cogPG.PG151 472
κατά τε φύσιν , καὶ ἐνέργειαν τὸν αὐτὸν εἶναι δοξάζων , ὅπερ ἐστὶν ὄντως τὸ ἀποστολικόν τε καὶ πατρικὸν φρόνημα , ἀλλὰ καὶ τὴν θείαν ἐνέργειαν ἐπιχειρῶν ἀναιρεῖν κἀντεῦθεν , ὡς διπλόης τε καὶ ουνθέσεως ἐνθεωρουμένης τῷ Θεῷ δῆθεν , εἰ λέγοιμεν κατὰ τοὺς διδασκάλους τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας , καὶ ἐνέργειαν ἔχειν τὸν Θεὸν φυσικὴν , τῆς οὐσίας αὐτοῦ διαφέρουσαν ὁπωσδήποτε , ὃ δὴ καὶ προῖὼν ὁ λόγος αὐτῷ δείξει πλατύτερον . Οὕτως οὐ μόνον εἰς ἄτοπον πάντη καὶ ἀδιανόητον τελευτᾷ τὰ τῆς καινῆς θεολογίας τῷ κενῷ τούτῳ φιλοσόφῳ , ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀσέβειάν τε καὶ ἀθεῖαν ἡ προθυμία φέρει , καὶ οὐδὲ παράδειγμα τῆς ἀτοπίας τε καὶ τῆς συμφορᾶς ἔστιν εὐρεῖν καθαρῶς . Καὶ βλέπε καὶ τὰ ἐξῆς ἐκείνου . Προδέδεικται δὲ , φησὶ , πάντως ἡμῖν , ὡς ἐπὶ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως τὸν αὐτὸν τῇ οὐσίᾳ λόγον εἴτουν ὅρον ἐπιδέχεται ἡ ἐνέργεια . Καὶ αὐτε νέργεια πρὸς τῶν ἁγίων καλεῖται , ὅταν πρὸς τὴν ἐνεργοῦσαν θεότητα τὴν ἀναφοράν ἔχῃ τοὔνομα · ἄλλως δὲ οὐκ ἂν δήπου · δυοῖν γὰρ θάτερον ἕποιτ´ Ἀν ἐξῆς , ἢ κτίσμα εἶναι , ἢ μὴ ὄν . Πρότερον μὲν οὖν τὴν ὑπερούσιον οὐσίαν τοῦ θείου Πνεύματος , αὐτὴν τὴν κοινὴν οὐσίαν τῆς ἁγίας Τριάδος ἐνοικεῖν ἔλεγε τοῖς ἀξίοις , καὶ ἀγιάζειν , καὶ θεουργεῖν αὐτούς · ὅπου δὴ πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὰ Μασαλιανῶν ἠλέγχθη νοσῶν , παρὰ τῆς κατ´ ἐκείνων ἀγίας συνόδου φημί · νῦν δὲ καὶ τοῖς εἰδέναι τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ πάλαι κακῶς εἰποῦσιν ἀνομοίοις ὁρᾶται συναπαχθεὶς κάκιστα , τοὺς περὶ ἀκαταλήπτου πολλοὺς καὶ καλοὺς ἐκείνους λόγους τῶν σεπτῶν θεολόγων παρ´ οὐδὲν θέμενος , ἐν οἷς οὐ ταῖς ἄνω δυνάμεσι μόνον , καὶ αὐταῖς φημι ταῖς πάντων ὑπερκειμέναις τάξεσι Χερουβείμ τε καὶ Σεραφεὶμ καὶ θρόνοις , ἄγνωστόν τε καὶ ἄῤῥητον ἐκείνην φασὶν , ἀλλὰ καὶ τὰ κρίματα καὶ τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ ἀνεξερεύνητα σύν γε τῷ Ἀποστόλῳ λέγουσι καὶ ἀνεξιχνίαστα . Ὁ δὲ Γρηγορᾶς , φεῦ τῆς πλάνης ! φεῦ τῆς καινῆς συμφορᾶς ! οὐ μόνον καταληπτὴν αὐτὴν εἶναι τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ φάσκει , ἀλλὰ καὶ πεπερασμένην , καὶ ὅρῳ περιγεγραμμένην ταύτην φησί . Τὴν γὰρ τοῦ σοφοῦ Βασιλείου ῥῆσιν κακῶς ἐξηγούμενος , ἥν ἐκεῖνος πρὸς Εὐνόμιον γράφων , εἰπεν ἐπὶ τῆς ἀπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως , τὸν αὐτὸν τῇ οὐσίᾳ λέγον ἐπιδέχεται ἡ ἐνέργεια , ἀντὶ τοῦ λόγου τὸν ὅρον ἐνεθυμήθη κάκιστα . Τὸν αὐτὸν καὶ γὰρ , φησί ,, τῇ οὐσίᾳ λόγον εἴτουν ὅρον ἐπιδέχεται ἡ ἐνέργεια . Καὶ ταῦτα τετόλμηκεν ὁ τὴν θείαν ἐνέργειαν ἀρνούμενος Γρηγορᾶς , ἵνα μὴ σύνθεσιν ἐπὶ Θεοῦ καὶ πολυθεῖαν , ὡς αὐτὸς κακῶς οἴεται , κατασκευάσῃ , ὡρισμένην καὶ πεπερασμένην καὶ λόγῳ περιγραπτήν τὴν οὐσίαν εἰπὼν τοῦ Θεοῦ , ὅπερ οὐδέπω καὶ νῦν οὐδεὶς τῶν αἱρετικῶν ἐνεθυμήθη , οὐδὲ γὰρ ἤκουσται πώποτε . Περιγραπτὸν μὲν γὰρ οἱ περὶ τὸν Ὡριγένην εἰπεῖν ἐτόλμησαν τὸν Θεὸν , ἀλλὰ κατὰ τὴν δύναμιν · τὴν οὐσίαν δὲ οὐδαμῶς . Καὶ ἡ μὲν ἀποστολική τε καὶ πατρικὴ θεολογία καὶ πᾶσαν τὴν φυσικὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐνέργειαν τοῦ Θεοῦ ἀόριστον εἶναί Ἀναστάσιος ὁ ἱερὸς σὺν αυτῳ φθάσαντες εἶπον ἤδη Τοῦ δὲ λόγου προῖόντος ἡμῖν αὖθις , καὶ δι´ ἐτέρων θεολόγων ὡσαύτως τοῦτ´ αὐτὸ δείξομεν . Ὁ δὲ Γρηγορᾶς αὐτήν φησι τὴν οὐσίαν ὁρίζεσθαι τοῦ Θεοῦ , οὐκ οἷδα παρὰ τίνος πονηροῦ δαίμονος διδαχθεὶς , καίτοι γε ἡ τοῦ Πνεύματος ἱερὰ θεολογία τὴν τῆς Τριάδος ὑπερφυὰ γνῶσιν αὐτῇ μόνῃ δίδωσι τῇ μακαρίᾳ Τριάδι , καὶ μόνα , φησὶ , γινώσκουσιν ἑαυτάτέ καὶ ἄλληλα τὰ θεαρχικὰ πρόσωπα . Τὰ τοῦ Θεοῦ γὰρ , φησὶ , οὐδεὶς οἶδεν , εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ . Καὶ τὸ Πνεῦμα πάντα , φησὶν , ἐρευνᾷ , καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ . Καὶ ὁ Χριστὸς αὖθις , Καθὼς γινώσκει με ὁ Πατὴρ , κἀγὼ γινώσκω τὸν Πατέρα · καὶ , Οὐδεὶς γινώσκει τίς ἐστιν ὁ Υἱὸς , εἰ μὴ ὁ Πατὴρ , οὐδὲ τὸν Πατέρα γινώσκει τις εἰ μὴ ὁ Υἱός . Διὸ καὶ πρὸς τὸν Φίλιππον εἰπόντα , Κύριε . δεῖξαν ἡμῖ - τ´λν πτερὰ , καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν , Ὁ ἑωρακὼς ἐμέ , φησὶν , ἑώρακε τὸν Πατέρα . Καὶ πῶς σὺ λέγεις , Δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα ; Ὅπερ ὁ θεῖος ἀναπτύσσων Χρυσόστομος ὡς καὶ ἡμῖν ἤδη φθάσας ὁ λόγος ὑπέδειξεν , ἴωμεν , φησὶ , τί ὁ Φίλιππος ζητεῖ μαθεῖν . Αὐτὸ τί ποτέ ἐστιν ὁ Θεὸς , αὐτὴν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ . Διὸ καὶ οὐκ ἄλλος τίς ἐστιν ὅρος Θεοῦ , φιλόσοφε , εἰ μὴ ὁ τοῦ Πατρὸς ὅρος καὶ Λόγος κατὰ τὴν θεολόγον σωνὴν , ἡ ἐνυπόστατος καὶ ζῶσα σοφία καὶ δύναμις , ἡ ἀπαράλλακτος εἰκὼν , ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ . Εἰ δὲ λέγοις , Τί οὖν ἐστιν ὅπερ ὁ θεοφόρος φησὶ Βασίλειος , ὅτι τὸν αὐτὸν ἐπιδέχεται τῇ οὐσία λόγον ἡ ἐνέργεια ; οὐ πρὸς ἀνάγκης ἡμῖν ἐστι τὸ τὰς σὰς ἀπορίας λύειν καὶ τὰς ἐνστάσεις . Οὐδὲ γὰρ ὡς μαθησόμενος ἧκες παρὰ τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν , ἦ γὰρ ἂν καὶ ἐμάνθανες οὕτως ἥκων . Νῦν δὲ τὴν τάξιν κακῶς ἀντιστρέψας , καὶ ἀντὶ μαθητοῦ διδάσκαλον καὶ θεολόγον σαυτὸν χειροτονήσας αὐτὸς , μᾶλλον δὲ τῶν κοινῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας καὶ θεολόγων ἄτοπον ὑβριστὴν καὶ συκοφάντην , οὐδὲ τούτου γε τυγχάνειν δίκαιος ἂν εἴης . Ἡμῖν δ´ ἀρκέαει τοῦτ´ αὐτὸ μόνον τοτήμερον εἶναι , τὸ μὴ μόνον συκοφαντοῦντα καὶ ψευδόμενον , ἀλλὰ καὶ βλασφημοῦντά σε καὶ παρανομοῦντα καὶ περὶ αὐτὰ τὰ θειότατά τε καὶ ὑψηλότατα φανερῶς ἐξεληλέγχθαι κἀνταῦθα . Σοῦ μὲν οὖν εἵνεκα καὶ τοῦ κατὰ σὲ πράγματος οὐδαμῶς , τῶν δέ γε λοιπῶν χάριν τὸν θεολογικὸν ἀναπτύξωμεν λόγον . Καὶ τὸν σκοπὸν καὶ ἡμεῖς καθόσον οἷόν τε μετὰ μικρὸν , νῦν δ´ ἐκεῖνο πρότερον ἐξετάσωμεν . Ἐπὶ τῆς ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως τὸν αὐτὸν τῇ οὐσίᾳ λόγον ἐπιδέχεσθαι τὴν ἐνέργειαν ἐνταῦθά φησιν ὁ μέγας Βασλειος . Οὖ δὴ καὶ μὴ καλῶς μηδὲ κατὰ τὸν τοῦ διδασκάλου σκοπὸν Γρηγορᾶς ἀκούσας , ταυτόν τι καὶ ἀδιάφορον , καὶ ἓν κατὰ πάντα τὴν θείαν οὐσίαν καὶ τὴν ἐνέργειαν ἐνόμισιν εἶναι · μᾶλλον δὲ αὐτὴν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο λέγεσθαι . Πρῶτον μὲν οὖν οὐ ψευδὴς μόνον ὁ λόγος , καὶ παντὸς θεολογικοῦ σκοποῦ τε καὶ λόγου μακρὰν , ἀλλὰ καὶ ἄτοπός τις καὶ ἀμαθὴς , καὶ γλώττης Ἑλληνικῆς πόῤῥω . Τὰ γὰρ τὸν αὐτὸν ἐπιδεχόμενα λόχιστον
Lemmas: κατά τε φύσις , καί ἐνέργεια ὁ αὐτός εἰμί δοξάζω , ὅσπερ εἰμί εἰμί ὁ ἀποστολικός τε καί πατρικός φρόνημα , ἀλλά καί ὁ θεῖος ἐνέργεια ἐπιχειρέω ἀναιρέω ἐντεῦθεν , ὡς διπλόος τε καί ουνθέσεως ἐνθεωρέω ὁ Θεός δῆθεν , εἰμί λέγω κατά ὁ διδάσκαλος ὁ Χριστός ἐκκλησία , καί ἐνέργεια ἔχω ὁ θεός φυσικός , ὁ οὐσία αὐτός διαφέρω ὅπως , ὅς δή καί προῖων ὁ λόγος αὐτός δείκνυμι πλατύς . οὕτως οὖον μόνος εἰς ἄτοπος πάντῃ καί ἀδιανόητος τελευτάω ὁ ὁ καινός θεολογία ὁ κενός οὗτος φιλόσοφος , ἀλλά καί πρός ἀσέβεια τε καί ἀθεΐα ὁ προθυμία φέρω , καί οὐδέ παράδειγμα ὁ ἀτοπία τε καί ὁ συμφορά εἰμί εὑρίσκω καθαρός . καί βλέπω καί ὁ ἑξῆς ἐκεῖνος . προδείκνυμι δέ , φημί , πάντως ἐγώ , ὡς ἐπί ὁ ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις ὁ αὐτός ὁ οὐσία λόγος εἴτουν ὅρος ἐπιδέχομαι ὁ ἐνέργεια . καί αὖτε νέργεια πρός ὁ ἅγιος καλέω , ὅταν πρός ὁ ἐνεργέω θεότης ὁ ἀναφορά ἔχω ὄνομα · ἄλλως δέ οὐ εἄν δήπου · δύο γάρ ἕτερος ἕπω εἰς ἑξῆς , ἢ κτίσμα εἰμί , ἢ μή εἰμί . Πρότερος μέν οὖν ὁ ὑπερούσιος οὐσία ὁ θεῖον πνεῦμα , αὐτός ὁ κοινός οὐσία ὁ ἅγιος Τριάς ἐνοικέω λέγω ὁ ἄξιος , καί ἁγίζω , καί θεουργέω αὐτός · ὅπου δή πρός ὁ ἄλλος καί ὁ Μασαλιανός ἐλέγχω νοσέω , παρά ὁ κατ´ ἐκεῖνος Ἀγίας σύνοδος φημί · νῦν δέ καί ὁ οἶδα ὁ οὐσία ὁ Θεός πάλαι κακῶς εἶπον ἀνόμοιος ὁράω συναπάγω κακός , ὁ περί ἀκατάληπτος πολύς καί καλός ἐκεῖνος λόγος ὁ σεπτός θεολόγος παρ´ οὐδείς τίθημι , ἐν ὅς οὖον ὁ ἄνω δύναμις μόνος , καί αὐτός φημί ὁ πᾶς ὑπέρκειμαι τάξις χερουβίν τε καί Σεραφείμ καί θρόνος , ἄγνωστος τε καί ἄρρητος ἐκεῖνος φημί , ἀλλά καί ὁ κρίμα καί ὁ ὁδός αὐτός ἀνεξερεύνητος σῦς γε ὁ ἀπόστολος λέγω καί ἀνεξιχνίαστος . ὁ δέ Γρηγοράς , φεῦ ὁ πλάνης ! φεῦ ὁ καινός συμφορά ! οὖον μόνος καταληπτός αὐτός εἰμί ὁ οὐσία ὁ Θεός φάσκω , ἀλλά καί περαίνω , καί ὅρος περιγράφω οὗτος φημί . ὁ γάρ ὁ σοφός Βασίλειος ῥῆσις κακῶς ἐξηγέομαι , ὅς ἐκεῖνος πρός Εὐνόμιον γράφω , εἶπον ἐπί ὁ ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις , ὁ αὐτός ὁ οὐσία λέγω ἐπιδέχομαι ὁ ἐνέργεια , ἀντί ὁ λόγος ὁ ὅρος ἐνθυμέομαι κακός . ὁ αὐτός καί γάρ , φημί ,, ὁ οὐσία λόγος εἴτουν ὅρος ἐπιδέχομαι ὁ ἐνέργεια . καί οὗτος τολμάω ὁ ὁ θεῖος ἐνέργεια ἀρνέομαι Γρηγοράς , ἵνα μή σύνθεσις ἐπί Θεός καί πολυθεΐα , ὡς αὐτός κακῶς οἴομαι , κατασκευάζω , ὁρίζω καί περαίνω καί λόγος περιγράφω ὁ οὐσία εἶπον ὁ Θεός , ὅσπερ οὐδέπω καί νῦν οὐδείς ὁ αἱρετικός ἐνθυμέομαι , οὐδέ γάρ ἀκούω πώποτε . Περιγραπτός μέν γάρ ὁ περί ὁ Ὠριγένης εἶπον τολμάω ὁ θεός , ἀλλά κατά ὁ δύναμις · ὁ οὐσία δέ οὐδαμῶς . καί ὁ μέν ἀποστολικός τε καί πατρικός θεολογία καί πᾶς ὁ φυσικός δύναμις καί ὁ ἐνέργεια ὁ Θεός ἀόριστος εἰμί Ἀναστάσιος ὁ ἱερός σύν αὐτός φθάνω εἶπον ἤδη ὁ δέ λόγος προῖω ἐγώ αὖθις , καί δις ἕτερος θεολόγος ὡσαύτως τοῦτος αὐτός δείκνυμι . ὁ δέ Γρηγοράς αὐτός φημί ὁ οὐσία ὁρίζω ὁ Θεός , οὐ οἶδα παρά τίς πονηρός δαίμων διδάσκω , καίτοι γε ὁ ὁ πνεῦμα ἱερόv θεολογία ὁ ὁ Τριάς ὑπερφυής γνῶσις αὐτός μόνος δίδωμι ὁ μακάριος Τριάς , καί μόνος , φημί , γιγνώσκω ἑαυτός καί ἀλλήλων ὁ θεαρχικός πρόσωπον . ὁ ὁ Θεός γάρ , φημί , οὐδείς οἶδα , εἰμί μή ὁ πνεῦμα ὁ Θεός . καί ὁ πνεῦμα πᾶς , φημί , ἐρευνάω , καί ὁ βάθος ὁ Θεός . καί ὁ Χριστός αὖθις , καθώς γιγνώσκω ἐγώ ὁ πατήρ , ἐγώ γιγνώσκω ὁ πατήρ · καί , οὐδείς γιγνώσκω τίς εἰμί ὁ υἱός , εἰμί μή ὁ πατήρ , οὐδέ ὁ πατήρ γιγνώσκω τις εἰμί μή ὁ υἱός . Διὸ καί πρός ὁ Φίλιππος εἶπον , κύριος . δείκνυμι ἠμί - τ´λν πτερόν , καί ἀρκέω ἐγώ , ὁ ὁράω ἐγώ , φημί , ὁράω ὁ πατήρ . καί πῶς σύ λέγω , δείκνυμι ἐγώ ὁ πατήρ ; ὅπερ ὁ θεῖος ἀναπτύσσω Χρυσόστομος ὡς καί ἐγώ ἤδη φθάνω ὁ λόγος ὑποδείκνυμι , ἔρχομαι , φημί , τίς ὁ Φίλιππος ζητέω μανθάνω . αὐτός τίς ποτός εἰμί ὁ θεός , αὐτός ὁ οὐσία ὁ Θεός . Διὸ καί οὐ ἄλλος τίς εἰμί ὅρος Θεός , φιλόσοφος , εἰμί μή ὁ ὁ πατήρ ὅρος καί Λόγος κατά ὁ θεολόγος σωνὴν , ὁ ἐνυπόστατος καί ζῶ σοφία καί δύναμις , ὁ ἀπαράλλακτος εἰκών , ὁ μονογενής υἱός ὁ Θεός . εἰμί δέ λέγω , τις οὖν εἰμί ὅσπερ ὁ θεοφόρος φημί Βασίλειος , ὅτι ὁ αὐτός ἐπιδέχομαι ὁ οὐσία λόγος ὁ ἐνέργεια ; οὖον πρός ἀνάγκη ἐγώ εἰμί ὁ ὁ σός ἀπορία λύω καί ὁ ἔνστασις . οὐδέ γάρ ὡς μανθάνω ἥκω παρά ὁ Χριστός ἐκκλησία , εἰμί γάρ εἄν καί μανθάνω οὕτως ἥκω . νῦν δέ ὁ τάξις κακῶς ἀντιστρέφω , καί ἀντί μαθητής διδάσκαλος καί θεολόγος σαυτοῦ χειροτονέω αὐτός , μᾶλλον δέ ὁ κοινός διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία καί θεολόγος ἄτοπος ὑβριστής καί συκοφάντης , οὐδέ οὗτος γε τυγχάνω δίκαιος εἄν εἰμί . ἡμῖν δδʹ ἀρκέω τοῦτος αὐτός μόνος τοσημερον εἰμί , ὁ μή μόνος συκοφαντέω καί ψεύδω , ἀλλά καί βλασφημέω σύ καί παρανομέω καί περί αὐτός ὁ θεῖος τε καί ὑψηλός φανερῶς ἐξελέγχω ἐνταῦθα . σός μέν οὖν ἕνεκα καί ὁ κατά σύ πρᾶγμα οὐδαμῶς , ὁ δέ γε λοιπός χάρις ὁ θεολογικός ἀναπτύσσω λόγος . καί ὁ σκοπός καί ἐγώ καθόσον οἷος τε μετά μικρός , νῦν δδʹ ἐκεῖνος πρότερος ἐξετάζω . ἐπί ὁ ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις ὁ αὐτός ὁ οὐσία λόγος ἐπιδέχομαι ὁ ἐνέργεια ἐνταῦθα φημί ὁ μέγας Βασλειος . οὖον δή καί μή καλῶς μηδέ κατά ὁ ὁ διδάσκαλος σκοπός Γρηγοράς ἀκούω , αὐτός τίς καί ἀδιάφορος , καί εἷς κατά πᾶς ὁ θεῖος οὐσία καί ὁ ἐνέργεια νόμισις εἰμί · μᾶλλον δέ αὐτός ὁ οὐσία ὁ Θεός καί οὗτος ἐκεῖνος λέγω . Πρῶτος μέν οὖν οὖον ψευδής μόνος ὁ λόγος , καί πᾶς θεολογικός σκοπός τε καί λόγος μακράν , ἀλλά καί ἄτοπος τις καί ἀμαθής , καί γλῶσσα Ἑλληνικός πόρρω . ὁ γάρ ὁ αὐτός ἐπιδέχομαι λοχίζω