cogPG.PG151 475
τῆς ἐνεργείας , λεγόμενα . Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει , καὶ τοῦτο τὸ κοινῇ τῇ θεολογίᾳ δοκοῦν περὶ τοῦ Θεοῦ , τὸ λέγεσθαί φημι περὶ αὐτοῦ πολλὰ , καὶ πολλούς τινας καὶ διαφόρους εἶναι τοὺς περὶ αὐτοῦ λόγους · ὅρον δὲ οὐδαμῶς , ὅτι τε ἀόριστος ὁ Θεὸς κατά γε τοὺς προαποδοθέντας λόγους , καὶ ὅτι ἀδύνατον ὄρους πολλοὺς εἶναι καθ´ ἑνός τε καὶ τοῦ αὐτοῦ , ἀλλ´ ἕνα , καὶ τοῦτον ὡρισμένον τε καὶ περιγεγραμμένον , ὡς μήτε πλεονάζειν μήτ´ ἐλλείπειν τῷ μέΚτρῳ τῶν συλλαβῶν . Ὅθεν καὶ τῶν περὶ Θεοῦ λεγομένων , κατὰ τὰς τῶν θεολόγων Πατέρων φωνὰς , τὰ μὲν τί οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς δηλοῖ , ὡς τὸ ἄναρχον , καὶ ἀτελεύτητον , ἀαὶ ἀθάνατον , καὶ ἄπειρον , καὶ ὰπερίγραπτον , καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις · τὸ δὲ τὸ τί οὐκ ἔστιν ὅρον νομίζειν τὴν τοῦ μὴ ὅντος ἀναίρεσιν , οὐχὶ τὴν τοῦ ὄντος θέσιν , μὴ καὶ μανίας εἴη λαμπρᾶς ; Τὰ δὲ τῆς ἀξίας τε καὶ τῆς ἐνεργείας καὶ τῶν σχέσεων ὀνόματα , ὡς τὸ Πατὴρ , καὶ Υἱὸς , καὶ Κύριος , καὶ Θεὸς , καὶ βασιλεὺς , καὶ παντοκράτωρ , καὶ δημιουργὸς , πῶς ἂν εἶεν ὅρος ; τοσαῦτά τε ὄντα τῷ πλήθει , καὶ δὴ καὶ τῶν περὶ αὐτόν τι ἀποσημαίνοντα ἕκαστον , ἀλλ´ οὐκ αὐτὸν τὸν Θεὸν , ὅπου γε οὐδὲ αὐτῶν ἐκείνων τῶν περὶ Θεόν εἰσιν ἀκριβῶς δροι , καθ´ ὧν δὴ καὶ λέγονται ; Διὸ καὶ οἱ θεολόγοι ΠατέΚΡες περὶ τῶν τοιούτων μέλλοντες λέγειν καὶ γράΚφειν , ὅρου μὲν οὐδοτιοῦν ἐμνήσθησαν πώποτε , μᾶλλον δὲ καὶ μνησθέντες ἰσχυρῶς ἀπηγόρευσαν ἐκεῖνον , οὐ τῆς θείας δηλαδὴ μόνον φύσεως , ἀλλὰ καὶ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς , καθὰ δὴ καὶ δέδεικται . Ἐπιλέγεσθαι δὲ τῷ Θεῷ ταῦτ´ εἶπον , οὑτωσὶ πως τοὺς εολογικοὺς ἐπιγράψαντες λόγους · Περὶ τῶν ἐπὶ Θεοῦ λεγομένων , καὶ περὶ τῶν ἐπὶ Χριστοῦ λεγομένων , καὶ αὖθις τὰ ἐπιλεγόμενα τῇ θείᾳ φύσει , καὶ ἕκαστον τῶν ἑπὶ Θεοῦ λεγομένων , καὶ ὅτι θεολογεῖν μέλλων μὴ τοὺς κατ´ αὐτὸν ζητήσῃς λόγους , ἀλλὰ τοὺς περὶ αὐτόν · οὖτος καὶ γὰρ ἐν ἀνθρώποις , φησὶ , μέγας θεολόγος , ὁ τούτων τοὺς λόγους κἂν ποσῶς ἐξευρίσκων · καὶ ὅσα τοιαῦτα , ἐκεῖνο διδάσκοντες ἡμᾶς διὰ τούτων , ὡς ἤδη πολλάκις εἶπον , τὸ μὴ ὅρον νομίζειν τὸν περὶ Θεοῦ λόγον , ἀλλ´ ἁπλῶς ἕν τι τῶν ἐπὶ Θεοῦ λεγομένων , ἢ καὶ δύο καὶ πλεῖστα κατά γε τοὺς προαποδοθέντας φημὶ λόγους . Καίτοι γε καὶ οὐρανοῦ , καὶ γῆς , καὶ δὴ καὶ ἀγγέλων καὶ ἀνθρώσων λέγοντες , ὅτι κτίσματα Θεοῦ , οὐ τὸν ὅρον τῆς οὐσίας ἑκάστου λέγομεν · καὶ περὶ τῆς αἰσθητῆς Κὁμοῦ πάσης ταυτησὶ κτίσεως λέγοντες , ὅτι δι´ ἀγαθότητα θείαν ἐκ τοῦ μὴ θντος εἰς τὸ εἶναι λόγῳ Θεοῦ παρελθοῦσα , διὰ τὸν ἄνθρωπον γέγονεν , οὐ τὴν οὐσίαν αὐτῆς ὁριζόμεθα , ἀλλὰ λόγον τινὰ περὶ αὐτῆς καὶ τῆς αἰτίας αὐτῆς λέγομεν . Εἰ γοῦν καὶ ἐπὶ τῶν κτισμάτων τῶν ὡρισμένων τουτωνὶ καὶ πεπερασμένων λόγους τοιούσδε λέγοντες , οὐχ ὅρους αὐτούς φαμεν , ἀλλ´ ἁπλῶς τινα τὰ περὶ τούτων λεγόμενα , πόσῳ μᾶλλον ἐπὶ τῆς θείας καὶ ἀκηράτου καὶ ἀορίστου φύσεως , καὶ δὴ καὶ τῶν αὐτῆς φυσικῶν ; Τὸ δὲ ὥν καὶ τὸ ἀγαθύς ἐπὶ τοῦ Θεοῦ λεγόμενα , ἃ καὶ δοκεῖ πως κατὰ τοὺς ἱεροὺς θεολόγους οἰκειότερα τῆς ὑπερουσιότητος ἐκείνης τυγχάνειν , καὶ ταῦτα , ὅτι μὲν ἔστι , καὶ ὅτι ἀγαθόν ἐστι σημαίνει · τί δὲ τὴν φύσιν ἐστὶ τὸ ὃν ἐκεῖνο καὶ ἀγαθὸν οὐδαμῶς · διὸ καὶ οὐκ ὄν ἐστιν , οὐδὲ ἀγαθὸν , ὡς ὑπὲρ ταῦτά γε ὄν . Τὸ δὲ εἶναι τόδε τι , καὶ μὴ εἶναι , πῶς ἄν ποτε φύσις εἴη , καὶ Θεοῦ μάλιστα ; Οὕτω μὲν οὖν ὁ περὶ τοῦ λόγου τοῦ διδασκάλου λόγος ἱκανῶς , οἶμαι , καὶ ἡμῖν δέδεικται , ὡς οὐχὶ τὸν ὅρον ἐνθυμεῖσθαι δεῖ , τὸν λόγον ἀκούοντας , ἀλλ´ ἁπλῶς τὰ περὶ τῆς οὐσίας , ἢ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς λεγόμενα . Δεῖ δὲ καὶ πρὸς τὸ δεύτερον τῶν ζητημάτων ἐλθεῖν ἤδη , καὶ δεῖξαι , πῶς καὶ τὸν αὐτὸν λόγον ἐπιδέχεται τῇ οὐσίᾳ ἡ ἐνέργεια ἐπὶ ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως , καὶ αὖθις οὐ τὸν αὐτὸν , καίτοι γε καὶ τοῦτο προαποδέδεικται . Ἀλλὰ καὶ αὖθις σαφηνείας χάριν εἰρήσθω . Ἵνα δὲ καὶ σαφέστερος ἡμῖν ὁ περὶ τούτου λόγος καθόσον οἷόν τε , καὶ εὔληπτος γένηται , τῶν τοῦ μεγάλου Πατρὸς Βασιλείου καὶ αὖθις περὶ τούτου λόγων ἀκούσωμεν . Φησὶ τοίνυν πρὸς τοὺς τῷ Πνεύματι τῷ ἀγίῳ πολεμοῦντας , καὶ μὴ δημιουργὸν αὐτὸ φάσκοντας εἶναι , ἀποτεινόμενος · Εἰ τοίνυν τὸ ὑπερκόσμιον σῶμα Χριστοῦ ἐκ Πνεύματός ἐστιν ἁγίου , οὐ δυνατὸν δὲ τέννημα αὐτοῦ ὑπάρχειν , ὅτι τὸ γεγεννημένον ἐκ τῆς σαρκὸς σάρξ ἐστι , καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστιν , οὐδ´ αὖ πάλιν ἐξ αὐτοῦ ὡς ἐνέργεια αὐτοῦ , ὅτι ἐπὶ ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως τὸν αὐτὸν ἐπιδέχεται τῇ οὐσίᾳ λόγον ἡ ἐνέργεια , ὑπολείπεται ἄρα ἐξ αὐτοῦ εἶναι ὡς κτίσμα αὐτοῦ . Πρῶτον μὲν οὖν , ὦ φιλόσοφε , οὐκ ἐχρῆν ἀφιλοσόφως οὕτω καὶ ἀμαθῶς πολεμεῖν σε τοῖς φανεροῖς , καὶ τὸ μὴ ὃν ἄντικρυς ὃν λέγειν , ἢ τὸ ὃν καὶ φαινόμενον αὐθις ἐξ ἀντιστρόφου μὴ ὃν , πρὸς ὃ καὶ παιδίον ἠρυθρίασεν ἄν . Βασιλείου καὶ γὰρ τοῦ κεινοῦ διδασκάλου τῆς Ἐκκλησίας τήν τε ὑπόστασιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ τὸ ἐνυπόστατον εἰσάγοντος τοῦ Χριστοῦ σῶμα τῷ λόγῳ , καὶ τὴν εὐαγγελικὴν ἐκείνην ἀναπτύσσοντος φωνὴν , τὴν Ὅτι τὸ γεννηθὲν ἐν τῇ ἀγίᾳ Παρθένῳ ἐκ Πνεύματός ἐστιν ; ἀγίου , καὶ λέγοντος , ὅτι οὔτε ὡς γέννημα αὐτοῦ ἐστιν ἐξ αὐτοῦ , τὸ γὰρ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος πνεῦμά ἐστιν , ἀλλ´ οὐδὲ ὡς ἐνέργεια τοῦ Πνεύματός ἐστιν ἐξ αὐτοῦ , ἐπὶ γὰρ ἁπλῆς καὶ ἀσωμάτου φύσεως τὸν αὐτὸν ἐπιδέχεται τῇ οὐσίᾳ λόγον ἡ ἐνέργεια , σὺ λέγεις ἀναισχυντῶν , ὅτι ταυτόν τι καὶ ἕν ἐστι κατὰ πάντα τῆ οὐσίᾳ ἡ ἐνέργεια . Καὶ τοῦτο καὶ ὁ μέγας ἐνταῦθά φησι Βασίλειος · καίτοι γε Βα σαίλειος ὁ μέγας οὐχ ἀπλῶς , ἀλλὰ κατὰ διαίρεσιν ἄνωθεν τὸν λόγον προήνεγκε . Τὸ γὰρ ἔκ τινος , φησὶν , ἦ δημιουργικῶς , ἢ γεννητικός , ἢ φυσικῶς ἐστιν ἑξ αὐτοῦ , ὡς ἡ ἐνέργεια ἐκ τοῦ ἐνεργοῦντος , Τὸ οὖν Ἐκ τινος , ὦ φιλόσοφε , ἕτερόν ἐστι τοῦ ἐξ οὗ ἐστι κατ´ αὐτὸ τοῦτο , ἢ ταυτὸ κατὰ πάντα , καὶ οὐδαμῶς ἕτερον . Καὶ εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει κατὰ σέ , μάτην ἐλαύνεται Σαβέλλιος τὰ ἐκ τοῦ Πατρὸς συνανάρχως ὄντα , τὸν Υἱόν φημι καὶ τὸ Πνεῦμα , οὐχ ἕτερα καθ´´ ὑπόστασιν ἀλλήλων , ἀλλὰ ταυτόν τι καὶ ἓν κατὰ πάντα λέγων εἶναι . Καὶ οὐ μόνον τὸ γεννητῶς ἔκ τινος , ὅ φησιν ὁ μέγας Βασίλειος , πάντη ἓν καὶ ἀδιάφορόν ἐστι τῷ ἐξ οὗ γεγέννηται , ἀλλὰ καὶ τὸ δημιουργικῶς αὖθις ἔκ τινος ὃν , ἕν ὡσαύτως καὶ ταυτὸ
Lemmas: ὁ ἐνέργεια , λέγω . καί γάρ οὕτως ἔχω , καί οὗτος ὁ κοινός ὁ θεολογία δοκέω περί ὁ Θεός , ὁ λέγω3 φημί περί αὐτός πολύς , καί πολύς τις καί διάφορος εἰμί ὁ περί αὐτός λόγος · ὅρος δέ οὐδαμῶς , ὅτι τε ἀόριστος ὁ θεός κατά γε ὁ προαποδίδωμι λόγος , καί ὅτι ἀδύνατος ὄρος πολύς εἰμί καθ´ εἷς τε καί ὁ αὐτός , ἀλ εἷς , καί οὗτος ὁρίζω τε καί περιγράφω , ὡς μήτε πλεονάζω μῆτε ἐλλείπω ὁ μέτρος ὁ συλλαβή . ὅθεν καί ὁ περί Θεός λέγω , κατά ὁ ὁ θεολόγος Πατέρων φωνή , ὁ μέν τίς οὐ εἰμί ὁ θεός δηλόω , ὡς ὁ ἄναρχος , καί ἀτελεύτητος , ἀαὶ ἀθάνατος , καί ἤπειρος , καί περίγραπτος , καί ὁ παραπλήσιος οὗτος · ὁ δέ ὁ τίς οὐ εἰμί ὅρος νομίζω ὁ ὁ μή εἰμί ἀναίρεσις , οὐ ὁ ὁ εἰμί θέσις , μή καί μανία εἰμί λαμπρός ; ὁ δέ ὁ ἄξιος τε καί ὁ ἐνέργεια καί ὁ σχέσις ὄνομα , ὡς ὁ πατήρ , καί υἱός , καί Κύριος , καί θεός , καί βασιλεύς , καί παντοκράτωρ , καί δημιουργός , πῶς εἄν ἄγω ὅρος ; τοσοῦτος τε εἰμί ὁ πλῆθος , καί δή καί ὁ περί αὐτός τίς ἀποσημαίνω ἕκαστος , ἀλ οὐ αὐτός ὁ θεός , ὅπου γε οὐδέ αὐτός ἐκεῖνος ὁ περί Θεός εἰμί ἀκριβῶς δροι , καθ´ ὅς δή καί λέγω ; Διὸ καί ὁ θεολόγος Πατές περί ὁ τοιοῦτος μέλλω λέγω καί γράΚφειν , ὁράω μέν οὐδοτιοῦν μιμνήσκω πώποτε , μᾶλλον δέ καί μιμνήσκω ἰσχυρῶς ἀπαγορεύω ἐκεῖνος , οὖον ὁ θεῖος δηλαδή μόνος φύσις , ἀλλά καί ὁ ἐνέργεια αὐτός , καθά δή καί δείκνυμι . ἐπιλέγω δέ ὁ Θεός ταῦ εἶπον , οὑτωσί πως ὁ λογικός ἐπιγράφω λόγος · περι ὁ ἐπί Θεός λέγω , καί περί ὁ ἐπί Χριστός λέγω , καί αὖθις ὁ ἐπιλέγω ὁ θεῖος φύσις , καί ἕκαστος ὁ ἐπί Θεός λέγω , καί ὅτι θεολογέω μέλλω μή ὁ κατ´ αὐτός ζητέω λόγος , ἀλλά ὁ περί αὐτός · οὗτος καί γάρ ἐν ἄνθρωπος , φημί , μέγας θεολόγος , ὁ οὗτος ὁ λόγος κἀν ποσός ἐξευρίσκω · καί ὅσος τοιοῦτος , ἐκεῖνος διδάσκω ἐγώ διά οὗτος , ὡς ἤδη πολλάκις εἶπον , ὁ μή ὅρος νομίζω ὁ περί Θεός λόγος , ἀλ ἁπλόος εἷς τίς ὁ ἐπί Θεός λέγω , ἢ καί δύο καί πλεῖστος κατά γε ὁ προαποδίδωμι φημί λόγος . καίτοι γε καί οὐρανός , καί γῆ , καί δή καί ἄγγελος καί ἀνθρώσων λέγω , ὅτι κτίσμα Θεός , οὖον ὁ ὅρος ὁ οὐσία ἕκαστος λέγω · καί περί ὁ αἰσθητός κομέω πᾶς οὗτος κτίσις λέγω , ὅτι δις ἀγαθότης θεῖος ἐκ ὁ μή θνῄσκω εἰς ὁ εἰμί λόγος Θεός παρέρχομαι , διά ὁ ἄνθρωπος γίγνομαι , οὖον ὁ οὐσία αὐτός ὁρίζω , ἀλλά λόγος τις περί αὐτός καί ὁ αἴτιος αὐτός λέγω . εἰμί γοῦν καί ἐπί ὁ κτίσμα ὁ ὁρίζω οὗτος καί περαίνω λόγος τοιόσδε λέγω , οὐ ὅρος αὐτός φημί , ἀλ ἁπλόος τις ὁ περί οὗτος λέγω , πόσος μᾶλλον ἐπί ὁ θεῖος καί ἀκήρατος καί ἀόριστος φύσις , καί δή καί ὁ αὐτός φυσικός ; ὁ δέ ἀνά καί ὁ Ἀγαθῦς ἐπί ὁ Θεός λέγω , ὁ καί δοκέω πως κατά ὁ ἱερός θεολόγος οἰκεῖος ὁ ὑπερουσιότης ἐκεῖνος τυγχάνω , καί οὗτος , ὅτι μέν εἰμί , καί ὅτι ἀγαθός εἰμί σημαίνω · τίς δέ ὁ φύσις εἰμί ὁ ὅς ἐκεῖνος καί ἀγαθός οὐδαμῶς · διό καί οὐ εἰμί εἰμί , οὐδέ ἀγαθός , ὡς ὑπέρ οὗτος γε εἰμί . ὁ δέ εἰμί ὅδε τίς , καί μή εἰμί , πῶς ἄν ποτός φύσις εἰμί , καί Θεός μάλιστα ; οὕτως μέν οὖν ὁ περί ὁ λόγος ὁ διδάσκαλος λόγος ἱκανῶς , οἴομαι , καί ἐγώ δείκνυμι , ὡς οὐ ὁ ὅρος ἐνθυμέομαι δεῖ , ὁ λόγος ἀκούω , ἀλ ἁπλόος ὁ περί ὁ οὐσία , ἢ ὁ ἐνέργεια αὐτός λέγω . Δεύς δέ καί πρός ὁ δύο ὁ ζήτημα ἔρχομαι ἤδη , καί δείκνυμι , πῶς καί ὁ αὐτός λόγος ἐπιδέχομαι ὁ οὐσία ὁ ἐνέργεια ἐπί ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις , καί αὖθις οὖον ὁ αὐτός , καίτοι γε καί οὗτος προαποδείκνυμι . ἀλλά καί αὖθις σαφήνεια χάρις εἴρω . ἵνα δέ καί σαφής ἐγώ ὁ περί οὗτος λόγος καθόσον οἷος τε , καί εὔληπτος γίγνομαι , ὁ ὁ μέγας πατήρ Βασίλειος καί αὖθις περί οὗτος λόγος ἀκούω . φημί τοίνυν πρός ὁ ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος πολεμέω , καί μή δημιουργός αὐτός φάσκω εἰμί , ἀποτείνω · εἰμί τοίνυν ὁ ὑπερκόσμιος σῶμα Χριστός ἐκ πνεῦμα εἰμί ἅγιος , οὖον δυνατός δέ τέννημα αὐτός ὑπάρχω , ὅτι ὁ γεννάω ἐκ ὁ σάρξ σάρξ εἰμί , καί ὁ γεννάω ἐκ ὁ πνεῦμα πνεῦμα εἰμί , οὐδός αὖος πάλιν ἐκ αὐτός ὡς ἐνέργεια αὐτός , ὅτι ἐπί ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις ὁ αὐτός ἐπιδέχομαι ὁ οὐσία λόγος ὁ ἐνέργεια , ὑπολείπω ἄρα ἐκ αὐτός εἰμί ὡς κτίσμα αὐτός . Πρῶτος μέν οὖν , εἰμί φιλόσοφος , οὐ χρή ἀφιλόσοφος οὗτος καί ἀμαθής πολεμέω σύ ὁ φανερόω , καί ὁ μή ὅς ἄντικρυς ὅς λέγω , ἢ ὁ ὅς καί φαίνω αὖθις ἐκ ἀντίστροφος μή ὅς , πρός ὅς καί παιδίον ἐρυθριάω ἄν . Βασίλειος καί γάρ ὁ ἐκεῖνος διδάσκαλος ὁ ἐκκλησία ὁ τε ὑπόστασις ὁ ἅγιος πνεῦμα καί ὁ ἐνυπόστατος εἰσάγω ὁ Χριστός σῶμα ὁ λόγος , καί ὁ εὐαγγελικός ἐκεῖνος ἀναπτύσσω φωνή , ὁ ὅτι2 ὁ γεννάω ἐν ὁ ἅγιος παρθένος ἐκ πνεῦμα εἰμί ; ἅγιος , καί λέγω , ὅτι οὔτε ὡς γέννημα αὐτός εἰμί ἐκ αὐτός , ὁ γάρ γεννάω ἐκ ὁ πνεῦμα πνεῦμα εἰμί , ἀλ οὐδέ ὡς ἐνέργεια ὁ πνεῦμα εἰμί ἐκ αὐτός , ἐπί γάρ ἁπλόος καί ἀσώματος φύσις ὁ αὐτός ἐπιδέχομαι ὁ οὐσία λόγος ὁ ἐνέργεια , σύ λέγω ἀναισχυντέω , ὅτι αὐτός τίς καί εἷς εἰμί κατά πᾶς τῆ οὐσία ὁ ἐνέργεια . καί οὗτος καί ὁ μέγας ἐνταῦθα φημί Βασίλειος · καίτοι γε Βα σαίλειος ὁ μέγας οὐ ἀπλόος , ἀλλά κατά διαίρεσις ἄνωθεν ὁ λόγος προφέρω . ὁ γάρ ἐκ τις , φημί , εἰμί δημιουργικός , ἢ γεννητικός , ἢ φυσικός εἰμί ἕξ αὐτός , ὡς ὁ ἐνέργεια ἐκ ὁ ἐνεργέω , ὁ οὖν ἐκ τις , εἰμί φιλόσοφος , ἕτερος εἰμί ὁ ἐκ ὅς εἰμί κατ´ αὐτός οὗτος , ἢ τατός κατά πᾶς , καί οὐδαμῶς ἕτερος . καί εἰμί οὗτος οὕτως ἔχω κατά σός , μάτην ἐλαύνω Σαβέλλιος ὁ ἐκ ὁ πατήρ συνανάρχως εἰμί , ὁ υἱός φημί καί ὁ πνεῦμα , οὐ ἕτερος καθ´´ ὑπόστασις ἀλλήλων , ἀλλά αὐτός τίς καί εἷς κατά πᾶς λέγω εἰμί . καί οὖον μόνος ὁ γεννητός ἐκ τις , ὅς φημί ὁ μέγας Βασίλειος , πάντῃ εἷς καί ἀδιάφορος εἰμί ὁ ἐκ ὅς γεννάω , ἀλλά καί ὁ δημιουργικός αὖθις ἐκ τις ὅς , εἷς ὡσαύτως καί τατός