cogPG.PG151 526
πρὸ βραχέος ὁ θεῖος Μάξιμος ἔλεγε , καὶ δὴ καὶ ἀγννητον τοῦτο προσείρηκε θέωσιν , Ἀγέννητον δὲ λέγω θέωσιν . φήσας , τὴν κατ´ εἰδος ἐνυπόστατον ἔλλαμψιν , ἥτις οὐκ ἔχει γένεσιν , ἀλλ´ ἀνεπινόητον ἐν τοῖς ἀξίοις φανέρωσιν . Εἰ δὲ λέγοις , Καὶ πῶς ὑποστατικοῦ φωτὸς ἔλλαμψιν , καὶ κατ´ εἶδος ἐνυπόστατον ἔλλαμψιν οἱ θεφόροι τοῦτό φασι , καίτοι γε τὸν μέγαν ὑμῶν ἐν τοῖς φθάσσι προενεγκόντων Βασίλειον , οὐδεμίαν ἐνέργειαν λέγοντα ἐνυπόστατον εἶναι , καὶ Μάξιμον αὖθις τὸν σοφὲν , Αἱ ἐνέργειαι οὐκ εἰσὶν οὐσίαι , λέγοντα , ἀλλὰ περὶ τὴν οὐσίαν ; γνῶθι , φιλόσοφε , ὡς οὐ διαφωνοῦσιν οὐδ´ ἐναντιοῦνται ἑαυτοῖς τε καὶ ἀλλήλοις οἱ θεολόγοι . Ἀλλὰ καὶ συνᾴδουσι μάλα καλῶς , ὥσπερ δὴ κἀν τοῖς ἄλλοις ὁμοῦ φημι πᾶσιν , οὕτω δὴ καὶ ἐν τούτῳ · ὁποστατικὸν γὰρ φῶς καὶ κατ´ εἶδος ἐνυπόστατον ἔλλαμψιν εἰρήκασιν , ὡς ἤκουσας , οἱ διδάσκαλοι τὸ φῶς τῆς θεότητος τοῦτο , τοῦ φωτὸς τῶν νοημάτων καὶ τῆς γνώσεως διαιροῦντες δι´ οὖ πᾶσα γνῶσις , φησὶν , ἀποκαλύπτεται , καὶ Θεʹς πρὸς ἀλήθειαν τῇ ἀξίᾳ ψυχῇ γνωρίζεται . Ὃ δὴ καὶ Μάξιμος ὁ σοφὸς πρὸ βραχέος διδάσκων ἔλεγε διττὴν εἶναι τὴν γνῶσιν , τὴν μὲν ἐν λόγῳ κειμένην καὶ θείοις νοήμασι , κατ´ εἷδος παροῦσαν , τὴν αἴσθησιν τῶν νοηθέντων οὐκ ἔχουσαν · τὴν δὲ κατ´ ἐνέργειαν , μόνην ἔχουσαν δίχα λόγου καὶ νοημάτω , ἀληθῶν τὴν κατ´ εἶδος ἀπόλαυ αιν ἄλλως τε καὶ οὐσίαν μὲν ἀπηγόρευσαν οἱ θεολόγοι τὴν θείαν ἐνέργειαν εἶναι , ὡς δὲ καὶ ὑπόστασιν ἅμα καὶ ἐνυπόστατον , τουτέστιν αὐθυπόστατον . Ἔν γὰρ ἴσμεν καὶ τοῦτο , τῶν σημαινομένων τοῦ ἐνυποστάτου διαφόρων ὄντων Ἐν ὢποστάσει δε καὶ ὑποστατικὸν αὖθις , καὶ ἐνυπόστατον εἶπον ταύτην · ἐπειδὴ ἐν τῇ τρισυποστάτω θεωρεῖται θεότητι , καὶ ταύτην οἷον ὑπόστασιν ἔχει , φυσικὸν αὐτῆς καὶ ἀδιαίρετον ὃν ἰδίωμα , καὶ ἐνυπόστατον εἰκότως καὶ κατὰ τοῦτο παρὰ τῶν θεολόγων λέγεται . Οἱ δὲ περὶ Γρηγορᾶν σχέσιν ἄσχετον καὶ ἀμίμητον μίμημα τὴν θεοποιὸν ταύτην τοῦ Πνεύματος δωρεὰν παρὰ τοῦ σοφοῦ Διονυσίου λεγομένην ἀκούοντες , καὶ μήτε τούτων καθὸ δεῖ συνιέντες , μήτε μὴν τὰ προῤῥηθέντα ταυτὶ θείως καὶ ὑψηλῶς τοῖς θεολόγοις τε καὶ θεοφόροις καὶ ταῦθ´ οὔτω πλεῖστά τε καὶ ὑπερφυᾶ πεφυκότα τούτοις συνάπτοντες , εἰς ἀλλοκότους τινὰς ἐξεκυλίσθησαν φαντασίας , καὶ δόξας , νῦν μὲν εἰς κτίσμα κατασπωντες , νῦν δὲ μηδὲ πρᾶγμα ταύτην κακῶς , ἀλλὰ σχέσιν μόνον ἀπλῶς οἰόμενοι . Ὅπερ οὐδὲ τοῖς ἀρχαίοις ἐκείνοις Μονοθελήταις ἐπῆλθεν εἰπεῖν . Καὶ δῆλον ἐκεῖθεντοῦ γὰρ Μονοθελήτου Πύρρου πρὸς τὸν σοφὸν εἰπόντος Μάξιμον ἐν τῷ διαλόγῳ , ὅτι Οὐ φύσεως λόγῳ τὴν μίαν ἐνέργειαν προσεῖναί φαμεν τῷ Χριστῷ , ἀλλ´ ἑνώσεως τρόπῳ , ἄλλα τε πλεῖστά φησιν ὁ διδάσκαλος ἐκεῖ διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς καταλύων τὴν αἱρετικὴν ταύτην δόξαν , καὶ δὴ κἀκεῖνα · Ἐπειδὴ , φησὶν , ἡ ἕνωσις σχέσις ἐστὶ καὶ οὐ πρᾶγμα , σχέσις ἄρα καὶ οὐ πρᾶγμα ἡ τοῦ Χριστοῦ ἐνέργεια . Καὶ ὁ μὲν οὔτω διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς , ὅπερ ἔφην , πρᾶγμα τὴν ἐνέργειαν ἀπέδειξεν οὖσαν τοῦ Θεοῦ καὶ οὐ σχέσιν ἀπλῶς κατὰ Γρηγορᾶν , τοῦ προσδιαλενομένου Πύρρου μὴ μόνον οὐκ ἀντειπόντος οὐδὲν πρὸς τὸν λόγον , ἐδόκει καὶ γὰρ καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν ὡσαύτως ἐκεῖνα , διὸ καὶ ἀπὸ τῶν δοκούντων καὶ ἀνωμολονημένων κἀκείνοις τὴν εἰς ἄτοπον απάνω γὴν ἐποιεῖτο · οὐδὲ´ γὰρ ἔξεστιν ἄλλως , οὐ μόνον τοιγαροῦν ἀντειπεῖν ὁ Πύρρος οὐκ ἐδυνήθη , ἀλλὰ καὶ συνέθετο τοῖς ῥηθεῖσιν ὑπὸ τοῦ θείου Μαξίμου , πὸ περιὸν , οἷμαι , τῆς θείας ἀληθείας εὐλαβηθείς . Πάντων καὶ γὰρ , φησί , τῶν προτεθέντων τὴν ἀνατροπὴν δεόντως ὁ λόγος ἐποιήσατο , καὶ οὐδὲν ὅλως ἐλλείπει . Καὶ πρὸς τῷ τέλει πάλιν τοῦ διαλόγου , Ἐπ’ὶ ἀληθείας , φησὶ , καὶ ἡ περὶ τῶν ἐνεργειῶν ζήτησις ἄτοπον ἔδειξε τὴν μίαν ἐνέργειαν , καθ´ οἱονδήποτε τρόπον ἐπὶ Χριστοῦ λεγομένην . Ἀλλὰ συγγνώμην αἰτῶ καὶ ὑπὲρ ἐμαυτοῦ καὶ τῶν προλαβόντων . Ἐξ ἀγνοίας γὰρ εἰς τὰς ἀτόπους ταύτας ἐξηνέχθημεν ἐννοίας καὶ ἐπιχειρήσεις , Οἱ δὲ περὶ τὸν φιλόσοφον Γρηγορᾶν ταῦτα μὲν οὐδ´ εἰς νοῦν ὅλως βαλέσθαι βούλονται , οὐδ´ ἐκ τούτων τε κἀκείνων οὕτω πολλῶν τε καὶ ἰσχυρῶν ὄντων ὑπὲρ ἑαυτῶν γοῦν τὰ προσήκοντα βεβουλεῦσθαι · ἀλλ´ ὥσπερ ἐν νυκτὶ βαθείᾳ καὶ σκοτομήνῃ τῇδε κἀκεῖσε περιπλανώμενοι , καὶ ἑαυτοῖς καὶ ἀλλήλοις συγκρούοντες αἴσχιστα , τοὺς περὶ σχέσεως ἀπλῶς ἐκδιδάσκειν τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν πειρῶνται λόγους · καὶ τοῦτ´ ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν λόγων . Ἀγνοοῦντες πρὸς τοῖς ἄλλοις κἀκεῖνο περιφανῶς , ὅτι σχέσιν ἄσχετον τὴν θέωσιν οἱ Πατέρες προσεῖπον , οὐχ ὡς μὴ - πρᾶγμα πεφυκυῖαν , καὶ σχέσιν ἀπλῶς οὖσαν τῶν δύο ἄκρων , τοῦ τε δρῶντός φημι καὶ τοῦ πάσχοντος , πολλοῦ γε καὶ δεῖ , ἀλλ´ ὠς δυνάμει θείου Πνεύματος σχετὴν γινομένην τὴν ἄσχετον . Ἀλλ´ ὁ τῶν ὁμωνυμιῶν ἀκριβής ἐξεταστὴς Γρηγορᾶς τὴν ὁμωνυμίαν ἀγνοήσας κἀνταῦθα , ὅτι καὶ τὸ σχετὸν σχέσις ὁμωνύμως ὡνομάσθη τοῖς θεολόγοις , ὅπερ δὴ κἀπὶ τοῦ τῆς ἐνεργείας ὀνόματος πέπονθε πρότερον , τὴν τῆς θείας ἐνεργείας χρῆσιν ἐνέργειαν τῶν θεολόγων καλούντων , Ἐνέργεια γὰρ , φησί , φυσικὴ τὰ τοῦ Χριστοῦ θαύματα , ἐξ ὧν ὁ Υἱὸς ὁμοούσιος ὤν δείκνυται τῷ Πατρί · ὥσπερ οὖν ἐκεῖ , οὕτω δὴ κἀνταῦθα τὴν ὁμωνυμίαν ὁ φιλόσοφος ἀγνοήσας , τὸ δρῶν , ταυτὸν δ´ εἰπεῖν τὸ σχετὸν , ἀντὶ τῆς δράσεώς τε καὶ πείσεως , ταυτὸ δʹ´ εἰπεῖν τῆς τῶν ἄκρων σχέσεως , ἐξελάβετο . Καὶ διὰ τοῦτο μὴ μόνον οὐ θεοπρεπῆ τε καὶ ἄκτιστον , ἀλλ´ οὐδὲ πρᾶγμα τὴν θείαν ἐνέργειαν καὶ τὴν θέωσιν ἐνόμισεν , ἤτις ἄρα καὶ δραστικὴ καὶ οὐσιώδης τῆς φύσεως κίνησις παρὰ τοῖς θεολόγοις ὡνόμασται · ὅπου γε καὶ τὴν ταύτης δρᾶσιν , καὶ χρῆσιν , καὶ σχέσιν , οὐχ ἀπλῶς , ἀλλὰ θεοπρεπῶς καὶ ταύτην κατὰ τοὺς θεολόγους ἔδει νοεῖν καὶ λέγειν . Ὅτι δὲ καὶ πρᾶγμα ταύτην ἐνεθυμήθησαν οἱ θεολόγοι τὴν θείαν ἐνέργειάν τε καὶ θέωσιν , καὶ τὸ σχετὸν σχέσιν ἄσχετον ἐν Πνεύματι προσηγόρευσαν , διὰ πολλων μὲν ἤδη καὶ καλῶν ἔδειξαν οὖτοι λόγων . Ὅτε γὰρ ἡ θέωσις κατ´ αὐτοὺς τὰ καὶ τὰ δρᾷ καὶ ἐξίστησιν ἑαυτοῦ τὸν θεούμενον , καὶ ἀγέννητός ἐστι θέωσις , καὶ κατ´ εἶδος ἐνυπόστατος ἔλλαμψις καὶ φῶς ὑποστατικὸν , καὶ τἄλλα δὴ τὰ διὰ πολλῶν εἰρημένα τῷ τε θείῳ Μαξίμω καὶ τοῖς λοιποῖς , τί τις οομοοΟΘς
Lemmas: πρό βραχύς ὁ θεῖος Μάξιμος λέγω , καί δή καί ἀγνέω οὗτος προσφωνέω θέω , ἀγέννητος δέ λέγω θέω . φημί , ὁ κατ´ εἶδος ἐνυπόστατος ἔλλαμψις , ὅστις οὐ ἔχω γένεσις , ἀλ ἀνεπινόητος ἐν ὁ ἄξιος φανέρωσις . εἰμί δέ λέγω , καί πῶς υποστατικός φάος ἔλλαμψις , καί κατ´ εἶδος ἐνυπόστατος ἔλλαμψις ὁ θεόφορος οὗτος φημί , καίτοι γε ὁ μέγας σύ ἐν ὁ φθάνω προφέρω Βασίλειος , οὐδείς ἐνέργεια λέγω ἐνυπόστατος εἰμί , καί Μάξιμος αὖθις ὁ σοφός , ὁ ἐνέργεια οὐ εἰμί οὐσία , λέγω , ἀλλά περί ὁ οὐσία ; γιγνώσκω , φιλόσοφος , ὡς οὖον διαφωνέω οὐδός ἐναντιόομαι ἑαυτοῦ τε καί ἀλλήλων ὁ θεολόγος . ἀλλά καί συνᾴδω μάλα καλῶς , ὥσπερ δή ἐν ὁ ἄλλος ὁμοῦ φημί πᾶς , οὗτος δή καί ἐν οὗτος · οποστατικος γάρ φάος καί κατ´ εἶδος ἐνυπόστατος ἔλλαμψις εἴρω , ὡς ἀκούω , ὁ διδάσκαλος ὁ φάος ὁ θεότης οὗτος , ὁ φάος ὁ νόημα καί ὁ γνῶσις διαιρέω δις οὖον πᾶς γνῶσις , φημί , ἀποκαλύπτω , καί Θεʹς πρός ἀλήθεια ὁ ἄξιος Ψυχή γνωρίζω . ὅς δή καί Μάξιμος ὁ σοφός πρό βραχύς διδάσκω λέγω δισσός εἰμί ὁ γνῶσις , ὁ μέν ἐν λόγος κεῖμαι καί θεῖον νόημα , κατ´ εἶδος πάρειμι , ὁ αἴσθησις ὁ νοέω οὐ ἔχω · ὁ δέ κατ´ ἐνέργεια , μόνος ἔχω δίχα λόγος καί νόημα , ἀληθής ὁ κατ´ εἶδος ἄπολος ἀεί ἄλλως τε καί οὐσία μέν ἀπαγορεύω ὁ θεολόγος ὁ θεῖος ἐνέργεια εἰμί , ὡς δέ καί ὑπόστασις ἅμα καί ἐνυπόστατος , τουτέστιν αὐθυπόστατος . ἐν γάρ οἶδα καί οὗτος , ὁ σημαίνω ὁ ενυπόστατος διάφορος εἰμί ἐν ἵστημι δέ καί ὑποστατικός αὖθις , καί ἐνυπόστατος εἶπον οὗτος · ἐπεί ἐν ὁ τρισυπόστατος θεωρέω θεότης , καί οὗτος οἷος ὑπόστασις ἔχω , φυσικός αὐτός καί ἀδιαίρετος ὅς ἰδίωμα , καί ἐνυπόστατος εἰκότως καί κατά οὗτος παρά ὁ θεολόγος λέγω . ὁ δέ περί Γρηγορᾶς σχέσις ἄσχετος καί ἀμίμητος μίμημα ὁ θεοποιός οὗτος ὁ πνεῦμα δωρεά παρά ὁ σοφός Διονύσιος λέγω ἀκούω , καί μήτε οὗτος καθό δεῖ συνίημι , μήτε μήv ὁ προλέγω οὗτος θεῖος καί ὑψηλός ὁ θεολόγος τε καί θεοφορέω καί ταῦθ´ οὐτάω πλεῖστος τε καί ὑπερφυής φύω οὗτος συνάπτω , εἰς ἀλλόκοτος τις ἐκκυλίνδω φαντασία , καί δόξα , νῦν μέν εἰς κτίσμα κατασπωντες , νῦν δέ μηδέ πρᾶγμα οὗτος κακῶς , ἀλλά σχέσις μόνος ἀπλόος οἴομαι . ὅπερ οὐδέ ὁ ἀρχαῖος ἐκεῖνος μονοθελήτης ἐπέρχομαι εἶπον . καί δῆλος ἐκεῖθεντοῦ γάρ μονοθελήτης Πύρρος πρός ὁ σοφός εἶπον Μάξιμος ἐν ὁ διάλογος , ὅτι οὖον φύσις λόγος ὁ εἷς ἐνέργεια πρόσειμι φημί ὁ Χριστός , ἀλ ἕνωσις τρόπος , ἄλλος τε πλεῖστος φημί ὁ διδάσκαλος ἐκεῖ διά ὁ εἰς ἄτοπος ἀπαγωγή καταλύω ὁ αἱρετικός οὗτος δόξα , καί δή ἐκεῖνος · ἐπεί , φημί , ὁ ἕνωσις σχέσις εἰμί καί οὖον πρᾶγμα , σχέσις ἄρα καί οὖον πρᾶγμα ὁ ὁ Χριστός ἐνέργεια . καί ὁ μέν οὐτάω διά ὁ εἰς ἄτοπος ἀπαγωγή , ὅσπερ φημί , πρᾶγμα ὁ ἐνέργεια ἀποδείκνυμι εἰμί ὁ Θεός καί οὖον σχέσις ἀπλόος κατά Γρηγορᾶς , ὁ προσδιαλενομενω Πύρρος μή μόνος οὐ ἀντεῖπον οὐδείς πρός ὁ λόγος , δοκέω καί γάρ καί ὁ περί αὐτός ὡσαύτως ἐκεῖνος , διό καί ἀπό ὁ δοκέω καί ἀνωμολονημένων ἐκεῖνος ὁ εἰς ἄτοπος πάνω γή ποιέω · οὐδή γάρ ἔξεστι ἄλλως , οὖον μόνος τοιγάρ ἀντιλέγω ὁ Πύρρος οὐ δύναμαι , ἀλλά καί συντίθημι ὁ εἴρω ὑπό ὁ θεῖον Μάξιμος , πόα περιέρχομαι , οἴομαι , ὁ θεῖος ἀλήθεια εὐλαβέομαι . Πάντων καί γάρ , φημί , ὁ προτίθημι ὁ ἀνατροπή δήω ὁ λόγος ποιέω , καί οὐδείς ὅλως ἐλλείπω . καί πρός ὁ τέλος πάλιν ὁ διάλογος , Ἐπεί ἀλήθεια , φημί , καί ὁ περί ὁ ἐνέργεια ζήτησις ἄτοπος δείκνυμι ὁ εἷς ἐνέργεια , καθ´ ὁστισδήποτε τρόπος ἐπί Χριστός λέγω . ἀλλά συγγνώμη αἰτέω καί ὑπέρ ἐμαυτοῦ καί ὁ προλαμβάνω . ἐς ἄγνοια γάρ εἰς ὁ ἄτοπος οὗτος ἐκφέρω ἔννοια καί ἐπιχείρησις , ὁ δέ περί ὁ φιλόσοφος Γρηγορᾶς οὗτος μέν οὐδός εἰς νόος ὅλως βάλλω βούλομαι , οὐδός ἐκ οὗτος τε ἐκεῖνος οὗτος πολύς τε καί ἰσχυρός εἰμί ὑπέρ ἑαυτοῦ γοῦν ὁ προσήκω βουλεύω · ἀλ ὥσπερ ἐν νύξ βαθύς καί σκοτομήνη ὅδε κἀκεῖσε περιπλανάομαι , καί ἑαυτοῦ καί ἀλλήλων συγκρούω αἰσχρός , ὁ περί σχέσις ἀπλόος ἐκδιδάσκω ὁ Χριστός ἐκκλησία πειράω λόγος · καί τοῦτος ἐκ ὁ Ἑλληνικός λόγος . ἀγνοέω πρός ὁ ἄλλος ἐκεῖνος περιφανής , ὅτι σχέσις ἄσχετος ὁ θέω ὁ πατήρ προσεῖπον , οὐ ὡς μή - πρᾶγμα φύω , καί σχέσις ἀπλόος εἰμί ὁ δύο ἄκρος , ὁ τε δράω φημί καί ὁ πάσχω , πολύς γε καί δεῖ , ἀλ ὡς δύναμις θεῖον πνεῦμα σχετός γίγνομαι ὁ ἄσχετος . Ἀλ ὁ ὁ ὁμωνυμία ἀκριβής ἐξεταστής Γρηγοράς ὁ ὁμωνυμία ἀγνοέω ἐνταῦθα , ὅτι καί ὁ ἔχω σχέσις ὁμώνυμος ὀνομάζω ὁ θεολόγος , ὅσπερ δή ἐπί ὁ ὁ ἐνέργεια ὄνομα πάσχω πρότερος , ὁ ὁ θεῖος ἐνέργεια χρῆσις ἐνέργεια ὁ θεολόγος καλέω , ἐνέργεια γάρ , φημί , φυσικός ὁ ὁ Χριστός θαῦμα , ἐκ ὅς ὁ υἱός ὁμοούσιος εἰμί δείκνυμι ὁ πατήρ · ὥσπερ οὖν ἐκεῖ , οὗτος δή ἐνταῦθα ὁ ὁμωνυμία ὁ φιλόσοφος ἀγνοέω , ὁ δράω , τατός δδʹ εἶπον ὁ ἔχω , ἀντί ὁ δρᾶσις τε καί πεῖσις , τατός δʹ´ εἶπον ὁ ὁ ἄκρος σχέσις , ἐκλαμβάνω . καί διά οὗτος μή μόνος οὖον θεοπρεπής τε καί ἄκτιστον , ἀλ οὐδέ πρᾶγμα ὁ θεῖος ἐνέργεια καί ὁ θέω νομίζω , ὅστις ἄρα καί δραστικός καί οὐσιώδης ὁ φύσις κίνησις παρά ὁ θεολόγος ὀνομάζω · ὅπου γε καί ὁ οὗτος δρᾶσις , καί χρῆσις , καί σχέσις , οὐ ἀπλόος , ἀλλά θεοπρεπῶς καί οὗτος κατά ὁ θεολόγος ἐσθίω νοέω καί λέγω . ὅτι2 δέ καί πρᾶγμα οὗτος ἐνθυμέομαι ὁ θεολόγος ὁ θεῖος ἐνέργεια τε καί θέω , καί ὁ ἔχω σχέσις ἄσχετος ἐν πνεῦμα προσαγορεύω , διά πολύς μέν ἤδη καί καλός δείκνυμι οὗτος λόγος . ὅτε γάρ ὁ θέωσις κατ´ αὐτός ὁ καί ὁ δράω καί ἐξίστημι ἑαυτοῦ ὁ θεόω , καί ἀγέννητος εἰμί θέωσις , καί κατ´ εἶδος ἐνυπόστατος ἔλλαμψις καί φάος ὑποστατικός , καί ἄλλος δή ὁ διά πολύς εἴρω ὁ τε θεῖον Μαξιμώ καί ὁ λοιπός , τίς τις οομοοΟΘς