cogPG.PG151 516
τῆς θεότητος κατὰ τὰς τῶν πολλῶν δόξας , περ διὰ πολλῶν ἀνεσκεύασε πρότερον · τκαθ´ ὑπόθεσιν οἰονεὶ συγχωρῶν ὕστερον , ἴν´ ἐκ περιουσίας ὁ κερὶ μιᾶς θεότητος λόγος αὐτῷ τὸ ἰσχυρὸν ἔχῃ , ἄλλως τε καὶ εἰδὼς ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν ἐπὶ τὴν θείαν οὐσίαν ἀναφερόμενα τὰ θεῖα ὀνόματα , διά τε τὸ ἐκείνης ἀνώνυμον , καθάπερ ἤὸη πολλάκις εἴρηται , καὶ ὅτι ἄπερ αἱ οὐσιώδεις ἐνέργειαι καθ´ ὕπαρξίν εἰσί τε καὶ λέγονται , Θεὸς , ζωὴ , φῶς , εἰρήνη , σοφία , δύναμις , καὶ τὰ ξυγγενῆ τε καὶ ἀκόλουθα τούτοις , ταῦτα κατ´ αἰτίαν τὸ ὑπερούσιόν ἐστί τε καὶ λέγεται , ὃ δὴ καὶ Διονύσιος ὁ μέγας φησίν .. Ἐρωτητέον ἄὲ ἤδη τοὺς περὶ Γρηγορᾶν τε καὶ Ἀκίνδυνον ἐξῆς , τίς ἂν ἡ θεότης εἴη , ἣν οἱ μεγάλοι τῆς Ἐκκλησίας οὗτοι διδάσκαλοι , Βασίλειος ὁμοῦ καὶ Γρηγόριος , οἱ καὶ τὸν νοῦν καὶ τὴν σοφίαν ἀδελφοὶ καθάπερ δὴ καὶ τὰ σώματα , τὴν μὲν φύσιν ἀπαγορεύουσιν εἶναι , τῆς δὲ φύσεως μᾶλλον ἐνέργειαν λέγουσιν . Ἄρ´ ἡ θεότης ἐστὶν αὕτη , καθ´ ἢν δήπου καὶ Θεός ἐστιν ὁ Θεὸς , ἢ θεότης ἐστὶν ἑτέρα κατ´ αὐτοὺς παρὰ τοῦ Θεοῦ κτισθεῖσα , καὶ ἀγγέλοις ὁμοῦ καὶ θεοειδέσιν ἀνθρώποις διδομένη ; Τοιοῦτον καὶ γὰρ τὸ τῆς αὐτῶν θεολογίας ὑψηλόν τε καὶ πεΚρινενοημένον , ἵνα μὴ δύο , φησί , θεότητες ἄκτιστοι καὶ νοοῖντο , καὶ λέγοιντο . Διὸ καὶ Διονύσιον τὸν ἐξ Ἀρείου πάγου σοφόν παρεξηγούμενοι θεολόγον , ὑποστάτην τῶν αὐτῷ φυσικῶς προσόντων λέγοντα τὸν Θεὸν , τῶν τε ἄλλων φημί , καὶ δὴ καὶ τῆς αὐτοαγαθότητος καὶ θεότητος , προνοίας καὶ ἀγαθότητας αὐτὰ θεολογοῦντα , μεθεκτῶς ἐκ Θεοῦ τοῦ ἀμεθέκτου προῖούσας ἀφθόνῳ χύσει καὶ ὑπερβλυζούσας , περὶ ὧν δήπου καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ πρώτῳ τῶν προτέρων πρὸς Γρηγορᾶν λόγων διαλαβόντες πλατύτερον ἔφθημεν , καὶ τοῦτον οὖν σὺν ἐκείνοις οἱ σοφοὶ παραλογιζόμενοι τὸν διδάσκαλον , καὶ κτίστην τῶν τε ἄλλων φυσικῶν , καὶ δὴ καὶ τῆς ἑαυτοῦ θεότητος τερατευόμενοι τὸν Θεὸν , ἐρωτάσθωσαν ὅπερ εἶπον , τίς κστι ἡ θεότης αὐτη , περὶ ἦς τοῖς διδασκάλοις ὁ λόγος . Μᾶλλον δ´ ἐκεῖνοι μὲν πολλάκις καὶ διὰ πολλῶν κτίσμα ταύτην εἰρήκασιν εἶναι Θεοῦ , ἐπειδὴ τῆς οὐσίας αὐτοῦ πώς ἐστι διαφέρουσα · τὸ δὲ ταύτης ὁπώσποτε διαφέρον κτίσμα πᾶν κατ´ αὐτούς . Ἡμᾶς δ´ ἀνάγκη καὶ πάλιν ψευδομένους αὐτοὺς καὶ θεομαχοῦντας ἐξελέγξαι κἀν τούτῳ συνήθως Καὶ πρῶτόν γε τῶν ἀτοπωτάτων ἂν εἴη , καὶ πᾶσαν ἀνοίας τε καὶ παραπληξίας παριόντων ὑπερβολὴν , τὸ τὴν πρόνοιαν καὶ ἀγαθότητα καὶ ἐποπτικὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ κατὰ τούτους τοὺς θεολόγους , τὴν τοὺς ἑαυτῆς μετόχους θεοποιοῦσαν ἀῤῥήτως καὶ θεουργοῦσαν , καὶ κοινωνοὺς θείας ἀποδεικνῦσαν φύσεως . τῆς φύσεως ἀποξενοῦν τόλμαν τοῦ Θεοῦ , καὶ τῇ δούλῃ κτίσει συναριθμεῖν · ὥσπερ ἂν εἰ τις ἔλεγε , μὴ χρυσῷ τὰ χρυσούμενα σώματα , μολύβδῳ δὲ μᾶλλον καταχρυσοῦσθαι , ἢ καὶ τῷ ἡλίῳ μὴ ταῖς φυσικαῖς ἀκτῖσιν ἑνοῦσθαι τοὺς καταλαμπομένους , ἀλλὰ τῇ τῶν ἐκ βαλανείων τε καὶ ὀστράκων καμινιαίᾳ φλογί . Ἔπειτα κἀκεῖθεν ἄν εἴη τὸ ζητούμενον ἐναργές , εἰ παρὰ τῶν αἱρετικῶν ἐκείνων ἀκούσαιμεν , κρὸς οὕς δηλαδὴ καὶ τοῖς θεολόγοις ὁ λόγος τότε περὶ ποίας αὐτοῖς τοῦ Πνεύματος θεότητος ἦν ὁ λόγος , περὶ τῆς φυσικῶς τῷ Θεῷ προσούσης , ἢ περὶ ἡστινοσοῦν ἄλλης , ὡς οἱ παρόντες φασὶν οὗτοι , κτιστῆς . Γένοιτο γὰρ ἂν καὶ ἡμῖν ἐνταῦθα τὰ παρὰ τῆς τῶν ἐχθρῶν μαρτυρίας κατὰ τὸ ἀδόμενον δήπουθεν ἀξιοπιστότερα . Τί γοῦν περὶ ἐκείνων ὁ μέγας ἱφη Βασίλειος ; Ἐκκαλύπτουσι , φησί , φανερώτερον τὸν τοῦ λόγου σκοπὸν , ἐπὶ μὲν τοῦ Πατρὸς καταδέχεσθαι τὸ Θεὸν εἶναι , καὶ τὸν Υἱὸν ὡσαύτως τιμᾶσθαι τῷ τῆς θεότητος ὀνόματι συντιθέμενοι , τὸ δὲ Πνεῦμα Πατρὶ καὶ Υἱῷ συναριθμούμενον , μηκέτι καὶ τῇ τῆς θεότητος ἐννοίᾳ συμπαραλαμβάνεσθαι Καὶ πάλιν · Τίς ὁ λόγος , τὴν ἐν τοῖς ἄλλοις ὀνόμασι κοινωνίαν πρὸς Πατέρα τε καὶ Υὸν συγχωροῦντας τῷ λνεύματι , μόνης ἀποσχοινίζειν αὐτὸ τῆς θεότητος ; ΚΕἰ δὲ μικρότερον , φησί , κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον ἐστὶν , ἢ ὥστε τοῦ τῆς θεότητος ὀνόματος πρὸς Πατέρα τε καὶ Υἱὸν τὴν κοινωνίαν χωρῆσαι , οὐδὲ ἄλλου τινὸς τῶν θεοπρεπῶν ὀνομάτων μετέχειν ἄξιον . Καὶ αὖθις · Ἀλλὰ λέγουσι φύσεως ἐνδεικτικὴν εἶναι τὴν προσηγορίαν ταύτην , ἀκοινώνητον δὲ εἶναι πρὸς Πατέρα καὶ Υἱὸν τὴν τοῦ Πνεύματος φύσιν , καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ τῆς κατὰ τὸ ὄνομα τοῦτο κοινωνίας μετέχειν . Καὶ πάλιν · Ὥστε κἂν φύσιν σημαίνῃ τὸ τῆς θεότητος ὄνομα , κυρίως καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν προσηγορίαν ἐφαρμόζεσθαι ταύτην ἡ τῆς οὐσίας κοινότης συντίθεται . Ἀλλ´ οὐκ οἷδ´ ὅπως ἐπὶ τὴν τῆς φόσεως ἔνδειξιν τὴν προσηγορίαν τῆς θεότητος φέρουσιν οἱ πάντα κατασκευάζοντες . Ὁ δὲ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος , Φύσεως , φησὶν , ἀῖναι λέγουσι σημαντικὴν τὴν θεότητα οἱ τὰ Μακεδονίου δηλονότι τότε νοσοῦντες . Ἡμεῖς δέ φαμεν , ἕτι ὄνομα σημαντικὸν ἡ θεία φύσις οὐκ ἔχει . Καὶ μετ´ ὀλίγον · Λαβέτωσαν δὲ τῆς ἀνοήτου αὐτῶν βλασφημίας καὶ τὸν ὅφιν κατήγορον . συμβουλεύων γὰρ ἄψασθαι τῶν ἀπηγορευμένων , τοῦτο ἐπαγγέλλεται , ὄτι Ἀνοιγήσονται ὑμῶν οἰ ὀφθαλμοί , καὶ ἔσεσθε ὡς θεοί . Ὁρᾶς ὅτι τὴν θεατικὴν ἐνέργειαν προσμαρτυρεῖ τῆ φωνῆ τῆς θεότητος ; Οὐκοῦν , φησὶν , οὐχὶ φύσιν , ἀλλὰ τὴν θεατικὴν δύναμιν ἡ τῆς θεότητος προσηγορία παρίστησι . Καὶ τοιαῦτα μὲν τὰ τῶν Πνευματομάχων , ὥς φασν οἱ διδάσκαλοι . τοιαῦτα δὲ καὶ τὰ τολτον αὴ τῶν αὖθις , πρὸς ἐκείνους περὶ τῆς θεότητος δηλονῥτι τοῦ Πνεύματος . Ἐξ ὤν οἷμαι τοῖς πᾶσιν ὁ σκοπὸς ἑκατέρων γίνεται φανερὸς , τῶν μὲν τῆς θεότητος τοῦ Πατρός τε καὶ τοῦ Μονογενοῦς ἀλλοπριοῦν κάκιστα βουλομένων τὸ Πνεῦμα , ἐπειδὴ καὶ τῆς φύσεως ἐκείνων ἀλλότριον αὐτοῖς ἐνομίζετο · τῶν δὲ τῆς εὐσεβείας αὖ δδασκάλων , τῇ τῆς φυσικῆς ἐνεργείας ταυτότητι , τοῦτο καὶ γὰρ εἶναι τὴν τῆς θεότητος προσηγορίαν τρανῶς ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς ἀπέδειξαν , καὶ τὸ τῆς φύσεως παραστησάντων κοιχὸν , ὥστε καὶ ἄμφω δι´ ἀλλήλων ὁμοῦ κάλλιστά τε καὶ ἀσφαλέστατα δείκνυσθαι , διὰ μὲν τοῦ τῆς φυσικῆς ἐνεργείας δηλαδὴ τῆς θεότητος κοινοῦ τὸ κοινὸν καὶ ἡνωμένον , . μᾶλλον δὲ καὶ ἀκριβῶς ἓν τῆς φύσεως , διὰ δὲ τοῦ τῆς φύσεως αὖθις ἐνό , τὸ κοινὸν
Lemmas: ὁ θεότης κατά ὁ ὁ πολύς δόξα , περ διά πολύς ἀνασκευάζω πρότερος · τακ ὑπόθεσις οἱονεί συγχωρέω ὕστερος , εἶμι ἐκ περιουσία ὁ κερί εἷς θεότης λόγος αὐτός ὁ ἰσχυρός ἔχω , ἄλλως τε καί εἰδοί ἀπό ὁ ἐνέργεια ἐπί ὁ θεῖος οὐσία ἀναφέρω ὁ θεῖον ὄνομα , διά τε ὁ ἐκεῖνος ἀνώνυμος , καθάπερ ἦ πολλάκις εἴρω , καί ὅτι Ἄπερ ὁ οὐσιώδης ἐνέργεια καθ´ ὕπαρξις εἰμί τε καί λέγω , θεός , ζωή , φάος , εἰρήνη , σοφία , δύναμις , καί ὁ συγγενής τε καί ἀκόλουθος οὗτος , οὗτος κατ´ αἴτιος ὁ ὑπερούσιος εἰμί τε καί λέγω , ὅς δή καί Διονύσιος ὁ μέγας φημί .. ἐρωτητέον ἀεί ἤδη ὁ περί Γρηγορᾶς τε καί Ἀκίνδυνος ἑξῆς , τίς εἄν ὁ θεότης εἰμί , ὅς ὁ μέγας ὁ ἐκκλησία οὗτος διδάσκαλος , Βασίλειος ὁμοῦ καί Γρηγόριος , ὁ καί ὁ νόος καί ὁ σοφία ἀδελφός καθάπερ δή καί ὁ σῶμα , ὁ μέν φύσις ἀπαγορεύω εἰμί , ὁ δέ φύσις μᾶλλον ἐνέργεια λέγω . Ἄρα ὁ θεότης εἰμί οὗτος , καθ´ εἄν δήπου καί Θεός εἰμί ὁ θεός , ἢ θεότης εἰμί ἕτερος κατ´ αὐτός παρά ὁ Θεός κτίζω , καί ἄγγελος ὁμοῦ καί θεοειδής ἄνθρωπος δίδωμι ; τοιοῦτος καί γάρ ὁ ὁ αὐτός θεολογία ὑψηλός τε καί πεκρινοεω , ἵνα μή δύο , φημί , θεότης ἄκτιστος καί νοέω , καί λέγω . Διὸ καί Διονύσιος ὁ ἐκ Ἄρειος πάγος σοφός παρεξηγέομαι θεολόγος , ὑποστάτης ὁ αὐτός φυσικός πρόσειμι λέγω ὁ θεός , ὁ τε ἄλλος φημί , καί δή καί ὁ αὐτοαγαθότης καί θεότης , πρόνοια καί αγαθότητα αὐτός θεολογέω , μεθεκτός ἐκ Θεός ὁ ἀμέθεκτος πρόειμι ἄφθονος χύσις καί ὑπερβλύζω , περί ὅς δήπου καί ἐγώ ἐν ὁ πρῶτος ὁ πρότερος πρός Γρηγορᾶς λόγος διαλαμβάνω πλατύς φθάνω , καί οὗτος οὖν σύν ἐκεῖνος ὁ σοφός παραλογίζομαι ὁ διδάσκαλος , καί κτίστης ὁ τε ἄλλος φυσικός , καί δή καί ὁ ἑαυτοῦ θεότης τερατεύομαι ὁ θεός , ἐρωτάω ὅσπερ εἶπον , τίς κστι ὁ θεότης ἀϋτή , περί εἰμί ὁ διδάσκαλος ὁ λόγος . μᾶλλος δδʹ ἐκεῖνος μέν πολλάκις καί διά πολύς κτίσμα οὗτος εἴρω εἰμί Θεός , ἐπεί ὁ οὐσία αὐτός πως εἰμί διαφέρω · ὁ δέ οὗτος ὁπώσποτε διαφέρω κτίσμα πᾶς κατ´ αὐτός . ἡμός δδʹ ἀνάγκη καί πάλιν ψεύδω αὐτός καί θεομαχέω ἐξελέγχω ἐν οὗτος συνήθης καί πρότερος γε ὁ ἄτοπος εἄν εἰμί , καί πᾶς ἄνοια τε καί παραπληξία πάρειμι ὑπερβολή , ὁ ὁ πρόνοια καί ἀγαθότης καί ἐποπτικός δύναμις ὁ Θεός κατά οὗτος ὁ θεολόγος , ὁ ὁ ἑαυτοῦ μέτοχος θεοποιώ ἄρρητος καί θεουργέω , καί κοινωνός θεῖος ἀποδείκνυμι φύσις . ὁ φύσις ἀποξενόω τόλμα ὁ Θεός , καί ὁ δοῦλος κτίζω συναριθμέω · ὥσπερ εἄν εἰμί τις λέγω , μή χρυσός ὁ χρυσόω σῶμα , μόλυβδος δέ μᾶλλον καταχρυσόω , ἢ καί ὁ ἥλιος μή ὁ φυσικός ἀκτίς ἑνόω ὁ καταλάμπω , ἀλλά ὁ ὁ ἐκ βαλανεῖον τε καί ὄστρακον καμινιαῖος φλόξ . ἔπειτα ἐκεῖθεν ἄν εἰμί ὁ ζητέω ἐναργής , εἰμί παρά ὁ αἱρετικός ἐκεῖνος ἀκούω , Κρος ὅς δηλαδή καί ὁ θεολόγος ὁ λόγος τότε περί Ποίας αὐτός ὁ πνεῦμα θεότης εἰμί ὁ λόγος , περί ὁ φυσικός ὁ Θεός πρόσειμι , ἢ περί ὅστις ἄλλος , ὡς ὁ πάρειμι φημί οὗτος , κτιστός . γίγνομαι γάρ εἄν καί ἐγώ ἐνταῦθα ὁ παρά ὁ ὁ ἐχθρός μαρτυρία κατά ὁ ἀείδω δήπουθεν ἀξιόπιστος . τις γοῦν περί ἐκεῖνος ὁ μέγας Ίφη Βασίλειος ; ἐκκαλύπτω , φημί , φανερός ὁ ὁ λόγος σκοπός , ἐπί μέν ὁ πατήρ καταδέχομαι ὁ θεός εἰμί , καί ὁ υἱός ὡσαύτως τιμάω ὁ ὁ θεότης ὄνομα συντίθημι , ὁ δέ πνεῦμα πατήρ καί υἱός συναριθμέω , μηκέτι καί ὁ ὁ θεότης ἔννοια συμπαραλαμβάνω καί πάλιν · Τῖς ὁ λόγος , ὁ ἐν ὁ ἄλλος ὄνομα κοινωνία πρός πατήρ τε καί υἱός συγχωρέω ὁ λνεύματι , μόνος ἀποσχοινίζω αὐτός ὁ θεότης ; κεῖμαι δέ μικρός , φημί , κατά ὁ ἐκεῖνος λόγος εἰμί , ἢ ὥστε ὁ ὁ θεότης ὄνομα πρός πατήρ τε καί υἱός ὁ κοινωνία χωρέω , οὐδέ ἄλλος τις ὁ θεοπρεπής ὄνομα μετέχω ἄξιος . καί αὖθις · ἀλλά λέγω φύσις ἐνδεικτικός εἰμί ὁ προσηγορία οὗτος , ἀκοινώνητος δέ εἰμί πρός πατήρ καί υἱός ὁ ὁ πνεῦμα φύσις , καί διά οὗτος μηδέ ὁ κατά ὁ ὄνομα οὗτος κοινωνία μετέχω . καί πάλιν · ὥστε κἀν φύσις σημαίνω ὁ ὁ θεότης ὄνομα , κύριος καί ὁ ἅγιος πνεῦμα ὁ προσηγορία ἐφαρμόζω οὗτος ὁ ὁ οὐσία κοινότης συντίθημι . Ἀλ οὐ ὅδε ὅπως ἐπί ὁ ὁ φόσις ἔνδειξις ὁ προσηγορία ὁ θεότης φέρω ὁ πᾶς κατασκευάζω . ὁ δέ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος , Φύσις , φημί , αἰνός λέγω σημαντικός ὁ θεότης ὁ ὁ Μακεδόνιος δηλονότι τότε νοσέω . ἐγώ δέ φημί , ἔτι ὄνομα σημαντικός ὁ θεῖος φύσις οὐ ἔχω . καί μετέ ὀλίγος · λαμβάνω δέ ὁ ἀνόητος αὐτός βλασφημία καί ὁ ὄφις κατήγορος . συμβουλεύω γάρ ἅπτω ὁ ἀπαγορεύω , οὗτος ἐπαγγέλλω , ὅστις ἀνοίγνυμι σύ ὁ ὀφθαλμός , καί εἰμί ὡς θεός . ὁράω ὅτι ὁ θεατικός ἐνέργεια προσμαρτυρέω τῆ φωνή ὁ θεότης ; οὐκοῦν , φημί , οὐ φύσις , ἀλλά ὁ θεατικός δύναμις ὁ ὁ θεότης προσηγορία παρίστημι . καί τοιοῦτος μέν ὁ ὁ Πνευματομάχος , ὅς φημί ὁ διδάσκαλος . τοιοῦτος δέ καί ὁ τολτον ἀεί ὁ αὖθις , πρός ἐκεῖνος περί ὁ θεότης δηλονῥτι ὁ πνεῦμα . ἐς εἰμί οἴομαι ὁ πᾶς ὁ σκοπός ἑκάτερος γίγνομαι φανερός , ὁ μέν ὁ θεότης ὁ πατήρ τε καί ὁ Μονογενώ αλλοπριοω κακός βούλομαι ὁ πνεῦμα , ἐπεί καί ὁ φύσις ἐκεῖνος ἀλλότριος αὐτός νομίζω · ὁ δέ ὁ εὐσέβεια αὖος δασκάλα , ὁ ὁ φυσικός ἐνέργεια ταυτότης , οὗτος καί γάρ εἰμί ὁ ὁ θεότης προσηγορία τρανής ἀπό ὁ θεῖος γραφή ἀποδείκνυμι , καί ὁ ὁ φύσις παρίστημι κιχάνω , ὥστε καί ἄμφω δις ἀλλήλων ὁμοῦ καλός τε καί ἀσφαλής δείκνυμι , διά μέν ὁ ὁ φυσικός ἐνέργεια δηλαδή ὁ θεότης κοινός ὁ κοινός καί ἑνόω , . μᾶλλον δέ καί ἀκριβῶς εἷς ὁ φύσις , διά δέ ὁ ὁ φύσις αὖθις ἐνό , ὁ κοινός