cogPG.PG151 336
μέτρῳ τῶν κατ´ αὐτοὺς ἁπάντων διαφερόντων · οὐ μόνον γὰρ τότε φυλάξασθαι τὰ πρότερον εἰρημένα , τό θ´ ἕτερα τῇ τοῦ εὐφημουμένου δόξῃ κατάλληλα ἐξευρεῖν . διπλῆν αὐτῷ παρασκευάζει τὴν ἀγωνίαν , ἀλλ´ ὅτι καὶ τὴν οἰκείαν περὶ λόγους δύναμίν τε καὶ δόξαν πολλῷ τῶν προειρηκότων ἀποῦέουσαν συνορῶν , οὐ σφόδρα προθύμως , οὐδ´ ἐνακμάζουσαν ἔχων περὶ τοῦ λόγου τὴν ἐργασίαν τὴν ἔφεσιν , προσβάλλει τοῖς προκειμένοις , ἀπομαραινομένης οἷον αὐτῷ τῆς ὁρμῆς τὸ σφόδρα σαφῶς εἰδέναι , ὡς οὐδὲν ἔσται πλέον αὐτῷ λίαν πρρθυμηθέντι , ἀλλ´ ἀνάγκη πᾶσα τῶν φθασάντων ἐλθεῖν κατόπιν , καὶ τὴν ἧτταν προφανῶς ἐνεγκεῖν . Οὐ μὴν ἀλλ´ αὐτό γε τοῦτό ἐστι καὶ τὸ μάλιστά μοι τὸν λόγον πεποιηκὸς , ὅτι μὴ περὶ μεγάλης μόνον , ἀλλά γε καὶ πρὸς μεγάλους ἡμῖν ἡ ἅμιλλα , οὐ τὸ πρὸς ἀμφοτέρων τὴν εὐδοξίαν δύνασθαι λογίζεσθαι τῶν λόγων ἀντικαθίστασθαι τῇ δυνάμει , ἀλλ´ ὅτι παραίτησις ἡμῖν ἡ ἐκείνων δόξα πρὸς τὴν ἦτταν οὐ φαύλη παρ´ εὐγνώμοσιν ἔσται κριταῖς , οὐ τὸ πρὸς ἀξίαν περὶ τῶν θαυμασίων , ἀλλὰ τὸ μικρὰ περὶ τοιούτων εἰπεῖν , κρίνουσι τῶν ἐπαινουμένων , ὅτι μὴ τῇ φύσει τοιαυτα , τῇ τοῦ μείζονος δὲ παραθέσει σμικρὰ δοκεῖ , ὥσθ´ ἡμῖν τούναντίον ἢ τοῖς μικρολόγοις συμβαίνειν · ἐκείνους μὲν , κἂν μεγάλα τινὰ περὶ μικρῶν λέγωσι , τὴν μέμψιν μὴ διαφεύγειν · ἡμᾶς δὲ , κἂν περὶ τῶν ὑπερεχόντων σύμμετρα φαινοίμεθα λέγοντες , πάσης ἀπολελύσθαι γραφῆς · οὐ ταύτῃ δὲ μόνον , ὅπερ ἔφημεν , περίεστιν ἡμῖν παραίτησις πρὸς τὴν ἧτταν , ἀλλ´ ὅτι μηδ´ αὐθαδεία τινὶ καὶ λογισμῶν ἀκρισίᾳ τουτονὶ τῶν λόγων ὑπήλθομεν τὸν ἀγῶνα , ἀλλ´ αὐτοῖς ἐκείνοις τοῖς φθάσασι πεπεισμένοι , ἢ τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν , καὶ προστεταγμένοι , ἐπειδὴ τοιαύτης ἔτυχον παρὰ Θεοῦ τῆς τιμῆς , τῆς μεγάλης τῶν πιστῶν Ἐκκλησίας , ταυτὸν δ´ εἰπεῖν καὶ πάσης τῆς οἱκουμένης τῇ ἐνοικούσῃχάριτι τοῦ Πνεύματος ἐξηγεῖσθαι , καὶ βραβευτὰς εἰναι τοῖς ὑπὸ χεῖρα ἱερῶν καὶ πνευματικῶν ἀγώνων καὶ παλαισμάτων Τὸ μὲν οὖν ἔθνει τινὶ τῶν εὐδοκιμηκότων μεγάλα , ἢ καὶ πόλει πολλὰς ἐχούσῃ τῶν ἐγκωμίων τὰς ἀφορμὰς , καὶ μηδένα τόπον τοῖς βουλομένοις εὐφημεῖν ἀργὸν παρηκυίᾳ , τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων δόξαν τοῖς λόγοις συναύξειν , καὶ λαμπροτέραν ἀπεργάζεσθαι πειρᾶσθαι τοῖς ἐγκωμίοις , ὥσπερ οἱ τοῖς φύσει καλοῖς καὶ τὴν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν εὐκοσμίαν περιτιθέντες , οὐ μικρὸν δοκεῖ τοῖς περὶ λόγους ἐπτοημένοις , ἓν τοῦτο τῆς σπουδῆς ἡγουμένοις τέλος , τῶν ἀκουσομένων τὴν εὐφημίαν · καὶ πρὸς τοῦτο κεχήνασιν ἀκρατῶς , καὶ νομίζουσι τῶν πόνων ἆθλον ἄξιον εἰληφέναι , ἂν παρὰ τῶν πολλῶν , ἢ καὶ τῶν σοφωτέρων τύχωσι θαυμασθέντες · ἀλλ´ οὐχὶ καὶ τοῖς ὄντως σοφοῖς καὶ τὴν εὐτέλειαν τῶν παρόντων διεγνωκόσι , καὶ πεπαιδευμένοις καλῶς , Τί μὲν θαυμάζειν προσήκει · τίνων δὲ καὶ λίαν ὀλιγωρεῖν μέγα τὰ τοιαῦτα δοκεῖ ; Μικρολόγου μὲν οὖν ψυχῆς καὶ δόξης κενῆς ἐρώσης , καὶ ὅ φασιν Ἐλλήνων παῖδες ἐν μύ βοις πεοὶ τῶν ἐν ἅδου κολαζομένων τινὸς , εἰς τετρημένον ἀντλούσης πίθον . Ἄν δέ τις ὑπὲρ ἀρετῆς τε καὶ εὐσεβείας καὶ τῶν πολλὰ δὴ ταύταις ἐνιδρωσάντων λόγον ποιοῖτο , καὶ τούτων τὴν ἀξίαν ὡς οἷόν τ´ ἐπὶ μέγα αἴρειν πειρῷτο , τοῦτον δ´ εἰ καὶ μὴ λίαν ἔντεχνον μηδὲ περιηνθισμένον , ὥσπερ ἐν τρίμμασι ταῖς ἀπὸ τῆς τέχνης περιεργίαις , ἀλλ´ ἀτεχνῶς ἀπέριττον καὶ πάσης φιλοτιμίας ἀπηλλαγμένον προάγοι τὸν λόγον , τῆς προθυμίας ἔνεκα καὶ ἐπαινοῦσι καὶ στεφανοῦσιν , ὡς τοῦ καλοῦ μόνον ἀλλ´ οὐ φιλοτιμίας ἕνεκα τὸν πόνον ἀνηρημένον · ἀλλ´ ὥσθ´ ὅτι μηδὲ τοῖς ἐντυγχάνουσιν ἀκερδὴς , σφόδρα μὲν οὖν καὶ λυσιτελὴς , καὶ τὴν ὄνησιν ἐν τοῖς καιριωτάτοις μάλιστα προσαρμόζων · ἐρεθίζειν γὰρ ὡς τὰ πολλὰ τῶν θαυμαζομένων ἕκαστον , καὶ πρὸς μίμησιν ἐφέλκεσθαι τῶν ἀκουόντων εἴωθε τὰς ψυχας , καὶ πρὸς ἐπίδοσιν ὥσπερ ἐκ φυσικῆς ἀνάγκης προκαλεῖσθαί τινος . Δι´ ἃ δὴ μάλιστα τοῖς περὶ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου καὶ αὐτὸς ἐμαυτὸν λόγοις καθῆκα , οὐ τῷ σφόδρα ἐμαυτῷ θαῤῥεῖν , ὡς ἄξιόν τι τῆς ἐκείνου μεγαλονοίας καὶ τῆς περιοανεία · τοῶ βίου καὶ λόγου φθέγξασθαι δυνησομένῳ , ἀλλ´ ὅτι . καὶ ἀμοοτέρωθεν ἔπεισιν , οὐκ ἀγενεῖς τινας , οὐδὲ μικρὰς ἡμῖν , ἀλλὰ καὶ λίαν φιλοτίμους τῶν πόνων τὰς ἀντιδόσεις ἀπολήψεσθαι θαῤῥεῖν , ἢ τά γε δεύτερα ἐκ θατέρου · ἢ γὰρ κἀκείνῳ χαριούμεθα καὶ ἡμῖν , καίριόν τι φθεγξάμενοι καὶ τοῦ ἡμετέρου φίλτρου καὶ τῆς περὶ ἐκεῖνον ἀξιόχρεων σπουδῆς , ἢ τά γε δεύτερα παρ´ ἐκείνῳ οὐχ ἡ τυχοῦσα πάντως κείτεται ἡμῖν ἐλπὶς , εὖ εἰδόσιν , ὡς οὐ πρὸς τὴν ἀξίαν ὰποβλέψει τῶν εἰρημένων , ἀλλά γε τῇ προθυμίᾳ καὶ τῷ περὶ ἐκείνῳ φίλτρῳ τὴν ἀντίδοσιν ἀντιμεΠάντα μὲν οὖν τὰ ἐκεῖνου διεξιέναι , ὥσπερ ἐν συγγραφῇ τοὺς ἐγκωμίων τηροῦντα νόμους , καὶ ὥσπερ ἀνδριάντα τινὰ τῶν ἐκείνου καλῶν , καὶ τοῖς ἐν λόγοις καὶ πράξεσι περιφανείας τὸν λόγον τοῖς εἰσέπειτα προστιθέναι , πρὸς τῷ δυσχερές εἶναι καὶ μεγάλης δεῖσθαι τῆς διανοίας , ἔτι καὶ πρὸ ἡμῶν ἀξίως τοῦ τε εἰρηκότος , καὶ ὑπὲρ οὗ ταῦτα εἴρηται καὶ συγγέγραπται , πολλὴν μὲν ἀπὸ τῶν ἔργων τοῦ δεδρακότος τὴν λαμπρότητα κεκτημένα , οὐκ ἐλάττω δ´ ἐκ τῆς τοῦ λέγοντος δυνάμεως προσκτησάμενα τὴν ἰσχὺν , ὥστε μηδ´ ἑτέρως τὸν λόγον , μηδ´ ἀπολείπεσθαι τῆς ἄκρας φιλοτιμίας , ἀλλὰ λόγων δύναμιν καὶ βίου τὴν ἐν πᾶσι καλοῖς ἀκρότητα συνελθόντα , ἓν ἔργον οὐδενὸς ἀπολειπόμενον ἐξεργάσασθαι τῶν νῦν ἢ τῶν πρότερον ἐπὶ μεγέθει καὶ κάλλει βεβοημένων . Οὐ μὴν ἀλλ´ ἐπειδὴ πάντ´ ἐκείνου , ὡς εἴρηται , συνετέθη , καὶ πρόκειται τοῖς θέλουσιν οὐχ ἦττον χαρίεις ἢ ὅσον ὠφέλιμος διατριβή · δεῖ δὲ καὶ ἡμᾶς ὥσπερ ἔρανόν τινα ἀναγκαῖον καὶ συνεισς ὁρᾶν κοινὴν τὸν λόγον , ὀφειλομένην τῳ κοινιῳ πατρὶ καὶ διδασκάλῳ συνεισενεγκεῖν , τῶν μὲν πολλῶν καὶ κατὰ μέρος ἀφεξόμεθα διηγημάτων , καὶ ὅσα μὴ πρὸς αὐτὸν ἐκεῖνον τείνει , μηδὲ σαφῆ καὶ καθαρὰν αὐτῷ φέρει φιλοτιμίαν · ἐκ τῶν εἰργασμένων δ´ αὐτῷ μόνον ποιησόμεθα τὸν λόγον , καὶ τούτων ὅσα παρεθέντα λυμανεῖται τῇ διηγήσει , ἵνα ὀλίγα μὲν , φίλα δὲ μὴ τοῖς ἀκούουσιν ᾗ μόνον , ἀλλὰ καὶ τῷ εὐφημουμένῳ τὰ εἰρημένα . Καὶ γὰρ ὥσπεο κείνῳ ζῶντι τῆς τε προσούσης ἐν λόγοις δυνάμεως ,
Lemmas: μέτρον ὁ κατ´ αὐτός ἅπας διαφέρω · οὖον μόνος γάρ τότε φυλάσσω ὁ πρότερος εἴρω , ὁ θʹ ἕτερος ὁ ὁ εὐφημέω δόξα κατάλληλος ἐξευρίσκω . διπλόος αὐτός παρασκευάζω ὁ ἀγωνία , ἀλ ὅτι καί ὁ οἰκεῖος περί λόγος δύναμις τε καί δόξα πολύς ὁ προλέγω ἀπεῖπον σύνορος , οὖον σφόδρα προθύμως , οὐδός ἐνακμάζω ἔχω περί ὁ λόγος ὁ ἐργασία ὁ ἔφεσις , προσβάλλω ὁ πρόκειμαι , ἀπομαραίνομαι οἷος αὐτός ὁ ὁρμή ὁ σφόδρα σαφῶς οἶδα , ὡς οὐδείς εἰμί πλέω αὐτός λίαν προθυμέομαι , ἀλ ἀνάγκη πᾶς ὁ φθάνω ἔρχομαι κατόπιν , καί ὁ ἧσσα προφανῶς φέρω . οὖον μήv ἀλ αὐτός γε οὗτος εἰμί καί ὁ μάλα ἐγώ ὁ λόγος ποιέω , ὅτι μή περί μέγας μόνος , ἀλλά γε καί πρός μέγας ἐγώ ὁ ἅμιλλα , οὖον ὁ πρός ἀμφότερος ὁ εὐδοξία δύναμαι λογίζομαι ὁ λόγος ἀντικαθίστημι ὁ δύναμις , ἀλ ὅτι παραίτησις ἐγώ ὁ ἐκεῖνος δόξα πρός ὁ ασσα οὖον φαῦλος παρ´ εὐγνώμων εἰμί κριτής , οὖον ὁ πρός ἄξιος περί ὁ θαυμάσιος , ἀλλά ὁ μικρός περί τοιοῦτος εἶπον , κρίνω ὁ ἐπαινέω , ὅτι μή ὁ φύσις τοιοῦτος , ὁ ὁ μείζων δέ παράθεσις μικρός δοκέω , ὅς ἐγώ τουναντίον ἢ ὁ μικρολόγος συμβαίνω · ἐκεῖνος μέν , κἀν μέγας τις περί μικρός λέγω , ὁ μέμψις μή διαφεύγω · ἐγώ δέ , κἀν περί ὁ ὑπερέχω σύμμετρος φαίνω λέγω , πᾶς ἀπολύω γραφεύς · οὖον οὗτος δέ μόνος , ὅσπερ φημί , περίειμι ἐγώ παραίτησις πρός ὁ ἧσσα , ἀλ ὅτι μηδ´ αὐθάδεια τις καί λογισμός ἀκρισία οὗτος ὁ λόγος ὑπέρχομαι ὁ ἀγών , ἀλ αὐτός ἐκεῖνος ὁ φθάνω πείθω , ἢ ὁ γε ἀληθής εἶπον , καί προστάσσω , ἐπεί τοιοῦτος τυγχάνω παρά Θεός ὁ τιμή , ὁ μέγας ὁ πιστός ἐκκλησία , τατός δδʹ εἶπον καί πᾶς ὁ οἰκέω ὁ ἐνοικούσῃχάριτι ὁ πνεῦμα ἐξηγέομαι , καί βραβεύς εἰναι ὁ ὑπό χείρ ἱερός καί πνευματικός ἀγών καί πάλαισμα ὁ μέν οὖν ἔθνος τις ὁ εὐδοκιμέω μέγας , ἢ καί πόλις πολύς ἔχω ὁ ἐγκώμιον ὁ ἀφορμή , καί μηδείς τόπος ὁ βούλομαι εὐφημέω ἀργός1 παρήκω , ὁ ἀπό ὁ ἔργον δόξα ὁ λόγος συναυξάνω , καί λαμπρός ἀπεργάζομαι πειράω ὁ ἐγκώμιον , ὥσπερ ὁ ὁ φύσις καλός καί ὁ ἀπό ὁ ἔξωθεν εὐκοσμία περιτίθημι , οὖον μικρός δοκέω ὁ περί λόγος πτοέω , εἷς οὗτος ὁ σπουδή ἡγέομαι τέλος , ὁ ἀκούω ὁ Εὐφημία · καί πρός οὗτος χάσκω ἀκρατής , καί νομίζω ὁ πόνος ἆθλος ἄξιος λαμβάνω , εἄν παρά ὁ πολύς , ἢ καί ὁ σοφός τυγχάνω θαυμάζω · ἀλ οὐ καί ὁ εἰμί σοφός καί ὁ εὐτέλεια ὁ πάρειμι διαγιγνώσκω , καί παιδεύω καλῶς , τις μέν θαυμάζω προσήκω · τίνω δέ καί λίαν ὀλιγωρέω μέγας ὁ τοιοῦτος δοκέω ; μικρολόγος μέν οὖν Ψυχή καί δόξα κενός ἐράω , καί ὅς φημί Ἕλλην παῖς ἐν μῦς Βοΐς πεοὶ ὁ ἐν ἅδος κολάζω τις , εἰς τετραίνω ἀντλέω πείθω . ἄν δέ τις ὑπέρ ἀρετή τε καί εὐσέβεια καί ὁ πολύς δή οὗτος ἐνιδρόω λόγος ποιέω , καί οὗτος ὁ ἄξιος ὡς οἷος τ ἐπί μέγας ἀείρω πειράω , οὗτος δδʹ εἰμί καί μή λίαν ἔντεχνος μηδέ περιφέρω , ὥσπερ ἐν τρῖμμα ὁ ἀπό ὁ τέχνη περιεργία , ἀλ ἄτεχνος ἀπέριττος καί πᾶς φιλοτιμία ἀπαλλάσσω προάγω ὁ λόγος , ὁ προθυμία ἕνεκα καί ἐπαινέω καί στεφανόω , ὡς ὁ καλός μόνος ἀλ οὖον φιλοτιμία ἕνεκα ὁ πόνος ἀναιρέω · ἀλ ὅς ὅτι μηδέ ὁ ἐντυγχάνω ἀκερδής , σφόδρα μέν οὖν καί λυσιτελής , καί ὁ ὄνησις ἐν ὁ καίριος μάλιστα προσαρμόζω · ἐρεθίζω γάρ ὡς ὁ πολύς ὁ θαυμάζω ἕκαστος , καί πρός μίμησις ἐφέλκω ὁ ἀκούω εἴωθα ὁ Ψυχή , καί πρός ἐπίδοσις ὥσπερ ἐκ φυσικός ἀνάγκη προκαλέω τις . Δις ὁ δή μάλιστα ὁ περί ὁ μέγας Γρηγόριος καί αὐτός ἐμαυτοῦ λόγος καθίημι , οὖον ὁ σφόδρα ἐμαυτοῦ θαρσέω , ὡς ἄξιος τίς ὁ ἐκεῖνος μεγαλόνοια καί ὁ περιοανεία · τώ βίος καί λόγος φθέγγομαι δύναμαι , ἀλ ὅτι . καί ἀμοοτέρωθεν ἔπειμι , οὐ ἀγενής τις , οὐδέ μικρός ἐγώ , ἀλλά καί λίαν φιλότιμος ὁ πόνος ὁ ἀντίδοσις ἀπολαμβάνω θαρσέω , ἢ ὁ γε δύο ἐκ θατέρου · ἢ γάρ ἐκεῖνος χαρίζομαι καί ἐγώ , καίριος τίς φθέγγομαι καί ὁ ἡμέτερος φίλτρον καί ὁ περί ἐκεῖνος ἀξιόχρεως σπουδή , ἢ ὁ γε δύο παρ´ ἐκεῖνος οὐ ὁ τυγχάνω πάντως κεῖμαι ἐγώ Ἐλπὶς , εὕω οἶδα , ὡς οὖον πρός ὁ ἄξιος ἀπόβλεψις ὁ εἴρω , ἀλλά γε ὁ προθυμία καί ὁ περί ἐκεῖνος φίλτρον ὁ ἀντίδοσις ἀντιμεΠάντα μέν οὖν ὁ ἐκεῖνος διεξιέναι , ὥσπερ ἐν συγγράφω ὁ ἐγκώμιον τηρέω νόμος , καί ὥσπερ ἀνδριάς τις ὁ ἐκεῖνος καλός , καί ὁ ἐν λόγος καί πρᾶξις περιφάνεια ὁ λόγος ὁ εἰσέπειτα προστίθημι , πρός ὁ δυσχερής εἰμί καί μέγας δήω ὁ διάνοια , ἔτι καί πρό ἐγώ ἀξίως ὁ τε ἐρῶ , καί ὑπέρ ὅς οὗτος εἴρω καί συγγράφω , πολύς μέν ἀπό ὁ ἔργον ὁ δράω ὁ λαμπρότης κτάομαι , οὐ μικρός δδʹ ἐκ ὁ ὁ λέγω δύναμις προσκτάομαι ὁ ἰσχύς , ὥστε μηδ´ ἑτέρως ὁ λόγος , μηδ´ ἀπολείπω ὁ ἄκρος φιλοτιμία , ἀλλά λόγος δύναμις καί βίος ὁ ἐν πᾶς καλός ἀκρότης συνέρχομαι , εἷς ἔργον οὐδείς ἀπολείπω ἐξεργάζομαι ὁ νῦν ἢ ὁ πρότερος ἐπί μέγεθος καί κάλλος βοάω . οὖον μήv ἀλ ἐπεί πάντε ἐκεῖνος , ὡς εἴρω , συντίθημι , καί πρόκειμαι ὁ ἐθέλω οὐ ἀίσσω χαρίεις ἢ ὅσος ὠφέλιμος διατριβή · δεῖ δέ καί ἐγώ ὥσπερ ἔρανος τις ἀναγκαῖος καί συνεισς ὁράω κοινός ὁ λόγος , ὀφείλω ὁ κοινιον πατήρ καί διδάσκαλος συνεισφέρω , ὁ μέν πολύς καί κατά μέρος ἀπέχω διήγημα , καί ὅσος μή πρός αὐτός ἐκεῖνος τείνω , μηδέ σαφής καί καθαρός αὐτός φέρω φιλοτιμία · ἐκ ὁ ἐργάζομαι δδʹ αὐτός μόνος ποιέω ὁ λόγος , καί οὗτος ὅσος παρίημι λυμαίνομαι ὁ διήγησις , ἵνα ὀλίγος μέν , φίλος δέ μή ὁ ἀκούω ὅς μόνος , ἀλλά καί ὁ εὐφημέω ὁ εἴρω . καί γάρ ὥσπεο ἐκεῖνος ζῶ ὁ τε πρόσειμι ἐν λόγος δύναμις ,