cogPG.PG151 414
ΙΦέρε δὴ καὶ τὸν ἄκρον ἐκεῖνον μετὰ τοὺς ἀποστόλους θεολόγον , τὸν ἱερόν φημι κατίδωμεν Διονύσιον , ὃν καὶ συκοφαντεῖν ἔφη τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν ὁ Γρηγορᾶς , ἔν γε τῷ περὶ δυνάμεως ἱερᾶς ἐκείνου λόγῳ , καὶ πόῤῥω τῆς ἐκείνου διανοίας καὶ τῆς σοφίας γίγνεσθαι , μᾶλλον δὲ τὰ ῥηθέντα πρὸ μικροῦ περὶ τούτου κατὰ τοῦ τόμου τῷ Γρηγορᾷ , καὶ αὖθις πρὸ ἐκείνων ἐπαναλάβωμεν . Σοφὸς , φησὶν , ὢν ἐκεῖνος ὁ θεῖος ἀνὴρ , τὸν θεῖον δηλαδὴ δηλῶν Αιονύσιον , καὶ τοῖς κτίσμασιν ἀπονενεμημένον εἰδὼς τὸ τοῦ ἔχειν πολύσημον , εἰκότως κἀνταῦθα τοῖς κτίσμασιν ἀποδέδωκε , Καὶ βλέπε μοι πρὸ τῶν ἄλλων κἀνταῦθα τοῦ κενοῦ τῶν θεολόγων ἐξηγητοῦ τούτου τῶν λόγων τὸ ἀδιανόητόν τε καὶ ἀκατάλληλον . Λὐτὸς γάρ ἐστιν οὗτος ὁ μικρὸν ἀνωτέρω λέγων ἐκεῖνα , ὅτι Διονύσιος μὲν περὶ θείας θεολογῶν δυνάμεως πρός γε ποῖς ἄλλοις τοῦτό φησιν , ὅτι τὸ μηδεμίαν δύναμιν ἔχον οὔτε ἔστιν , οὔτε τί ἐστιν , οὔτε ἔστι παντελῶς αὐτοῦ θέσις . Εἶτα μικρὸν παρακατιὼν , ᾗπερ ἔφην , περὶ κτισμάτων μόνων ἐκεῖνον ποιεῖσθαι τὸν λόγον φησὶν , ὥσπερ ἔξω κατὰ τὴν χείρω γε ἔκστασιν αὐτὸς ἑαυτοῦ γεγονὼς , καὶ οὐκ εἰδὼς ἃ λέγει . Εἰ γὰρ περὶ κτισμάτων μόνων ἀπλῶς ὁ λόγος ἐνταῦθα τῷ θεολόγῳ , καὶ οὐδὲ ἄλλο πλὴν τούτου , πῶς περὶ δυνάμεως θείας θεολογεῖν αὐτὸν προλαβὼν εἴρηκας ; Οὔτε γὰρ θεῖον ἄν ποτε τῶν κτισμάτων ἓν οὐδὲν εἴη παρ´ ἑαυτοῦ , οὔτε θεολογοῦνται τὰ κτίσματα , αἰ μὴ βούλοιτο τῇ κτίσει λατρεύειν κατὰ τὴν παλαιὰν ἀθεῖαν ὁ ταῦτα θεοποιεῖν τε καὶ θεολογεῖν ᾑρημένος . Πῶς οὖν αὐτὸς λέγεις περὶ θείας θεολογεῖν δυνάμεως τὸν περὶ τῶν κτισμάτων ἀπλῶς λέγοντα ; Ἡ γὰρ καὶ τὰ κτίσματα θεῖα , καὶ θεολογοῦνται καθὸ θεοὶ κατὰ τὸν σὸν λόγον , ἢ ταυτόν τι καὶ ἂν κτίσμα καὶ θεία . δύναμις . Εἰ δὲ μὴ θάτερων τούτων , ἀλλ´ οὐσίαν ἐρεῖς ἐξ ἀνάγκης Θεοῦ τὴν φυσικὴν αὐτοῦ δύναμιν , καὶ ἄμφω μὲν υὐν ταῦτα λέγεις , καὶ διαῤῥήδην κηρύττεις τε καὶ φιλοσοφεῖς · καὶ οὗτος ὁ τοῦ πολυστίχου αοι τουτουῒ ῥιβλίου λόγος τε καὶ σκοπὸς , τὸ τὰ μὲν πολυύμνητα τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεως ἐδιώματα , ἃ καὶ φυσικὰ τοῦ Θεοῦ , καὶ φυσικῶς τῷ Θεῷ προσόντα διαφόρως οἱ θεολόγοι Πατέρες ἐδίδαξαν , κτίσματα πάνθ´ ὁμοῦ μετὰ τῶν τὰ Ἀρείου φρονούντων ἀποδεῖξαι , τὸν δὲ Θεὸν οὐσίαν δογματίσαι μόνην , πάνπων τῶν προσόντων γυμνὴν , ὑπὲρ οὗ καὶ τοῖς κορυφαίοις δηλαδὴ τῶν Πατέρων ὁ πολιθρύλλητος πρὸς Εὐνόμιον ἐκεῖνος ἦν πόλεμος · καὶ δι´ ἃ καὶ αὐτὸς τῆς Ἐκκλησίας ἀποῤῥαγεὶς , τὴν συχνὴν ταυτηνὶ βλασφημίαν , καὶ τὴν ὕβριν , καὶ τὴν συκοφαντίαν , καὶ τὸν κενὸν κατ´ αὐτῆς , μᾶλλον δ´ εἰπεῖν ἀληθῶς κατὰ τῆς σεαυτοῦ κεφαλῆς , ψυχῆς ἀνεδέξω πόλεμον . Ἀλλ´ ἀγε δὴ πρὸς τὸν ἱερὸν Διονύσιον καὶ τοὺς ἐκείνου περὶ δυνάμεως θτίας ἔλθωμεν λόγους , μκρὸν ἄνωθεν ἀναλαβόντες τὸν λόγον . Δύναμις , φησὶν , ἑστιν ὁ Θεὸς ὡς πᾶσαν δύναμιν ἐν ἑαυτῷ προέχων καὶ ὑπερέχιον , καὶ ὡς πάσης δυνάμεως αἴτιος , καὶ σπάντα κατὰ δύναμιν ἄκλιτον καὶ ἀπεριόριστον παρἄγων , καὶ ὡς αὐτοῦ τοῦ εἰναι δύναμιν , ἢ τὴν ὅλην , ἢ τὴν καθέκαστον αἴνιος ων , καὶ ὡς ἀπειροδύναμος , οὐ μόνον τῷ πᾶσαν δύναμιν παράγειν , ἀλλὰ καὶ τῳ ᾧπερ πᾶσαν , καὶ τὴν αὐτοδύναμιν εἶναι , καὶ τῷ ὑπερδύνασθαι , καὶ ἀπειράκις ἀπείρους τῶν οὐσῶν δυνάμεων ἑτέρας παραγαγεῖν , καὶ τῷ μὴ ἄν ποτε δυνηθῆναι τὰς ἀπείρους καὶ ἔπ´ ἄπειρον παραγομένας δυνάμεις τὴν ὑπεράπειρον αὐτοῦ τῆς δυναμοποιοῦ δυνάμέως ἀμβλῦναι ποίησιν , καὶ τῷ ἀφθέγκτῳ , καὶ ἀγνώστῳ , καὶ ἀνεπινοήτῳ τῆς πάντα ὑπερεχούσης αὐτοῦ δυνάμεως . Ἱ διὰ περιουσίαν τοῦ δυνατοῦ , καὶ τὴν ἀσθένειαν δοναμοῖ , καὶ τὰ ἔσχατα τῶν ἀπηχημάτων αὐτῆς συνέχει , καὶ διακρατεῖ . Λέγε δὴ οὖν , ὦ φιλόσοφε , καὶ ἐξηγοῦ τὸν ἀληθῆ τουτονὶ φιλόσοφόν τε καὶ θεολόγον ὀρθῶς τε καὶ ἀπταίστως , καὶ ὡς αὐτὸς οὖτος ἀληθῶς βούλεται · εἰ δ´ οὖν , ἀλλὰ τὴν γλῶτταν ἐπισχὼν τέως τῶν αὐτοῦ λόγων ἄκουε νουνεχῶς , οὐχ ἐρμηνείας οὐδὲ σαφηνείας τῆς ἔξωθεν δεομένν , Ὁ μὲν γὰρ σκοπός ἐστιν ἐνταῦθα τούτῳ τοῦ λόγου περὶ θείας θεολογῆσαι δυνάμεως , καθὰ καὶ αὐτὸς εἴρηκας δήπουθεν · προάγει δ´ οὑτωσὶ τὴν θεολογίαν , καθάπερ ἀκούεις · δύναμιν καὶ γάρ φησπι λέγεσθαι τὸν Θεὸν , κατά τε διαφόρους αἰτίας καὶ τρόπους , ἃ καὶ μέχρι δεκάδος διελὼν ἤδη προήνεγκε , καὶ ὡς αὐτοῦ τοῦ εἴναι δύναμιν , ἢ τὴν ὅλην . ἢ τὴν καθέπαστον αἴτιος ὢν , καὶ ὡς ἀπειροδύναΚος . Ἀπειροδύναμον δὲ τοῦτον ὑμνεῖ , καθάπερ ἀκούεις , οὐ μόνον διὰ τὸ πᾶσαν δύναμιν παράγειν , φησὶν , ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ὑπὲρ πᾶσαν , καὶ τὴν αὐτοδύναμιν εἶναι , καὶ διὰ τὸ ὑπερδύνασθαι , καὶ ἀπειράκις ἀπείρους τῶν οὐσῶν δυνάμεων ἐτέρας παραγαγεῖν . καὶ διὰ τὸ μὴ ἄν ποτε δυνηθῆναι τὰς ἀπείρους , καὶ ἐπ´ ἄπειρον παραγομένας δυνάμεις τὴν ὑπιράπειρον αὐτοῦ τῆς δυναμοποιοῦ δυνάμεως ἀμβλῦναι ποίησιν , καὶ διὰ τὸ ἄφθεγκτον , καὶ ἄγνωστον καὶ ἀνεπινόητον τῆς πάντα ὑπερεχούσης αὐτοῦ δυνάμεως , ἥτις , φησί , διὰ περιουσίαν τοῦ δυνατοῦ καὶ τὴν ἀσβένειαν δυναμοῖ , καὶ τὰ ἕσχατα τῶν ἁπηχημάτων αὐτῆς συνέχει καὶ διακρατεῖ . Αἱ μὲν οὐν πᾶσαι δυνάμεις , ἂς ὁ ἀπειροδύναμος παράγει Θεὸς , καὶ ὧν ἀπειράκις ἀπείρους δυνάμεις ἑτέρας δύναται , μᾶλλον δὴ ὑπερδύναται παραγαγεῖν , δηλονότι αἱ τῶν κτισμάτων ἑκάστου ἀνάλογοι φυσικαὶ δυνάμεις εἰσὶ , τῶν τε νοητῶν καὶ αἰσθητῶν , ἐμψύχων τε καὶ ἀψύχων , καὶ ἀπλῶς πάντων ὁμοῦ · τὸ γὰρ μηδεμίαν δύναμιν ἔχον , φησὶν , οὔτε ἔστιν , οὔτε τί ἐστιν , οὔτε στι παντελῶς αὐτοῦ θέσις . Ἐ δὲ ὑπεράπειρος αὐτοῦ δυναμοποιὸς δύναμις , καὶ αὐτοδύναμις , ἧς τὴν ποίησιν οὐκ ἄν ποτέ φησιν ὰσθενῆσαι δυνηθῆναι ποιῆσαι τὰς ὑε´ αὐτῆς ποιου μένας , ἢ καὶ ποιηθησομένας καθ´ ὑπόθεσιν ἀπείρους ἑτέρας δυνάμεις , ἥτις , ὡς αὐτός φησι , καὶ ἄφθεγκτος , καὶ ἀνεπινόητος , καὶ πάντα ὑπερέχουσα δύναμίς ἐστι τοῦ Θεοῦ , καὶ διὰ περιουσίαν ἰσχόος καὶ τὴν ἀσθένειαν δυναμοῖ , καὶ τὰ ἔσχατα τῶν ἀπηχημάτων αὐτῆς συνέχει καὶ διακρατεῖ , τὴν γοῦν τὰ θεοπρεπῆ ταυτὶ πάντα πλουτοῦσαν αὐχήματα »
Lemmas: Φέρος δή καί ὁ ἄκρος ἐκεῖνος μετά ὁ ἀπόστολος θεολόγος , ὁ ἱερός φημί καθοράω Διονύσιος , ὅς καί συκοφαντέω φημί ὁ Χριστός ἐκκλησία ὁ Γρηγοράς , ἐν γε ὁ περί δύναμις ἱερός ἐκεῖνος λόγος , καί πόρρω ὁ ἐκεῖνος διάνοια καί ὁ σοφία γίγνομαι , μᾶλλον δέ ὁ εἴρω πρό μικρός περί οὗτος κατά ὁ τόμος ὁ Γρηγορά , καί αὖθις πρό ἐκεῖνος ἐπαναλαμβάνω . Σοφός , φημί , εἰμί ἐκεῖνος ὁ θεῖος ἀνήρ , ὁ θέω δηλαδή δηλόω Αιονύσιον , καί ὁ κτίσμα ἀπονέμω εἰδοί ὁ ὁ ἔχω πολύσημος , εἰκότως ἐνταῦθα ὁ κτίσμα ἀποδίδωμι , καί βλέπω ἐγώ πρό ὁ ἄλλος ἐνταῦθα ὁ κενός ὁ θεολόγος ἐξηγητής οὗτος ὁ λόγος ὁ ἀδιανόητος τε καί ἀκατάλληλος . Λυτός γάρ εἰμί οὗτος ὁ μικρός ἀνωτέρω λέγω ἐκεῖνος , ὅτι Διονύσιος μέν περί θεῖος θεολογέω δύναμις πρός γε Πόις ἄλλος οὗτος φημί , ὅτι ὁ μηδείς δύναμις ἔχω οὔτε εἰμί , οὔτε τίς εἰμί , οὔτε εἰμί παντελῶς αὐτός θέσις . εἶτα μικρός παρακάτειμι , ὅσπερ φημί , περί κτίσμα μόνος ἐκεῖνος ποιέω ὁ λόγος φημί , ὥσπερ ἔξω κατά ὁ χείρων γε ἔκστασις αὐτός ἑαυτοῦ γίγνομαι , καί οὐ εἰδοί ὁ λέγω . εἰμί γάρ περί κτίσμα μόνος ἀπλόος ὁ λόγος ἐνταῦθα ὁ θεολόγος , καί οὐδέ ἄλλος πλήν οὗτος , πῶς περί δύναμις θεῖος θεολογέω αὐτός προλαμβάνω εἴρω ; οὔτε γάρ θέω ἄν ποτός ὁ κτίσμα εἷς οὐδείς εἰμί παρ´ ἑαυτοῦ , οὔτε θεολογέω ὁ κτίσμα , ὁ μή βούλομαι ὁ κτίζω λατρεύω κατά ὁ παλαιός ἀθεΐα ὁ οὗτος θεοποιέω τε καί θεολογέω αἱρέω . Πῶς οὖν αὐτός λέγω περί θεῖος θεολογέω δύναμις ὁ περί ὁ κτίσμα ἀπλόος λέγω ; ὁ γάρ καί ὁ κτίσμα θεῖον , καί θεολογέω καθό θεός κατά ὁ σός λόγος , ἢ αὐτός τίς καί εἄν κτίσμα καί θεῖος . δύναμις . εἰμί δέ μή ἕτερος οὗτος , ἀλ οὐσία εἴρω ἐκ ἀνάγκη Θεός ὁ φυσικός αὐτός δύναμις , καί ἄμφω μέν υἱός οὗτος λέγω , καί διαρρήδην κηρύσσω τε καί φιλοσοφέω · καί οὗτος ὁ ὁ πολύστιχος ἀάω οὗτος ῥιβλίου λόγος τε καί σκοπός , ὁ ὁ μέν πολυύμνητος ὁ ὁ Θεός φύσις διώμα , ὁ καί φυσικός ὁ Θεός , καί φυσικός ὁ Θεός πρόσειμι διάφορος ὁ θεολόγος πατήρ διδάσκω , κτίσμα πάνθος ὁμοῦ μετά ὁ ὁ Ἄρειος φρονέω ἀποδείκνυμι , ὁ δέ θεός οὐσία δογματίζω μόνος , Πάνπων ὁ πρόσειμι γυμνός , ὑπέρ ὅς καί ὁ κορυφαῖος δηλαδή ὁ Πατέρων ὁ πολιθρύλλητος πρός Εὐνόμιον ἐκεῖνος εἰμί πόλεμος · καί δις ὁ καί αὐτός ὁ ἐκκλησία ἀπολέγω , ὁ συχνός οὗτος βλασφημία , καί ὁ ὕβρις , καί ὁ συκοφαντία , καί ὁ κενός κατ´ αὐτός , μᾶλλον δδʹ εἶπον ἀληθής κατά ὁ σεαυτοῦ κεφαλή , Ψυχή ἀναδέχομαι πόλεμος . Ἀλ ἀγα δή πρός ὁ ἱερόν Διονύσιος καί ὁ ἐκεῖνος περί δύναμις τίθη ἔρχομαι λόγος , μικρός ἄνωθεν ἀναλαμβάνω ὁ λόγος . Δύναμις , φημί , εἱμί ὁ θεός ὡς πᾶς δύναμις ἐν ἑαυτοῦ προέχω καί ὑπερέχιον , καί ὡς πᾶς δύναμις αἴτιος , καί Σπάντα κατά δύναμις ἄκλιτος καί ἀπεριόριστος παράγω , καί ὡς αὐτός ὁ εἰναι δύναμις , ἢ ὁ ὅλος , ἢ ὁ καθέκαστον Αἴνιος εἰμί , καί ὡς ἀπειροδύναμος , οὖον μόνος ὁ πᾶς δύναμις παράγω , ἀλλά καί ὁ ὅσπερ πᾶς , καί ὁ αὐτοδύναμις εἰμί , καί ὁ ὑπερδύναμαι , καί ἀπειράκις ἤπειρος ὁ εἰμί δύναμις ἕτερος παράγω , καί ὁ μή ἄν ποτός δύναμαι ὁ ἤπειρος καί πίνω ἤπειρος παράγω δύναμις ὁ ὑπεράπειρος αὐτός ὁ δυναμοποιός δύναμις ἀμβλύνω ποίησις , καί ὁ ἄφθεγκτος , καί ἄγνωστος , καί ἀνεπινόητος ὁ πᾶς ὑπερέχω αὐτός δύναμις . Ι διά περιουσία ὁ δυνατός , καί ὁ ἀσθένεια δοναμοῖ , καί ὁ ἔσχατος ὁ ἀπήχημα αὐτός συγχέω , καί διακρατέω . λέγω δή οὖν , εἰμί φιλόσοφος , καί ἐξηγέομαι ὁ ἀληθής οὗτος φιλόσοφος τε καί θεολόγος ὀρθῶς τε καί ἄπταιστος , καί ὡς αὐτός οὗτος ἀληθής βούλομαι · εἰμί δδʹ οὖν , ἀλλά ὁ γλῶσσα ἐπέχω τέως ὁ αὐτός λόγος ἀκούω νουνεχής , οὐ ἑρμηνεία οὐδέ σαφήνεια ὁ ἔξωθεν δίδωμι , ὁ μέν γάρ σκοπός εἰμί ἐνταῦθα οὗτος ὁ λόγος περί θεῖος θεολογέω δύναμις , καθά καί αὐτός εἴρω δήπουθεν · προάγω δδʹ οὑτωσί ὁ θεολογία , καθάπερ ἀκούω · δύναμις καί γάρ φησπι λέγω ὁ θεός , κατά τε διάφορος αἴτιος καί τρόπος , ὁ καί μέχρι δεκάς διαιρέω ἤδη προφέρω , καί ὡς αὐτός ὁ εἶμι δύναμις , ἢ ὁ ὅλος . ἢ ὁ καθέπαστον αἴτιος εἰμί , καί ὡς απειροδυνακη . Ἀπειροδύναμος δέ οὗτος ὑμνέω , καθάπερ ἀκούω , οὖον μόνος διά ὁ πᾶς δύναμις παράγω , φημί , ἀλλά καί διά ὁ ὑπέρ πᾶς , καί ὁ αὐτοδύναμις εἰμί , καί διά ὁ ὑπερδύναμαι , καί ἀπειράκις ἤπειρος ὁ εἰμί δύναμις ἕτερος παράγω . καί διά ὁ μή ἄν ποτός δύναμαι ὁ ἤπειρος , καί ἐπι ἤπειρος παράγω δύναμις ὁ ὑπιράπειρον αὐτός ὁ δυναμοποιός δύναμις ἀμβλύνω ποίησις , καί διά ὁ ἄφθεγκτος , καί ἄγνωστος καί ἀνεπινόητος ὁ πᾶς ὑπερέχω αὐτός δύναμις , ὅστις , φημί , διά περιουσία ὁ δυνατός καί ὁ ἀσβένειαν δυναμόω , καί ὁ ἔσχατος ὁ ἁπηχημάτων αὐτός συγχέω καί διακρατέω . ὁ μέν ὀν πᾶς δύναμις , ὅς ὁ ἀπειροδύναμος παράγω θεός , καί ὅς ἀπειράκις ἤπειρος δύναμις ἕτερος δύναμαι , μᾶλλον δή ὑπερδύναμαι παράγω , δηλονότι ὁ ὁ κτίσμα ἕκαστος ἀνάλογος φυσικός δύναμις εἰμί , ὁ τε νοητός καί αἰσθητής , ἔμψυχος τε καί ἄψυχος , καί ἀπλόος πᾶς ὁμοῦ · ὁ γάρ μηδείς δύναμις ἔχω , φημί , οὔτε εἰμί , οὔτε τίς εἰμί , οὔτε εἰμί παντελῶς αὐτός θέσις . εἰ δέ ὑπεράπειρος αὐτός δυναμοποιός δύναμις , καί αὐτοδύναμις , ὅς ὁ ποίησις οὐ ἄν ποτός φημί ἀσθενέω δύναμαι ποιέω ὁ ὕω αὐτός ποιέω Μένας , ἢ καί ποιέω καθ´ ὑπόθεσις ἤπειρος ἕτερος δύναμις , ὅστις , ὡς αὐτός φημί , καί ἄφθεγκτος , καί ἀνεπινόητος , καί πᾶς ὑπερέχω δύναμις εἰμί ὁ Θεός , καί διά περιουσία ἰσχόος καί ὁ ἀσθένεια δυναμόω , καί ὁ ἔσχατος ὁ ἀπήχημα αὐτός συγχέω καί διακρατέω , ὁ γοῦν ὁ θεοπρεπής οὗτος πᾶς πλουτέω αὔχημα »