cogPG.PG151 324
τε καὶ ἡσύχιον βίον ἀνῃρημένων , οἶ καὶ σοφίας παντοδαπῆς οἶκον καὶ προστάτην τς κοινῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας , καὶ πρόμαχον εὐσεβείας , καὶ θείων δογμάτων διδάσκαλον , καὶ ὁδηγὸν τοῦ καλλίστου παντὸς ἀπεκάλουν , ὡς καὶ μεῖζον ἢ κατ´ ἄνθρωπον ἐκείνῳ τοὺς πλείους προσέχειν , καὶ μηδοτιοῦν ἐν μηδενὶ τὸ παράπαν τῶν προσόντων τοῖς κορυφαίοις τῶν θεολόγων Πατέρων ἐλλείπειν λέγειν καὶ τούτῳ , ἀλλὰ καὶ κοινὸν καὶ συνῳδὸν καὶ σύμπνουν καὶ συναγωνιστὴν ἐν ἅπασιν ἐκείνους αὐτὸν ἔχειν · καὶ ὡς εἰ καὶ τῷ χρόνῳ συνῆν , φησὶ , τοῖς γενναίοις ἐκείνοις , καὶ συνασπιστὴν καὶ συστράτηγον ὁμοῦ καὶ σύνεδρον αὐτὸν ἂν εἶχον · οὐ μόνον ἑνί τινι μηδενὶ τῶν ἴσων ἀποστεροῦντες , ἀλλὰ καὶ ὧσπερ ἐγκαλλωπιζόμενοι τῇ συναριθμήσει καὶ τῇ κοινωνίᾳ τῇ τούτου · ἃ δὴ καὶ μεταστάντος νῦν , καὶ καθαρώτερον συνόντος ἐκείνοις , ἐν οὐρανοῖς τε λαμπρῶς καὶ παρ´ ἡμῖν ἐνταῦθα μετὰ παῤῥησίας τελεῖται διὰ τῆς ἀρίστης κοινωνίας καὶ συμφωνίας καὶ συμφυνας τῶν μεγίστων καὶ θείων καὶ ὑπερφυῶν ὄντως λόγων τούτου κἀκείνων , ὡς καὶ οἱ ἄνωθεν συμμαρτυρούσι τούτοις χρησμοὶ , καὶ ἡ μεγάλη καὶ ὑπερφυὴς ἀποκάλυψις ἐκείνη , καθὰ δὴ καὶ προϊὼν ὁ λόγος δηλώσει · ὃ δὴ καὶ τοῖς αἱρέσεως τουτοισὶ κοινωνοῖς τε καὶ φίλοις ὁρώμενόν τε καὶ ἀκουόμενον ἀμηγέπη , τὸν ἀλλόκοτον τουτονὶ φθόνον καὶ τὴν ἔριν καὶ τὴν θεομαχίαν καθ´ ἑκάστην ἀνἀπτει , Θεὸν [ ἡγουμένοις τὰ τῇδε καὶ μηδὲν ὑπὲρ ταῦτα μηδοτιοῦν δυναμένοις φρονεῖν , ἀλλὰ καὶ ζωὴν καὶ ψυχὴν καὶ δὴ καὶ τὸν ἀληθῆ καὶ μόνον Θεὸν ἑκοντὶ διὰ ταῦτα προῖεμένοις , καὶ πρὸς οὐρανόν τε καὶ ἤλιον ἄντικρυς · τοῦτο καὶ γὰρ ὁ κατὰ τῆς κατ´´ εὐσέβειαν ἀληθείας , καὶ τῶν θεολόγων ἐκείνης πόλεμος αἴσχιστά τε καὶ ἀτοπώτατα διακηρυττομένΟις . Εἰσὶ δ´ οἶ τῶν ἡμετέρων , καὶ τὸν ἐν σοφίᾳ προὔχοντα παρ´ ἐκείνοις , Ἀτουέμην ἐκεῖνον , ὃν δὴ καὶ μεταβεβλῆσθαί φασιν ὑστερον καλῶς πρὸς τὰ κρείττω · φασὶν οὖν ἐκεῖνον , καίτοι γε καὶ τοῦ πολέμου τοῦ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας σὺν τοῖς ὁμόφροσιν ἰσχυʹ ἐχόμενον κ · ὸʹ οὔτως εἰπεῖν ὡς Εἰ δόγματα τὴς καθ´ ἡμᾶς Ἐκκλησίας ὀμοῦ πάντα ἐθέμην ἔγωγε προὔργου μαθεῖν , καὶ ταυτηνὶ τὴν ἰερὰν φιλοσοφίαν εἰς ἄκρον ἀσκῆσαι , οὐκ ἄν ποθ´ ἕτερόν τινα διδάσκαλον ἄλλον ἐκ πάντων εἱλόμην πρὸ τούτου , Γρηγόριον δηλαδὴ λέγων τὸν μέγαν · οὔτε γὰρ ἄν ποτε , φησὶν , οὔτε νοῦς ἕτερος , πλὴν τούτου , τὰ θεῖα καὶ ὑψηλὰ ταυτὶ θείως καὶ ὑψηλῶς οὐτωσὶ θεωρήσῃ . οὔτ´ ἂν ἐξείπῃ καὶ διατρανώσῃ , καὶ οἰονεὶ ζῶντά τε καὶ λαλοῦντα δείξῃ ποτὲ γνλῶστα πλὴν τῆς ἐκείνου · καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἡ ἀλήθεια μαρτυρεῖται , ἵνα καὶ κατὰ τοῦτ´ αὐτὸ τὸ ἀξιόπιστον ἔχοι κατὰ τό τισιν εἰρημένον , καὶ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ἐν τῇ σκοτίᾳ λάμπει τοῦ ψεύδους · ἔχει καὶ γὰρ οὕτως . Ἐπειδὴ καὶ γὰρ ἡ μεγάλη τοῦ iiνεύματος χάρις ταῖς τῶν ἀξίων ἐνοικοῦσα ψυχαῖς , καὶ ὥσπερ ὕλην ὑποκειμένην τινὰ τὰς φυσικὰς ἐκτίνων ποιουμένη δυνάμεις , πράξει δηλαδὴ καὶ θεωρίᾳ προκαθαρθείσας καθόσον οἷον τε , πάσαις μὲν ἐπιπρέπει καὶ πάσας κοσμεῖ , πρὸς τὰς θεοειδεῖς ἑαυτῆς ἕξεις ἀλλοιοῦσά τε καὶ ποιοῦσα , ἐμπλατύνεται δὲ καὶ περιχωρεῖ καὶ αὔξει καθ´ ὑπερβολὴν ἐν ἐκείναις μᾶλλον , ἐν αἷς πως οἰκείως τε καὶ προσφυῶς ἔχουσιν αἱ ψυχαὶ κατὰ φύσιν , κἀκεῖθεν ἀναδείκνυσι καὶ ἀνακηρύττει μᾶλλον τοὺς κεκτημένους , ὡς τὸν μὲν ἑκ της ἐλεημοσύνης , τὸν δ´ ἐκ τῆς ἄκρας ἀκτημοσύνης · καὶ τὸν μὲν ἀπὸ τῆς ἀκροτάτης νηστείας , τὸν δ´ ἀπὸ τῆς καθ´ ὑπερβολὴν ἀπλότητος καὶ τῆς ἀκακίας · καὶ τὸν μὲν τὴν ἀγάπην , τὸν δὲ τὴν ταπεινοφροσύνην μᾶλλον ἀναγορεύειν τε καὶ γνωρίζειν , καίτοι γε μηδὲ τῶν ἄλλων ἀμοιροῦντας ἁπάντων ἀγαθῶν τῆς φατρίας , καθὰ δὴ καὶ εἰπὼν ἔφθην · εἰκότως ἄρα καὶ τοῦ μακαρίου τούτου τῶν ψυχικῶν δυνάμεων ἀξίως ἡ τοῦ Πνεύματος ἔνοικος ἐπιλαβομένη χάρις , καὶ διὰ πάντων αὐτὸν θεοειδῆ τε καὶ καινὸν ἄνθρωπον , εἴπερ τινὰ δεδειχυῖα τῶν πάντων , τῷ διανοητικῷ μᾶλλον αὐτοῦ προσηρμόσθη , μᾶλλον δ´ ἀκριβῶς εἰπεῖν , νοῦν αὐτὸν ὅλοναντικρυς ὑπὲρ πάντα νοῦν εὐρηκυῖα τῶν νῦν ὄντων , ὡς νοῦς ὅλη καταλλήλως ἡνώθη καὶ προσεφύη , θεοειδὲς ἔσοπτρον ἑαυτῆς καὶ ἐκμαγεῖον θαυμαστῶς εἰργασμένη , καὶ τοὺς τῶν νοερῶν τε καὶ νοητῶν λόγους , οὓς ἡμεῖς ἀκοῇ τε καὶ διανοίᾳ δεχόμενοι διδασκόμεθα , θείως καὶ ὑψηλῶς κατὰ μίμησιν ἀγγελικὴν ὡς οἱ σεπτοὶ προφῆται καὶ θεολόγοι , πάσχειν ἀδιδάκτως καὶ μανθάνειν ποιοῦσα , κἀντεῦθεν ἐκεῖνα πρὸς ἡμᾶς ὑπερφυῶς τοὺς κάτω καὶ λαλοῦσα δι´ ἐκείνον καὶ δρῶσα , ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οὖς οὐν ἤκουσε , καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη · δι´ ἃ δήπου καὶ θεολόγον καὶ χρυσολόγον , καὶ θαῦμα τῆς οἰκουμένης , καὶ ὑπερφυ τινα καὶ καινὸν ἄνθρωπον οἱ νοῦν ἔχοντες ἀξίως ἐκεῖνον καλοῦσι . Τὸν δὴ τοιοῦτον μὲν γεγονότα , τοιαύτας δὲ παρὰ τῶν βλεπόντων μάλιστα δεδειγμένον τὰς ψήφους , οὕτω δ´ ὑπὸ τῆς ἄνωθεν ψήφου διὰ πολλῶν τε καὶ μεγάλων ἀνακηρυχθέντα τε καὶ μαρτυρηθέντα πολλάκις , μεθ´ ἡν α ψῆφος , οὐκ ἔφεσις , οὐ δικαστήριον ἄλλο , καταλλήλου πάντως καὶ τοῦ τῆς ζωῆς ταυτησὶ τέλους τυχεῖν ἔδει , καὶ οἵου τὸν τοιοῦτον εἰκός . Τοιγαροῦν καὶ τυγχάνει καὶ βεβαιοῖ λαμπρῶς τε καὶ ὡς ὀλίγοι τῶν πάντων δι´ ηλλήλων ἐκάτερα , τῇ θαυμαστῇ φημι ζωῇ καὶ πολιτείᾳ τὸ μακάριον τέλος , καὶ τοῖς τοῦ θαυμαστοῦ τέλους αὖ τὰ τῆς μακαρίας ἐκείνης καὶ ἰσοθέου ζωῆς . Τρίτος μὲν οὖν ἐνιαυτὸς ἦν μετὰ τὴν τελευταίαν ἐκείνην ἐκ Βυζαντίου κάθοδον παριὼν τῷ μεγάλῳ · καθ´ ὃν δήπουθεν χρόνον καὶ τὸ πρὸς τὸν ἀπὸ γῆς καὶ κοιλίας φωνήσαντα φιλόσοφον καὶ μοναστὴν δῆθεν , Νικηφόρον ἐκεῖνον τὸν ἔσχατον καὶ τολμηρὸν ὑβριστὴν τῆς Θεότητος , καὶ τῶν αὐτῆς θεολόγων παλαιῶν τέ φημι καὶ νέων , θαυμαστῶς καὶ ἀξίως ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν περὶ Θεότητος αὐτοῦ λόγων , ἐξεδόθη τῷ μεγάλῳ τῷδε βιβλίον ἐν τέσσαρσι λόγοις ὑπὸ τοῦ τῆς καθόλου νῦν Ἐκκλησίας κρατοῦντος ἐπ´ ἐκεῖνα παρακληθέντι , καὶ τελευταῖον οἰονεὶ τοῦτον ἱερὸν ἆθλον διηνυκότι , καὶ τῶν οἰκείων ἀγώνων , ὥσπερ συμπλήρωσιν . Τοῦ τετάρτου δ´ ἐπιβεβηκώς ἔτους ἤδη , νόσῳ βαρείᾳ περιπίπτει τῶν σπλάγχνων ,
Lemmas: τε καί Ἡσύχιος βίος ἀναιρέω , οἶς καί σοφία παντοδαπής οἶκος καί προστάτης τςʹ κοινός Χριστός ἐκκλησία , καί πρόμαχος εὐσέβεια , καί θεῖον δόγμα διδάσκαλος , καί ὁδηγός ὁ καλός πᾶς ἀποκαλέω , ὡς καί μείζων ἢ κατ´ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ὁ πλείων προσέχω , καί μηδοτιοῦν ἐν μηδείς ὁ παράπαν ὁ πρόσειμι ὁ κορυφαῖος ὁ θεολόγος Πατέρων ἐλλείπω λέγω καί οὗτος , ἀλλά καί κοινός καί συνῳδός καί σύμπνους καί συναγωνιστής ἐν ἅπας ἐκεῖνος αὐτός ἔχω · καί ὡς εἰμί καί ὁ χρόνος σύνειμι , φημί , ὁ γενναῖος ἐκεῖνος , καί συνασπιστής καί συστράτηγος ὁμοῦ καί σύνεδρος αὐτός εἄν ἔχω · οὖον μόνος εἷς τις μηδείς ὁ ἴσος ἀποστερέω , ἀλλά καί ὡς ἐγκαλλωπίζω ὁ συναρίθμησις καί ὁ κοινωνία ὁ οὗτος · ὁ δή καί μεθίστημι νῦν , καί καθαρός σύνειμι1 ἐκεῖνος , ἐν οὐρανός τε λαμπρῶς καί παρ´ ἐγώ ἐνταῦθα μετά παρρησία τελέω διά ὁ ἀγαθός κοινωνία καί συμφωνία καί συμφυναω ὁ μέγας καί θεῖον καί ὑπερφυής εἰμί λόγος οὗτος ἐκεῖνος , ὡς καί ὁ ἄνωθεν συμμαρτυρέω οὗτος χρησμός , καί ὁ μέγας καί ὑπερφυής ἀποκάλυψις ἐκεῖνος , καθά δή καί προέρχομαι ὁ λόγος δήλωσις · ὅς δή καί ὁ αἵρεσις οὗτος κοινωνός τε καί φίλος ὁράω τε καί ἀκούω ἀμῃγέπος , ὁ ἀλλόκοτος οὗτος φθόνος καί ὁ Ἔρις καί ὁ θεομαχία καθ´ ἕκαστος ἀνάπτω , θεός [ ἡγέομαι ὁ ὅδε καί μηδείς ὑπέρ οὗτος μηδοτιοῦν δύναμαι φρονέω , ἀλλά καί ζωή καί ψυχή καί δή καί ὁ ἀληθής καί μόνος θεός ἑκοντί διά οὗτος προιημι , καί πρός οὐρανός τε καί ἥλιος ἄντικρυς · οὗτος καί γάρ ὁ κατά ὁ κατ´´ εὐσέβεια ἀλήθεια , καί ὁ θεολόγος ἐκεῖνος πόλεμος αἰσχρός τε καί ἄτοπος διακηρυττομενω . εἰσί δδʹ οἶς ὁ ἡμέτερος , καί ὁ ἐν σοφία προέχω παρ´ ἐκεῖνος , ατουεμος ἐκεῖνος , ὅς δή καί μεταβάλλω φημί ὕστερος καλῶς πρός ὁ ἀγαθός · φημί οὖν ἐκεῖνος , καίτοι γε καί ὁ πόλεμος ὁ κατά ὁ ἐκκλησία σύν ὁ ὁμόφρων ἰσχύς ἔχω Κ · οὐ οὔτως εἶπον ὡς εἰμί δόγμα σής καθ´ ἐγώ ἐκκλησία ὀμόω πᾶς τίθημι ἔγωγε προὔργου μανθάνω , καί οὗτος ὁ ἱερός φιλοσοφία εἰς ἄκρος ἀσκέω , οὐ ἄν ποθ´ ἕτερος τις διδάσκαλος ἄλλος ἐκ πᾶς αἱρέω πρό οὗτος , Γρηγόριος δηλαδή λέγω ὁ μέγας · οὔτε γάρ ἄν ποτός , φημί , οὔτε νόος ἕτερος , πλήν οὗτος , ὁ θεῖον καί ὑψηλός οὗτος θεῖος καί ὑψηλός οὕτως θεωρέω . οὔτ´ εἄν ἐξεῖπον καί διατράνωση , καί οἱονεί ζάω τε καί λαλέω δείκνυμι ποτέ γνλῶστα πλήν ὁ ἐκεῖνος · καί παρά ὁ ἐχθρός ὁ ἀλήθεια μαρτυρέω , ἵνα καί κατά τοῦτος αὐτός ὁ ἀξιόπιστος ἔχω κατά ὁ τις εἴρω , καί ὁ φάος ὁ ἀλήθεια ἐν ὁ σκοτία λάμπω ὁ ψεῦδος · ἔχω καί γάρ οὕτως . ἐπεί καί γάρ ὁ μέγας ὁ iiνευμα χάρις ὁ ὁ ἄξιος ἐνοικέω Ψυχή , καί ὥσπερ ὕλη ὑπόκειμαι τις ὁ φυσικός ἐκτίνω ποιέω δύναμις , πρᾶξις δηλαδή καί θεωρία προκαθαίρω καθόσον οἷος τε , πᾶς μέν ἐπιπρέπω καί πᾶς κοσμέω , πρός ὁ θεοειδής ἑαυτοῦ ἔχω ἀλλοιόω τε καί ποιέω , ἐμπλατύνω δέ καί περιχωρέω καί αὐξάνω καθ´ ὑπερβολή ἐν ἐκεῖνος μᾶλλον , ἐν ὅς πως οἰκεῖος τε καί προσφυῶς ἔχω ὁ ψυχή κατά φύσις , ἐκεῖθεν ἀναδείκνυμι καί ἀνακηρύσσω μᾶλλον ὁ κτάομαι , ὡς ὁ μέν ἐκ ὁ ἐλεημοσύνη , ὁ δδʹ ἐκ ὁ ἄκρος ἀκτημοσύνη · καί ὁ μέν ἀπό ὁ ἄκρος νηστεία , ὁ δδʹ ἀπό ὁ καθ´ ὑπερβολή απλοτητη καί ὁ ἀκακία · καί ὁ μέν ὁ ἀγάπη , ὁ δέ ὁ ταπεινοφροσύνη μᾶλλον ἀναγορεύω τε καί γνωρίζω , καίτοι γε μηδέ ὁ ἄλλος ἀμοιρέω ἅπας ἀγαθός ὁ φράτρα , καθά δή καί εἶπον φθάνω · εἰκότως ἄρα καί ὁ μακάριος οὗτος ὁ ψυχικός δύναμις ἀξίως ὁ ὁ πνεῦμα ἔνοικος ἐπιλαμβάνω χάρις , καί διά πᾶς αὐτός θεοειδής τε καί καινός ἄνθρωπος , εἴπερ τις δείκνυμι ὁ πᾶς , ὁ διανοητικός μᾶλλον αὐτός προσαρμόζω , μᾶλλον δδʹ ἀκριβῶς εἶπον , νόος αὐτός ὅλοναντικρυς ὑπέρ πᾶς νόος εὑρίσκω ὁ νῦν εἰμί , ὡς νόος ὅλος κατάλληλος ἑνόω καί προσφύω , θεοειδής ἔσοπτρον ἑαυτοῦ καί ἐκμαγεῖον θαυμαστός ἐργάζομαι , καί ὁ ὁ νοερός τε καί νοητός λόγος , ὅς ἐγώ ἀκοή τε καί διάνοια δέχομαι διδάσκω , θεῖος καί ὑψηλός κατά μίμησις ἀγγελικός ὡς ὁ σεπτός προφήτης καί θεολόγος , πάσχω ἀδιδάκτως καί μανθάνω ποιέω , ἐντεῦθεν ἐκεῖνος πρός ἐγώ ὑπερφυῶς ὁ κάτω καί λαλέω δις ἐκεῖνος καί δράω , ὁ ὀφθαλμός οὐ ὁράω καί οὖς ὀν ἀκούω , καί ἐπί Καρδία ἄνθρωπος οὐ ἀναβαίνω · δις ὁ δήπου καί θεολόγος καί χρυσολόγος , καί θαῦμα ὁ οἰκέω , καί ὑπερφυ τις καί καινός ἄνθρωπος ὁ νόος ἔχω ἀξίως ἐκεῖνος καλέω . ὁ δή τοιοῦτος μέν γίγνομαι , τοιοῦτος δέ παρά ὁ βλέπω μάλιστα δείκνυμι ὁ ψῆφος , οὗτος δδʹ ὑπό ὁ ἄνωθεν ψῆφος διά πολύς τε καί μέγας ἀνακηρύσσω τε καί μαρτυρέω πολλάκις , μεθ´ ἐάν ὅς ψῆφος , οὐ ἔφεσις , οὖον δικαστήριον ἄλλος , κατάλληλος πάντως καί ὁ ὁ ζωή οὗτος τέλος τυγχάνω ἐσθίω , καί οἷος ὁ τοιοῦτος εἰκός . τοιγάρ καί τυγχάνω καί βεβαιόω λαμπρῶς τε καί ὡς ὀλίγος ὁ πᾶς δις ἀλλήλων ἑκάτερος , ὁ θαυμαστός φημί ζωή καί πολιτεία ὁ μακάριος τέλος , καί ὁ ὁ θαυμαστός τέλος αὖος ὁ ὁ μακάριος ἐκεῖνος καί ἰσόθεος ζωή . Τρίτος μέν οὖν ἐνιαυτός εἰμί μετά ὁ τελευταῖος ἐκεῖνος ἐκ Βυζάντιον κάθοδος πάρειμι1 ὁ μέγας · καθ´ ὅς δήπουθεν χρόνος καί ὁ πρός ὁ ἀπό γῆ καί κοιλία φωνέω φιλόσοφος καί μοναστής δῆθεν , Νικηφόρος ἐκεῖνος ὁ ἔσχατος καί τολμηρός ὑβριστής ὁ θεότης , καί ὁ αὐτός θεολόγος παλαιός τε φημί καί νέος , θαυμαστός καί ἀξίως ἑαυτοῦ τε καί ὁ περί θεότης αὐτός λόγος , ἐκδίδωμι ὁ μέγας ὅδε βιβλίον ἐν τέσσαρες λόγος ὑπό ὁ ὁ καθόλου νῦν ἐκκλησία κράτος ἐπι ἐκεῖνος παρακαλέω , καί τελευταῖος οἱονεί οὗτος ἱερόν ἆθλος διανύω , καί ὁ οἰκέω ἀγών , ὥσπερ συμπλήρωσις . ὁ τέταρτος δδʹ ἐπιβαίνω ἔτος ἤδη , νόσος βαρύς περιπίπτω ὁ σπλάγχνον ,