cogPG.PG122 544
Δ νοῦς ἀίδιος λέγεται , ὡς καὶ ἀδιος καὶ ἀράνατος . Ἔτι φσί διαφέρειν φαντασίαν αἰσθήσεως καὶ διανοίας , καθὸ ἡ μὲν μέση τούτων ἐστί , τὰ δὲ παρὰ´ ἑκάτερα · ἄρχεται μὲν γὰρ ἡ φαντασία ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως · ἀρχὰς γὰρ ἡ αἴσθησις δίδωσι τῇ φαντασίᾳ · ἐκείνη δὲ τῇ διανοίᾳ ἀρχὰς δίδωσιν . Ἄνευ γὰρ φαντασίας οὐ δύναται ἡ διάνοια ἐνεργῆσαι . Καὶ ταύτῃ διαφέρει φαντασία αἰσθήσεως καὶ διανοίας . ἦρος τούτοις λέγει δόξης καὶ φαντασίας διαφοράς · ὅτι φαν πασθῆναι μὲν ὅτε καὶ θέλομεν δυνάμεθα . Καὶ γὰρ τρίπηχυν καὶ εἰκοσάπηχυν ἄνθρωπον φανταζόμεθα καὶ δυνάμεθα ἀναπλάσασθαι καὶ τραγέλαφον καὶ ἱπποκένταυρον . δοξάσαι δὲ ἂ θέλομεν , οὐ πάντως δυνάμεθα . Τὸ γὰρ δίς δύο εἰπεῖν μὲν δέκα δυνάμεθα , δοξάσαι δὲ οὐ δυνάμεθα , ὥστε ἡ μὲν φαντασία ἐφ´ ἡμῖν , ἡ δὲ δέξα οὐκ ἐφ´ ἡμῖν · Εἰ δὲ δεῖ ἀληθῆ εἰπεῖν , οὐδὲ φαντασία ἐφ´ ἡμῖν ἐστιν · ἡ γὰρ ἐν τῷ καθεύδειν γινομένη , οὐκ ἐφ´ ἡμῖν . Οὐ γὰρ ἂ θέλομεν ἐν τοῖς ὕπνοις φανταζόμεθα · καὶ τί λέγω ἐν τῷ καθεύδειν ; ἀλλὰ · οὔτε πᾶσα ἐν τῷ ἐγρηγορέναι . Ὃτε γὰρ τὰ ὄντα ὡς ὅντα φανταζόμεθα , οὐ δυνάμεθα , εἱ μὴ ὡς ἔχουσι , φαντάζεσθαι αὐτά . Οἶον τὸ Σωκράτην εἴ προβῶμαι φαντάζεσθαι , οὐ δυνάμεθα αὐτὸν φαντασθῆναι ἀστεῖον καὶ λευκὸν καὶ κομῶντα , ἀλλὰ πάντως φαλακρὸν καὶ μέλανα καὶ προγάστορα , ὥστε ἡ ἀκριβής διαφορὰ αὕτη ἐστίν . Ὅτι πως φησὶ , λέγων Ἀριστοτέλης , πάν τὸ κινούμενον ἐν τόπῳ μὲν εἶναι , αὐτὸς τὴν ἀπλανῆ , κινουμένην μὲν ὁμολογεῖ , ἔν τόπῳ δὲ μὴ εἶναι · ἢ ὅτι κΑν μὴ ὄλη ὡς ὅλη , ἀλλὰ´ ὄτι τὰ μέρη αὐτῆς ἐν τόπῳ · ούχ ὅτι πεφυκε μὴ περιέχεσθαί · ἀλλὰ´ ὅτι μὴ ἐπικεινα αὐτῆς σῶμά ἐστιν · ἵνα καὶ τὸ πᾶν αὐτῇ περικοιλεί νηται ἐν αὐτῷ . Ἐπὶ δὲ ψυχῆς οὐδὲν τοιοῦτόν ἐστιν , ἀλλὰ´ ἡ φόσις αὐτῆς ἐστι τὸ μὴ τόπῳ περιγράφεσθαι . Ὀτι ἡ ψυχὴ καθ´ ἐαυτὴν ἀκίνητός ἐστι · κατὲ συμβεβηκὸς δὲ ἑαυτὴν κινεῖν λέγοιτ´ ἄν · καὶ τότε μόνην τὴν κατὰ τύπον κίνησιν . Ἐπειδὴ γὰρ κινεῖ μὲν αὕτη τὸ σῶμα · ἔστι δὲ ἐν αὐτῷ κινουμενα · κινουμένου δὲ τοῦ σώματος συγκινηθήσεται αὐτῶ · ὥστε κατὰ συμβεβηκὸς ἐαυτὴν κινεῖ · τῷ τὸ σῶμα , ἐν ᾧ ἀστι · καθ´ ἑαυτὴν δέ , καὶ κατ´ οὐσίαν οὗτε κινεῖται , οὕτε ἐν τόπῳ ἐστί . Τὴν οὖν κατὰ τόπον κίνησιν λέγοιτ´ ἀν μόνον κινεῖν ἐαυτὴν ἡ ψυχὴ κατὰ συμβεβηκὸς , ἄλλην δὲ οὐδεμίαν . οὔτε γὰρ ἀλλοιοῦται τοῦ σώλατος ἀλλοιολμένου , οὖτε αὔξεται ἢ μειοῦται . Ὀτι πολλὰιις ὁ Αριστοτέλης ψυχὴν καλεῖ , ἄμα καὶ τὴν ἄλογον καὶ τὴν φυτικὴν , συλλαμβάνων τῆ λογικῇ . Πολλάκις δὲ μόνον τὴν λογικήν · ἔσθ´ ὄτε δὲ καὶ αὐτὸν τὸν νοῦν ψυχὴν ὀνομάζει , ἐπονομάζει δὲ
Lemmas: δ νόος ἀίδιος λέγω , ὡς καί α̅δ̅ι̅ο̅ς̅ καί ἀράνατος . ἔτι φίς διαφέρω φαντασία αἴσθησις καί διάνοια , καθό ὁ μέν μέσος οὗτος εἰμί , ὁ δέ παρά ἑκάτερος · ἄρχω μέν γάρ ὁ φαντασία ἀπό ὁ αἴσθησις · ἀρχή γάρ ὁ αἴσθησις δίδωμι ὁ φαντασία · ἐκεῖνος δέ ὁ διάνοια ἀρχή δίδωμι . ἄνευ γάρ φαντασία οὖον δύναμαι ὁ διάνοια ἐνεργέω . καί οὗτος διαφέρω φαντασία αἴσθησις καί διάνοια . ἔαρ οὗτος λέγω δόξα καί φαντασία διαφορά · ὅτι φημί πάσσω μέν ὅτε καί ἐθέλω δύναμαι . καί γάρ τρίπηχυς καί εἰκοσάπηχυς ἄνθρωπος φαντάζω καί δύναμαι ἀναπλάσσω καί τραγέλαφος καί ἱπποκένταυρος . δοξάζω δέ ὅς ἐθέλω , οὖον πάντως δύναμαι . ὁ γάρ δίς δύο εἶπον μέν δέκα δύναμαι , δοξάζω δέ οὖον δύναμαι , ὥστε ὁ μέν φαντασία ἐφίημι ἐγώ , ὁ δέ δέχομαι οὐ ἐφίημι ἐγώ · εἰμί δέ δεῖ ἀληθής εἶπον , οὐδέ φαντασία ἐφίημι ἐγώ εἰμί · ὁ γάρ ἐν ὁ καθεύδω γίγνομαι , οὐ ἐφίημι ἐγώ . οὖον γάρ ὅς ἐθέλω ἐν ὁ ὕπνος φαντάζω · καί τίς λέγω ἐν ὁ καθεύδω ; ἀλλά · οὔτε πᾶς ἐν ὁ ἐγείρω . ὅτε γάρ ὁ εἰμί ὡς ὅντα φαντάζω , οὖον δύναμαι , εἰ μή ὡς ἔχω , φαντάζω αὐτός . Οἶον ὁ Σωκράτης εἰμί προβαίνω φαντάζω , οὖον δύναμαι αὐτός φαντάζω ἀστεῖος καί λευκός καί κομάω , ἀλλά πάντως φαλακρός καί μέλας καί προγάστωρ , ὥστε ὁ ἀκριβής διαφορά οὗτος εἰμί . ὅτι2 πως φημί , λέγω Ἀριστοτέλης , πᾶς ὁ κινέω ἐν τόπος μέν εἰμί , αὐτός ὁ ἀπλανῆ , κινέω μέν ὁμολογέω , ἐν τόπος δέ μή εἰμί · ἢ ὅτι καν μή ὅλος ὡς ὅλος , ἀλλά ὅστις ὁ μέρος αὐτός ἐν τόπος · οὐ ὅτι φύω μή περιέχω · ἀλλά ὅτι μή επιεκεινος αὐτός σῶμα εἰμί · ἵνα καί ὁ πᾶς αὐτός περικοιλημι νέομαι ἐν αὐτός . ἐπί δέ Ψυχή οὐδείς τοιοῦτος εἰμί , ἀλλά ὁ Φόσις αὐτός εἰμί ὁ μή τόπος περιγράφω . ὅτι ὁ ψυχή καθ´ ἑαυτοῦ ἀκίνητος εἰμί · κατέ συμβαίνω δέ ἑαυτοῦ κινέω λέγω ἄν · καί τότε μόνος ὁ κατά τύπος κίνησις . ἐπεί γάρ κινέω μέν οὗτος ὁ σῶμα · εἰμί δέ ἐν αὐτός κινώ · κινέω δέ ὁ σῶμα συγκινέω αὐτός · ὥστε κατά συμβαίνω ἑαυτοῦ κινέω · ὁ ὁ σῶμα , ἐν ὅς Άστι · καθ´ ἑαυτοῦ δέ , καί κατ´ οὐσία ὅστε κινέω , ἵημι ἐν τόπος εἰμί . ὁ οὖν κατά τόπος κίνησις λέγω εἰς μόνος κινέω ἑαυτοῦ ὁ ψυχή κατά συμβαίνω , ἄλλος δέ οὐδείς . οὔτε γάρ ἀλλοιόω ὁ σῶλος ἀλλοιόω , οὔτε αὐξάνω ἢ μειόω . ὅτι πολλιάς ὁ Αριστοτέλης ψυχή καλέω , ἄμη καί ὁ ἄλογος καί ὁ φυτικός , συλλαμβάνω τῆ λογικός . πολλάκις δέ μόνος ὁ λογικός · ἐσθίω ὅτε δέ καί αὐτός ὁ νόος ψυχή ὀνομάζω , ἐπονομάζω δέ