cogPG.PG151 323
καὶ τῷ πονηρῷ φθόνῳ , τῷ λαμπρῷ καὶ διαφανεῖ τῶν ἔργων αἴσχιστα λυμαινόμενοι πάντων , δι´ ἃ δήπου καὶ Θεὸς ἄνωθεν , οἷμαι , πόῤῥωθεν εἰς ἕν Κἀγαγὼν ἀξίως συνήψε , τὸν ἄξιον δεδωκὼς τοῖς ἀξίοις , καὶ θαυμαστόν τινα τὸν συνδυασιμὸν , καὶ τὴν συμφωνίαν ἐναρμόνιον ἐργασέμενος , ὡς μηδέν τι μηδαμῶς ἠχεῖν παρὰ μέλος , ὃ δὴ καὶ πρὸ βραχέος ἔφθη δείξας ὁ λόγος . Ἀλλὰ γὰρ τὸ κατὰ μέρος ὁμοῦ πάντα διεξελθεῖν τοῦ μεγάλου τοῦδε πειρᾶσθαι οὐ μακρὸν ἂν εἴη μόνον καὶ τῆς ὥρας ἔξω καὶ τοῦ σκοποῦ , ἀλλὰ καὶ τῶν ἀδυνάτων ἕν τι σχεδὸν , καθὰ δὴ καὶ φθάσας ὁ λόγος ἐδήλωσε · διὸ καὶ συνελών ὡς ἐφικτὸν , οὐτωαί πως περιγράψω τὸν λόγον τῷ τῆς προσκαίρου ζωῆς αὐτοῦ τέλει , ἢ καί τισι τοῖς μετὰ τὸ τέλος ὀλίγοις καὶ αὐτὸν συγκαταπαύειν τὸν δρόμον μέλλοντα Ἐκεῖνος καὶ γὰρ διὰ πάσης ἰδέας ἐληλυθὼς ἀρετῆς , ὅση τε τοῦ λόγου καὶ ὅση τῆς πράξεως , ὃ δὴ καὶ φθάσας εἰρήκειν , καὶ οὕτω κἀν τοῖς καθόλου κἀν τοῖς κατὰ μέρος ἅπασιν εὐδοκιμηκὼς , ὡς μὴ μόνον τοὺς ἱεροὺς ὅρους καὶ τοὺς κανόνας ἐκείνους καθ´ ὑπερβολὴν εἴπερ τινὲς τῶν πάντων τηρῆσαι , σώματος ἔξω δοκῶν μετὰ σώματος , καὶ τὸν ἄνθρωπον ὑπεοβαίνων , ἀλλὰ καὶ κανὼν αὐτὸς ὁμοῦ πάντων ἐκείνων καὶ στάθμη τοῖς μετ´ αὐτὸν χρηματίσαι , τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐλλείψεις ὁμοῦ παραιτούμενος , ὃ δὴ καὶ χαλεπὸν ἐφ´ ἑνὶ συνδραμὸν πολλάκις κἀπὶ τῶν ἀρχαίων εὐρεῖν , καὶ μέγας καὶ καινός τις παντοδαπός τις ἐν τοῖς ἐσχάτοις καὶ τα πεινοῖς τουτοισὶ καιροῖς γενόμενος ἅγιος , ὡς μηδ´ ἔχειν τάκείνου τοῖς κατ´ ἐκεῖνον εὐχερῶς διὰ πάντων ἐξισοῦσθαι καὶ παραβάλλεασθαι , ἐκεῖνα καὶ τοῖς ἐξῆς καταλέλοιπεν ἐκ πολλοῦ πάνυ τοῦ περιόντος , ώς ἰδιαίτατα καὶ προσφυᾷ τῆς μεγάλης ἐκείνης ἀροτῆς καὶ ψυχῆς ὄντως γνωρίσματα καὶ λέγειν ὁμοῦ καὶ θαυμάζειν · τὸ μεθ´ ὑπερβολῆς φημι πρᾶον καὶ ταπεινὸν τῆς ψυχῆς · τὸ πάσης ὀργῆς τε καὶ μήνιδος αὐτός τε μακρὰν εἶναι διὰ παντὸς , καὶ τῶν ὀργιζομένων κατ´ αὐτοῦ καὶ λυπούντων μακροθύμως ἄγαν ἀνέχεσθαι , καὶ προσέτι καὶ τοῖς κατὰ δύναμιν ἀγαθοῖς καὶ λόγοις καὶ ἔργοις , καὶ πᾶσι τρόποις ἐθέλειν ἀμείβεσθαι · τὸ μὴ τὰ κατά τινων εὐκόλως ὡς ἔτυχε λαλούμενα παραδέχεσθαι , ὅπερ καὶ πᾶσι μὲν ἀνθρώποις σχεδὸν , κατ´ ἐξαίρετον δὲ τοῖς ἄρχουσι πρὸ τῶν ἄλλων ἐπιφύεσθαι πέφυκεν , ἐξ οὗ καὶ μεθ´ οὕ , καὶ τὸ λοιδορεῖν καὶ κατηγορεῖν ὡς ἐπὶ πολὺ καὶ τοὺς ἀνευθύνους , καὶ ὁ τῆς ἀγάπης ἀφανισμὸς ῥᾷστα τοῖς μὴ νήφουσιν ἐπιγίγνεται · τὸ πρὸς τὸ ὑπερέχον οὐκ ἐλευθέριον μόνον καὶ πάσης ἀνενοῶς κολακείας ἀνώτερον , ἀλλ´ ἔστιν ὅτε καὶ ἐν αῆ καὶ στεῤῥόν καὶ ἀντίτυπον , ὡσπερ αὖ τὸ πρὸς τὸ ταπεινὸν κηδεμονικὸν καὶ καθ´ ὑπερβολὴν χρηστὸν καὶ φιλάνθρωπον · τὸ καρτερικὸν ἐν πειρασμοῖς καὶ ἀνάλωτον · τὸ πρὸς πᾶσαν ἡδονὴν ἀνθρωπείαν , Ἐση τε καθ´ ἑαυτὴν τῆς ψυχῆς , καὶ ὅση τοῦ συναμφοτέρου , μεθ´ ὑπερβολῆς ἀνένδοτον καὶ ἁμείλικτον · τὸ τῆς καρδίας ἤρεμόν τε καὶ γαληνὸν καὶ ἡδὺ καὶ χάριεν ἄκρως , ὃ καὶ εἰς ἀκροτάτην ἔξιν ἰὼν , καὶ ποιωθὲν οἱονεὶ ταύτῃ καὶ συνουσιωθὲν , διὰ τῶν αἰσθητηρίων ὥσπερ ἐξεχεῖτο καὶ ἀνέβλοζε πρὸς τὰ ἔξω , θαυμαστῶς παραδεικνύων ἀεὶ τὸν ἔνδον κεκρυμμένον θησαυρὸν τῆς ἀνεκλαλήτου χαρᾶς · ὃ δὴ καὶ τοῖς μάλιστα συνιεῖσι , καὶ τὰ τοιαῦτα κρίνειν ἐπισταμένοις θεοφόροις ἀνδράσι . καὶ σύννουν καὶ συμφυἄ καὶ περιπόθητον καὶ ἐπέραστον καθ´ ὑπερβολὴν ἐκεῖνον ἐτίθει , καὶ ἴσα ταῖς ἑαυτῶν κεσαλαῖκαὶ ψυχαῖς ἐτίμων μετὰ τῆς θείας ἐκείνης εἰρήνης καὶ τῆς χαρᾶς , ἧπερ σὺν τῇ ψυχῇ καὶ τὸν ἐκτός τε καὶ ὁρώμενον ἄνθρωπον οὕτω λαμπρῶς ἐκόσμει . καθὰ δὴ καὶ εἰπὼν ἔφθην · καὶ τὸ σύννουν ἀεὶ καὶ κατανενυγμένον καθορῶντες ἀσκοῦντα καὶ νῆφον · ὅθεν ἄρα καὶ τὸ καινὸν ἐκεῖνο καὶ ὑπερφυὲς τῶν δακρύων ῥεῦμα πόῤῥω παντὸς οὐτινοσοῦν καὶ λόγου καὶ παραδείγματος . Καὶ ὁ μὲν ταπεινώσεως αὐτὸν ἀπεκάλει θησαυρόν τινα καὶ ταμεῖον , καὶ μηδένα τινά ποτε μοναχὸν ἰδεῖν ἐξ ἐφαμίλλου χωροῦντα διεβεβαιοῦτο τῇ αὐτοῦ ταπεινοφροσύνῃ , καὶ ταῦτ´ ἐν τοσούτων ὕψει καὶ πλήθει κατορθωμάτων θείων ἄμα καὶ ἀνθρωπίνων , ὧν μηδὲ τὰ μέρη , φησί , τοῖς νῦν παρ´ ἡμῖν εὐδοκιμοῦσι καθαρῶς ἐφεξῆς πρόσεστιν . Ὁ δὲ μηδὲν ἔλεγε τῶν τοῖς ἁγίοις κατορθωθάντων μηδοτιοῦν ἀπεῖναι τοῦ μακαρίου , εἰ μὴ τὸ θαύματα καὶ αὐτὸν κατ´ ἐκείνους ἐκτελεῖν ἔχειν · ὅπερ εἰ βουληθείη , καὶ αὐτὸ , φησὶ παρὰ Θεοῦ κομιεῖται ῥᾷστα · τὸ ὄὲ ἄρα καὶ πρόῤῥησις ἦν ὑπὲρ τούτου Πνεύματι θείῳ τῷ θεοφόρῳ ἐκείνῳ ῥηθεῖσα , ὡς αὐτά γε τὰ πράγματα νῦν ἡμῖν ἀρτίως παρίστησιν . Ἡ δὲ θαυμαστὴ τῶν θαυμαστῶν ἐκείνων Πατέρων καὶ κορυφαία δυὰς , Σάββας τε καὶ Γερμανὸς οἰ γενναῖοι , τὰ τοῦ σεπτοῦ ἂθω σεπτὰ καλλωπίσματα , ὧν καὶ ἡμεῖς ἤδη τὸν θεοειδῆ βίον τε καὶ τὴν πολιτείαν ἐν δυσὶ λόγοις φθάσαντες ἐκδεδώκαμεν , τοιάδε περὶ τοῦ μεγάλου τῷ βίῳ περιόντος ὄντι πρὸς ἡμᾶς ὥσπερ ἀπὸ μιᾶς γλώττης εἰρήκασιν , ἡμεῖς , φασὶν , οὐ τὸ συνεῖναι μόνον καὶ προσορᾷν τε καὶ ὁμιλεῖν εἴπερ οἱόν τε διόλου τῷ θαυμαστῷ Γρηγορίῳ μέγα τι καὶ ψυχωφελὲς ἡγούμεθα καὶ σωτήριον , ἁλλὰ καὶ τοῖς τῶν ποδῶν ἐμβαδίοις ἐκείνου , εἴπερ εἴχομεν ταῖς χεραὶ περιφέροντες πυκνὰ καὶ καταφιλεῖν καὶ προσφύεσθαι , καὶ ὡφελείας ὁμοῦ τῆς μεγίστης , καὶ ἀγιασμοῦ τοῦθ´ ἡμῖν ἂν ἐνομίζετο πρόξενον . Τοιαῦτα τῷ παρ´ ἡμῶν ἐπαινουμένῳ συνήδεσαν , καὶ τηλικαῦτα ἐξῆγον τὰς κατ´ αὐτοῦ θαυμαστὰς ψήφους οἱ μεγάλοι τῆς διακρίσεως λύχνοι ἐκεῖνοι , ὡς ἐξ ὀλίγων τινῶν παραδεῖξαι τὸ πᾶν · μᾶλλον δὲ καὶ ψηφίζονται , καὶ λαμπρᾷ τῇ φωνῇ καθ´ ἑκάστην σχεδὸν καὶ κηρύττουσι καὶ διδάσκουσι , καὶ λόγοις καὶ γράμμασι πάντες οἱ περιόντες ἔτ´ ἐν σαρκὶ τῶν θεοφόρων ἐκείνων , καὶ γλώττης τρυφὴν , καὶ θείαν ψυχῆς ἡδονὴν , καὶ ἀσκήσεως ἀφορμὴν , καὶ πράξεως ἅμα καὶ θεωρίας ὥσπερ ἐμπύρευμά τι τὸ κατὰ τόνδε τὸν μέγαν πεποίηνται . Ἐῶ γὰρ νῦν κατὰ μέρος λέγειν τὰ τοῖς ἐν τῇδε τῇ βασιλευούσῃ σοφοῖς τε καὶ σπουδαίοις θαυμαστῶς είρημένα περὶ αὐτοῦ , τοῖς τε προὔχουσιν ἐν ἀρχισρεῦσί φημι λόγῳ καὶ ἀρετῇ , καὶ ὅσοι τῶν τῆς
Lemmas: καί ὁ πονηρός φθόνος , ὁ λαμπρός καί διαφανής ὁ ἔργον αἰσχρός λυμαίνομαι πᾶς , δις ὁ δήπου καί θεός ἄνωθεν , οἴομαι , πόρρωθεν εἰς εἷς Κἀγαγὼν ἀξίως συνάπτω , ὁ ἄξιος δίδωμι ὁ ἄξιος , καί θαυμαστός τις ὁ συνδυασιμὸν , καί ὁ συμφωνία ἐναρμόνιος ἐργάζομαι , ὡς μηδείς τίς μηδαμῶς ἠχέω παρά μέλος , ὅς δή καί πρό βραχύς φθάνω δείκνυμι ὁ λόγος . ἀλλά γάρ ὁ κατά μέρος ὁμοῦ πᾶς διεξέρχομαι ὁ μέγας ὅδε πειράω οὖον μακρός εἄν εἰμί μόνος καί ὁ ὥρα ἔξω καί ὁ σκοπός , ἀλλά καί ὁ ἀδύνατος εἷς τίς σχεδόν , καθά δή καί φθάνω ὁ λόγος δηλόω · διό καί συναιρέω ὡς ἐφικτός , οὐτωαί πως περιγράφω ὁ λόγος ὁ ὁ πρόσκαιρος ζωή αὐτός τέλος , ἢ καί τις ὁ μετά ὁ τέλος ὀλίγος καί αὐτός συγκαταπαύω ὁ δρόμος μέλλω ἐκεῖνος καί γάρ διά πᾶς ἰδέα ἔρχομαι ἀρετή , ὅσος τε ὁ λόγος καί ὅσος ὁ πρᾶξις , ὅς δή καί φθάνω εἴρω , καί οὗτος ἐν ὁ καθόλου ἐν ὁ κατά μέρος ἅπας ἔουδοκιμηκα , ὡς μή μόνος ὁ ἱερός ὅρος καί ὁ κανών ἐκεῖνος καθ´ ὑπερβολή εἴπερ τις ὁ πᾶς τηρέω , σῶμα ἔξω δοκέω μετά σῶμα , καί ὁ ἄνθρωπος ὑποβαίνω , ἀλλά καί κανών αὐτός ὁμοῦ πᾶς ἐκεῖνος καί στάθμη ὁ μετέ αὐτός χρηματίζω , ὁ ὑπερβολή καί ὁ ἔλλειψις ὁμοῦ παραιτέομαι , ὅς δή καί χαλεπός ἐφίημι εἷς συντρέχω πολλάκις ἐπί ὁ ἀρχαῖος εὑρίσκω , καί μέγας καί καινός τις παντοδαπός τις ἐν ὁ ἔσχατος καί ὁ πεινέω οὗτος καιρός γίγνομαι ἅγιος , ὡς μηδ´ ἔχω τακεινοος ὁ κατ´ ἐκεῖνος εὐχερής διά πᾶς ἐξισόω καί παραβάλλω , ἐκεῖνος καί ὁ ἑξῆς καταλείπω ἐκ πολύς πάνυ ὁ περίειμι , οὖς ἴδιος καί προσφυή ὁ μέγας ἐκεῖνος Ἀρότης καί Ψυχή εἰμί γνώρισμα καί λέγω ὁμοῦ καί θαυμάζω · ὁ μεθ´ ὑπερβολή φημί πρᾶος καί ταπεινός ὁ Ψυχή · ὁ πᾶς ὀργή τε καί μῆνις αὐτός τε μακράν εἰμί διά πᾶς , καί ὁ ὀργίζω κατ´ αὐτός καί λυπέω μακροθύμως ἄγαν ἀνέχω , καί προσέτι καί ὁ κατά δύναμις ἀγαθός καί λόγος καί ἔργον , καί πᾶς τρόπος ἐθέλω ἀμείβω · ὁ μή ὁ κατά τίνω εὐκόλως ὡς τυγχάνω λαλέω παραδέχομαι , ὅσπερ καί πᾶς μέν ἄνθρωπος σχεδόν , κατ´ ἐξαίρω δέ ὁ ἄρχω πρό ὁ ἄλλος ἐπιφύω φύω , ἐκ ὅς καί μεθ´ ἕ , καί ὁ λοιδορέω καί κατηγορέω ὡς ἐπί πολύς καί ὁ ἀνεύθυνος , καί ὁ ὁ ἀγάπη ἀφανισμός ῥᾳδίως ὁ μή νήφω ἐπιγίγνομαι · ὁ πρός ὁ ὑπερέχω οὐ Ἐλευθέριον μόνος καί πᾶς ἀνενοῶς κολακεία ἀνώτερος , ἀλ εἰμί ὅτε καί ἐν ἀεί καί στερρός καί ἀντίτυπος , ὡς αὖος ὁ πρός ὁ ταπεινός κηδεμονικός καί καθ´ ὑπερβολή χρηστός καί φιλάνθρωπον · ὁ καρτερικός ἐν πειρασμός καί ἀνάλωτος · ὁ πρός πᾶς ἡδονά ἀνθρώπειος , εἰμί τε καθ´ ἑαυτοῦ ὁ Ψυχή , καί ὅσος ὁ συναμφότεροι , μεθ´ ὑπερβολή ἀνένδοτος καί ἁμείλικτος · ὁ ὁ Καρδία ἤρεμος τε καί γαληνός καί ἡδύς καί χάριεν ἄκρως , ὅς καί εἰς ἄκρος ἐξέρχομαι εἶμι , καί ποιόω οἱονεί οὗτος καί συνουσιόομαι , διά ὁ αἰσθητήριον ὥσπερ ἐκχέω καί ἀνέβλοζε πρός ὁ ἔξω , θαυμαστός παραδείκνυμι ἀεί ὁ ἔνδον κρύπτω θησαυρός ὁ ανεκλάλητος χαρά · ὅς δή καί ὁ μάλιστα συνίημι , καί ὁ τοιοῦτος κρίνω ἐφίστημι θεοφορέω ἀνήρ . καί σύννους καί συμφυή καί περιπόθητος καί ἐπέραστος καθ´ ὑπερβολή ἐκεῖνος τίθημι , καί ἴσος ὁ ἑαυτοῦ κεσαλαῖκαὶ Ψυχή τιμάω μετά ὁ θεῖος ἐκεῖνος εἰρήνη καί ὁ χαρά , ὁ σύν ὁ Ψυχή καί ὁ ἐκτός τε καί ὁράω ἄνθρωπος οὗτος λαμπρῶς κοσμέω . καθά δή καί εἶπον φθάνω · καί ὁ σύννους ἀεί καί κατανύσσομαι καθοράω ἀσκέω καί νήφω · ὅθεν ἄρα καί ὁ καινός ἐκεῖνος καί ὑπερφυής ὁ δάκρυ ῥεῦμα πόρρω πᾶς ουτινοσεω καί λόγος καί παράδειγμα . καί ὁ μέν ταπείνωσις αὐτός ἀποκαλέω θησαυρός τις καί ταμιεῖον , καί μηδείς τις ποτός μοναχός ὁράω ἐκ ἐφάμιλλος χωρέω διαβεβαιόομαι ὁ αὐτός ταπεινοφροσύνη , καί ταῦ ἐν τοσοῦτος ὕψος καί πλῆθος κατόρθωμα θεῖον ἄμη καί ἀνθρώπινος , ὅς μηδέ ὁ μέρος , φημί , ὁ νῦν παρ´ ἐγώ εὐδοκιμέω καθαρός ἐφεξῆς πρόσειμι . ὁ δέ μηδείς λέγω ὁ ὁ ἅγιος κατορθόω μηδοτιοῦν ἄπειμι ὁ μακάριος , εἰμί μή ὁ θαῦμα καί αὐτός κατ´ ἐκεῖνος ἐκτελέω ἔχω · ὅσπερ εἰμί βούλομαι , καί αὐτός , φημί παρά Θεός κομίζω ῥᾳδίως · ὁ οεʹ ἄρα καί πρόρρησις εἰμί ὑπέρ οὗτος πνεῦμα θεῖον ὁ θεοφορέω ἐκεῖνος εἴρω , ὡς αὐτός γε ὁ πρᾶγμα νῦν ἐγώ ἄρτιος παρίστημι . ὁ δέ θαυμαστός ὁ θαυμαστός ἐκεῖνος Πατέρων καί κορυφαία δυάς , Σάββας τε καί Γερμανός ὁ γενναῖος , ὁ ὁ σεπτός Ἄθως σεπτός καλλώπισμα , ὅς καί ἐγώ ἤδη ὁ θεοειδής βίος τε καί ὁ πολιτεία ἐν δύο λόγος φθάνω ἐκδίδωμι , τοιόσδε περί ὁ μέγας ὁ βίος περίειμι εἰμί πρός ἐγώ ὥσπερ ἀπό εἷς γλῶσσα εἴρω , ἐγώ , φημί , οὖον ὁ συνίημι μόνος καί προσοράω τε καί ὁμιλέω εἴπερ οἷος τε διόλου ὁ θαυμαστός Γρηγόριος μέγας τίς καί ψυχωφελής ἡγέομαι καί σωτήριος , ἀλλά καί ὁ ὁ πούς ἐμβάδιον ἐκεῖνος , εἴπερ ἔχω ὁ χεραὶ περιφέρω πυκνός καί καταφιλέω καί προσφύω , καί ὡφελεία ὁμοῦ ὁ μέγας , καί ἁγιασμός τοῦτος ἐγώ εἄν νομίζω Πρόξενος . τοιοῦτος ὁ παρ´ ἐγώ ἐπαινέω σύνοιδα , καί τηλικόσδε ἐξάγω ὁ κατ´ αὐτός θαυμαστός ψῆφος ὁ μέγας ὁ διάκρισις λύχνος ἐκεῖνος , ὡς ἐκ ὀλίγος τις παραδείκνυμι ὁ πᾶς · μᾶλλον δέ καί ψηφίζω , καί λαμπρός ὁ φωνή καθ´ ἕκαστος σχεδόν καί κηρύσσω καί διδάσκω , καί λόγος καί γράμμα πᾶς ὁ περίειμι τείνω ἐν σάρξ ὁ θεόφορος ἐκεῖνος , καί γλῶσσα τρυφή , καί θεῖος Ψυχή ἡδονά , καί ἄσκησις ἀφορμή , καί πρᾶξις ἅμα καί θεωρία ὥσπερ ἐμπύρευμα τίς ὁ κατά ὅδε ὁ μέγας ποιέω . ἀίω γάρ νῦν κατά μέρος λέγω ὁ ὁ ἐν ὅδε ὁ βασιλεύω σοφός τε καί σπουδαῖος θαυμαστός εἴρω περί αὐτός , ὁ τε προέχω ἐν ἀρχισρεῦσί φημί λόγος καί ἀρετή , καί ὅσος ὁ ὁ