cogPG.PG151 536
τοῦτον , καὶ τὴν χεῖρα τῆς εἰς τὸ πρόσω φορᾶς ἐπισχεῖν . Καὶ μάλισθ´ ὅτι καὶ τοῖς κεφαλαίοις πᾶσιν ἐκείνοις καθόσον ἐξῆν ἐπεξῆλθεν ὁ λόγος σύν γε τοῖς θεολόγοις Πατράσιν , ἅ δὴ καὶ Γρηγορᾶς ἀποσυλήσας τοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἱεροῦ τόμου , εἰς ἀνατροπὴν δῆθεν , ὡς αὐτός φησιν , ἐαυτῷ προὔθηκεν . Εἰ κἀκεῖνος περὶ τὸ παλιλλογεῖν τε καὶ ψεύδεσθαι καὶ αἰσχρῶς , καὶ ἀφιλοσόφως ἐφ´ ὕβρει καὶ λοιδορίαις τῶν ἁγίων ἀκρατῶς εἴπερ τις φερομένην ἔχει τὴν γλῶτταν , τῶν αὐτῶν καὶ αὖθις ἀπρὶξ ἔχεται , τὸ μὲν κατὰ σκοποῦ βάλλειν , καὶ καίριόν τι καὶ τοῦ προσήκοντος ἐχόμενον λόγου φράζειν εἰδὼς οὐδαμῶς , τὸ δὲ τοὺς καὶ εἰδότας ἐκεῖνα καλῶς ἄμα καὶ λέγοντας κακῶς ἐπίτηδες λέγειν αὐτὸς καὶ συκοφαντεῖν , ἄκρως εἴπερ τις τῶν πάντων ἡσκημένος καὶ μηδενί τινι τῶν παλαιῶν τε καὶ νέων ὁ φιλόσοφος τῶν ἐπὶ τούτοις παραχωρῶν , οἷμαι , πρωτείων . Δι´ ἃ δήπου καὶ ἡμῖν ἔδοξε μάλιστα μὴ ἀποκρίνεσθαι τῷ ἄφρονι κατὰ τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ , ἵνα μὴ ὁμοιωθῶμεν ἐκείνῳ , κατὰ τὴν σοφὴν παροιμίαν . Πρὸς γὰρ ἐκεῖνον καὶ τοὺς ἐκείνου λόγους ἱκανῶς ἔχει καὶ τὰ λεχθέντα , ἵνα μὴ φαίνηται σοφὸς παρ´ ἑαυτῷ · τοῦτο καὶ γὰρ ὁ σοφὸς Παροιμιαστὴς ἐπιφέρει λέγων · Ἀλλὰ ἁποκρίνου ἄφρονι πρὸς τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ ἷνα μὴ φαίνηιται σοφὸς παρ´ ἐαυτῷ . Ὅσα μὲν οὖν ἀντιλέγειν δοκῶν Γρηγορᾶς τῷ συνοδικῷ τόμῳ , περί τε θείας οὐσίας καὶ θείας ἐνεργείας διαφορᾶς φιλοσοφοῦντι , καὶ τοῦ ταύτης ἀκτίστου καὶ μεθεκτοῦ , θεότητός τε πέρι καὶ σχέσεως καὶ μιμήσεως , καὶ δὴ καὶ τοῦ ἀσχέτου καὶ ἀμιμήτου καὶ ἀκτίστου τῆς ὑπερφυοῦς , καὶ ἀῤῥήτου θεώσεως , καὶ τοῦ δευτέραν εἶναι ταύτην , καὶ κατωτέρω κατὰ τοὺς θεολόγους τῆς αἰτίας αὐτῆς φύσεως , καὶ ὅτι μὴ τὸ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα σὺν τῷ Υἱῷ τῆς τρισυποστάτου θεότητός εἰσιν ἐνέργειαι φυσικαὶ , εἰ καὶ τρόπον ἕτερον ἐνυπόστατοι τοῦ Πατρὸς δυνάμεις τε καὶ ἐνέργειαι , καὶ ταῦτα τοῖς θεολόγοις ἔστιν οὗ λέγεται , καὶ τοῦτο γὰρ τοῖς προῤῥηθειῖσι τῷ τόμῳ , μᾶλλον δὲ ταῖς πρὸς τὸν τόμον οἰκείαις ἀντιλογίαις ὁ λογοποιὸς οὗτος συνῆψεν , ὅσα τοίνυν ἀντιλέγειν ἐκείνοις ὁ φιλόσοφος προσποιούμενος , ἀκρατῶς κατὰ τῆς ἱερᾶς ἐβλασφήμησε θεολογίας καὶ τῶν ταύτης σοφῶν διδασκάλων , ὅσοι τέ φημι τῆς Παλαιᾶς , καὶ ὅσοι τῆς Νέας , ἱκανῶς ἡμῖν ἔκ τε τῶν λογίων αὐτῶν οἷμαι , καὶ δὴ καὶ τῶν αὐτὰ διευκρινησάντων , καὶ διδαξάντων Πατέρων , ὅσον εἰς ἡμετέραν ἡκε , φημὶ , τέως δύναμιν , ἐξελήλεγκται , Λοιπὸν δ´ ἂν εἴη τά τε περὶ τῆς θείας Χριστοῦ μεταμορφώσεως ἑξῆς τοῦ φιλοσόφου σκοπῆσαι , καὶ ἃ περὶ τῆς τοῦ ὑπεστήσατό τε καὶ ἐτεκνώσατο φωνῆς ὁ αὐτὸς διέξεισι , καὶ ὅπως , καὶ κατὰ τίνα τὸν λόγον ὑποστάτην των αὐτοῦ προόδων καὶ φυσικῶν ἐνεργειῶν τὸν Θεόν φησινό σοφὸς Διονύσιος . Μᾶλλον δ´ ἐπεὶ καὶ περὶ τούτων ἱκανῶς ἡμῖν τε πρὸς αὐτὸν ἐν τοῖς προτέροις τρισὶν εἴρηται λόγοις , ἔργον αὐτά φημι ταῦτα καὶ τοὺς περὶ αὐτῶν τοῦ φιλοσόφου λόγους πεποιημένοις , οὐ μὴν ἀλλά καὶ Γρηγόριος , ἱ σοφὴ δηλαδὴ γλῶττα καὶ θεολόγος , ἔτι τῷ βίῳ παρών καὶ ἡμῖν , ἐν τρισὶ καὶ αὐτὸς βιβλίοις τοῖς αὐτοῖς ἐπεξῆλθε , τῶν ἐνταῦθά τινων ἐπιστολαῖς τε καὶ ἀξιώσεσι κεκινηκότων ἐκεῖνον , περιττόν πως ἂν εἴη . καὶ ἀσχολία κενὴ καὶ τριβὴ χρόνου τὸ τοῖς αὐτοῖς ἐπεξιέναι καὶ αὖθις , καὶ τὸν λόγον εἰς οὐδὲν ἀναγκαῖον προσασχολεῖν . Πλὴν ὅσον ἐπισκέψασθαί φημι καὶ ἡμᾶς ἀπὸ μέρους κἀνταῦθα τὰ περὶ τῆς θείας μεταμορφώσεως , ἀληθέστερον δ´ εἰπεῖν τὰ κατὰ τοῦ θείου ταὶ ὑπερφυοῦς μυστηρίου μᾶλλον ἐκείνου τολμηρῶς συγγεγραμμένα τῷ φιλοσόφῳ , ἐπεὶ μηδ´ ἐνετύχομέν πω τότε τῷ περὶ τούτου βιβλίῳ καὶ τοῖς αὐτοῦ γράμμασι , πλὴν ἀκοῆς καὶ φωνων τινων μόνων , ἀπ´ ἄλλων εἰς ἄλλους τότε διαδιδομένων , καὶ οὕτω καὶ πρὸς ἡμᾶς ἐλθόντων , οἷς δήπου τὸν ἡμέτερον ἀντεστήσαμεν λόγον ἐκεῖνον . Ἐπεὶ δὲ νῦν καὶ τὸ βιβλίον . καὶ ὁ κατὰ τοῦ μυστηρίου λόγος εἰς χεῖρας ἡμῖν ἠκε σύν γε τοῖς ἄλλοις , ὀλίγα τινὰ , καθάπερ εἶπον , ὡμιληκότες καὶ τούτοις , καὶ ὅσον μὴ τοὺς ἔπειτ´ ἐντιυξομένους τῷ συγγράμματι τῷδε παραλυπῆσαι , τὸν περὶ τούτου παραλιπόντες ἐνταῦθα λόγον μεταξὺ κείμενον , οὕτω τελείως ἔπειτα καὶ τὸν ἡμέτερον τουτονὶ καταπαύσομεν λόγον . Δεῖ δὲ κατὰ τὴν προλαβοῦσαν ἀκολουθίαν τε καὶ τὴν τάξιν , κἀνταῦθα τὰ περὶ τῆς θείας μεταμορφώσεως εἰρημένα τῷ συνοδικῷ τόμῳ προθεῖναι , καὶ οὕτω Γρηγορᾶν αὖθις παρελθεῖν μετὰ τῶν αὐτοῦ λόγων καὶ τῆς συνήθους ἀντιλογίας ἢ θεομαχίας . Τί οὖν ὁ τόμος · Μετὰ τοῦτο , φησὶν , ἐζητήθη δειχθῆναι παρὰ τῶν ἀγίων ὅτι τε ἄκτιστόν ἐστι τὸ φῶς τῆς τοῦ Κυρίου μεταμορφώσεως , καὶ ὅτι οὐκ ἔστι τοῦτο ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ . Καὶ πάντες σχεδὸν εἶπον , ὅτι ἀπεδείχθη τοῦτο κατὰ τὴν τετάρτην συνέλευσιν , ἐν ᾗ παρόντες οἱ ἀντιλέγοντες τῇ Ἐκκλησίᾳ , νῦν μὲν κτιστὸν εἶναι τοῦτο , καὶ φάντασμα , καὶ παραπέτασμα , καὶ ἰνδαλμα φανερῶς βλασφημοῦντες ἔλεγον , νῦν δὲ καὶ τοῦτο δυσσεβῶς ἔλεγον ἄκτιστον καὶ οὐσίαν εἶναι Θεοῦ . Προηνέχθη γὰρ ἐν ἐκείνῃ τῇ συνελεύσει ὁ τῆς θεολογίας ἐπώνυμος Γρηγόριος γράφων , Οὐδεὶς ἔστη ἐν ὑποστήματι καὶ οὐσίᾳ Κυρίου κατὰ τὸ γεγραμμένον , καὶ οὐσίαν Θεοῦ ἢ εἰδεν ἢ ἐξηγόρευσε . Καὶ ὁ θεῖος Μάξιμος γράφων ἐν ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ τῆς τρίτης τῶν θεολογικῶν κεφαλαίων ἑκατοντάδος , Ὁ τοῖς οὖσι μὴ κατ´ οὐσίαν ὑπάρχων μεθεκτὸς , κατ´ ἄλλον δὲ τρόπον μετέχεσθαι τοῖς δυναμένοις βουλόμενος , τοῦ κας´ οὐσίαν κρυφίου παντελῶς οὐκ ἐξίσταται . Καὶ ὁ θεῖος Χρυσοῤῥήμων εἰς τὴν αὐτὴν ἑορτὴν γράφων , Ἐν τῷ ὄρει , φησὶ , μεταμορφωθεὶς ὁ Σωτὴρ μικρῶς πως ὡς Λεσπότης ἔδειξε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς τῆς ἀθεάτου θεῖκῆς αὐτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν . Ἀλλ´ εὐθὺς ἐροῦ σιν οἱ ἀπύλωτον καὶ θηρευτικὴν περιφέροντες γλῶσσαν · Καὶ εἰ ἀθέατος ἡ θεῖκὴ αὐτοῦ δόξα , πῶς ἐπέὃειξεν αὐτὴν τοῖς ἀποστόλοις Εἰ γὰρ ὁρατὴ , οὐκ ἀθέατος · εἰ δὲ ἀθέατος , οὐχ ὁρατὴ , Διὸ ἄκουε συνετῶς . Ἐνταῦθα ὁ Χριστὸς τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐπέδειξε τῆς ἀθεάτου αὐτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν , καὶ οὐκ ἐπέδειξε · τουτέστι , μικρὸν παρήνοιξε τὴν θεότητα , καὶ οὐχὶ τελείως , τὸ μὲν πληροφορῶν , τὸ δὲ φειδόμενος . Πληροφορῶν μὲν γὰρ , ἔδειξεν αὐτοῖς τῆς ἀθεάτου βασιλείας τὴν θεῖκὴν δόξαν , οὐχ ὅση
Lemmas: οὗτος , καί ὁ χείρ ὁ εἰς ὁ πρόσω φορός ἐπέχω . καί μάλισθ´ ὅτι καί ὁ κεφάλαιος πᾶς ἐκεῖνος καθόσον ἔξεστι ἐπεξέρχομαι ὁ λόγος σῦς γε ὁ θεολόγος πατήρ , ὅς δή καί Γρηγοράς ἀποσυλάω ὁ ὁ ἐκκλησία ἱερός τόμος , εἰς ἀνατροπή δῆθεν , ὡς αὐτός φημί , αὐτός προτίθημι . εἰμί ἐκεῖνος περί ὁ παλιλλογέω τε καί ψεύδω καί αἰσχρῶς , καί ἀφιλόσοφος ἐφίημι ὕβρις καί λοιδορία ὁ ἅγιος ἀκρατής εἴπερ τις φέρω ἔχω ὁ γλῶσσα , ὁ αὐτός καί αὖθις ἀπρίξ ἔχω , ὁ μέν κατά σκοπός βάλλω , καί καίριος τίς καί ὁ προσήκω ἔχω λόγος φράζω εἰδοί οὐδαμῶς , ὁ δέ ὁ καί οἶδα ἐκεῖνος καλῶς ἄμη καί λέγω κακῶς ἐπίτηδες λέγω αὐτός καί συκοφαντέω , ἄκρως εἴπερ τις ὁ πᾶς ἀσκέω καί μηδείς τις ὁ παλαιός τε καί νέος ὁ φιλόσοφος ὁ ἐπί οὗτος παραχωρέω , οἴομαι , πρωτεῖος . Δις ὁ δήπου καί ἐγώ δοκέω μάλιστα μή ἀποκρίνω ὁ ἄφρων κατά ὁ ἀφροσύνη αὐτός , ἵνα μή ὁμοιόω ἐκεῖνος , κατά ὁ σοφός παροιμία . πρός γάρ ἐκεῖνος καί ὁ ἐκεῖνος λόγος ἱκανῶς ἔχω καί ὁ λέγω , ἵνα μή φαίνω σοφός παρ´ ἑαυτοῦ · οὗτος καί γάρ ὁ σοφός παροιμιαστής ἐπιφέρω λέγω · ἀλλά ἀποκρίνω ἄφρων πρός ὁ ἀφροσύνη αὐτός ἷνα μή φαίνω σοφός παρ´ αὐτός . ὅσα μέν οὖν ἀντιλέγω δοκέω Γρηγοράς ὁ συνοδικός τόμος , περί τε θεῖος οὐσία καί θεῖος ἐνέργεια διαφορά φιλοσοφέω , καί ὁ οὗτος ἄκτιστος καί μεθεκτός , θεότης τε περί καί σχέσις καί μίμησις , καί δή καί ὁ ἄσχετος καί ἀμίμητος καί ἄκτιστος ὁ ὑπερφυής , καί ἄρρητος θέωσις , καί ὁ δύο εἰμί οὗτος , καί κατωτέρω κατά ὁ θεολόγος ὁ αἴτιος αὐτός φύσις , καί ὅτι μή ὁ ὁ Θεός πνεῦμα σύν ὁ υἱός ὁ τρισυπόστατος θεότης εἰμί ἐνέργεια φυσικός , εἰμί καί τρόπος ἕτερος ενυπόστατος ὁ πατήρ δύναμις τε καί ἐνέργεια , καί οὗτος ὁ θεολόγος εἰμί ὅς λέγω , καί οὗτος γάρ ὁ προλέγω ὁ τόμος , μᾶλλον δέ ὁ πρός ὁ τόμος οἰκεῖος ἀντιλογία ὁ λογοποιός οὗτος συνάπτω , ὅσος τοίνυν ἀντιλέγω ἐκεῖνος ὁ φιλόσοφος προσποιέω , ἀκρατής κατά ὁ ἱερός βλασφημέω θεολογία καί ὁ οὗτος σοφός διδάσκαλος , ὅσος τε φημί ὁ Παλαιή , καί ὅσος ὁ Νέας , ἱκανῶς ἐγώ ἐκ τε ὁ λόγιος αὐτός οἴομαι , καί δή καί ὁ αὐτός διευκρίνω , καί διδάσκω Πατέρων , ὅσος εἰς ἡμέτερος ἵημι , φημί , τέως δύναμις , ἐξελέγχω , λοιπός δδʹ εἄν εἰμί ὁ τε περί ὁ θεῖος Χριστός μεταμόρφωσις ἑξῆς ὁ φιλόσοφος σκοπέω , καί ὁ περί ὁ ὁ ὑφίστημι τε καί τεκνόω φωνή ὁ αὐτός διέξειμι , καί ὅπως , καί κατά τίς ὁ λόγος ὑποστάτης ὁ αὐτός πρόοδος καί φυσικός ἐνέργεια ὁ Θεός φησίνος σοφός Διονύσιος . μᾶλλος δδʹ ἐπεί καί περί οὗτος ἱκανῶς ἐγώ τε πρός αὐτός ἐν ὁ πρότερος τρεῖς εἴρω λόγος , ἔργον αὐτός φημί οὗτος καί ὁ περί αὐτός ὁ φιλόσοφος λόγος ποιέω , οὖον μήv ἀλλά καί Γρηγόριος , Ι σοφός δηλαδή γλῶσσα καί θεολόγος , ἔτι ὁ βίος πάρειμι καί ἐγώ , ἐν τρεῖς καί αὐτός βιβλίον ὁ αὐτός ἐπεξέρχομαι , ὁ ἐνταῦθα τίνω ἐπιστολή τε καί ἀξίωσις κινέω ἐκεῖνος , περισσός πως εἄν εἰμί . καί ἀσχολία κενός καί τριβή χρόνος ὁ ὁ αὐτός ἐπέξειμι καί αὖθις , καί ὁ λόγος εἰς οὐδείς ἀναγκαῖος προσασχολέω . πλήν ὅσος ἐπισκοπέω φημί καί ἐγώ ἀπό μέρος ἐνταῦθα ὁ περί ὁ θεῖος μεταμόρφωσις , ἀληθής δδʹ εἶπον ὁ κατά ὁ θεῖον ὁ ὑπερφυής μυστήριον μᾶλλον ἐκεῖνος τολμηρός συγγράφω ὁ φιλόσοφος , ἐπεί μηδ´ ἐντυγχάνω πω τότε ὁ περί οὗτος βιβλίον καί ὁ αὐτός γράμμα , πλήν ἀκοή καί φωνή τίνω μόνος , ἀπ´ ἄλλος εἰς ἄλλος τότε διαδίδωμι , καί οὗτος καί πρός ἐγώ ἔρχομαι , ὅς δήπου ὁ ἡμέτερος ἀνθίστημι λόγος ἐκεῖνος . ἐπεί δέ νῦν καί ὁ βιβλίον . καί ὁ κατά ὁ μυστήριον λόγος εἰς χείρ ἐγώ ἵημι σῦς γε ὁ ἄλλος , ὀλίγος τις , καθάπερ εἶπον , ὁμιλέω καί οὗτος , καί ὅσος μή ὁ ἔπειμι ἐντυγχάνω ὁ σύγγραμμα ὅδε παραλυπέω , ὁ περί οὗτος παραλείπω ἐνταῦθα λόγος μεταξύ κεῖμαι , οὗτος τέλειος ἔπειτα καί ὁ ἡμέτερος οὗτος καταπαύω λόγος . Δεύς δέ κατά ὁ προλαμβάνω ἀκολουθία τε καί ὁ τάξις , ἐνταῦθα ὁ περί ὁ θεῖος μεταμόρφωσις εἴρω ὁ συνοδικός τόμος προτίθημι , καί οὗτος Γρηγορᾶς αὖθις παρέρχομαι μετά ὁ αὐτός λόγος καί ὁ συνήθης ἀντιλογία ἢ θεομαχία . τις οὖν ὁ τόμος · μετά οὗτος , φημί , ζητέω δείκνυμι παρά ὁ Ἀγίων ὅτι τε ἄκτιστος εἰμί ὁ φάος ὁ ὁ κύριος μεταμόρφωσις , καί ὅτι οὐ εἰμί οὗτος ὁ οὐσία ὁ Θεός . καί πᾶς σχεδόν εἶπον , ὅτι ἀποδείκνυμι οὗτος κατά ὁ τέταρτος συνέλευσις , ἐν ὅς πάρειμι ὁ ἀντιλέγω ὁ ἐκκλησία , νῦν μέν κτιστός εἰμί οὗτος , καί φάντασμα , καί παραπέτασμα , καί ἴνδαλμα φανερῶς βλασφημέω λέγω , νῦν δέ καί οὗτος δυσσεβῶς λέγω ἄκτιστον καί οὐσία εἰμί Θεός . προφέρω γάρ ἐν ἐκεῖνος ὁ συνέρχομαι ὁ ὁ θεολογία ἐπώνυμος Γρηγόριος γράφω , οὐδείς ἵστημι ἐν ὑπόστημα καί οὐσία κύριος κατά ὁ γράφω , καί οὐσία Θεός ἢ ὁράω ἢ ἐξαγορεύω . καί ὁ θεῖος Μάξιμος γράφω ἐν ἕβδομος κεφάλαιος ὁ τρίτος ὁ θεολογικός κεφάλαιος ἑκατοντάς , ὁ ὁ εἰμί μή κατ´ οὐσία ὑπάρχω μεθεκτός , κατ´ ἄλλος δέ τρόπος μετέχω ὁ δύναμαι βούλομαι , ὁ καʹ οὐσία κρύφιος παντελῶς οὐ ἐξίστημι . καί ὁ θεῖος Χρυσορρήμων εἰς ὁ αὐτός ἑορτή γράφω , ἐν ὁ ὄρος , φημί , μεταμορφόω ὁ Σωτήρ μικρός πως ὡς λεσποος δείκνυμι ὁ ἑαυτοῦ μαθητής ὁ αθέατος θεῖος αὐτός βασίλεια ὁ δόξα . Ἀλ εὐθύς ἔρομαι βρόχος ὁ ἀπύλωτος καί θηρευτικός περιφέρω γλῶσσα · καί εἰμί ἀθέατος ὁ θεῖος αὐτός δόξα , πῶς ἐπεξέρχομαι αὐτός ὁ ἀπόστολος εἰμί γάρ ὁρατός , οὐ ἀθέατος · εἰμί δέ ἀθέατος , οὐ ὁρατός , Διὸ ἀκούω συνετός . ἐνταῦθα ὁ Χριστός ὁ ἑαυτοῦ μαθητής ἐπιδείκνυμι ὁ αθέατος αὐτός βασίλεια ὁ δόξα , καί οὐ ἐπιδείκνυμι · τουτέστι , μικρός παρανοίγνυμι ὁ θεότης , καί οὐ τέλειος , ὁ μέν πληροφορέω , ὁ δέ φείδομαι . πληροφορέω μέν γάρ , δείκνυμι αὐτός ὁ αθέατος βασίλεια ὁ θεῖος δόξα , οὐ ὅσος