί δή καί ὁ ἑξῆς αὐτός πλατύς λέγω . Δεύς γάρ ἐκεῖνος προστίθημι ὁ εἴρω , εἰμί καί μακρός πο ὁ λόγος , καί ἀποδείκνυμι Γρηγορᾶς καί ὁ πρό αὐτός τε καί κατ´ αὐτός ὁμοῦ πᾶς οὐ Εἰκονς μάχος μόνος , καθά δή καί μικρός πρότερος , ἀλλά καί αρειανός δήπου μετέ Εὐσέβιος , κατ´ οὐσία ὁρατός τε καί μεθεκτός ὁ θεός λέγω , ὡς αὖος τός οὗτος ὁ θαυμαστός Θεόδωρος διά ὁ οἰκέω παρέρχομαι λόγος καί αὖθις δείκνυμι σαφής , ὁ γοῦν Ἀρειανός τε καί Εἰκονομάχος Εὐσέβιος ὁ λόγος παράγω οὕτως γράφω · θεός κύριος ὁ Σωτήρ ἐγώ ὁμολογέω , ὡς θεός ὁράω εὐτρεπίζω , πᾶς σπουδή καθαίρω αὐτός ὁ ἑαυτοῦ Καρδία , ὡς εἄν ὁράω αὐτός καθαίρω . Μακάριος γάρ ὁ καθαρός ὁ Καρδία , ὅστις αὐτός ὁ θεός ὄνομαι . εἰμί δέ ἐκ περιουσία πρό ὁ μέλλω πρόσωπον εἰς πρόσωπον ὄψις τε καί θέα ὁ Σωτήρ ἐγώ ὁ εἰκών αὐτός περί πολύς τίθημι , τίς μᾶλλον ἀγαθός ζωγράφος αὐτός ὁ Θεός Λόγος ἔχω ἄν ; οὕτως τοίνυν ὁ ὁ εὐσέβεια ὁμολογητής ὁ ὁ Εὐσέβιος προτίθημι , ὁράω καί νῦν , φημί , εἰς ὅσος αὐτός ὁ ὁ βλασφημία θεομαχέω ἀείρω ; ἢ τε γάρ εἰς ὁ λονογενος παροινία διά μυρίος ὅσος αὐτός πραγματεύομαι λόγος · κτίσμα γάρ πανταχοῦ καί ποίημα τερατεύομαι εἰμί , καί ὁ περί ὁ σάρκωσις αὐτός καί ὁ σῶμα ἀπεῖπον παρ´ αὐτός λόγος . τις οὖν δοκέω ὑποτίθημι νοέω , ὅτι ὡς πρός ὁ θεῖος οὐσία ἀποτείνω οὗτος φθέγγομαι . καί κατασοβαρεύομαι μέν ὁ δείλαιος οὐ ἑτέρως ἢ ὡς θεός ὁράω , ὅσπερ οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ θεός ἁπλόος καί ὡς ἔχω φύσις ὁράω · ὑπερεκτείνω δέ ὁ ὁ Ἀγίων ἄξιος , καί μείζων οὗτος οἶος τις κάμνω