cogPG.PG122 538
ἡ τὴν κοινῶς ἐπὶ πάσης γνώσεως λεγομένην . Καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τοῖς μετὰ τὰ φυσικὰ παρέλαβεν . Ὅτι φησὶν Ἀριστοτέλης ἐν τῇ ἀποδεικτικῇ , κατὰ δόο τρόπους κρίνεσθαι ἐπιστήμην ἐπιστήμης ἀκριβεστέραν . Καθ´ ἕνα μὲν ὅταν ἡ ἐτέρα τῆς ἑτέρας τὰς ἀρχὰς ἀποδεικνύει , οἵον ἡ φυσιολογία ἰατρικῆς ἀκριβεστέρα · ὡσαύτως καὶ ἣ γεωμετρία , μηχανικῆς . Διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν ἀκριβεστέρα καὶ ἀριθμητικὴ ἀρμονικῆς . Καθ´ ἕτερον δὲ λόγον ἀκριβεστέρα ἐστὶν ἐπιστήμη ἐπιστήμης , ἡ ἄυλον ἔχουσα τὸ ὑποκείμενον , ὡς γεωμετρία , ἀριθμητική τε καὶ θεολοία τῶν ὑποβαλλομένων τὰ ὁλικὰ ὑποκείμενα . Διό φησι καὶ Ἀριστοτέλης ἐν τοῖς μετὰ τὰ φυσικὰ , ὅτι Ἡ τῶν νοητῶν θεωρία καὶ ῥάστη ἐστὶ καὶ χαλεπή . Φάστη μὲν , διότι περὶ ἐστώτων ἐστὶ πραγμάτων καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἐχόντων · φανότατα γὰρ τὰ θεῖα ὡς ἀμετάβλητα καθάπαξ , κατ´ οὐσίαν , κατὰ δύναμιν , κατ´ ἐνέργειαν . Ῥᾷστη μὲν οὖν διὰ τοῦτο · χαλεπὴ δὲ διὰ τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν . Οὐ γὰρ ἐξισχύομεν ἐν σώματι , καὶ ἐμπαθεῖς ὅντες , εἰς τὸ ἐκείνων φως ἀτενίσαι · ὅπερ πάσχουσι καὶ αἱ νυκτερίοες πρὸς τον ἥλιον . Ὡτι Πλάτων ἀθάνατον λέγων , τὴν ψυχὴν , ἀρανάτοις ὁμώνυμον εἶναι ἐπιφέρει · διότι τὸ μὲν κυρίως ἀθάνατον καὶ κατ´ οὐσίαν καὶ κατ´ ἐνέργειάν ἐστιν ἀμετάβλητον · τὴν δὲ ψυχὴν κατ´ οὐσίαν μὲν οἶδεν ἀθάνατον , οὐκέτι δὲ καὶ κατ´ ἑνέργειαν . Οὕτως δ´ ἦν σἷποις καὶ τὰ οὐράνια ἀθανάτοις ὁμώνυμα · μεταβάλλει γὰρ καὶ αὐτὰ , εἱ καὶ μὴ κατ´ οὐσίαν , ἀλλὰ κατὰ ἰ τάπον . Ὅτι ἡ περὶ ψυχῆς ἀληθεστάτη γνῶσις , πρὸς πασαν φιλοσοφίαν συμβάλλεται · πρὸς δὲ τὸν ἡθικὴν λέγω καὶ τὴν θεολογικὴν καὶ τὴν φυσικήν . Πρὸς μὲν αὖν τὴν ἡθικὴν ὅτι ἀδύνατον ἠμᾶς τὰ ἑαυτῶν κατασκευάσαι ἢθη τὰς δυνάμεις τῆς ψυχῆς μὴ ἐπισκεψαμένους · πρὸς δὲ θεολογίαν , ὅτι ζητοῦμεν περὶ τοῦ νοῦ τοῦ χωριστοῦ τοῦ ἐν ἡμῖν , ὅτι καὶ αὐτὸς ἀοάνα . τος . Ἐπειδὴ δὲ ὁ νοῦς νοητῶν ἐστι , νοῦς τῶν πρός πί ἐστι . Τῶν δὲ πρός τι ὁ τὸ ἕν εἶδὼς , καὶ τὸ λοιπὸν εἴσεται , δῆλον ὅτι ἡ θεωρία τοῦ ἡμετέρου νοῦ καὶ εἰς θεολογίαν μεγάλα συμβάλλεται . συμβάλλει δὲ ἡμῖν καὶ πρὸς τὴν φυσικήν , Εἴ γε φυσικῆς μέν ἐστιν ἔργον , πὸ περὶ σωμάτων διαλεχθῆναι , καὶ τῶν εἰδῶν αὐτῶν , καὶ τῶν δυνάμεων · τῶν δὲ ἐν σώμασιν εἰδῶν τὸ κάλὉτι δεῖ , φησὶ , καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς ζητῆσαι , ὄπὸ ποῖον γένος κὐτὴν ἀνάξομεν . Καὶ γὰρ οἱ μὲτ αὐπὴν ὁπὸ τὴν οὑσίαν ἀνάγουσιν · οἱ δὲ ὑπὸ τὸ ποσόν · ὧν ἐστι καὶ πενοκράτης . Δριθμὸς γάρ ἐστι , φησὶν , ἡ ψυχὴ κινῆῶν ἑαυτὸν . Οἱ δὲ ὁπὸ τὸ ποιὸν , ὧν εἶσι καὶ ἰπτροὺ , ἡμᾶς εἶναι λέγοντες αὐτήν . Τοιοῦτοι δʹ ἅν εἶεν καὶ οἱ ἐντελέχειαν αὐτὴν νομίζοντες τοιαστην . Ἄλλοι
Lemmas: ὁ ὁ κοινῶς ἐπί πᾶς γνῶσις λέγω . καί ἐνταῦθα καί ἐν ὁ μετά ὁ φυσικός παραλαμβάνω . ὅτι2 φημί Ἀριστοτέλης ἐν ὁ ἀποδεικτικός , κατά δόο τρόπος κρίνω ἐπιστήμη ἐπιστήμη ἀκριβής . Καθ´ εἷς μέν ὅταν ὁ ἕτερος ὁ ἕτερος ὁ ἀρχή ἀποδείκνυμι , οἷος ὁ φυσιολογία ἰατρικός ἀκριβής · ὡσαύτως καί ὅς γεωμετρία , μηχανικός . Ζεύς ὁ τοιοῦτος αἴτιος ἀκριβής καί ἀριθμητικός ἁρμονικός . Καθ´ ἕτερος δέ λόγος ἀκριβής εἰμί ἐπιστήμη ἐπιστήμη , ὁ ἄυλος ἔχω ὁ ὑπόκειμαι , ὡς γεωμετρία , ἀριθμητικός τε καί θεολοία ὁ ὑποβάλλω ὁ ολικός ὑπόκειμαι . διό φημί καί Ἀριστοτέλης ἐν ὁ μετά ὁ φυσικός , ὅτι ὁ ὁ νοητός θεωρία καί ῥᾴδιος εἰμί καί χαλεπός . Φάστη μέν , διότι περί ἵστημι εἰμί πρᾶγμα καί ἀεί ὡσαύτως ἔχω · φανός γάρ ὁ θεῖον ὡς ἀμετάβλητος καθάπαξ , κατ´ οὐσία , κατά δύναμις , κατ´ ἐνέργεια . ῥᾴδιος μέν οὖν διά οὗτος · χαλεπός δέ διά ὁ ἡμέτερος ἀσθένεια . οὖον γάρ ἐξισχύω ἐν σῶμα , καί ἐμπαθής ὅ , εἰς ὁ ἐκεῖνος φάος ἀτενίζω · ὅσπερ πάσχω καί ὁ νυκτερία πρός ὁ ἥλιος . οὖς Πλάτων ἀθάνατος λέγω , ὁ ψυχή , ἀρανάτοις ὁμώνυμος εἰμί ἐπιφέρω · διότι ὁ μέν κύριος ἀθάνατος καί κατ´ οὐσία καί κατ´ ἐνέργεια εἰμί ἀμετάβλητος · ὁ δέ ψυχή κατ´ οὐσία μέν οἶδα ἀθάνατος , οὐκέτι δέ καί κατ´ ἐνέργεια . οὕτως δδʹ εἰμί σήπω καί ὁ οὐράνιος ἀθάνατος ὁμώνυμος · μεταβάλλω γάρ καί αὐτός , εἰ καί μή κατ´ οὐσία , ἀλλά κατά εἷς τάπος . ὅτι2 ὁ περί Ψυχή ἀληθής γνῶσις , πρός πᾶς φιλοσοφία συμβάλλω · πρός δέ ὁ ἠθικός λέγω καί ὁ θεολογικός καί ὁ φυσικός . πρός μέν Άυν ὁ ἠθικός ὅτι ἀδύνατος ἐμαός ὁ ἑαυτοῦ κατασκευάζω ἠθέω ὁ δύναμις ὁ Ψυχή μή ἐπισκοπέω · πρός δέ θεολογία , ὅτι ζητέω περί ὁ νόος ὁ χωριστής ὁ ἐν ἐγώ , ὅτι καί αὐτός ἀοάνα . ὅς . ἐπεί δέ ὁ νόος νοητός εἰμί , νόος ὁ πρός πεῖ εἰμί . ὁ δέ πρός τίς ὁ ὁ εἷς οἶδα , καί ὁ λοιπός εἶμι , δῆλος ὅτι ὁ θεωρία ὁ ἡμέτερος νόος καί εἰς θεολογία μέγας συμβάλλω . συμβάλλω δέ ἐγώ καί πρός ὁ φυσικός , εἰμί γε φυσικός μέν εἰμί ἔργον , πόα περί σῶμα διαλέγω , καί ὁ εἶδος αὐτός , καί ὁ δύναμις · ὁ δέ ἐν σῶμα εἶδος ὁ Καλότι δεῖ , φημί , καθάπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος , οὗτος καί ἐπί ὁ Ψυχή ζητέω , οπός ποῖος γένος κὐτὴν ἀνάγω . καί γάρ ὁ μετά αὐπὴν ὁπὸ ὁ οὐσία ἀνάγω · ὁ δέ ὑπό ὁ ποσός · ὅς εἰμί καί πενοκράτης . Δριθμὸς γάρ εἰμί , φημί , ὁ ψυχή κινέω ἑαυτοῦ . ὁ δέ ὁπὸ ὁ ποιός , ὅς εἶμι καί ἰπτροὺ , ἐγώ εἰμί λέγω αὐτός . τοιοῦτος δέ ὅς ἄγω καί ὁ ἐντελέχεια αὐτός νομίζω τοιαστη . ἄλλος