cogPG.PG146 68
ἐπωνύμῳ δὲ αὐτοῦ πόλει μάλιστα τούτους ἀνίστη · ἡν καὶ ἀγάλμασι καὶ ἄλλοις ὑπερφυέσιν ἔργοις ἐκάλλυνεν , ὡς ἐν τῷ τέλει τοῦ πρὸ τούτου διελάβομεν τόμου . Εἰδώς γε μὴν πείρᾳ καὶ τὴν τοῦ θείου σταυροῦ δόναμιν , ὑπερφυῶς αὐτὸν ἐτίμα , καὶ ἐν θαύματι διὰ παντὸς ἦγε . Καὶ δὴ μετὰ νόστον Ἐλένης τρεῖς ὑπερμεγέθεις σταυροὺς τεκτηνάμενος , κατὰ μίμησιν ὧν τριχῶς ἐν οὐρανῷ ἐθεάσατο , πρῶτον μὲν ἐν Ῥώμῃ καταστρατηγῶν Μαξεντίου · δεύτερον δ´ ἡνίκα Βυζαντίους διὰ μάχης ἰὼν ἐτροποῦτο · καὶ τὸ τρίτον , ἡνίκα Σκύθας πέραν Ἴστρου ὑπέταξε , καὶ τὸν ποταμὸν γεφύρᾳ ἐζεύγνυ · κατὰ μίμησιν τοίνυν τῶν τριῶν τούτων σταυρικῶν ὁράσεων , τρεῖς ἐκ ἠαλκοῦ ἐποίει σταυροὺς , καὶ τὰ σεβάσμια τούὶων ὀνόματα οὕτως ὡνόμαζεν · Ἱσοῶς , Νριστὸς , νικᾷ . ν ὁ μὲν τὸ Ἰησοῦς ὄνομα ἔχων , χρυσῷ ἁπανταχοῦ διαχυθέντι κοσμηθεὶς , ἔστη ἐπάνω τῆς ἀψῖδος τοῦ φόρου , ὃς τὸ τῆς εὐσεβείας αὐτοῦ θερμὸν ὑπαι νίσσεται · τῷ γὰρ κράτει τῆς ἰσχύος αὐτοῦ τὴν Ἑλληνικὴν θρησκείαν κατέβαλλε · τὸν δὲ ὃς ἐκαλεῖτο Χριστὸς , σεβάσμιον καὶ θεῖον σταυρὸν , ἐπὶ πορφυρῷ Ῥωμαίῳ ἀνίστα κίονι , ἐν τῷ Φιλαδελφίω οὑτωσὶ πως εἰργασμένῳ · τὸν δὲ τρίτον , ὃν Κωνσταντῖνο - μὲν νῖκος ἐκάλεσεν , Ἡράκλειος δ´ ἀνίκητον κατωνόμασεν , ἐπὶ ὑψηλῷ κίονι ἐκ μαρμάρῳν συντεθειμένῳ ἀνίδουσεν , ἐν τόπῳ ᾧ κκῆσις ἦν Ἀρτοπώλιον · ἐν ᾧ καὶ πολλαὶ δυνάμεις ἐνηργοῦντο παράδοξοι · καὶ μᾶλλον ὅσοι ῥίγει φλογώσεως ἔπασχον , καὶ ὀφθαλμίαις καὶ ὑποχύσεσιν ἦσαν συνισχημένοι · περὶ οὗ τι καὶ τῶν μάλα διὰ θαύματος ἀγομένων πραττόμενον διηγήσομαι . Καί μοι μηδεὶς ἀπιστείτω διηγουμένῳ · οὐδὲν γὰρ οἶμαι παράδοξον , ὃ μὴ Θεῷ διαπεπραγμένον εἴη · οὐδὲν δέ πάλιν ἀδύνατον , Θεοῦ βουλομένου . Λέγεται γὰρ , καὶ ἀληθῶς λέγεται , ὡς ὅτι παρ´ αὐτὸν ἄγγελος Κυρίου τοίτον ἰὼν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐν ἀποῤῥήτῳ σιγῇ τῆς νυκτὸς οῖάπεο ἀστοαπὴ ἐξ οὐρανῶν διάττουσα , ἐν ἀπροσίτῳ τῇ αἴγλῃ , κύκλῳ περίεισι τὸν σταυρὸν θυμιῶν , λιγυρᾷ τε φωνῇ ὡς δή τινος λεπτοῦ σημαντῆρος τὴν παρουσίαν διαμηνύει τοῖς ἀνεπιστρόφῳ πρὸς κακίαν βίῳ τὰ τοιαῦτα καὶ ὁρᾷν καὶ ἀκούειν ἡξιωμένοις . Ἅσματι δὲ ἀπορρήτῳ τὸ ἔνθεον μέλος τῆς τρισαγίας φωνῆς τούτῳ ἐπιλέγων καὶ ὑποψάλλων , καὶ αὖθις ὥσπερ ἀστὴρ μεγαλοπρεπῶς διᾴττων , πρὸς τὰ οἰκεῖα ἐπανέρχεται ἤθη . Ὅν δῆτα σεβάσμιον τοῦ Κυρίου σταυρὸν , πολλῷ χρόνῳ ὕστερον κατὰ τὸ ὀκτωκαιδέκατον ἔτος τῆς ἀρχῆς Μαυρικίου , σεισμῷ μεγάλῳ πεσεῖν ἐπειγόμενον , ἔπειτα σιδηροῖς τισι μηχανήμασιν Ἡράκλειος ἥδρασε , πρὸς τῇ βάσει ταῦτα δὴ εγκολάψας τὰ γράμματα · Ἔργον θεάρεστον βασιλέως μεγάλου Ἡράκλειος ἤδρασεν · ἃ δὴ καὶ εἰς ἐμὲ νῦν εἰσι θεωρούμενα . Ἀλλὰ τοιαῦτα μὲν καὶ τὰ περὶ τῶν τριῶν σταυρων εἰργασμένα τῳ Κωνσταντίνῳ .
Lemmas: ἐπώνυμος δέ αὐτός πόλις μάλιστα οὗτος ἀνίστημι · ἐάν καί ἄγαλμα καί ἄλλος ὑπερφυής ἔργον καλλύνω , ὡς ἐν ὁ τέλος ὁ πρό οὗτος διαλαμβάνω τόμος . οἶδα γε μήv πείρω καί ὁ ὁ θεῖον σταυρός δόναμιν , ὑπερφυῶς αὐτός τιμάω , καί ἐν θαῦμα διά πᾶς ἄγω . καί δή μετά νόστος Ἑλένη τρεῖς ὑπερμεγέθης σταυρός τεκταίνομαι , κατά μίμησις ὅς τριχῶς ἐν οὐρανός θεάομαι , πρῶτος μέν ἐν Ῥώμη καταστρατηγέω Μαξέντιος · δύο δδʹ ἡνίκα Βυζάντιος διά μάχη εἶμι τροπόω · καί ὁ τρίτος , ἡνίκα Σκύθης πέραν Ἴστρος ὑποτάσσω , καί ὁ ποταμός γέφυρα ζεύγνυμι · κατά μίμησις τοίνυν ὁ τρεῖς οὗτος σταυρικός ὅρασις , τρεῖς ἐκ ἠαλκοῦ ποιέω σταυρός , καί ὁ σεβάσμιος τουιος ὄνομα οὕτως ὀνομάζω · Ἱσοῶς , Νριστὸς , νικάω . Ν ὁ μέν ὁ Ἰησοῦς ὄνομα ἔχω , χρυσός ἁπανταχοῦ διαχέω κοσμέω , ἵστημι ἐπάνω ὁ ἁψίς ὁ φόρος , ὅς ὁ ὁ εὐσέβεια αὐτός θερμός ὑπό νίσσομαι · ὁ γάρ κράτος ὁ ἰσχύς αὐτός ὁ Ἑλληνικός θρησκεία καταβάλλω · ὁ δέ ὅς καλέω Χριστός , σεβάσμιος καί θέω σταυρός , ἐπί πορφύρεος Ῥωμαῖος ἀνίστημι κίων , ἐν ὁ φιλαδέλφιον οὑτωσί πως ἐργάζομαι · ὁ δέ τρίτος , ὅς Κωνσταντίνο - μέν Νίκη καλέω , Ἡράκλειος δδʹ ἀνίκητος κατονομάζω , ἐπί ὑψηλός κίων ἐκ μάρμαρος συντίθημι ανιδουω , ἐν τόπος ὅς κᾶσις εἰμί ἀρτοπώλιον · ἐν ὅς καί πολύς δύναμις ἐνεργέω παράδοξος · καί μᾶλλον ὅσος ῥῖγος φλόγωσις πάσχω , καί ὀφθαλμίας καί ὑπόχυσις εἰμί συνισχημένοι · περί ὅς τίς καί ὁ μάλα διά θαῦμα ἄγω πράσσω διηγέομαι . καί ἐγώ μηδείς ἀπιστέω διηγέομαι · οὐδείς γάρ οἴομαι παράδοξος , ὅς μή Θεός διαπράσσω εἰμί · οὐδείς δέ πάλιν ἀδύνατος , Θεός βούλομαι . λέγω γάρ , καί ἀληθής λέγω , ὡς ὅτι παρ´ αὐτός ἄγγελος κύριος τέῳ εἶμι ὁ ἐνιαυτός ἐν ἀπόρρητος σιγή ὁ νύξ οῖάπεο ἀστοαπὴ ἐκ οὐρανός διᾴττω , ἐν ἀπρόσιτος ὁ αἴγλη , κύκλος περίειμι ὁ σταυρός θυμιάω , λιγυρός τε φωνή ὡς δή τις λεπτός σημαντήρ ὁ παρουσία διαμηνύω ὁ ἀνεπίστροφος πρός κακία βίος ὁ τοιοῦτος καί ὁράω καί ἀκούω ἀξιόω . ᾆσμα δέ ἀπόρρητος ὁ ἔνθεος μέλος ὁ τρισάγιος φωνή οὗτος ἐπιλέγω καί ὑποψάλλω , καί αὖθις ὥσπερ ἀστήρ μεγαλοπρεπής διαίσσω , πρός ὁ οἰκεῖος ἐπανέρχομαι ἦθος . ὅς δῆτα σεβάσμιος ὁ κύριος σταυρός , πολύς χρόνος ὕστερος κατά ὁ ὀκτωκαιδέκατος ἔτος ὁ ἀρχή Μαυρίκιος , σεισμός μέγας πίπτω ἐπείγω , ἔπειτα σιδήρεος τις μηχάνημα Ἡράκλειος ἁδρέω , πρός ὁ βάσις οὗτος δή ἐγκολάπτω ὁ γράμμα · ἔργον θεάρεστος βασιλεύς μέγας Ἡράκλειος δράω · ὁ δή καί εἰς ἐγώ νῦν εἰμί θεωρέω . ἀλλά τοιοῦτος μέν καί ὁ περί ὁ τρεῖς σταυρός ἐργάζομαι ὁ Κωνσταντῖνος .