cogPG.PG151 560
ἀλλ´ ἀνάρχως ἐκ τῆς θείας φύσεως ταῦτα πηγάζειν ἁπλῶς οὐτωσὶ παρῆλθες , ὥσπερ οὐδ´ εἰπόντας οὐδὲ μνησθέντας ταυτί ; Καθαρότης δὲ καὶ ἀπάθεια καὶ κανυῦ παντὸς ἀλλοτρίωσις ἡ θέωσίς ἐστι , φησὶν ὁ διὸάσκαλος , ἢ ὅτι διὰ τούτων αὐτῶν ἐλθεῖν ἀνάγκη πᾶσα τὸν θεούμενον πρότερον · οὔτω γὰρ ἂν , καὶ οὔκ ἄλλως ἐπιτηδείως σχοίη πρὸς τὴν τῆς θεότητος κοινωνίαν καὶ μέθεξιν · ἢ ὅτι τῷ τεθεωμένῳ παντὶ τῶν τοιούτων θεουργῶν ἀρετῶν μετὰ πολλῆς μέτεστι τῆς περιουσίας , καὶ ὥσπερ τις πλοῦτος καὶ θησαυρὸς ἀκένωτος αὐτῷ πρόσεστι τὰ τοιαῦτα , οἴκοθεν μὲν , κἀκ τῆς οἰκείας σπουδῆς , Θεοῦ δηλαδὴ κἀνταῦθα συναιρομένου , κτησαμένῳ πρότερον , τῷ δὲ τελειοποιῷ Πνεύματι τὴν ἑκείνων ἕξιν τε καὶ κατόρθωσιν ἐδραίαν τε καὶ ἀπερίτρεπτον ἐσχηκότι , ὅθεν ἄρα καὶ κατὰ χάριν ἡ θέωσις κατὰ τὸν μέγαν αὖθις εἰπεῖν Μάξιμον . πάσχομεν καὶ γὰρ , ἐν τοῖς φθάσασιν ἔλεγεν οὖτος , ὡς ὑπὲρ φύσιν οὖσαν κατὰ χάριν , ἀλλ´ οὐ ποιοῦμεν τὴν θέωσιν . Οὐ γὰρ ἔχομαν φύσει δεκτικὴν τῆς θεώσεως δύναμιν . Καὶ πάλιν ὁ αὐτός · Θεώσεως οὐδὲν γενητὸν κατὰ φύσιν ἐστὶ ποιητικὸν , ἑπεὶ μηδὲ Θεοῦ καταληπτικόν . Μόνης γὰρ τῆς θείας χάριτος ἴδιον τοῦτο πέφυκεν εἶναι . τὸ ἀναλόγως τοῖς οὖσι χαρίζεσθαι θέωσιν , λαμπρυνούσης τὴν φύσιν τῷ ὑπὲρ φύσιν φωτὶ , καὶ τῶν οἰκείων ὅρων αὐτὴν ὑπεράνω κατὰ τὴν ὑπερβελὴν τῆς δόξης ποιούμενος . Καὶ αὖθις · Εἰ τὸ παρ´ ἡμῶν γίνεσθαι πεφυκὸς κατὰ δύναμιν ἔχομεν φυσικὴν , οὐκ ἔστι δὲ τῶν παρ´ ἡμῶν κατὰ δύναμιν γίνεσθαι πεφυκότων ἡ θέωσις , οὐκ οὗσα τῶν ἐφ´ ἡμῖν · οὐδες γὰρ ἐν τῆ φύσει τῶν ὑπὲρ φύσιν λόγος · ἄρα τῆς ἡμῶν δυνάμεως οὐκ ἔστι πρᾶξις ἡ θέωσις , ἧ , οὐκ ἔχομεν κατὰ φύσιν τὴν δύναμιν , ἀλλὰ μόνης τῆς θείας δυνάμεως , οὐκ ἔργων ὑπάρχουσα δικαίων τοῖς ἁγίοις ἀντίδοσις , ἀλλὰ τῆς τοῦ πεποιηκότος ἀφθονίας ἀπόδειξις , τοῦτο θέσει ποιήσοντος τοὺς ἐραστάς τῶν καλῶν , ὅπερ αὐτὸς ὑπάρχων φύσει ὅειχθήσεται , καθ´ οὕς ἐπίσταται λόγους , ἵνα καὶ τελείως γνωσθῇ , καὶ μείνῃ παντελῶς ἀκατάληπτος . Ἀκούεις ὡς οὐ μόνον οὐκ ἔστι πρᾶξις τῶν δικαίων ἡ θέωσις , ὡς ὑπείληφας · Πάσγομεν γὰρ , φησὶν , ὡς ὑπὲρ φύσιν οὖσαν κατὰ χάριν , ἀλλ´ οὐ ποιοῦμεν τὴν θέωσιν , καὶ ὅτι θεώσεως οὐδὲν γενησὸν κατὰ φύσιν ἐστὶ ποιητικὸν , ἐπεὶ μηδὲ Θεοῦ καταληπτικὸν , ἀλλ´ ὅτι καὶ τῶν ἔργων τῶν δικαίων οὐκ ἔστιν αὕτη τοῖς ἁγίοις ἀντίδοσις , ἀλλὰ τῆς τοῦ πεποιηκότος ἀφθονίας ἀπόδειξις , καὶ ὅτι μόνης τῆς θείας χάριτος ἴδιον τοῦτο πέφυκεν εἶναι , τὸ ἀναλόγως τοῖς οὕσι χαρίζεσθαι θέωσιν . Ποῦ γοῦν ἐνταῦθα τὰ τῶν σπουδαίων ἀνθρώπων ἔργα καὶ κτίσματα , καλ ὅσαπερ ὑμεῖς κακῶς κατὰ τῶν φυσικῶν παὶ ἰδίων τοῦ Θεοῦ πλανώμενοι φαντάζεσυε ; Ὅτι γὰρ φυσικὰ καὶ ἴδια τοῦ Θεοῦ ταῦτα καὶ τῆς ἀνθρωπείας φύσεως ὑπερφυῶς ὑπεράνω πρὸς τοῖς ἄλλοις θεολόγοις Πατράσι καὶ ὁ μέγας οὗτος δι´ ὀλίγων κἀνταῦθα δείκνυσιν , ὑπὲρ φύσιν τὴν ἡμετέραν τὴν Θέωσιν εἶναι λέγων , καὶ μόνης τῆς θείας χάριτος ἵδιον τουτὶ πεφυκέναι , λαμπρυνούσης τὴν φύσιν τῷ ὑπὲρ φύσιν φωτὶ καὶ τῶν οἰκείων ὅρων αὐτὲν ὑπεράνω κατὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς δόξης ποιουμένης · καὶ ὅτι τοῦτο θέσει τοὺς τεθεωμένους ὁ πουητὴς ἐργάζεται , ὅπερ αὐτός ἰεστι κατὰ φύσιν , καθ´ οὓς ἐπίσταται λόγους . Τοῦτο δ´ ἔστι , κατά τε τοὺς λοιποὺς ἱεροὺς διδασκάλους , καὶ δὴ καὶ τὸν πρὸ Ἐραχέος εἰπόντα σοφὸν τουτονὶ Θεόδωρον , ἡ ἀγαθότης , ἡ καθαρότης , ὁ ἁγιασμὸς , ἡ ἁπλότης , πάντα τὰ τοιαῦτα φωτοειδῆ , φησὶ , τῆς θείας φύσεως ἀπαυγάσματα , δι´ ὧν ὁ Θεὸς καθορᾶται . Καὶ πρὸ τούτων καὶ μετὰ τούτων , ὅπερ ὁ αὐτὸς εἰπὼν ἔφθη διδάσκαλος , τῶν ὁρεκτῶν τὸ ἔσχατον , τῆς μακαριότητος τὸ ἀκρότατον , τῶν ἀγαθῶν ἡ πηγὴ πάντων ἡ ἀνελάττωτος καὶ ἀκένωτος , τὸ ἄῤῥητον φῶς , ἡ ἀπρόσιτος δόξα . Εἰ γὰρ τὸν ἐπεισελθόντα τις , φησὶ , διὰ τῆς ἀμαρτίας ῥύπον δι´ ἐπιμελείας βίου ἀποκλύσαιτο , καὶ τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον , ὃν καρδίαν ὁ λόγος ὁνομάζει , διακαθάροι , ἀναλάμψει πάλιν τὸ θεοειδὲς κάλλος , καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ κάλλει τῆς φύσεως τῆς θείας καθορᾷ τὴν εἰκόνα . Τί δὲ τὸ θεοειδές ἐστι κάλλος ἐκεῖνο , ὅπερ τοῖς δι´ ἐπιμελείας βίου καθηραμένοις τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον , οὐκ ἕξωθεν ἐπιλάμπει , ἀλλ´ ἔνδοθεν ἀναλάμπει μᾶλλον καὶ οἷον ἀνηβᾷ καὶ ἀνακαινίζεται , ἐν ᾧ καὶ ὡς ἰδίῳ σινὶ πεφηνότι κάλλει τῆς φύσεως τῆς θείας καθορᾷ τὴν εἰκόνα ; Τί ἄλλο ἢ τὸ τῆς εἰκόνος μέγα καὶ πρῶτον ἀξίωμα , ἡ τοῦ θείου Πνεύματος φυσικὴ χάρις , ἡ δι´ ἐμφυσήματος δηλαδὴ θείου ἄνωθεν ἐν παραδείσῳ τῷ ἀνθρώπῳ δοθεῖσα , εἶτα διὰ μὲν τῆς παρακοῆς ἀποπτᾶσα καὶ τῆς πρώτης ἁμαρτίας ἐκείνου , τῇ δὲ παρουσίᾳ καὶ τῇ σαρκὶ καὶ τῷ πάθει καὶ τῇ ἀναστάσει Χοιστοῦ , πρότερον μὲν ἀπὸ μέρους αὖθις ἐν τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς ἐμφυσηθεῖσα , καὶ ἀνακαινισθεῖσα , ὕστερον δ´ αὖ ἐν τῷ ὑπερῴῳ λαμπρότερόν τε καὶ δαψιλέστερον ἐν εἴδει πυρίνων γλωσοῶν ἀναλάμψασα , καὶ καταφωτίσασα καὶ ἀγιάσασα δι · ἐκείνων τὰ σύμπαντα , τὸ κάλλος τοῦ ὄντως δυνατοῦ , φησὶν ὁ μέγας Βασίλειος , ἡ νοητὴ καὶ θεωρητὴ αὐτοῦ θεότης , τὸ κάλλος κατ´ αὐτὸν αὖθις , ὅπερ εἶδυν ἐν τῷ ὄρει Πέτρος καὶ οἱ υἱοὶ τῆς βροντῆς , ὑπερλάμπον τὴν τοῦ ἡλίου λαμπρότητα , καὶ τὰ προοίμια τῆς αὐτοῦ βασιλείας , ὀφθαλμοῖς παραλαβεῖν ἐδυνήθησαν ; Περὶ οὗ δήπου καὶ ὁ θεῖος , οἷμαι , Δαβὶδ ἔλεγε φθάσας , Ιερίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἑπὶ τὸν μηρόν σου , δυνατὲ , τῇ ὡραιότητί σου καὶ τῷ κάλλει σου , διὰ μὲν τοῦ μηροῦ τὴν σάρκα οἶμαί που , διὰ δὲ τῆς ῥομφαίας τὸν τομώτερον ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον αἰνιττόμενος τοῦ Θεοῦ λόγον , καὶ μέχρι μερισμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος διικνούμενον , διὰ δὲ τῆς ὠραιότητος αὖ καὶ τοῦ κάλλους τὴν ὑπὲρ ἥλιον ἀπολάμψασαν τοῦ θεανθρώπου Ἀόγου ταύτην νοητήν καὶ θεωρητὴν αὐτοῦ θεότητα , δι´ ἦς ἐξ ἐκείνου καὶ νῦν ἀνακαινίσζει μὲν ἀκὸ μέρους καὶ λαμπρύνει καὶ ἀνανεοῖ τὸ ἐν αὐτοῖς θεῖον , ὅσοις δι´ ἐπιμελείας καὶ καθάρσεως βίου κατὰ τὴν εἰκόνα τοῦ τε κατιωμένου σιδήρου καὶ τοῦ ἀργύρου τὸν ἐξ ἀμαρτίας προσγενόμενον ἰὸν ἀποπλύνασθαι προσεγένετο · εἰσέπειτα δὲ καὶ συνανυψώσει καὶ συνθεώσει τρανότερον , καὶ ἄλλους ἡλίους
Lemmas: ἀλ ἄναρχος ἐκ ὁ θεῖος φύσις οὗτος πηγάζω ἁπλόος οὕτως παρέρχομαι , ὥσπερ οὐδός εἶπον οὐδέ μιμνήσκω οὗτος ; καθαρότης δέ καί ἀπάθεια καί καίνυμι πᾶς ἀλλοτρίωσις ὁ θέωσις εἰμί , φημί ὁ διὸάσκαλος , ἢ ὅτι διά οὗτος αὐτός ἔρχομαι ἀνάγκη πᾶς ὁ θεόω πρότερος · οὐτάω γάρ εἄν , καί οὐ ἄλλως ἐπιτηδείως ἔχω πρός ὁ ὁ θεότης κοινωνία καί μέθεξις · ἢ ὅτι ὁ θεόω πᾶς ὁ τοιοῦτος θεουργός ἀρετή μετά πολύς μέτειμι ὁ περιουσία , καί ὥσπερ τις πλοῦτος καί θησαυρός ἀκένωτος αὐτός πρόσειμι ὁ τοιοῦτος , οἴκοθεν μέν , ἐκ ὁ οἰκεῖος σπουδή , Θεός δηλαδή ἐνταῦθα συναίρω , κτάομαι πρότερος , ὁ δέ τελειοποιώ πνεῦμα ὁ ἐκεῖνος ἕξις τε καί κατόρθωσις ἐδραῖος τε καί ἀπερίτρεπτος ἔχω , ὅθεν ἄρα καί κατά χάρις ὁ θέωσις κατά ὁ μέγας αὖθις εἶπον Μάξιμος . πάσχω καί γάρ , ἐν ὁ φθάνω λέγω οὗτος , ὡς ὑπέρ φύσις εἰμί κατά χάρις , ἀλ οὖον ποιέω ὁ θέω . οὖον γάρ ἔχω φύσις δεκτικός ὁ θέωσις δύναμις . καί πάλιν ὁ αὐτός · θέωσις οὐδείς γενητός κατά φύσις εἰμί ποιητικός , ἐπεί μηδέ Θεός καταληπτικός . Μόνης γάρ ὁ θεῖος χάρις ἴδιος οὗτος φύω εἰμί . ὁ ἀνάλογος ὁ εἰμί χαρίζομαι θέω , λαμπρύνω ὁ φύσις ὁ ὑπέρ φύσις φάος , καί ὁ οἰκέω ὁράω αὐτός ὑπεράνω κατά ὁ ὑπερβελὴν ὁ δόξα ποιέω . καί αὖθις · εἰμί ὁ παρ´ ἐγώ γίγνομαι φύω κατά δύναμις ἔχω φυσικός , οὐ εἰμί δέ ὁ παρ´ ἐγώ κατά δύναμις γίγνομαι φύζω ὁ θέωσις , οὐ ὕω ὁ ἐφίημι ἐγώ · οὐδες γάρ ἐν τῆ φύσις ὁ ὑπέρ φύσις λόγος · ἄρα ὁ ἐγώ δύναμις οὐ εἰμί πρᾶξις ὁ θέωσις , ἧ , οὐ ἔχω κατά φύσις ὁ δύναμις , ἀλλά μόνος ὁ θεῖος δύναμις , οὐ ἔργον ὑπάρχω Δίκαιος ὁ ἅγιος Ἀντίδοσις , ἀλλά ὁ ὁ ποιέω ἀφθονία ἀπόδειξις , οὗτος θέσις ποιέω ὁ ἐραστής ὁ καλός , ὅσπερ αὐτός ὑπάρχω φύσις ὁρίζω , καθ´ ὅς ἐπίσταμαι λόγος , ἵνα καί τέλειος γιγνώσκω , καί μένω παντελῶς ἀκατάληπτος . ἀκούω ὡς οὖον μόνος οὐ εἰμί πρᾶξις ὁ Δίκαιος ὁ θέωσις , ὡς ὑπολαμβάνω · Πάσγομεν γάρ , φημί , ὡς ὑπέρ φύσις εἰμί κατά χάρις , ἀλ οὖον ποιέω ὁ θέω , καί ὅτι θέωσις οὐδείς γεννάω κατά φύσις εἰμί ποιητικός , ἐπεί μηδέ Θεός καταληπτικός , ἀλ ὅτι καί ὁ ἔργον ὁ Δίκαιος οὐ εἰμί οὗτος ὁ ἅγιος Ἀντίδοσις , ἀλλά ὁ ὁ ποιέω ἀφθονία ἀπόδειξις , καί ὅτι μόνος ὁ θεῖος χάρις ἴδιος οὗτος φύω εἰμί , ὁ ἀνάλογος ὁ εἰμί χαρίζομαι θέω . πός γοῦν ἐνταῦθα ὁ ὁ σπουδαῖος ἄνθρωπος ἔργον καί κτίσμα , καλστις ὅσος σύ κακῶς κατά ὁ φυσικός πη ἴδιος ὁ Θεός πλανάω φαντάζω ; ὅτι2 γάρ φυσικός καί ἴδιος ὁ Θεός οὗτος καί ὁ ἀνθρώπειος φύσις ὑπερφυῶς ὑπεράνω πρός ὁ ἄλλος θεολόγος πατήρ καί ὁ μέγας οὗτος δις ὀλίγος ἐνταῦθα δείκνυμι , ὑπέρ φύσις ὁ ἡμέτερος ὁ θέω εἰμί λέγω , καί μόνος ὁ θεῖος χάρις ἴδιος οὗτος φύω , λαμπρύνω ὁ φύσις ὁ ὑπέρ φύσις φάος καί ὁ οἰκέω ὁράω αὐτός ὑπεράνω κατά ὁ ὑπερβολή ὁ δόξα ποιέω · καί ὅτι οὗτος θέσις ὁ θεόω ὁ πουητω ἐργάζομαι , ὅσπερ αὐτός εἰμί κατά φύσις , καθ´ ὅς ἐπίσταμαι λόγος . οὗτος δδʹ εἰμί , κατά τε ὁ λοιπός ἱερός διδάσκαλος , καί δή καί ὁ πρό Ἐραχέος εἶπον σοφός οὗτος Θεόδωρος , ὁ ἀγαθότης , ὁ καθαρότης , ὁ ἁγιασμός , ὁ ἁπλότης , πᾶς ὁ τοιοῦτος φωτοειδής , φημί , ὁ θεῖος φύσις ἀπαύγασμα , δις ὅς ὁ θεός καθοράω . καί πρό οὗτος καί μετά οὗτος , ὅσπερ ὁ αὐτός εἶπον φθάνω διδάσκαλος , ὁ ὀρεκτός ὁ ἔσχατος , ὁ μακαριότης ὁ ἄκρος , ὁ ἀγαθός ὁ πηγή πᾶς ὁ ἀνελάττωτος καί ἀκένωτος , ὁ ἄρρητος φάος , ὁ ἀπρόσιτος δόξα . εἰμί γάρ ὁ ἐπεισέρχομαι τις , φημί , διά ὁ ἁμαρτία ῥύπος δις ἐπιμέλεια βίος ἀποκλύζω , καί ὁ ἐντός ἄνθρωπος , ὅς Καρδία ὁ λόγος ὀνομάζω , διακαθαίρω , ἀνάλαμψις πάλιν ὁ θεοειδής κάλλος , καί ἐν ὁ ἴδιος κάλλος ὁ φύσις ὁ θεῖος καθοράω ὁ εἰκών . τις δέ ὁ θεοειδής εἰμί κάλλος ἐκεῖνος , ὅσπερ ὁ δις ἐπιμέλεια βίος καθαίρω ὁ ἐντός ἄνθρωπος , οὐ ἔξωθεν ἐπιλάμπω , ἀλ ἔνδοθεν ἀναλάμπω μᾶλλον καί οἷος ἀνηβάω καί ανακαινίζω , ἐν ὅς καί ὡς ἴδιος σινί φαίνω κάλλος ὁ φύσις ὁ θεῖος καθοράω ὁ εἰκών ; τις ἄλλος ἢ ὁ ὁ εἰκών μέγας καί πρῶτος ἀξίωμα , ὁ ὁ θεῖον πνεῦμα φυσικός χάρις , ὁ δις ἐμφύσημα δηλαδή θεῖον ἄνωθεν ἐν παράδεισος ὁ ἄνθρωπος δίδωμι , εἶτα διά μέν ὁ παρακοή ἀποπτάω καί ὁ πρῶτος ἁμαρτία ἐκεῖνος , ὁ δέ παρουσία καί ὁ σάρξ καί ὁ πάθος καί ὁ ἀνάστασις χοιστος , πρότερος μέν ἀπό μέρος αὖθις ἐν ὁ αὐτός μαθητής ἐμφυσάω , καί ἀνακαινίζω , ὕστερος δδʹ αὖος ἐν ὁ ὑπερῷος λαμπρός τε καί δαψιλής ἐν εἶδος πύρινος γλωσσός ἀναλάμπω , καί καταφωτίζω καί ἁγίζω Ζεύς · ἐκεῖνος ὁ σύμπας , ὁ κάλλος ὁ εἰμί δυνατός , φημί ὁ μέγας Βασίλειος , ὁ νοητός καί θεωρητός αὐτός θεότης , ὁ κάλλος κατ´ αὐτός αὖθις , ὅσπερ δύο ἐν ὁ ὄρος Πέτρος καί ὁ υἱός ὁ βροντή , ὑπερλάμπω ὁ ὁ ἥλιος λαμπρότης , καί ὁ προοίμιον ὁ αὐτός βασίλεια , ὀφθαλμός παραλαμβάνω δύναμαι ; περι ὅς δήπου καί ὁ θεῖος , οἴομαι , Δαυίδ λέγω φθάνω , ιεριζωννυμι ὁ ῥομφαία σύ ἐπί ὁ μηρός σύ , δυνατός , ὁ ὡραιότης σύ καί ὁ κάλλος σύ , διά μέν ὁ μηρός ὁ σάρξ οἴομαι ποῦ , διά δέ ὁ ῥομφαία ὁ τομός ὑπέρ πᾶς μάχαιρα δίστομος αἰνίσσομαι ὁ Θεός λόγος , καί μέχρι μερισμός σάρξ καί πνεῦμα διικνέομαι , διά δέ ὁ ὡραιότης αὖος καί ὁ κάλλος ὁ ὑπέρ ἥλιος ἀπολαμβάνω ὁ θεάνθρωπος Ἄγος οὗτος νοητός καί θεωρητός αὐτός θεότης , δις εἰμί ἐκ ἐκεῖνος καί νῦν ἀνακαινίζω μέν ΑΚΟ μέρος καί λαμπρύνω καί ἀνανεόομαι ὁ ἐν αὐτός θέω , ὅσος δις ἐπιμέλεια καί κάθαρσις βίος κατά ὁ εἰκών ὁ τε κατιωμένου σίδηρος καί ὁ ἄργυρος ὁ ἐκ ἁμαρτία προσγίγνομαι ἰός ἀποπλύνω προσγίγνομαι · εἰσέπειτα δέ καί συνανυψώσει καί συνθέωσις τρανής , καί ἄλλος ἥλιος