cogPG.PG151 511
Ὁδὲ Παλαμᾶς ἅπανθʹ , ὡς εἴρηται , τὰ ἐκ τῶν τοιούτων ἐνεργειῶν παραγόμενα ὀνόματα καθάπαξ ἀκτίστους μὲν ὀνομάζει θεότητας , ὁρωμένας δ´ αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς , καὶ διαφόρους ἀλλήλων τε ἅμα καὶ τῆς θείας ἐκείνης φύσεως . Πάλιν ἐπὶ τὴν οἰκείαν μετ´ Εὐνομίου καὶ οὗτος ἐπανέρχεται σύγχυσιν , ὅ φησι πρὸς ἐκεῖνον , καὶ δι´ ἑκείνου καὶ πρὸς τοῦτον αὖθις ὁ μέγας Μασίλειος . Τὰ γὰρ ἴδια καὶ φυσικὰ τοῦ Θεοῦ κτίσματα συνήθως καλέσας , ὃ δὴ καὶ τῆς αἱρέσεως αὐτοῦ τὸ κοινὸν καὶ καθόλου γνώρις α , ἀπὸ τῶν κτισμάτων ἐπ´ αὐτὴν τὴν οὐσίαν ἀναφέρεσθαι τὰ ὀνόματα λέγει , διπλῶς βλασφημῶν , τῷ τε εἰς κτίσιν κατασπᾷν φημι τὰ προσόντα τῶ Θεῷ φυσικῶς , καὶ δι´ αὐτῶν τε καὶ σὺν αὐτοῖς τὴν ἀδιαιρέτως πηγάζουσαν αὐτὰ φύσιν κατὰ τούτους τοὺς θεολόγους . καὶ τῷ μὴ ἀπὸ τῶν κτισμάτων ἐπὶ τὴν θείαν ἐνέργειαν καὶ τὴν δύναμιν , ἀλλ´ ἐπ´ αὐτὴν ἀνάγεσθαι τὴν θείαν οὐσίαν , ὃ δὴ καὶ τοῦ Εὐνομίου » καὶ τῆς κατ´ ἐκεῖνον πονηρᾶς δόξης καθαρός ἐστι τόκος . Ἀλλ´ αἰσχυνέτω καὶ ἄμφω τούτους Παῦλος ὁ μέγας , Ῥωμαίοις οὑτοσὶ γράφων · « Ὁ δὴ καὶ εἰπόντες ἔφθημεν , ὅτι τὸ γνωστὸν τοῦ Θεοῦ φανερόν ἐστι τοῖς ἀνθρώποις · ὁ γὰρ Θεὸς αὐτοῖς ἐφανέρωσε · τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται , ἤ τε ἀδιος οὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης . » Ὅπερ ὁ θεῖος Μάξιμος σαφηνίζων , Πάντα , φησὶ , τὰ ποιήματα τοῦ Θεου , κατὰ φύσιν μετὰ τῆς δεούσης ἐπιστήμης γνωστικῶς ὑφ´ ἡμων θεωρούμενα , τοὺς καθ´ οὓς γεγένηνται λόγους κρυφίως ἡμῖν ἀπαγγέλλουσι , καὶ τὸν ἐφ´ ἑκάστῳ ποιήματι θεῖον σκοπὸν ἑαυτοῖς συνεκφαίνουσι · καθ´ ὃ καὶ οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ , καὶ τὸ στερέωμα τὴν τῶν χειρῶν ἀναγγέλλει ποίησιν . ἀίδιος δὲ δύναμίς ἐστι καὶ θειότης ἡ συνεκτικὴ τῶν ὄντων πρόνοια , καὶ ἡ κατ´ αὐτὴν ἐκθεωτικὴ τῶν προνοουμένων ἐνέργεια . Ἐασίλειος δ´ αὖθις ὁ μέγας αὐτὸ τοῦτο διατρανῶν , πρὸς τοὺς περὶ Εὐνόμιον τοιάδε φησί · Τί οὖν ἐξαίρετον τῇ γνώσει τοῦ Μονογενοῦς , ἢ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καταλείψουσιν , εἴπερ αὐτοὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἔχουσι τὴν κατάληψιν ; Οὐ γὰρ δὴ τῆς δυνάμεως , καὶ τῆς ἀγαθότητος , καὶ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ τῷ Μονογενεῖ τὴν θεωρίαν προσνείμαντες , σύμμετρον ἑαυτοῖς θήσονται τῆς οὐσίας τὴν κατανόησιν · πᾶν γάρ που τὸ ἐναντίον εἰκὸς αὐτὴν μὲν τὴν οὐσίαν ἀπερίοπτον εἶναι παντὶ πλὴν ἢ τῷ Μονογενεῖ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι · ἐκ δὲ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ ἀναγομένους ἡμᾶς , καὶ διὰ τῶν ποιημάτων τὸν ποιητὴν ἐννοοῦντας , τῆς ἀγαθότητος σὐτοῦ καὶ τῆς σοφίας λαμβάνειν τὴν αἴσθησιν . Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ γνιωστόν τοῦ Θεοῦ , ὃ πᾶσιν ἀνθρώποις ὁ Θεὸς ἐφανέρωσε . Καὶ πάλιν πρὸς τὸν αὐτὸν , Δυνάμεως , φησὶ , καὶ σοφίας καὶ τέχνης , οὐχὶ δὲ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἐνδεικτικά ἐστι τὰ ποιήματα , καὶ οὐδὲ αὐτὴν πᾶσαν τοῦ δημιουργοῦ τὴν δύναμιν ἀναγκαίως παρίστησιν . Θέᾳ μοι δὲ καὶ τὴν ἀναισθησίαν τοῦ κενοῦ τούτου τῶν θεολογικῶν λόγων ἐξηγητοῦ . Οὐ μόνον γὰρ ἐκείνων οὐ δύναται συνιέναι , ἀλλὰ καὶ αὐτὸς αὐτὸν καὶ τοὺς οἰκείους ἀγνοεῖ λόγους , μὴ εἰδὼς ἄπερ λέγει . Τοῦτο καὶ γὰρ , φησὶν , ἔστιν , ὃ καὶ ὁ μέγας φηοί Βασίλειος , ὅτι μόνην τοῦ ἐνεργοῦντος τὴν δύναμιν διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν κατανοήσεως ἐπιγνῶναι δυνάμεθα . Καὶ εἰ μόνην , ὡς καὶ αὐτὸς συμμαρτυρεῖν ἐνταῦθα τῷ μεγάλῳ δοκεῖς , τὴν τοῦ ἐνεργοῦντος δύναμιν διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν ἐπιγνῶναι δυνάεθα , ἔχομεν τὸ ζητούμενον , καὶ λόγος οὐδεὶς ἔτι , ἐπειδὴ καὶ ἡμεῖς αὐτὸ δὴ τοῦτο πρὸς τοῦ διδασκάλου τούτου παιδευθέντες φαμὲν , ὅτι δυνάμεως καὶ σοφίας , ἐνδεικτικά ἐστι τὰ ποιήματα , Ἀλλ´ ἐγὼ , φησὶ Γρηγορᾶς , τὴν οὐσίαν εἶναιί φημε ταύτης τὴν δύναμιν , ἀλλ´ οὐκ ἄλλην καὶ ἄλλην · οὐδὲ διαφορὰν ἐννοῶ τὴν οἰανοῦν μεταξύ . Τοῦτο οὖν λέγεις , ὅτι μόνην τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν ἑκ τῆς τῶν ἐνεργειῶν κατανοήσεως ἐπιγνῶναι δυνάμεθα ; Καὶ τί ἄλλο τῷ Θεῷ καταλιμπάνων ἄγνω στόν σοι , μόνην λέγεις ἐπιγινώσκειν τὴν οὐσίαν τοῦ λεοῦ · Ἀλλ´ ὁ μέγας Βασίλειος οὐχ οὔτω ταῦτα βούλεται , βέλτιστε . Τί γὰρ , φησὶν , ἐξαίρετον τῇ γνύσει τοῦ Μονογενοῦς ἢ τοῦ ἀγίου Πνεύματος καταλείψουσιν , εἴπερ αὐτοὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἔχουσι τὴν κατάληψιν ; Καὶ πάλιν , Δυνάμεως , φησί , καὶ σοφίας καὶ τέχνης , οὐχὶ δὲ τῆς οὐσίας αὐτῆς ἐνδεικτικά ἐστι τὰ ποιήματα , καθάπερ ἤκουσας , εἴπερ ἤκουσας · καὶ ὅτι εἰκὸς τὴν μὲν φύσιν αὐτὴν ἀπερίοπτον εἶναι παντὶ , ἐκ δὲ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐ τὸν ἀναγομένους ἡμᾶς , τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ καὶ τῆς σοφίας λαμβάνειν τὴν αἴσθησιν . Εἶτα πόθεν , ὕ φιλόσοφε , κἀκ τίνων λυγίων , ἢ διδασκαλικῶν ὁρμώμενος ἐξηγήσεών τε καὶ λόγων , τὴν τερατώδη ταύτην καὶ τολμηρὰν θεολογίαν ἐξήνεγκας , ὅτι ἐκ τῆς τῶν ἐνεργειῶν κατανοήσεως ἥτοι τῶν κτισμάτων , ὡς αὐτὸς φής , ἄλλην γὰρ οὐκ οἷσθα πλὴν ταύτης ἐνέργειαν , μόνην ἐδυνήθης γνῶναι τὴν οὐσίαν πο » Θεοῦ ; Ποῖός σε πονηρὸς δαίμων ἐμυσταγώγη . ταῦτα ; Τὸ οἴεσθαι καὶ γὰρ , φησὶν ὁ μέγας Βισλειος , τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ αὐτὴν τὴν οὐσίαν ἐξευρηκέναι πολλῆς ὑπερηφανίας ἐστὶ καὶ φυσιώσεως . Σχεδὸν γὰρ καὶ αὐτὸν ἀποκρύπτουσι τῇ μεγαληγορίᾳ τὸν εἰπόντα , Ἐπάνω τῶν ἀστέρων θήσμοι τὸν θρόνον μου . Καὶ ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος πρὸς Εὐνόμιον οὕτω φησίν · Ὁ μὲν Θεός ἐστικαθ ἑαυτὸν ὅ τι ποτὲ καὶ εἶναι πιστεύσται · ὀνομάζετοι δὲ παρὰ τῶν ἐπικαλουμένων οὐκ αὐτὸ ὁ ἔστιν , ἀλλ´ ἐξ ὡν ἐνεργεῖν περὶ τὴν ζωὴν ἡμῶν πεπίστινται . ΚΚαὶ Θεὸν γὰρ αὐτὸν λέγοντες , τὸν ἔφορον καὶ ἐπόπτην καὶ διορατικὸν τῶν κεκρυμμένων ἐπινοοῦμει , Ὁ δὲ θεῖος Χρυσόστομος , Οἱ προφῆται , φησίν μόνον τί τὴν οὐσίαν ἐστὶν ὁ Θεὸς ἀγνοοῦντες φαίνονται , ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς σοφίας αὐτῆς πόση τίς ἐστιν , ἀποροῦσι . Καίτοι γε οὐκ οὐσία ἀπὸ τῆς σπο φίας , ἀλλ´ ἡ σοφία ἐκ τῆς οὐσίας . Ὅταν δὲ μιὲ ταύτην δύνωνται καταλαβεῖν μετὰ ἀκριβείας , πόσῆς ἂν εἴη μανίας τὸ τὴν οὐσίαν αὐτὴν νομίζειν δύα σθαι τοῖς οἰκείοις ὑποβάλλειν λογισμοῖς ; Ὁ δὴ καὶ Γρηγορᾶς οὑτοσὶ μετὰ τῶν ἀνομοίων ἐκείνων ἄι · κρυς πέπονθεν , οὐ τοὺς θεολόγους τουτουσὶ μόνοιῶη ἀλλὰ καὶ προφήτας ἄμα καὶ ἀποστόλους , μᾶλὶνέ καὶ τὰς ἀνωτάτω περὶ Θεὸν δυνάμεις , αὐτά τἶθ
Lemmas: ὁδός Παλαμάς ἅπας , ὡς εἴρω , ὁ ἐκ ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια παράγω ὄνομα καθάπαξ ἄκτιστος μέν ὀνομάζω θεότης , ὁράω δδʹ αἰσθητός ὀφθαλμός , καί διάφορος ἀλλήλων τε ἅμα καί ὁ θεῖος ἐκεῖνος φύσις . πάλιν ἐπί ὁ οἰκεῖος μετέ Εὐνόμιος καί οὗτος ἐπανέρχομαι σύγχυσις , ὅς φημί πρός ἐκεῖνος , καί δις ἑκεῖνος καί πρός οὗτος αὖθις ὁ μέγας Μασίλειος . ὁ γάρ ἴδιος καί φυσικός ὁ Θεός κτίσμα συνήθης καλέω , ὅς δή καί ὁ αἵρεσις αὐτός ὁ κοινός καί καθόλου γνώρις ὅς , ἀπό ὁ κτίσμα ἐπι αὐτός ὁ οὐσία ἀναφέρω ὁ ὄνομα λέγω , διπλόος βλασφημέω , ὁ τε εἰς κτίσις κατασπάω φημί ὁ πρόσειμι ὁ Θεός φυσικός , καί δις αὐτός τε καί σύν αὐτός ὁ ἀδιαιρέτως πηγάζω αὐτός φύσις κατά οὗτος ὁ θεολόγος . καί ὁ μή ἀπό ὁ κτίσμα ἐπί ὁ θεῖος ἐνέργεια καί ὁ δύναμις , ἀλ ἐπι αὐτός ἀνάγω ὁ θεῖος οὐσία , ὅς δή καί ὁ Εὐνόμιος » καί ὁ κατ´ ἐκεῖνος πονηρός δόξα καθαρός εἰμί τόκος . Ἀλ αἰσχύνω καί ἄμφω οὗτος Παῦλος ὁ μέγας , Ῥωμαῖος οὗτος γράφω · « ὁ δή καί εἶπον φθάνω , ὅτι ὁ γνωστός ὁ Θεός φανερός εἰμί ὁ ἄνθρωπος · ὁ γάρ θεός αὐτός φανερόω · ὁ γάρ ἀόρατος αὐτός ἀπό κτίσις κόσμος ὁ ποίημα νοέω καθοράω , ἤ τε α̅δ̅ι̅ο̅ς̅ Ούτου δύναμις καί θεότης . » ὅπερ ὁ θεῖος Μάξιμος σαφηνίζω , Πάν , φημί , ὁ ποίημα ὁ Θεός , κατά φύσις μετά ὁ δήω ἐπιστήμη γνωστικός ὑφ´ Ἡμων θεωρέω , ὁ καθ´ ὅς γίγνομαι λόγος κρύφιος ἐγώ ἀπαγγέλλω , καί ὁ ἐφίημι ἕκαστος ποίημα θέω σκοπός ἑαυτοῦ συνεκφαίνω · καθ´ ὅς καί ὁ οὐρανός διηγέομαι δόξα Θεός , καί ὁ στερέωμα ὁ ὁ χείρ ἀναγγέλλω ποίησις . ἀίδιος δέ δύναμις εἰμί καί θεότης ὁ συνεκτικός ὁ εἰμί πρόνοια , καί ὁ κατ´ αὐτός ἐκθεωτικός ὁ προνοέω ἐνέργεια . Ἐασίλειος δδʹ αὖθις ὁ μέγας αὐτός οὗτος διατρανόω , πρός ὁ περί Εὐνόμιον τοιόσδε φημί · τις οὖν ἐξαίρω ὁ γνῶσις ὁ Μονογενώ , ἢ ὁ ἅγιος πνεῦμα καταλείπω , εἴπερ αὐτός ὁ οὐσία αὐτός ἔχω ὁ κατάληψις ; οὖον γάρ δή ὁ δύναμις , καί ὁ ἀγαθότης , καί ὁ σοφία ὁ Θεός ὁ Μονογενής ὁ θεωρία προσνέμω , σύμμετρος ἑαυτοῦ τίθημι ὁ οὐσία ὁ κατανόησις · πᾶς γάρ ποῦ ὁ ἐναντίος εἰκός αὐτός μέν ὁ οὐσία ἀπερίοπτος εἰμί πᾶς πλήν ἢ ὁ Μονογενής καί ὁ ἅγιος πνεῦμα · ἐκ δέ ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός ἀνάγω ἐγώ , καί διά ὁ ποίημα ὁ ποιητής ἐννοέω , ὁ ἀγαθότης σὐτοῦ καί ὁ σοφία λαμβάνω ὁ αἴσθησις . οὗτος γάρ εἰμί ὁ γνιωστόν ὁ Θεός , ὅς πᾶς ἄνθρωπος ὁ θεός φανερόω . καί πάλιν πρός ὁ αὐτός , Δύναμις , φημί , καί σοφία καί τέχνη , οὐ δέ ὁ οὐσία αὐτός ἐνδεικτικός εἰμί ὁ ποίημα , καί οὐδέ αὐτός πᾶς ὁ δημιουργός ὁ δύναμις ἀναγκαῖος παρίστημι . θέα ἐγώ δέ καί ὁ ἀναισθησία ὁ κενός οὗτος ὁ θεολογικός λόγος ἐξηγητής . οὖον μόνος γάρ ἐκεῖνος οὖον δύναμαι συνίημι , ἀλλά καί αὐτός αὐτός καί ὁ οἰκεῖος ἀγνοέω λόγος , μή εἰδοί Ἄπερ λέγω . οὗτος καί γάρ , φημί , εἰμί , ὅς καί ὁ μέγας φημί Βασίλειος , ὅτι μόνος ὁ ἐνεργέω ὁ δύναμις διά ὁ ὁ ἐνέργεια κατανόησις ἐπιγιγνώσκω δύναμαι . καί εἰμί μόνος , ὡς καί αὐτός συμμαρτυρέω ἐνταῦθα ὁ μέγας δοκέω , ὁ ὁ ἐνεργέω δύναμις διά ὁ ὁ ἐνέργεια ἐπιγιγνώσκω δύναμαι , ἔχω ὁ ζητέω , καί λόγος οὐδείς ἔτι , ἐπεί καί ἐγώ αὐτός δή οὗτος πρός ὁ διδάσκαλος οὗτος παιδεύω φημί , ὅτι δύναμις καί σοφία , ἐνδεικτικός εἰμί ὁ ποίημα , Ἀλ ἐγώ , φημί Γρηγοράς , ὁ οὐσία εἶμι φημί οὗτος ὁ δύναμις , ἀλ οὐ ἄλλος καί ἄλλος · οὐδέ διαφορά ἐννοέω ὁ οιανεω μεταξύ . οὗτος οὖν λέγω , ὅτι μόνος ὁ ὁ Θεός οὐσία ἐκ ὁ ὁ ἐνέργεια κατανόησις ἐπιγιγνώσκω δύναμαι ; καί τίς ἄλλος ὁ Θεός καταλείπω ἄγνος ἀστός σύ , μόνος λέγω ἐπιγιγνώσκω ὁ οὐσία ὁ Λεός · Ἀλ ὁ μέγας Βασίλειος οὐ οὐτάω οὗτος βούλομαι , ἀγαθός . τις γάρ , φημί , ἐξαίρω ὁ γνυσεω ὁ Μονογενώ ἢ ὁ ἅγιος πνεῦμα καταλείπω , εἴπερ αὐτός ὁ οὐσία αὐτός ἔχω ὁ κατάληψις ; καί πάλιν , Δύναμις , φημί , καί σοφία καί τέχνη , οὐ δέ ὁ οὐσία αὐτός ἐνδεικτικός εἰμί ὁ ποίημα , καθάπερ ἀκούω , εἴπερ ἀκούω · καί ὅτι εἰκός ὁ μέν φύσις αὐτός ἀπερίοπτος εἰμί πᾶς , ἐκ δέ ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός πρός αὖος ὁ ἀνάγω ἐγώ , ὁ ἀγαθότης αὐτός καί ὁ σοφία λαμβάνω ὁ αἴσθησις . εἶτα πόθεν , ὗ φιλόσοφος , ἐκ τίνω λύγιον , ἢ διδασκαλικός ὁρμάω ἐξήγησις τε καί λόγος , ὁ τερατώδης οὗτος καί τολμηρός θεολογία ἐκφέρω , ὅτι ἐκ ὁ ὁ ἐνέργεια κατανόησις ἤτοι ὁ κτίσμα , ὡς αὐτός φημί , ἄλλος γάρ οὐ οἶδα πλήν οὗτος ἐνέργεια , μόνος δύναμαι γιγνώσκω ὁ οὐσία ἀπό » Θεός ; ποῖος σύ πονηρός δαίμων μυσταγωγέω . οὗτος ; ὁ οἴομαι καί γάρ , φημί ὁ μέγας Βισλειος , ὁ ἐπί πᾶς Θεός αὐτός ὁ οὐσία ἐξευρίσκω πολύς ὑπερηφανία εἰμί καί φυσίωσις . σχεδόν γάρ καί αὐτός ἀποκρύπτω ὁ μεγαληγορία ὁ εἶπον , ἐπάνω ὁ ἀστήρ τίθημι ὁ θρόνος ἐγώ . καί ὁ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος πρός Εὐνόμιον οὗτος φημί · ὁ μέν Θεός εστικαθα ἑαυτοῦ ὅς τίς ποτέ καί εἰμί πιστεύω · ὀνομάζω δέ παρά ὁ ἐπικαλέω οὐ αὐτός ὁ εἰμί , ἀλ ἐκ ὡς ἐνεργέω περί ὁ ζωή ἐγώ πεπιστιντ . Κία Θεός γάρ αὐτός λέγω , ὁ ἔφορος καί ἐπόπτης καί διορατικός ὁ κρύπτω ἐπινοέω , ὁ δέ θεῖος Χρυσόστομος , ὁ προφήτης , φημί μόνος τίς ὁ οὐσία εἰμί ὁ θεός ἀγνοέω φαίνω , ἀλλά καί περί ὁ σοφία αὐτός πόσος τίς εἰμί , ἀπορέω . καίτοι γε οὐ οὐσία ἀπό ὁ σπο φία , ἀλ ὁ σοφία ἐκ ὁ οὐσία . ὅταν δέ μιὲ οὗτος δύναμαι καταλαμβάνω μετά ἀκρίβεια , πόσος εἄν εἰμί μανία ὁ ὁ οὐσία αὐτός νομίζω δύη ἕπομαι ὁ οἰκέω ὑποβάλλω λογισμός ; ὁ δή καί Γρηγοράς οὗτος μετά ὁ ἀνόμοιος ἐκεῖνος ἄι · Κρυς πάσχω , οὖον ὁ θεολόγος οὗτος μόνος ἀλλά καί προφήτης ἄμη καί ἀπόστολος , μιλέω καί ὁ ἄνω2 περί θεός δύναμις , αὐτός τίθημι