cogPG.PG151 377
Πῶς οῦν εὔλονον ἀρνεῖσθαι τὴν τάξιν , ἐφ´ ὧν ἐστι πρῶτον καὶ δεύτερον , οὐ κατὰ τὴν ἡμετέραν θέσιν , ἀλλ´ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν αὐτοῖς ἐνυπαρχούσης ἀκολουθίας ; Πάρεστι τοίνυν ἅπασιν ἀκριβῶς συνειδεῖν ἐκ τούτων τοῖς καὶ ὁπωσοῦν λογίζεσθαι δυναμένοις , ὅπως τὸν ἴσον τρόπον ἀληθείας ὁμοῦ καὶ εὐσεβείας ἐμέλησε τῳ ἁγίῳ . Τῷ μὲν γὰρ οὐκ ἐκ τῆς παρ´ ἡμῶν θεωρίας συνίστασθαι φάναι , ἀλλ αὐτῇ τῇ κατὰ φύσιν ἀκολουθίᾳ συμβαίνειν , ἐξ ἀφύκτου καὶ πολλῆς καὶ φυσικῆς ἀνάγκης καὶ λαμπρᾶς ἀληθείας ἔδειξεν οὖσαν τὴν ἐν τῇ τάξει ταύτῃ διαφορὰν τῶν αἰτιατῶν τε καὶ τῶν αἰτίων · καὶ ἄλλως ἔχειν μηδέποτε ἐγχωροῦσαν , ἀλλ´ ἀεὶ τούτοις ἀναγκαίως αὐτὴν ἐνθεωρουμένην · τῷ δὲ μὴ διαστήματι , ἀλλὰ τῷ λογισμῷ χωρίζειν ταῦτα ἐπενεγκεῖν , καὶ τὴν ἐν τῷ προτέρῳ καὶ δευτέρῳ διαφορὰν μόνῳ τῷ νῷ θεωρεῖν , φαίνεται δήπου τὸ τῆς ἑνώσεως χρῆμα εὐσεβῶς κατησφαλισμένος , καὶ μηδεμίαν εἰς αὐτὴν ἐκ τῆς ὅιακρίσεως ταύτης βλάβην εἰσάγων , ἀλλ´ αὐτήν τε τὴν ἔνωσιν ἀσύγχυτον εἶναι θεολογῶν , καὶ τὴν διαφορὰν ἀδιαίρετον πάντη διδάσκων . Πάλιν τοίνυν Εὐνομίου τὴν τοιαύτην διαφορὰν ἀνελεῖν πειρωμένου ὁ μέγας οὐτος , Πῶς , φησὶν , οὐδεμίαν διαφορὰν καταλείπεις , οὐδὲ τὴν ἐν τοῖς αἰτίοις πρὸς τὰ ἐξ αὐτῶν ἐνυπάργουσαν ; Οὕτω τὸ μηδεμίαν διαφορὰν ἐπὶ τῶν αἰτίων καὶ αἰτιατῶν εἶναι δοξάζειν τῆς Ἀρείου καὶ Εὐνομίου μανίας πρόδηλός ἐστι τόκος . Ἐκεῖνοι γὰρ τὸ ὀμοούσιον ἀναιρεῖν πᾶσι τρόποις ἐσπουδακότες , ἀκηκοότες ἐν Εὐαγγελίοις τοῦ Κυρίου τὸν Πατέρα μείζονα ἑαυτοῦ εἰρηκότος , ἐντεῦθεν εὑθὺς τὴν μὲν κατὰ φύσιν διαφοράν δυσσεβῶς παρεισάγειν ἐτόλμων · τὴν δὲ κατὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν , ὡς μηδεμίαν μηδαμοῦ φυσικὴν ἀλλοτρίωσιν ἢ διαίρεσιν δυναμένην εἰσάγειν εἰδότες , ἀλλὰ καὶ οὕτω τὴν τῆς φύσεως ἕνωσιν ἀδιάλυτον ἀεὶ συντηροῦσαν , ἀπτονοῦντο καθάπαξ · πρὸς οὓς οἱ τρεῖς οὗτοι . τὸν ὑπὲρ τῆς Τριάδος ἀνελόμενοι γενναίως ἀγῶνα , ὡς ἐκείνων τὴν δυσσέβειαν ταύτην οὖσαν , καὶ τὸ μέγα καὶ ὑπερφυὲς τῆς Τριάδος μυστήριον ἀναιροῦσαν , τῆς ἡμετέρας αὐτὸ Ἐκκλησίας ἀπελαύνουσιν ὡς δυνατὸν ποῤῥωτάτω . Τοιγαροῦν εἰκότως οἱ μὲν τὴν διαφορὰν ταύτην ἀθετοῦντες νῦν τῆς ἐκείνων κακοδοξίας ἀλίσκονται μετεσχηκότες · οἱ δὲ στέργειν τε καὶ ἀσπάζεσθαι προθύμως ὁμολογοῦντες τῆς τῶν ἁγίων τούτων εὐσεβείας τε καὶ θεολογίας , μᾶλλον δὲ τῆς τοῦ Χριστοῦ μερίδος , διατελοῦσιν ὄντες · ἡνωμένως κατ αὐτοὺς τὰ θεια διακρίνοντες , καὶ διακεκριμένως ταῦτα ἑνοῦντες . Ἑν μὲν δὴ καὶ πρῶτον , καὶ κυρίως ἄν τις φαίη τῆς τε θείας οὐσίας καὶ ἐνεργείας διακρίσεως εἶδος . Διενηνόχασι δὲ ἀλλήλων καὶ τῷ τὴν μὲν θείαν ἐνέργειαν μετέχεσθαι καὶ μερίζεσθαι ἀμερίστως , καὶ ὀνομάζεσθαι καὶ νοεῖσθαι καί πως , εἰ καὶ ἀμυδρῶς , ἐκ τῶν αὐτης ἀποτελεσμάτων · τήν γε μ οὐσίαν ἀμέθεκτον καὶ ἀμέριστον καὶ ἀνώνυμον · εἶναι , ὡς ὑπερώνυμον δηλονότι καὶ ἀπερινόητον παντελῶς . Μετὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν ἀποδειχθῆναι παρὰ τῶν ἀγίων , εἰ ἔστιν ἄκτιστος ἡ ἀχώριστος μὲν , διαφέρουσα δὲ τῆς θείας φύσεως , αὕτη ἐνέργεια , περὶ οἱ ἀντιλέγοντες τῇ Ἐκκλησίᾳ ἦκιστα ἐδέχοντο . Καὶ ἀπεδείχθη καὶ τοῦτο ὑπὸ τῶν ἁγίων ἐναργῶς κηρυττόμενον · ὧν κεφάλαιον ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ ἕκτη σύνοδος , καθὼς ἀνωτέρω διὰ τῶν κατά μέρος προτεθέντων αὐτῆς ῥητῶν μάλιστα ἱκανῶς ἀποδέδεικται . Συναπεδείχθη δὲ καὶ τοῦτο , ὅτι οἱ μὴ δεχόμενοι ἄκτιστον τὴν ἀχώριστον μὲν καὶ φυσικὴν τῆς θείας οὐσίας ἐνέργειαν , διαφέρουσαν δὲ αὐτῆς , ὡσπερ εἴρηται , κτίσμα τε ποιοῦσι καὶ αὐτὴν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ . Κατὰ γὰρ τὸν ἅγιον Μάξιμον , Ἀπὸ νπῇς ἐνεργείας ἡ ἑκάστου φύσις χαρακτηρίζεται · τῆς μὲν ἀκτίστου ἐνεργείας ἄκτιστον δεικνύσης φύσιν , κτιστὴν δὲ τῆς κτιστῆς · ἔτι τε κατὰ τὸν Ααμασκηνὸν θεῖον Ἰωάννην φάσκοντα , Ἡ κτιστὴ ἐνέργεια κτιστὴν δηλώσει καὶ φύσιν · ἡ δὲ ἄκτιστος ἄκτιστον χαρακτηρίζει οὐσίαν . Οἱ οὖν λέγοντες κτιστὴν τὴν θείαν ἐνέργειαν , ἀφ´ ἧς ἡ θεία φύσις χαρακτηρίζεται , κτιστὴν ἐξ ἀνάγκης παριστῶσι καὶ τὴν θείαν φύσιν , Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Μονοθελῆταί εἰσι , τῶν πώποτι ἐκείνων χείρους καὶ ἀτοπώτεροι · καὶ προαιώνια δοξάζουσιν εἶναι κτίσματα . Ἐπεὶ γὰρ δύο φύσεις ὁμολογοῦμεν ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ , τὴν μὲν ἄκτιστον , τὴν δὲ κτιστήνΤ · οἱ μὴ λέγοντες ἔχειν τὴν θείαν φύσιν καὶ θέλημα καὶ ἐνέργειαν ἄκτιστον ἓν θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν δοξάζουσιν ἐπὶ Χριστοῦ , ὅπερ ἡ ἕκτη σύνοδος ἀπεκήρυξε καὶ ἀνεθεμάτισε . Κἀντεῦθεν Μονοθελῆται . καὶ αὐτοὶ ἀναδείκνυνται · χείρους δὲ ἐκείνων πολλῷ ὅσον κἀκεῖνοι μὲν ἓν θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν ἔλεγον ἐπὶ Χριστοῦ , ἀλλὰ ἄκτιστον , τὴν κτιστὴν δήπουθεν ἀναιροῦντες · οὗτοι δὲ ἓν θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν , ἀλλὰ κτιστὴν , τὴν ἄκτιστον φανερῶς μὴ δεχόμενοι . Ἀλλὰ καὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐν τοῖς πρὸς Ἀμφιλόχιον γράφοντος , Τὰ μέν ὀνόματα τοῦ Πνεύματος τοιαῦτα ὑπερφυῆ καὶ μεγάλα , οὕμενουν ἔχονεά τινα εἰς δόξαν ὑπερβολήν · αἰ δέ ἐνέργειαι τίνες ; Ἄῥῥητοι μέν διὰ τὸ μέγεθος , ἀνεξαρίθμητοι δέ διὰ τὸ πληθος · πῶς γὰρ»οὴσομεν τὰ τῶν αἰώνων ἐπέκεινα ; Τίνες ἠσαν αὐτοῦ πρὸς τῆς νοητῆς κτίσεως αἱ ἐνέργειαι ; Οἱ λέγοντες κτιστὰς τὰς θείας ἐνεργείας φανερῶς δοξάζουσιν εἶναι κτίσματα τῶν αἰώνων ἐπέκεινα . Ἐδείχθη δὲ καὶ τοῦτο , ὅτι ἄκτιστοι αἱ κοιναὶ καὶ φυσικαὶ τῆς τρισυποστάτου φύσεως θεῖαι ἐνέργειαι · ο
Lemmas: Πῶς χύτρειος εὔλονον ἀρνέομαι ὁ τάξις , ἐφίημι ὅς εἰμί πρῶτος καί δύο , οὖον κατά ὁ ἡμέτερος θέσις , ἀλ ἐκ ὁ κατά φύσις αὐτός ἐνυπάρχω ἀκολουθία ; πάρειμι τοίνυν ἅπας ἀκριβῶς συνοράω ἐκ οὗτος ὁ καί ὁπωσοῦν λογίζομαι δύναμαι , ὅπως ὁ ἴσος τρόπος ἀλήθεια ὁμοῦ καί εὐσέβεια μέλω ὁ ἅγιος . ὁ μέν γάρ οὐ ἐκ ὁ παρ´ ἐγώ θεωρία συνίστημι φαίνω , ἀλλ' αὐτός ὁ κατά φύσις ἀκολουθία συμβαίνω , ἐκ ἄφυκτος καί πολύς καί φυσικός ἀνάγκη καί λαμπρός ἀλήθεια δείκνυμι εἰμί ὁ ἐν ὁ τάξις οὗτος διαφορά ὁ αἰτιατός τε καί ὁ αἴτιος · καί ἄλλως ἔχω μηδέποτε ἐγχωρέω , ἀλ ἀεί οὗτος ἀναγκαῖος αὐτός ἐνθεωρέω · ὁ δέ μή διάστημα , ἀλλά ὁ λογισμός χωρίζω οὗτος ἐπιφέρω , καί ὁ ἐν ὁ πρότερος καί δύο διαφορά μόνος ὁ νάω θεωρέω , φαίνω δήπου ὁ ὁ ἕνωσις χρῆμα εὐσεβής κατασφαλίζω , καί μηδείς εἰς αὐτός ἐκ ὁ ὅιακρίσεως οὗτος βλάβη εἰσάγω , ἀλ αὐτός τε ὁ ἔνειμι ἀσύγχυτος εἰμί θεολογέω , καί ὁ διαφορά ἀδιαίρετος πάντῃ διδάσκω . πάλιν τοίνυν Εὐνόμιος ὁ τοιοῦτος διαφορά ἀναιρέω πειράω ὁ μέγας οὐτος , Πῶς , φημί , οὐδείς διαφορά καταλείπω , οὐδέ ὁ ἐν ὁ αἴτιος πρός ὁ ἐκ αὐτός ἐνυπάρχω ; οὕτως ὁ μηδείς διαφορά ἐπί ὁ αἴτιος καί αἰτιατός εἰμί δοξάζω ὁ Ἄρειος καί Εὐνόμιος μανία πρόδηλος εἰμί τόκος . ἐκεῖνος γάρ ὁ ὁμοούσιος ἀναιρέω πᾶς τρόπος σπουδάζω , ἀκούω ἐν Εὐαγγέλιος ὁ κύριος ὁ πατήρ μείζων ἑαυτοῦ ἐρῶ , ἐντεῦθεν εὐθύς ὁ μέν κατά φύσις διαφορά δυσσεβῶς παρεισάγω τολμάω · ὁ δέ κατά ὁ αἴτιος καί αἰτιατός , ὡς μηδείς μηδαμοῦ φυσικός ἀλλοτρίωσις ἢ διαίρεσις δύναμαι εἰσάγω οἶδα , ἀλλά καί οὗτος ὁ ὁ φύσις ἕνωσις ἀδιάλυτος ἀεί συντηρέω , ἀπονοέομαι καθάπαξ · πρός ὅς ὁ τρεῖς οὗτος . ὁ ὑπέρ ὁ Τριάς ἀναιρέω γενναῖος ἀγών , ὡς ἐκεῖνος ὁ δυσσέβεια οὗτος εἰμί , καί ὁ μέγας καί ὑπερφυής ὁ Τριάς μυστήριον ἀναιρέω , ὁ ἡμέτερος αὐτός ἐκκλησία ἀπελαύνω ὡς δυνατός προσωτέρω . τοιγάρ εἰκότως ὁ μέν ὁ διαφορά οὗτος ἀθετέω νῦν ὁ ἐκεῖνος κακοδοξία ἁλίσκομαι μετέχω · ὁ δέ στέργω τε καί ἀσπάζομαι προθύμως ὁμολογέω ὁ ὁ ἅγιος οὗτος εὐσέβεια τε καί θεολογία , μᾶλλον δέ ὁ ὁ Χριστός μερίς , διατελέω εἰμί · ἡνωμένως κατά αὐτός ὁ θεῖος διακρίνω , καί διακεκριμένως οὗτος ἑνόω . ἑν μέν δή καί πρῶτος , καί κύριος ἄν τις φημί ὁ τε θεῖος οὐσία καί ἐνέργεια διάκρισις εἶδος . διαφέρω δέ ἀλλήλων καί ὁ ὁ μέν θεῖος ἐνέργεια μετέχω καί μερίζω ἀμέριστος , καί ὀνομάζω καί νοέω καί πως , εἰμί καί ἀμυδρός , ἐκ ὁ αὐτός ἀποτέλεσμα · ὁ γε μ οὐσία ἀμέθεκτος καί ἀμέριστος καί ἀνώνυμος · εἰμί , ὡς ὑπερώνυμος δηλονότι καί ἀπερινόητος παντελῶς . μετά οὗτος ζητέω ἀποδείκνυμι παρά ὁ Ἀγίων , εἰμί εἰμί ἄκτιστος ὁ ἀχώριστος μέν , διαφέρω δέ ὁ θεῖος φύσις , οὗτος ἐνέργεια , περί ὁ ἀντιλέγω ὁ ἐκκλησία ἥκιστος δέχομαι . καί ἀποδείκνυμι καί οὗτος ὑπό ὁ ἅγιος ἐναργής κηρύσσω · ὅς κεφάλαιος ὁ ἅγιος καί οἰκουμενικός ἕκτος σύνοδος , καθώς ἀνωτέρω διά ὁ κατά μέρος προτίθημι αὐτός ῥητός μάλιστα ἱκανῶς ἀποδείκνυμι . συναποδείκνυμι δέ καί οὗτος , ὅτι ὁ μή δέχομαι ἄκτιστον ὁ ἀχώριστος μέν καί φυσικός ὁ θεῖος οὐσία ἐνέργεια , διαφέρω δέ αὐτός , ὡς εἴρω , κτίσμα τε ποιέω καί αὐτός ὁ οὐσία ὁ Θεός . κατά γάρ ὁ ἅγιος Μάξιμος , ἀπό πνέω ἐνέργεια ὁ ἕκαστος φύσις χαρακτηρίζω · ὁ μέν ἄκτιστος ἐνέργεια ἄκτιστον δείκνυμι φύσις , κτίστης δέ ὁ κτιστός · ἔτι τε κατά ὁ Ααμασκηνὸν θέω Ἰωάννης φάσκω , ὁ κτιστός ἐνέργεια κτίστης δήλωσις καί φύσις · ὁ δέ ἄκτιστος ἄκτιστον χαρακτηρίζω οὐσία . ὁ οὖν λέγω κτίστης ὁ θεῖος ἐνέργεια , ἀφή ὅς ὁ θεῖος φύσις χαρακτηρίζω , κτίστης ἐκ ἀνάγκη παρίστημι καί ὁ θεῖος φύσις , οὖον μήv ἀλλά καί μονοθελήτης εἰμί , ὁ πίνω ἐκεῖνος χείρων καί ἄτοπος · καί προαιώνιος δοξάζω εἰμί κτίσμα . ἐπεί γάρ δύο φύσις ὁμολογέω ἐπί ὁ κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός , ὁ μέν ἄκτιστον , ὁ δέ κτιστήνΤ · ὁ μή λέγω ἔχω ὁ θεῖος φύσις καί θέλημα καί ἐνέργεια ἄκτιστον εἷς θέλημα καί εἷς ἐνέργεια δοξάζω ἐπί Χριστός , ὅσπερ ὁ ἕκτος σύνοδος ἀποκηρύσσω καί ἀναθεματίζω . ἐντεῦθεν μονοθελήτης . καί αὐτός ἀναδείκνυμι · χείρων δέ ἐκεῖνος πολύς ὅσος ἐκεῖνος μέν εἷς θέλημα καί εἷς ἐνέργεια λέγω ἐπί Χριστός , ἀλλά ἄκτιστον , ὁ κτίστης δήπουθεν ἀναιρέω · οὗτος δέ εἷς θέλημα καί εἷς ἐνέργεια , ἀλλά κτίστης , ὁ ἄκτιστον φανερῶς μή δέχομαι . ἀλλά καί ὁ μέγας Βασίλειος ἐν ὁ πρός Ἀμφιλόχιος γράφω , ὁ μέν ὄνομα ὁ πνεῦμα τοιοῦτος ὑπερφυής καί μέγας , ουμενω ἔχω τις εἰς δόξα ὑπερβολή · ὁ δέ ἐνέργεια τίς ; ἄρρητος μέν διά ὁ μέγεθος , ἀνεξαρίθμητος δέ διά ὁ πλῆθος · πῶς γαρ»οιημι ὁ ὁ αἰών ἐπέκεινα ; τίνω ἀείδω αὐτός πρός ὁ νοητός κτίσις ὁ ἐνέργεια ; ὁ λέγω κτίστης ὁ θεῖος ἐνέργεια φανερῶς δοξάζω εἰμί κτίσμα ὁ αἰών ἐπέκεινα . δείκνυμι δέ καί οὗτος , ὅτι ἄκτιστος ὁ κοινός καί φυσικός ὁ τρισυπόστατος φύσις θεῖος ἐνέργεια · ὁ