cogPG.PG122 554
« νοῆς ἀλὲιος λένεται , ὡς καὶ ἀδιος καὶ ἀράνατος . Ἔτι φησὶ διαφέρειν φαντασίαν αἰσθήσεως καὶ διανοίας , καθὸ ἡ μὲν μέση τούτων ἐστὶ , τὰ δὲ παρ´ ἑκάτερα · ἄρχεται μὲν γὰρ ἡ φαντασία ἀπὸ τῆς αἴ σθήσεως · ἀρχὰς γὰρ ἡ αἴσθησις δίδωσι τῇ φαντασίᾳ · ἐκείνη δὲ τῇ διανοίᾳ ἀρχὰς δίδωσιν . Ἄνευ γὰρ φαντασίας οὐ δύναται ἡ διάνοια ἐνεργῆσαι . Καὶ ταύτῃ δικφέρει φαντασία αἰσθήσεως καὶ διανοίας . Πρὸς τούτοις λέγει δόξης καὶ φαντασίας διαφοράς · ὅτι φαντασθῆναι μὲν ὅτε καὶ θέλομεν δυνάμερα . Καὶ γὰρ τρίπηχυν καὶ εἶκοσάπηχυν ἄνθρωπον φανταζόμεθα καὶ δυνάμεθα ἀναπλάσασθαι καὶ τραγέλαφον καὶ ἱππόν ταῦρον , δοξάσαι δὲ ἂ θέλομεν , οὐ πάντως δυνάμεθα . Τὸ γὰρ δἰς δύο εἰπεῖν μὲν δέκα δυνάμεα , δοξάσαι δὲ οὐ δυνάμεθα , ὥστε ἡ μὲν φαντασία ἐφ´ ἡμῖν , ἡ δὲ δόξα οὐκ ἐφ´ ἡμῖν · Εἰ δὲ δεῖ ἀληθῆ εἰπεῖν , οὐδὲ φαντασία ἐφ´ ἡμῖν ἔστιν · ἡ γὰρ ἐν τῷ καθεύδειν γινομένη , οὐκ ἐφ ἡμῖν . Οὐ γὰρ ἂ θέλομεν ἐν τοῖς ὕπνοις φανταζόμεθα · καὶ τί λέγω ἐν τῷ καθεύδειν ; ἀλλὰ οτε πᾶσα ἐν τῷ ἐγρηγορέναι . Ὃτε γὰρ τὰ ὄντα ὡς ἄντα φανταζόμεθα , οὐ δυνάμεθα , εἰ μὴ ὡς ἔχουσι , φαντάζεσθαι αὐτά . Οἷον τὸ Σωκράτην εἴ προθῶμαι φαντάζεσθαι , οὐ δυνάμεθα αὐτὸν φαντασθῆναι ἀστεῖον καὶ λευκὸν καὶ κομῶντα , ἀλλὰ πάντως σαλακρὸν καὶ μέλανα καὶ προγάστορα , ὥστε ἡ ἀκριβὴς διαφορὰ αὕτη ἐστίν . Ὄτι πως φησί , λέγων Ἀριστοτέλης , πᾶν τὸ κινούμενον ἐν τόπῳ μὲν εἶναι , αὐτὸς τὴν ἀπλανῆ , κινουμένην μὴν ὁμολογεῖ , ἔν τόπῳ δὲ μὴ εἶναι · ἢ ὅτι κΑν μὴ ὄλη ὡς ὅλη , ἀλλ´ ὅτι τὰ μέρη αὐτῆς ἐν τόπῳ · οὐχ ὅτι πέφυκε μὴ περιέχεσοαί · ἀλλ´ ὅτι μὴ ἐπέκεινα αὐτῆς σῶμά ἔστιν · ἵνα καὶ τὸ πᾶν αὐτῇ περικοιλαίνηται ἐν αὐτῷ . Ἐπὶ δὲ ψυχῆς οὐδὲν τοιοῦτόν ἐστιν , ἀλλ´ ἡ φύσις αὐτῆς ἑστι τὸ μὴ τόπῳ περιγράφεσθαι . Ὀτι ἡ ψυχὴ καθ´ ἐαυτὴν ἀκίνητός ἐστι · κατὰ συμβεβηκὸς δὲ ἑαυτὴν κινεῖν λέγοιτ´ ἄν · καὶ τότε μόνην τὴν κατὰ τύπον κίνησιν . Ἐπειδὴ γὰρ κινεῖ μὲν αὕτη τὸ σῶμο · ἔστι δὲ ἐν αὐτῷ κινουμενα · κινουμένου δὲ τοῦ σώματος συγκινηθήσεται αὐτῷ · ὥστε κατὰ συμβεβηκὸς ἐαυτὴν κινεῖ · τῷ τὸ σῶμα , ἐν ᾗ ἐστι · καθ´ ἑαυτὴν δέ , καὶ κατ´ οὐσίαν οὗτε κινεῖται , οὕτε ἐν τόπῳ ἐστί . Τὴν οὖν κατὰ τόπον κίνησιν λέγοιτ´ ν μόνον κινεῖν ἑαυτὴν ἡ ψυχὴ κατὰ συμβε . βηκὸς , ἄλλην δὲ οὐδεμίαν . Οὕτε γὰρ ἀλλοιοῦται τοῦ σώματος ἀλλοιολμένου , οὖτε αὔξεται ἢ μειοῦτα Ὅτι πολλάκις ὁ Αριστοτέλης ψυχῆν καλεῖ . ἄμα καὶ τὴν ἄλογον καὶ τὴν φυτικὴν , συλλαμβάνων τῆ λογικῇ . Πολλάκις δὲ μόνον τὴν λογικήν · ἔσο´ ὅτε δὲ καὶ αὐτὸν τὸν νοῦν ψυχὴν ὀνομάζει , ἐπονομάζει δὲ
Lemmas: « νοέω Ἠλεῖος λένω , ὡς καί α̅δ̅ι̅ο̅ς̅ καί ἀράνατος . ἔτι φημί διαφέρω φαντασία αἴσθησις καί διάνοια , καθό ὁ μέν μέσος οὗτος εἰμί , ὁ δέ παρ´ ἑκάτερος · ἄρχω μέν γάρ ὁ φαντασία ἀπό ὁ ἀεί σθήσεως · ἀρχή γάρ ὁ αἴσθησις δίδωμι ὁ φαντασία · ἐκεῖνος δέ ὁ διάνοια ἀρχή δίδωμι . ἄνευ γάρ φαντασία οὖον δύναμαι ὁ διάνοια ἐνεργέω . καί οὗτος δικφέρει φαντασία αἴσθησις καί διάνοια . πρός οὗτος λέγω δόξα καί φαντασία διαφορά · ὅτι φαντάζω μέν ὅτε καί ἐθέλω δυναμερόν . καί γάρ τρίπηχυς καί εἰκοσάπηχυς ἄνθρωπος φαντάζω καί δύναμαι ἀναπλάσσω καί τραγέλαφος καί ἵππος ταῦρος , δοξάζω δέ ὅς ἐθέλω , οὖον πάντως δύναμαι . ὁ γάρ δίς δύο εἶπον μέν δέκα δύναμαι , δοξάζω δέ οὖον δύναμαι , ὥστε ὁ μέν φαντασία ἐφίημι ἐγώ , ὁ δέ δόξα οὐ ἐφίημι ἐγώ · εἰμί δέ δεῖ ἀληθής εἶπον , οὐδέ φαντασία ἐφίημι ἐγώ εἰμί · ὁ γάρ ἐν ὁ καθεύδω γίγνομαι , οὐ ἐπί ἐγώ . οὖον γάρ ὅς ἐθέλω ἐν ὁ ὕπνος φαντάζω · καί τίς λέγω ἐν ὁ καθεύδω ; ἀλλά ὅτε πᾶς ἐν ὁ ἐγείρω . ὅτε γάρ ὁ εἰμί ὡς ἄντα φαντάζω , οὖον δύναμαι , εἰμί μή ὡς ἔχω , φαντάζω αὐτός . οἷος ὁ Σωκράτης εἰμί προτίθημι φαντάζω , οὖον δύναμαι αὐτός φαντάζω ἀστεῖος καί λευκός καί κομάω , ἀλλά πάντως σαλακρὸν καί μέλας καί προγάστωρ , ὥστε ὁ ἀκριβής διαφορά οὗτος εἰμί . ὅστις πως φημί , λέγω Ἀριστοτέλης , πᾶς ὁ κινέω ἐν τόπος μέν εἰμί , αὐτός ὁ ἀπλανῆ , κινέω μήv ὁμολογέω , ἐν τόπος δέ μή εἰμί · ἢ ὅτι καν μή ὅλος ὡς ὅλος , ἀλ ὅτι ὁ μέρος αὐτός ἐν τόπος · οὐ ὅτι φύω μή περιέχω · ἀλ ὅτι μή ἐπέκεινα αὐτός σῶμα εἰμί · ἵνα καί ὁ πᾶς αὐτός περικοιλαίνω ἐν αὐτός . ἐπί δέ Ψυχή οὐδείς τοιοῦτος εἰμί , ἀλ ὁ φύσις αὐτός εἰμί ὁ μή τόπος περιγράφω . ὅτι ὁ ψυχή καθ´ ἑαυτοῦ ἀκίνητος εἰμί · κατά συμβαίνω δέ ἑαυτοῦ κινέω λέγω ἄν · καί τότε μόνος ὁ κατά τύπος κίνησις . ἐπεί γάρ κινέω μέν οὗτος ὁ Σωμός · εἰμί δέ ἐν αὐτός κινώ · κινέω δέ ὁ σῶμα συγκινέω αὐτός · ὥστε κατά συμβαίνω ἑαυτοῦ κινέω · ὁ ὁ σῶμα , ἐν ὅς εἰμί · καθ´ ἑαυτοῦ δέ , καί κατ´ οὐσία ὅστε κινέω , ἵημι ἐν τόπος εἰμί . ὁ οὖν κατά τόπος κίνησις λέγω Ν μόνος κινέω ἑαυτοῦ ὁ ψυχή κατά συμβαίνω . βήξ , ἄλλος δέ οὐδείς . ἵημι γάρ ἀλλοιόω ὁ σῶμα ἀλλοιόω , οὔτε αὐξάνω ἢ μειόω ὅτι2 πολλάκις ὁ Αριστοτέλης Ψυχή καλέω . ἄμη καί ὁ ἄλογος καί ὁ φυτικός , συλλαμβάνω τῆ λογικός . πολλάκις δέ μόνος ὁ λογικός · εἰμί ὅτε δέ καί αὐτός ὁ νόος ψυχή ὀνομάζω , ἐπονομάζω δέ