cogPG.PG122 561
λόγον αὐτὸν τῶν στοιχείων λέγουσιν , οἱ δηλονότι ὕπὸ τὸ πρός τι ταύτην ἀνάγουσι . Τὸ γὰρ διπλάσιον ἢ ἡμιόλιον τῶν πρός τι . Ἀμφίβολον οὖν τέως τὸ γένος . Ἐπειδὰν δὲ εὕρωμεν ὅτι οὐσίαν , πάλιν ζητεῖν δεήσει , πότερον σῶμα ἢ ἀσώματον , καὶ εἰ σῶμα ἀπλοῦν ἢ σόνθετον · καὶ εἰ ἀσώματον χωριστὸν ἢ ἀχώριστον . Καὶ πότερον μία ἐν ἑκάστῳ ψυχὴ , ἢ πολλαί · καὶ εἰ μία , μονοειδὴς ἢ πολυδύναμος · καὶ τίς ὴ τῶν δυνάμεων διαφορὰ , καὶ εἰ πολλαί - πότερον τῶ ἀριθμῷ πολλαί , ἢ καὶ τῷ εἴδει · πότερον καὶ τῶ Κγένει , ἡ οὖ . Τὰ γὰρ τῷ εἶδει διαφέροντα , οὐ πάντως καὶ τῶ νένει · ὡς ἄνθρωπος καὶ ἵππος . Τὰ μέντοι τῷ Κγένει διαφέροντα , ἐξ ἀνάγκης καὶ τῷ εἴδει , ὡς λίθος καὶ ʹῶον . Ταῦτα τοίνυν καὶ τούτων πλείονα , πρὸς τὸ λαβεῖν τὸν ὁρισμὸν τῆς ψυχῆς , ζητητίον . Ὅτι Ἀριστοτέλης ὁπὸ διαίρεσιν τὸν λόγον ἀνάγων τὸν περὶ ψυχῆς , φησὶν , ἢ δυνάμει ἐστὶν ἡ ἐντελέχεια , ἀντὶ μὲν τοῦ σώματος χρησάμενος τῇ δυνάμει . ἀντὶ δὲ τοῦ ἀσώματος τῇ ἐντελεχείᾳ · καὶ γὰρ τῶν σωμάτων τὰ μὲν ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ δυνάμει ἐστί , καὶ κατ´ οὐσίαν καὶ κατὰ ποιότητα , καὶ τὴν ἐν τόπου εἶς τόπον μεταβολήνδυνάμει μὲν γάρ ἐσμεν ἄνθρωποι ἐν τῷ σπέρματι καὶ ἐν τῷ καταμηνίῳ · καὶ δυνάμει παῖδες ὄντες , ὅχομεν τὸ τοῦ ἀνδρὸς μέγεθος . Ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ ποιοῦ δυνάμει ψυχροὶ ερμοὶ ὅντες , καὶ δυνάμει κινούμεθα καθήμενοι . Τὰ δέ τε οὐράνια ἐν τῆ τατὰ τάπον μεταβολῇ μόνον ἔχουσι τῇ δυνάμει . Ἀνα . τέλλων γὰρ ὁ ἥλιος , δυνάμει μεσουρανεῖ · καὶ μεσουρανῶν δυνάμει δύνει · καὶ ἐπὶ τῆς ἄλλης αὐτοῦ κινήσεως καὶ τῶν ἄλλων ἀστέρων , ὡσαύτως ἐν τῇ κατὰ τόπον μεταβολῇ , τὸ δύναμει ἐστὶ θεωρεῖν . Ἀλλὰ τί δήποτε ἐπὶ τοῦ σώματος ἐν δυνάμει τάξας , ἐπὶ τοῦ ἀσωμάτου οὐκ εἴπεν ἐντελεχείᾳ κατὰ δοτικὴν πτῶσιν ἀλλ´´ ἐντελέχειαν κατ´ εὐθεῖαν ; Λέγομεν οὖν Κτι ἅελο ἐστὶ δόναμις , καὶ ἄλλο ἐν δυνάμει , καὶ ἄλλο ἐντελέχεια , καὶ ἄλλο ἐντελεχείᾳ . Ἐ μὸν γὰρ ὕλη μόνως ἐστὶ δυνάμει πάντα , καὶ ἕστι δυνάμει , ἐνεργείᾳ δὲ οὐδέν . Τὸ δὲ ἶδος μόνως ἐντελέχεια · τὸ δὲ ἐέ ὕλης καὶ εἴδους καὶ ἐν δυνάμει , τοῦτό ἀστι καὶ ἐντελεχείᾳ . Συντρέχουσι γὰρ πάντα ταῦτα ἄμα · καὶ βπερ ἐστὶ καὶ ἐν δυνάμει , τοῦτό ἐστι καὶ ἐντελεχεία . Καὶ γὰρ πάντα τὰ εἴδη , δυνάμει ἐν τῇ ὕλῃ ἑστὶν , ἄτις ποτὲ μὲν τοῦτο , ποτὲ δὲ ἐκεῖνο γίνεται ἓνεογείᾳ . Νῦν μὲν γὰρ ἄνθρωπος οὖσα δυνάμει , ἀλλοτε γίνεται ἐνεργείᾳ ἄνβρωπος · μᾶλλον δὲ ἄμα ἔγει καὶ τὸ δυνάμει καὶ τὸ ἐνεργείᾳ . Ἐπειδὴ γὰρ οὐδέποτέ ἑστι γυμνὴ εἶδους , ἑκείνου τοῦ εδους , ἐνεργείᾳ μὲν οῦν ἑστι τόδε , τῇ δυνάμει δὲ ἄλλο . Ἐπεὶ οὖν ἑν οἷς πὰ δυνάμει ἑστὶν , ἑν τούτοις καὶ τὸ ἑνεργείᾳ , ὡς ἑπὶ τῶν ἐνύλων εἴρηται σωμάτων · ἑπὶ δὲ τῶν θείων καὶ ἀσωμάτων οὐκ ἔστι τὸ δυνάμει · ἐπεὶ μηδὲ ὕλη · καὶ διὰ τοῦτο οὑδὲ τὸ ἐνεργείᾳ . Οὐ γάρ εἰσιν ἐνεργείᾳ τόδε τι , ἀλλ´ αὑτοινέργειαί εἰσιν ἢδη ὅντα κακαὶ συνοέτῳ φύσει , τὴν αὐλὸν καὶ ἀσώματον , ἐσήμανε διὰ τοῦ δυνάμει · τὴν δὲ διὰ τοῦ ἐντελέΧια . Ὅτι δυνατὸν φησὶ καὶ μίαν ψυχὴν ἑπὶ τοῦ ἀνθρώπου λέγειν καὶ πλείους · πλείους μὲν ὅτι διαφέρουσιν
Lemmas: λόγος αὐτός ὁ στοιχεῖον λέγω , ὁ δηλονότι ὑπό ὁ πρός τίς οὗτος ἀνάγω . ὁ γάρ διπλάσιος ἢ ἡμιόλιος ὁ πρός τίς . ἀμφίβολος οὖν τέως ὁ γένος . ἐπειδάν δέ εὑρίσκω ὅτι οὐσία , πάλιν ζητέω δήω , πότερος σῶμα ἢ ἀσώματος , καί εἰμί σῶμα ἀπολόω ἢ σῴζω · καί εἰμί ἀσώματος χωριστός ἢ ἀχώριστος . καί πότερος εἷς ἐν ἕκαστος ψυχή , ἢ πολύς · καί εἰμί εἷς , μονοειδής ἢ πολυδύναμος · καί τίς ἤ ὁ δύναμις διαφορά , καί εἰμί πολύς - πότερος ὁ ἀριθμός πολύς , ἢ καί ὁ εἶδος · πότερος καί ὁ Κγένει , ὁ οὖον . ὁ γάρ ὁ εἶδος διαφέρω , οὖον πάντως καί ὁ νέομαι · ὡς ἄνθρωπος καί ἵππος . ὁ μέντοι ὁ Κγένει διαφέρω , ἐκ ἀνάγκη καί ὁ εἶδος , ὡς λίθος καί ὦος . οὗτος τοίνυν καί οὗτος πλείων , πρός ὁ λαμβάνω ὁ ὁρισμός ὁ Ψυχή , ζητέω . ὅτι2 Ἀριστοτέλης ὁπὸ διαίρεσις ὁ λόγος ἀνάγω ὁ περί Ψυχή , φημί , ἢ δύναμις εἰμί ὁ ἐντελέχεια , ἀντί μέν ὁ σῶμα χράω ὁ δύναμις . ἀντί δέ ὁ ἀσώματος ὁ ἐντελέχεια · καί γάρ ὁ σῶμα ὁ μέν ἐν γένεσις καί φθορά δύναμις εἰμί , καί κατ´ οὐσία καί κατά ποιότης , καί ὁ ἐν τόπος εἰμί τόπος μεταβολήνδυνάμει μέν γάρ εἰμί ἄνθρωπος ἐν ὁ σπέρμα καί ἐν ὁ καταμήνιος · καί δύναμις παῖς εἰμί , οἴχομαι ὁ ὁ ἀνήρ μέγεθος . ὅμοιος καί ἐπί ὁ ποιέω δύναμις ψυχρός έρμος ὅ , καί δύναμις κινέω κάθημαι . ὁ δέ τε οὐράνιος ἐν τῆ Τατά τάπος μεταβολή μόνος ἔχω ὁ δύναμις . ἀνα . τέλλω γάρ ὁ ἥλιος , δύναμις μεσουρανέω · καί μεσουρανέω δύναμις δύο · καί ἐπί ὁ ἄλλος αὐτός κίνησις καί ὁ ἄλλος ἀστήρ , ὡσαύτως ἐν ὁ κατά τόπος μεταβολή , ὁ δύναμις εἰμί θεωρέω . ἀλλά τίς δήποτε ἐπί ὁ σῶμα ἐν δύναμις τάσσω , ἐπί ὁ ἀσώματος οὐ εἶπον ἐντελέχεια κατά δοτικός πτῶσις ἀλ ἐντελέχεια κατ´ εὐθύς ; λέγω οὖν Κτι ἅλλομαι εἰμί δόναμις , καί ἄλλος ἐν δύναμις , καί ἄλλος ἐντελέχεια , καί ἄλλος ἐντελέχεια . εἰ πορθμός γάρ ὕλη μόνος εἰμί δύναμις πᾶς , καί εἰμί δύναμις , ἐνέργεια δέ οὐδείς . ὁ δέ ἶδος μόνος ἐντελέχεια · ὁ δέ ἐέ ὕλη καί εἶδος καί ἐν δύναμις , οὗτος Άστι καί ἐντελέχεια . συντρέχω γάρ πᾶς οὗτος ἄμη · καί β εἰμί καί ἐν δύναμις , οὗτος εἰμί καί ἐντελέχεια . καί γάρ πᾶς ὁ εἶδος , δύναμις ἐν ὁ ὕλη εἰμί , Ἄτις ποτέ μέν οὗτος , ποτέ δέ ἐκεῖνος γίγνομαι ενεογη . νῦν μέν γάρ ἄνθρωπος εἰμί δύναμις , ἀλλοτε γίγνομαι ἐνέργεια ἄνβρωπος · μᾶλλον δέ ἄμη ἐγώ καί ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια . ἐπεί γάρ οὐδέποτε εἰμί γυμνός εἶδος , ἑκεῖνος ὁ ἕδος , ἐνέργεια μέν χύτρειος εἰμί ὅδε , ὁ δύναμις δέ ἄλλος . ἐπεί οὖν ἑν ὅς πη δύναμις εἰμί , ἑν οὗτος καί ὁ ἐνέργεια , ὡς ἐπί ὁ ἔνυλος εἴρω σῶμα · ἐπί δέ ὁ θεῖον καί ἀσώματος οὐ εἰμί ὁ δύναμις · ἐπεί μηδέ ὕλη · καί διά οὗτος οὐδός ὁ ἐνέργεια . οὖον γάρ εἰμί ἐνέργεια ὅδε τίς , ἀλ αὑτοινέργειαί εἰμί ἤδη ὅντα κακός συνοημι φύσις , ὁ αὐλός καί ἀσώματος , σημαίνω διά ὁ δύναμις · ὁ δέ διά ὁ ἐντελέΧια . ὅτι2 δυνατός φημί καί εἷς ψυχή ἐπί ὁ ἄνθρωπος λέγω καί πλείων · πλείων μέν ὅτι διαφέρω