cogPG.PG151 492
μυσταγωγῶν . Εἰ δὲ τῶν θελημάτων σύνθεσιν λέγετε , καὶ τῶν ἄλλων φυσικῶν σύνθεσιν λέγειν ἐκβιασθήσεσθε . Εἶτα προῖὼν ὁ φιλόσοφος , τὰ μὲν πρὸς Εὐνό μιον εἰρημένα τῷ θεηγόρῳ Νύσσης περὶ θείας ἀπλότητος παρατρέχει κακούργως , ἔλεγχον ὄντα σαφῆ καὶ ἀνατροπὴν τῆς αὐτοῦ δόξης · ἐπὶ δὲ τὰ τοῦ μεγάλου Βασιλείου καὶ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου μεταπηδᾷ , παρεξηγεῖσθαι καὶ διαστρέφειν συνήθως καὶ ταῦτα πειρώμενος . Διὸ καί φησι , μετὰ τὰς πολλὰς καθ´ Ἀιαῶν φλυαρίας καὶ ὕβρεις , οὐτωσὶ καὶ πάλιν πρὸς τὸν οἰκεῖον ἀκροατὴν Ἀγαθάγγελον · Ἀνάγνωθι τὰ ἔξῆς αὐτὸς , Ἀγαθάγγελε , τὸ βιβλίον εἰς μέσους ἡμᾶς ἀνελίξας ἐκείνου τοῦ ἐναγοῦς , ἵν´ ὑπ´ ὄψιν ἐναργεστέραν τὰ λεγόμενα γένηται . Οἱ μὴ δεχόμενοι , φησὶ , τὴν διαφοράν τῆς θείας οὐσίας καὶ τῆς θείας ἐνεργείας , καὶ ἁπλῶς πάντων τῶν περὶ τὴν θείαν οὐσίαν φυσικῶς θεωρουμένων , ἐκεῖνοι σύνθετον ποιοῦσι μᾶλλον τὸν Θεὸν , τοῦ μεγάλου Κασιλείου φανερῶς λέγοντος , Εἴπερ εἰς τὴν οὐσίαν φέροντες πάντα τὰ θεῖα ὀνόματα καταθήσομεν , οὐ μόνον σύνθετον , ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομοιομερῶν συγκείμενον τὸν Θεὸν ἀποδείξομεν , διὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο ὑφ ἑκάστου τῶν ὁνομάτων σημαίνεσθαι · καὶ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου γράφοντος , Ἢ καὶ τὸ ἀθάνατον καὶ τὸ ἄκακον καὶ τὸ ἀναλλοίωτον οὐσία Θεοῦ · ἀλλ´ εἰ τοῦτο , πολλαὶ οὐσίαι Θεοῦ , καὶ οὐ μία · ἢ σύνθετον ἐκ τούτων τὸ Θεῖον · οὐ γὰρ ἀσυνθέτως ταῦτα , εἴπερ οὐσίαι . Ἡμᾶς δὲ χρὴ , πρὶν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν θεολογικΠν τουτωνὶ καθεῖναι ὀητῶν καὶ τὰς τοῦ φιλοσόφου παρεξηγήσεις , καὶ τὰ λείποντα τῷ λόγῳ προσθεῖναι , καὶ ἅπερ ἐκεῖνος κακῶς ἀφελόμενος καὶ τούτου τοῦ κεφαλαίου , καὶ ἅσπερ τῶν διδασκάλων μαρτυρίας ἀποκρυψάμενος καὶ σιγῇ καὶ λήθῃ παραπέμψας τελείᾳ , ἔπειτα καὶ ἀντιλέγειν ὡς ἐν σκηνῇ καὶ δράματι προσποιεῖται τῷ συνοδικῷ τόμῳ . Φησὶ τοιγαροῦν ὁ τόμος εὐθὺς μετὰ τὴν προῤῥηθεῖσαν πρὸς Πύῤῥον ῥῆσιν ἐκείνην τοῦ ἁγίου Μαξίμου φημί · Ἀλλὰ καὶ ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος ἐν ἕκτῳ κεφαλαίῳ τῆς εἰς τὴν ἑξαήμερον ἀναπληρώσεως οὕτω πρὸς λέξιν διέξεισιν · Εἰ τοίνυνὲν τῷ ἀνθρώπῳ κἂν διάφορα τυγχάνῃ τὰ πρὸς αἴσθησιν κατεσκευασμένα παρὰ τῆς φύσεως ὄργανα , διὰ πάντων ὁ νοῦς ἐνεργῶν καὶ κινούμενος , καὶ καταλλήλως ἑκάστῳ πρὸς τὸ προκείμενον κεχρημένος , εἶς ἐστι καὶ ὁ αὐτὸς , ταῖς διαφοραῖς τῶν ἐνεργειῶν οὐ συνεξαλλάττων τὴν φύσιν , πῶς ἄν τις ἐπὶ Θεοῦ διὰ τῶν ποικίλων δυνάμεων πολυμερὲς τὸ τῆς αὐτοῦ οὐσίας καθυποπτεύσειεν ; Ὁ δὲ σοφώτατος Κύριλλος , ὁ αὐτὸς αὖθίς φησι τόμος , Οὐ γὰρ οὐσία τὸ ἀγέννητον , φησὶν , ἢ τὸ ἄφθαρτον , ἢ τὸ ἀθάνατον , ἢ τὸ ἀόρατον . Βἰ γὰρ ἕκαστον τούτων οὐσίαν σημαίνει , ἐκ τοσούτων οὐσιῶν σύγκειται ὁ Θεὸς , ὅσαπερ ἂν αὐτῷ φυσικῶς προσόντα φαίνηται · πολλὰ γάρ ἐστιν , ἃ μόνῳ μὲν οἰὐτῳ πρόσεστιν , ἑτέρῳ δὲ τῶν πάντων οὐδενί , Ἀλλ´ ἐνταῦθα μικρὸν διακόψας τὴν τῶν θεολογικῶν τουτωνὶ ῥητῶν συνέχειαν , ἐρέσθαι βούλομαι Γρητοοᾶν , ὅτου χάριν αντιῤῥητικοῖς αὐτὸς ἑαυτὸν ἐπιδοὺς λόγοις , καὶ τινα κεφαλαιωδῶς ἀφελόμενος Γ ἀγυ . ἐλ . Σϟἱ ὀλίγα τῶν τῇ συνόδῳ καὶ τῷ τόμῳ ῥηθέντων , καὶ τὴν πρὸς ἐκεῖνα λογικὴν μάχην καὶ τὸν πόλεμον ὰναδεξάμενος δημοσίᾳ , καὶ μέντοι καὶ τοῖς καθ´ ἕκαστον ἐπεξιέναι δοκῶν , οὕτω τὰς μαρτυρίας ἐκείνων ὡς μηδὲ τὴν ἀρχὴν οὔσας παρατρέχει , καὶ ταῦτα καὶ τοιαύτας , καὶ παρὰ τοιούτων , καὶ ὑπὲρ τηλικούτων εἰσενηνεγμένας ; Οὐ γὰρ μεγάλοι μὲν οἱ μαρτυροῦντες , σμικρὰ δέ τινα τὰ παρ´ αὐτῶν εἰσενηνεγμένα , καὶ οὐκ ἄξια τῶν εἰπόντων · ἢ καὶ ταῦτα μὲν μεγάλα καὶ ὑψηλὰ , ὑπὲρ εὐτελῶν δέ τινων καὶ τῶν τυχόντων οἱ λόγοι · ἀλλ´ ὑπὲρ Θεοῦ μὲν ταῦτα , καὶ τῆς ἀνωτάτω περὶ ἐκείνου δόξης · θεοφόροι δ´ ἀκριβῶς οἱ λέγοντες , καὶ οὐδὲν αὐτοῖς εἴρηται τῆς ἐκεῖθεν ἐπιπνοίας καὶ διαγνώμης χωρίς . Ἵ γοῦν σιγᾷν ἔδει σε καὶ ὑποχωρεῖν , ὡ φιλόσοφε , πρὸς τὰς τοῦ θείου Πνεύματος ταύτας βροντὰς , ἐπειδὴ τὸ ἀκούειν ἀπεῖπας καὶ συνιέναι καθάπαξ , ἢ λέγειν πρὸς τὰ προκείμενα ταῦτα καὶ ἀντιλέγειν καὶ ἐξελέγχειν , καὶ μηδὲν παρατρέχειν μηδοπωστιοῦν τῶν προῤῥηθέντων φημὶ κεφαλαίων τέως καὶ τῶν ἐπ´ αὐτοῖς θεολογικῶν ῥητῶν , ὃ δὴ καὶ ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς προὐθυμήθης . Νῦν δὲ πᾶν τοὐναντίον φαίνῃ ποιῶν , καὶ τοῖς αὐτὸς σεαυτοῦ λόγοις καὶ ταῖς ὑποθέσεσιν ἐπίτηδες ὥσπερ ἐναντιούμενος . Ἐγὼ γὰρ τοσαύτην οἶμαι παρὰ παντὸς τοῦ νοῦν ἔχοντος , καὶ μὴ προς ἔριν , ἀλλὰ πρὸς ἀλήθειαν ποιουμένου τοὺς λόγους , τοῖς προῤῥηθεῖσι διττοῖς θεολογικοῖς ῥητοῖς ἐνορᾶσθαι τὴν δύναμιν , καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νυνὶ ζητουμένου , ὡς εἴ γε καὶ μόνα ταῦτα παρῆν , καὶ οὐδὲν ἄλλο τῶν τε πρὸ αὐτῶν καὶ τῶν μετ´ αὐτὰ ῥηθησομένων ὡσαύτως προσῆν , αὐτὰ ταῦτα μόνα πρός γε τὸν σκοπὸν ἐξαρκεῖν ἂν τοῦ λόγου , καὶ μηδέν τι τοπαράπαν ἐλλείπειν μηδοτιοῦν . Ὁ μὲν γὰρ τῶν θεολόγων μηδαμῶς , διὰ τὸ ποικίλον τῶν φυσικῶν δυνάμεων , πολυμερῆ τινα καὶ σύνθετον ὑποπτεύεσθαί φησι τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ , καὶ τὴν εἰκόνα τὴν καλλίστην ἐκείνην εἰσάγων , φημὶ δὴ τὸν ἀνθρώπι · νον νοῦν μηδαμῶς ταῖς ποικίλαις διὰ τῶν αἰσθήσεως ἐνεργείαις τὴν οἰκείαν ἐξαλλάττοντα φύσιν · Κύριλ . λος δ´ ὁ σοφὸς καὶ πολλὰ τὰ προσόντα φυσικῶς εἰναί φησι τῷ Θεῷ μόνῳ , καὶ μὴ μόνην οὐσίαν αὐτὸν εἶναι κατὰ σέ , δίχα τῶν φυσικῶν τε καὶ ἰδίων αὐτῆς , καὶ μηδὲ οὐσίας αὐτὰ εἰναι , ἵνα μὴ σύνθετον , φησὶν , ἐκ τοσούτων εἴη τὸ Θεῖον . Ὥν τί ἂν σαφέστερόν τε καὶ οἰκειότερον , καὶ δὴ καὶ συντομώτερον γένοτο πρὸς τὸν λόγον ; Ἀλλὰ σκοπῶμεν καὶ τὰ ἑξῆς ἀκολούθως τοῦ σεπτοῦ τόμου , καὶ τὰς ἐν αὐτῷ γνώμας καὶ διδασκαλίας ὡσαύτως τῶν θεολόγων . Ὁ θεῖός φησι Χρυσόστομος , Τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν ἡ Γραφὴ ποτὲ μέν φησι πῦρ , ποτὲ δὲ ὕδωρ . καλεῖ , δεικνυσα ὅτι οὐκ οὐσίας ταῦτα ὀνόματα , ἀλλ´ ἐνεργείας · οὐ γὰρ ἐκ διαφόρων συνέστηκεν οὐσιῶν πὸ Πνεῦμα , ἀόρατόν τε καὶ μονοειδὲς ὄν . Ὁ δὲ Νύς σης πρὸς Εὐνόμιον αὖθις , Τίς ὀ διφυᾶ τὸν Θεὸν εἶναι λέγων , πλὴν σοῦ , τοῦ πᾶσαν ὀνόματος ἔννοιαν τῇ τοῦ Θεοῦοὐσίᾳ συμφύρυντος , καὶ μηδὲν ἔξωθεν προσπῖναι λέγοντος , αλλ´ ἕκαστον τῶν περὶ τὸ Θεῖον ὀνομάτων τῇ τοῦ Θεοῦ οὐσίᾳ ἐγκεντρίζοντος ; Ὅρα δὴ κἀντεῦθεν καὶ ἐπίσεησον , εἴ γε ῥούλει , ὡς οὐχ ὁ τόμος
Lemmas: μυσταγωγός . εἰμί δέ ὁ θέλημα σύνθεσις λέγω , καί ὁ ἄλλος φυσικός σύνθεσις λέγω ἐκβιάζω . εἶτα προῖων ὁ φιλόσοφος , ὁ μέν πρός Εὐνό μιαίνω εἴρω ὁ θεηγόρος Νύσσα περί θεῖος απλοτητη παρατρέχω κακοῦργος , ἔλεγχος εἰμί σαφής καί ἀνατροπή ὁ αὐτός δόξα · ἐπί δέ ὁ ὁ μέγας Βασίλειος καί Γρηγόριος ὁ Θεολόγου μεταπηδάω , παρεξηγέομαι καί διαστρέφω συνήθης καί οὗτος πειράω . Διὸ καί φημί , μετά ὁ πολύς καθ´ Ἀιανός φλυαρία καί ὕβρις , οὕτως καί πάλιν πρός ὁ οἰκέω ἀκροατής Ἀγαθάγγελος · ἀναγιγνώσκω ὁ ἑξῆς αὐτός , Ἀγαθάγγελος , ὁ βιβλίον εἰς μέσος ἐγώ ἀνελίσσω ἐκεῖνος ὁ ἐναγής , ὅς ὑπό ὄψις ἐναργής ὁ λέγω γίγνομαι . ὁ μή δέχομαι , φημί , ὁ διαφορά ὁ θεῖος οὐσία καί ὁ θεῖος ἐνέργεια , καί ἁπλόος πᾶς ὁ περί ὁ θεῖος οὐσία φυσικός θεωρέω , ἐκεῖνος συντίθημι ποιέω μᾶλλον ὁ θεός , ὁ μέγας κασιλειος φανερῶς λέγω , εἴπερ εἰς ὁ οὐσία φέρω πᾶς ὁ θεῖον ὄνομα κατατίθημι , οὖον μόνος συντίθημι , ἀλλά καί ἐκ ἀνομοιομερής σύγκειμαι ὁ θεός ἀποδείκνυμι , διά ὁ ἄλλος καί ἄλλος ὑπό ἕκαστος ὁ ὁν͂ομα σημαίνω · καί ὁ μέγας Γρηγόριος ὁ Θεολόγου γράφω , ἤ καί ὁ ἀθάνατος καί ὁ ἄκακος καί ὁ ἀναλλοίωτος οὐσία Θεός · ἀλ εἰμί οὗτος , πολύς οὐσία Θεός , καί οὖον εἷς · ἢ συντίθημι ἐκ οὗτος ὁ θεῖον · οὖον γάρ ἀσύνθετος οὗτος , εἴπερ οὐσία . ἡμός δέ χρή , πρίν εἰς ὁ ἐξέτασις ὁ θεολογικΠν οὗτος καθίημι ὀητῶν καί ὁ ὁ φιλόσοφος παρεξήγηση , καί ὁ λείπω ὁ λόγος προστίθημι , καί ὅσπερ ἐκεῖνος κακῶς ἀφαιρέω καί οὗτος ὁ κεφάλαιος , καί ὅσπερ ὁ διδάσκαλος μαρτυρία ἀποκρύπτω καί σιγή καί λήθη παραπέμπω τέλειος , ἔπειτα καί ἀντιλέγω ὡς ἐν σκηνή καί δρᾶμα προσποιέω ὁ συνοδικός τόμος . φημί τοιγάρ ὁ τόμος εὐθύς μετά ὁ προλέγω πρός Πύρρος ῥῆσις ἐκεῖνος ὁ ἅγιος Μάξιμος φημί · ἀλλά καί ὁ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος ἐν ἕκτος κεφάλαιος ὁ εἰς ὁ ἑξαήμερος ἀναπλήρωσις οὗτος πρός λέξις διεξέρχομαι · εἰμί τοίνυν ὁ ἄνθρωπος κἀν διάφορος τυγχάνω ὁ πρός αἴσθησις κατασκευάζω παρά ὁ φύσις ὄργανον , διά πᾶς ὁ νόος ἐνεργός καί κινέω , καί κατάλληλος ἕκαστος πρός ὁ πρόκειμαι χράομαι , εἰμί εἰμί καί ὁ αὐτός , ὁ διαφορά ὁ ἐνέργεια οὖον συνεξαλλάσσω ὁ φύσις , πῶς ἄν τις ἐπί Θεός διά ὁ ποικίλος δύναμις πολυμερής ὁ ὁ αὐτός οὐσία καθυποπτεύω ; ὁ δέ σοφός Κύριλλος , ὁ αὐτός αὖθις φημί τόμος , οὖον γάρ οὐσία ὁ ἀγέννητος , φημί , ἢ ὁ ἄφθαρτος , ἢ ὁ ἀθάνατος , ἢ ὁ ἀόρατος . βία γάρ ἕκαστος οὗτος οὐσία σημαίνω , ἐκ τοσοῦτος οὐσία σύγκειμαι ὁ θεός , ὅσος εἄν αὐτός φυσικός πρόσειμι φαίνω · πολύς γάρ εἰμί , ὁ μόνος μέν οὐτος πρόσειμι , ἕτερος δέ ὁ πᾶς οὐδείς , Ἀλ ἐνταῦθα μικρός διακόπτω ὁ ὁ θεολογικός οὗτος ῥητός συνέχεια , ἔρομαι βούλομαι γρητοοα , ὅστις χάρις αντιρρητικοιξ αὐτός ἑαυτοῦ ἐπιδίδωμι λόγος , καί τις κεφαλαιώδης ἀφαιρέω Γ ἀγυ . Ελ . Σϟἱ ὀλίγος ὁ ὁ σύνοδος καί ὁ τόμος εἴρω , καί ὁ πρός ἐκεῖνος λογικός μάχη καί ὁ πόλεμος ἀναδέχομαι δημόσιος , καί μέντοι καί ὁ καθ´ ἕκαστος ἐπέξειμι δοκέω , οὗτος ὁ μαρτυρία ἐκεῖνος ὡς μηδέ ὁ ἀρχή εἰμί παρατρέχω , καί οὗτος καί τοιοῦτος , καί παρά τοιοῦτος , καί ὑπέρ τηλικόσδε εἰσφέρω ; οὖον γάρ μέγας μέν ὁ μαρτυρέω , μικρός δέ τις ὁ παρ´ αὐτός εἰσφέρω , καί οὐ ἄξιος ὁ εἶπον · ἢ καί οὗτος μέν μέγας καί ὑψηλός , ὑπέρ εὐτελής δέ τίνω καί ὁ τυγχάνω ὁ λόγος · ἀλ ὑπέρ Θεός μέν οὗτος , καί ὁ ἄνω2 περί ἐκεῖνος δόξα · θεόφορος δδʹ ἀκριβῶς ὁ λέγω , καί οὐδείς αὐτός εἴρω ὁ ἐκεῖθεν ἐπίπνοια καί διαγνώμη χωρίς . ἵ γοῦν σιγάω ἐσθίω σύ καί ὑποχωρέω , εἰμί φιλόσοφος , πρός ὁ ὁ θεῖον πνεῦμα οὗτος βροντή , ἐπεί ὁ ἀκούω ἀπεῖπον καί συνίημι καθάπαξ , ἢ λέγω πρός ὁ πρόκειμαι οὗτος καί ἀντιλέγω καί ἐξελέγχω , καί μηδείς παρατρέχω μηδοπωστιοῦν ὁ προερέω φημί κεφάλαιος τέως καί ὁ ἐπι αὐτός θεολογικός ῥητός , ὅς δή καί ἐκ ἀρχή αὐτός προθυμέομαι . νῦν δέ πᾶς ἐναντίος φαίνω ποιέω , καί ὁ αὐτός σεαυτοῦ λόγος καί ὁ ὑπόθεσις ἐπίτηδες ὥσπερ ἐναντιόομαι . ἐγώ γάρ τοσοῦτος οἴομαι παρά πᾶς ὁ νόος ἔχω , καί μή προς Ἔρις , ἀλλά πρός ἀλήθεια ποιέω ὁ λόγος , ὁ προλέγω διττός θεολογικός ῥητός ἐνοράω ὁ δύναμις , καί ὁ ἑρμηνεία ὁ νυνί ζητέω , ὡς εἰμί γε καί μόνος οὗτος πάρειμι , καί οὐδείς ἄλλος ὁ τε πρό αὐτός καί ὁ μετέ αὐτός ἐρῶ ὡσαύτως πρόσειμι , αὐτός οὗτος μόνος πρός γε ὁ σκοπός ἐξαρκέω εἄν ὁ λόγος , καί μηδείς τίς τοπάλαι ἐλλείπω μηδοτιοῦν . ὁ μέν γάρ ὁ θεολόγος μηδαμῶς , διά ὁ ποικίλος ὁ φυσικός δύναμις , πολυμερής τις καί συντίθημι ὑποπτεύω φημί ὁ οὐσία ὁ Θεός , καί ὁ εἰκών ὁ καλός ἐκεῖνος εἰσάγω , φημί δή ὁ ἀνθρώπιον · νοῦς νόος μηδαμῶς ὁ ποικίλος διά ὁ αἴσθησις ἐνέργεια ὁ οἰκεῖος ἐξαλλάσσω φύσις · Κύριλ . Λός δδʹ ὁ σοφός καί πολύς ὁ πρόσειμι φυσικός εἰμί φημί ὁ Θεός μόνος , καί μή μόνος οὐσία αὐτός εἰμί κατά σός , δίχα ὁ φυσικός τε καί ἴδιος αὐτός , καί μηδέ οὐσία αὐτός εἰναι , ἵνα μή συντίθημι , φημί , ἐκ τοσοῦτος εἰμί ὁ θεῖον . ἀνά τίς εἄν σαφής τε καί οἰκεῖος , καί δή καί σύντομος γίγνομαι πρός ὁ λόγος ; ἀλλά σκοπέω καί ὁ ἑξῆς ἀκόλουθος ὁ σεπτός τόμος , καί ὁ ἐν αὐτός γνώμη καί διδασκαλία ὡσαύτως ὁ θεολόγος . ὁ θεῖος1 φημί Χρυσόστομος , ὁ πνεῦμα ὁ χάρις ὁ γραφή ποτέ μέν φημί πῦρ , ποτέ δέ ὕδωρ . καλέω , δείκνυμι ὅτι οὐ οὐσία οὗτος ὄνομα , ἀλ ἐνέργεια · οὖον γάρ ἐκ διάφορος συνίστημι οὐσία πόα πνεῦμα , ἀόρατος τε καί μονοειδής εἰμί . ὁ δέ Νύς σός πρός Εὐνόμιον αὖθις , Τῖς ὁ διφυής ὁ θεός εἰμί λέγω , πλήν σύ , ὁ πᾶς ὄνομα ἔννοια ὁ ὁ θεουουθεος συμφύρω , καί μηδείς ἔξωθεν προσπίνω λέγω , αλλ´ ἕκαστος ὁ περί ὁ θεῖον ὄνομα ὁ ὁ Θεός οὐσία ἐγκεντρίζω ; Ὅρας δή ἐντεῦθεν καί πιέζω , εἰμί γε ρουλις , ὡς οὐ ὁ τόμος