cogPG.PG151 585
πῶς διὰ τοῦ ἀλλοτρίου τούτου τῆς φύσεως τοῦ Θεοῦ , λέγω δὴ τῆς κτιστῆς θεότητος , ἡ θέωσις καὶ ἡ ἕνωσις τοῦ Θεοῦ γίνεται , ἢν ὁ μονογενὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ δι´ ἄφατον φιλανθρωπίαν γενόμενος ἄνθρωπος , ὑπὲρ πάντα καὶ λόγον καὶ νοῦν ἐν ἀγίῳ Πνεύματι τοῖς ἀνθρώποις ὑπερφυῶς ἐχαρίσατο · Διὸ δήπου καὶ Κύριλλος ὁ σοφὸς θεολόγος ὑπὸ τοῦ Ἐρμείου ἐρωτηθεὶς , ὅπως ἂν ἐν ἡμῖν ἡ τοῦ Πατοὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ κατὰ τὸν αὐτοῦ λόγον ἐνοίκησις νοοῖτο καὶ πράττοιτο , μία τις οὖσα καὶ οὐ διάφορος , Οὐδ´ όπωσπιοῦν . φησὶν , ἔν γε τούτῳ τὸ χαλεπὸν ἢ δυσέφικτον . Πῶς γὰρ ἂν ἐτέρως ἢ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος , θείων ἡμᾶς χαρισμάτων ἀναήιμπλάντος δι´ ἑαυτου . καὶ τῆς ἀῤῥήτου φύσεως κοινωνοὺς ἀποφαίνοντος ; Καὶ πάλιν ἐν τοῖς Θησαυροῖς ὁ αὐτὸς , Ἀλλ´ εἴπερ ἦν , φησίν , οὕτως ποίημα κατὰ τὴν τῶν ἐτεροδόξων μανίαν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον , πῶς ὅλην Κἔχει τοῦ Θεοῦ τὴν ἐνέργειαν ; Οὐ γὰρ δή τις τοσοῦτον , οἷμαι , του σωφρονεῖν ὀρθῶς ἐκβήσεται , [ ώς χολμῆσαι τοῦτο καὶ μόνον εἰπεῖν , τὴν θείαν οὐσίαν Ἐι´ ὁργάνων τινῶν ἔξωθεν εἰς τὸ εἶναι παρενεζθέντων διακονεῖσθαι πρὸς ἐνέργειαν τὴν ἐξ αὐτῆς διαβαίνουσαν φυσικῶς πρός τινα τῶν ἐπιτηδείων πρὸς τὸ λαβεῖν . Ἄλλως τε , εἰ μὲν κτίσμα κατὰ τὸν ἡμέτερον λόγον , οὐκ ἂν εἴη θεότης · εἰ δὲ θεότης , καὶ θέωσις , καὶ θεαρχία , κατὰ τὸν ἱερὸν τῶν θεολόγων χορὸν , πῶς κτίσμα ; μακρὰν γὰρ κατὰ πολὺ ταῦτα , καὶ κατὰ διάμετρον ὡς εἰπεῖν ἀλλήλοις ἀντίκειται . Ἢ οὐκ ἀκούττς , εἰπὲ , τοῦ ἐν θεολογίᾳ θαυμαστοῦ Γρηγορίου πρὸς τοὺς κτίσμα τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ πάλαι κακῶς φάσκοντας λέγοντος , Εἰ μὲν Θεὸς , οὐ κτίσμα · μεθ´ ἡμῶν γὰρ τὸ κτίσμα τῶν οὐ θεῶν · εἰ κτίσμα δὲ , οὐ Θεός · ἤρξατο γὰρ χρονικῶς . Ὃδὲ ἤρξατο , ἦν ὅτε οὐκ ἦν . Οὖ δὲ πρεσβύτερον τὸ οὐκ ἦν , τοῦτο οὐ κυρίως ὄν · τὸ δὲ μὴ κυρίως ὃν πῶς Θεός ; Ἀλλ´ Ἐπεὶ δὲ τὰς περὶ τὰς λέξεις καθ´ ἡμῶν συκοφαντίας τε καὶ καινοτομίας καὶ τὰς οὐ καλὰς περὶ θεά τητος καὶ τῶν αὐτῆς θεολόγων ἐξηγήσεις ἐκείνων διὰ βραχέων ἐξηλέγξαμεν καθόσον οἷόν τε , φέρε τῷ φωτὶ τῆς δόξης τοῦ προσώπου τοῦ λάμψαντος ἐπ´ ὄρους Δεσπότου , κατὰ τὸν προφητικὸν καὶ ἡμεῖς ὁδηγούμενοι λόγον , καὶ πρὸς τὸ δεύτερον καὶ τελευταῖον ἔλθωμεν ἤδη τῶν ζητημάτων . Τί οὖν ἐστι τὸ περὶ τοῦ Δεσποτικοῦ τούτου φωτὸς τῆς ἀπροσίτου φημὶ καὶ φυσικῆς τῆς θεότητος δόξης , τῆς ἀδίου καὶ συνανάρχου ταύτῃ λαμπρότητος καὶ ἀνεσπέρου ἀκτῖνος , παρ´ ἐκείνων , ὡς ἔφης , λεγόμενον ; Εἰ μὲν οὐκ εἶδον ἐκεῖνο τὸ φῶς , φησί , τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐπὶ τοῦ ὄρους οἱ τότε Χριστῷ συναναβάντες ἀπόβτολοι , θεῖόν τε καὶ ἄκτιστον ἦν πάντως , καὶ διὰ τοῦτο κἀκεῖνοι , σῶμα καὶ σωματικοὺς ὀφθαλμούς περιφέροντες , ἐκεῖνο ποοσβλέψαι τοπαράπαν οὐκ ἐδυνήθησαν . Γως γὰρ ἀν τῇ κτιστῇ φύσει τὸ ἄκτιστον φῶς χωρητὸν ὅλως γένοιτο ; Οὐ γὰρ μὴ ἴδοι ἀιθρωπος τὸ πΙόσἐκεῖνοι Θεόν τε καὶ κτίσμα μηδέν τι διαφέρειν φασίν ἄντικρυς , τὸν κακῶς ἀπολούμενον , μᾶλλον δὲ καὶ κάκιστ´ ἀπολωλότα , φεῦ ! δι´ ὧν λέγρυσι παρεισάγοντες αὖθις , καθάπερ ἔφην , Ἀκίνδυνον μετὰ τῶν μακρῶν ἐκείνων ληρημάτων , καὶ τῆς πολυθέου πλάνης , καὶ τῆς τῶν κτισμάτων λατρείας ἅπερ ἐκεῖνος ἑαυτὸν συνιστὰς δῆθεν τῶν εὐσεβῶν κατεψεύσατο , εἰ καὶ λαθεῖν τοπαράπαν οὐκ ἴσχυσεν . Ἄρ´ οὐ γελᾷς ἢ καταγελᾷς μᾶλλον , ἵν οἰκειότερον εἴπω , καὶ σὺ , φίλων ἀνδρῶν εὐγενέστατε , τῆς τοσαύτης ἀβελτηρίας ἢ παρανοίας , ἢ ἀναισθησίας , ἢ οὐκ οἶδ´ ὅ τι καὶ φῶ , τῶν ἐκεῖνα φρονεῖν τε καὶ λέγειν προηρημένων Ἐμοὶ δὲ καὶ θαυμάζειν ἰοχυρῶς ἔπεισι , πῶς οὐ καὶ λίθοις αὐτοὺς ἡ . τῶν εὐσεβῶν πληθὺς καθάπερ οἱ τοὺς περὶ Δαθὰν καὶ Ἀβειρὼν πάλαι ξένῳ πυρὶ θυμιάσαντας βάλλουσιν , ἢ καὶ κατὰ κρημνῶν που ῥίπτουσι , θεότητα καὶ Θεὸν κτιστὸν μετὰ τὴν σωτήριον τοῦ Χριστοῦ σάρκωσιν καὶ τὸ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν , δι´ ὧν ἡ τῶν κτισμάτων λατρεία καθάπαξ ἐκ μέσου γέγονε , τῇ Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ κακῶς παρεισάγειν ἐθέλοντες . Ἔως γὰρ ἂν θεότητα κτι . στὴν ὅλως λέγωσιν , οὔτε τὴν πολυθεῖαν , οὔτε μὴ , τὴν τοῦ κτίσματος λατρείαν ἐκφεύξονται , κἂν τὴν Σταγειρίτου καὶ Χρυσίππου φιλοσοφίαν , κΔν τὴν τῶν οὐρανίων σωμάτων παρὰ πάντα τὸν βίον ἐκμελετήσωσι φύσιν καὶ κίνησιν . Ἡμεῖς δʹ´ ἱνα παρὰ τῶν ἀλιέων τε καὶ σκυτέων μαθητῶν τε καὶ διαδόχων διδαχθέντες Θεὸν , ἄκτιστον τρισυπόστατόν τι καὶ παντοδύναμον , μίαν τε καὶ ἄκτιστον ἔχοντα τὴν θεότητα , αὐτὸν ὡς ποιητὴν προσκυνοῦμεν πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων μόνον , μηδὲν ἐν ἑαυτῷ κτισγὸν φέροντα , τὴν δὲ κτίσιν πᾶσαν ὡς δούλην κάτι τιθέντα μετὰ τῶν προσκυνούντων ἡμῶν , κἂν καὶ τῇ στάσει καὶ τάξει τῶν ὑλικῶν ἡμῶν ὡς ἆθλα τινα διαφέρωσιν . ωκόν μου , πρὸς Μωϋσῆν ὁ Θεός φησι πάλαι , καὶ ζήσεται . Καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς ὕστερον αὖθις , Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε . Εἰ δὲ εἶδον ἐκεῖνο τὸ φως , φησὶν , αὐτόθεν εὐθὺς δῆλον ὅτι καὶ κτιστὸν , καὶ γινόμενον καὶ ἀπογινόμενον , ἠργμένον τε καὶ πεπαυμένον · τοιαῦτα γὰρ τοῖς ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς πρὸς ὅρασιν ὑποπίπτοντα · ἐπεὶ καὶ τῷ ὁμοίῳ καθὶ ὁρᾶσθαι τὰ ὅμοια πέφυκεν Ἰοὺ ἰού . Καὶ τίς ποτ´ ἄρ´ ἐκεῖνός ἑστιν , ὁ καὶ νῦν τὰ καινὰ ταυτὶ λέγων , καὶ πρὸς τοὺς ἐπ´ ὄρους ὑψηλοῦ , τῆς Ἐκκλησίας φημὶ , λαμπρᾷ τῆ φωνῇ κηρυττομένους εὐαγγελικοὺς λόγους , τοὺς εἰς πᾶσαν γῆν , ἀποστολικῶς εἰπεῖν , ἐξελθόντας , καὶ τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης ἀστραπῆς δίκην , ἢ μᾶλλον ἀκτίνων ἡλιακῶν φάναι , πάλαι διαδραμόντας , ἀμφιβόλως οὐ τωσὶ καὶ ἀμαθῶς διακείμενος ; Εἰ γὰρ ἐξ ὑπερθορέων τε καὶ τῶν πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον , ἢ καὶ των τὰς Βρετανικμς νήσους , και δὴ καὶ τὸν ἔρπέριον προσοικούντων ὠκεανὸν , ἄρτι πρὸς ἡμᾶς τε καὶ τὴν
Lemmas: πῶς διά ὁ ἀλλότριος οὗτος ὁ φύσις ὁ Θεός , λέγω δή ὁ κτιστός θεότης , ὁ θέωσις καί ὁ ἕνωσις ὁ Θεός γίγνομαι , εἄν ὁ μονογενής υἱός ὁ Θεός δις ἄφατος φιλανθρωπία γίγνομαι ἄνθρωπος , ὑπέρ πᾶς καί λόγος καί νόος ἐν ἅγιος πνεῦμα ὁ ἄνθρωπος ὑπερφυῶς χαρίζομαι · Διὸ δήπου καί Κύριλλος ὁ σοφός θεολόγος ὑπό ὁ Ἑρμεῖον ἐρωτάω , ὅπως εἄν ἐν ἐγώ ὁ ὁ Πατοὸς καί ὁ υἱός κατά ὁ αὐτός λόγος ἐνοίκησις νοέω καί πράσσω , εἷς τις εἰμί καί οὖον διάφορος , Οὐδ όπωσπιοῦν . φημί , ἐν γε οὗτος ὁ χαλεπός ἢ δυσέφικτος . Πῶς γάρ εἄν ἑτέρως ἢ διά ὁ ἅγιος πνεῦμα , θεῖον ἐγώ χάρισμα ἀναήιμπλάντος δις ἑαυτοῦ . καί ὁ ἄρρητος φύσις κοινωνός ἀποφαίνω ; καί πάλιν ἐν ὁ θησαυρός ὁ αὐτός , Ἀλ εἴπερ εἰμί , φημί , οὕτως ποίημα κατά ὁ ὁ ἑτερόδοξος μανία ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος , πῶς ὅλος Κἔχει ὁ Θεός ὁ ἐνέργεια ; οὖον γάρ δή τις τοσοῦτος , οἴομαι , ὁ σωφρονέω ὀρθῶς ἐκβαίνω , [ οὖς χολμῆσαι οὗτος καί μόνος εἶπον , ὁ θεῖος οὐσία Ἐι ὄργανον τις ἔξωθεν εἰς ὁ εἰμί παραφέρω διακονέω πρός ἐνέργεια ὁ ἐκ αὐτός διαβαίνω φυσικός πρός τις ὁ ἐπιτήδειος πρός ὁ λαμβάνω . ἄλλος τε , εἰμί μέν κτίσμα κατά ὁ ἡμέτερος λόγος , οὐ εἄν εἰμί θεότης · εἰμί δέ θεότης , καί θέωσις , καί θεαρχία , κατά ὁ ἱερόν ὁ θεολόγος χορός , πῶς κτίσμα ; μακράν γάρ κατά πολύς οὗτος , καί κατά διάμετρος ὡς εἶπον ἀλλήλων ἀντίκειμαι . ἤ οὐ ἀκούττς , εἶπον , ὁ ἐν θεολογία θαυμαστός Γρηγόριος πρός ὁ κτίσμα ὁ υἱός ὁ Θεός πάλαι κακῶς φάσκω λέγω , εἰμί μέν θεός , οὖον κτίσμα · μεθ´ ἐγώ γάρ ὁ κτίσμα ὁ οὖον θεός · εἰμί κτίσμα δέ , οὖον Θεός · ἄρχω γάρ χρονικός . ὅδε ἄρχω , εἰμί ὅτε οὐ εἰμί . οὖον δέ πρέσβυς ὁ οὐ εἰμί , οὗτος οὖον κύριος εἰμί · ὁ δέ μή κύριος ὅς πῶς Θεός ; Ἀλ ἐπεί δέ ὁ περί ὁ λέγω καθ´ ἐγώ συκοφαντία τε καί καινοτομία καί ὁ οὖον κάλως περί θεός τήτη καί ὁ αὐτός θεολόγος ἐξήγησις ἐκεῖνος διά βραχύς ἐξελέγχω καθόσον οἷος τε , φέρω ὁ φάος ὁ δόξα ὁ πρόσωπον ὁ λάμπω ἐπι ὄρος δεσπότης , κατά ὁ προφητικός καί ἐγώ ὁδηγέω λόγος , καί πρός ὁ δύο καί τελευταῖος ἔρχομαι ἤδη ὁ ζήτημα . τις οὖν εἰμί ὁ περί ὁ δεσποτικός οὗτος φάος ὁ ἀπρόσιτος φημί καί φυσικός ὁ θεότης δόξα , ὁ ἀδίου καί συνάναρχος οὗτος λαμπρότης καί ανέσπερος ἀκτίς , παρ´ ἐκεῖνος , ὡς φημί , λέγω ; εἰμί μέν οὐ εἶδον ἐκεῖνος ὁ φάος , φημί , ὁ ὀφθαλμός ἐπί ὁ ὄρος ὁ τότε Χριστός συναναβαίνω ἀπόβτολοι , θεῖος1 τε καί ἄκτιστον εἰμί πάντως , καί διά οὗτος ἐκεῖνος , σῶμα καί σωματικός ὀφθαλμός περιφέρω , ἐκεῖνος ποοσβλέψαι τοπάλαι οὐ δύναμαι . Γώς γάρ εἰς ὁ κτιστός φύσις ὁ ἄκτιστον φάος χωρητός ὅλως γίγνομαι ; οὖον γάρ μή ὁράω ἀιθρωπος ὁ πιοσεκεινοος Θεός τε καί κτίσμα μηδείς τίς διαφέρω φημί ἄντικρυς , ὁ κακῶς ἀπόλλυμι , μᾶλλον δέ καί κάκιστ´ ἀπόλλυμι , φεῦ ! δις ὅς λέγρυσι παρεισάγω αὖθις , καθάπερ φημί , Ἀκίνδυνος μετά ὁ μακρός ἐκεῖνος λήρημα , καί ὁ πολύθεος πλάνης , καί ὁ ὁ κτίσμα λατρεία ὅσπερ ἐκεῖνος ἑαυτοῦ συνίστημι δῆθεν ὁ εὐσεβής καταψεύδομαι , εἰμί καί λανθάνω τοπάλαι οὐ ἰσχύω . Ἄρα οὖον γελάω ἢ καταγελάω μᾶλλον , ἵνα οἰκεῖος εἶπον , καί σύ , Φίλων ἀνήρ ευγενέστατος , ὁ τοσοῦτος ἀβελτηρία ἢ παράνοια , ἢ ἀναισθησία , ἢ οὐ οἶδα ὅς τίς καί φημί , ὁ ἐκεῖνος φρονέω τε καί λέγω προαιρέω ἐμός δέ καί θαυμάζω ἰοχυρῶς ἔπειμι , πῶς οὖον καί λίθος αὐτός ὁ . ὁ εὐσεβής πληθύς καθάπερ ὁ ὁ περί Δαθάν καί Ἀβειρών πάλαι ξένος πῦρ θυμιάω βάλλω , ἢ καί κατά κρημνός ποῦ ῥίπτω , θεότης καί θεός κτιστός μετά ὁ σωτήριος ὁ Χριστός σάρκωσις καί ὁ πάθος καί ὁ ἀνάστασις , δις ὅς ὁ ὁ κτίσμα λατρεία καθάπαξ ἐκ μέσος γίγνομαι , ὁ ἐκκλησία Χριστός κακῶς παρεισάγω ἐθέλω . ἔως γάρ εἄν θεότης κτι . ἵστημι ὅλως λέγω , οὔτε ὁ πολυθεΐα , οὔτε μή , ὁ ὁ κτίσμα λατρεία ἐκφεύγω , κἀν ὁ Σταγειρίτης καί Χρύσιππος φιλοσοφία , κΔν ὁ ὁ οὐράνιος σῶμα παρά πᾶς ὁ βίος ἐκμελετάω φύσις καί κίνησις . ἐγώ δʹ´ ἵνα παρά ὁ ἀλιεύς τε καί σκῦτος μαθητής τε καί διάδοχος διδάσκω θεός , ἄκτιστον τρισυπόστατος τίς καί παντοδύναμος , εἷς τε καί ἄκτιστον ἔχω ὁ θεότης , αὐτός ὡς ποιητής προσκυνέω πᾶς ὁρατής τε καί ἀόρατος μόνος , μηδείς ἐν ἑαυτοῦ κτισγὸν φέρω , ὁ δέ κτίσις πᾶς ὡς δοῦλος κάτι τίθημι μετά ὁ προσκυνέω ἐγώ , κἀν καί ὁ στάσις καί τάξις ὁ ὑλικός ἐγώ ὡς ἆθλος τις διαφέρω . οἰκέω ἐγώ , πρός Μωϋσῆς ὁ Θεός φημί πάλαι , καί ζῶ . καί ὁ εὐαγγελιστής ὕστερος αὖθις , θεός οὐδείς ὁράω πώποτε . εἰμί δέ εἶδον ἐκεῖνος ὁ φάος , φημί , αὐτόθεν εὐθύς δῆλος ὅτι καί κτιστός , καί γίγνομαι καί ἀπογίγνομαι , ἄρχω τε καί παύω · τοιοῦτος γάρ ὁ ἀνθρώπινος ὀφθαλμός πρός ὅρασις ὑποπίπτω · ἐπεί καί ὁ ὅμοιος καθὶ ὁράω ὁ ὅμοιος φύω Ἰηού ἰού . καί τίς ποτ ἀείρω ἐκεῖνος εἱμί , ὁ καί νῦν ὁ καινός οὗτος λέγω , καί πρός ὁ ἐπι ὄρος ὑψηλός , ὁ ἐκκλησία φημί , λαμπρός τῆ φωνή κηρύσσω εὐαγγελικός λόγος , ὁ εἰς πᾶς γῆ , ἀποστολικός εἶπον , ἐξέρχομαι , καί ὁ πέρας ὁ οἰκέω ἀστραπή δίκη , ἢ μᾶλλον ἀκτίς ἡλιακός φαίνω , πάλαι διατρέχω , ἀμφίβολος οὖον ὅς καί ἀμαθής διάκειμαι ; εἰμί γάρ ἐκ υπερθορεω τε καί ὁ πρός ἀνά-ἴσχω ἥλιος , ἢ καί ὁ ὁ Βρετανικμς νῆσος , και δή καί ὁ ἔρπέριον προσοικέω ὠκεανός , ἄρτι πρός ἐγώ τε καί ὁ