cogPG.PG122 566
Α νοῆα ἀλιος λέγεται , ὡς καὶ ἀίδιος καὶ ἀθάνατος . Ἔτι φησὶ διαφέρειν φαντασίαν αἰσθήσεως καὶ διανοίας , καθὸ ἡ μὲν μέση τούτων ἐστί , τὰ δὲ παφ´ ἐκάτερα · ἄρχεται μὲν γὰρ ἡ φαντασία ἀπὸ τῆς αἴ . σθήσεως · ἀρχὰς γὰρ ἡ αἴσθησις δίδωσι τῇ φαντασίᾳ · ἐκείνη δὲ τῇ διανοίᾳ ἀρχὰς δίδωσιν . Ἄνευ γὰρ φαντασίας οὐ δύναται ἡ διάνοια ἐνεργῆσαι . Καὶ ταύτῃ διαφέρει φαντασία αἰσθήσεως καὶ διανοίας . Πρὸς τούτοις λέγει δόξης καὶ φαντασίας διαφοράς · ὅτι φαντασθῆναι μὲν ὅτε καὶ θέλομεν δυνάμεθα . Καὶ γὰρ τρίπηχυν καὶ εἰκοσάπηχυν ἄνθρωπον φανταῖόμεθα καὶ δυνάμεθα ἀναπλάσασθαι καὶ τραγέλαφον καὶ ἱπποκένταυρον . δοίάσαι δὲ ἃ θέλομεν . οὐ πάντως δύναμερα . Τὸ γὰρ δὶς δόξῃ εἰπεῖν μὲν δέκα δυνάμεθα , δοξάσαι δὲ οὐ δυνάμεθα , ὥστε ἡ μὲν φαντασία ἀφ´ ἡμῖν , ἡ δὲ δόξα οὐκ ἐφ´ ἡμῖν · Εἰ δὲ δεῖ ἀληθῆ εἰπεῖν , οὐδὲ φπντασία ἐφ´ ἡμῖν ἐστιν · ἡ γὰρ ἐν τῶ καθεόδειν γινομένη , οὐκ ἐφ´ ἡμῖν . Οὐ γὰρ ἂ θέλομεν ἐν τοῖς ὅπνοις φανταζόμεθα · καὶ τί λέγω ἐν τῷ καθεύδειν ; ἀλλὰ · αῆτι πᾶσα ἐν τῷ ἐγρηγορέναι . Ὁτε γὰρ τὰ ὄντα ὡς ἄντα φανταζόμεθα , οὐ δυνάμεθα , εἱ μὴ ὡς ἔχουσι , φαντάζεσθαι αὐτά . Οἷον τὸ Σωκράτην εἵ προορῶμαι φαντάζεσθαι , οὖ δυνάμεθα αὐτὸν φαντασρῆναι ἀστεῖον καὶ λευκὸν καὶ κομῶντα , ἀλλὰ πάντως φαλωφὸν καὶ μέλανα καὶ προγάστορα , ὥστε ἡ ἀριἄός διαφορὰ αὔτη ἐστίν θτι πως φησὶ , λέγων Ἀριστοτέλης , πᾶν τὸ κινούμενον ἐν τόπῳ μὲν εἶναι , αὐτὸς τὴν ἀπλανῆ , κινουμένην μὲν ὁμολογεῖ , ἔν τόπῳ δὲ μὴ εἶναι · ἢ ὅτι κΑν μὴ ὅλη ὡς ὅλη , ἀλλὰ´ ὅτι τὰ μέρη αδτῆς ἐν τόπῳ · ούχ ὅτι πέφυκε μὴ περιέχεσοαί · ἀλλὰʹ ὅτι μὴ ἐπέκεινα αὐτῆς σῶμά ἐστιν · ἵνα καὶ τὸ πᾶν αὐτῇ περικοιλαίνηται ἐν αὐτῷ . Ἐπὶ δὲ ψυχῆς οὐδὲν τοιοῦτόν ἐστιν , ἀλλὰ´ ἡ φύσις αὐτῆς ἐστι τὸ μὴ τόπῳ περιγράφεμθαι . Ὄτι ἡ ψυχὴ καθ´ ἑαυτὴν ἀίνητός ἐστι · κατὰ συιμβεβηκὸς δὲ αυτὴν κινεῖν λέγοιτ´ ἄν · καὶ τότε μόνην τὴν κατὰ τόπον κίνησιν . Ἐπειδὴ γὰρ κινεῖ μὲν αὕτη τὸ σῶμα · ἔστι δὲ ἐν αὐτῷ κινουμενα·νι νουμένου δὲ τοῦ σώματος συγκινηθήσεται αὐτῶ · ὥστε κατὰ συμβεβηκὸς ἐαυτὴν κινεῖ · τῷ τὸ σῶμα , ἐν ᾧ ἐστι · καθ´ ἑαυτὴν δέ , καὶ κατ´ οὐσίαν οὕτε κινεῖται , οὕτε ἐν τόπῳ ἐστί . Τήν οὖν κατὰ τόπον κίνησιν λέγοιτ´ ἄν μόνον κινεῖν ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ κατὰ συμβεβανλς ἄλλην δὲ οὐδεμίαν . Οὕτε γὰρ ἀλλοιοῦται τοῦ σώματος ἀλλοιολμένου , οὖτε αὔξεται ἢ μειοῦται Ὁτι πολλἀλις ὁ Αριστοτέλης ψυχὴν καλεῖ , ἄμα καὶ τὴν ἄλογον καὶ τὴν φυτικὴν , συλλαμβάνων τῆ λογικῇ . Πολλάκις δὲ μόνον τὴν λογικήν · ἔσθ´ ὅτε δὲ καὶ αὐτὸν τὸν νοῦν ψυχὴν ὀνομάζει , ἐπονομάζει δὲ
Lemmas: Α νοέω ἥλιος λέγω , ὡς καί ἀίδιος καί ἀθάνατος . ἔτι φημί διαφέρω φαντασία αἴσθησις καί διάνοια , καθό ὁ μέν μέσος οὗτος εἰμί , ὁ δέ πα ἑκάτερος · ἄρχω μέν γάρ ὁ φαντασία ἀπό ὁ ἀεί . σθήσεως · ἀρχή γάρ ὁ αἴσθησις δίδωμι ὁ φαντασία · ἐκεῖνος δέ ὁ διάνοια ἀρχή δίδωμι . ἄνευ γάρ φαντασία οὖον δύναμαι ὁ διάνοια ἐνεργέω . καί οὗτος διαφέρω φαντασία αἴσθησις καί διάνοια . πρός οὗτος λέγω δόξα καί φαντασία διαφορά · ὅτι φαντάζω μέν ὅτε καί ἐθέλω δύναμαι . καί γάρ τρίπηχυς καί εἰκοσάπηχυς ἄνθρωπος φαίνω καί δύναμαι ἀναπλάσσω καί τραγέλαφος καί ἱπποκένταυρος . δοιάζω δέ ὁ ἐθέλω . οὖον πάντως δυναμερόν . ὁ γάρ δίς δόξα εἶπον μέν δέκα δύναμαι , δοξάζω δέ οὖον δύναμαι , ὥστε ὁ μέν φαντασία ἀφή ἐγώ , ὁ δέ δόξα οὐ ἐφίημι ἐγώ · εἰμί δέ δεῖ ἀληθής εἶπον , οὐδέ φπντασία ἐφίημι ἐγώ εἰμί · ὁ γάρ ἐν ὁ καθοράω γίγνομαι , οὐ ἐφίημι ἐγώ . οὖον γάρ ὅς ἐθέλω ἐν ὁ ὅπνοις φαντάζω · καί τίς λέγω ἐν ὁ καθεύδω ; ἀλλά · αἰτέω πᾶς ἐν ὁ ἐγείρω . ὅτε γάρ ὁ εἰμί ὡς ἄντα φαντάζω , οὖον δύναμαι , εἰ μή ὡς ἔχω , φαντάζω αὐτός . οἷος ὁ Σωκράτης εἰ προοράω φαντάζω , οὖον δύναμαι αὐτός φαντάζω ἀστεῖος καί λευκός καί κομάω , ἀλλά πάντως φαλωφὸν καί μέλας καί προγάστωρ , ὥστε ὁ ἄριος διαφορά οὗτος εἰμί θ πως φημί , λέγω Ἀριστοτέλης , πᾶς ὁ κινέω ἐν τόπος μέν εἰμί , αὐτός ὁ ἀπλανῆ , κινέω μέν ὁμολογέω , ἐν τόπος δέ μή εἰμί · ἢ ὅτι καν μή ὅλος ὡς ὅλος , ἀλλά ὅτι ὁ μέρος αδτῆς ἐν τόπος · οὐ ὅτι φύω μή περιέχω · ἄλλος ὅτι μή ἐπέκεινα αὐτός σῶμα εἰμί · ἵνα καί ὁ πᾶς αὐτός περικοιλαίνω ἐν αὐτός . ἐπί δέ Ψυχή οὐδείς τοιοῦτος εἰμί , ἀλλά ὁ φύσις αὐτός εἰμί ὁ μή τόπος περιγράφω . ὅστις ὁ ψυχή καθ´ ἑαυτοῦ Αἴνητος εἰμί · κατά συμβαίνω δέ αὐτός κινέω λέγω ἄν · καί τότε μόνος ὁ κατά τόπος κίνησις . ἐπεί γάρ κινέω μέν οὗτος ὁ σῶμα · εἰμί δέ ἐν αὐτός κινουμενα·νι νουμενοω δέ ὁ σῶμα συγκινέω αὐτός · ὥστε κατά συμβαίνω ἑαυτοῦ κινέω · ὁ ὁ σῶμα , ἐν ὅς εἰμί · καθ´ ἑαυτοῦ δέ , καί κατ´ οὐσία ἵημι κινέω , ἵημι ἐν τόπος εἰμί . ὁ οὖν κατά τόπος κίνησις λέγω ἄν μόνος κινέω ἑαυτοῦ ὁ ψυχή κατά συμβάλλω ἄλλος δέ οὐδείς . ἵημι γάρ ἀλλοιόω ὁ σῶμα ἀλλοιόω , οὔτε αὐξάνω ἢ μειόω ὅτι πολλίς ὁ Αριστοτέλης ψυχή καλέω , ἄμη καί ὁ ἄλογος καί ὁ φυτικός , συλλαμβάνω τῆ λογικός . πολλάκις δέ μόνος ὁ λογικός · ἐσθίω ὅτε δέ καί αὐτός ὁ νόος ψυχή ὀνομάζω , ἐπονομάζω δέ