cogPG.PG122 560
ἡ τὴν κοινῶς ἐπὶ πάσης γνώσεως λεγομένην . Καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τοῖς μετὰ τὰ φυσικὰ παρέλαβεν . Ὅτι φησὶν Ἀριστοτέλης ἐν τῇ ἀποδεικτικῇ , κατὰ δύο τρόπους κρίνεσθαι ἐπιστήμην ἐπιστήμης ἀκριβεστέραν . Καθ´ ἕνα μὲν ὅταν ἡ ἐτέρα τῆς ἐτέρας τὰς , ἀρχὰς ἀποδεικνύει , οἷον ἡ φυσιολογία ἱατρικῆς ἀκριβεστέρα · ὡσαύτως καὶ ἡ γεωμετρία , μηχανικής . Διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν ἀκριβεστέρα καὶ ἀριθμητικὴ ἀρμονικῆς . Καθ´ ἕτερον δὲ λόγον ἀκριβεστέοἐστίν ἐπιστήμη ἐπιστήμης , ἡ ἄυλον ἔχουσα τὸ ὑποκείμενον , ὡς γεωμετρία , ἀριθμητική τε καὶ θεολογία , τῶν ὑποβαλλομένων τὰ ὀλικὰ ὑποκείμενα Διά φησι καὶ Ἀριστοτέλης ἐν τοῖς μετὰ τὰ φυσικὰ , ὅτι ἡ τῶν νοητῶν θεωρία καὶ ῥάστη ἐστὶ καὶ χαλεπή . Ῥάστη μὲν , διότι περὶ ἐστώτων ἐστὶ πραγμάτων καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἐχόντων · φανότατα γὰρ τὰ θεῖα ὡς ἀμετάβλητα καθάπαξ , κατ´ οὐσίαν , κατὰ δύναμιν , κατ´ ἐνέργειαν . Ῥάστη μὲν οὖν διὰ τοῦτο · χαλεπὴ δὲ διὰ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν . Οὐ γὰρ ἐξισχύομεν ἐν σώματι , καὶ ἐμπαθεῖς ὅντες , εἰς τὸ ἑκείνων φῶς ἀτενίσαι · ὅπερ πάσχουσι καὶ αἱ νυκτερίδες πρὸς τὸν ἥλιον . Ὁτι Πλάτων ἀθάνατον λέγων , τὴν ψυχὴν , ἀφανάτοις ὁμώνυμον εἶναι ἐπιφέρει · διότι τὸ μὲν κυρίως ἀθάνατον καὶ κατ´ οὐσίαν καὶ κατ´ ἐνέργειαν ἐστιν ἀμετάβλητον · τὴν δὲ ψυχὴν κατ’´ οὐσίαν μὲν οὐδὲν ἀθάνατον , οὐκέτι δὲ καὶ κατ´ ἐνέργειαν . Οὕτως δ´ ἂν εἴποις καὶ τὰ οὐράνια ἀθανάτοις ὁμώνυμα · μεταβάλλει γὰρ καὶ αὐτὰ , εἶ καὶ μὴ κατ´ οὐσίαν , ἀλλὰ κατὰ τόπον . Ὅτι ἡ περὶ ψυχῆς ἀληθεστάτη γνῶσις , πρὸς πᾶσαν φιλοσοφίαν συμβάλλεται · πρὸς δὲ τὴν ἠθικὴν λέγω καὶ τὴν θεολογικὴν καὶ τὴν φυσικήν . Πρὸς μὲν οὖν τὸν ἠθικὴν ὅτι ἀδύνατον ἡμᾶς τὰ ἑαυτῶν καταστευάσαι ἴθη τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς μὴ ἐπισκεψαμένους · πρὸς δὲ θεολογίαν , ὅτι ζητοῦμεν περὶ τοῦ νοῦ τοῦ χωριστοῦ τοῦ ἐν ἡμῖν , ὅτι καὶ αὐτὸς ἀθάνα . τος . Ἐπειδὴ δὲ ὁ νοῦς νοητῶν ἐστι , νοῦς τῶν πρός τί ἐστι Τῶν δὲ πρός τι ὁ τὸ ἔν εἰδὼς , καὶ τὸ λοιπὸν εἴσεται , δῆλον ὅτι ἡ θεωρία τοῦ ἡμετέρου νοῦ καὶ εἰς ὓεολογίαν μεγάλα συμβάλλεται . συμβάλλει δὲ ἡμῖν καὶ πρὸς τὴν φυσικήν , Εἴ γε φυσικῆς μέν ἐστιν ἔργον , τὸ περὶ σωμάτων διαλεχθῆναι , καὶ τῶν εἰδῶν αὐτῶν , καὶ τῶν δυνάμεων · τῶν δὲ ἐν σώμασιν εἰδῶν τὸ κάλλιστον ἡ ψυχή - . τι δεῖ , φησὶ , καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων , οὕτω . καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς ζητῆσαι , ὑπὸ ποῖον γένος αὐτὴν ἀνάξομεν . Καὶ γὰρ οἱ μετὰ αὕτὴν ὑπὸ τὴν οὐσίαν ἀνάγουσιν · οἱ δὲ ὑπὸ τὸ ποσόν · ὧν ἐστι καὶ πενοκράτης . Αριθμὸς γάρ ἐστι , φησὶν , ἡ ψυχὴ κινῆῶν ἑαυτόν . Οἱ δὲ ὑπὸ τὸ ποιὸν , ῶν εἶσι καὶ ἱπτροῖ , ἡμᾶς ἶναι λέγοντες αὐτήν . Τοιοῦτοι δ´ ἅν εἶεν καὶ οἱ ἐντελέχειαν αὐτὴν νομίζοντες τοιαστην . Ἀλλοι
Lemmas: ὁ ὁ κοινῶς ἐπί πᾶς γνῶσις λέγω . καί ἐνταῦθα καί ἐν ὁ μετά ὁ φυσικός παραλαμβάνω . ὅτι2 φημί Ἀριστοτέλης ἐν ὁ ἀποδεικτικός , κατά δύο τρόπος κρίνω ἐπιστήμη ἐπιστήμη ἀκριβής . Καθ´ εἷς μέν ὅταν ὁ ἕτερος ὁ ἕτερος ὁ , ἀρχή ἀποδείκνυμι , οἷος ὁ φυσιολογία ιατρικός ἀκριβής · ὡσαύτως καί ὁ γεωμετρία , μηχανικός . Ζεύς ὁ τοιοῦτος αἴτιος ἀκριβής καί ἀριθμητικός ἁρμονικός . Καθ´ ἕτερος δέ λόγος ἀκριβής ἐπιστήμη ἐπιστήμη , ὁ ἄυλος ἔχω ὁ ὑπόκειμαι , ὡς γεωμετρία , ἀριθμητικός τε καί θεολογία , ὁ ὑποβάλλω ὁ ολικός ὑπόκειμαι ζεύς φημί καί Ἀριστοτέλης ἐν ὁ μετά ὁ φυσικός , ὅτι ὁ ὁ νοητός θεωρία καί ῥᾴδιος εἰμί καί χαλεπός . ῥᾴδιος μέν , διότι περί ἵστημι εἰμί πρᾶγμα καί ἀεί ὡσαύτως ἔχω · φανός γάρ ὁ θεῖον ὡς ἀμετάβλητος καθάπαξ , κατ´ οὐσία , κατά δύναμις , κατ´ ἐνέργεια . ῥᾴδιος μέν οὖν διά οὗτος · χαλεπός δέ διά ὁ ἡμέτερος ἀσθένεια . οὖον γάρ ἐξισχύω ἐν σῶμα , καί ἐμπαθής ὅ , εἰς ὁ ἐκεῖνος φάος ἀτενίζω · ὅσπερ πάσχω καί ὁ νυκτερίς πρός ὁ ἥλιος . ὅτι Πλάτων ἀθάνατος λέγω , ὁ ψυχή , ἀφανάτοις ὁμώνυμος εἰμί ἐπιφέρω · διότι ὁ μέν κύριος ἀθάνατος καί κατ´ οὐσία καί κατ´ ἐνέργεια εἰμί ἀμετάβλητος · ὁ δέ ψυχή κατ’´ οὐσία μέν οὐδείς ἀθάνατος , οὐκέτι δέ καί κατ´ ἐνέργεια . οὕτως δδʹ εἄν εἶπον καί ὁ οὐράνιος ἀθάνατος ὁμώνυμος · μεταβάλλω γάρ καί αὐτός , εἰμί καί μή κατ´ οὐσία , ἀλλά κατά τόπος . ὅτι2 ὁ περί Ψυχή ἀληθής γνῶσις , πρός πᾶς φιλοσοφία συμβάλλω · πρός δέ ὁ ἠθικός λέγω καί ὁ θεολογικός καί ὁ φυσικός . πρός μέν οὖν ὁ ἠθικός ὅτι ἀδύνατος ἐγώ ὁ ἑαυτοῦ καθίστημι ἰθή ὁ δύναμις ὁ Ψυχή μή ἐπισκοπέω · πρός δέ θεολογία , ὅτι ζητέω περί ὁ νόος ὁ χωριστής ὁ ἐν ἐγώ , ὅτι καί αὐτός Ἀθάνα . ὅς . ἐπεί δέ ὁ νόος νοητός εἰμί , νόος ὁ πρός τίς εἰμί ὁ δέ πρός τίς ὁ ὁ ἐν εἰδοί , καί ὁ λοιπός εἶμι , δῆλος ὅτι ὁ θεωρία ὁ ἡμέτερος νόος καί εἰς υεολογιος μέγας συμβάλλω . συμβάλλω δέ ἐγώ καί πρός ὁ φυσικός , εἰμί γε φυσικός μέν εἰμί ἔργον , ὁ περί σῶμα διαλέγω , καί ὁ εἶδος αὐτός , καί ὁ δύναμις · ὁ δέ ἐν σῶμα εἶδος ὁ καλῶς ὁ ψυχή - . τίς δεῖ , φημί , καθάπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος , οὗτος . καί ἐπί ὁ Ψυχή ζητέω , ὑπό ποῖος γένος αὐτός ἀνάγω . καί γάρ ὁ μετά αὕτη ὑπό ὁ οὐσία ἀνάγω · ὁ δέ ὑπό ὁ ποσός · ὅς εἰμί καί πενοκράτης . ἀριθμός γάρ εἰμί , φημί , ὁ ψυχή κινέω ἑαυτοῦ . ὁ δέ ὑπό ὁ ποιός , κυβερνάω εἶμι καί ἱπτροῖ , ἐγώ εἶμι λέγω αὐτός . τοιοῦτος δδʹ ὅς ἄγω καί ὁ ἐντελέχεια αὐτός νομίζω τοιαστη . ἄλλος