cogPG.PG125 568
αίας μᾶλλόν ἐστι τὰ ῥήματα , ἢ θυμοῦ · οὐκ ἐβούλετο εὐκαταφρόνητος φανῆναι τῷ χιλιάρχῳ . Εἰ γὰρ αὐτὸς μὲν ἐφείσατο μαστίξαι , ὡς δὴ τοῖς Ἰουδαίοις , ἐκδίδοσθαι μέλλοντα , τὸ ὑπὸ τῶν οἰκετῶν τύπτεσθαε μᾶλλον ἂν ἐκεῖνον θρασύτερον εἰργάσατο . Οὐ πρὸς τὸν παῖδα δὲ διατείνεται ἀλλὰ πρὸς αὐτὸν τὸν ἐπιτάξαντα . Τὸ δέ , « Τοῖχε κεκονιαμένε , καὶ σὺ κάθῃ κρίνων με κατὰ τὸν νόμον , » ἀντὶ τοῦ , ὑπεύθυνος ὧν , ὡσανεὶ ἔλεγε , καὶ μυρίων θανάτων ἄξιος [ ΑΛΟΣ Σφόδρα πείθομαι αὐτὸν μὴ εἰδέναι , ὅτι ἀρχιερεύς ἐστι , διὰ μακροῦ μὲν ἐπανελθόντος Ιτα ] χρόνου , μὴ συγγινομένου [ συγγενόμενον ] δὲ Ἰουδαίοις , ὁρῶντα δὲ αὐτὸν ἐν μέσῳ μετὰ πολλῶν καὶ ἑτέρων · οὐκ ἔτι γὰρ δῆλος ἦν ὁ ἀρχιερεὺς , πολλῶν ὄντων καὶ διαφόρων . Ὁ γοῦν ἅγιος Παῦλος βουληθεὶς δεῖξαι , ὅτι δεῖ καὶ θυμὸν δίκαιον περιστέλλειν , καὶ ἀγανάκτησιν δικαίαν καλύπτειν , ὥσπερ μεταμεληθεὶς λέγει · « Οὐκ ᾔδει´ [ ᾔδειν , » καὶ τὰ ἑξῆς . Οὐκ ᾔδεις ὅτι ἀρχιερεύς ἐστι ; Πως οὔν ἔλεγες · « Καὶ σὺ κάθῃ κρίνων με κατὰ τὸν νόμον ; » Ἀλλὰ προσποιεῖται ἄγνοιαν οὐ , βλάπτου . σαν , ἀλλ οἰκονομουσαν . Ἐστι γὰρ μεταχειρισμῷ χρήσασθαι κρείττω παῤῥησίας . Πολλάκις δὲ παῤῥησία ἔβλαψε τὴν ἀλήθειαν , μεταχειρισμὸς δὲ εὔκαιρος κατώρθωσε τὸ προκείμενον Οὐ πανταχοῦ τῆς χάριτος ἀπολαύει , καὶ ἐν τούτῳ ἐβουλήθη σχίσαι τὸ πλῆθος τὸ κακῶς ὁμονοοῦν κατ´ αὐτοῦ . Καὶ οὐ ψεύδεται ἐνταῦθα · Θαρισαῖος γὰρ ἦν ἐκ προγόνων . Ἐπειδὴ ἐκεῖνοι οὐκ ἐβούλοντο εἰπεῖν διὰ τί κρίνουσιν αὐτὸν , ἀναγκάζεται λοιπὸν αὐτὸς ἐξειπεῖν , διὰ τί κατακρίνουσιν αὐτόν · καὶ ἀπὸ τῆς κατηγορίας αὐτῶν καὶ τῆς διαβολῆς συνίστησιν ἑαυτόν . Οὐκ ἴσασι Σαδδουκαῖοι τάχα οὐδὲ τὸν Θεὸν , παχεῖς τινες ὄντες , ὅθεν οὐδὲ ἀνάστασιν ἐβούλοντο πιΣΤεἴὐΕεν . Καὶ μὴν τρία ἐστί · πῶς οὖν λέγει ἀμφότερα ; Πνεῦμα καὶ ἄγγελος , ἕν φησιν . Ὅτε μετ´ αὐτῶν Κστη , τότε ἀπολογοῦνται ὑπὲρ αὐτοῦ Ἡ λέξις ἡ λέγουσα , « ἀμφότερα , » οὐ μόνον περὶ δύο λέγει . ὅπερ κυρίως δηλοῖ ἀμφότερα , ἀλλὰ καὶ περὶ τριῶν Ὡστε οὗν οὐ δεῖ ἐκ τῆς ἔξωθεν ἀκριβολέκτου κυριότημος κρίνειν τὰς τῶν ἁπλῶν καὶ ἀγραμμάτων ἀλιέων συγγραφάς . Ἐκ τούτων γὰρ πᾶσα , ὡς εἰπεῖν , αἵρεσις γεννᾶται , κατὰ κυριολεξίαν ἐπί τινον λόγων τὰς Γραφὰς πολυπραγμονεῖν ζητούντων . Εἰ α πνεῦμα ἐλάλησεν αὐτῷ τὴν μηχανὴν τοῦ λόγου , Τνα ἐκφύγῃ τὴν ἐπιβουλὴν , ἄδηλον , φησὶν , ἢ ὡς ἀπὸ τῶν Φαρισαίων τὸ ῥῆμα λεκτέον . « Εἰ δὲ πνευμα ἐλάλησεν αὐτῷ ἢ ἄγγελος , » ἀντὶ τοῦ , Ἰδοὺ , τὰ περὶ ἀναστάσεως λαλῶν δῆλός ἐστι , ἢ διὰ Πνεύματος ἀγίου , ἣ διὰ ἀγγέλου κατηχηθεὶς τὸν τῆς ἀναστάσεως , λόγον . Φοβεῖται λοιπὸν ὁ χιλίαρχος μὴ διασπασθῇ , ἐπειδὴ εῖπεν , ὅτι Ῥωμαῖός ἐστι , καὶ οὐκ ἀκίνδυνον ἦν τὸ πρᾶγμα · τὸ δὲ στράτευμα ἀρπάζει αὐτὸν , ὡς διον , οῖμαι . Διὰ τί δὲ πρὶῦ ἢ ἐμπεσεῖν εἰς τὸν κίνδυνον , οὐκ ἐαάνη αὐτῷ · Ὁτι ἀεὶ ἐν ταῖς θλίψεσι παρακαλεῖ ὁ Θεός . Τότε γὰρ ποθεινότερον φαίνεται , καὶ ἐν τοῖς κινδύνοις ἐγγυμνάζων ἡμᾶς . Καὶ μετὰ τὸ φανῆναι πάλιν ἀφίησιν αὐτὸν ἀνθρωπίνως σωθῆναι . Ὅρα , σφοδροὶ καὶ μανικοὶ περὶ τὴν κακίαν . καὶ τεσσαράκοντα ὁμοῦ . Τοιοῦτον γὰρ τὸ ἔθνος , ὅταν μὲν ἀγαθῷ συμφωνῆσαι δέῃ , οὐδὲ δύο συνέρχονται · ὄταν δὲ ἐπὶ κακῷ , δῆμος ὁλόκληρος , καὶ λαμβάνουσι κοινωνοὺς τοὺς ἄρχοντας . « Ἀναθέματι ἀνεθεμάτισαν ἑαυτοὺς , » ἀντὶ τοῦ , ἔξω εἶναι τῆς κατὰ Θεὺν πίστεως εἶπον ἑαυτοὺς , εἰ μὴ ποιήσειαν τὰ δόξαντα . τοῦτο τῆς τοῦ Θεοῦ οἱκονομίας ἦν , τὸ μὴ συνιδεῖν αὐτοὺς ὅτι ἀκούσονται . Τί οὖν ὁ Παῦλος ; Οὐκ ἐθορυβήθη , ἀλλὰ σύνοιδεν συνεἶδεν ] , ὅτι Θεοῦ ἔργον ἐστὶ τοῦτο , καὶ τὸ πᾶν ἐπ´ αὐτὸν ἀφίησι . Τοῦτο οὐκ ἔγλημα τοῦ Παύλου , ἀλλ´ ἀσθένεια μὲν Ὡκονομήθη τοῦτο , ὥστε κἀκεῖνον καταμαθεῖν αὐτῶν τὴν βουλήν . Οὐ γὰρ ἐκ τοῦ μηδὲν ἔχειν εἰπεῖν , ὰλλὰ καὶ ἐκ τοῦ λάθρα ἐπιχειρεῖν ἑαυτοὺς μηδὲν ὄντες . Εἰκὸς δὲ καὶ μετὰ τὸ ἀποσταλῆναι αὐτὸν , προσελθεῖν τοὺς ἀρχιερεῖς αἰτοῦντας καὶ καταισχυνθῆναι » οὐδὲ γὰρ ἐβούλετο οὕτε ἀρνήσασθαι , οὔτε ἐπινεῦσαι . Τότε δὲ ἐπίστευσαν ἐκ τῶν ἤδη γενομένων . Πέμπεται λριπὸν ἐν Καισαρείς , ἵνα ἐκεῖ διαλεχθῇ ἐπὶ μείζονος θεάτρου καὶ λαμπροτέρου τοῦ ἀκροα . τηρίου · ἵνα μὴ ἔχωσι λέγειν ὅὶ Ἰουδαῖοι , ὅτι Εἰ εἴδομεν Παῦλον , ἐπιστεύσαμεν ἄν . Ὅρα δὲ καὶ ἐπιστολὴν ἀπολογίας [ γίαν ] ἔχουσαν ὑπὲρ αὐτοῦ , καὶ κατηγορίαν κατ´ ἐκείνων . Δεξιολάβοι λέγονται οἱ παραφύλακες Ὅρα πῶς διὰ τῆς ψήφου τῶν ἔξω ἀθῶος γίνεταυ ὁ Παῦλος , ὡς καὶ ὁ Χριστὸς παρὰ Πιλάτου . Παρέδωκαν αὐτὸν ὥσπερ ἀνελεῖν καὶ καταδικᾶσαι · γίνεται δὲ τοὐναντίον , καὶ σώζεται . Καὶ οὐ μόνον αὐτὸν ἐκεῖνος τῆς ὁρμῆς ἐξαίρει , ἀλλὰ καὶ ἄλλης πολλῆς , καὶ ὑπηρέτης αὐτοῖς γίνεται , ὥστε ἀκινδύνως διασωθῆναι μετὰ τοσαύτης παρατάξεως . Ἐπεὶ οὖν τῆς πόλεως αὐτὸν ἐξέβαλον , τότε ἀφίστανται , καὶ οὐκ ἂν μετὰ τοσαύτης αὐτὸν ἀσφαλείας ἐξέπεμψεν , εἰ μὴ καὶ αὐτὸς ἔτυχεν οὐδὲν αὐτοῦ κατεγνωκὼς , καὶ ἐκείνων ᾔδει τὸ φονικόν . Σημειωτέον , ὅτι ἐν Καισαρείᾳ ἐστὶ τὸ πραιτώριον Ἡρώδου . Ἐνεφάνισαν τῷ ἡγεμόνι . » Λείπει πάλιν τῷ ῥητῷ πρὸς νόημα ἡ λέξις , ἵνα ᾖ οὗτως · Οἵτινες ἐνεφάνισαν διδασκαλικὸν χάρτην κατὰ τοῦ Ιαύλου . Ὅρα πῶς τοῖς ἐπαίνοις προκαταλαμβάνεται τὸν δικαστὴν ἐκ προοιμίων , καὶ ὡς νεωτεροποιὸν καὶ στασιαστὴν βούλεται παραδοῦναι · εἶτα ὡς πολλὰ ἔχων εἰπεῖν παρέτρεχεν . Ὅρα , πῶς εἰς ἐπιθυμίαν κολάσεως ἐμβάλλει τὸν δικαστὴν , εἴγε ἔμελλε τὴν οικουμένην ἀνατρέποντα καθέξειν Τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην , φησὶίν , Ἰουδαίοις στάσεις κινοῦντα . » Τὸ τῶν Ναζωραίων ἐδόκει ἐπονείδιστον εἶναι , καὶ ἀπὸ τούτου πάλιν διέβαλλον αὐτόν · ἡ γὰρ Ναζαρὲτ εὐτελὴς ἦν . Αἰρετικοὺς λόφει τοὺς Ναζωραίους ὁ Τέρτυλος , ὡς εἶναι καὶ ταύτην ἐν Ἰουδαίοις αἴρεσιν , μᾶλλον δὲ ὁ Τέρτυλος Ἔλλην ἦν , διὸ καὶ ἐρητόρευεν , ἤτοι ἐδικολόγει .
Lemmas: Αἴας μάλα εἰμί ὁ ῥῆμα , ἢ θυμός · οὐ βούλομαι εὐκαταφρόνητος φαίνω ὁ χιλίαρχος . εἰμί γάρ αὐτός μέν φείδομαι μαστίζω , ὡς δή ὁ Ἰουδαῖος , ἐκδίδωμι μέλλω , ὁ ὑπό ὁ οἰκέτης τύπτω μᾶλλον εἄν ἐκεῖνος θρασύς ἐργάζομαι . οὖον πρός ὁ παῖς δέ διατείνω ἀλλά πρός αὐτός ὁ ἐπιτάσσω . ὁ δέ , « τοῖχος κονιάω , καί σύ κάθῃ κρίνω ἐγώ κατά ὁ νόμος , » ἀντί ὁ , ὑπεύθυνος ὅς , ὡσανεί λέγω , καί μυρίος θάνατος ἄξιος [ Ἄλος σφόδρα πείθω αὐτός μή οἶδα , ὅτι ἀρχιερεύς εἰμί , διά μακρός μέν ἐπανέρχομαι ἔρχομαι ] χρόνος , μή συγγίγνομαι [ συγγίγνομαι ] δέ Ἰουδαῖος , ὁράω δέ αὐτός ἐν μέσος μετά πολύς καί ἕτερος · οὐ ἔτι γάρ δῆλος εἰμί ὁ ἀρχιερεύς , πολύς εἰμί καί διάφορος . ὁ γοῦν ἅγιος Παῦλος βούλομαι δείκνυμι , ὅτι δεῖ καί θυμός Δίκαιος περιστέλλω , καί ἀγανάκτησις Δίκαιος καλύπτω , ὥσπερ μεταμέλομαι λέγω · « οὐ οἶδα [ οἶδα , » καί ὁ ἑξῆς . οὐ οἶδα ὅτι ἀρχιερεύς εἰμί ; πως οὒν λέγω · « καί σύ κάθῃ κρίνω ἐγώ κατά ὁ νόμος ; » ἀλλά προσποιέω ἄγνοια οὖον , βλάπτω . σάω , ἀλλ' οικονομώ . εἰμί γάρ μεταχειρισμός χράω ἀγαθός παρρησία . πολλάκις δέ παρρησία βλάπτω ὁ ἀλήθεια , μεταχειρισμός δέ εὔκαιρος κατορθόω ὁ πρόκειμαι οὖον πανταχοῦ ὁ χάρις ἀπολαύω , καί ἐν οὗτος βούλομαι σχίζω ὁ πλῆθος ὁ κακῶς ὁμονοέω κατ´ αὐτός . καί οὖον ψεύδω ἐνταῦθα · Θαρισαῖος γάρ εἰμί ἐκ πρόγονος . ἐπεί ἐκεῖνος οὐ βούλομαι εἶπον διά τίς κρίνω αὐτός , ἀναγκάζω λοιπός αὐτός ἐξεῖπον , διά τίς κατακρίνω αὐτός · καί ἀπό ὁ κατηγορία αὐτός καί ὁ διαβολή συνίστημι ἑαυτοῦ . οὐ οἶδα Σαδδουκαῖος τάχα οὐδέ ὁ θεός , παχύς τις εἰμί , ὅθεν οὐδέ ἀνάστασις βούλομαι πιΣΤεἴὐΕεν . καί μήv τρεῖς εἰμί · πῶς οὖν λέγω ἀμφότερος ; πνεῦμα καί ἄγγελος , εἷς φημί . ὅτε μετέ αὐτός Κστη , τότε ἀπολογέομαι ὑπέρ αὐτός ὁ λέξις ὁ λέγω , « ἀμφότερος , » οὖον μόνος περί δύο λέγω . ὅσπερ κύριος δηλόω ἀμφότερος , ἀλλά καί περί τρεῖς ὡστε ἐν οὖον δεῖ ἐκ ὁ ἔξωθεν ἀκριβόλεκτος κυριότημος κρίνω ὁ ὁ ἁπλόος καί ἀγράμματος ἀλιεύς συγγραφή . ἐκ οὗτος γάρ πᾶς , ὡς εἶπον , αἵρεσις γεννάω , κατά κυριολεξία ἐπί τίνω λόγος ὁ γραφή πολυπραγμονέω ζητέω . εἰμί ὅς πνεῦμα λαλέω αὐτός ὁ μηχανή ὁ λόγος , Τνα ἐκφεύγω ὁ ἐπιβουλή , ἄδηλος , φημί , ἢ ὡς ἀπό ὁ Φαρισαῖος ὁ ῥῆμα λεκτέος . « εἰμί δέ πνεῦμα λαλέω αὐτός ἢ ἄγγελος , » ἀντί ὁ , ἰδέ , ὁ περί ἀνάστασις λαλέω δῆλος εἰμί , ἢ διά πνεῦμα ἅγιος , ὅς διά ἄγγελος κατηχέω ὁ ὁ ἀνάστασις , λόγος . φοβέω λοιπός ὁ χιλίαρχος μή διασπάω , ἐπεί εἶπον , ὅτι Ῥωμαῖος εἰμί , καί οὐ ἀκίνδυνος εἰμί ὁ πρᾶγμα · ὁ δέ στράτευμα ἁρπάζω αὐτός , ὡς δῖος , οἴομαι . Ζεύς τίς δέ πρὶῦ ἢ ἐμπίπτω εἰς ὁ κίνδυνος , οὐ ἐάω αὐτός · ὅτι ἀεί ἐν ὁ θλῖψις παρακαλέω ὁ Θεός . τότε γάρ ποθεινός φαίνω , καί ἐν ὁ κίνδυνος ἐγγυμνάζω ἐγώ . καί μετά ὁ φαίνω πάλιν ἀφίημι αὐτός ἀνθρώπινος σῴζω . Ὅρας , σφοδρός καί μανικός περί ὁ κακία . καί τεσσαράκοντα ὁμοῦ . τοιοῦτος γάρ ὁ ἔθνος , ὅταν μέν ἀγαθός συμφωνέω δήω , οὐδέ δύο συνέρχομαι · ὅταν δέ ἐπί κακός , δῆμος ὁλόκληρος , καί λαμβάνω κοινωνός ὁ ἄρχω . « ἀνάθεμα ἀναθεματίζω ἑαυτοῦ , » ἀντί ὁ , ἔξω εἰμί ὁ κατά Θεῦς πίστις εἶπον ἑαυτοῦ , εἰμί μή ποιέω ὁ δόξα . οὗτος ὁ ὁ Θεός οἰκονομία εἰμί , ὁ μή συνοράω αὐτός ὅτι ἀκούω . τις οὖν ὁ Παῦλος ; οὐ θορυβέω , ἀλλά σύνοιδα συνοράω ] , ὅτι Θεός ἔργον εἰμί οὗτος , καί ὁ πᾶς ἐπι αὐτός ἀφίημι . οὗτος οὐ γλήμη ὁ Παῦλος , ἀλ ἀσθένεια μέν οἰκονομέω οὗτος , ὥστε ἐκεῖνος καταμανθάνω αὐτός ὁ βουλή . οὖον γάρ ἐκ ὁ μηδείς ἔχω εἶπον , ἀλλά καί ἐκ ὁ λάθρῃ ἐπιχειρέω ἑαυτοῦ μηδείς εἰμί . εἰκώς δέ καί μετά ὁ ἀποστέλλω αὐτός , προσέρχομαι ὁ ἀρχιερεύς αἰτέω καί καταισχύνω » οὐδέ γάρ βούλομαι ἵημι ἀρνέομαι , οὔτε ἐπινάω . τότε δέ πιστεύω ἐκ ὁ ἤδη γίγνομαι . πέμπω λριπως ἐν Καισαρεύς , ἵνα ἐκεῖ διαλέγω ἐπί μείζων θέατρον καί λαμπρός ὁ ἀκροάομαι . θηρίον · ἵνα μή ἔχω λέγω ὅς Ἰουδαῖος , ὅτι εἰμί ὁράω Παῦλος , πιστεύω ἄν . Ὅρας δέ καί ἐπιστολή ἀπολογία [ Γιάν ] ἔχω ὑπέρ αὐτός , καί κατηγορία κατ´ ἐκεῖνος . δεξιολάβος λέγω ὁ παραφύλαξ Ὅρας πῶς διά ὁ ψῆφος ὁ ἔξω ἀθῶος γίνος ὁ Παῦλος , ὡς καί ὁ Χριστός παρά Πιλᾶτος . παραδίδωμι αὐτός ὥσπερ ἀναιρέω καί καταδικάζω · γίγνομαι δέ ἐναντίος , καί σῴζω . καί οὖον μόνος αὐτός ἐκεῖνος ὁ ὁρμή ἐξαιρέω , ἀλλά καί ἄλλος πολύς , καί ὑπηρέτης αὐτός γίγνομαι , ὥστε ἀκίνδυνος διασῴζω μετά τοσοῦτος παράταξις . ἐπεί οὖν ὁ πόλις αὐτός ἐκβάλλω , τότε ἀφίστημι , καί οὐ εἄν μετά τοσοῦτος αὐτός ἀσφάλεια ἐκπέμπω , εἰμί μή καί αὐτός τυγχάνω οὐδείς αὐτός καταγιγνώσκω , καί ἐκεῖνος οἶδα ὁ φονικός . σημειωτέος , ὅτι ἐν Καισάρεια εἰμί ὁ πραιτώριον Ἡρώδης . ἐμφανίζω ὁ ἡγεμών . » λείπω πάλιν ὁ ῥητός πρός νόημα ὁ λέξις , ἵνα εἰμί οὕτως · ὅστις ἐμφανίζω διδασκαλικός χάρτης κατά ὁ Ιαύλου . Ὅρας πῶς ὁ ἔπαινος προκαταλαμβάνω ὁ δικαστής ἐκ προοίμιον , καί ὡς νεωτεροποιός καί στασιαστής βούλομαι παραδίδωμι · εἶτα ὡς πολύς ἔχω εἶπον παρατρέχω . Ὅρας , πῶς εἰς ἐπιθυμία κόλασις ἐμβάλλω ὁ δικαστής , εἰ μέλλω ὁ οἰκέω ἀνατρέπω κατέχω ὁ κατά ὁ οἰκέω , φησὶίν , Ἰουδαῖος στάσις κινέω . » ὁ ὁ Ναζωραῖος δοκέω ἐπονείδιστος εἰμί , καί ἀπό οὗτος πάλιν διαβάλλω αὐτός · ὁ γάρ Ναζαρά εὐτελής εἰμί . αἱρετικός λόφος ὁ Ναζωραῖος ὁ Τέρτυλος , ὡς εἰμί καί οὗτος ἐν Ἰουδαῖος αἵρεσις , μᾶλλον δέ ὁ Τέρτυλος Ἕλλην εἰμί , διό καί ῥητορεύω , ἤτοι δικολογέω .