cogPG.PG122 526
τοῖς αἰσθητοῖς καθόλου , καὶ τῶν διανοητῶν τὰ συμπεράσματα , καὶ τούτων ἐστὶν ἡ δόξα γνῶσις . Διὰ τί δὲ ἀθάνατος ἡ ψυχὴ , οὐκέτι οἷδεν ἡ δόξα · διανοίας γὰρ ἔργον ἐστὶ τοῦτο . Ὅθεν καὶ καλῶς ὁρίζεται τὴν δόξαν Πλάτων ἐν τῷ Σοφιστῇ , διανοίας λέγων ἀπο τελεύτησιν . Τῆς γὰρ διανοίας συλλογιοαμένης ὅτι ἀθάνατος ἡ ψυχὴ , τὸ συμπέρασμα μόνον οἷδεν ἡ δόναμις . διανοίας δε ἐστι τὸ οἷον ὁδόν τινα διανύειν μεταβαίνουσαν ἀπὸ προτάσεων εἰς συμπέρασμα , ἐξ οῆ καὶ τὴν κλῆσιν ἷλκυσε . Καὶ τῆς μὲν διανοίας ἔργον τοῦτο . Τοῦ δὲ νοῦ ἔργον ἀπλῶς προσβολαῖς , καὶ κρεῖττον ἢ κατὰ ἀπόδειξιν , ἐπιβάλλειν τοῖς πράγμασιν , σπερ ἡ αἴσθησις . Προσλαβοῦσα τυχὸν τὸ λευκὸν ἢ τόδε τὸ σχῆμά τι κρεῖττον , ἢ κατὰ ἀπόδειξιν , αὐτοῦ τὴν γνῶσιν ἔσχεν . Οὐ γὰρ δεῖν πρὸς ταύτην συλλογισμοῦ · ἡ δέ γε τοῦ νοῦ ἐνέργεια , ἐκείνοις παραγίνεται , οἷς εἰς ἄκρον καθάρσεως καὶ ἐπιστήμης χέγονεν ἀφικέσθαι · καὶ διὰ τῶν καθαρτικῶν ἀρετῶν ἀφαντάστως , καὶ δίχα αἰσθήσεως ἀνεργεῖν συνειθισμένοις . Ἔστι γὰρ ὁ νοῦς , οἶον ἔξις τῆς ψυχῆς τελειοτάτη . καταγίνεται τοίνυν ὁ μὲν νοῦς περὶ τὰ νοητά . ἡ δὲ διάνοια περὶ τὰ διανοητά · ἡ δὲ δόξα περὶ τὰ δοξαστά . Τούτων δὲ τῶν δυνάμεων πρώτην μὲν ἐπέχει ταῖς ὁ νοῦς · ἐσχάτην δὲ ἡ δόξα · μέσην δὲ ἦ διάνοια , ἢ τις καὶ προσφκείωται τῇ ἡμετέρᾳ ψυχῇ , ἐπειδὴ καὶ αὐτὴ τὴν μέσην τῆν ἐν τῷ παντὶ τάξιν ἔχει . Καὶ διὰ ταύτης λέγω τῆς διανοίας ἀνάγεται ἡ ἡμετέρα ψυχὴ ἐπὶ τὴν τῶν νοητῶν θειάρίαν , ἡ τις ἐστὶ τελειότης τῆς ψυχῆς . Ἐπειδὴ γὰρ σύντροφός τε καὶ σύμφυλος τοῖς αἰσθητοῖς ἡ ψυχὴ ἡ ἡμετέρα , ἀδυνατεῖ διὰ τὸν συνεθισμὸν τῶν αἰσθέσεων , ὅπὶ τὴν θεωρίαν τῶν νοητῶν καὶ αὐλῶν ἀνάγειν αὐτήν . Ἀλλὰ νομίζει κἀκεῖνα σώματα καὶ μεγέθη ἔχειν , καὶ ὄσα ἐπὶ τῶν αἰσοητῶν , κακεῖ φαντάζεται · ὡς καὶ Πλάτων ἐν τῷ Φαίδωνι λέγει , ὅτι τοῦτ´ ἔστι τὸ χαλεπώτατον τῶν ἐν ἡμῖν , ὅτι δταν καὶ σχολὴν ἀπὸ τῶν περιολκῶν τοῦ σώματος μικρὸν ἀγάγωμεν , καὶ θελήσωμεν τῇ θεωρίᾳ τῶν θείων σχολάσαι . καὶ παρεμπίπτουσα ἡ φαντασία , θόρυβον ἡμῖν κινεῖ ὥπονοεῖν διδοῦσα ετι σῶμά ἐστι τὸ Μεῖον καὶ μέγεθος ἔχει καὶ σχῆμα , καὶ οὐκ ἐᾷ ἡμᾶς ἀσωμάτως καὶ ἀσχηματίστως περὶ τοῦ Θεοῦ ἐννοεῖν . Διὰ ποῦτο δεῖ τὴν ψυχήν ὁδεύουσαν ἐπὶ τὴν ἑαυτῆς τελειότητα , πρῶτον ἐνεργῆσαι κατα διάνοιαν , ἢτις ἔχει πρὸς τὰ μέσα τῶν πραγμάτων . Τοιαῦτα δέ ἐστι τὰ νοητὰ , οἶόν ἐστὶν ἥτε ψυχὴ ἡ ἡμετέρα , καὶ ἡ περὶ αὐτῆς θεωρία · ἐτι δὲ καὶ τὰ μαθηματικὰ , ἂ τινα τὴν οὐσίαν ἄυλον ἔχει , εἰ καὶ μὴ τὴν ὕπαρξιν · Ἰνα συνοθισθεῖσα ἐν τούτοις , ἐνεργῇ ἀὐλως ὁδῷ προσελθοῦσα καὶ ἐπὶ τὰ παντελῶς χωριστὰ τῆς ὕλης , λέγω δὲ τὰ θεῖα νωοίση . ὅθεν καὶ ὁ Πλωτῖνος , Ἀγέσθω . παν οἱ νέοι , φησί , διὰ τῶν μαθημάτων πρὸς συντΟιαιὸν τῆς ἀσωμάτου φύσεως , Εἰ δέ ποτε ἡ διάνοια συλλογίζεται καὶ περὶ τῶν νοητῶν , ἀλλ´ οὐ καθ´ αὐτὴν , ἀλλὰ τῷ νῷ συμπλακεῖσα , ὥσπερ καὶ περὶ τῶν αδσυητῶν συλλογίζεται , συμπλακεῖσα τῇ φαντασίᾳ . Τούτου τοίνυν τοῦ νοῦ , εἰ καὶ μὴ μετέχομεν οἱ πολλοί ἀλλ´ ἵχνη τινὰ καὶ ἱνδάλματα διαβξβηκεν εἶς ἡμᾶς . Ταῦτα δε ἐστιν αἱ κοιναὶ ἔννοιαι , ἂς ἀναποδείκτως ,
Lemmas: ὁ αἰσθητός καθόλου , καί ὁ διανοητής ὁ συμπέρασμα , καί οὗτος εἰμί ὁ δόξα γνῶσις . Ζεύς τίς δέ ἀθάνατος ὁ ψυχή , οὐκέτι οἶδα ὁ δόξα · διάνοια γάρ ἔργον εἰμί οὗτος . ὅθεν καί καλῶς ὁρίζω ὁ δόξα Πλάτων ἐν ὁ σοφιστής , διάνοια λέγω ἀπος τελευτάω . ὁ γάρ διάνοια συλλογίζομαι ὅτι ἀθάνατος ὁ ψυχή , ὁ συμπέρασμα μόνος οἶδα ὁ δόναμις . διάνοια δέ εἰμί ὁ οἷος ὁδός τις διανύω μεταβαίνω ἀπό πρότασις εἰς συμπέρασμα , ἐκ οηʹ καί ὁ κλῆσις ἕλκω . καί ὁ μέν διάνοια ἔργον οὗτος . ὁ δέ νόος ἔργον ἀπλόος προσβολή , καί ἀγαθός ἢ κατά ἀπόδειξις , ἐπιβάλλω ὁ πρᾶγμα , σπερ ὁ αἴσθησις . προσλαμβάνω τυγχάνω ὁ λευκός ἢ ὅδε ὁ σχῆμα τίς ἀγαθός , ἢ κατά ἀπόδειξις , αὐτός ὁ γνῶσις ἔχω . οὖον γάρ δήω πρός οὗτος συλλογισμός · ὁ δέ γε ὁ νόος ἐνέργεια , ἐκεῖνος παραγίγνομαι , ὅς εἰς ἄκρος κάθαρσις καί ἐπιστήμη ἔχω ἀφικνέομαι · καί διά ὁ καθαρτικός ἀρετή ἀφάνταστος , καί δίχα αἴσθησις ἀνέργω συνεθίζω . εἰμί γάρ ὁ νόος , οἶος ἕξις ὁ Ψυχή τέλειος . καταγίγνομαι τοίνυν ὁ μέν νόος περί ὁ νοητός . ὁ δέ διάνοια περί ὁ διανοητής · ὁ δέ δόξα περί ὁ δοξαστής . οὗτος δέ ὁ δύναμις πρῶτος μέν ἐπέχω ὁ ὁ νόος · ἔσχατος δέ ὁ δόξα · μέσος δέ εἰμί διάνοια , ἢ τις καί προσφέρω ὁ ἡμέτερος Ψυχή , ἐπεί καί αὐτός ὁ μέσος ὁ ἐν ὁ πᾶς τάξις ἔχω . καί διά οὗτος λέγω ὁ διάνοια ἀνάγω ὁ ἡμέτερος ψυχή ἐπί ὁ ὁ νοητός θειαρια , ὁ τις εἰμί τελειότης ὁ Ψυχή . ἐπεί γάρ σύντροφος τε καί σύμφυλος ὁ αἰσθητός ὁ ψυχή ὁ ἡμέτερος , ἀδυνατέω διά ὁ συνεθισμός ὁ αἰσθέσεων , ὄψ ὁ θεωρία ὁ νοητός καί αὐλή ἀνάγω αὐτός . ἀλλά νομίζω ἐκεῖνος σῶμα καί μέγεθος ἔχω , καί ὅσος ἐπί ὁ αισοαβλης , κέω φαντάζω · ὡς καί Πλάτων ἐν ὁ Φαίδων λέγω , ὅτι τοῦτος εἰμί ὁ χαλεπός ὁ ἐν ἐγώ , ὅτι δ καί σχολή ἀπό ὁ περιολκή ὁ σῶμα μικρός ἄγω , καί ἐθέλω ὁ θεωρία ὁ θεῖον σχολάζω . καί παρεμπίπτω ὁ φαντασία , θόρυβος ἐγώ κινέω ὁράω δίδωμι ἔτι σῶμα εἰμί ὁ μείων καί μέγεθος ἔχω καί σχῆμα , καί οὐ ἐάω ἐγώ ἀσώματος καί ἀσχημάτιστος περί ὁ Θεός ἐννοέω . Ζεύς Πούτο δεῖ ὁ Ψυχή ὁδεύω ἐπί ὁ ἑαυτοῦ τελειότης , πρῶτος ἐνεργέω κατά διάνοια , ὅστις ἔχω πρός ὁ μέσος ὁ πρᾶγμα . τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ νοητός , οἶος εἰμί ὅστε ψυχή ὁ ἡμέτερος , καί ὁ περί αὐτός θεωρία · ἔτι δέ καί ὁ μαθηματικός , ὅς τις ὁ οὐσία ἄυλος ἔχω , εἰμί καί μή ὁ ὕπαρξις · ἵνα συντίθημι ἐν οὗτος , ἐνεργέω ἄϋλος ὁδός προσέρχομαι καί ἐπί ὁ παντελῶς χωριστός ὁ ὕλη , λέγω δέ ὁ θεῖον ὀνίνημι . ὅθεν καί ὁ Πλωτῖνος , ἄγω . πᾶς ὁ νέος , φημί , διά ὁ μάθημα πρός συντοιαιω ὁ ἀσώματος φύσις , εἰμί δέ ποτός ὁ διάνοια συλλογίζομαι καί περί ὁ νοητός , ἀλ οὖον καθ´ αὐτός , ἀλλά ὁ νάω συμπλέκω , ὥσπερ καί περί ὁ αδσυαβλης συλλογίζομαι , συμπλέκω ὁ φαντασία . οὗτος τοίνυν ὁ νόος , εἰμί καί μή μετέχω ὁ πολύς ἀλ ἴχνος τις καί ίνδαλμα διαβξβηκεν εἰμί ἐγώ . οὗτος δέ εἰμί ὁ κοινός ἔννοια , ὅς ἀναπόδεικτος ,