cogPG.PG122 372
ὁ δὲ ὁπερβάλλων ἀναίσχυντος ὃ δὲ ἐλλείπων ,, καταπλὴξ ὁ πάντα αἰδούμενος ος , νθʹ . Τίνι διαφέρει ἀρχὴ καὶ στοιχεῖον ; Η μὲν ἀρχὴ οὐκ ἔχει τι πρότερον ἑαυτῆς , ὡσπερ ἡ ὕλη καὶ τὸ εἶδος . Τὸ δὲ στοιχεῖον σύνθετον ὄν καὶ συγκείμενον ἐξ ὕλης καὶ εἴδους , ἀρχὴν ἔχει τὴν ὕλην καὶ τὸ εἶδος · ἔστι δὲ ἡ ὕλη πρᾶγμα ἀσώματον , ἄποιον , λόγῳ μόνῳ ἐρμηνευόμενον , αἰσθήσει δὲ μὴ ὑποκείμενον . Αὕτη οὖν ἡ ὕλη ὑπὸ μορφῆς τινος καὶ σχήματος τυπουμένη , ὅπερ ἐστὶ τὸ εἶδος , σωματοῦται . Καὶ πρῶτον μὲν γίνεται στοιχεῖον ἥ αἰθήρ , ἢ πῦρ ἡ ὕδωρ , ἢ ἀὴρ ἡ γῆς . Ἐπειτὰ τούτων τῶν στοιχείων συμπλακέντων ἀλλήλοις γίνεται σῶμα σύνθε · τον , ἢ ἔμψυχον ἢ ἄψυχον , καὶ ἡ μὲν ὕλη καὶ τὸ εἶδος´ ἀρχοειδέστερα τῶν στοιχείων εἶσὶί , τὰ δὲ στοιχεῖα τῶν ἄλλων σωμάτων στοιχειωδέστερα · ἀρχὴν δὲ λέγομεν τὴν ὕλην , οὐχ ὄτι οὐκ ἔχει ἄλλο ὑπέρτερον ἑαυτῆς , ἀλλὰ ὅτι τὰ σώματα ὑπ´ αὐτὴν ἀνάγεται προσεχῶς . ἔʹ . Περὶ τῶν ἀρχῶν , τί εἶσιν . Ἀρχὴ τῶν ὄντων πρώτη μὲν καὶ ὑπεράρχιος ὁ νεός . Μετὰ δὲ Θεὸν πολλαὶ ἀρχαὶ τῶν φυσικῶν πραγμάτων εἰσί . Καὶ τῶν μὲν στοιχείων ἀρχαὶ ἡ ὗλη καὶ τὸ εἶδος εἴρηται · τῶν δὲ συνθέτων σωμάτων αὐτὰ καὶ ἀπλᾶ στοιχ εἶα . Ἀλλ´ οἱ μὲν ἀλλοι τῶν φιλοσόφων διῃρίθησαν . Καὶ τοῖς μὲν ἔδοξεν ἀρχὴ τὸ πῦρ , διὰ τῆν δύναμιν καὶ τὸ καταναλίσκειν πάντα εἷς αὐτό · τοῖς δὲ ὁ ἀήρ , διὰ τὴν τῶν ζώων ἀναπνοήν · τοῖς δὲ τὁ ὕδωρ διὰ τὴν γόνιμον φύσιν . Τισὶ δὲ τούτων καὶ ἡ γῆ ἀρχὴ ἔδοξε , διὰ τὸ πλείω τῶν ζώων ὑπὸ τῆς γῆς γεννᾶσθαι , καὶ εἰς αὐτὴν ἀναλύεσραι · Ἔτεροι δὲ αὐτὰ τὰ τέσσαρα στοιχεῖα ἀρχὰς τῶν ἅντων ἀπεφήναντο . Πλάτων δὲ ἀρχὰς εἴρηκε , τὸν Θεὸν , ὡς πατέρα καὶ ποιητὴν , τὴν ὕλην ὡς δεχομένην τὴν δημιουργίαν , καὶ τὴν ἰδέαν · ἰδέαν δὲ λέγει Πλάτων τὴν πρώτην ἔννοιαν τοῦ Θεοῦ , καὶ τὴν ἄῤῥητον ἐκείνην φανταφίαν καὶ ἀνατύπωσιν , καθ´ ἡν τὸν κόσμον ἐδημιούργησεν ξαʹ . Περὶ ὕλης . Τλη ἐστὶ πρᾶγμα οἷον εἰπεῖν αὐλὸν , αἰσθήσει μὲν ἀθεώοητον , διανοίᾳ δὲ μόνῃ ληπτόν . Χεῖρον πάντων πῶν ὅντων , ἄμορφον , ἀνείδεον , ἀδιατύπωτον , οὐσία ἀνούσιος καὶ ὕμαρεις ἀνύπαρκτος . Ἐὰν γὰρ ἀνέλῃς τυχὸν ἀπὸ τῶν σωμάτων τὰς ποσότητας , τὰς σχέσεις τὰς ἔξεις , τὰς τροπάς , τὰς κινήσεις , τὰς ἀλλοιώσεις , τὰε μεταβολάς , πᾶν ὅτερον ὁτιοῦν τὸ καταλειπόμενον ὕλη ἐστίν . Ἐὰν γὰρ ἀνέλῃς ἀπὸ τοῦ πυρὸς τὴν θερμότητα καὶ τὴν ξηρότητα , καὶ ἀπὸ τοῦ ἀέρος τὴν θερμότητα καὶ τὴν ὑγρότητα , καὶ ἀπὸ τοῦ ὕδατος τὴν ψυχρότητα καὶ τὴν ὁγρότητα , τὸ ἔσχατον τούτων ὔπολειφθὲν , ὕλη ἐστίν . ξβʹ . Βερὶ αἰτιῶν . Αἰτίας ὁ μὲν Ἀριστοτίλης τέσσαρας δογματίζει , δ δὲ Πλάτων εξ . Ἔστι δὲ αἰτία πρώτη μὲν ἡ ποιητική · ὥσπερ τῆς κλίνης πρῶτον αἵτιον ὁ κλινοποιὸς , ὡς
Lemmas: ὁ δέ ὁπερβάλλων ἀναίσχυντος ὅς δέ ἐλλείπω ,, καταπλήξ ὁ πᾶς αἰδέομαι ὅς , ἐντί . τίς διαφέρω ἀρχή καί στοιχεῖον ; ὁ μέν ἀρχή οὐ ἔχω τίς πρότερος ἑαυτοῦ , ὡς ὁ ὕλη καί ὁ εἶδος . ὁ δέ στοιχεῖον συντίθημι εἰμί καί σύγκειμαι ἐκ ὕλη καί εἶδος , ἀρχή ἔχω ὁ ὕλη καί ὁ εἶδος · εἰμί δέ ὁ ὕλη πρᾶγμα ἀσώματος , ἄποιος , λόγος μόνος ἑρμηνεύω , αἴσθησις δέ μή ὑπόκειμαι . Ἄτη οὖν ὁ ὕλη ὑπό μορφή τις καί σχῆμα τυπόω , ὅσπερ εἰμί ὁ εἶδος , σωματόω . καί πρῶτος μέν γίγνομαι στοιχεῖον ὅς αἰθήρ , ἢ πῦρ ὁ ὕδωρ , ἢ ἀήρ ὁ γῆ . ἔπειτα οὗτος ὁ στοιχεῖον συμπλέκω ἀλλήλων γίγνομαι σῶμα σύνθεος · ὁ , ἢ ἔμψυχος ἢ ἄψυχος , καί ὁ μέν ὕλη καί ὁ εἶδος ἀρχοειδής ὁ στοιχεῖον εἶμι , ὁ δέ στοιχεῖον ὁ ἄλλος σῶμα στοιχειώδης · ἀρχή δέ λέγω ὁ ὕλη , οὐ ὅστις οὐ ἔχω ἄλλος ὑπέρτερος ἑαυτοῦ , ἀλλά ὅτι ὁ σῶμα ὑπό αὐτός ἀνάγω προσεχῶς . έι . περι ὁ ἀρχή , τίς εἶμι . Ἀρχή ὁ εἰμί πρῶτος μέν καί ὑπεράρχιος ὁ ναῦς . μετά δέ θεός πολύς ἀρχή ὁ φυσικός πρᾶγμα εἰμί . καί ὁ μέν στοιχεῖον ἀρχή ὁ ὕλη καί ὁ εἶδος εἴρω · ὁ δέ συντίθημι σῶμα αὐτός καί ἀπολάω στοιχ εἶα . Ἀλ ὁ μέν ἄλλος ὁ φιλόσοφος διαιρέω . καί ὁ μέν δοκέω ἀρχή ὁ πῦρ , διά ὁ δύναμις καί ὁ καταναλίσκω πᾶς εἷς αὐτός · ὁ δέ ὁ ἀήρ , διά ὁ ὁ ζῷον ἀναπνοή · ὁ δέ ὁ ὕδωρ διά ὁ γόνιμος φύσις . τις δέ οὗτος καί ὁ γῆ ἀρχή δοκέω , διά ὁ πλείων ὁ ζῷον ὑπό ὁ γῆ γεννάω , καί εἰς αὐτός ἀναλύω · ἔτερος δέ αὐτός ὁ τέσσαρες στοιχεῖον ἀρχή ὁ οἰδάνω ἀποφαίνω . Πλάτων δέ ἀρχή εἴρω , ὁ θεός , ὡς πατήρ καί ποιητής , ὁ ὕλη ὡς δέχομαι ὁ δημιουργία , καί ὁ ἰδέα · ἰδέα δέ λέγω Πλάτων ὁ πρῶτος ἔννοια ὁ Θεός , καί ὁ ἄρρητος ἐκεῖνος φανταφίαν καί ἀνατύπωσις , καθ´ ἐάν ὁ κόσμος δημιουργέω ξάγι . περι ὕλη . ἔτλην εἰμί πρᾶγμα οἷος εἶπον αὐλός , αἴσθησις μέν αθεωοειμι , διάνοια δέ μόνος ληπτός . Χείρων πᾶς ποῦ εἰμί , ἄμορφος , ἀνείδεος , ἀδιατύπωτος , οὐσία ἀνούσιος καί ὕμαρεις ἀνύπαρκτος . ἐάν γάρ ἀναιρέω τυγχάνω ἀπό ὁ σῶμα ὁ ποσότης , ὁ σχέσις ὁ ξέω , ὁ τροπή , ὁ κινέω , ὁ ἀλλοιόω , τείνω μεταβολή , πᾶς ότερον ὁστισοῦν ὁ καταλείπω ὕλη εἰμί . ἐάν γάρ ἀναιρέω ἀπό ὁ πυρός ὁ θερμότης καί ὁ ξηρότης , καί ἀπό ὁ ἀήρ ὁ θερμότης καί ὁ ὑγρότης , καί ἀπό ὁ ὕδωρ ὁ ψυχρότης καί ὁ ὁγρότης , ὁ ἔσχατος οὗτος ὑπολείπω , ὕλη εἰμί . ξβʹ . Βερὶ αἰτία . Αἰτίας ὁ μέν αριστοτιλλω τέσσαρες δογματίζω , δ δέ Πλάτων ἕξ . εἰμί δέ αἰτία πρῶτος μέν ὁ ποιητικός · ὥσπερ ὁ κλίνη πρῶτος αἴτιος ὁ κλινοποιός , ὡς