cogPG.PG151 506
εἰπών , καὶ ὅσαπερ ἦν αὐτῷ βουλομένῳ , τὸ πλεῖστον αὐτῆς , ὡς μηδὲ ῥηθὲν τὴν ἀρχὴν , λήθης ἀφῆκε φέρεσθαι ῥεύμασιν . Ἀλλ´ ὁ συνοδικὸς ἡμῖν ἄνωθεν ταῦτα λεγέτω τόμος , καὶ ὑγιῶς τε καὶ ἀπαραλείπτως τὰ ἑαυτοῦ καὶ αὖθις διεξιέτω . Αὐτίκα χάρ φησιν ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τοῖς κατ´ Εὐνομίου , Καὶ αὐτὸ , φησὶ , τὸ τῆς θέοτητος ὄνομα , εἴτε τὴν ἐποπτικὴν , εἴτε τὴν προνοητικὴν ἐξουσίαν σημαίνει , οἰ κείος εἶχε πρὸς τὸ ἀνθρώπινον . Τοῦδε μηδὲ μνησθεὶς ὅλως ὁ Γρηγορᾶς , τοῦ ἑξῆς ὡς ἐξ ἀρχῆς δή τινος ἄρχεται . Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῇ πρὸς Εὐστάθιον τὸν ἰατρὸν ἐπιστολῇ , Οὐκοῦν , φησίν , ἡ τῆς ἐνεργείας ταυτότης ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος δείκνυσι σαφῶς τὸ τῆς φύσεως ἁπαράλλακτον , ὥστε κἂν φύσιν σημαίνῃ τὸ τῆς θεότητος ὄνομα , κυρίως καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν προσηγορίαν προσαρμόζεσθαι ταύτην ἡ τῆς οὐσίας κοινότης συντίθεται . Ἀλλ´ οὐκ οἶδα ὅπως ἐπὶ τὴν τῆς φύσεως ἔνδειξιν τὴν προσηγορίαν τῆς θεότητος φέρουσιν οἱ πάντα κατασκευάζοντες . Καὶ μετά τινα · Οὐκοῦν ἐξουσίας τινὸς εἴτε ἐποπτικῆς , εἴτε ἐνεργητικῆς ἔνδειξιν ἡ προσηγορία φέρει . Ἡ δὲ θεία φύσις ἐν πᾶσι τοῖς ἐπινοουμένοις ὀνόμασι καθὸ ἔστι μένει ἀσήμαντος , ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος . Εὐεργέτην γὰρ καὶ κριτὴν , ἀγαθόν τε καὶ δίκαιον , καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα μαθόντες , ἐνεργειῶν διαφοράς ἐδιδάχθημεν . Τοῦ δὲ ἐνεργοῦντος τὴν φύσιν οὐδὲν μᾶλλον διὰ τῆς τῶν ἐνεργειῶν κατανοήσεως δεδιδάγμεθα . Μέχρι τούτου φαίνεταί πως εὐγνωμονῶν Γρηγορᾶς , ὅσον πρὸς τὴν ἐξαγγελίαν καὶ τὴν διήγησιν τέως φημί · τὰ δὲ τούτων ἑξῆς φροῦδα παρ´ ἐκείνῳ καὶ χαμαιῤῥιφῆ τινα , καὶ ἐκτρώματα οὐδὲ τὴν φυσικὴν ἁρμονίαν αὐτῶν αἰδεσθέντι πρὸς τὰ συμφυᾶ τε καὶ ἀδιάσπαστα . Φησὶ τοιγαροῦν ὁ μέγας καὶ αὖθις , κατασκευάζων τούς προῤῥηθέντας αυτὸς ἑαυτοῦλόγους · Ὅταν γὰρ ἀποδιδῷ τις λόγον ἑκάστου τῶν ὀνομάτων , καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως , περὶ ἡν τὰ ὸνόματα , οὐ τὸν αὐτὸν ἀμφοτέρων ἀποδώσει λόγον , ν δὲ ὁ λόγος ἕτερος , τούτων καὶ ἡ φύσις διάφορος , Βὐκοῦν ἄλλο μὲν ἡ οὐσία , ἦς οὕπω λόγος μηνυτὴς ἐξευρέθη , ἑτέρα δὲ τῶν περὶ αὐτὴν ὀνομάτων ἡ σηιμασία , ἐξ ἐνεργείας τινὸς ἢ ἀξίας ὀνομαζομένων Καὶ πάλιν ὁ αὐτός φησι μέγας Βασίλειος ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ · Εἴτε ἐνεργείας ὄνομα ἡ θεότης , ὡς μίαν ἐνέργειαν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος , οὔτω μίαν φαμὲν εἶναι καὶ τὴν θεότητα . Ἀλλ´ ἐνταῦθα μικρόν τῶν λόγων τοῦ μεγάλου διακόψαντες τὴν συνέχειαν , τῆς πολλάκις ἥδη ῥηθείσης γνώμης τοῖς θεολόγοις , καὶ πρὸ τῶν ἄλλων αὐτῷ φημι τούτῳ , σὸν φιλόσοφον ἀναμνήσωμεν , Κατάλληλα δεῖ ταῖς φύσεσιν εἰναι , λεγούσης , τὰ φυσικὰ , καὶ μήτε ψόχειν τὸ πῦρ , μήτε θερμαίνειν τὸν κρύσταλλον , ὡς εἶναι τῆς μὲν ἀκτίστου φύσεως ἄκτιστον τὴν ἐνέργειαν , κτιστὴν δὲ τῆς κτιστῆς , μέσον δὲ κτιστῆς καὶ ἀκτίστου οὐκ ἔστιν ἄλλη ἐνέργεια , οἱ αὐτοὶ θεολόγοι καὶ τοῦτό φασιν . Ἐπὶ δὲ τὸν τόμον αὖθις καὶ τὸν μέγαν Βασίλειον ἐπανέλθωμεν . Κἴτε καὶ κατὰ τὰς τῶν πολλῶν , φησὶ , δόξας φύσεως ἐνδεικτικόν ἐστι τὸ τῆς θεότητος ὄνομα , διὰ τὸ μηδεμίαν εὑρίσκειν ἐν τῇ φύσει παραλλαγὴν , οὐ ἀπεικότως μιᾶς θεότητος τὴν Τριάδα ὁριζόμεθα . Ἀλλὰ τοῖς ὲν οὐδ´ ἐπεξεργασίας οὐδὲ σαφηνείας ἐνταῦθα σχεδὸν δεῖ , οὕτω τε καθαρότητος καὶ εὐκρινείας λαμπρῶς ἔχουσι . καὶ πολλάκις ἔν γε τοῖς φθάσασιν ἤόῃ ῥτθεῖσι καὶ ἱκανῶς ἐπεξεργασθεῖσιν ἡμῖν , ἐν οἷς δήπου καὶ τὸν περὶ θείας ἐνεργείας τε καὶ ἁπλότητος ἐσκοπούμεθα λόγον , πλὴν ὀλίγων γέ τινων , ἃ δὴ καὶ μετα μικρὸν ὡσαύτως ἐροῦμεν · δεῖ δὲ καὶ τοὺς ἀπελαθέντας τοῦ λογικοῦ καὶ δογματικοῦ τούτου δικαστηρίου πρὸς τοῦ Γρηγορᾶ συνηγόρους τοῦ λόγου τῆς εὐσεβείας καὶ μάρτυρας , ἅτε δὴ καὶ θεολόγους καὶ διδασκάλους αὐτῆς πάλαι πεφηνότας καὶ κήρυκας , καὶ αὐθις πρὸς τὴν λογικὴν ἀγωνίαν καὶ τὸ στάδιον κατελθεῖν , καὶ τὰ σφῶν αὐτῶν ἀναπληρῶσαι σὺν δίκῃ . Εἰσαγέτω τοιγαροῦν , καὶ λεγέτω καὶ τὰκείνων ὡσαύτως καὶ πάλιν ὁ τόμος . Καὶ ὁ ἅγιος Ἀναστάσιος , φησὶ , τοιάδε περὶ τούτων φησίν · Ἡ Θεός προσηγορία πρόδηλον ὅτι ἐνεργητικὴ τυγχάνει . Οὐ γὰραὐτὴν τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν παρίστησιν , ἀδύνατον γὰρ ταύτην γνῶναι , ἀλλὰ τὴν θεωρητικὴν αὐτοῦ ἐνέργειαν ἡμῖν παρίστησι καὶ δηλοῖ τὸ Θεός . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Τὸ Θεός ὄνομα οὐ τὴν οὐσίαν τῆς θεότητος σημαίνει , ἀκατάληπτος γὰρ αὕτη καὶ ἀνώνυμός ἐστιν , ἀλλ´ ἐκ τῆς θεωρητικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας Θεὸς εἴρηται , ὥς φησιν ὁ ἅγιος Διονύσιος , ἢ ἐκ τοῦ θέειν , ἤγουν διατρέχειν , ἢ ἐκ τοῦ αἴθειν , ὅ ἐστι φλογίζειν . Ὁ δὲ αὐτὸς μέγας Διονύσιος , Εἰ τὴν ὑπερούσιον , φησί , κρυφιότητα Θεὸν , ἢ ζωὴν , ἢ οὐσίαν , ἢ φῶς , ἢ λόγον ὀνομάσαιμεν , οὐδὲν ἕτερον νοοῦμεν ἢ τὰς εἰς ἡμᾶς ἐξ αὐτῆς προαγομένας δυνάμεις , ἐκθεωτικὰς , ἢ οὐσιοποιοὺς , ἢ ζωογόνους , ἢ σοφοδώρους . Λὐτῇ δὲ κατὰ τὴν πασῶν τῶν νοερῶν ἐνεργειῶν ἀπόλυσιν ἐπιβάλλομεν , οὐδεμίαν ὁρῶντες θέωσιν , ἢ ζωὴν ἢ οὐσίαν , ἥτις ἀκριβῶς ἐστιν ἐμφερὴς τῆ πάντων ἐξηρημένῃ κατὰ πᾶσαν ὑπεροχὴν αἰτίᾳ . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός φησι · Θεότης ἐστὶν ἡ πάντα θεωμένη πρόνοια . Ὅτι δὲ ἡ ἐνέργειά ἐστι , . καὶ ἐξ ἄλλων μὲν τοῦτο γνώριμον , μάλιστα δὲ καὶ ἐξὧν ὁ μέγας Ἀθανάσιος γράφει λέγων , Οὐ κατὰ ἄλλην καὶ ἄλλην πρόνοιαν ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς ἐργάζεται , ἀλλὰ κατὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν οὐσιώδη τῆς θεότητος ἐνέργειαν . Ἀλλὰ καὶ ὁ μέγας Διονύσιος πάλιν ἐν τῇ πρὸς Γάιον δευτέρα ἐπιστολῇ θεότητα φησιν εἶναι τὸ χρῆμα τοῦ θεοποιοῦ δώρου , καὶ τὸ ἀμίμητον μίμημα τοῦ ὑπερθέου καὶ ὑπεραγάθου , καθὸ θεούμεθα καὶ ἀγαθυνόμεθα . ΚΤοσούτους καὶ τηλικούτους τῶν περὶ θεότητος λόγων ἐξηγητάς τε καὶ μάρτυρας ὁ τοὺς ἀντιῤῥητικοὺς οὑτοσὶ κατ´ αὐτῶν τε καὶ ἡμῶν προσποιούὶμενος ξυντιθέναι τυραννικῶς καὶ μετὰ πολλής διαπτύσας τῆς κακουργίας , εἶτα καὶ θορυβεῖ καὶ ἀναισχυντεῖ , καὶ μετὰ πλείστης ὅσης ἐπιπηδᾷ τῆς ἀναιδείας , μήτε Γραφικαῖς ἀποδείξεσι , μήτε θεολογικαῖς τισι μαρτυρίαις συκοφαντῶν ἡμᾶς μηδαμῶς πιστοῦσθαι τοὺς λόγους , ἀλλ´ οἴκοθεν καὶ παρ´ ἑαυτῶν οἱονεὶ τινα θεσπίσματα τούτους προφέρειν . Ὁρᾷς καὶ αὐτὸς γὰρ , φησὶ , πρὸς τὸν ἀκροατήν ἑαυτοῦ καὶ μυσταγωγὸν ὁμοῦ Ἀγαθάγγελον , ὡ οοιμορΟΟϛ
Lemmas: εἶπον , καί ὅσος εἰμί αὐτός βούλομαι , ὁ πλεῖστος αὐτός , ὡς μηδέ ἐρώ ὁ ἀρχή , λήθη ἀφίημι φέρω ῥεῦμα . Ἀλ ὁ συνοδικός ἐγώ ἄνωθεν οὗτος λέγω τόμος , καί ὑγιής τε καί ἀπαράλειπτος ὁ ἑαυτοῦ καί αὖθις διεξίημι . αὐτίκα χάρ φημί ὁ μέγας Βασίλειος ἐν ὁ κατ´ Εὐνόμιος , καί αὐτός , φημί , ὁ ὁ θεότης ὄνομα , εἴτε ὁ ἐποπτικός , εἴτε ὁ προνοητικός ἐξουσία σημαίνω , ὁ Κείος ἔχω πρός ὁ ἀνθρώπινος . τοῦδε μηδέ μιμνήσκω ὅλως ὁ Γρηγοράς , ὁ ἑξῆς ὡς ἐκ ἀρχή δή τις ἄρχω . καί πάλιν ὁ αὐτός ἐν ὁ πρός Εὐστάθιος ὁ ἰατρός ἐπιστολή , οὐκοῦν , φημί , ὁ ὁ ἐνέργεια ταυτότης ἐπί πατήρ καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα δείκνυμι σαφῶς ὁ ὁ φύσις ἁπαράλλακτος , ὥστε κἀν φύσις σημαίνω ὁ ὁ θεότης ὄνομα , κύριος καί ὁ ἅγιος πνεῦμα ὁ προσηγορία προσαρμόζω οὗτος ὁ ὁ οὐσία κοινότης συντίθημι . Ἀλ οὐ οἶδα ὅπως ἐπί ὁ ὁ φύσις ἔνδειξις ὁ προσηγορία ὁ θεότης φέρω ὁ πᾶς κατασκευάζω . καί μετά τις · οὐκοῦν ἐξουσία τις εἴτε ἐποπτικός , εἴτε ἐνεργητικός ἔνδειξις ὁ προσηγορία φέρω . ὁ δέ θεῖος φύσις ἐν πᾶς ὁ ἐπινοέω ὄνομα καθό εἰμί μένω ἀσήμαντος , ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος . Εὐεργέτης γάρ καί κριτής , ἀγαθός τε καί Δίκαιος , καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος μανθάνω , ἐνέργεια διαφορά διδάσκω . ὁ δέ ἐνεργέω ὁ φύσις οὐδείς μᾶλλον διά ὁ ὁ ἐνέργεια κατανόησις διδάσκω . μέχρι οὗτος φαίνω πως εὐγνωμονέω Γρηγοράς , ὅσος πρός ὁ ἐξαγγελία καί ὁ διήγησις τέως φημί · ὁ δέ οὗτος ἑξῆς φροῦδος παρ´ ἐκεῖνος καί χαμαιρριφέω τις , καί ἔκτρωμα οὐδέ ὁ φυσικός ἁρμονία αὐτός αἰδέομαι πρός ὁ συμφυής τε καί αδιάσπαστα . φημί τοιγάρ ὁ μέγας καί αὖθις , κατασκευάζω ὁ προλέγω αὐτός εαυτουλογος · ὅταν γάρ ἀποδίδωμι τις λόγος ἕκαστος ὁ ὄνομα , καί αὐτός ὁ φύσις , περί ἐάν ὁ ὄνομα , οὖον ὁ αὐτός ἀμφότερος πωλέω λόγος , Ν δέ ὁ λόγος ἕτερος , οὗτος καί ὁ φύσις διάφορος , Βυκός ἄλλος μέν ὁ οὐσία , εἰμί οὔπω λόγος μηνυτής ἐξευρίσκω , ἕτερος δέ ὁ περί αὐτός ὄνομα ὁ σημασία , ἐκ ἐνέργεια τις ἢ ἄξιος ὀνομάζω καί πάλιν ὁ αὐτός φημί μέγας Βασίλειος ἐν ὁ αὐτός ἐπιστολή · εἴτε ἐνέργεια ὄνομα ὁ θεότης , ὡς εἷς ἐνέργεια πατήρ καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα , οὐτάω εἷς φημί εἰμί καί ὁ θεότης . Ἀλ ἐνταῦθα μικρός ὁ λόγος ὁ μέγας διακόπτω ὁ συνέχεια , ὁ πολλάκις ἥδη εἴρω γνώμη ὁ θεολόγος , καί πρό ὁ ἄλλος αὐτός φημί οὗτος , σός φιλόσοφος ἀναμιμνήσκω , κατάλληλος δεῖ ὁ φύσις εἰναι , λέγω , ὁ φυσικός , καί μήτε ψοχεω ὁ πῦρ , μήτε θερμαίνω ὁ κρύσταλλος , ὡς εἰμί ὁ μέν ἄκτιστος φύσις ἄκτιστον ὁ ἐνέργεια , κτίστης δέ ὁ κτιστός , μέσος δέ κτιστός καί ἄκτιστος οὐ εἰμί ἄλλος ἐνέργεια , ὁ αὐτός θεολόγος καί οὗτος φημί . ἐπί δέ ὁ τόμος αὖθις καί ὁ μέγας Βασίλειος ἐπανέρχομαι . Κίτος καί κατά ὁ ὁ πολύς , φημί , δόξα φύσις ἐνδεικτικός εἰμί ὁ ὁ θεότης ὄνομα , διά ὁ μηδείς εὑρίσκω ἐν ὁ φύσις παραλλαγή , οὖον ἀπεικότως εἷς θεότης ὁ Τριάς ὁρίζω . ἀλλά ὁ εἰμί οὐδός επεξεργασία οὐδέ σαφήνεια ἐνταῦθα σχεδόν δεῖ , οὗτος τε καθαρότης καί εὐκρίνεια λαμπρῶς ἔχω . καί πολλάκις ἐν γε ὁ φθάνω ἦος ῥέω καί ἱκανῶς ἐπεξεργάζομαι ἐγώ , ἐν ὅς δήπου καί ὁ περί θεῖος ἐνέργεια τε καί ἁπλότης σκοπέω λόγος , πλήν ὀλίγος γε τίνω , ὁ δή καί μετά μικρός ὡσαύτως εἴρω · δεῖ δέ καί ὁ ἀπελαύνω ὁ λογικός καί δογματικός οὗτος δικαστήριον πρός ὁ Γρηγορά συνήγορος ὁ λόγος ὁ εὐσέβεια καί μάρτυς , ἅτε δή καί θεολόγος καί διδάσκαλος αὐτός πάλαι φαίνω καί κῆρυξ , καί αὖθις πρός ὁ λογικός ἀγωνία καί ὁ στάδιον κατέρχομαι , καί ὁ σφεῖς αὐτός ἀναπληρόω σύν δίκη . εἰσάγω τοιγάρ , καί λέγω καί τακειναω ὡσαύτως καί πάλιν ὁ τόμος . καί ὁ ἅγιος Ἀναστάσιος , φημί , τοιόσδε περί οὗτος φημί · ὁ Θεός προσηγορία πρόδηλος ὅτι ἐνεργητικός τυγχάνω . οὖον γαραυος ὁ ὁ Θεός οὐσία παρίστημι , ἀδύνατος γάρ οὗτος γιγνώσκω , ἀλλά ὁ θεωρητικός αὐτός ἐνέργεια ἐγώ παρίστημι καί δηλόω ὁ Θεός . καί πάλιν ὁ αὐτός · ὁ Θεός ὄνομα οὖον ὁ οὐσία ὁ θεότης σημαίνω , ἀκατάληπτος γάρ οὗτος καί ἀνώνυμος εἰμί , ἀλ ἐκ ὁ θεωρητικός αὐτός ἐνέργεια θεός εἴρω , ὅς φημί ὁ ἅγιος Διονύσιος , ἢ ἐκ ὁ θέω , ἤγουν διατρέχω , ἢ ἐκ ὁ αἴθω , ὅς εἰμί φλογίζω . ὁ δέ αὐτός μέγας Διονύσιος , εἰμί ὁ ὑπερούσιος , φημί , κρυφιότης θεός , ἢ ζωή , ἢ οὐσία , ἢ φάος , ἢ λόγος ὀνομάζω , οὐδείς ἕτερος νοέω ἢ ὁ εἰς ἐγώ ἐκ αὐτός προάγω δύναμις , ἐκθεωτικός , ἢ οὐσιοποιός , ἢ ζωογόνος , ἢ σοφόδωρος . Λυτός δέ κατά ὁ πᾶς ὁ νοερός ἐνέργεια ἀπόλυσις ἐπιβάλλω , οὐδείς ὁράω θέω , ἢ ζωή ἢ οὐσία , ὅστις ἀκριβῶς εἰμί ἐμφερής τῆ πᾶς ἐξαιρέω κατά πᾶς ὑπεροχή αἴτιος . καί πάλιν ὁ αὐτός φημί · θεότης εἰμί ὁ πᾶς θεάομαι πρόνοια . ὅτι2 δέ ὁ ἐνέργεια εἰμί , . καί ἐκ ἄλλος μέν οὗτος γνώριμος , μάλιστα δέ καί ἔχω ὁ μέγας Ἀθανάσιος γράφω λέγω , οὖον κατά ἄλλος καί ἄλλος πρόνοια ὁ πατήρ καί ὁ υἱός ἐργάζομαι , ἀλλά κατά εἷς καί ὁ αὐτός οὐσιώδης ὁ θεότης ἐνέργεια . ἀλλά καί ὁ μέγας Διονύσιος πάλιν ἐν ὁ πρός Γάιος δύο ἐπιστολή θεότης φημί εἰμί ὁ χρῆμα ὁ θεοποιέω δῶρον , καί ὁ ἀμίμητος μίμημα ὁ ὑπερθέω καί υπεράγαθος , καθό θεόω καί ἀγαθύνω . κτοσουος καί τηλικόσδε ὁ περί θεότης λόγος ἐξηγητής τε καί μάρτυς ὁ ὁ αντιρρητικός οὗτος κατ´ αὐτός τε καί ἐγώ προσποιέω συντίθημι τυραννικός καί μετά πολύς διαπτύω ὁ κακουργία , εἶτα καί θορυβέω καί ἀναισχυντέω , καί μετά πλεῖστος ὅσος ἐπιπηδάω ὁ ἀναίδεια , μήτε γραφικός ἀπόδειξις , μήτε θεολογικός τις μαρτυρία συκοφάντης ἐγώ μηδαμῶς πιστόω ὁ λόγος , ἀλ οἴκοθεν καί παρ´ ἑαυτοῦ οἱονεί τις θέσπισμα οὗτος προφέρω . ὁράω καί αὐτός γάρ , φημί , πρός ὁ ἀκροατής ἑαυτοῦ καί μυσταγωγός ὁμοῦ Ἀγαθάγγελος , εἰμί οοιμορΟΟϛ