cogPG.PG122 534
δυνάμεων ἀσώματοι πολλῷ μᾶλλον ἡ λογικὴ , κρσίττων οὖσα πολλῷ . Ὃτι γὰρ καὶ αὐτὴ ἀσώματος , δέδεικται μὲν καὶ διὰ τῶν κοινῶν λόγων . Λέγομεν δὲ καὶ ἵδια ἐπὶ αὐτῆς οὕτως . Οὐδὲν τῶν σωμάτων αὐτὸ ἑαυτὸ γινώσκει , οὐδὲ πρὸς ἑαυτὸ ἐπιστρέφεται . Οὐ γὰρ οἶδεν ἑαυτὴν ἡ χεῖρ , ἢ ἄλλο τι τῶν σωμάτων · ἀλλ´ οὐδὲ αἱ ἄλογοι δυνάμεις , καίτοι ἀσώματοι οῦσαι , ἑαυτὰς ἴσασιν . Οὐ γὰρ οἶδεν ἑαυτὴν ἡ ὅψις ἢ ἡ ἀκοή · ἡ ἀπλῶς αἴσθησις · οὐδὲ ζητεῖ ποίας ἐστὶ φύσεως , ἀλλ´ ὁ λόγος ἐστὶν ὁ περὶ αὐτῶν ζητῶν , ἥ μέν τοι ψυχὴ ἡ λογικὴ , αὐτὴ ἑαυτὴν γινώσκει · αὐτὴ γοῦν ἐστιν ἡ ζητοῦσα , αὐτὴ ἡ ζητουμένη · αὐτὴ ἡ εὐρίσκουσα , αὐτὴ ἡ εὐρισκομένη · ἡ γινώσκουσα καὶ γινωσκομένη · ἀσώματος ἄρα ἐναργῶς ἀποδέδεικται . Ἔτι αἱ ἐν ὑποκειμένῳ τῷ σώματι δυνάμεις , συνακμάζουσί τε τῷ σώματι καὶ συναμαυροῦνται . Τοιαῦται γοῦν αἱ αἰσθήσεις , θυμὸς , ἐπιθυμία . Ἡ δὲ λογικὴ ψυχὴ τὸ ἐναντίον , μαραινομένου τοῦ σώματος αὐτὴ ἀκμάζει · οὐκ ἅρα ἐν ὑποκειμένῳ ἐστὶ τῷ σώματι · Ἕτι οὐδὲν τὸ ἐαυτοῦ σπουδάζει φθεῖραι ὑποκείμενον . πάντα γὰρ τοῦ εἶναι ἐφίεται . Ἡ δὲ λογικὴ ψυχὴ καταφρονεῖ τοῦ σώματος · τοῖς τε δι´ ἀρετὴν πόνοις αὑτὸ δαμάίουσα , καὶ τὸ σύνολον πολλάκις προιεμένη · οὐκ ἄρα ἐν ὑποκειμένῳ τῷ σώματι τὸ εἶναι ἔχει . Ἐπὶ τούτοις δεῖ δεῖξαι , ὅτι ἡ μὲν λογικὴ ψυχὴ ἐξῃρημένην ἔχει τὴν οὐσίαν παντὸς σώματος · αἱ δὲ λοιπαὶ ἐν σώματι τὸ εἶναι ἔχουσι · καὶ ἐν μὲν τῷ πνεύματι ἡ ἄλογος · ἡ δὲ φυτικὴ ἐν τούτῳ . Ὃτι κανόνα παραδίδωσιν ὁ Ἀριστοτέλης ἐν τῷ περὶ ψυχῆς , τοῖς τε ἄλλοις πᾶσι , καὶ τοῖς θνητὴν νομίζουσιν αὐτῆν συναρέσκοντα . Ἔστι δὲ ὁ κανὼν οὗτος . Δεῖ , φησὶν , ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τὰς οὐσίας κρίνειν · ἐπειδὴ καὶ ἐκάστη οὐσία σύστοιχον ἔχει τὴν ἐνέργειαν . Πῶς οὖν , φησίν , οὐσία , μηδεμίαν ἐχουσα ἐνέργειαν χωριστὴν σώματος , ἐξ ἀνάγκης οὐδὲ τὴν οὐσίαν ἔξει χωριστὴν σώματος ; Εἰ γὰρ χωριστὴν ἔχουσα τὴν οὐσίαν , μηδεμίαν ἐνέργειαν ἔχοι χωρὶς σώματος · ἐπειδὰν χωρισοῃ σώματος , οὐχ ἔξει περὶ ὃ ἐνεργήσει · ὥστε μάτην ἓσται . Οὐκ ἄρα δυνατὸν τὴν χωριστὴν οὐσίαν μηδεμίαν ἔχειν ἐνέργειαν χωρίς σώματος . Πάλιν ἔτερος κανὼν οὗτος , Πᾶσα οὐσία ἔχουσα ἐνέργειαν χωριστὴν σώματος , ἐξ ἀνάγκης καὶ αὐτὴ χωριστὴ ἔσται σώματος . Εἶ δὲ μὴ εἴη χωριστὴ , σλιλβάσεται τὸ αἰτιατόν τοῦ αἰτίου κρεῖττον εἶναι , καὶ τοῦ κρείττονος τὸ καταδεέστορον κρεῖττον · ὅπερ ἀτοπον . Αἰεὶ γὰρ δεῖ τὸ αἴτιον κρεῖττον εἶναι τοῦ αἰτιατοῦ , καὶ τὸ τῇ φύσει πρότερον · ἀδύνατον ἄρα ἐνέργειαν χωριστὴν σώματος , μὴ ἀπ´ οὐσίας προὲρχεσθαι , καὶ αὐτῆς χωριστῆς . Τῶν τοίνυν εἰρημένων κανόνων , χρησιμεύσει ὑμῖν ὁ μὲν ὕστερος εἰς τὸν περὶ τῆς λογικῆς ψυχῆς λόγον · ὁ δὲ πρότερος εἶς τὸν περὶ τῶν λοιπῶν . Ὁ μὲν οὖν περὶ τῆς λογικῆς ψυχῆς ἐστι τοιοῦτος . Εἰ μηδεμία ἀχώριστος σώματος οὐσία , ἔχει χωριστὴν τὴν ἐνέργειαν , δείξομεν δὲ ἐπὶ
Lemmas: δύναμις ἀσώματος πολύς μᾶλλον ὁ λογικός , κρσίττων εἰμί πολύς . ὅτι γάρ καί αὐτός ἀσώματος , δείκνυμι μέν καί διά ὁ κοινός λόγος . λέγω δέ καί ἴδιος ἐπί αὐτός οὕτως . οὐδείς ὁ σῶμα αὐτός ἑαυτοῦ γιγνώσκω , οὐδέ πρός ἑαυτοῦ ἐπιστρέφω . οὖον γάρ οἶδα ἑαυτοῦ ὁ χείρ , ἢ ἄλλος τίς ὁ σῶμα · ἀλ οὐδέ ὁ ἄλογος δύναμις , καίτοι ἀσώματος εἰμί , ἑαυτοῦ οἶδα . οὖον γάρ οἶδα ἑαυτοῦ ὁ ὄψις ἢ ὁ ἀκοή · ὁ ἀπλόος αἴσθησις · οὐδέ ζητέω Ποίας εἰμί φύσις , ἀλ ὁ λόγος εἰμί ὁ περί αὐτός ζητέω , ὅς μέν ὅς ψυχή ὁ λογικός , αὐτός ἑαυτοῦ γιγνώσκω · αὐτός γοῦν εἰμί ὁ ζητέω , αὐτός ὁ ζητέω · αὐτός ὁ εὑρίσκω , αὐτός ὁ εὑρίσκω · ὁ γιγνώσκω καί γιγνώσκω · ἀσώματος ἄρα ἐναργής ἀποδείκνυμι . ἔτι ὁ ἐν ὑπόκειμαι ὁ σῶμα δύναμις , συνακμάζω τε ὁ σῶμα καί συναμαυρόω . τοιοῦτος γοῦν ὁ αἴσθησις , θυμός , ἐπιθυμία . ὁ δέ λογικός ψυχή ὁ ἐναντίος , μαραίνω ὁ σῶμα αὐτός ἀκμάζω · οὐ ἄρα ἐν ὑπόκειμαι εἰμί ὁ σῶμα · ἔτι οὐδείς ὁ ἑαυτοῦ σπουδάζω φθείρω ὑπόκειμαι . πᾶς γάρ ὁ εἰμί ἐφίημι . ὁ δέ λογικός ψυχή καταφρονέω ὁ σῶμα · ὁ τε δις ἀρετή πόνος ἑαυτοῦ δαμάζω , καί ὁ σύνολον πολλάκις προΐημι · οὐ ἄρα ἐν ὑπόκειμαι ὁ σῶμα ὁ εἰμί ἔχω . ἐπί οὗτος δεῖ δείκνυμι , ὅτι ὁ μέν λογικός ψυχή ἐκλέγω ἔχω ὁ οὐσία πᾶς σῶμα · ὁ δέ λοιπός ἐν σῶμα ὁ εἰμί ἔχω · καί ἐν μέν ὁ πνεῦμα ὁ ἄλογος · ὁ δέ φυτικός ἐν οὗτος . ὅτι κανών παραδίδωμι ὁ Ἀριστοτέλης ἐν ὁ περί Ψυχή , ὁ τε ἄλλος πᾶς , καί ὁ θνητός νομίζω αὐτός συναρέσκω . εἰμί δέ ὁ κανών οὗτος . Δεύς , φημί , ἐκ ὁ ἐνέργεια ὁ οὐσία κρίνω · ἐπεί καί ἐκάδιος οὐσία σύστοιχος ἔχω ὁ ἐνέργεια . Πῶς οὖν , φημί , οὐσία , μηδείς ἔχω ἐνέργεια χωριστός σῶμα , ἐκ ἀνάγκη οὐδέ ὁ οὐσία ἔξειμι χωριστός σῶμα ; εἰμί γάρ χωριστός ἔχω ὁ οὐσία , μηδείς ἐνέργεια ἔχω Χωρὶς σῶμα · ἐπειδάν χωρίζω σῶμα , οὐ ἔξειμι περί ὅς ἐνεργέω · ὥστε μάτην ἕννυμι . οὐ ἄρα δυνατός ὁ χωριστός οὐσία μηδείς ἔχω ἐνέργεια χωρίς σῶμα . πάλιν ἕτερος κανών οὗτος , πᾶσα οὐσία ἔχω ἐνέργεια χωριστός σῶμα , ἐκ ἀνάγκη καί αὐτός χωριστός εἰμί σῶμα . εἰμί δέ μή εἰμί χωριστός , σλιλβάσεται ὁ αἰτιατός ὁ αἴτιος ἀγαθός εἰμί , καί ὁ ἀγαθός ὁ καταδεής ἀγαθός · ὅσπερ ἄτοπος . ἀεί γάρ δεῖ ὁ αἴτιος ἀγαθός εἰμί ὁ αἰτιατός , καί ὁ ὁ φύσις πρότερος · ἀδύνατος ἄρα ἐνέργεια χωριστός σῶμα , μή ἀπ´ οὐσία προέρχομαι , καί αὐτός χωριστός . ὁ τοίνυν εἴρω κανών , χρησιμεύω σύ ὁ μέν ὕστερος εἰς ὁ περί ὁ λογικός Ψυχή λόγος · ὁ δέ πρότερος εἰμί ὁ περί ὁ λοιπός . ὁ μέν οὖν περί ὁ λογικός Ψυχή εἰμί τοιοῦτος . εἰμί μηδείς ἀχώριστος σῶμα οὐσία , ἔχω χωριστός ὁ ἐνέργεια , δείκνυμι δέ ἐπί