cogPG.PG122 413
ὁμαλὴ δι´ ὄλου αὐτῆς τοῦ σώματός ἐστιν , ἀλλ´ ἔστι τινὰ παρ´ αὐτῇ μέρη φωτὸς ἄδεκτα καὶ μέλανα , τὸ διὰ μέσου αὐτῆς · καὶ ὧσπερ τὰ ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ ἀρχὴν , καὶ αὔξησιν , καὶ ἀκμὴν , καὶ παρακμὴν , οὕτω καὶ ταύτης τελεῖται ὁ φωτισμός . Καὶ οὐ μόνον ἐν τούτοις ἐνδεῖται τῶν λοιπῶν οὐρανίων σωμάτων , ἀλλὰ καὶ ἐμπίπτει ἐνίοτε τῷ σκιάσματι τῆς γῆς · ἐκλείπει δέ οὐ πρὸς τὴν ἡμετέραν ὄψιν , καθάπερ ὁ ἥλιος , ἀλλ´ αὐτὴ κατὰ τὸ οἰκεῖον φῶς , ὅτι παρὰ τοῦ ἡλίου δέχεται τὸ φῶς , δῆλον καὶ τοῖς δπωσονν τετηρηκόσιν · ἀεὶ γὰρ τὸ πεφωτισμένον μέρος πρὸς τὸν ἥλιον ἔχει , ἔνθα καὶ ὑπάρχει . Κάτωδεν κὸς οὖσα τοῦ ἡλίου . ὅτε συνοδεύσῃ αὐτῷ , τὰ μὲν πρὸς ἡμᾶς αὐτῆς μέρη ἀφώτιστά ἐστι , τά δὲ πρὸς τὸν ἥλιον πεφωτισμένα · ὅτε δὲ ἀποστῇ τοῦ ἡλίου ἐλάχιστον , ἀρχεται μόριόν τι τοῦ πρὸς ἡμᾶς μέρους αὐτῆς καταυγάζεσθαι , καὶ γίνεται μηνοειδής · εἶτα ἐπὶ πλέον ἀποστᾶσα , πλέον φωτίζεται , καὶ γίνεται διχότομος , καὶ πάλιν ἀμφίκυρτος , καὶ διαμετροῦσα πανσιληνος · εἶτα παρελθοῦσα τῆν διάμετρον , ὁρᾶται αθις ἀμφίκυρτος , καὶ πάλιν διχότομος , καὶ μετὰ ταῦτα μηνοειδὴς , καὶ τέλος συνοδεύουσα τῷ ἡλίῳ , ἀφανὴς ἡμῖν γίνεται . Ἐπηπόρουν δὲ οἱ ἀρχαῖοι , πῶς δέχεται καὶ ἐκπέμπει ἐνταῦθα τὸ φῶς . Καὶ οἱ μὲν ἔφασαν , κατὰ ἀντανάκλασιν γίνεσθαι ταύτης φῶς , ὥσπερ καὶ ἐπί τε τῶν κατόπτρων καὶ τῶν λείων γίννται σωμάτων · οἶ δὲ καθ´ ὑποδοχὴν καὶ ἕνωσιν ἔδοξαν αὐτῆν φωτίζεσθαι , καὶ τὸ μὲν κατ´ ἀντανάκλασιν ἀπ´ αὐτῆς γινομένην φωτίζειν αὐτήν · πιθανὸν μὲν τοῖς πλείστοις , οὐκ ἀληθὲς δέ . Ἐτηρήθησαν αἱ ἀντωνακλάσεις ἀπό τε τῶν μεγίστων καὶ ἐλαχίστων σωμάτων μὴ πλεῖον δύο Σιιοῦσαι σταδίων Ἀλλὰ καὶ ἄλλως . πᾶσαι αἱ ἀντάνακλάσεις ἀεὶ , ὡς ἐν οἷς ὅπτικοῖς δείκνυται κατ´ ἵσας γωνίας ἀνακλῶνται , καὶ εἰ τοιοῦτον ἣν ἐπὶ τῆς σελήνης , ἔδει , ὅτε κατὰ διάμετρόν ἐστι τοῦ ἡλίου ἐν πανσελήνῳ , μὴ κάτω ἐπὶ τὴν γῆν ἀνακλᾶσθαι τὰς ἀκτίνας , ἀλλὰ πρὸς τὸν ἥλιον . Καὶ ἕτεραι πολλαὶ δείξεις ἀνατρέπουσι ταύτην τὴν δόξαν . Λεί . πεται τοίνυν , καβ´ ὑποδοχὴν καὶ ἔνωσιν πρὸς τὸ ἡλιακὸν φῶς αὐτὴν ἐπιλαμπομένην , ἐπιλάμπειν καὶ τοῖς τῆδε . Ἀπορήσειε δ´ ἅν τις , εἰ κέκραται αὐτῇ τὸ ἡλιακὸν φῶς , ὅλην ἔδει αὐτὴν φωτίζεσθαι , καὶ πλησιφαῆ διηνκῶς εἶναι . Καὶ λέγομεν προς τοῦτο , ὅτι πολὺ τὸ βάθος ἱχει καὶ μεγίστην τὴν διάμετρον · καὶ διὰ τοῦτο οὐ μέχρι πάσης αἱ τοῦ ἡλίου ἀκτῖνες διικνοῦνται , ἀλλ´ ἐπὶ πλεῖστον διιοῦσαι , παύονται . τι δὲ σφαιροειδής ἐστι τὸ σχῆμα , δῆλον ἐκ τῶν ταότης φωτισμῶν . Βʹ γὰρ ἧν δισκοειδὴς , ἄμα τῷ προσπεσεῖν αὐτῇ τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας ἐφωτίζετο , κηδενὸς ἐπιπροσθοῦντος κυρτώματος · νῦν δέ , σφαιροειδὴς οὖσα , κατὰ μέρος φωτίζεται ταῖς ἀκτισι , διὰ τὸ ἐπιπροσθεῖν τὰ λοιπὰ μέρη τῇ κυρτότητι τοῦ τοιούτου σχήματος . Τὸ δὲ τῆς σελήνης μέγεθος ἔλαττόν ἐστι τῆς γῆς καὶ ὑπὸ τριάκοντα ἐνναπλάσιον , κατὰ δέ τινας ὕπὸ εἵκοσι ἐνναπλάσιον . κθʹ . Περὶ ἐκλείψεως σελήνης .
Lemmas: ὁμαλός δις ὄλλυμι αὐτός ὁ σῶμα εἰμί , ἀλ εἰμί τις παρ´ αὐτός μέρος φάος ἄδεκτος καί μέλας , ὁ διά μέσος αὐτός · καί ὡς ὁ ἐν γένεσις καί φθορά ἀρχή , καί αὔξησις , καί ἀκμή , καί παρακμή , οὗτος καί οὗτος τελέω ὁ φωτισμός . καί οὖον μόνος ἐν οὗτος ἐνδέω ὁ λοιπός οὐράνιος σῶμα , ἀλλά καί ἐμπίπτω ἐνίοτε ὁ σκίασμα ὁ γῆ · ἐκλείπω δέ οὖον πρός ὁ ἡμέτερος ὄψις , καθάπερ ὁ ἥλιος , ἀλ αὐτός κατά ὁ οἰκέω φάος , ὅτι παρά ὁ ἥλιος δέχομαι ὁ φάος , δῆλος καί ὁ δπωσονν τηρέω · ἀεί γάρ ὁ πεφωτισμένος μέρος πρός ὁ ἥλιος ἔχω , ἔνθα καί ὑπάρχω . Κάτωδεν γυνή εἰμί ὁ ἥλιος . ὅτε συνοδεύω αὐτός , ὁ μέν πρός ἐγώ αὐτός μέρος αφώτιστα εἰμί , ὁ δέ πρός ὁ ἥλιος φωτίζω · ὅτε δέ ἀφίστημι ὁ ἥλιος μικρός , ἀρχω μόριον τίς ὁ πρός ἐγώ μέρος αὐτός καταυγάζω , καί γίγνομαι μηνοειδής · εἶτα ἐπί πλέω ἀφίστημι , πλέω φωτίζω , καί γίγνομαι διχότομος , καί πάλιν ἀμφίκυρτος , καί διαμετρέω πανσιληνος · εἶτα παρέρχομαι ὁ διάμετρος , ὁράω Ἄθις ἀμφίκυρτος , καί πάλιν διχότομος , καί μετά οὗτος μηνοειδής , καί τέλος συνοδεύω ὁ ἥλιος , ἀφανής ἐγώ γίγνομαι . ἐπαπορέω δέ ὁ ἀρχαῖος , πῶς δέχομαι καί ἐκπέμπω ἐνταῦθα ὁ φάος . καί ὁ μέν φημί , κατά ἀντανάκλασις γίγνομαι οὗτος φάος , ὥσπερ καί ἐπί τε ὁ κάτοπτρον καί ὁ λεῖος γίγνομαι σῶμα · οἶς δέ καθ´ ὑποδοχή καί ἕνωσις δοκέω αὐτός φωτίζω , καί ὁ μέν κατ´ ἀντανάκλασις ἀπ´ αὐτός γίγνομαι φωτίζω αὐτός · πιθανός μέν ὁ πλεῖστος , οὐ ἀληθής δέ . τηρέω ὁ ἀντωνακλάσεις ἀπό τε ὁ μέγας καί μικρός σῶμα μή πλείων δύο σιειμι στάδιος ἀλλά καί ἄλλως . πᾶς ὁ ἀντανάκλασις ἀεί , ὡς ἐν ὅς ὀπτικός δείκνυμι κατ´ ἵζω γωνία ἀνακλάω , καί εἰμί τοιοῦτος ὅς ἐπί ὁ σελήνη , ἐσθίω , ὅτε κατά διάμετρος εἰμί ὁ ἥλιος ἐν πανσέληνος , μή κάτω ἐπί ὁ γῆ ἀνακλάω ὁ ἄκτινος , ἀλλά πρός ὁ ἥλιος . καί ἕτερος πολύς δείκνυμι ἀνατρέπω οὗτος ὁ δόξα . λείν . πω τοίνυν , καβ ὑποδοχή καί ἔνειμι πρός ὁ ἡλιακός φάος αὐτός ἐπιλάμπω , ἐπιλάμπω καί ὁ τῆδε . ἀπορέω δδʹ ὅς τις , εἰμί κεράννυμι αὐτός ὁ ἡλιακός φάος , ὅλος ἐσθίω αὐτός φωτίζω , καί πλησιφαής διηνκῶς εἰμί . καί λέγω προς οὗτος , ὅτι πολύς ὁ βάθος ἱχει καί μέγας ὁ διάμετρος · καί διά οὗτος οὖον μέχρι πᾶς ὁ ὁ ἥλιος ἀκτίς διικνέομαι , ἀλ ἐπί πλεῖστος διέρχομαι , παύω . τίς δέ σφαιροειδής εἰμί ὁ σχῆμα , δῆλος ἐκ ὁ ταοος φωτισμός . βέ γάρ ἧμαι δισκοειδής , ἄμη ὁ προσπίπτω αὐτός ὁ ἡλιακός ἀκτίς φωτίζω , κηδενὸς ἐπιπροσθέω κύρτωμα · νῦν δέ , σφαιροειδής εἰμί , κατά μέρος φωτίζω ὁ ἀκτίς , διά ὁ ἐπιπροσθέω ὁ λοιπάς μέρος ὁ κυρτότης ὁ τοιοῦτος σχῆμα . ὁ δέ ὁ σελήνη μέγεθος ἐλάσσων εἰμί ὁ γῆ καί ὑπό τριάκοντα ἐνναπλασύς , κατά δέ τις ὑπό εἴκοσι ἐνναπλασύς . τύ . περι ἔκλειψις σελήνη .