cogPG.PG151 500
καὶ θεολογικούς τε καὶ πφτρικοὺς ἀνατρέπειν λόγους οἷς λέγεις ἐπιχειρεῖς . Εἰ γὰρ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν οὐκ ἂν γένοιτό ποτε σύνθεσις τοῦ κινουμένου διὰ τὴν κίνησιν , οὐδὲ τοῦ ἐπιστήμονος διὰ τὴν ἐπιστήμην , κατὰ τοὺς τῶν ἐμῶν φιλοσόφων καὶ θεολόγων δηλαδὴ λόγους . πῶς ἄν ἡ θεοπρεπὴς δύναμίς τε καὶ κίνησις , ταῦτα καὶ γὰρ ἡ θεία ἐνέργεια , σύνθε . τον , ὡς αὐτὸς φαίης , τὸν παυτοδύναμον Θεὸν ἐργάσαιτο ; Ἀλλ´ Ἀκίνδυνός τε καὶ Γρηγορᾶς , καὶ ἡ κατ´ αὐτὸν ἄγεται συμμορία , ὡς ἐπειδὴ τοῦ ἡλίου ἡ ἀκτὶς , καὶ ἡ συνοῦσα φυσικῶς τῷ πυρὶ θέρμη , ἔτι τε διάνοια τοῦ νοῦ , καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις , ὡς μέρη ταῖς οἰκείαις σύνεστι φύσεσι , εἰ καὶ ἀχωρίστως ἐκείναις σύνεστι , καὶ τῇ φύσει τοῦ Θεοῦ , λοιπὸν ὡς μέρη σύνεστι τὰ αὐτῆς φυσικὰ , καὶ ἐκ πολλῶν τινων , φησί , λοιπὸν , καὶ διαφόρων ἀλλήλοις τε καὶ τῇ φύσει , καθ´ ὑμᾶς ὁ Θεὸς σύγκειται . Καὶ μὴν τούναντίον ἅπαν τῶν ἱερῶν θεολόγων λεγόντων ἠκούσατε , ὅτι οὔτε ὡς οὐσίας , οὔτε ὡς μέρη τῆς οὐσίας λαμβάνουσι τὰ φυσικῶς παρεπόμενα ταύτῃ , ἵνα μὴ μόνον σύνθετον , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομοιομερῶν συγκείμενον κατασκευάσωσι τὸν Θεόν . Ὅλος καὶ γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς οὐσία , φησὶ , καὶ ὅλος ἐνέργεια , καὶ οὐχὶ μέρος μὲν αὐτοῦ ἐστιν οὐσία , μέρος δ´ ἐνέργεια , καθάπερ ὑπέλαβες , ἵνα καὶ μεριστὸς εἴη διὰ ταῦτα καὶ σύνθετος · ἀλλ´ ὥσπερ ὅλος ἐστὶν ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ , καὶ ὅλος ὁ Υιὸς ἐν τῷ Πατρὶ , ὡς δὲ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἄγιον ὅλον ἐν Πατρὶ καὶ Υἱῷ , καὶ ὁ Πατὴρ ἅμα καὶ ὁ Υἱρς ὡσαύτως ἐν τῷ Πνεύματι , κατὰ τὸν τῆς οὐσίας καὶ τῆς δυνάμεως δηλαδὴ λόγον , καὶ τὸ ὁμόθεον · οὕτω καὶ ὅλος ἐστὶν ὁ Θεὸς ἐν τῷ προσλήμματι τῆς σαρκὸς , κατὰ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Υἱοῦ δηλονότι , οὐ κατ´ ἐκεῖνον τὸν τῆς ὁμοουσιότητος λόγον , ἢ γὰρ ἂν καὶ τὸ πρόσλημμα φύσει Θεὸς ἦν , ἀλλ´ ἐνέργεια . φησί , σαρκώσεως , δηλονότι κατὰ τὸν τῆς οἰκονομίας λόγον τὴν σάρκωσιν ἐνεργῶν . Πάρεατί νε μὴν καὶ τοῖς υἱοθετουμένοις καὶ θεουργουμένοις τῷ Πνεύματι ὅλος ὁ ἁπλοῦς τε καὶ ἀμερὴς , τὴν ὑπερφυᾶ καὶ ἀπόῤῥητον ἐν αὐτοῖς ἐνεργῶν θέωσιν , διὰ τὸ ὅλος , φησίν , ὡς ἐνεργῶν ἑκάστῃ τῶν ἐνεργειῶν , καὶ παντὶ παρεῖναι χαρίσματι , εἴτε μείζονι , εἴτε ἥττονι . Εἰ δ´ ὅτι τοῖς κτίσμασιν ὡς μέρη τῆς οὐσίας ἓν εἰσιν αἱ φυσικαὶ δυνάμεις ἐκεῖναι , διὰ τοῦτο νομίζεις αὐτὸς κἀπὶ τοῦ τῆς κτίσεως Δεσπότου ὡς μέρη προσεῖναι τὰ φυσικὰ τούτου τῇ φύσει , καὶ διὰ τοῦτο καὶ σύνθετον φαντάζη κακῶς τὸν μόνον ὑπὲρ πᾶσαν ἁπλότητα , οὐ μᾶλλον ἄν σου καταγελᾷν τῆς ἀνοίας , ἢ τῆς ἀμαθίας τε καὶ τῆς ἀθλιότητος οἰκτείρειν πᾶς τις νοῦν ἔχων δίκαιος εἴη γ´ ἄν ; Μᾶλλον καὶ γὰρ ἀντιστρέψαντες δικαίως ἂν ἡμεῖς εἴποιμεν , ὅτι οὐχ οὕτω τὰ τοῦ Θεοῦ , ἐπειδή γε οὕτω τὰ τῶν κτισμάτων . Καὶ μέρος ἂν εἴποιμι καὶ τοῦτο τῆς θείας εἶναι θεολογίας τὸ κάλλιστον ὁυοῦ καὶ ἐπιδοξότατον τὸ μὴ συμβαίνειν φημὶ τοὺς τῶν κτισμάτων λόγους τοῖς περὶ τοῦ Θεοῦ , ἵνα μὴ καὶ τὸ κτίσμα Θεὸς , ἢ ὸ Θεὸς κτίσμα , τῶν ἀγροικοτέρων ἔστιν οἷς κακῶς νομίζοιτό τε καὶ λέγοιτο · διὰ τοῦτο γεννᾶ Θεὸς ἐκ πῆς οὐσίας Υἱὸν , ἀλλ´ οὐχ ὡς τὰ σώματα · προβάλλει πνεῦμα τοῦ στόματος κατὰ φύσιν , ἀλλ´ οὐχ ὡς ἡμεῖς · Θεὸς γάρ · κτίζει τὴν ὁρωμένην πᾶσαν , καὶ ἀόρατον κτίσιν , ἀλλ´ ἐκ μὴ ὄντων , καὶ λόγω μόνῳ . Ποῦ ποτε τοῦτο κἀν τοῖς γεννητοῖς ἤκουσας ; Τοῦτο δὴ κἀν τοῖς φυσικοῖς τοῦ Θεοῦ σκοπῶν ἀπταίστως καὶ κατὰ θείους θεολογήσεις δηλαδὴ νόμους . Ἔχει φυσικὰς ὁ Θεὸς δυνάμεις καὶ ἐνεργείας , ὰλλ´ οὐχ ὡς τῆς φύσεως μέρη · τῶν κτισμάτων γὰρ τοῦτο καὶ τῆς κάτω συνθέσεως , ἐπεὶ καὶ τῶ ἐνεργεῖν πως πάσχει τὰ κτίσματα . Ὁ δὲ Θεὸς ὑπὲρ παῦτα πάντα · Θεὸς γάρ . Εἰ δ´ ἐρωτᾷς πῶς , ὑπὲρ τὸ πῶς ταῦτά φαμεν · ὅθεν καὶ πολλοὶ , φησί , τὰ τοιαυτα ζητήσαντες , οὔτε τὸ πῶς ἐδυνήθησαν μαθεῖν ,, καὶ τῆς πίστεως ἐξέπεσον . Εἰπέ μοι σὺ πρῶτον , πῶς ἐκ γυναικὸς γεννᾶται Θεός · πῶς ἄνθρωπος ἐκ παρθενικῶν αἱμάτων ἀνδρὸς καὶ σπορᾶς δίχα συνίσταται · πῶς γεννηθεὶς ἐκ παρθένου , παρθένον αὖ καὶ μετὰ τόκον διατηρεῖ τὴν παρθένον . Εἰ δὲ βούλει , τὰ μικρὰ ταῦτα καὶ κάτω , τοὺς τῆς σῆς γεννήσεώς φημι καὶ συμπήξεως λόγους καὶ τροπους , τοὺς περὶ ψυχῆς τε καὶ νοῦ , καὶ τοῦ ταύτης δεσμοῦ πρὸς τὴν ὕλην , καὶ τὸ γεῶδες τουτὶ κοᾶμα , ἵνα τὰ πολλὰ παραλείπω διὰ τὸ μῆκος , καὶ τότε κἀγώ σοι τὸν περὶ τούτων ἀποδώσω λόγον καὶ τὸ πῶς Κσιως ἐρῶ , Εἰ δ´ ἐκείνων , καὶ τῶν ποοσομοίων ἐκείνοις , ἄγνοιαν σαυτῶ προσμαρτυρῶν οὐκαὶσχύνῃ , ὅῶς ἐπὶ τούτοις ἰταμός τις εἶ , καὶ φιλόνεικος πέοα τοῦ μέτρου καὶ καταλήψει τὰ ὑπὲρ κατάλγύιν ὑποβάλλειν ἐπιχειρῶν , καὶ τοὺς λόγους καὶ τὴν διδασκαλίαν κακῶς ὑπερβαίνειν τῶν θεολόγων , μυρίαις καὶ παντοδαπαῖς τισι περιπίπτεις ταῖς ἀτοπίαις · Καὶ γοῦν ἀκούεις τοῦ σοφωτάτου Μαξίμου καὶ πάλιν νῦν μὲν τὸ δυσθεώρητόν τε καὶ ἀκατάληπτον αῶν θείων τουτωνί φημι πραγμάτων καὶ λόγων . νῦν δ´ αὖθις καὶ τὸ ληπτόν σοι καὶ ῥητὸν ἀπὸ μέρους αὐτῶν , δι´ ὀλίγων τινῶν ὡς ἔνι φιλοσοφοῦντος . Εἰ πᾶσα καιὶ γὰρ , φησὶ , θεία κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγον ἐνέργεια τὸν Θεὸν ἀμερῶς ὅλον δι ἑαυτῆς ἐν ἑκάστῳ , καθ´ ὅνπερ τινὰ κέκτηται λόγον ἰδικῶς ὑποσημαίνει , τίς ἀκριβῶς ἐστιν ὁ νοῆσαί τε καὶ εἰπεῖν δυνάμενος , πῶς ἐν πᾶσί τε κοινῶς ὅλος καὶ ἐν ἑκάστω τῶν ὄντων ἰδιαζόντως , ἀμερῶς τε καὶ μεριστῶς ἐστιν ὁ Θεὸς , μήτε ποικίλως συνδιαστελλόμενος τῶν ὄντων οἱς ἔνεστιν , ὡς ἐν ἀπείροις διαφοραῖς , μήτε αὖ συστελλόμενος κατὰ τὴν ἑν´ σ ἰδιάζουσαν ὕπαρξιν , μήτε συστέλλων κατὰ τὴν μίαν πάντων ἑνικὴν ὁλότητα τὰς τῶν ὄντων διαφορὰς , ὰλλὰ πάντα ἐν πᾶσίν ἐστιν ἀληθῶς , ὁ μήποτε τῆς οἰκείας ἀμεροῦς ἁπλότητος ἐξιστάμενος ; Καὶ πάλιν · Ἐπὶ τοῦ Θεοῦ τὸ ὥν , καὶ τὸ ἀγαθὸς , καὶ τὸ Θεὸς , καὶ τὸ δημιουργὸς , καὶ τὸ ὑπερούσιος , καὶ τὸ ἄπειρος , καὶ τὸ ἀθάνατος , καὶ τὰ τοιαῦτα , οὐ λέγομεν οὐσιώδεις διαφορὰς , ἵνα μὴ σύνθετον αὐτὸν ἐκ τούτων δογματίσωμεν , ἀλλὰ προσηγορίας , τινῶν μὲν ἐκφαντικάς τῶν θεωρουμένων περὶ αὐτὸν , οὐδενὸς δὲ τῶν κατὰ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ καὶ φύσν δηλωτικάς . Τινὰ μὲν τρέποντα τῇ θείᾳ φύσει σημαί -
Lemmas: καί θεολογικός τε καί πφτρικα ἀνατρέπω λόγος ὅς λέγω ἐπιχειρέω . εἰμί γάρ ἐπί ὁ αἰσθητής οὐ εἄν γίγνομαι ποτός σύνθεσις ὁ κινέω διά ὁ κίνησις , οὐδέ ὁ ἐπιστήμων διά ὁ ἐπιστήμη , κατά ὁ ὁ ἐμέω φιλόσοφος καί θεολόγος δηλαδή λόγος . πῶς ἄν ὁ θεοπρεπής δύναμις τε καί κίνησις , οὗτος καί γάρ ὁ θεῖος ἐνέργεια , σύνθεος . ὁ , ὡς αὐτός φημί , ὁ παυτοδύναμον θεός ἐργάζομαι ; Ἀλ Ἀκίνδυνος τε καί Γρηγοράς , καί ὁ κατ´ αὐτός ἄγω συμμορία , ὡς ἐπεί ὁ ἥλιος ὁ ἀκτίς , καί ὁ σύνειμι φυσικός ὁ πῦρ θέρμη , ἔτι τε διάνοια ὁ νόος , καί ὁ παραπλήσιος οὗτος , ὡς μέρος ὁ οἰκεῖος σύνειμι φύσις , εἰμί καί ἀχώριστος ἐκεῖνος σύνειμι , καί ὁ φύσις ὁ Θεός , λοιπός ὡς μέρος σύνειμι ὁ αὐτός φυσικός , καί ἐκ πολύς τίνω , φημί , λοιπός , καί διάφορος ἀλλήλων τε καί ὁ φύσις , καθ´ σύ ὁ θεός σύγκειμαι . καί μήv τουναντίον ἅπας ὁ ἱερός θεολόγος λέγω ἀκούω , ὅτι οὔτε ὡς οὐσία , οὔτε ὡς μέρος ὁ οὐσία λαμβάνω ὁ φυσικός παρέπομαι οὗτος , ἵνα μή μόνος συντίθημι , ἀλλά καί ἐκ ἀνομοιομερής σύγκειμαι κατασκευάζω ὁ Θεός . ὅλος καί γάρ εἰμί ὁ θεός οὐσία , φημί , καί ὅλος ἐνέργεια , καί οὐ μέρος μέν αὐτός εἰμί οὐσία , μέρος δδʹ ἐνέργεια , καθάπερ ὑπολαμβάνω , ἵνα καί μεριστός εἰμί διά οὗτος καί σύνθετος · ἀλ ὥσπερ ὅλος εἰμί ὁ πατήρ ἐν ὁ υἱός , καί ὅλος ὁ υἱός ἐν ὁ πατήρ , ὡς δέ καί ὁ πνεῦμα ὁ ἀγάω ὅλος ἐν πατήρ καί υἱός , καί ὁ πατήρ ἅμα καί ὁ Υἱρς ὡσαύτως ἐν ὁ πνεῦμα , κατά ὁ ὁ οὐσία καί ὁ δύναμις δηλαδή λόγος , καί ὁ ὁμοθέω · οὗτος καί ὅλος εἰμί ὁ θεός ἐν ὁ πρόσλημμα ὁ σάρξ , κατά ὁ ὑπόστασις ὁ υἱός δηλονότι , οὖον κατ´ ἐκεῖνος ὁ ὁ ὁμοουσιότης λόγος , ἢ γάρ εἄν καί ὁ πρόσλημμα φύσις θεός εἰμί , ἀλ ἐνέργεια . φημί , σάρκωσις , δηλονότι κατά ὁ ὁ οἰκονομία λόγος ὁ σάρκωσις ἐνεργός . Πάρεατί νε μήv καί ὁ υἱοθετέω καί θεουργέω ὁ πνεῦμα ὅλος ὁ ἁπλόος τε καί ἀμερής , ὁ ὑπερφυής καί ἀπόρρητος ἐν αὐτός ἐνεργός θέω , διά ὁ ὅλος , φημί , ὡς ἐνεργός ἕκαστος ὁ ἐνέργεια , καί πᾶς πάρειμι χάρισμα , εἴτε μείζων , εἴτε κακός . εἰμί δδʹ ὅτι ὁ κτίσμα ὡς μέρος ὁ οὐσία εἷς εἰμί ὁ φυσικός δύναμις ἐκεῖνος , διά οὗτος νομίζω αὐτός ἐπί ὁ ὁ κτίσις δεσπότης ὡς μέρος πρόσειμι ὁ φυσικός οὗτος ὁ φύσις , καί διά οὗτος καί συντίθημι φαντάζω κακῶς ὁ μόνος ὑπέρ πᾶς ἁπλότης , οὖον μᾶλλον ἄν σύ καταγελάω ὁ ἄνοια , ἢ ὁ ἀμαθία τε καί ὁ ἀθλιότης οἰκτίρω πᾶς τις νόος ἔχω δίκαιος εἰμί γγʹ ἄν ; μᾶλλος καί γάρ ἀντιστρέφω δικαίως εἄν ἐγώ εἶπον , ὅτι οὐ οὗτος ὁ ὁ Θεός , ἐπειδή γε οὗτος ὁ ὁ κτίσμα . καί μέρος εἄν εἶπον καί οὗτος ὁ θεῖος εἰμί θεολογία ὁ καλῶς οὖον καί ἐπίδοξος ὁ μή συμβαίνω φημί ὁ ὁ κτίσμα λόγος ὁ περί ὁ Θεός , ἵνα μή καί ὁ κτίσμα θεός , ἢ ο θεός κτίσμα , ὁ ἄγροικος εἰμί ὅς κακῶς νομίζω τε καί λέγω · διά οὗτος γεννάω θεός ἐκ πῆς οὐσία υἱός , ἀλ οὐ ὡς ὁ σῶμα · προβάλλω πνεῦμα ὁ στόμα κατά φύσις , ἀλ οὐ ὡς ἐγώ · θεός γάρ · κτίζω ὁ ὁράω πᾶς , καί ἀόρατος κτίσις , ἀλ ἐκ μή εἰμί , καί λόγος μόνος . πός ποτός οὗτος ἐν ὁ γεννητός ἀκούω ; οὗτος δή ἐν ὁ φυσικός ὁ Θεός σκοπός ἄπταιστος καί κατά θεῖος θεολογώ δηλαδή νόμος . ἔχις φυσικός ὁ θεός δύναμις καί ἐνέργεια , άλλος οὐ ὡς ὁ φύσις μέρος · ὁ κτίσμα γάρ οὗτος καί ὁ κάτω σύνθεσις , ἐπεί καί ὁ ἐνεργέω πως πάσχω ὁ κτίσμα . ὁ δέ θεός ὑπέρ Παῦτα πᾶς · θεός γάρ . εἰμί δδʹ ἐρωτάω πῶς , ὑπέρ ὁ πῶς οὗτος φημί · ὅθεν καί πολύς , φημί , ὁ τοιοῦτος ζητέω , οὔτε ὁ πῶς δύναμαι μανθάνω ,, καί ὁ πίστις ἐκπίπτω . ἐπές ἐγώ σύ πρῶτος , πῶς ἐκ γυνή γεννάω Θεός · πῶς ἄνθρωπος ἐκ παρθενικός αἷμα ἀνήρ καί σπορά δίχα συνίστημι · πῶς γεννάω ἐκ παρθένος , παρθένος αὖος καί μετά τόκος διατηρέω ὁ παρθένος . εἰμί δέ βούλομαι , ὁ μικρός οὗτος καί κάτω , ὁ ὁ σός γέννησις φημί καί σύμπηξις λόγος καί τρόπος , ὁ περί Ψυχή τε καί νόος , καί ὁ οὗτος δεσμός πρός ὁ ὕλη , καί ὁ γεώδης οὗτος κοᾶμα , ἵνα ὁ πολύς παραλείπω διά ὁ μῆκος , καί τότε ἐγώ σύ ὁ περί οὗτος ἀποδίδωμι λόγος καί ὁ πῶς Κσιως εἴρω , εἰμί δδʹ ἐκεῖνος , καί ὁ ποοσομοιον ἐκεῖνος , ἄγνοια σεαυτοῦ προσμαρτυρέω οὐκαὶσχύνῃ , ὅς ἐπί οὗτος ἰταμός τις εἰμί , καί Φιλόνεικος πέος ὁ μέτρον καί καταλαμβάνω ὁ ὑπέρ κατάλγύιν ὑποβάλλω ἐπιχειρέω , καί ὁ λόγος καί ὁ διδασκαλία κακῶς ὑπερβαίνω ὁ θεολόγος , μυρίος καί παντοδαπός τις περιπίπτω ὁ ἀτοπία · καί γοῦν ἀκούω ὁ σοφός Μάξιμος καί πάλιν νῦν μέν ὁ δυσθεώρητος τε καί ἀκατάληπτος ἠϊών θεῖον οὗτος φημί πρᾶγμα καί λόγος . νῦν δδʹ αὖθις καί ὁ ληπτός σύ καί ῥητός ἀπό μέρος αὐτός , δις ὀλίγος τις ὡς ἐν φιλοσοφέω . εἰμί πᾶς καί γάρ , φημί , θεῖος κατά ὁ ἀληθής λόγος ἐνέργεια ὁ θεός ἀμερῶς ὅλος Ζεύς ἑαυτοῦ ἐν ἕκαστος , καθ´ ὅσπερ τις κτάομαι λόγος ἰδικός ὑποσημαίνω , τίς ἀκριβῶς εἰμί ὁ νοέω τε καί εἶπον δύναμαι , πῶς ἐν πᾶς τε κοινῶς ὅλος καί ἐν ἕκαστος ὁ εἰμί ἰδιαζόντως , ἀμερῶς τε καί μεριστός εἰμί ὁ θεός , μήτε ποικίλως συνδιαστέλλω ὁ εἰμί οἱςστις ἔνειμι , ὡς ἐν ἤπειρος διαφορά , μήτε αὖος συστέλλω κατά ὁ ἑν Σ ἰδιάζω ὕπαρξις , μήτε συστέλλω κατά ὁ εἷς πᾶς ἑνικός ὁλότης ὁ ὁ εἰμί διαφορά , ἀλλά πᾶς ἐν πᾶς εἰμί ἀληθής , ὁ μήποτε ὁ οἰκεῖος ἀμερής ἁπλότης ἐξίστημι ; καί πάλιν · ἐπί ὁ Θεός ὁ ἀνά , καί ὁ ἀγαθός , καί ὁ θεός , καί ὁ δημιουργός , καί ὁ ὑπερούσιος , καί ὁ ἤπειρος , καί ὁ ἀθάνατος , καί ὁ τοιοῦτος , οὖον λέγω οὐσιώδης διαφορά , ἵνα μή συντίθημι αὐτός ἐκ οὗτος δογματίζω , ἀλλά προσηγορία , τις μέν ἐκφαντικός ὁ θεωρέω περί αὐτός , οὐδείς δέ ὁ κατά ὁ οὐσία αὐτός καί φύς δηλωτικός . τις μέν τρέπω ὁ θεῖος φύσις σημαι -