cogPG.PG151 415
τὴν τῶν ἁπασῶν ὁμοῦ δυνάμεων ποιητικὴν , καὶ αὐτῶν δηλαδὴ τῶν ἀγγελικῶν , τὴν ἄφθεγκτον καὶ ἀνεπινόητον καὶ πάντα ὑπερέχουσαν δύναμιν τοῦ Θεοῦ , ἤτις διὰ περιουσίαν τοῦ δυνατοῦ , καὶ τὴν ἀσθένειαν δυναμοῖ , καὶ τὰ ἔσχατα τῶν ἀπηχηυάτων αὐτῆς διακρατεῖ , ταύτην τοιγαροῦν τὴν οὕτως ὑπερφυᾶ τε καὶ πολυύμνητον , ὁποίαν τινὰ ἐκλαμβάνεις αὐτὸς εἶναι , Γρηγορᾶ ; Καίτοι γε καὶ ἄῤῥητον καὶ ἀνεπινόητον πρός γε τοῖς ἄλλοις ὁ θεολόγος αὐτὴν καθ´ αὑτὴν φθάσας ὕμνησεν . Ἔκ δὲ τῶν εἰρημένον ἀποτελεσμάτων ἤτοι τῶν ποιημάτων ἔστι τοῖς ὀρθῶς σκοποῦσιν ἀμηγέπη τεκμήραυθαι . Τί οὖν αὐτὴν φῄς ; Πάντως ἢ Θεοῦ κτίσμα τὴν ἔμφυτον τοῦ παντοδυνάμου Θεοῦ δύναμιν ἐρεῖς , ἢ οὐσίαν Θεοῦ . Ταῦτα καὶ γὰρ διαδεξάμενος ἔχεις παρὰ τῶν σῶν ἑταίρων τε καὶ καθηγητῶν , Βαρλαὰμ καὶ Ἀκινδύνου φημί , καὶ οὖτος ὑμῶν τῆς κενῆς θεολογίας ὁ τρόπος · μᾶλλον δὲ τὸ μὲν κτίσμα , εἰ καὶ φθάσας εἰρήκεις ἐν τοῖς σοῖς ἤδη λόγοις , διὸ δὴ καὶ τὴν συχνὴν ἐκείνην ἀδολεσχίαν τε καὶ τὴν βλασφημίαν κατὰ τῶν ἐκθεμένων τὸν τέ μον ἔξήμεσας , καὶ συκοφάντας , καὶ βωμολόχους , καὶ παραβλῶπας τῶν ἱερῶν λόγων πρὸς τοῖς ἄλλοις ἀποκαλῶν , ἀλλ´ ἀρνήσασθαι νῦν τέως καὶ διαγράψαι μοι δοκεῖς , τῷ τῶν θεοπρεπῶν ὀνομάτων καὶ λόγων ἀφύκτῳ τοῦ θεολόγου τούτου πανταχόθεν συνελαυνόμενός τε καὶ οἷον ἀγχόμενος . Ἐπὶ δὲ τὴν αὐσίαν τοῦ Θεοῦ καταφεύξῃ , ἐπειδὴ καὶ , καθὰ φθάσας ἔφην , οὐσίαν τὸν Θεὸν οἷσθα μένην , πάσης φυσικῆς ἐνεργείας καὶ δυνάμεως καὶ χάριτος ἄμοιρον , καὶ ὡς ὁ θεολόγος οὑτοσὶ καὶ θεόπτης διὰ πλείστων θεολογεῖ προόδους Θεοῦ , καὶ διαδόσεις ] καὶ προνοίας , καὶ ἀγαθότητας , καὶ μετοχὰς , καὶ αὐτομετοχὰς ταύτας θεολογῶν , ἐκ Θεοῦ τοῦ ἀμεθέκτου προῖούσας ἀφθόνῳ χύσει καὶ ὑποβλυζούσας Μᾶλλον δ´ αὐτων ἐκείνων τῶν περὶ θείων ὀνομάτων αὐτοῦ λόγων καὶ πάλιν ἀπὸ μέρους ἀκούσωμεν . Ἐν γοῦν κεφαλαίῳ πέμπτῳ περὶ τοῦ ὄντος θεολογῶν ἐξ αὐτῶν τῶν . προοιμίων τοιάδε φησί · Τῷ λόγῳ σκοπὸς οὐ τὴν ὑπερούσιον οὐσίαν , ᾗ ὑπερούσιοῆ , ἐκφαίνειν · ἄῤῥητον γὰρ τοῦτο καὶ ἄγνωστόν ἐστι , καὶ παντελῶς ἀνέκφαντον , καὶ αὐτην ὑπεραῖρον τὴν ἕνωσιν · ἀλλὰ τὴν οὐσιοποιὸν εἰς τὰ ὄντα πάντα τῆς θεαρχικῆς οὐσιαρχίας προόδου ὑμνῆσαι . Εἶτα μεταξὺ περὶ τῆς μετοχῆς καὶ θεοπρεποῦς ὑπεροχῆς τῶν θείων τουτωνὶ προόδων ἐν ἐπιτόμῳ θεολογήσας , τοῦ ἀγαθοῦ , τοῦ ὄντος , τῆς ζωῆς , πῆς σοφίας , καὶ τῶν τοιούτων , ἐπάγει πάλιν ἑξῆς · Ταύφας οὖν ὁ λόγος ὑμνῆσαι ποθεῖ , τὰς τῆς προνοίας ἐκφαντορικὰς θεωνυμίας . Οὐ γὰρ ἐκφράσαι τὴν αὐτοῦπερούσιον ἀγαθότητα , καὶ οὐσίαν , καὶ ζωὴν , καὶ σοφίαν τῆς αὐτοῦπερουσίου θεότητος ἐπαγγέλλεται , τὴν ὑπὲρ πᾶσαν ἀγαθότητα , καὶ θεότητα , καὶ οὐσίαν , καὶ ζωὴν , καὶ σοφίαν ἐν ἀποκρύφοις , ὡς τὰ λόγιά φησιν , ὑπεριδρυμένην · ἀλλὰ τὴν ἐκπεφασμένην ἀγαθοποιὸν πρόνοιαν , καὶ ὑπεροχικῶς ἀγαθότητα , καὶ πάντων ἀγαθῶν αἰτίαν ὑμνεῖ , καὶ ὃν , καὶ ξωὴν , καὶ σοφίαν τὴν οὐσιοποιὸν , καὶσοφοδότιν αἰτίαν , τῶν οὐσίας , καὶ ζωῆς , καὶ νοῦ , καὶ λόγου , καὶ αἰσθήσεως μετειληφότων . Συνῆκας νῦν γοῦν , ὧ φιλόσοφε , τῆς θαυμαστῆς ταύτης τοῦ ἀληθινοῦ τούτου φιλοσόφου καὶ Θαοσόφου περὶ τὰ θεῖα καὶ ὑψηλὰ φιλοσοφίας καὶ γνώμης ; καὶ ὅπως καὶ τὸ ὑπερούσιον ἀμέθεκτον . καὶ ἄρρητον , καὶ ἀπόκρυφον τῆς τοῦ Θεοῦ οὐσίας σιγῇ τὰ πλεῖστα τιμᾷ , καὶ τῶν αὐτομετοχῶν αὐτοῦ παὶ προόδων , καὶ μεθέξεων , τὸ θεῖον αὖθις , καὶ ὑψηλὸν , καὶ θεοπρεπὲς , καὶ μεθεκτὸν ἀνυμνεῖ ; Ἅρ οὐνλ σαφῶς τε καὶ ἀριδήλως πάνυ παρίστησιν ἐκ τῶν θείων , ὡς αὐτός φησι , μυηθεὶς λόγων , ὅτι τοῦ Θεοῦ τὸ μὲν ὡς ὑπερούσιον καὶ ἄῤῥητόν ἐστι , καὶ ἄγνωστον , καὶ ἀμέθεκτον , τὸ δὲ καὶ ῥητὸν , καὶ μεθεκτὸν τοῖς κτίσμασιν ἀναλόγως , καὶ ἀπὸ μέρους διὰ φιλανθρωπίαν ληπτόν ; Τὸ γὰρ τὴν ὑπερούσιον , φησὶν , οὐσίαν ἐκφαίνειν , καθὸ ὑπερούσιος , ἄῤῥητον καὶ ἄγνοοστόν ἐστι , καὶ παντελῶς ἀνέκπφαντον . καὶ αὐτὴν ὑπεραῖρον τὴν ἕνωσιν . Τίς δ´ αὔτη ἡ ἕνωσις , ἀν τοῖς ἑξῆς καὶ ταύτην αὐτὸς οὗτος ὑποδείκνυα κάλλιστα τοῖς βονλομένοις μαθεῖν . Ἀλλὰ τὴν οὐσιοποιόν φησιν εἰς τὰ ὄντα πάντα τῆς θεαρχικῆς οὐσιαρχίας πρόοδον . Καὶ πάλιν · Οὐκ ἐκφράσαι ποθεῖ φησὶν , ὁ λόγος τὴν αὐτοῦπερούσιον ἀγαθότητα τῆς αὐτοῦπερουσίου θεότητος , τὴν ὑπὲρ πᾶσαν ἀγαθότητα καὶ θεότητα , ἐν ἀποκρύφοις , ὡς τὰ λόγιά φησιν , ὑπεριδρυμένην · ἀλλὰ τὴν ἐκπεφασμένην ἀγαθοποιὸν πρόνοιαν , καὶ ὑπεροχικῶς ἀγαθότητα , καὶ πάντων ἀγαθῶν αἰτίαν ὑμνεῖ . Οὐκ ἐκείνην φησὶ τὴν ὑπερούσιον οὐσίαν , ἀλλὰ ταύτην τὴν ἐκπεφασμένην ἀγαθοποιὸν πρόνοιαν , καὶ ὑπεροχικῶς ἀγαθότητα . Τί φής . ὧ φιλόσοφε ; Ὁρᾶς ἐν τοῖς εἰρημένοις ἐνταῦθα τῷ θεολόγῳ τούτῳ διαφοράν τιὰ Θεοῦ οὐσίας πρὸς τὴν ταύτης μετοχήν τε καὶ πρόοδον ; Ἡ πάλιν ἓν ὁρᾷς τὰ πάντα , καὶ ἀδιάφορον τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ; Εἰ δ´ ἄλλο μὲν ἐκεῖνο , ἄλλε δὲ ταῦτα , οὐκ ἐκείνην γὰρ , φησὶν ὁ θεολόγος , ἀλλὰ ταύτας ὑμνεῖν τῷ λόγῳ σκοπὸς , τί ταύτας φῇς πρὸς τῆς ἀληθείας αὐτῆς ; Ἅρα πρὸς τὰ κτίσματα βλέψεις , ἢ παραβλέψεις πάλιν , ὥσπερ οἱ τὴν ἐν Χριστῷ θεοπρεπῆ παραβλέποντες πάλαι δύναμιν εἰς Βεελζεβούλ ; Καὶ μὴν ἀποδέδεικται πρὸ βραχέος , ἐκ τούτου τοῦ θεολόγου φημὶ , μηδαμῶς εἰναι κτίσματα ταῦτα , ἀλλ´ ἰδιώματα φυσικὰ τοῦ Θεοῦ . Ὃρα δὲ καὶ αὖθις ἐκ τῶν αὐτῶν . Οὐσιοποιόθ φησι ταυτηνὶ τὴν πρόοὸον ὁ θεολόγος , καὶ οὐσιαρχίαν , καὶ πρόνοιαν ἀγαθοποιὸν , καὶ ὑπεροχικῶς ἀγαθότητα , καὶ πάντων ἀγαθῶν αἰτίαν . Ὁ δὴ καὶ ὀ θεοφόρος ἐξηγούμενος Μάξιμος , Οὐσιαρχίαν λέγει , φησί , τὴν πάσης οὐσίας ἀρχὴν καὶ αἰτίαν · αὐτὴ γὰρ ἡ θεότης ὑπὲρ πᾶσαν οὐσίαν · πρόοδον δὲ τὴν θείαν ἐνέργειαν λέγει , ἡτις πᾶσαν παρήγαγεν οὐσίαν . Εἰ γοῦν καὶ ἡ οὐσιοπυειδς αὐτοῦ δύναμις κτίσμα , κατὰ σὲ , πρῶτον μὲν ὁ κτίσμα τὴν οὐσιώδη δύναμιν ἔχων , κτίσμα καὶ αὐτὸς ἂν εἴη · ἔπειτα , καὶ εἰ κτίσμα ἡ δύναμις αὕτη , δι´ ἐτέρας ἂν καὶ αὐτὴ κτισθείη δυνάμεως , κάκείνη δι´ ἄλλης , καὶ τοῦτο ἐπ´ ἄπειρον . Ποῖον ἐκ τούτων τῶν οὕτως ὑψηλῶν , τῶν οὔτω θεοπρεπῶν , τῶν πάντα
Lemmas: ὁ ὁ ἅπας ὁμοῦ δύναμις ποιητικός , καί αὐτός δηλαδή ὁ ἀγγελικός , ὁ ἄφθεγκτος καί ἀνεπινόητος καί πᾶς ὑπερέχω δύναμις ὁ Θεός , ὅστις διά περιουσία ὁ δυνατός , καί ὁ ἀσθένεια δυναμόω , καί ὁ ἔσχατος ὁ ἀπηχέω αὐτός διακρατέω , οὗτος τοιγάρ ὁ οὕτως ὑπερφυής τε καί πολυύμνητος , ὁποῖος τις ἐκλαμβάνω αὐτός εἰμί , Γρηγορά ; καίτοι γε καί ἄρρητος καί ἀνεπινόητος πρός γε ὁ ἄλλος ὁ θεολόγος αὐτός καθ´ ἑαυτοῦ φθάνω ὑμνέω . ἐκ δέ ὁ εἴρω ἀποτέλεσμα ἤτοι ὁ ποίημα εἰμί ὁ ὀρθῶς σκοπέω ἀμῃγέπος τεκμαίρομαι . τις οὖν αὐτός φημί ; πάντως ἢ Θεός κτίσμα ὁ ἔμφυτος ὁ παντοδύναμος Θεός δύναμις εἴρω , ἢ οὐσία Θεός . οὗτος καί γάρ διαδέχομαι ἔχω παρά ὁ σός ἑταῖρος τε καί καθηγητής , Βαρλαάμ καί Ἀκίνδυνος φημί , καί οὗτος σύ ὁ κενός θεολογία ὁ τρόπος · μᾶλλον δέ ὁ μέν κτίσμα , εἰμί καί φθάνω εἴρω ἐν ὁ σός ἤδη λόγος , διό δή καί ὁ συχνός ἐκεῖνος ἀδολεσχία τε καί ὁ βλασφημία κατά ὁ ἐκτίθημι ὁ τε νυμφότιμον ἐξεμέω , καί συκοφάντης , καί βωμόλοχος , καί παραβλώψ ὁ ἱερός λόγος πρός ὁ ἄλλος ἀποκαλέω , ἀλ ἀρνέομαι νῦν τέως καί διαγράφω ἐγώ δοκέω , ὁ ὁ θεοπρεπής ὄνομα καί λόγος ἄφυκτος ὁ θεολόγος οὗτος πανταχόθεν συνελαύνω τε καί οἷος ἄγχω . ἐπί δέ ὁ αὔσιος ὁ Θεός καταφεύγω , ἐπεί καί , καθά φθάνω φημί , οὐσία ὁ θεός οἶδα μένω , πᾶς φυσικός ἐνέργεια καί δύναμις καί χάρις ἄμοιρος , καί ὡς ὁ θεολόγος οὗτος καί θεόπτης διά πλεῖστος θεολογέω πρόοδος Θεός , καί διάδοσις ] καί πρόνοια , καί αγαθότητα , καί μετοχή , καί αὐτομετοχή οὗτος θεολογέω , ἐκ Θεός ὁ ἀμέθεκτος πρόειμι ἄφθονος χύσις καί ὑποβλύζω μᾶλλος δδʹ αὐτῖς ἐκεῖνος ὁ περί θεῖον ὄνομα αὐτός λόγος καί πάλιν ἀπό μέρος ἀκούω . ἐν γοῦν κεφάλαιος πέμπτος περί ὁ εἰμί θεολογέω ἐκ αὐτός ὁ . προοίμιον τοιόσδε φημί · ὁ λόγος σκοπός οὖον ὁ ὑπερούσιος οὐσία , ὅς ὑπερφέρω , ἐκφαίνω · ἄρρητος γάρ οὗτος καί ἄγνωστος εἰμί , καί παντελῶς ἀνακάπτω , καί αὐτην ὑπεραίρω ὁ ἕνωσις · ἀλλά ὁ οὐσιοποιός εἰς ὁ εἰμί πᾶς ὁ θεαρχικός οὐσιαρχία πρόοδος ὑμνέω . εἶτα μεταξύ περί ὁ μετοχή καί θεοπρεπής ὑπεροχή ὁ θεῖον οὗτος πρόοδος ἐν ἐπίτομος θεολογέω , ὁ ἀγαθός , ὁ εἰμί , ὁ ζωή , πῆς σοφία , καί ὁ τοιοῦτος , ἐπάγω πάλιν ἑξῆς · ταυφημι οὖν ὁ λόγος ὑμνέω ποθέω , ὁ ὁ πρόνοια ἐκφαντορικός θεωνύμιο . οὖον γάρ ἐκφράζω ὁ αὐτοῦπερούσιον ἀγαθότης , καί οὐσία , καί ζωή , καί σοφία ὁ αυτουπερουσιος θεότης ἐπαγγέλλω , ὁ ὑπέρ πᾶς ἀγαθότης , καί θεότης , καί οὐσία , καί ζωή , καί σοφία ἐν ἀπόκρυφος , ὡς ὁ λόγιον φημί , ὑπεριδρύω · ἀλλά ὁ ἐκφαίνω ἀγαθοποιός πρόνοια , καί ὑπεροχικός ἀγαθότης , καί πᾶς ἀγαθός αἴτιος ὑμνέω , καί ὅς , καί ξωὴν , καί σοφία ὁ οὐσιοποιός , καισοφοδοος αἴτιος , ὁ οὐσία , καί ζωή , καί νόος , καί λόγος , καί αἴσθησις μεταλαμβάνω . συνίημι νῦν γοῦν , ἵημι φιλόσοφος , ὁ θαυμαστός οὗτος ὁ ἀληθινός οὗτος φιλόσοφος καί θαοσοφος περί ὁ θεῖον καί ὑψηλός φιλοσοφία καί γνώμη ; καί ὅπως καί ὁ ὑπερούσιος ἀμέθεκτος . καί ἄρρητος , καί ἀπόκρυφος ὁ ὁ Θεός οὐσία σιγή ὁ πλεῖστος τιμάω , καί ὁ αὐτομετοχή αὐτός πη πρόοδος , καί μέθεξις , ὁ θέω αὖθις , καί ὑψηλός , καί θεοπρεπής , καί μεθεκτός ἀνυμνέω ; ἄρα οὐς σαφῶς τε καί ἀρίδηλος πάνυ παρίστημι ἐκ ὁ θεῖον , ὡς αὐτός φημί , μυέω λόγος , ὅτι ὁ Θεός ὁ μέν ὡς ὑπερούσιος καί ἄρρητος εἰμί , καί ἄγνωστος , καί ἀμέθεκτος , ὁ δέ καί ῥητός , καί μεθεκτός ὁ κτίσμα ἀνάλογος , καί ἀπό μέρος διά φιλανθρωπία ληπτός ; ὁ γάρ ὁ ὑπερούσιος , φημί , οὐσία ἐκφαίνω , καθό ὑπερούσιος , ἄρρητος καί ἄγνοοστόν εἰμί , καί παντελῶς ἀνακόπτω . καί αὐτός ὑπεραίρω ὁ ἕνωσις . Τῖς δδʹ οὗτος ὁ ἕνωσις , εἰς ὁ ἑξῆς καί οὗτος αὐτός οὗτος ὑποδείκνυμι καλῶς ὁ βονλομενω μανθάνω . ἀλλά ὁ οὐσιοποιός φημί εἰς ὁ εἰμί πᾶς ὁ θεαρχικός οὐσιαρχία πρόοδος . καί πάλιν · οὐ ἐκφράζω ποθέω φημί , ὁ λόγος ὁ αὐτοῦπερούσιον ἀγαθότης ὁ αυτουπερουσιος θεότης , ὁ ὑπέρ πᾶς ἀγαθότης καί θεότης , ἐν ἀπόκρυφος , ὡς ὁ λόγιον φημί , ὑπεριδρύω · ἀλλά ὁ ἐκφαίνω ἀγαθοποιός πρόνοια , καί ὑπεροχικός ἀγαθότης , καί πᾶς ἀγαθός αἴτιος ὑμνέω . οὐ ἐκεῖνος φημί ὁ ὑπερούσιος οὐσία , ἀλλά οὗτος ὁ ἐκφαίνω ἀγαθοποιός πρόνοια , καί ὑπεροχικός ἀγαθότης . τις φημί . ἵημι φιλόσοφος ; ὁράω ἐν ὁ εἴρω ἐνταῦθα ὁ θεολόγος οὗτος διαφορά τιά Θεός οὐσία πρός ὁ οὗτος μετοχή τε καί πρόοδος ; ὁ πάλιν εἷς ὁράω ὁ πᾶς , καί ἀδιάφορος ὁ οὐσία ὁ Θεός ; εἰμί δδʹ ἄλλος μέν ἐκεῖνος , ἄλλος δέ οὗτος , οὐ ἐκεῖνος γάρ , φημί ὁ θεολόγος , ἀλλά οὗτος ὑμνέω ὁ λόγος σκοπός , τίς οὗτος φημί πρός ὁ ἀλήθεια αὐτός ; ἄρα πρός ὁ κτίσμα βλέψις , ἢ παραβλέπω πάλιν , ὥσπερ ὁ ὁ ἐν Χριστός θεοπρεπής παραβλέπω πάλαι δύναμις εἰς Βεελζεβούλ ; καί μήv ἀποδείκνυμι πρό βραχύς , ἐκ οὗτος ὁ θεολόγος φημί , μηδαμῶς εἰναι κτίσμα οὗτος , ἀλ ἰδίωμα φυσικός ὁ Θεός . Ὅρας δέ καί αὖθις ἐκ ὁ αὐτός . Οὐσιοποιόθ φημί οὗτος ὁ πρόοὸον ὁ θεολόγος , καί οὐσιαρχία , καί πρόνοια ἀγαθοποιός , καί ὑπεροχικός ἀγαθότης , καί πᾶς ἀγαθός αἴτιος . ὁ δή καί ὁ θεοφόρος ἐξηγέομαι Μάξιμος , οὐσιαρχία λέγω , φημί , ὁ πᾶς οὐσία ἀρχή καί αἴτιος · αὐτός γάρ ὁ θεότης ὑπέρ πᾶς οὐσία · πρόοδος δέ ὁ θεῖος ἐνέργεια λέγω , ὅστις πᾶς παράγω οὐσία . εἰμί γοῦν καί ὁ οὐσιοπυειδς αὐτός δύναμις κτίσμα , κατά σύ , πρῶτος μέν ὁ κτίσμα ὁ οὐσιώδης δύναμις ἔχω , κτίσμα καί αὐτός εἄν εἰμί · ἔπειτα , καί εἰμί κτίσμα ὁ δύναμις οὗτος , δις ἕτερος εἄν καί αὐτός κτίζω δύναμις , ἐκεῖνος δις ἄλλος , καί οὗτος ἐπι ἤπειρος . Ποῖον ἐκ οὗτος ὁ οὕτως ὑψηλός , ὁ οὐτάω θεοπρεπής , ὁ πᾶς