cogPG.PG151 351
ἡλιος , ὁ τὸ ἀληθινὸν φῶς ἀπαστράπτων · ὁς ἐπειδὰν ἃπαξ ἐπιφαύσῃ ἡμῖν , οὐκέτι ἐν δυσμαῖς κρύπτεται , ἀλλὰ πάντα τῇ φωτιστικῇ αὐτοῦ δυνάμει περιπτυξάμενος , διηνεκὲς καὶ ἀδιάδοχον τοῖς ἀξίοις τὸ φῶς ἐμποιεῖ , καὶ αὐτοὺς τοὺς μετέχοντας τοῦ φωτὸς ἐκείνου ἄλλους ἡλίους ἀπεργαζόμενος . « Τότε γὰρ , φησὶ , καὶ οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος . » λζʹ . Καὶ ὁ θεῖος Μάξιμος · Ἡ ψυχὴ γίνεται Θεὸς τῆ μεθέξει τῆς θεϊκῆς χάριτος , πασῶν τῶν κατὰ νουν τε καὶ αἴσθησιν ἐνεργειῶν αὐτή τε παυσαμένη , καὶ τὰς τοῦ σώματος φυσικὰς ἐνεργείας συναποαύσασθαι . καὶ συνθεωθέντος αὐτῇ κατὰ τὴν ἀναἠογοῦσαν αὐτῷ μέθεξιν τῆς θεώσεως · ὥστε μόνον τὸν Θεὸν διά τε τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος τότε φαίνεσθαι , νικηθέντων αὐτῶν τῇ ὑπερβολῇ τῆς δόξης τῶν φυσικῶν γνωρισμάτων . ληʹ . Καὶ ὁ μέγας Διονύσιος · Οὐδεμίαν ὁρῶμεν θέωσιν ἢ ζωὴν , ἥτις ἀκριβῶς ἐμφερής ἐστι τῇ πάντων ὑπερκειμένῃ αἰτίᾳ . λθʹ . Ὁ αὐτὸς ἐρωτώμενος , πῶς ὁ πάντων ἐπέκεινα ὑπὲρ θεαρχίαν ἐστὶ καὶ ὑπὲρ ἀγαθαρχίαν , Εἰ θεότητα , φησί , καὶ ἀγαθότητα νοήσαις , αὐτὸ τὸ χρῆμα τοῦ ἀγαθοποιοῦ δώρου , καὶ ἀμίμητον μίμημα τοῦ ὑπερθέου καὶ ὑπεραγάθου , καθ´ ὃ θεούμεθα καὶ ἀγαθυνόμεθα . Καὶ γὰρ εἰ τοῦτο ἀρχὴ γίνεται τοῦ θεοῦσθαι καὶ ἀγαθύνεσθαι τοῖς θεουμένοις καὶ ἀγαυνομένοις , ὁ πάσης ἀρχῆς ὑπεράρχιος , καὶ της οὐτω λεγομένης θεότητος καὶ ἀγαθότητος ὡς θεαρχίας καὶ ἀγαθαρχίας ἐστὶν ἐπέκεινα . μʹ . Καὶ ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος , Εἰ τὰ κρίματα αὐτοῦ , φησὶν , ἐξερευνηθῆναι οὐ δύναται , καὶ αἱ ὁδοὶ οὐκ ἐξιχνιάζονται , καὶ ἡ τῶν ἀγαθῶν ἐπαγγελία πάσης ὑπέρκειται τῆς ἀπὸ στοχασμῶν εἰκασίας , πόσῳ μᾶλλον τῷ μέτρῳ κατὰ τὸ ἄφραστόν τε καὶ ἀπροσπέλαστον ἄνω ἐστὶ καὶ ὑψηλότερον αὐτὸ τὸ θεῖον τῶν περὶ αὐτὸ νοουμένων ; μαʹ . Ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς πάλιν ἐν τοῖ . ἱεροῖς μέλεσιν , Ἵνα σου δείξῃς ἐμφαῶς τὴν ἀπόῤῥητον δευτέραν κατάβασιν , ὅπως ὁ ὕψιστος Θεὸς ὀφθήοῃ ἑστὼς ἐν μέσῳ θεῶν τοῖς ἀποστόλοις ἐν Θαβὼρ , Μωσῇ σὺν Ἡλίᾳ τε ἀῤῥήτως ἔλαμψας . μβʹ . Καὶ ἐν ἑτέρῳ μέλει · Καὶ μικρὸν ὑποκρύψας τῆς σαρκὸς τὸ πρόσλημμα , μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν , ἐμφαίνων τοῦ ἀρχετύπου κάλλους τὴν εὐπρέπειαν . Καὶ ταύτην οὐχ ὁλόκληρον , τὸ μὲν πληροφορῶν αὐτοὺς ἅμα καὶ φειδόμενος , μήπως σὺν τῇ ὁράσει καὶ τὸ ζῇν ἀπολέσωσιν , ἀλλ´ ὡς ἡδύναντο χωρεῖν , τοὺς οωματικοὺς ὀφθαλμοὺς περιφέροντες . μγʹ . Καὶ ὁ μέγας Διονύσιος αὖθις , Ὁ θεῖος , φησὶ , γνόφος ἐστὶ τὸ ἀπρόσιτον φῶς . Ἐν ᾧ κατοικεῖν ὁ Θεὸς λέγεται , καὶ ἀοράτῳ ὄντι διὰ τὴν ὑπερέχουσαν φανότητα , καὶ ἀπροσίτῳ δι´ ὑπερβολὴν ὑπερουσιου φωτοχυσίας . μδʹ . Οὐχ ὁ Θεὸς δὲ , φησὶν ὁ Χρυσόστομος Πατὴρ , ἀλλ´ ἡ χάρις ἐκχεῖται . μεʹ . Ἐπεὶ δὲ τὸν προσγενόμενον ἐπὶ τῆς θειοτάτης ἐκείνης θέας τοῖς ἀποστόλοις φόβον ἑκεῖνος αὐθις προεβάλλετο , ὡς ἀτελεῖς καὶ ἐπ´ αὐτῆς ἐκείνης δεῖξαι διὰ τούτου τοὺς ἀποστόλους , καὶ τὸ φῶς τοῦτο χαμαίζηλον τὸ τηνικαῦτα τούτοις ὁρώμενον , ὁ θε ὁτατος καὶ ἀοίδιμος βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ τοιούτου τότε φωτὸς πάντως καταυγασθεὶς τὴν διάνοιαν , Ἔστι καὶ φόβος , εἰπεν , οὐ τῶν εἰσαγομένων ἀλλὰ τῶν τελείων , Περὶ οὖ φησιν ὁ Προφήτης · Ὁ φόβος Κυρίου ἀγνὸς διαμένων εἰς αἰῶνα αἰῶνος . Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν · Φοβήθητε τὸν Κύριον πάντες οἱ ἄγιοι αὐτοῦ . Δεῖγμα δὲ τοῦ μὴ τὸν εἰσαγωγικὸν ἀλλα τὸν τέλειον ἔχειν τότε φόβον τοὺς ἀποστόλους τὸ ζητεῖν παραμένειν ἀεὶ τῳ ἀῤῥήτῳ ἐκείνῳ θεάματι . Ποιήσωμεε · γὸρ ὡδε , φησὶ , τρεις σκηνὰς , καὶ , Καλόν ἐστιν ἡχᾶς ὧδε εἶν αι . Ὁ γὰρ ἕτερον τρόπον τὸν φόβον ἔχων ἀπ´ ἐκείνου προθυμεῖται φεύγειν ὃ καὶ φοβεῖται . Πέτρος γὰρ ἡ κορυφαία τῶν ἀποστόλων ἀκρότης , νομίσας τὸν διαστηματικὸν τοῦτον καὶ πεπερασμένον αἰῶνα παραῤῥυῆναι , τὸν δὲ ἀδιάστατόν τε καὶ ἀληκτον τοῦ φωτὸς ἐκεῖνον ἐπιφανῆναι , Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἰναι , ἀπὸ διαθέσεως τῆς ψυχῆς ἐνθεαστικως ἔλεγεν . Ἐκεῖνο γὰρ πάντως εἶδεν , ὃ οὐκ ἂν πάντως ἀνθρωπίνη φύσις ὁρᾷν δυνηθείη , εἰ μὴ πρὸς τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριν ἀνακραθείη . Τοσούτου γὰρ ἐκεῖνοι τότε ἠξιώθησαν , ὅσον ἀνθρωπίνη φύσις χωρήσειεν ἂν , συναιρομένου ταύτῃ τοῦ Πνεύματος . μϛʹ . Μηδεὶς δὲ ἡμῶν ἀκούων , αὖθις εἶπεν ὀ καὶ τὰ θεῖα σοφὸς βασιλεὺς , ἐφ´ ὅσον εἰκὸς ἐξυμνούντων τὸ θειότατον ἐκεῖνο φῶς , τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν θεατὴν λέγειν ἡμᾶς ὑπολαμβανέτω · εἰ χὰρ πρὸς τοσοῦτον ὕψος θεωρίας ἀνέδραμον , χάριν καὶ δόξαν εἰ ον θείαν , ἀλλ´ οὐ τὴν φύσιν αὐτὴν τὴν χορηγοῦσαν τὴν χάριν . Καὶ γὰρ ἴσμεν ἐκείνην , ὑπὸ τῶν θείων λογίων μεμυημένοι , ἀμέθεκτον , ἄληπτον , ἀόρατον καὶ αὐταῖς ταῖς ὑπερκοσμίοις καὶ ἀνωτάταις δυνάμεσιν , ὡς οὐδ´ ἴχνος ὅλως καταλήψεως κἂν ψιλὸν τοῖς μετ´ αὐτὴν καταλείψασαν . Ἐπεὶ καὶ Γρηγορίων ὁ θεολογικώτατος ἔστιν ἃ τῶν προφητικῶν θεαμάτων καταλέξας πρότερον , ἐφεξῆς εὐθὺς ἐπήνεγκεν , Ἀλλ´ οὔτε οὖτοι ὡν ὁ λόγος , οὔτε τι,ς ἄλλος τῶν κατὰ τούτους ἔστη ἐν ὑποστήματι καὶ οὐσίᾳ Κυρίου κατὰ τὸ γεγραμμένον , οὐδὲ Θεοῦ φύσιν ἢ εἶδεν ἢ ἐξηγόρευσεν . Ἐξ ὧν δὴ ῥητῶν καὶ λόγων , ἀνιέρως τοῖς ἱεροῖς ἐπιβάλλων ὁ Βαρλαὰμ καὶ ἐπισφαλῶς , ἀπηλέγχετό τε καὶ κατησχύνετο . μζʹ . Ἔτι τε εὕρηται ὁ τοιοῦτος Βαρλαὰμ πολλὰ καὶ τῶν τῆς ἡσυχίας ἐθίμων ἐγγράφως διαστρέψας , καὶ κατηγορήσας , ἅμα δὲ καὶ τῇ συνήθει τούτοις , μᾶλλον δὲ πᾶσι τοῖς Χριστιανοῖς προσευχῇ ἐπιθέμενος , τῇ , Κόριε Ἰησοῦ Χριστὲ Υἱὲ τοῦ Θεοῦι , ἐλέησόν με . Διελάμβανε γὰρ καὶ περὶ ταύτης ἐπ´ αὐτῶν τῶν λέξεων οὔτως . Ἐγὼ πολλῶν ὄντων ἅ τις ἂν ἔχοι δικαίως ἐγκαλεῖν τῷ τῆς τοιαύτης διδασκαλίας ὑφηγητῇ , οὐδενὸς ἔλαττον ἡγοῦμαι καὶ τοῦτο , ὅτι τὰ Χριστιανῶν ἐπιχειρῶν διὰ τῶν εἰσπνόων ἀνατρέπειν μυστήρια , συκοφαντεῖ καὶ τοὺς Πατέρας , ὡς ἅπερ νῦν αὐτὸς ἐκδιδάσκει , ταῦτα κἀκείνους φρονήσαντας πρότερον . Ἐμβρόντητε καὶ μιαρὸ , οὶ τίς πώποτε ἐκείνων νηψιν
Lemmas: ἡλιος , ὁ ὁ ἀληθινός φάος ἀπαστράπτω · ὅς ἐπειδάν ἅπαξ ἐπιφαίνω ἐγώ , οὐκέτι ἐν δυσμή κρύπτω , ἀλλά πᾶς ὁ φωτιστικός αὐτός δύναμις περιπτύσσω , διηνεκής καί ἀδιάδοχος ὁ ἄξιος ὁ φάος ἐμποιέω , καί αὐτός ὁ μετέχω ὁ φάος ἐκεῖνος ἄλλος ἥλιος ἀπεργάζομαι . « τότε γάρ , φημί , καί ὁ Δίκαιος ἐκλάμπω ὡς ὁ ἥλιος . » λζʹ . καί ὁ θεῖος Μάξιμος · ὁ ψυχή γίγνομαι θεός τῆ μετέχω ὁ θεῖος χάρις , πᾶς ὁ κατά νόος τε καί αἴσθησις ἐνέργεια αὐτός τε παύω , καί ὁ ὁ σῶμα φυσικός ἐνέργεια συναποαυσαω . καί συνθεόω αὐτός κατά ὁ ἀναφέρω αὐτός μέθεξις ὁ θέωσις · ὥστε μόνος ὁ θεός διά τε ὁ Ψυχή καί ὁ σῶμα τότε φαίνω , νικάω αὐτός ὁ ὑπερβολή ὁ δόξα ὁ φυσικός γνώρισμα . λαός . καί ὁ μέγας Διονύσιος · Οὐδεμία ὁράω θέω ἢ ζωή , ὅστις ἀκριβῶς ἐμφερής εἰμί ὁ πᾶς ὑπέρκειμαι αἴτιος . λθʹ . ὁ αὐτός ἐρωτάω , πῶς ὁ πᾶς ἐπέκεινα ὑπέρ θεαρχία εἰμί καί ὑπέρ ἀγαθαρχία , εἰμί θεότης , φημί , καί ἀγαθότης νοέω , αὐτός ὁ χρῆμα ὁ ἀγαθοποιέω δῶρον , καί ἀμίμητος μίμημα ὁ ὑπερθέω καί υπεράγαθος , καθ´ ὅς θεόω καί ἀγαθύνω . καί γάρ εἰμί οὗτος ἀρχή γίγνομαι ὁ θεόω καί ἀγαθύνω ὁ θεόω καί αγαυνομενω , ὁ πᾶς ἀρχή ὑπεράρχιος , καί ὁ οὗτος λέγω θεότης καί ἀγαθότης ὡς θεαρχία καί αγαθαρχία εἰμί ἐπέκεινα . εἷς . καί ὁ Νύσσα θεῖος Γρηγόριος , εἰμί ὁ κρίμα αὐτός , φημί , ἐξερευνάω οὖον δύναμαι , καί ὁ ὁδός οὐ εξιχνιάζω , καί ὁ ὁ ἀγαθός ἐπαγγελία πᾶς ὑπέρκειμαι ὁ ἀπό στοχασμός εἰκασία , πόσος μᾶλλον ὁ μέτρον κατά ὁ ἄφραστος τε καί ἀπροσπέλαστος ἄνω εἰμί καί ὑψηλός αὐτός ὁ θέω ὁ περί αὐτός νοέω ; μαί . ἀλλά καί ὁ θεῖος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός πάλιν ἐν τοῖ . ἱερός μέλος , ἵνα σύ δείκνυμι ἐμφαίνω ὁ ἀπόρρητος δύο κατάβασις , ὅπως ὁ ὕψιστος θεός ὁράω ἵστημι ἐν μέσος θεός ὁ ἀπόστολος ἐν Θαβώρ , Μωσῆς σύν Ἡλίας τε ἄρρητος λάμπω . μβʹ . καί ἐν ἕτερος μέλος · καί μικρός ὑποκρύπτω ὁ σάρξ ὁ πρόσλημμα , μεταμορφόω ἔμπροσθεν αὐτός , ἐμφαίνω ὁ ἀρχέτυπος κάλλος ὁ εὐπρέπεια . καί οὗτος οὐ ὁλόκληρος , ὁ μέν πληροφορέω αὐτός ἅμα καί φείδομαι , μήπως σύν ὁ ὅρασις καί ὁ ζάω ἀπόλλυμι , ἀλ ὡς ἡδύνω χωρέω , ὁ οωματικα ὀφθαλμός περιφέρω . μγʹ . καί ὁ μέγας Διονύσιος αὖθις , ὁ θεῖος , φημί , δνόφος εἰμί ὁ ἀπρόσιτος φάος . ἐν ὅς κατοικέω ὁ θεός λέγω , καί ἀόρατος εἰμί διά ὁ ὑπερέχω φανότης , καί ἀπρόσιτος δις ὑπερβολή υπερούσιος φωτοχυσία . μδʹ . οὐχ ὁ θεός δέ , φημί ὁ Χρυσόστομος πατήρ , ἀλ ὁ χάρις ἐκχέω . μου . ἐπεί δέ ὁ προσγίγνομαι ἐπί ὁ θεῖος ἐκεῖνος θέα ὁ ἀπόστολος φόβος ἐκεῖνος αὖθις προβάλλω , ὡς ἀτελής καί ἐπι αὐτός ἐκεῖνος δείκνυμι διά οὗτος ὁ ἀπόστολος , καί ὁ φάος οὗτος χαμαίζηλος ὁ τηνικαῦτα οὗτος ὁράω , ὁ ΘΕ ὅσος καί ἀοίδιμος βασιλεύς ὑπό ὁ τοιοῦτος τότε φάος πάντως καταυγάζω ὁ διάνοια , εἰμί καί φόβος , εἶπον , οὖον ὁ εἰσάγω ἀλλά ὁ τέλειος , περι οὖον φημί ὁ Προφήτης · ὁ φόβος κύριος ἁγνός διαμένω εἰς αἰών αἰών . καί ἀλλαχοῦ πάλιν · φοβέω ὁ κύριος πᾶς ὁ ἅγιος αὐτός . δεῖγμα δέ ὁ μή ὁ εἰσαγωγικός ἀλλά ὁ τέλειος ἔχω τότε φόβος ὁ ἀπόστολος ὁ ζητέω παραμένω ἀεί ὁ ἄρρητος ἐκεῖνος θέαμα . Ποιήσωμεε · γόρ ὧδε , φημί , τρεις σκηνή , καί , καλός εἰμί ἠχή ὧδε εἶμαι ὁ . ὁ γάρ ἕτερος τρόπος ὁ φόβος ἔχω ἀπ´ ἐκεῖνος προθυμέομαι φεύγω ὅς καί φοβέω . Πέτρος γάρ ὁ κορυφαία ὁ ἀπόστολος ἀκρότης , νομίζω ὁ διαστηματικός οὗτος καί περαίνω αἰών παραλέγω , ὁ δέ ἀδιάστατος τε καί ἄληκτος ὁ φάος ἐκεῖνος ἐπιφαίνω , καλός εἰμί ἐγώ ὧδε εἰναι , ἀπό διάθεσις ὁ Ψυχή ἐνθεαστικός λέγω . ἐκεῖνος γάρ πάντως ὁράω , ὅς οὐ εἄν πάντως ἀνθρώπινος φύσις ὁράω δύναμαι , εἰμί μή πρός ὁ ὁ ἅγιος πνεῦμα χάρις ἀνακραθείη . τοσοῦτος γάρ ἐκεῖνος τότε ἀξιόω , ὅσος ἀνθρώπινος φύσις χωρέω εἄν , συναίρω οὗτος ὁ πνεῦμα . μϛʹ . μηδείς δέ ἐγώ ἀκούω , αὖθις εἶπον ὁ καί ὁ θεῖον σοφός βασιλεύς , ἐφίημι ὅσος εἰκός ἐξυμνέω ὁ θεῖος ἐκεῖνος φάος , ὁ ὁ Θεός φύσις θεατής λέγω ἐγώ ὑπολαμβάνω · εἰμί χαρά πρός τοσοῦτος ὕψος θεωρία ἀνατρέχω , χάρις καί δόξα εἰμί εἰμί θεῖος , ἀλ οὖον ὁ φύσις αὐτός ὁ χορηγέω ὁ χάρις . καί γάρ οἶδα ἐκεῖνος , ὑπό ὁ θεῖον λόγιος μυέω , ἀμέθεκτος , ἄληπτος , ἀόρατος καί αὐτός ὁ ὑπερκόσμιος καί ἀνώτατος δύναμις , ὡς οὐδός ἴχνος ὅλως κατάληψις κἀν ψιλός ὁ μετέ αὐτός καταλείβω . ἐπεί καί Γρηγόριος ὁ θεολογικός εἰμί ὁ ὁ προφητικός θέαμα καταλέγω πρότερος , ἐφεξῆς εὐθύς ἐπιφέρω , Ἀλ οὔτε οὗτος ὡς ὁ λόγος , οὔτε Ἴτις ἄλλος ὁ κατά οὗτος ἵστημι ἐν ὑπόστημα καί οὐσία κύριος κατά ὁ γράφω , οὐδέ Θεός φύσις ἢ ὁράω ἢ ἐξαγορεύω . ἐς ὅς δή ῥητός καί λόγος , ἀνιέρως ὁ ἱερός ἐπιβάλλον ὁ Βαρλαάμ καί ἐπισφαλής , ἀπελέγχω τε καί κατέχω . μζʹ . ἔτι τε εὑρίσκω ὁ τοιοῦτος Βαρλαάμ πολύς καί ὁ ὁ ἡσυχία ἔθιμος ἔγγραφος διαστρέφω , καί κατηγορέω , ἅμα δέ καί ὁ συνήθης οὗτος , μᾶλλον δέ πᾶς ὁ Χριστιανός προσευχή ἐπιτίθημι , ὁ , κοριός Ἰησοῦς Χριστός υἱός ὁ Θεοῦι , ἐλεέω ἐγώ . διαλαμβάνω γάρ καί περί οὗτος ἐπι αὐτός ὁ λέξις οὔτως . ἐγώ πολύς εἰμί ὅς τις εἄν ἔχω δικαίως ἐγκαλέω ὁ ὁ τοιοῦτος διδασκαλία ὑφηγητής , οὐδείς μικρός ἡγέομαι καί οὗτος , ὅτι ὁ Χριστιανός ἐπιχειρέω διά ὁ εἰσπνοή ἀνατρέπω μυστήριον , συκοφαντέω καί ὁ Πατέρας , ὡς ὅσπερ νῦν αὐτός ἐκδιδάσκω , οὗτος ἐκεῖνος φρονέω πρότερος . ἐμβρόντητος καί μιαρός , οἷ τίς πώποτε ἐκεῖνος νῆψις