cogPG.PG151 446
ἐνεργείας ταύτας , ἀλλ´ οὑ κατ´ οὐσίαν ὁ Θεὸς ὁρᾶται . Ὅι δὲ ἄλλο ἡ θεία οὐσία , καὶ ἕτερον ἡ ἐνέργεια , φανερώτερον δεικνὺς ὁ αὐτὸς , ὃ δὴ καὶ ὁ συνοδικὸς τόμος ἤδη φθάσας ὑπέδειξεν , οὕτω φησὶν ἐν τοῖς αὐτοῖς Θησαυροῖς · Τὸ μὲν ποιεῖν ἐνεργείας ἐστὶ , φύσεως δὲ τὸ γεννᾷν . Φύσις δὲ καὶ ἐνέργεια οὐ ταυτό . Οὐκ ἄρα τῳ γεννᾷν τὸ ποιεῖν ταυτὸν ἔσται . Τούτῳ καὶ ὁ Δαμασκηνὸς θεῖος Ἰωάννης ἑπόμενος ἄλλο τὴν ἐνέργειαν εἶναι καὶ ἄλλο τὴν θείαν φύσιν ἐθεολόγησεν , οὕτως εἰπών · Δύο τὰς ἐνεργείας φαμὲν ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ . Εἶχε γὰρ ὡς Θεὸς καὶ τῷ Πατρὶ ὁμοούσιος τὴν θείαν ἐνέργειαν , καὶ ὡς ἄνθρωπος γενόμενος καὶ ἡμῖν ὁμοούσιος τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν ἐνέργειαν . Ἰστέον δέ , ὡς ἄλλο ἐστὶν ἐνέργεια , καὶ ἄλλο ἐνεργητικὸν , καὶ ἄλλο ἐνέργημα . Ἐνέργεια μὲν οὖν ἐστιν ἡ δραστικὴ καὶ οὐσιώδης τῆς φύσεως κίνησις · ἐνεργητικὸν δὲ ἡ φύσις , ἐξ ἧς ἡ ἐνέργεια πρόεισιν · ἐνέργημα δὲ τὸ τῆς ἐνεργείας ἀποτέλεσμα . Καὶ πάλιν · ἕτερον ἐστι θέλησις , καὶ ἕτερον τὸ θελητικόν . Θέλησις μὲν γὰρ ἡ τοῦ θέλειν δύναμις · θολητικὸν δὲ τὸ τὴν θέλησιν ἔχον . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Εἰ πᾶσα ἐνέργεια φύσεως οὐσιώδης ὁρίζεται κίνησις , ποῦ φύσιν τις οἶδεν ἀκίνητον ἢ παντελῶς ἀνενέργητον , ἢ ἐνέργειαν εὔρηκεν οὐ φυσικῆς δυνάμεως ὑπάρχουσαν κίνησιν ; Καὶ αὖθις · Ἑπὶ Πατρὸς , καὶ Υἱοῦ , καὶ ἀγίου Πνεύματος , ἐκ τῆς ταυτὸτητος τῆς ἐνεργείασς καὶ τοῦ θελήματος τὴν ταυτότητα τῆς φύσεως ἐπιγινώσκομεν . Καὶ πάλιν · Ὧν ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια ἡ αὐτὴ , τούτων καὶ ἡ οὐσία ἡ αὐτή · ὧν δὲ διάφορος ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐνέργεια , τούτων καὶ ἡ οὐσία διάφορος . Καὶ αὖθις · Φυσικὰ δέ φαμεν τὰ θελήματα καὶ τὰς ἐνεργείας , λέγω αὐτὴν τὴν θελητικὴν καὶ ἐνεργητικὴν δύναμιν , καθ´ ᾔν θέλουσι , καὶ ἐνεργοῦσι τὰ θέλοντα καὶ ἐνεργοῦντα . Καιρὸς δ´ ἂν εἴη λοιπὸν καὶ τὸν μέγαν ἀγωνιστήν τε καὶ ὁμολογητὴν τῆς εὐσεβείας ταυτησὶ καὶ θεολογίας , Μάξιμόν φημι τὸν σοφὸν , παρελθεῖν καὶ αὖθις τῷ λόγῳ , καὶ ὥσπερ ἐπισφραγίσαι τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις τὰ τοῖς θεολόγοις ἤδη ῥηθέντα Πατράσι καὶ διδασκάλοις , ἵν´ ἅπεραῖμασιν ὑπέγραψε πρότερον , καὶ νῦν ὥσπερ ὑπογράψῃ τοῖς γράμμασι , μᾶλλον δὲ καὶ τότε , καὶ νῦν , καὶ αἵμασιν ἰδίοις ὡσαύτως , καὶ γράμμασι . Φησὶ τοιγαροῦν ὁ μέγας , ἐπὶ σεκρέτου διαλεγόμενος · Πάντως ἀνάγκη ἐπὶ Χριστοῦ θελήσεις λέγεσθαι καὶ ἐνεργείας , καὶ πᾶσα ἀνάγκη · οὐδὲν γὰρ τῶν ὄντων χωρὶς ἐνεργείας φυσικῆς ὑφέστηκεν · οἱ γὰρ ὅγιοι Πατέρες φανερῶς λέγουσι μήτε εἶναι , μήτε γινώσκεσθαι χωρὶς τῆς οὐσιώδους αὐτῆς ἐνεργείας τὴν οἰανδήτινα φύσιν . Καὶ πάλιν · Καταλλήλως ταῖς ἑαυτοῦ φύσεσιν ὁ Χριστὸς , ἤγουν ὡς ἑκάστη πέφυκεν , ἤθελέ τε καὶ ἐνήργει . Δύο δὲ αἱ φύσεις αὐτοῦ · δύο οὖν πάντως καὶ τὰ φυσικὰ θελήματα , καὶ αἱ τούτων ἰσάριθμοι καὶ οὐσιώδεις ἐνέργειαι . Ἐν δὲ τῳ περὶ ἀγάπης κεφαλαιώδει λόγῳ τοιάδε περὶ τῶν ἰδ ωμάτων τῆς θείας φύσεως καὶ τῶν ἐνεργειῶν τούτων φησίν . Οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ , φησί , τὸν Θεὐν γινώσνομεν , ἀλλ´ ἐκ τῆς μεγαλουργίας καὶ προνοίας τῶν ὄντων . Λιὰ τούτων γὰρ ὡς δι´ ἐσόπτρων τὴν ἄπειρον ἀγαθότητα , καὶ σοφίαν , καὶ δύναμιν κατανοοῦμεν . Καὶ πάλιν · Ἐν τῷ Θεῷ γενόμενος ὁ νοῦς , τοὺς περὶ τῆς οὐσίας αὐτοῦ πρῶτον λόγους ζητεῖ μὲν ὑπὸ τοῦ πόθου φλεγόμενος , οὐκ ἐκ τῶν κατ´ αὐτὸν δὲ τὴν παραμυθίαν εὑρίσκει . Ἀμήχανον γὰρ τοῦτο καὶ ἀνένδεκτον πάσῃ γεννητῇ φύσει ἐξ ἴσου . Ἐκ δὲ τῶν περὶ αὐτὸν παραμυθεῖται , λέγω δὴ τῶν περὶ ἀἵδιότητος , ἀπειΚρίας τε καὶ ἀοριστίας , ἀγαθότητός τε καὶ σοφίας , καὶ δυνάμεως δημιουργικῆς τε καὶ προνοητικῆς καὶ κριτικῆς τῶν ὄντων . Καὶ τοῦτο πάντη καταληπτὸν αὐτοῦ μόνον , ἡ ἀπειρία . Καὶ αὖθις · Θεολογεῖν μέλλων , μὴ τοὺς κατ´ αὐτὸν ζητήσῃς λόγους · οὐ μὴ γὰρ εὔρῃ ἀνθρώπινος νοῦς · ἀλλ´ οὐδὲ ἄλλου τινὸς τῶν μετὰ Θεὸν , ἀλλὰ τοὺς περὶ αὐτὸν ὡς οἷόν τε διασκόπει · οἷον τοὺς περὶ ἀἵδιότητος , ἀπειρίας τε καὶ ἀοριστίας , ἀγαθότητόν τε καὶ σοφίας , καὶ δυνάμεως δημιουργικῆς τε καὶ προνοητικῆς , καὶ κριτικῆς τῶν ὄντων · οὕτος γὰρ ἐν ἀνθρώποις μέγας θεολόγος , ὁ τούτων τοὺς λόγους κἂν ποσῶς ἐξευρίσκων . Ταῦτα καὶ τὰ τῶν σοφῶν διδασκάλων , καὶ θεολόγων , ὅσον ἀπὸ μέρους φημὶ δεῖξαι τό γε νῦν εἶναι , οὔτω διὰ πάντων κατάλληλα , καὶ συνῳδὰ τοῖς τε λογίοις αὐτοις , καὶ δὴ καὶ ταῖς κοιναῖς τῶν ἁγίων συνόδοις . ἅπερ εἰ Γρηγορᾶς σὺν τοῖς αὐτοῦ μυσταγωγοῖς ἀξίως ἐσκόπει , καὶ μὴ τὰς ἑαυτοῦ , ἀλλὰ τὰ Χριστοῦ καὶ τῆς κατ´ αὐτὸν ἱερᾶς θεολογίας ἐζήτει τε καὶ προὐτίθε , οὐκ ἂν εἰρωνικῶς τε καὶ γελοίως ἠρώτα , Πώς ἡ θεία ἐνέργεια ἐν τῆς θείας οὐσίας ; ἔγνω γὰρ ἂν καλῶς παρ´ ἐκείνων τῶν διδασκάλων , ὅτι ὡς φυσικὸν ἐκ τῆς φύσεως , ὥσπερ δὴ καὶ τὸ φῶς ἐκ τοῦ πυρὸς , καὶ ἡ ἀκτὶς ἐκ τοῦ ἡλίου , ὡς τὸ πηγαζόμενον ἐκ τοῦ πηγάζοντος , ὡς ἡ ἐπιστὴμη ἐκ τοῦ ἔχοντος αὐτὴν , καὶ τῷ μανθάνοντι μεταδιδομένη , καὶ παρὰ τῷ διδάσκοντι ἀμείωτος μένουσα , ὡς ἡ δύναμις ἐκ τοῦ δυνατοῦ , ὡς ἡ κίνησις ἐκ τοῦ κινοῦντος , ὡς τὸ ὁρᾶν ἐκ τοῦ ὀφθαλμοῦ , ὡς διάνοια ἐκ τοῦ νοῦ , καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις κατὰ τοὺς θεολόγους Πατέρας . Τούτων γὰρ ἕκαστον καὶ διακεκριμένον ἐπινοίᾳ ἐστὶν ἐκείνου τοῦ ἐξ οὗ ἐστι , καὶ ἡνωμένον ἀμερίστως κατὰ τὸ ὑποκείμενον , ὥσπερ ἠκούσαμεν . Ἔν μὲν δὴ καὶ πρῶτον διακρίσεως εἶδος ὁ τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱερᾶς συνόδου τόμος φησί , τῆς θείας οὐσίας δηλονότι πρὸς τὴν θείαν ἐνέργειαν τὸ κατὰ τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ . Διακρίνονται δὲ ἀλλήλων καὶ τούτοις . Ἡ μὲν θεία ἐνέργεια μετέχεται , ἡ δὲ θεία οὐσα οὐδαμῶς . Ἰ ἐνέργεια μερίζεται ἀμερίστως , ἡ δὲ οὐσία οὐδοπωσοῦν . Ἰ ἐνέργεια ὀνομάζεται , ἡ δὲοὐσία ἀνώνυμος . Ἡ ἐνέργεια νοεῖταί πως , ἐκ τῶν κτισμάτων δηλονότι · ἥ γε μὴν οὐσία καθάπαξ ἀπερινόητος . Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τόμος · ἡμεῖς δέ σοι καὶ τὰ λοιπὰ νῦν ἐφεξῆς τῷ λόγῳ προσθήσομεν , ὅσα δηλαδὴ τῇ ἑαυτοῦ συντομίᾳ χρώμενος ἐκεῖνος παρέλιπε Διαφέρει τοιγαροῦν ἡ θεία ἐνέργεια τῆς θείας οὐσίας · ἐπειδὴ ἡ μὲν οὐσία ἁπλῆ ἐστι μόνον , ἡ δὲ ἐνέργεια καὶ ἁπλῆ καὶ ποικίλη · ἁπλῆ μὲν καθ´ ἑαντὴν δηλονότι , ποικίλη δὲ πρὸς τὰς τῶν μετεχόντων
Lemmas: ἐνέργεια οὗτος , ἀλ ὅς κατ´ οὐσία ὁ θεός ὁράω . ὅς δέ ἄλλος ὁ θεῖος οὐσία , καί ἕτερος ὁ ἐνέργεια , φανερός δείκνυμι ὁ αὐτός , ὅς δή καί ὁ συνοδικός τόμος ἤδη φθάνω ὑποδείκνυμι , οὗτος φημί ἐν ὁ αὐτός θησαυρός · ὁ μέν ποιέω ἐνέργεια εἰμί , φύσις δέ ὁ γεννάω . Φύσις δέ καί ἐνέργεια οὖον αὐτός . οὐ ἄρα ὁ γεννάω ὁ ποιέω τατός εἰμί . οὗτος καί ὁ Δαμασκηνός θεῖος Ἰωάννης ἕπω ἄλλος ὁ ἐνέργεια εἰμί καί ἄλλος ὁ θεῖος φύσις θεολογέω , οὕτως εἶπον · δύο ὁ ἐνέργεια φημί ἐπί ὁ κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός . ἔχω γάρ ὡς θεός καί ὁ πατήρ ὁμοούσιος ὁ θεῖος ἐνέργεια , καί ὡς ἄνθρωπος γίγνομαι καί ἐγώ ὁμοούσιος ὁ ἀνθρώπινος φύσις ὁ ἐνέργεια . ἰστέον δέ , ὡς ἄλλος εἰμί ἐνέργεια , καί ἄλλος ἐνεργητικός , καί ἄλλος ἐνέργημα . ἐνέργεια μέν οὖν εἰμί ὁ δραστικός καί οὐσιώδης ὁ φύσις κίνησις · ἐνεργητικός δέ ὁ φύσις , ἐκ ὅς ὁ ἐνέργεια πρόειμι · ἐνέργημα δέ ὁ ὁ ἐνέργεια ἀποτέλεσμα . καί πάλιν · ἕτερος εἰμί θέλησις , καί ἕτερος ὁ θελητικός . θέλησις μέν γάρ ὁ ὁ ἐθέλω δύναμις · θολητικὸν δέ ὁ ὁ θέλησις ἔχω . καί πάλιν ὁ αὐτός · εἰμί πᾶς ἐνέργεια φύσις οὐσιώδης ὁρίζω κίνησις , ποῦ φύσις τις οἶδα ἀκίνητος ἢ παντελῶς ἀνενέργητος , ἢ ἐνέργεια εὑρίσκω οὖον φυσικός δύναμις ὑπάρχω κίνησις ; καί αὖθις · ἐπί πατήρ , καί υἱός , καί ἅγιος πνεῦμα , ἐκ ὁ ταυτότης ὁ ἐνεργέω καί ὁ θέλημα ὁ ταυτότης ὁ φύσις ἐπιγιγνώσκω . καί πάλιν · ὅς ὁ θέλησις καί ὁ ἐνέργεια ὁ αὐτός , οὗτος καί ὁ οὐσία ὁ αὐτός · ὅς δέ διάφορος ὁ θέλησις καί ὁ ἐνέργεια , οὗτος καί ὁ οὐσία διάφορος . καί αὖθις · φυσικός δέ φημί ὁ θέλημα καί ὁ ἐνέργεια , λέγω αὐτός ὁ θελητικός καί ἐνεργητικός δύναμις , καθ´ ᾔν ἐθέλω , καί ἐνεργέω ὁ ἐθέλω καί ἐνεργέω . Καιρός δδʹ εἄν εἰμί λοιπός καί ὁ μέγας ἀγωνιστής τε καί ὁμολογητής ὁ εὐσέβεια οὗτος καί θεολογία , Μάξιμος φημί ὁ σοφός , παρέρχομαι καί αὖθις ὁ λόγος , καί ὥσπερ ἐπισφραγίζω ὁ ἑαυτοῦ λόγος ὁ ὁ θεολόγος ἤδη εἴρω πατήρ καί διδάσκαλος , ὅς ἅπεραῖμασιν ὑπογράφω πρότερος , καί νῦν ὥσπερ ὑπογράφω ὁ γράμμα , μᾶλλον δέ καί τότε , καί νῦν , καί αἷμα ἴδιος ὡσαύτως , καί γράμμα . φημί τοιγάρ ὁ μέγας , ἐπί Σεκρέτος διαλέγω · πάντως ἀνάγκη ἐπί Χριστός ἐθέλω λέγω καί ἐνέργεια , καί πᾶς ἀνάγκη · οὐδείς γάρ ὁ εἰμί Χωρὶς ἐνέργεια φυσικός ὑφίστημι · ὁ γάρ ὅσιος πατήρ φανερῶς λέγω μήτε εἰμί , μήτε γιγνώσκω Χωρὶς ὁ οὐσιώδης αὐτός ἐνέργεια ὁ οἰανδήτινα φύσις . καί πάλιν · κατάλληλος ὁ ἑαυτοῦ φύσις ὁ Χριστός , ἤγουν ὡς ἕκαστος φύω , ἐθέλω τε καί ἐνεργέω . δύο δέ ὁ φύσις αὐτός · δύο οὖν πάντως καί ὁ φυσικός θέλημα , καί ὁ οὗτος ἰσάριθμος καί οὐσιώδης ἐνέργεια . ἐν δέ ὁ περί ἀγάπη κεφαλαιώδης λόγος τοιόσδε περί ὁ ἰδέ ωμάτων ὁ θεῖος φύσις καί ὁ ἐνέργεια οὗτος φημί . οὐ ἐκ ὁ οὐσία αὐτός , φημί , ὁ Θεὐν γιγνώσκω , ἀλ ἐκ ὁ μεγαλοεργία καί πρόνοια ὁ εἰμί . Λία οὗτος γάρ ὡς δις εἴσοπτρον ὁ ἤπειρος ἀγαθότης , καί σοφία , καί δύναμις κατανοέω . καί πάλιν · ἐν ὁ Θεός γίγνομαι ὁ νόος , ὁ περί ὁ οὐσία αὐτός πρῶτος λόγος ζητέω μέν ὑπό ὁ πόθος φλέγω , οὐ ἐκ ὁ κατ´ αὐτός δέ ὁ παραμυθία εὑρίσκω . ἀμήχανος γάρ οὗτος καί ἀνένδεκτος πᾶς γεννητής φύσις ἐκ ἴσος . ἐκ δέ ὁ περί αὐτός παραμυθέομαι , λέγω δή ὁ περί ἀιδιότης , ἀπειρία τε καί ἀοριστία , ἀγαθότης τε καί σοφία , καί δύναμις δημιουργικός τε καί προνοητικός καί κριτικός ὁ εἰμί . καί οὗτος πάντῃ καταληπτός αὐτός μόνος , ὁ ἀπειρία . καί αὖθις · θεολογέω μέλλω , μή ὁ κατ´ αὐτός ζητέω λόγος · οὖον μή γάρ εὑρίσκω ἀνθρώπινος νόος · ἀλ οὐδέ ἄλλος τις ὁ μετά θεός , ἀλλά ὁ περί αὐτός ὡς οἷος τε διασκοπέω · οἷος ὁ περί ἀιδιότης , ἀπειρία τε καί ἀοριστία , ἀγαθότης τε καί σοφία , καί δύναμις δημιουργικός τε καί προνοητικός , καί κριτικός ὁ εἰμί · οὗτος γάρ ἐν ἄνθρωπος μέγας θεολόγος , ὁ οὗτος ὁ λόγος κἀν ποσός ἐξευρίσκω . οὗτος καί ὁ ὁ σοφός διδάσκαλος , καί θεολόγος , ὅσος ἀπό μέρος φημί δείκνυμι ὁ γε νῦν εἰμί , οὐτάω διά πᾶς κατάλληλος , καί συνῳδός ὁ τε λόγιος αὐτος , καί δή καί ὁ κοινός ὁ ἅγιος σύνοδος . ὅσπερ εἰμί Γρηγοράς σύν ὁ αὐτός μυσταγωγός ἀξίως σκοπέω , καί μή ὁ ἑαυτοῦ , ἀλλά ὁ Χριστός καί ὁ κατ´ αὐτός ἱερός θεολογία ζητέω τε καί προτίθημι , οὐ εἄν εἰρωνικός τε καί γελοῖος ἐρωτάω , Πῶς ὁ θεῖος ἐνέργεια ἐν ὁ θεῖος οὐσία ; γιγνώσκω γάρ εἄν καλῶς παρ´ ἐκεῖνος ὁ διδάσκαλος , ὅτι ὡς φυσικός ἐκ ὁ φύσις , ὥσπερ δή καί ὁ φάος ἐκ ὁ πυρός , καί ὁ ἀκτίς ἐκ ὁ ἥλιος , ὡς ὁ πηγάζω ἐκ ὁ πηγάζω , ὡς ὁ ἐπιστήμη ἐκ ὁ ἔχω αὐτός , καί ὁ μανθάνω μεταδίδωμι , καί παρά ὁ διδάσκω ἀμείωτος μένω , ὡς ὁ δύναμις ἐκ ὁ δυνατός , ὡς ὁ κίνησις ἐκ ὁ κινέω , ὡς ὁ ὁράω ἐκ ὁ ὀφθαλμός , ὡς διάνοια ἐκ ὁ νόος , καί ὁ παραπλήσιος οὗτος κατά ὁ θεολόγος Πατέρας . οὗτος γάρ ἕκαστος καί διακρίνω ἐπίνοια εἰμί ἐκεῖνος ὁ ἐκ ὅς εἰμί , καί ἑνόω ἀμέριστος κατά ὁ ὑπόκειμαι , ὥσπερ ἀκούω . ἐν μέν δή καί πρῶτος διάκρισις εἶδος ὁ ὁ καθ´ ἐγώ ἱερός σύνοδος τόμος φημί , ὁ θεῖος οὐσία δηλονότι πρός ὁ θεῖος ἐνέργεια ὁ κατά ὁ αἴτιος καί ὁ ἐκ αὐτός . διακρίνω δέ ἀλλήλων καί οὗτος . ὁ μέν θεῖος ἐνέργεια μετέχω , ὁ δέ θεῖος εἰμί οὐδαμῶς . εἷς ἐνέργεια μερίζω ἀμέριστος , ὁ δέ οὐσία οὐδοπωσοῦν . εἷς ἐνέργεια ὀνομάζω , ὁ δεουθεος ἀνώνυμος . ὁ ἐνέργεια νοέω πως , ἐκ ὁ κτίσμα δηλονότι · ὅς γε μήv οὐσία καθάπαξ ἀπερινόητος . καί οὗτος μέν ὁ τόμος · ἐγώ δέ σύ καί ὁ λοιπάς νῦν ἐφεξῆς ὁ λόγος προστίθημι , ὅσος δηλαδή ὁ ἑαυτοῦ συντομία χράω ἐκεῖνος παραλείπω διαφέρω τοιγάρ ὁ θεῖος ἐνέργεια ὁ θεῖος οὐσία · ἐπεί ὁ μέν οὐσία ἁπλόος εἰμί μόνος , ὁ δέ ἐνέργεια καί ἁπλόος καί ποικίλος · ἁπλόος μέν καθ´ ἑαντὴν δηλονότι , ποικίλος δέ πρός ὁ ὁ μετέχω