cogPG.PG122 564
οὐ μόνον τὰ ἄυλα οἶδεν , ἀλλὰ καὶ τὰ ἔνωλα Ὡ γὰρ εἰδὼς τὰ κρείττονα , πολλῷ πλέον καὶ τὰ χείρονα οἶδε τὰ ἄυλα . Σκοπήσει πάντως καὶ τὰ γείροσνα τῶν αὐλῶν · ἅ ἐστι τὰ ἔνυλα . Εἰ γὰρ ὁ νοῦς ὁ ἐστιν ή λογικὴ γνῶσις . μόνον οἶδε τὰ ἄυλα , μὴ γινώσκει δὲ καὶ τὰ ἔνυλα , ἔσται ὁ νοῦς κατά τι ἄνους · τὰ γὰρ ἔνυλα μὴ νοῶν , ἄνους ἔσται κατ´ αὐτά · ἀλλὰ μὲν τοπον τὸν νοῦν κατά τι ἄνουν εἶναι . Οὐκ ἄρα τὰ ἄυλα μόνον οἷδεν , ἀλλὰ καὶ τὰ ἔνυλα . Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Ἀριστοτέλης . Ὅτι δὲ καὶ τὰ ἔνυλα οἷδεν ὁ νοῦς ἐντεῦθεν ἔστι συνιδεῖν . Εἶ γὰρ μὴ ἠπίστατο τὰ ἔν . υλα , πῶς ἐπιδιωρθοῦται τὴν αἴσθησιν , ὁρῶσαν τὴν κώπην ἐν ὕδατι κεκλασμένην , καὶ τὸν ἥλιον ποδιαῖον · ἀλλως τε δὲ ἔχομεν κανόνα , ὅτι τὸ ἐπιστάμενον διαφορὰν πραγμάτων , πολλῷ μᾶλλον αὐτὰ τάδε · τὴν διαφορὰν τῶν αὐλῶν πρὸς τὰ ἔνυλα , οἷδεν ἅρα καὶ τὰ ἔνυλα Ἀλλ´ ἐρεῖς ἴσως ὅτι ἄτοπον ἐστι τὸ νοῦν τὰ ἔξω εἰδέναι · ταῦτα γὰρ αἰσθήσεώς ἐστι τὸ τὰ ἔνυλα καὶ τὰ κατὰ μέρος γινώσκειν · ὁ μὲν γὰρ νοῦς τὸ καθόλου οἶδε μύνον · τῆς δὲ αἰσθήσεως ἐστι τὸ εἰδέναι μερικὰ , ἀ τινά ἐστιν ἔνυλα . Ἔστι δὲ εἰπεῖν πρὸς τοῦτο . ὅτὶ ὁ νοῦς τῳ μὲν ὑποκειμένῳ εἶς ἐστι , τῷ δὲ λόγῳ διάφορος . Ὁ γὰρ νοῦς ἥ καφ´ ἑαυτὸν μόνον ἐνεργεῖ καὶ τότε τὸ καθόλου μόνον οἶδεν · ἢ μετὰ αἰσθήσεως ἐνεργεῖ , ὀργάνῳ αὐτῆς κεχρημένος · καὶ τότε τὰ ἔνυλα καὶ μερικὰ οἶδεν . Ὡσπερ γὰρ ἡ αὐτῆς εὐθεῖα , τῷ μὲν ὑποκειμένῳ ἡ αὐτή ἐστι , τῷ δὲ λόγῳ ιάφορος . Ἐ γὰρ νῦν εὐθεῖα οὖσα δύναται κλασθῆναι καὶ ἐπικαμπὴς γενέσθαι · οὕτω καὶ ὁ νοῦς Α αύτός ἐστι τῶ ὑποκειμένῳ · ἄλλοτε εὐθεῖα ἀναλογεῖ , ὁ καὶ καθ´ ἕαυτὸν ἐνεργεῖ καὶ τὰ ἄυλα οἶδεν , ἄλλοτε δὲ κεκλασμένη εὐθεῖα , ἐπικαμπόμενος πρὸς τὴν αἴσθησιν , καὶ ὀργάνῳ αὐτῇ κεχρημένος , Κτε καὶ τὰ ἔνυλα οἶδε . Τουτε μὲν οὖν ἐστι τὸ πρῶτον ἀποοον καὶ ἡ λύσις αὐτοῦ . Δεύτερον ἄπορον , ὃν καὶ λῆμμα προλαμβάνεται , τοιοῦτον , ὅτι τὸ ἀπὸ τοῦ δυνάυει εἶς τὸ ἐνεργείᾳ γενόμενον , πάντως ἀλλοιοῦται , ἡ δὲ ἀλλοίωσις πάθος ἐστί . Τοῦτου προληφθέντος ποόειαι λοιπὸν τὸ ἄπορον . Εἰ γινώσκει ὁ νοῦς τὰ ἔνυλα , δῆλον ὅτι πάσχει ὑπ´ αὐτῶν , ἀπὸ τῆς δυνάμει γνώσεως εἴς τὴν ἐνεργείᾳ γνῶσιν . Τὸ δὲ ἀπὸ τοῦ ἄανάμει ἀγόμενον εἰς τὸ ἐνεργείᾳ ἀλλοιοῦται . Τὸ δὲ ἀλλριούμενον , πάσχει . Ὀ νοῦς ἄρα πάσχει ἀπὸ τῶν ἐνόλων · καὶ ἐπειδῆ οὐδὲν ἐκ τοῦ ἀνομούλου πάσχει , δλον ἄρα ὅτι ὁμόύλός ἐστιν ὁ νοῦς τοῖς ἐνύλοις . Καὶ ἔστι καὶ αὐτὸς ἔνυλος καὶ ἄφθαρτος . Αὕτη ἡ ἀπορία , ἄ ἐπιλυσόμενοί φαμεν , ὅτι κακῶς εἴληπται ὅτι ποῶ ποιοῦν καὶ πάσχει · οὖτος ὁ λόγος ψευδής ἐστι . Τότε γὰρ τὸ ποιοῦν ἀντιπάσχει , ὅτε ὁμόυλον ἔσται τῷ πάσγοντι . Ἐπειδὴ οὖν ὁ νοῦς οὐκ ἔστιν ὁμόυλος τοῖς ἐνόλοις , οὐκ ἀνάγκη πάσχειν αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἐνύλων ὄτε γινώσκει αὐτά , Ιοιεῖ γὰρ καὶ ὁ δημιουργὸς , εὐεργετῶν ἡμᾶς · καὶ ὅμως οὐκ ἀντπάσχει ὑφ´ ἡμῶν · ὡστε ἐκεῖνα μόνα τῶν ποιούντων ἀντιπάσγει , ὅσα ὁμόύλά ἐστι τοῖς πάσχουσιν . Ὃτι Τδιόν ἐστι τῷ
Lemmas: οὖον μόνος ὁ ἄυλος οἶδα , ἀλλά καί ὁ ἔνωλα εἰμί γάρ εἰδοί ὁ ἀγαθός , πολύς πλέω καί ὁ χείρων οἶδα ὁ ἄυλος . σκοπέω πάντως καί ὁ γείροσνα ὁ αὐλή · ὅς εἰμί ὁ ἔνυλος . εἰμί γάρ ὁ νόος ὁ εἰμί ή λογικός γνῶσις . μόνος οἶδα ὁ ἄυλος , μή γιγνώσκω δέ καί ὁ ἔνυλος , εἰμί ὁ νόος κατά τίς ἄνοος · ὁ γάρ ἔνυλος μή νοέω , ἄνοος εἰμί κατ´ αὐτός · ἀλλά μέν τόπος ὁ νόος κατά τίς ἄνοος εἰμί . οὐ ἄρα ὁ ἄυλος μόνος οἶδα , ἀλλά καί ὁ ἔνυλος . καί οὗτος μέν ὁ Ἀριστοτέλης . ὅτι2 δέ καί ὁ ἔνυλος οἶδα ὁ νόος ἐντεῦθεν εἰμί συνοράω . εἰμί γάρ μή ἐπίσταμαι ὁ ἐν . ὕλη , πῶς ἐπιδιορθόω ὁ αἴσθησις , ὁράω ὁ κώπη ἐν ὕδωρ κλάω , καί ὁ ἥλιος ποδιαῖος · ἀλλως τε δέ ἔχω κανών , ὅτι ὁ ἐφίστημι διαφορά πρᾶγμα , πολύς μᾶλλον αὐτός ὅδε · ὁ διαφορά ὁ αὐλή πρός ὁ ἔνυλος , οἶδα ἄρα καί ὁ ἔνυλος Ἀλ εἴρω ἴσως ὅτι ἄτοπος εἰμί ὁ νόος ὁ ἔξω οἶδα · οὗτος γάρ αἴσθησις εἰμί ὁ ὁ ἔνυλος καί ὁ κατά μέρος γιγνώσκω · ὁ μέν γάρ νόος ὁ καθόλου οἶδα μύνον · ὁ δέ αἴσθησις εἰμί ὁ οἶδα μερικός , ὅς τις εἰμί ἔνυλος . εἰμί δέ εἶπον πρός οὗτος . ὅστις ὁ νόος ὁ μέν ὑπόκειμαι εἰμί εἰμί , ὁ δέ λόγος διάφορος . ὁ γάρ νόος ὅς καʹ ἑαυτοῦ μόνος ἐνεργέω καί τότε ὁ καθόλου μόνος οἶδα · ἢ μετά αἴσθησις ἐνεργέω , ὄργανον αὐτός χράομαι · καί τότε ὁ ἔνυλος καί μερικός οἶδα . ὡς γάρ ὁ αὐτός εὐθύς , ὁ μέν ὑπόκειμαι ὁ αὐτός εἰμί , ὁ δέ λόγος ιάφορος . εἰ γάρ νῦν εὐθύς εἰμί δύναμαι κλάω καί ἐπικαμπής γίγνομαι · οὗτος καί ὁ νόος Α αὐτός εἰμί ὁ ὑπόκειμαι · ἄλλοτε εὐθύς ἀναλογέω , ὁ καί καθ´ ἑαυτοῦ ἐνεργέω καί ὁ ἄυλος οἶδα , ἄλλοτε δέ κλάω εὐθύς , ἐπικάμπτω πρός ὁ αἴσθησις , καί ὄργανον αὐτός χράομαι , κτῶ καί ὁ ἔνυλος οἶδα . τουτῶ μέν οὖν εἰμί ὁ πρῶτος ἀποοον καί ὁ λύσις αὐτός . Δεύτερος ἄπορος , ὅς καί λῆμμα προλαμβάνω , τοιοῦτος , ὅτι ὁ ἀπό ὁ δυναυω εἰμί ὁ ἐνέργεια γίγνομαι , πάντως ἀλλοιόω , ὁ δέ ἀλλοίωσις πάθος εἰμί . οὗτος προλαμβάνω ποιέω λοιπός ὁ ἄπορος . εἰμί γιγνώσκω ὁ νόος ὁ ἔνυλος , δῆλος ὅτι πάσχω ὑπό αὐτός , ἀπό ὁ δύναμις γνῶσις εἰς ὁ ἐνέργεια γνῶσις . ὁ δέ ἀπό ὁ ἄανάμει ἄγω εἰς ὁ ἐνέργεια ἀλλοιόω . ὁ δέ αλλριουμενω , πάσχω . ὁ νόος ἄρα πάσχω ἀπό ὁ ἔνολος · καί ἐπειδή οὐδείς ἐκ ὁ ανομουλας πάσχω , δλον ἄρα ὅτι ὁμόύλός εἰμί ὁ νόος ὁ ἔνυλος . καί εἰμί καί αὐτός ἔνυλος καί ἄφθαρτος . Ἄτη ὁ ἀπορία , ὅς ἐπιλύω φημί , ὅτι κακῶς λαμβάνω ὅτι ποιέω ποιέω καί πάσχω · οὗτος ὁ λόγος ψευδής εἰμί . τότε γάρ ὁ ποιέω ἀντιπάσχω , ὅτε ομοιαλλω εἰμί ὁ πάσσω . ἐπεί οὖν ὁ νόος οὐ εἰμί ὁμόυλος ὁ ἔνολος , οὐ ἀνάγκη πάσχω αὐτός ὑπό ὁ ἔνυλος ὅτε γιγνώσκω αὐτός , Ιοιεῖ γάρ καί ὁ δημιουργός , εὐεργέτης ἐγώ · καί ὅμως οὐ ἀντιπάσχω ὑφ´ ἐγώ · ὡστε ἐκεῖνος μόνος ὁ ποιέω ἀντιπάσγει , ὅσος ομουλη εἰμί ὁ πάσχω . ὅτι Τδιόν εἰμί ὁ